Author: Redactie

Deur spelbreker regen en zien onòfschaidelke moat luchtvochteghaid hebben wie besloten n professionele vochtvreter van onze aannemer te lainen. Hai schaidt locht en wotter, mor is ook n lewaaischopper van t zuverste wotter. t Kin even nait aans. Aal dij liters vocht, dij stucadoor in grote tönnen noar binnen brocht het, waaien zunder zun en wotterhapper nait vanzulf noar boeten. En wanden en plavvon mouten veur volgende weke dunderdag wel dreuge wezen, want in n sauna kist gain muren vaarven.
Omreden dat regaaiern veuroetkieken is, besloten wie gusternommedag vast oet te kieken noar muurvaarf en n poar rollen behangpepier. Bie Praxma binnen wie kind aan hoes en vraauw van vaarfhuzzelmesien is intussentied n goie bekìnde van ons worden.
‘k Hoop,’ zee k oet grond van mien haart, ‘dat dit leste keer is, dat wie n grote bodschop bie heur ploatsen.’
Ik kin den ook gain kwast, plemuurmes of muurroller meer zain.
As k tevreden mit t rezeltoat mit twij 10-liter emmers in haand en 3 rollen behang onder aarm deur t poortje noar boeten lopen wil, begunt der plöts n sirene te loeien, dat heuren en zain ons vergaait. De schrik is groot.
Ik kiek verboasd om mie tou en zai datter bie kassa twij n jong stel net as ik van plan is om noar boeten te goan. Hai blift net as ik stokstief stoan en wie kieken over en weer vergrèld noar mekoar. Mit handen vol kist nait wiezen, aans haar k zegd:
‘Lu van bewoakensdainst, doar lopt de doader.’
Onze kassajuvvraauw is d’eerste, dij weer bie heur pozitieven is, bekikt mie van boven tot onder, knikt begripvol en vragt vervolgens hail vrundelk:
‘Hebben ie meschain n nije boksem aan?’
Ook zunder spaigel in de buurt, verneem k dat ik van kleur verschaait en vroag mie òf, hou dat mìns waiten kin, dat ik n dag leden bie Goudkoopwinkel inkopen doan heb en n poar nije onderboksems kocht heb. Bliekboar komt t antwoord nait snel genog en zai zegt wat vranterg:
‘In klaaier kinnen soms ook wel labeltjes zitten mit n stokje metoal.’
Van achtern krieg k n stöt in rogge en k heur Arineke verniend fluustern:
‘Hest vanmörgen toch dien nij t-shirt aantrokken.’
Zai het geliek en heur opmaarken verlöst mie van n bult ongemak. Stel die veur, ik zol doar midden in de winkel mit de billen bloot mouten. Ik kiek dankboar achterom noar mien vraauw en zai in n flits, dat de riege achter ons nait allendeg oardeg langer worden is, mor dat lu mit laange reknekken over mekoars scholders zitten te koekeloeren en zo te zain mit grote belangstellen op t vervolg van dizze kemedie zitten te wachten.
‘Zai zitten voak aan onderkaant van t hemd,’ zegt n nou wel hail ongeduldege kassajuffer.
Nou k wait, dat ik nait oet de boksem huif, trek ik maauwhemd schoamteloos omhoog en kassavraauw, dij intussentied n schere aargens oet n kastje opdaipt het, hangt al mit bovenliggoam over de baand hìn en knipt, alsof t doaglieks waark is, mien magnetisch labeltje deròf.
Achter mie heur k n man dudelk zeggen:
’t Zel ook tied worden.’
En ik, ik bin t volledeg mit hom ains. Dizze poppenkaast het laank genog duurd.

In hoes bespreken wie onder t lewaai van onze lochtontvochteger hou t aal zo kommen kon. Wie waiten t gain van baaiden, t is ons ook ja nog nooit overkommen. n Körte zuiktocht leert ons, dat vaileghaidslabeltjes in winkel wel de-activeerd worden, mor as t labeltje der nait oetknipst, den zet t aigenwieze magneetje zokzulf weer in waarken.
Soavends bin k weer aan de beurt. Roem te loat bie toaveltennisverainen klaid ik mie mit pingponggeluden op achtergrond snel om.
’t Komt goud oet, dast der bist,’ zegt Bert.
Veur n pertijtje moust wel mit twij man wezen.
As k noa ongeveer vief menuten oardeg waarm draaid bin, stopt mien tegenstander inains t spellechie en zegt mit dudelke pretogen:
‘Volgens mie hestoe dien shirt binnensteboeten aan.’
Ik schrik net as snommedoags mie weer n ongelok, – ook lichte trauma’s waarken dus noa – bekiek miezulf en mout constateren, Bert het geliek. En veur twijde keer dij dag stoa k weer in mien hemd.
Bie thoeskomst vertel k Arineke wat mie nou weer overkommen is. Zai komt nait weer bie en onder t noasnokken zegt zai:
‘Bist noa vandoag nou wel wìnd om in dien blode lief te stoan, zol k binnenkört weer n òfsproak moaken veur n sauna?’

‘Is toaveltennisverainen niks veur die?’ zee Arineke lestent vanachter heur leesschaarmke.
Vroag stoiterde van links noar rechts as n lutje pingpongballechie deur koamer. Mit aander woorden, k haar gain idee wat ik mit dij vroag aan mos. Haar k t overdag al nait veuls te drok en om mie noa zoveul joar weer in t swait te joagen achter n gruine toavel, doar was k oet miezulf nait opkommen.
‘Verainen op t dörp vragt lu om ais kennis te moaken,’ luit zai mie waiten.
Gedachten schoten mie terogge noar Wiekster tieden. Persieze joartallen ontbreken, mor ik kin mie nog goud herinnern, dat Harrie en ik elke zundagmörgen in dörpshoes ‘Molenwiek’n poar potjes tennisden. Jongkirrels nog. Klokslag haalf negen stonden wie in grote zoal, muik nait oet hoe loat t oavend derveur worden was, kloar veur de stried. Pingpongen, dat de vonken der òfvlogen.
‘t Mout hoast wel 20 joar leden wezen.’
Arineke, al laank weer in aander sferen, schrok van mien opmaarken.
‘Dat ik n toaveltennnisbatje in handen had heb.’
Of t komt, omdat ik nait van leeftied waiten wil of omdat ik t spellechie groag speulen mag, drij weke leden bin k veur t eerst weer mit mien olde batje aan de slag goan. Bie SVK, sportverainen Kiel-Windeweer.
Hou t ging?
t Vuil mie nait mit. n Gat van 20 joar hest nait in ain oavend weer dichtgooid. Ook al binnen de automatismes der nog wel, ik haar t gevoul, dat ik nait mit, mor t stoiterballechie mit mie speulde. Mor woar k t maiste mit zat, k haar aingoal t idee, datter n gat in mien tennisplankje zat. Ballechies, dij k opzied touspeuld kreeg, vlogen aan alle kanten langs mie hìn. k Haar en ik kreeg der gain vat op. Om gek van te worden.
‘As t nait gaait, zoals t goan mout, zuik den eerst de fout bie diezulf,’ is n belangrieke regel in de pedagogiek.
Doarom heb k noa eerste oavend alles ais goud op n riegie zet.
‘Is t dien leeftied, dij n spellechie mit die speult?’
Laank huifde ik doar nait over noadenken. k Bin nog goud vereg en mit bewegensapperoat is, boeten n lichte artrose, nog niks mis mit. Dat de snelhaid van handeln mit de joaren òfnomen is, is n netuurlek perses.
‘En hou zit t mit dien oog-hand coördinoatsie?’
Nait onbelangriek, mor k heb de steun van n nije brille, dij k pas n poar moand leden aanmeten loaten heb.

‘Meschain hest wel last van t leesvenster,’ proelde mien aaltied-beter-waitende ik.
Mor Haarm, ain van mien nije tennisvrunden, het mie op eerste oavend al verzekerd, aan t leesvenster moust gewoon even wennen.
k Heb t der nait op aanduurfd en as k t mis heb, is t nait aans, volgende dag was k ain van eersten dij bie brillenboer op drumpel ston. Mit de bodschop:
‘k Wol geern zo’n brille as dizze mor den zunder leesvenster.’
‘Mag k vroagen woarom?’ zee jonge juvvraauw, dij mie mien leste brille ook al aanmeten haar, verboasd.
‘Lege ballen bie t toaveltennissen verdwienen in de mist,’ zee k noar woarhaid.
Zai mos lagen. Meschain omdat zai dat nog nooit van n klant heurd haar? Noa wat paas- en meetwaark mit linioal en schoefmoat was t slag en koop.
‘Over twij weke is e wel kloar,’ zee t vrundelke wicht.
Oflopen dinsdag heb k nog mit multifokoale bril tegen Piet speuld. Hai is n olde röt in t ping-pong vak, dij t op veurhaand nait om t winnen gaait, mor dij mie op mien zwakke veurhaand oardeg op glee holpen het. t Ging den ook meroakels, veur mien gevoul.
Bie thoeskomst zee k nog tegen Arineke:
‘k Leuf dat ik mien nije brille wel òfzeggen kin.’
Guster noa de middag heb k mien nije brille ophoald. t Het zien bepaarkens, haar k al snel deur. Overdag is t zunder mitkleurende gloazen gain doun. Lopst constant as n Indioane mit haand boven ogen en veur kraante lezen haar k aarms te kört.
En of mien nije brille echt wat veur mie betaiken kin, kin k pas noa volgende weke dinsdag vertellen.

‘Kom je bij ons eten?’
Aanbod komt van Anna.
Omreden dat oma in Wildervank zit te baarbeknooien mit vraauwlu van t koor, voult zai zokswat as:
‘Kist opa toch nait allendeg loaten eten.’
t Paast bie heur, mor aanschoeven bie grote toavel in t veurhoes is nait neudeg. k Heb mien aigen eten goud veurberaaid. n Goud gevulde salade mit veul kip.
Ik zat kold bie t aailand en wol net begunnen aan mien kolde salade, dou deur openging en Anna stiekom om hörn gloop.
‘Bistoe al kloar mit eten?’ vruig k verwonderd.
‘Preitaart,’ was t körte antwoord en heur blik zee genog:
‘Doar huiven wie nait verder over te proaten.’
Vervolgens schoedelde zai zok op hoge barkruk noast mie en begon zunder aanloop te kwedeln over van alles en nog wat. Over nije school, t laange ìnde fietsen van Kiel-Windeweer noar Veendam. Zai is n gezellege kwedeltaante en in dat ainrichtensverkeer kon ik rusteg kaauwen en sloeken en òf en tou begripvol mitknikken. As t leste stokje kip nog mor net achter koezen verdwenen is, begunt mien telefoon te rappeln.
’t Is oma,’ woarschaauwt mien biederaande Oaltje Tieger.
Zai het t al laank schoten. Oma is kloar mit vlaisbroaderij en mout votdoadelk mit auto ophoald worden en terwiel ik nog aan t bèllen bin, glidt zai smui mit kont van barkruk òf. As ik verbinden mit Wildervank òfsloten heb en n sneue neuze trek, heb k heur even van slag moakt.
‘Gaan we oma niet ophalen?’
k Speul as n volleerde toneelspeuler t ainaktertje volledeg oet.
‘Nou haar k mie toch zo spitst op n lekker toetje, mor astoe ……’
t Wuir gain laange diskuzzie en as zai twij Sjokojoekels oet vraiskist hoald het en zok weer op heur barkruk hezen het, kommen wie soamen tot konkluzie:
‘Wereld is nait roazend moakt en oma kin ook nog wel n zetje langer wachten.’
Op terograais noar Kiel rieden wie over nij befietspadte Veendammerweg, as Anna vanòf achterbaank ons n stokje oet heur aigen verhoalenwinkel veurschuddelt. Zai en grote bruier Sietse hebben t der snommedoags noa schooltied even van nomen. Binnen in Veendammer centrum bie pizzabakker noar binnen stieveld en hebben zokzulf op n vörrel pizza traktaaierd.
Kindermoagen binnen gaauw vuld, bleek wel.
’t Was best wel n groot stuk,’ verzekerde zai ons en ‘Weet je’ – voak inlaaiden tot n laank verhoal – kwam zai mit t apaarte verhoal van de zwaarver.
‘Bist Swiebertje tegenkommen?’ docht ik heur nog mit n schimpscheut te kinnen onderbreken.
Dunderwolken in achteroetkiekspaigel spraken boukdailen en t sluig ook as n tange op n swien.
Dat de man in òfvalbakken noar wat eetboars zöcht haar, was baaide kinder kold op dak valen.
‘Nee,’ haar de man Anna’s oetstoken haand mit pizza-restant rezoluut wegwoven, mor bruier haar meer sukses. Of t aan de haand of aan pizzabeleg legen het, is mie nait dudelk worden, t kin ook wezen, dat Sietse wat meer deurzettenskracht ontwikkeld haar, zwaarver haar op t lest goudgevulde haand aannomen.
Kinderactie zel t leven van dizze zwaarver nait veraandern. Hai krigt volgende dag vervast ain of twij of meschain zoals t gewoontemìnsen as mie elke dag weer overkomt wel drij keer of voaker mit hongergevoulens te moaken. Hopen dat e even zoveul keren n Anna of n Sietse tegenkomt, kin k hoast mit zekerhaid noar t laand van de foabels verwiezen.
Zwaarvers binnen voak zwaarvers worden tegen wil en dank.
In de televizie- en filmwereld binnen de Swiebertjes en de Charlie Chaplins grootverdainers. Mor dat is de nepwereld, n schienwereld, dij ons n rad veur ogen draait en woar wie mitzienallen veur valen.
Veendammer zwaarver leeft in n echte, veur boetenstoanders voak ondudelke, onbekìnde en onbegriepelke wereld. n Wereld, dij wie laiver ook nait willen zain en kennen.
In de 80 joar dat n mìns leeft, veraandert der nait zo veul, las k lestent in zotterdagkraant. Desondanks duurf k zeggen, dat mit pizzabezörgers van òflopen vrijdag toch n sprankje hoop veur toukomst en n betere wereld aan horizon gloren blift.

Leste moanden hoakt Arineke zok de vingers hoast kepot. Noadat femilie veurzain is van kleurege windspinners, veur in toene, het zai zok sunt n week of wat toulegd op lutje gelokswurmkes. Goarenklountjes mit n kralenkopke.

‘Wat vindst der van?’
Ik zee, dat ik t wel schier von, mor was benijd woar dij kwamen te hangen.
‘Naargens.’
Zai het vervast verboazen van mien gezicht òflezen.
‘k Dou hom dammeet in n puutje en verstop hom.’
k Docht, t is n soort van verrazzen veur klaainkinder. Net as t zuiken noar poaskaaier.
‘Nee, aargens op n aander stee.’
k Was kompleet oet lood sloagen en vruig, woar zai dij onzin vot haar. Alsof zai op ploagstoul zat, luit ze der lagend op volgen:
‘k Dou der ook n riemseltje bie.’
Zai haar mie dus gewoon veur t zootje.
‘As aine hom vindt en t riemke leest, den mag k hopen dat e doar bliede van wordt.’
Hail langsoamaan begon t mie te doagen. Perbaaierde zai zok in t riegie van bekìnde stroatkunstenoars te wurmen.
Veurege weke luipen wie in Veendammer winkelstroat bie ‘Grabbeltunne’ noar binnen.
‘Even snuustern of doar ook gelokswurmzakjes te koop binnen.’
t Is doar aal veur n sintekroam.
Ik heb waineg vertraauwen in n goie koop en loop mit nutteloos mandje achter mien eega aan. Bie eerste schap, twijde vak is t zo mor roak. n Haile bakke vol puutjes. Zai is bliede en ik denk:
‘Da’s snel bodschoppen doun.’
Noast ons zöcht n olde vraauw noar wat ondudelks. Of en tou glopt zai stiekom opzied.
‘Zol zai ook belang hebben bie Arinekes puutjes,’ denk ik.
k Heb al laank schoten, ain ketonnechie mit n stok of wat puutjes köst nog gain haalve doalder
en as eerste eksemploar in mien mandje verdwient, zeg ik – netuurlek weer veuls te haard -:
‘Oh, doar kist wel n poar meer van mitnemen.’
Arineke het zokse prikkels nait neudeg. Zai grabbelt links en rechts wat bie nander en kin heur enthousiasme mor moeilijk verbaargen.
‘Z’hebben hier zakjes in wel vief kleuren.’
As bodem van mien mand nait meer te zain is en k zai, dat twijde vak sikkom leeg is, zeg ik:
’t Is toch nait bedoulen haile winkel leeg te plundern.’
t Komt mie op n onbegriepelke, kwoie blik van olde vraauw te stoan. Overtuugd, dat wie nou wel òfreken kinnen bie kassa, krieg k te heuren:
‘Zolve nog ais kieken of zai hier n bewoarbuzze hebben veur onze grote bakkersbeschuten?’
t Liekt mie gain verkeerd veurstel. Aingoal te grote beschuten oet n te klaaine buzze kloppen is gain waark.
Veul succes hebben we nait. Ainegste, watter op liekt, binnen vaarkante buzzen.
Ik bin der votdoadelk op tegen. Rond in vaarkant paast nait.
‘As k waiten haar, dast hier noar zuiken wolst, haar k beter n beschuut mitnemen kind,’ zeg ik.
Olde vraauw flottert nog aal, as n luustervinkje binnen heuròfstand om ons tou. Zai rommelt wat in plestiekzakjesvakje. Nait dat ik aan achtervolgenswoanzin lie, mor t is net of zai aan ons vastplakt zit. t Woarom ontgaait mie, mor daipe rimpel in heur veurheufd geft aan, mien leste opmaarken wordt mie bliekboar weer nait in daank òfnomen.
Arinekes ‘Wie kieken wel aargens aans,’ laaidt t ìnde van koopjeswinkelspeurtocht in en as wie richten kassa lopen vlogt t ‘En aans hebben wie ook nog wel plestieken puten, mit zo’n handege ritssloeten, doar pazen beschuten vervast wel in’ mie ongewild over tonge.
Olde vraauw schudkopt veur zoveulste keer, kikt meedliedeg noar Arineke en zegt:
‘Zolst mor zo’n kirrel hebben.’
Bie t òfreken kommen wie achter zulfde vraauw te stoan. Heur oogst is n rol mit plestieken puten, mit ritssloeten en as zai winkel verlet en nog ain keer schis achterom kikt, wait ik, ik heb n onoetwisboare indrok op heur moakt.

‘Allendeg veur beschuut kom ik der uut.’
Zin zit as oet stain haauwen in mien kop, biebeheurend rekloamefilmke was k kwiet en heb k via You tube teroggehoalen mouten. Körte blik in Neerlands televizieverleden:
Brudegom staait mit n schier roekertje veur dichte deure bie zien aanstoande bruud. Op bèle en klopper krigt hai gain oam. Don Juan pakt trappen en krigt veur sloapkoamerroam n jaloezie mit de bekìnde tekst veur ogen. Leste filmbeelden binnen van sjefeur in traauwauto, dij zok op knijen slagt van plezaaier.
t Klinkt joe meschain vrumd in d’oren, mor bie ons is t nait de bruud, mor vertikt beschuut t zulf om in bewegen te kommen. Brözze twijbak het zokzulf zo stief aan raand van buzze vastklampt, kist hom – of is t net as de bruud oet de filmpje toch n dwaarse zai – mit gain meugelkhaid van t stee kriegen.
Datter vrouger zoveul rekloame moakt wuir veur beschuten, was best wel biezunder. Oet mien vrougste jeugd, kin k mie nog goud herinnern, dat moeke mie regelmoateg mit 3 stuvers op pad en bodschop stuurde om n rol beschuten te hoalen in t lutje krudenierswinkeltje van vraauw Diekhoezen. Beschuten waren nait allendeg om te eten, krummeltjes wuiren ook deur gehakt en spinoazie klaaid. Beschuutjebrij, mit veul suker en laauwe melk was mien lekkerste pap.
Alles wat ik in leste zin benuimd heb, is, k heb t noavroagd, nait meer van dizze tied. Van achtern noar veuren: pap eten wie nooit, gruinte en gehakt blieven paneermeelvrij en t beschuutje mit lekkere hagelslag of -körrel staait nait meer op t menu.
Stond nait meer op broodtoavel, mout ik miezulf verbetern.
Sunt kört staait der n moderne, plestieken buzze – antieke beschuutbuzze van schoonmoe het noa onze beschuten-revival in voatwasker de geest geven – op t swilk. Wie eten zo te zeggen weer n beschuutje as toetje.
Mor t is nait aal joechaai-stemming in hoes en òf en tou vergaait ons t lagen, as der weer ais n veuls te grote beschuut in de veuls te klaaine plestieken koker stoeken blift.

Woar t aan ligt?
n Probleem het voak meer kanten en da’s hier nait aans. Herleven van beschuut heb ik te danken aan oetvinden van bakkersbeschuut. n Slag groter dan t olderwetse bolletje, mor net even te groot veur nijemoodse – ook al is t de grootste in zien soort – bewoarbus.
‘As wie nou gewoon weer olderwetse, klaain formoat ……’
Van oetspreken is gain sproake en da’s den ook de reden, dat wie leste tied tussen de middag oardeg langer toaveln as normoal.
Wilst gain spelbreker wezen, mor ervoaren het leerd, mit geweld zo’n beschuut oet de koker kloppen, levert allendeg mor brokken op. Mit n schildersmeske begunnen te peutern is onbegonnen waark en om mit t zulfde Herdersmeske bie elke beschuut veur t instoppen de kantjes deròf te schillen monnikenaarbaid.
En zo is twist en twijdracht om twijbak ontstoan.
n Oplözzen mit de vroag:
‘Zollen bakkers nait beter zo’n handege oetspoaren in beschuut moaken kinnen, zodast vinger derachter kriegen kist?’ wordt op dit mement nog onderzöcht.
Tot zo laank is t aan mie, as onbetoald hoesklopgeest, om t lekkere beschuutje zulf mor oet de buzze te kloppen.

Of en tou overkomt t mie, dat ik tegen t ìnde van de middag in n wak vaal. n Onwìnselk, ongewild gat in de noamiddag. Te vroug veur t eten, te loat om nog wat nijs aan te pakken zit ik op zokse mementen mit mie zulf in de knuppe. Veurege weke haar ik t ook even stoer. Om veur n vlakke sprinters-etappe in de Vuelta te goan zitten, doar heb k t geduld nait veur. Kon k net zo goud noar n hoakende vraauw zitten goan te stoaren, dat schot ook veur gain meter op.
Om oet mien geestelk dal te kommen, heb k fietse grepen en binnen n stokje goan rieden. In t grìnsgebied tussen Grunnen en Drìnthe, kwam k noa Old Annerveen op weg noar Zuudloaren in n grote leegte terechte. Zagst gain boer op t laand en gain fietser bie pad en weg. Wereld leek wel oetsturven. Aansproak in dij ainsoamhaid heb k maisttied voldounde.

‘Wat zolst nou doun as t inains tegenover n wolf of n wolvenroedel komst te stoan.’
Wat n vroag, mor tougelieks begon k om mie tou te kieken en docht:
‘Doe bist mie ook n schiere.’
Baange bin k, veur zovèr ik mie heugen kin, nog nooit west. Nait in of deur t duuster en ook nait in grote ainsoamhaid van bos of vlakke laand.
‘En nou wolstoe mie n irrationele angst aanproaten?’ verweet ik dij vaalse stem van binnenoet.
Pas dou k eerste wonens in Zuudloaren op t netvlies kreeg, nam onberedeneerboare angst wat òf en schoot mie inains in t zin woar t votkwam. Deur n krantenartikel over schoapenboeren. Zai hebben gain idee, hou zai mit ondudelke, voak onmeugelke regelgeving rond t gruiend aantal wolven omgoan mouten. Dat t stokje zo’n noawaarken haar en mie tot angsthoas moaken kon, het mie hogelk verboasd.
Mor schepers en schoapenboeren zitten mit handen in t hoar, binnen veroordaild tot òfwachten.
t Liekt mie n kunst.
Dat òfwachten bedoul ik.
t Zit nait in mien genen.
‘Jong het n kloune in de kont,’ is mie vrouger voak verweten.
Tegenswoordeg zeggen lu t aans:
‘Hai – of zai – het ADHD, alle doage hail drok.’
Ondanks t noadail van overbewegelkhaid en hyperkonteghaid hebben zai t veurdail van tabletjes. Dat haar ik nait.
Op rustege mementen, maist op t ìnde van de dag, zit ik, as t mitzit en ik zitten blieven kin, wel ais wat te filosoferen over t leven. Over mien leven. Passeren de belangriekste zoaken, draaipunten in n mìnsenleven aan mien geestesoog veurbie. Goa k terogge in de tied en perbaaier k te achterhoalen, welke beslizzens goud en welke negatief oetpakt binnen.
Nou de joaren begunnen te tellen, maark ik, dat de grootste onrust wel verdwenen is. Neem k soms de tied en neem n òfwachtende holden aan. Den zegt mien betere ik:
‘Zugst nou wel dast nait aaltied as n bok op de hoaverkiste zitten huifst.’
t Voulde as n compliment.
Rust komt net as wieshaid schienboar mit de joaren.
Gusteroavend wuir t redelk loat, omreden Arineke heur koorzang weer oppakt het. t Binnen voak de aangenoame uurtjes vlak veur t sloapen, omdat de sloap noa n inspannende oavend voak vèr te zuiken is. Kregen we t over kommende weke, as interne verbaauwen begunt. Zai haar op veurhaand al nije indailen veur koamer moakt.
Woar t om draaide, was de nij aan te schavven draaistoule. Ons baaider keus. Dat doarmit haile koamer op de kop mos, was mie nait echt noar de zin. Diskuzzie is op n soort handjeklap oetdraaid. Over oetslag kin traauwens nait correspondeerd worden.
Loaten we t der op holden, t is n geliekspel worden.

Wie waren t wel wìnd om nachtkatten om hoes te hebben.
Ofst der echt aan wìnst is n twijde. n Jaauwsternde katte, voak in gezelschop van mitjeuzelnde soortgenoten, onder sloapkoamerroam, voak vèr open vanwege bruierge augustusnachten, is gain pretje. Hest al muite om mit tropische binnentemperaturen in sloap te valen. Komst eindelks in t schemergebied van de sloap, begunt der n nachtconcert, woar sloapzuikers, zulvens zunder tougangskoartje ongevroagd tot luusteroar tou veroordaild worden.
Kloagen helpt nait.
‘Katten binnen nachtdaaier,’ hebben buren aigen handel en wandel over heur löslopend kattengespuis regelmoateg verkloard.
Niks doun is ook opvouden en omdat ‘ksst-kssstt’ wegstuur-geluden gain zin hebben en n emmer weggooi-wotter nait bie mie opkomt, blift zo’n probleem bestoan. Wie vonden t aaltied wel rusteg, dat ons aigen katten vaileg in hoes zaten.
Moandagmörgen, veur mien gevoul was t nog nacht, wuir k deur n ondudelk zaacht kloaggeluud roeg oet mien leste sloap hoald.
‘Mraauuuw, mraauuw.’
t Onmiskenboare kattengeluud was reden, dat ik in ain klap kloarwakker was, bainen noast bère sluig, mit n poar stappen bie t wiedopen sloapkoamerroam stond, gediene aan kaante schoof en ….oog in oog stond mit Garfield. Garfield, de rooie koater van de veurburen zat potsierliek in ons sloapkoamervenster mit neus aan t horrengoas.
Hai was bliekboar blied mit mien verschienen, draaide zok ais in t ronde, gaf kopjes tegen t muggengedien en muik zaacht knorrende, tevreden spingeluden. t Was overdudelk, hai wol der in en haar hai, zoals zien wereldberoemde noamgever, proaten kind, hai haar vervast zegd:
‘Ie kinnen wel aal wat mainen, mor ie hebben wel mien sloapstee stolen.’
En geliek haar hai. Garfield is n echte boerderijkatte, dij sunt wie hier wonen veroordaild is tot boetenleven.

Eertieds nog schuurkat is hai vanòf t mement, dat de baauw van ons binnenhoes begon, haalverwege 2023 degradeerd tot boetenkat. Ook al hebben veurburen veur hom n stee in biekeuken bedocht, t is nait wat hai wìnd was:
‘De kunk van dörsdele en zolder.’
Doar sluip hai en doar haar hai zien aigen jachtterraain, juig hai op moezen en rötten. Tot grote tevredenhaid van de mìnsen en van homzulf. En wol hai ais oetsloapen, den beurde dat. Wol hai op stap, den was der aaltied wel aine, dij baanderdeuren of schuurdeur even opendee. Zöchde hai zien plezaaiertjes bie t daip of buren, hai was vrij man om te doun en te loaten wat hai wol. Wol hai achter de wichter aan, den dee hai dat. Haar de buurkat teveul katsones, ‘Lion-king’ van Kiel zette hom wel even terechte.
Moandagmörgen hebben wie t horrengoas, noa dij overhoaste dagopen, veur Garfield even omhoog schoven. Bedachtsoam snuvvelnd en in t ronde kiekend het hai ons boudeltje in zok opnomen. Het de sprong op t sloapkoamerzaail woagd en het noa n körte inspectie besloten via de hal toch mor weer deur de veurdeure te verdwienen. t Was schienboar nait, ook al ligt der n matte mit ‘Welcome’ veur de veurdeur, wat hai zöchde.
En ondanks de vrijhaid, dij hai doaglieks ervoart, denk ik, dat t toch wel aanpazen is veur t olde baissie.

Vandoage is t 1 september.
Haarfstmoand is begonnen. Fruitmoand. In t aander hoes zaten wie elk joar mit bakken vol zuid’appels opscheept, dijst aan de stroatstainen nait kwiet kondst. En omdat wie in principe nait mit gif spoiten wollen, mit oneetboare proemen, aantast deur n lutje wurmke.
En mörgen, al is t veur mien gevoul aan de loate kaant, begunnen scholen weer te draaien. Al binnen wie al joaren op Drees, mit 2 kinder en 4 klaainkinder in t onderwies kin zokswat joe hoast nait ontgoan.
En toch is t dit joar aans.
Ik bin noamelk mit mien gedachten hail aargens aans. k Loop al doagen, meschain onbewust al veul langer mit n nummer van Green Day, n Amerikoanse punkrockband, in de kop:
‘Wake me up when september ends.’
Moak mie wakker as september òflopen is.
De meziek vind ik prachteg, de tekst intrigeert. t Nummer is schreven deur zanger Billie Armstrong, noa de dood van zien pa. n Eerbetoon aan zien voader, dij in september overlee, is n herinnern, dij hom nait lös let. Herinnerns loaten zok nait makkelk wegdrokken en kinnen ons blievend confronteren mit t verleden. Zai moaken wel wie binnen en deur de oorzoak, de reden te benuimen kin t soms wat makkelker worden.
Dat geldt veur laidjesmoakers én, k spreek oet ervoaren, veur verhoalenschrievers.
t Leven is n raaize, woarin van alles beuren kin. Wie kinnen nait in de toukomst kieken en t is den ook nait meugelk om alles van teveuren te plannen. Mit aander woorden: soms mouten je risico’s nemen.
Doarover gaait t verhoal van vandoage.
n Vertelster, dat sikkom n joar leden begon. t Verhoal van de baauw van n hoes, woarvan allendeg de muren en t dak al stonden as n hoes, moar woar alles, wat je t interieur nuimen kinnen, nog inricht worden mos. Mor t is net zo goud n verslag van twij mìnsen, dij net zo veul verstand hebben van n hoes baauwen as n kou van fietsrieden.
Oflopen joar is n joar worden, ook al zolst t willen, woarvan d’herinnern zok nait makkelk aan kaante schoeven let. Nait allendeg omdat t geheugen zok nait veur de gek holden let, mor ook omdat onze ogen elk subjectief oordail aan kaante vegen. Wie hebben kregen, wat we zain en da’s gain onverdaild genougen.
Zunder te verdwoalen in n laange kloagzang komst aan t ìnde tot konkluzie dat tegenvalers en verkeerde keuzes mekoar oardeg in balans holden. Dat bevubbeld t plakken van scan op holten ondergrond op n flottje oetlopen is, komt oet n onverwachte houke. Wie plakken al joaren mit glasvezelbehang, aaltied mit goud rezeltoat. Dat kozen is veur OSB-ploat as ondergrond is de crux, t heikele punt, woar alle ellìnde ontstoan is en oorzoak, dat alle wandbetimmern vannijs mout.
‘Schaait mie nou mor n uurtje dood,’ grapte pabbe voak, as hai swoar toaveld haar.
Ik heb aiglieks n zulfde soort gevoul:
‘Wake mie up when september ends.’
As september op zien ìndje lopt, hebben timmerman en stucadoor wanden en plavvonds van onze koamers vervast mooi òfwaarkt en glad streken.
Dat in volgorde van opkomst ook vlouerbelegger en kaggelboer mit nij mattrioalen kommen, kinnen wie grotendails wel veur aigen reken nemen.

Dat pvc-vlouer en pelletkaggel nait aan verwachten voldeden, is n grote tegenvaler, mor n ingecalculeerd risico. Zai maggen aan t ìnde van de moand nog ais opdroaven om t gehail netjes òf te moaken, zodat wie in oktober eindelks kinnen zeggen:
‘Nou voulen wie ons echt thoes.’

Omdat drogist shampoo en vitaminetabletten in aanbaiden het, zit ik op n bankje. In Autorama.
As t nait neudeg is, loop k laiver nait zo’n winkel binnen. Ook al is t gain allergie, ik kin slecht tegen onzichtboare geuren en dampen, dij aaltied in zo’n winkel hangen. t Slagt mie op de borst. k Heb wel ais docht, t is aarvelk. Mien mouder haar ook zo’n vrumd kuchje, as zai in aanroaken kwam mit schaarpe, deurdringende geuren, mor dat heb k aaltied weten aan t faait, dat zai levenslaank mitroker west is. En ik bin al 35 joar van t roken òf.
k Loat dizze bodschop den ook mit alle laifde aan Arineke over. Zai is van hoes oet koopjesjoager, mor mag ook geern snuustern en scharreln.
t Zitten op zo’n bankje is traauwens gain stravve. Kist ongestoord en ongestraft en zunder terogholdendhaid om die tou kieken noar aal t winkelnd publiek en wordst nait bekeken as gluurder. Elke keer kom k weer tot de konkluzie, dat gain mìns geliek is.
Zo luip doar n jonge vraauw, dij veur zovèr ik t inschatten kon, zo oet hoes weglopen was. t Eerste wat mie noamelk opvuil was, zai haar n olde trainingsboksem aan, dij vol mit vaarfvlekken zat. Moakst bie zo’n tavvereel votdoadelk n verhoaltje:
‘Zai is aan t vaarven mit kwast of roller en komt tot ontdekken: Vaarve is op. Gript telefoon en autosleudel en scheurt noar t winkelcentrum.’
En zo is t kommen, dat zai doar op òftrapte schounen, t hoar nog roeg op kop, mit n donut in ain en beltelefoon in aander haand stoef aan mie veurbie lopt. t Kin, dat zai n vrundin aan de liene het, veur t zulfde geld bèlt zai heur man, om mit hom leste stand van vaarfzoaken deur te spreken.
Dat ik heur haile tied, dat zai in mien blikveld lopt op de kieker heb, zel heur vervast n zörge wezen.
Twij doagen loater, of t touval is, kin k nait zeggen, loop ik deur Hoogezandster Hoge Meren. Veur n noodbodschopke. t Kin in fietstazze en k huif nait mit auto en bin binnen t haalf uur weer terogge bie hoes, woar n kop kovvie op mie wacht. En onder t genot van even loater n kritische dochter:
‘Bistoe net zo op bodschop west?’
De noadrok ligt op zo. t Woarom van de vroag ontgaait mie zo-wie-zo, woarop zai gnivvelnd zegt:
‘Moust ais noar dien poloshirtje kieken.’
Arineke het t sneller schoten, as dat ik kieken kin en zegt beschuldegend:
‘Hest vanmörgen dien waarkbloeske aantrokken.’
t Draait oet op n körte, redelk heftege diskuzzie, kört soamenvat in:
‘Mien waarkklaaier heuren toch apaart in kaaste te liggen.’
Onder t mom:
‘Ik blief vandoage gewoon thoes en ook al zol k der wel weer oet mouten, k goa mie nait omtrekken,’ heb k oet vranterghaid haile dag mit t schoon, lekkerroekend mor deur vaarfvlekken ontsierd polootje rondlopen.
Soms denk ik wel ais, as k zo om mie tou kiek, dat t der ook nait zoveul meer aan toudut, hou je der bielopen. Lu mit goaten veur de knijen of boksems, dij aine onder om de kont hangen en niks verbaargende, blode jurken bepoalen t stroatbeeld. Of dit n tiedelk verschiensel is of datter toch weer n nije mode deurbrekt, zel toukomst oetwiezen. Ik kin der mor stoer aan wennen.
Oet olde foto’s van mien jeugd kin k ook nait recht wies worden, zai vertellen zokse tegenstriedege verhoalen. Haarst vrouger, doar zörgden mien olden wel veur, aaltied, veur de gelegenhaid, n schier pak in kaaste hangen.

Datter, omdast in de grui bist, noa verloop van tied soms wat nijs kommen mos, haar k accepteerd. Mor woar k de grootste muite mit haar, was, dat mien mouder, ongevroagd, olde klaaier wegmieterde.
‘Kist der toch nait as n slobbertje bielopen,’ zee zai den.
‘O, nee?’
Nog aaltied gaait t mie stoer òf om olde klaaier weg te gooien. Vrouger nuimde ik t speulklaaier, tegenswoordeg waarkklaaier. Mor as k eerliek bin, maggen ‘nette klaaier’ gewoon netjes opborgen blieven in kaaste, want olde klaaier pazen mie as n waarme jaze.
Wat ik mie wel òfvroag. Stel, ik zit op datzulfde bankje in t zulfde winkelcentrum en t zulfde jonge wicht, mor nou in heur ‘nette’ plunje lopt aan mie veurbie, zol k heur den nog wel herkennen?
Want t spreekwoord zegt:
‘Klaaier moaken mìnsen.’

‘As k mie nait vergis, hebben wie dammeet feest.’
‘Zo vroug op de mörgen al,’ zegt Famke mit braide gaap en sloaperge blik vanoet heur waarme hondennuske.
Olde stabij komt langsoam en mit zichtboare muite overìnde, rekt zok ais oet, draait twij moal in t rond en knoedelt zok vervolgens weer in hörn van hondenmand. t Is heur te vroug om zok zulvens mor te verdaipen in Wietskes opmaarken over noadernd feest. Zai let zok geern weer wegzakken in daipe dreumen.
n Tel loater komt Meiske om hörn van daaiernsloapkoamer gieren en vragt nijsgiereg:
‘Woar pruitst net mit Famke over?’
‘Neuzewies,’ plagt Wietske t levenslustege poeske.
Omdat Meiske zok zokse dingen nait zeggen loat, duurt t mor even veurdat kat en hond t hond-en-kat spellechie speulen. t Wordt Wietske al gaauw te bandeg mit zo’n verniende, schaarpnoagelge katte, dij heur aingoal achter de kont en op de kop zit. As stofzoegergeluden de koamer vullen, binnen twij honden en ain kat in waarkkoamer aan t overleggen. Zai waiten, as boas en boazinne vroug in t ìnde binnen, hai mit stofzaiger, zai mit natte lappe, den kin t mor ain ding betaiken:
‘Der komt veziede.’
En plannen binnen snel smeed.
In stille òfwachten verlopen vrouge uren. Zo liekt t tenminnent. Famke is t al laank weer vergeten, datter weschienlek bezuik komt en ronkt as n rooske. Wietske slept mit open ogen en Meiske zit, zoals gewoonliek, veur t grote schoefroam noar boeten te kieken.

Niks verradt de duustere plannen, dij de drij musketiers, soamenspanners in t kwoad, oetdocht hebben.
t Lopt tegen tien uur, as veurdeurbèle ding-dongt. Famke slept doar dwaars deurhìn, wakkere Wietske is as n springveer oet heur mand vlogen en zit binnen drij tellen mit verhoogde haartslag en snoefneus stoef aan koamerdeur. Van sloaphond noar woakhond. t Köst boazinne veul tact en mooie woorden om in de hal te kommen. Pas noa n draigend ‘en nou aan kaant’ lukt heur dat. Meiske het zok tiedens t gefruzzel bie deur tussen de kovviekopkes en gebaksschuddeltjes op t aailaand nuzzeld. Zai zit eerste rang bie t verwelkommensritueel, woar d’eerste gast op traktaaierd wordt.
‘Tsongejongejonge, wat een sprongen, Wietske liekt wel n circushond,’ stelt zai vast.
Tiedens trampo-show klingelt deurbèle veur twijde moal. Dit keer blift koamerdeur open, zodat Wietske kans boden wordt nije gasten zulf te ontvangen. Twij doames brengen nogal wat ruiern in hoes. t Wordt even rusteg, as bliekt, dat ain van baaide vraauwlu hondenkoekjes in tazze het. Zai is n hondenkenner en wait Wietske veur n zetje òf te laaiden. Bie de daarde bèle begunt t springfeest vannijs.
‘Neem n hond, den is der aaltied aine bliede as t thoeskomst,’ zol olde buurman zeggen, as hai Wietske zo bezeg zag.
Vaarde gast is leste binnenkommer, mor het gain binnenkommertje in buutse. Zai het wel wait, hou’je mit honden omgoan mouten. Loat ze links liggen, den het hond der gain oardeghaid aan en is t gedonder zo òflopen.
Of kovviegeuren heur neuze kiedeld hebben, as elkenain aan toavel zit komt Famke langsoam op dreve. Zai schommelt koamer binnen en ook al binnen heur ogen nait meer zo best, zai rokt wel vrumde mìnsengeuren en…. begunt te blavven. t Olde, aandounlieke wiefke trekt op dij menaaier alle aandacht noar zok tou. Of dat n poar uur leden zo òfsproken is in t gehaime overleg, zel gainaine ooit waiten, mor datter zok vanòf dat mement n bult zoaken aan de mìnselke aandacht onttrekken, is wel zeker.
As Meiske in daaiernkoamer met veul gekraab in kattenbakke zok oet de noate waarkt en persoonlieke geurvlagen zok vermengen mit kovviegeuren, springen twij mìnsen overìnne. Omdat kattenkörrels nait alle zoere lochten wegnemen kinnen, lopt hai binnen de körtste keren mit kattenbakke noar boeten. Omreden dat Famke toesjoer rondjes draait en zai wait, dat doar voak n bepoalde bodschop achter vot komt, vlogt zai mit n treuzelhond achter hom aan. Gelokkeg is de kovvie nog te hait. t Zol Meiske n zörge wezen. Zai het t stoer om t gebakschuddeltje, nog mor net belegd mit n stokje appeltoart n stokje dichter noar raand te schoeven. Wietkse kin hoast nait wachten op aal t lekkers, dat heur touvalen mout. Gesoamelke actie van kat en hond ontgaait de veziede. De paniek, dij touslagt as zai en hai mit n bevrijde Famke weer in koamer verschienen, is des te groter. Op n hoartje noa worden schuddeltje en gebak van de ondergang red en mit zaachte haand verdwienen drij daaier, onopgemaarkt in de gevangenis.
Ook goie veurnemens worden soms bestraft.

Nog nait zo laank leden ree k mit auto over Kielsterachterweg richten Veendam, dou k tot twij moal tou, vlak noa mekoar, deur n tegenligger op n kört flitslicht traktaaierd wuir. Van d’eerste ruik ik nait onder indrok, bie twijde keer schoten mien stresshormonen zoveul punten d’höchte in, dat mien ogen even nait wozzen woar zai t eerst of t lest kieken mozzen. Zuiktocht noar n bemand, soms is t n onbemand ‘pech’autootje mit n onverbiddelk snelhaidsmetertje achter veurroet aan kaant van weg, was begonnen.
Noa n poar honderd meter haar k weschienleke doader, aiglieks doaders vonden. Twij agenten stonden noamelk, zo op t eerste gezicht rusteg te keuveln noast heur plietsiebuske. Te oordailen noar t speren van lutjeste en braide laag op t gezicht van lange Jan, was d’eerste bezeg n goie mop te vertellen. Mit n vailege 75 kilometer op de teller haar k genog tied om de situoatsie in te schatten.
‘Dij stoan gewoon even aan kaante van weg oet te rusten van meschain wel n wilde achtervolgen van n snelhaidsduvel,’ docht ik nog.
Dou k rotonde noar Veendammerweg opdraaide speulde mien aaltied aanwezege, achterdochtege mitrieder weer n vies spelletje mit mie:
‘k Zol doar nait zo zeker van wezen, voaderman, ook bie de plietsie hest goie toneelspeulers.’
Nait dat ik mie zo makkelk opschunen loat deur mien betere ik, nut of onnut van woarschaauwenssignoalen van passerende sjefeurs hebben mie nog wel n zetje bezeg holden. Mor dou k over de bulte van Börkomnij ree, haar k dij hobbel veur miezulf grotendails wel overwonnen.
Ook al kin mien konkluzie wat vrumd overkommen, k bin der haileg van overtuugd, wie mouten mekoar nait meer mit licht, toeter of aander geboarentoal wiezen op radarwoagens. Staarker, t is a-sosioal om haardrieders weg te loaten kommen mit te hoge snelhaiden. Wel te haard ridt, mout zulf op de bloaren zitten.
Te kört deur de bochte?
Aiglieks wel, mor dat komt ook omdat wie aingoal steken blieven in olde gewoontes. t Wuir guster op t nijs al weer aankondegd en t was veur mie zeker gain nijs:
‘Mit prinsjesdag worden verkeersboutes weer slim verhoogd.’
t Is toch singelier, dat gain enkele regerensploug, of zai nou van links of van rechts kommen, t veurnander krigt om nije ontwikkelns op gang te brengen. Zulvens mit de konkluzie:
‘Wie verhogen de boutes, mor t gedrag kinnen wie der nait mit veraandern,’ geft te denken.
Moaken zai der in n Hoag n potje van?
Joazeker, n spoarpotje.
Zol t nou nait ais tied worden, minister van verkeer, om de trend om te boegen en n verbetern aan te brengen deur minder op t negatieve, mor ons meer op t pozitieve te richten. Zet t veurbeeld van verzekernmoatschappijen, schoadevrije joaren worden beloond mit legere premie om in verkeersgedrag:
‘Elk joar zunder snelhaidsovertreden betaikent n tree leger in wegenbelasten.’
Of t helpt, wait ik nait, mor zoals t nou gaait en aal joaren, dat auto’s stroatbeeld bepoalen al gaait, binnen wie op de verkeerde weg.

Of mìnsen in stoat binnen om oet aigen bewegen riegedrag aan te pazen, vroag k mie òf. k Wait hoast zeker van nait. En mekoar wiezen op onverantwoordelk riegedrag zol k nait aan begunnen. t Levert juust tegenovergestelde, saggerijn en regelmoateg agressie op.
Van de weke reden wie in onze Modus op ons dooie akkertje richten Grunnen. Mit n snelhaid tegen de 100 km aan. t Luip as n traain.
k Zee nog tegen Arineke:
‘Wat is t heerliek rusteg en ontspannen rieden, zunder roazend verkeer, dat die veurbie snittert.’
Onderzuik het bewezen, dat verlegen van snelhaid van 130 noar 100 km ongevallen mit dodelke òfloop tot zeuven keer vermindert. En t maist opvalende is, dat sikkom gainaine doar tegen protesteert.
En hopelk kinnen wie dit beeld deurtrekken noar Nederland braid en as aine toch oet de bochte vlogt, den mout hai of zai doar de zoere vruchten mor van plukken.

‘Doe en dien toentje, hè.’
t Is de toon, woarop dij woorden oetsproken worden. Soms heb k t gevoul, dat lu doar wat laggerg over doun en toentjewaark aiglieks mor niks vinden. Of en tou klinkt der in zo’n opmaarken wat deur van:
’t Vaalt mie toch niks tegen van die.’
Woar t om gaait?
Dou wie, sikkom n joar leden, verhoesd binnen noar Kiel-Windeweer en n aigen stee vonden hebben in grote boerderij, heb k vroagd of k dail van heur grote toene beheren mog. Laifst aan veurkaant van t hoes. Nait mit t idee om koopmanskaant op te klandern, mor meer om wat omhanden te hebben.
In haarfst kreeg k mien aigen hek, zodat ik in alle rust en zunder dat onze vaar honden aingoal deur toene bozzeln, aan t ‘waark’ kon.
Toenproject lopt nou n haalf joar en bie lutjen aan zugst hou t in grote lienen worden mout. k Bin der zulf nait ontevreden over.
‘Kommende weke het bloumenverkoper in Sibboeren oetverkoop,’ zee dochter veurege weke nog.
Mien achterdochterge ik schoot as n kattapulle in t geweer en k vuurde n onverbloumd: ‘Is t die nait noar de zin,’ op heur òf.
Ook al is t soms best even slikken, ook binnen aigen femilie, k loat mie nait ontmoudegen. Inrichten van paarkjes, oetfigelaaiern van evenwicht in toene en oetkaizen van bluiende planten deur t haile joar hìn is mien belangriekste doul en passie. t Köst wat tied, mor Keulen en Oaken binnen ook nait op ain dag baauwd.
En der is ja zoveul moois te zain in toene. Mit regelmoat van klok loop k op verveelde mementen deur mien lutje hofke. Of en tou mit gaiter en ook al huift toentje nait meer op de schop, k heb hom soms nog wel neudeg, mor t belangriekste geraidschop is toch de knipscheer, ploaggeest van plant en bloum. Laiwebekjes, fuchsia’s, net as primula’s en doahlia’s begunnen voak al te siddern en draaien zok in alle meugelke bochten om aan de schaarpe randen van mien plantenschere te ontkommen. Konden zai proaten, zai zollen zeggen:
‘Doar komt kindermoordenoar weer aan.’
k Snap heur angst, mor doulstellens van plant en mìns verschillen nogal. Woar t heur te doun is om de soort te beholden en zo veul meugelk noakommertjes te kriegen, is t ons, is t mie te doun om zo laank as t kin te genieten van bluiende bloumen. En doarom knip ik, veurdat zai heur kracht verspillen aan onneudeg zoad, oetbluide bloumen en heur zoadknoppen òf. Laiwebekjes verschaaiten, zunder te mendeln, op dij menaaier wel tot drij moal in ain joar van kleur. Ik vind dat prachteg. En t mooiste is, t is n spel, n spel mit de netuur, dijst allendeg speulen kist.
Guster hong ik as n krinkiespijer over toenhek en bekeek mit grote tevredenhaid mien ‘toentje in oetvoeren’, dou k bezuik kreeg van n wepe. Op minder dan n haalf meter heurde ik heur mit heur beweeglek achterliefke zachies tikken op t zachte holt.
‘Hou gaait t der heer,’ zee k zo veur t voaderlaand vot.
Meschain omdat zai t nait wìnd was om mit mìnsen te proaten, mor wepenwiefke stopte votdoadelk mit heur hoamertje tik, schoof wat dichter noar mie tou en zee in dudelk verstoanboar Grunnegs:
‘Nait best.’
t Was gain verrazzen, want wepentellers zuiken zok al moanden n ongelok om in elk geval n poar törfkes op telformulier te kinnen zetten. t Liekt derop, dat zuitzuikers veroordaild binnen tot oetstaarvend ras. Dat zai ook nog wat pozitiefs te melden haar, was wel n verrazzen:
‘Dien toentje ligt der schier bie, voaderman.’

‘Ong??’
k Haar heur groag complimenteren willen mit zo’n mooi compliment, mor k was te loat, zai was al weer votvlogen.
t Binnen zo van dij klaaine onverwachte opstekers, net as lestdoags van n touvalleg pazzant. Hai, jong van joaren, mit zien femilie op deurraais over Kiel-Windeweer, haar inains trappers stilholden. Haar over hege glopen en tegen zien verboasde ollu en bruiertje zegd:
‘Mou’je ais kieken, wat n mooie toene.’
Nee, doar dust t nait veur, mor zo’n reactie is mooi. t Siert de mìns, net as mooie bloumen n toene.

k Heb as kind oardeg wat veur de koezen kregen.
Al op jonge leeftied is dat besef tot mie deurdrongen, as moeke ons bevubbeld opgewaarmde boontjes veurschuddelde. Smuik naargens noar. Of, as in t loate veurjoar eerappels op t laand stonden te bluien en wie de leste verschrompelde keldereerappels op toavel veurschuddeld kregen. Hou krigst dat, ast al nait lekker rokt, deur de keel. Mit vlais oet de weck was t n zulfde verhoal, dat was ook nait te kaauwen. As k der aan terogge denk, wat ik in mien jonge joaren aal slikken mos, den lopt mie de griezel nog over de graauwel. Dat ik as kind broodmoager was, mag den ook gain wonder haiten.
‘Mor luipst over van energie en was t nooit zaik,’ het mien mouder mie loater wel verteld, as k heur mien vrouge eetfrustroatsies veurlegde.
Tegenswoordeg is alles wat mit ( gezond ) eten te moaken het en dus ook in t verlengde doarvan diëten n verdainmedel. Doarbie komt ook nog, dat lu doodgooid worden mit recloames over voedings-supplementen. Bekìnde BN-ers willen ons groag loaten leuven, dat wie nait zunder de vitaminen en mineroalen van t deur heur aanprezen drankje, pilletje of poedertje kinnen. Fabrikanten binnen loze lu, dij waiten wel hou zai heur product aanpriezen mouten.
Moaken zai gebroek van t faait, dat mìnsen goudgeleuveg binnen?
As je gewoon eten, hè’je aal dij ekstroa touvougens toch nait neudeg?
In bieloage van zotterdagkraante van 27 juli heb k n stok lezen van Ter Braack. Hai perbaaiert dudelk te moaken, datter voak gebrek aan bewies is of n supplement aiglieks wel waarkt.
Hai stelt:
‘Veur gezonde mìnsen moaken touvougens gain verschil.’
Mor nait alles is onzin:
‘Kinder hebben boat bie vitamine D….’
En dou’k dat las, wuir k onwillekeureg teroggevoerd noar t Pekel van mien jeugd. Dat haar mien mouder dus wel goud bekeken, want elke mörgen kregen wie n poar druppeltjes oet n broen fleske op n theelepeltje mit suker. t Smuik in elk geval beter as dij volle eetlepel mit levertroan. Slikst t omdast as kind niks in te brengen hest en omdat die veurholden wordt dat t goud veur die is.
Dat was dou zo en tegenswoordeg nait aans. Nog ain keer Ter Braack:
‘Mit t aanpriezen van supplementen, mor bevubbeld ook van homeopatische producten bevinden wie ons op n gliedende schoal.’
Perbaaier as gewoon mìns oet alles watter op internet aanboden wordt mor ais wies te worden.
Zol t nou aans wezen as bevubbeld 50 of 100 joar leden?
t Zel nou roem 60 joar leden wezen, dat ik op n dag mit boderieder mitreden bin.
t Was al vroug dag, dou k achter de kont van t peerd noast boderieder op de bok ploats nam. Eerst aan landskaant richten Nij Pekel waren wie nog mor net Aalbion veurbie, dou bode aan de teugel trok. Hai kraabde zok ais onder de pette, schudde wat mit kop en zee dou:
‘Moust wel even over Wieskedraai noar Baalman lopen, mien jong. Hai het t bodebord in etaloazie van drogisterij stoan.’

Noa t luden van winkelbèle zag k Baalman oet achterkoamer kommen.
‘Hebben ie wat veur bode Middel mit te geven?’ vruig k vrundelk.
Zunder mie aan te kieken, gloop hai deur etaloazieroete noar boeten, rekte zok nog ais goud oet en zee dou mit gestrekte aarm noar boeten wiezend:
‘As hai wat van mie mitnemen wil, mout hai t zulf mor op kommen hoalen.’
k Vond t n vrumde bodschop, dij k òflangen mos en noa laank noadenken is Middel mit zichtboare muite en n gezichtsoetdrokken, dij op störm en onweer wees van de woagen stapt.
Veur mien gevoul is e aiwen votbleven en wie waren ja nog mor net aan de rit. Dou k bode noa laank wachten op t smale battentje kleppern heurde, zag k, dat hai behaalve n lutje deuske onder aarm n gezichtsoetdrokken mit zok mitdruig, dij t schierste weer van de wereld veurspelde. Aans as wat ik van hom wìnd was begon hai votdoadelk te proaten:
‘Goh, wat was dij Baalman poeslaif.’
En noa n körte onderbreken kwam t haile verhoal deroet.
t Was al meer dan n joar leden, dat zai roezie kregen haren over n bestellen, dij Middel in Winschoot òfleverd haar. Volgens Baalman was Middel veuls te roeg mit t pakket omgoan en was der wat tiggelwaark kepot goan en hai wol dij schoa op boderieder verhoalen. Op zien beurt haar Middel zegd, drogist haar zien boudel gewoon beter inpakken mouten.
t Rezeltoat: gain schuld, gain geld terogge.
Woarom winkeldeure nou weer veur de boderieder openston, was nait ter sproake kommen.
In achterkoamer haren baaide manlu, zunder woorden deraan voel te moaken de vrede taikend, onder t genot van n kop kovvie.
‘Nog aaltied swaart?’
Middel haar nog zegd:
‘Baalman, k hoop dastoe der wel n flinke schep Buisman in doan hest.’
En Baalman haar doarop antwoord:
‘Doe waist toch wel, dat wie van Baalman van de touvougens binnen.’
Doarop was hai haard begund te lagen.
‘Mor k vertraauwde dij verrekte Baalman toch veur gain half stuver. Waist nooit wat e die deur de kovvie klaaid.’
Mien gezichte mout hoast ain groot vroagtaiken west wezen en dat was weschienlek de reden, dat Middel t mie oetstokte.
‘Hai het der n handje van mìnsen, dij e nait lieden mag, n scheutje Hoarlemmereulie in de kovvie of thee of net geliek wat te doun. En dou t inschenken van de kovvie ook nog zo laank duurde, bin k goan twieveln. Nait allendeg over de kovvie, mor ook over dit plötse bezuik.’
Bode Middel, in normoale doun al nait laank van stof, was nog nait oetverteld.
‘Dou e bie mie aan keukentoavel zitten ging en vruig hou t der heer ging, heb k hom n verhoaltje op maauwe speld. k Heb zegd, dat ik leste tied zo’n last van winderghaid haar en k heb, omdat ik doar toch was, vroagd of hai in de winkel gain deuske mit t femielierecept van Worrelboers kruden haar. Nou, k zel die vertellen, hom was gain koare aan hakken bonden en veurdat ik derop verdocht was, stond t deuske mit t bekìnde petret van zien mouder Jacoba Maria Wortelboer op toavel.’
Middel luit mie vol trots t rode deuske zain en zee dou cryptisch:
‘Mor hai was nait zo snel terogge, dat ik kovviekopkes makkelk verwizzeln kon.’
Van Hoarlemmereulie en Worrelboers kruden haar ik tot dat mement nog nooit heurd. Ainegste wat ik mie van dij dag nog herinnern kin, is, dat leste stop bie ‘Hoantje Pik ’op t Zuudveen laank duurd het. Veur mie n gloaske prik en veur hom n borrel. Of twije, denk ik.
Op weg noar t leste adres, Winschoter stainfebriek, pruit Middel deur linnen en wollen, alsof hom n last van scholders valen was. Van winderghaid en moagkrampen was niks te maarken.
Dat ik hail loat thoes was, is mie deur mien mouder nait in dank òfnomen.
n Dag of meschain wel doagen loater heb k, zo onschuldeg meugelk, bie heur informeerd, woarom der bie ons op bozzem, noast de moagzoer-remmende rennies en t vitaminedruppelfleske gain deuske mit Worrelboers kruden ston.
t Antwoord was kört mor krachteg:
‘Wie hebben ons aigen middeltjes.’

t Is de zundag van Harry en Sifan, mor woar k van Harry nait aans verwacht haar, dat hai drij golden medallies winnen zol, doar was t bie Sifan doemen draaien en noagels bieten.
‘Kippenvel,’ chatte mien old-kollegoa kört vanoet zien nije woonstee in Spanje, vlak noa de marathon.
Ik was wat oetgebraider in mien reactie en antwoordde:
‘Echt wel.’
k Heb haile dag mit, wat ik t best omschrieven kin, n trotsk gevoul rondlopen. Zokse mooie sport.
Tussen de wedstrieden deur, Harry en aander boanrenners mozzen ja nog in de boane kommen, heb k toch nog wat oet stee zet. Nait zo spectaculair, mor flèzzentun mos neudeg leeg.
Zo komt t dat ik vlak veur de middag mit n rammelnde bodschoppentazze op pakjedroager richten Kielster glasbak fiets. Nait omdat ik, zoals Harry hoast op de kette heb, mor k bin oardeg wat sneller dan de drij boten, die op weg binnen noar ‘Haalfstuverbrogge’. In t veurbierieden lees ik dat middelste boot de noam ‘Kookaburra’ dragt.
Even bin k slachtovver van n körte verwarren, mor k herstel mie gaauw en hail langsoam kommen de woorden en de melodie van t kinderverske weer boven. Ik zong t vrouger mit de kinder in de klazze en automoaties begun k te hummen:
Kookaburra sits in the old gumtree
Merry, merry king of the bush is he
Laugh, Kookaburra, laugh
Kookaburra ……….
Dat mie leste zin nou nait in t zin schaaiten wil, frustreert en hou k ook perbaaier en componeer, de leste vief woorden kommen nait bovendrieven.
Noa t glasgekletter blief k noast fietse bie daipswaal stoan om te zain hou brogwachter brogge omhoog toakelt. t Duurt den ook nait laank dat drij boten zok in bewegen zetten. Ik zit nog aal vast aan n verloren tekst. Van opgeven kin gain sproake wezen en hou roar t meschain ook klinken mag, as ‘Kookaburra’ op vief meter is, heb k hom te pakken. Om t soamen mit stuurman en vraauw te vieren zing ik baaide leste zinnen oet volle borst:
‘Laugh, Kookaburra, laugh
Kookaburra, gay your life must be.

t Kin netuurlek wezen, dat de woorden der in mien enthousiasme wat onzuver oetkwamen, mor datter van boord gain enkele reactie kwam, haar k nait verwacht.
‘Nee, stuurse stuurman was gain lachebekje.’
Dou k zoadel weer onder kont haar, was k stoenske man al laank weer vergeten, mor t verske nait. Soms hest dat, dast n taimke nait weer kwietroaken kist en om t feest van herkennen te vieren, heb k bie thoeskomst mit mien kleuterjuf – t is ja n kleuterverske – t laidje nog soamen zongen.
Vandoag heb k mie verder in de Austroalische lachvogel verdaipt, k heb zulvens mien olde swaarte map mit alle schoollaidjes van zolder hoald. t Vaarregelg verske haar k ooit zulf op noten zet en tougelieks schoot mie in gedachten, dat ik ‘Coockaberry’- zoals k per abuus schreven haar – ook wel as canon mit kinder in de klazze zong. Was nog ais wat aans as ‘Brouder Jokkop’.
Woar k kommende tied noar oetkieken mout is n vèrre femilielid van de kookaburra.
Kiek, da’s t veurdail van internet, want as t snuustern gaaist, komst tot ontdekken, dat onze ijsvogel tot dezulfde vogelfemilie heurt. En ijsvogeltjes vlaigen hier vervast bie t visvolle Kieldaip.
t Is, as k dizze leste woorden optik sikkom 12 uur ommiddag.
k Heb der over prakkezaaierd of k vandoag nog n berichtje noar Gretha, mien old buurwichie van Komnijsterwieke sturen mout. Zai woont al n levenslaank in Austroalië en t kin hoast nait aans, zai het de kookaburra vast wel ais mit aigen ogen zain.
k Loat der mor bie, want veur heur is t nou bèregoanstied. Meschain lees k heur antwoord vanoavend en aans mörgenvroug wel.

‘Wat n geweldig idee,’ docht ik van de week, dou k bericht onder ogen kreeg van onthullen van fotoborden over ‘Pekelder parels’. Bewonersinitiatief om Pekel op de koart te zetten verdaint hulde. Der binnen ja zoveul mooie plekken, woar Pekel trotsk op wezen mag.
Alsof t nait op kon. Veurege weke ston der ook al zo’n joechaai-verhoal in dagblad:
‘Pekelderdaip liekt op n wotterhortus.’
Woar ooit elkenain de pest aan haar en schaan sprak over voelwotterdaip gruien tegenswoordeg wotterpest en veulkleurege lelies in t zulfde daip. Zoveul gruin in helder, schoon wotter is veur n old Oldpekelder, opgruid mit n klaaibolle dij sporen in daip trekken kon, hoast nait te bevatten. Dat bootjevoarders en zulvens viskelu tegenswoordeg begunnen te kloagen over onderwotterwildgrui vindt zien oorzoak in t slechte onderhold van broggen. Dij worden dus ook nait meer ophoald of òfdraaid. t Was ook ja nait vertraauwd om mit boot of jacht deur t Pekelderdaip te voaren. Zolst mor mit schroef of kiel vast kommen te zitten.
Zo komt Pekels levensoader, Pekels mooiste poarel, toch weer in diskrediet, net als de spreuk in t gemaintewoapen:
‘Hold voart der in mit vaste haand’
De vroag is nou den ook:
‘Hou overleeft n echte Pekelder dizze (broggen)ellìnde.’
Want wees mor eerliek, kist wel honderd fotoborden aan kaant van weg zetten, as t toeristen, dagjesmìnsen of touvallege pazzanten niks te baiden hest, den vaalt der veur zokse lu niks te hoalen.
Al doagenlaank prakkezaaier ik mie suf, of ik aan t poarel-verhoal – in broggentoal – gain ekstroa pozitieve draai geven kin.
Guster ree ik op n Ommelandse raaize van Maiden via Kibbelgoarn richten Pekel. t Is meschain roar zegd, mor t is den net of k n olde foto binnenrie. Den zai k links wottertoren, in t midden Willibrordus en rechts schösstainpiepe van stainfebriek Stroaten. n Drij-ainhaid, dij zok al sunt mien jeugd as n skyline in ain ogen-blik aan mien ogen ontvoldt. t Voult nog aaltied, ook noa viefteg joar as thoeskommen.

k Wait t nait wizze, mor ik kin mie hoast nait veurstellen dat dizze drij ankers nait opnomen binnen in t Pekelder poarelpergram. Alle drije aan of in elk geval stoef aan hoofdoader, t Pekelderdaip.
Of k guster op mien fietstocht deur t Pekelder achterlaand deur n vrumd vlaigbeest prikt bin of dat n onbekìnd virus mie aanstoken het, sunt gusteroavend en ook òflopen nacht het zok n onrust in mien heufd nuzzeld, woar k mor stoer mit omgoan kin. k Zel t wat dudelker oetstokken, der het zok vannachts n vraauw aan mien bèrekaant opsteld, woar k, as k deraan teroggedenk, nog baange van worden kin. Nait zo mor n vraauw, mor aine mit hoar om de koezen, n buusdouk op kop en n drijtand in haand, dij aingoal zulfde zin as mit n repeteergeweer op mie òfvuurde:
‘Doe bist toch schriever en schrifst toch ook toneelstokken. Astoe van plan bist Pekel in de voart van t volk mit te nemen en mìnsen noar Pekel lokken wilst, moust ais aan ons, Maidemer vraauwlu denken.’
‘Wat n roar wief,’ docht ik en dou k opzied keek en Arineke rusteg heurde oamen, vruig k mie òf, woarom zai nait wakker wuir van t gebölk van dat vrumde mìns.
‘En mag k vroagen, wel ie den wel binnen?’ heb k toerloos roupen, mor t haar gain zin, t wief in heur laange jurk dee net of zai mie nait heurde.
Sloapkoamerdeure het zok nait bewogen en hou zai oet beeld verdwienen kon, is mie nou nog n roadsel. Meschain bin k gewoon weer in sloap sukkeld, mor bie t wakkerworden kwam t ploatje van onbekìnde en toch aiglieks ook weer bekìnde vraauw in alle heveghaid terogge.
t Het mie n bult zuikwaark köst om heur op te sporen. Maidemer vraauw komt oet t verhoal ‘Vraauwenvictorie in t veen’ van Haarm van der Veen en is taikend deur Geert Schreuder. t Verhoal is snel verteld:
In de stried om de Pekelvenen, rond 1600, tussen Maidemer boeren en Pekelder törfstekers kraaien Roegbainders victorie. Dat zai boeten Maidemer vraauwlu rekend hebben, wordt noa n zetje dudelk, as dijzulfde vraauwlu mit drijtand, heuvörk en aander boerenwaarktugen heur kirrels kommen bevrijden.
Ik heb t verhoal oet laankmanstied wel drij, vaar keer lezen en hail langsoam is t besef bie mie boven komen drieven, wat vraauw vannachts aan mien bèrekaant het perbaaierd oet te leggen.
‘Doe bist toch schriever …….’
t Liekt mie n haile klus.
Boetendes is t ook nog zo, k huif mie netuurlek niks te loaten zeggen deur n vraauw oet Maiden, zeker nait as t waist, dat zai onze veurvoadern oardeg op t jak geven hebben.
En toch, as k alles goud op n riegie zet en t begun weer oppak, is t in wezen n goud idee.
Houveul poarels zollen der nait onder t stof of aargens verbörgen in bouk of in t veen te vinden wezen, woar wie mit nander ons Pekelder verleden weer op de koart zetten kinnen. Noamen en verhoalen genog.
Wie mouten t der nog mor ais over hebben.

Soms kin k mie nait aan de gedachte onttrekken, dat t meertje aan Veendammerweg, n stokje deurtrokken Borgerswold n oefenstee is veur aankommende draglinesjefeurs. n Speulploats veur jonge, nog onervoaren groafmachinisten?
Ik kin mie zo veurstellen, datter plannen liggen om n aanleghoaven bie t restaurant ‘The ranch’aan te leggen. Mocht dat werkelk zo wezen, den kin k vast veurspèllen, t mouten wel lutje bootjes wezen, dij doar aanmeren. Jammer genog, veur windjammers zel t gain aanlegstee worden. Nee, t zel vervast gain Saint-Tropez aan Laangeleegte worden, mor zoals t wottertje der leste tied bieligt, is t n aarmzoalege boudel. t Is n kwestie van òfwachten. k Hold mie aaltied veur, Blaauwe Loper aan Beneden Oosterdaip het ook n laange aanloop neudeg had om tot volle wasdom te kommen. Hoaventje bie Borgerswold kin ook best n laange-oadem-project wezen. Toukomst zel t oetwiezen.
Zundag veur n weke zag k op schaaiden van gele wotter en hoge zandbaarg wat kinder speulen en docht onder t veurbierieden:
‘Wat is der mooier veur kinder dan zaand en wotter. n Beetje ploetern in t ondaipe wotter en koeltjes en kenoaltjes groaven in t goldgele zaand,’ dou zok plöts n onverwachte zaandlawine lösmuik van hoge baarg.

k Schrok mie n ongelok, trapte automoatisch rempedoal in en zag in n snelle blik, dat kinder rusteg deurspeulden. Ik docht nog:
‘Kinder binnen nait zo snel onder indrok.’
Of zol t zo wezen, dat kinder gewoon gain gevoar zain.
Gelokkeg was t goud òflopen, mor onder t deurrieden bleven mie zörgelke gedachten deur de kop spouken. t Haar ook aans òflopen kind. Zaand is n onveurspelboare speulkammeroad en veur zover ik zain kon, was der gainaine in de buurte, dij touzicht huil.
Meschain is t onneudege zörge west om aandermaans kinder. Dat t incident mie doagen bezeg holden het, ligt in t verleden, in mien verleden opsloten, dou zaand wel ain noodlottege speulkammeroad bleek te wezen. En ook zoveul joar noatied mout ik nog aingoal weer constateren, dat trauma’s nait vot te poetsen binnen, woarmit de vroag bovendrieven kwam:
Mos k aigender van t restaurant aiglieks nait inlichten?
Of meschain wel aigender van t project? Zien noam staait ja mit koieletters op n groot bord schreven.
Veur t zulfde geld is gemainte verantwoordelk.
Wat mie tegenholden het, maiste klachtenbero’s binnen voak en dus nait allendeg in vekansies sloten. Mor wat nog veul meer demotiveert, is t faait, komst voak in n òfschoefsysteem terechte. Verantwoordelken geven nait thoes.
Veur mie is t dudelk en doarom dit verhoal:
‘Speulende kinder heuren nait thoes op zandwaark-lekoatsies.’

Omdat t leven van mìnsen van gewoontes aan nander hangt scharreln wie rond tien uur al over Sapmeerster maarkt. t Is n vast rondje, dat wie lopen en k heb zo t idee, dat maarktlu ons noa n joar zo langsoamaan wel herkennen.
Plannen om snommedoags noar Zuudloarder maarkt te goan, blieven laank doelloos in de locht hangen. t Was òflopen weke n bandege weke en n dag rust zel ons nait slecht bekommen. Tegen haalf twije zit ik verdaipt in zotterdagkraant, as k maark dat Arineke wat onrusteg in hoed wordt. t Duurt nait laank veurdat onverbiddelke vroag komt:
‘Hest nog zin om noar Zuudloaren te fietsen?’
Zuudloaren is dichtbie, zin is vèr te zuiken, mor haile middag rondhangen is ook gain aangenoam veuroetzicht. Zo komt t dat wie even noa twij uur, t is nog gain haalf uur fietsen vanoet Kiel, op Zuudloarder ‘Maarkt van Melk en Hunneg’ lopen.
Wie binnen nait ainegsten en nog mor net aan loop, lopen wie tegen twij old-Wiekster dörpsgenoten aan. t Is n zet leden, dat wie mit mekoar proat hebben en wie hebben genog zoaken oet te wizzeln. Mìnsen blieven mìnsen en dus nijsgiereg. Benijd noar t wel en wee van heur femilie komt proat ook op de zörg veur olders. In dit geval olders mit dementie.
As wie al laank en braid òfschaaid nomen hebben van old-Wiekster bekìnden en rusteg over maarkt koiern kom k nog even terogge op dat gesprek en zeg tegen Arineke:
‘k Heb der nog even over noadocht, mor waist wel, dastoe van ons varen ainegste wast, dij gain older haar of het, dij aan Alzheimer lee?’
t Holdt mie bezeg. Gelokkeg binnen omstandeghaiden dusdoaneg, t is schier weer, mìnsen om ons tou lieken vrolek en tevree en omdat maarkt zoveul budt, wat mìnsen’ haart begeert, bin k vervelende prakkezoatsies ook zo weer vergeten.
t Duurt nait laank, veurdat twijde bekìnde ons in de muide lopt. Onze levensboomschilder. Vrijdag nog haile dag kind aan hoes, lopt zai nou te flierefloiten over maarkt.
‘Dat hestoe zeker òfsproken,’ heb k Arineke noa kennismoaken stiekom toufluusterd.
‘Joa en dat heb k die ook verteld,’ was t körte antwoord.
Dat je zokswat nait ontholden.
Ik voul mie vanòf dat mement viefde rad aan woagen en zuik zoveul meugelk mien aigen weg. Wat mie interesseert, is houst mit n voelcontainer en wat wurms oet toene, gruinòfval composteren kist. Was k nait op fietse west, haar k vervast n vogelnestkastje van zo’n handege knutseloar kocht.
t Blift op t ìnde van de rit bie n fleske Mede, hunnegdraank, omdat zeun binnenkört joareg is en dat zo lekker vindt.
Wie breken mit in achterheufd, noar loater bliekt onterechte onweersveurspèllens, tegen vaar uur t gezelleg maarktbezuik òf en vinden op t drokke terras mit ons drijent nog net ain vrij toaveltje. Wie proaten mit schilder nog wat over t vervolg van onze levensboom. t Wordt n biezunder experiment, zo het schilder ons al verschaaiden keren verzekerd. Dit keer dragt boom, nait zoals onze levensboom op boetenmure van t hoes op de Wieke gewoon bloadern, mor wordt hai behongen mit deur heur bedochte tierelantijntjes én op ons verzuik, òfbeeldens oet ons leven.
Woarom wie zo hechten aan n levensboom? vruig ons lestent aine.
‘Wat n roare vroag,’ docht ik achterdochteg, ‘woarom zuiken aanderlu aaltied van alles aargens achter.’
Noazuikwaark leverde verrazzende rezeltoaten op. Levensboom het n laange historie, woar mìnsen, elk vanoet heur aigen geleuf of levensovertugen n aigen symboliek aan koppeld hebben. k Zel der votdoadelk mit veur n dag kommen, doar is t ons nait om te doun. Wie binnen gewone Grunnegers, optrokken oet veen en zaand en n tikkeltje klaai om boudel bie mekoar te holden en vinden n boom gewoon mooi. Net geliek of e nou in toene staait, op n boetenmure schilderd is of zok in ons nije hoes op koamerwand ontwikkelt.

Zotterdag binnen wie op weg van Zuudloaren noar hoes van t padje roakt. Hebben bewust d’òfslag via t nije project ‘Tussenwotter’ nomen. Op t onderlopen laand staait n mooie rechte riege bomen bloaderloos te verkommern in t ondaipe wotter. k Bin der even stil blieven stoan en Arineke het n foto nomen.
Joa, ook zo’n beeld kin mie bekoren.

‘Willen ie mien katten vrijdag wel even verzörgen?’
Soms is n vroag nait echt n vroag, want nee zeggen voult as n honds nee, komt gewoon nait bie die op. Wie doun t wel voaker as zeun n dag aan de riddel is. En waark hest ook nait van baaide bruiertjes. Gefst heur n bakje kattenvreten en wat wotter en kloar is Kees. n Kattenbakke verschonen huift nait, want zai binnen wìnd om bie buren of nog verder vot n koeltje in toene te groaven. Ik bin wel ais jaloers op zeun, as ik thoes weer mit n volle kakbakke richten gruincontainer loop.
Da’s dus t verschil tussen n boeten- en binnenkatte.
Omreden dat Arineke nait allendeg thoes mor ook bie zeunlaif aaltied wel wat te reddern het en ik den voak t idee heb, dat ik mor wat in de wege loop, kais ik de verstandegste weg en keudel wat deur toene. Veurtoene, wel te verstoan, achtertoene is noamelk van stain. En ook al is zien toene nait groter as n pozzegel, tussen de bloumen gruit genog aander waark. n Klaaine inschatten moakt dat ik even loater mit schovvel en haark aan de slag goa, as k Arineke achter veurkoamerroete zai speren. Zai het n staarke wiesvinger en ik, haalve zole, bozzel weer om t hoes tou noar achterdeure. Doar krieg k de vroag veurlegd:
‘Hest tussendeur tied om kattendekens te bozzeln?’
‘Weer zo’n vroag, woarst gain nee op zeggen duurfst,’ denk ik bie miezulf en zeg mit n onderdrokt vergrèlde stem:
‘Ach, toene kin ook ja wel even wachten.’
t Is voak de toon dij de meziek moakt, mor ik krieg nait t idee, dat mien bedoulen echt overkomt.
‘Hest ook n handeg handschrobbertje,’ wil ik nog vroagen, mor as k deur keukenroete noar binnen gloep, zai k dat de poetsvraauw in Arineke al mit kop onder t aanrecht zit.
Ook t ‘Ach, den zuik ik zulf wel even,’ blift aargens haalverwege achterdeur en keukenkastjes hangen.
Mit n handbozzeltje, dat zok op n filaine menaaier tussen t gruin en prachteg wit van n hortensia verstopt haar, heb k stief waark om Donalds sloapkuzzen te onthoaren, as der inains zo’n ieselk geluud vanoet de keuken mien oortjes taaisterd, dat ik volkomen lamsloagen roak. Mien hazzens doarentegen moaken overuren. Verschrikkelke beelden schaaiten as weerlichtflitsen deur mien kop en t duurt volgens mie wel n aiw, veurdat ik moud hervonden heb om keuken binnen te lopen.
Nog aal baange dat Arineke, toch maist weschienleke aanstichtster van t schrikaanjoagend gebölk, tegen de vlakte goan is, registreren oog en oor twij dingen. t Ain is n zacht zoemend geluud, as van n ieme, dij mit n kwoadoardeg gezoem aingoal tegen t roam botst. t Aander is n trankiele Arineke, dij op knibbels mit n tevreden gezicht kastdeurtjes aan t poetsen is.
As k heur vertel over deurstoane angsten, vaalt zai hoast flaauw van lagen en onder t noasnokken wist zai op n zacht zoemende swaarte triezel, dij rondjes over de vlouer moakt as n volleerde danser.
‘En dij angstkreet van die?’ informeer ik belangstellend.
Even trekt der n duustere wolke deur t hoes, as zai zegt:
‘Hou zolstoe reageren as der inains, in n lege koamer aine vlak achter die staait, dij tegen die begunt te proaten.’
Doader trekt op datzulfde mement n klaain rondje om stoulpoot en k verboas mie, hou hai noa wat gefruzzel deur t potenbos onder keukentoavel de weg weer terogge vinden kin en weer vrolek zien rondjes deur d’koamer walst.
‘Wat n oetvinden nait?’
t Liekt Arineke ook wel wat:
‘Hai zogt ook hoogpoleg tapijt’.
Ik heb t nait zo op dat nijemoods gedou.
‘Hai kin zulvens de vlouer nat òfnemen,’ perbaaiert zai mie nog ais van t nut van zulfsturende stofzoeger te overtugen.

Wie binnen t der nog nait over ains. Overleggen nog mit ons daaier, hou zai in dizze haile diskuzzie stoan, mor k bin baange, datter nog n bult wotter deur de zee spoulen mout, veurdat der zo’n stofzoegrobot in ons hoes regaaiern mag.

‘Bie midsummer heurt n midsummerkapsel,’ besloot ik guster, dou wie op weg waren noar onze kapster.
Dat zo’n besloet bie mie nait mor zo oet de locht komt valen, mor t oeteindelke rezeltoat van n laange overdenken west is – ie maggen t leuven of nait – het te moaken mit hondsdoagen.
Ik zai vroagtaikens?
Loat mie t zo zeggen, ik bin nait biegeleuveg, mor praktiek het oetwezen: as eerste dag van hondsdoagen, dit joar 20 juli, n schiere dag is zunder regen, den blift t tot ìnde hondsdoagen, 19 augustus mooi weer. En omdat t zotterdag toch redelk waarm was, t voulde veur mie zulvens tropisch aan, besloot ik guster in auto, noa aal dij laange prakkezoatsies toch mor n extreem körte kop te loaten knippen.
k Mag traauwens geern bie kapster in stoule zitten. Sunt de tied dat wie nait meer op de Wieke wonen, is zai behaalve knipvraauw ook geknipt om as deurgeefloek te fungeren van doagliekse dörpse roddel en achterklap, woar k aans nooit achterkommen was. Zai kin tougelieks proaten en braaien en moust onder t luudruchteg knippen wel dien verstand derbie holden, aans mist de belangrieke faaiten ook nog.
Arineke en ik waren de eerste pasjìnten van de dag. Onder tied, dat wie t ‘stain-pepier-knipscheer’ spelletje speulden, wat ik won en dus as eerste in de stoule mog, ritste zai zok in heur knipschoet. Noadat zai mie grotendails onder t kapklaaid verbörgen haar, zag k heur in spaigelbeeld zuiken noar t kappersrubber. Knipkroag bleek nog in kaaste te liggen, mor dou zai mie swoare rubbermat over de scholders vlijde, sloakte ik n, hoast nait te onderdrokken daipe zucht. Van verlichten.
Veuroetkiekend zag k achter mie n glimlaag over heur gezichte trekken en wos:
‘Ik bin nait de eerste, dij zok onder t juk van swoare knipkroag zo makkelk ontspannen kin.’
Vrouger was t aans. Den kreegst eerst n nekpepiertje, n soort manchet om haals. n Strakke, ietwat elastisch stokje pepier, dat noa t vastplakken om kapmantel drapeerd wuir. Kreegst tenminnent gain lözze jeukhoaren in de nekke of in t boesderoen mit noar hoes.
Vanòf t mement, dat wie guster weer noar hoes reden, zit ik mit t probleem van dij swoare knipkroag. Aiglieks bedould as beschaarmen veur t knipklaaid, liekt t ook n onverwachte mentoale functie te hebben. Ook al is t waitenschappelk nait bewezen, t blift n roare gewoarworden, dast deur n swoare last op aines scholders te leggen de persoon ontlast.
n Massage veur de ziel.
k Vroag mie nou al 24 uur òf, of k guster meschain extroa gespannen was, mor kin doar gain pazend antwoord op verzinnen. As k mien oor te luuster leg bie mien aigen vraauw, krieg k allendeg mor blikken vol onbegrip over mie hìnstört. Mit aander woorden, zai vind t mor onzin.
Dat ik guster op terogweg wel degelk de weg kwiet was, is aans zunnekloar. Dou k nait de snelste weg noar Kiel koos, mor over de bulte van Tonckelweg noar de Wieke ree, kreeg k de board der flink òf van Arineke:
‘Woar wolstoe nou hìn!!’
Pas bie t zain van n vrumde blaauwe auto op oprit van ‘ons’ hoes op de Wieke wuir k weer wakker.

Swoare knipkroagen kinnen bliekboar dus tot vrumde situoatsies laaiden.
k Heb om volledeg en goud veurberaaid te wezen op kommende haite doagen, in hoes boardtrimmer oet kaast hoald en heb de board der ook nog mor òfschoren.

‘Oh, ik bin zo aan vekansie tou,’ – daipe zucht – of ‘k Sleep mie leste doagen deur t waark hìn,’ – nog daipere zucht – binnen zo van dij opmaarkens, dij mie nait onbekìnd veurkommen.
‘Zollen lu dat echt zo voulen?’ heb k mie voak òfvroagd.
Dat zai t zo stoer hebben? Of zol t aal noa-oaperij, noaproaterij wezen. Ik kin allendeg veur miezulf spreken, mor ik koos der aaltied veur om eerste weke van (school)vekansie in alle rust even op oadem te kommen. Zunder dat ik t woord broekte: om te ontstrezzen.
Guster was t dus eerste vekansiedag, mor veur mie n dag as alle doagen. Ik heb gain klokke neudeg om vèr veur zeuven al in t ìnde te wezen. Wat mouten hondjes wel denken, as zai n uur of nog langer op heur brokjes wachten mouten.
k Bin al drok in de weer mit loakenrek vaarven, as eerste stommelderij in t grote veurheus zok aankondegt.
‘Sloapkoppen.’
‘Da’s nou vekansie,’ zegt mien bloudaigen kind.
Heur honden binnen dus wel twij uur achter op t schema, k zeg t aans:
‘Dou t mor rusteg aan, vermui joe nait.’
t Duurt gain twij menuten, as Anna veur open roete van mien waarkkoamer staait en mie streng tousprekt:
‘Wij zijn geen slaapkoppen.’
En om heur verhoal kompleet te moaken:
‘Wij staan altijd om 6 uur op en jullie pas om 7 uur. Daarom mogen wij in de vakantie best eens een keer uitslapen.’
Woarvan akte.
Vaarverij is doan, as de femilie aan de broodtoavel zit. Wat zok verder dij dag in de grote toene òfspeult, doar heb ik gain zicht op. Ik heb t stoer mit n brandende zunne op de kop om vervelend onkruud en onberekenboare branekkels oet beukenhoag te trekken. Ondanks handschounen blieven branekkelbulten mie nait bespoard.
‘Dat wordt dammeet edik deppen,’ woarschaauwt mien aigen beterwaiter.
As k net op kop stoa, om branekkelworrels in dichte hoag op te sporen, blift buurman van n poar hoezen verder bie mie stoan. Hai is verlegen om n proatje, ik heb nait zo veul te vertellen. k Heb mie ja veurnomen om veur de middag kloar te wezen mit dit pokkewaark.
Noa t broodeten maark ik, dat t waark mie veul energie köst het. k Heb laampe oet en besloet, wat ik zo geern nog wel ais vergeten wil, mie in houk van baank te nuzzeln.
‘Even sloap deur leden,’ beloof k miezulf.
As k te laank liggen blief, voul k mie haile middag lamsloagen en doar heb k op mien menaaier gain tied veur. Wie mouten snommedoags noamelk nog even mit Arinekes nije brille noar de dokter. Brillendokter in Veendam.
t Is schier fietsweer en ook al begunt t op terograais wat te betrekken, wie nemen de tied om op ons favoriete bankje, mit zicht op Kaalkwieke pauze te nemen. Ook al binnen baarms van t slootje körtsleden jammer genog ontdoan van rait en kattesteert, t ploatje, dat wie veur ogen hebben is n foto weerd. Dichtbie dwarrelt n prachtege, veur mie onbekìnde vlinder, van t roazende verkeer op Kielsterachterweg hebben wie gain hinder. Ik bekiek t panorama dat zok veur ons oetspraaid mit de blik van n voyeur. En geniet. Ik heb t idee, wie zitten in n vacuüm, n luchtledeg, n wereld zunder geluud, woar alles zok op grote òfstand òfspeult, as der inains n labradoedel om hörn komt stoeven. Tougelieks is t doan mit onze innerlieke rust. n Hond allendeg kin n verdwoalde hond wezen, meschain het aine – t is ja vekansietied – hom wel oet auto zet. Verdere prakkezoatsies en eventuele scenario’s blieken overbodeg, omdat der op dat mement ook n jongkirrel aan komt lopen. In tegenstellen tot onze onrustgevoulens is de boas volkomen ontspannen. Hai moakt ons dudelk, hai nemt elke dag de tied om mit de hond aan de wandel te goan. Goud veur hond en mìns.
Zo jong en al zokse verstandege proat. Stress veurkommen is beter as stressklachten opbaauwen.
‘Draai die nait zo op, den moust ook weer òflopen,’ woarschaauwden grootolden mie vrouger al.
Zai konden t waiten. Zai leefden heur leven, in n vast doaglieks ritme. Stonden vroug op en gingen vroug op bère. Op vekansie binnen zai nooit west. Ain keer binnen zai op n mooie zundag bie ons op camping west. Opa in zien beste sundoagse pak, oma in heur netste jurk.
Of zai t dij dag ook noar heur zin had hebben?
Dat heb k heur nooit vroagd.

Opstoan mit n lege agenda kin aanloop wezen tot n rustege dag. Gain òfsproaken op t pergram, dij die haile dag op klok kieken loaten en dij die voak al vèr vanteveuren onrusteg in hoed moaken, zörgen veur n ontspannen open van de mörgen.
As k net kraante aan kaant legd heb en mie òfvroag of t al tied is veur mien eerste kop kovvie, wordt der vezichies op koamerdeur klopt. k Roup gewoontegetraauw:
‘Binnen,’ en besef, dat automatismes n levenslaank automatismes blieven.
t Is Ilse, dij mien mörgenrust versteurt. Zai glopt om deure. Te oordailen noar heur grote ogen en heur redelk rode konen, mout der wat aargs beurd wezen en in sneltraainvoart schaiten mie de maist vervelende gedachten deur de kop. k Wacht even òf en noa n daipe zucht, heur k heur zuchten:
‘Ik moet vanmorgen om kwart over negen naar bloedprikken.’
Ain blik op klokke vertelt mie, t is ain menuut over negen. Schounen stoan nog onder toavel en twij menuten loater loop ik mit oldste klaaindochter en roeg hoar op de kop noar d’auto. Opa staait aaltied op stand stand-by.
Onderwegens krieg k t verhoal van heur onverwachte overvaal te heuren. Zai het wel de wekker zet, mor dij is nait òflopen. Denkt, dat zai d’oavend der veur heur pa wel verteld van heur prikòfsproak, mor wait dat nait recht zeker.
‘Moakt nait oet, k was ja toch wakker.’
Noa n körte stilte, vragt zai:
‘Weet je waar je moet zijn?’
Joazeker wait ik dat.
‘In d’olde SBHS toch,’ vroag ik nog veur zekerhaid.
Zai kin zok rusteg vervoaren loaten en mit n haalf oog noar rechts zai ik, zai zit al te wachten op mien verhoal. Ik heb mor n lichte stöt in de rogge neudeg.
‘Jij hebt daar vroeger nog een jaar gewerkt, hè,’ is genog aanlaaiden om mien verhoal oet schooljoar ‘78/’79 nog ais lichies over te doun.
n Biezunder schooljoar, omdat onze Scheepstroaschool òfbroken wuir om ploats te moaken veur nijbaauw. Mit noodgebaauwen op t plaain van technische school en twij hoogste klazzen in t grote stainen gebaauw, tussen aal dij grote bungels, was t best wel n spesioal joar.
As k auto om dattien over negen parkeerploatse opdraai, mout ik concluderen, der is niks van t olde schoolgebaauw overbleven. Nait van boeten, ook nait van binnen.
Ilse is zo kloar. Körte tied op wachtstoultje het veul herinnerns bovenbrocht en ik heb mie in de stilte van wachtkoamer al veurnomen, k wil olde beelden van dat joar op dia en foto wel ais teroggezain.
Op terograais noar hoes stel ik veur n klaaine omweg te moaken deur mien olde buurten. Spoorstroat-Kieldaip. Linkerkaant Erasmusweg is aal nijbaauw, rechts is t bie t olde bleven. k Wil Ilse der nait te veul mit vervelen, mor bie n bult hoezen wait ik nog persies woar wel woonde. Gedachtenvlucht is oorzoak, dat ik nait mit mien verstand bie de echte wereld wezen kin. Tot t mement, dat Ilse, schienboar zo mor oet t niks noast mie begunt te wuppen op stoule en ropt:
‘We zijn net door een Google Street-View auto gefilmd.’
Ook al haar k zo’n auto nog nooit zain, t was mie so-wie-so dus kompleet ontgoan.
‘t Binnen toch ook wel utersten, woar k mit konfrontaaird wor,’ besef ik.
Wie binnen baaiden fotogroaf. Allewel. Mien olde dia’s heuren bie n vergeten wereld en binnen nait te vergelieken mit heur moderne camera’s.
t Ommetje deur de buurte het verder waineg nijs opleverd. t Daipe gat, woar ooit mien legere schoule stoan het, is nog aaltied n daip gat. De schoakel noar t verleden van 45 joar leden duurt, veur de duur van t veurbierieden, meschain tien tellen en den is t weer vot en goan wie over tot de orde van de dag.
Poetsen!
Poetsen??
Joa, al wekenlaank stond in onze agenda: auto poetsen. t Was hoogneudeg, mor t komt der voak nait van, mor noa omzwaarvens deur Hoogezandster dreven heb k guster Arineke zo vèr kregen, wie goan vandoag deur de wasstroat.
t Rezeltoat is oogverblindend. Hai glimt weer as n keudel in duustern.
Woarschaauwen!
t Zel vast nait beuren, mor stel, ie verdwoalen ooit ais in Hoogezandster buurten, dij ik net beschreven heb en ie hebben Google Maps neudeg, let den nait op dij voele swaarte auto.

n Lopende hond vaalt aaltied wat in de mond. Spreekwoord heb k veur miezulf wat aanpaasd. Mit n lopende hond vaalt mie aaltied wat in de mond.
Zo beurde t òflopen dunderdag, dat ik mit Wietske bie Leinewieke luip, dou k in de vèrte n vraauw lopen zag. n Poar tellen loater kreeg k ook n behoude man in t vizier.
‘Hopelk blieven zai op t Nijkomnijster pad lopen,’ docht ik nog.
t Is veur Wietske vervelend om heur weer aan de liene te doun. Zai mag ja zo geern even flottern bie t daipke langs. Van aanderkaant bekeken, nait elke wandelgast kin mien enthousiaste hond waarderen.
k Word even òflaaid deur leegvlaigende swaalfkes. Binnen zai in de ware?
‘Mit dit mooie weeer mouten joe toch hoog in de locht vlaigen.’
As k mien blik weer omhoog en op de ‘Toukomst’ richt, zai k ook dat pothoudman en vraauw de bochte om kommen.
’t Is meleur,’ woarschaauw ik Wietske al vast.
t Is nait aans.
t Binnen vrundelke lu, woar ik n zetje loater mit aan de proat kom.
‘Dag meneer, woont u in Kiel-Windeweer,’ riemt goudlaagse vraauw.
Ik schrik van t gemeneer en as ik noa t bejoa-en van de vroag t gesprek in de richten van t Grunnegs laaid heb, kom ik tot de konkluzie, dat ik miezulf nog gain deurwinterde Kielster nuimen mag.
Zai het de vroag van n klaain geel pepiertje lezen.
‘Wie binnen op zuik noar Romala’s Home.’
Doar haar k eerliekswoar nog nooit van heurd. Zai konden mie den ook meer vertellen dan ik heur.
Zai luipen t Pronkjewailpad. As k t goud begrepen heb, hebben zai haile pervinsie al deurkruust en dunderdag luipen zai t Zudelke Pad.
Van Kropswòl noar Maiden.
‘Mit t geel pepiertje in haand zellen zai vervast wel op t goie stee oetkommen,’ heb k mien aigen geringe kennis van t Kielster leven mor wat vergouliekt.
Dat ik doaglieks bie pad en weg loop, het veul, zo nait alles te moaken mit mien hond. k Bin aiglieks nooit aans wìnd west. Dust t, omdat t zo heurt, nait omdat t mout.
t Wordt aans, as t n verplichten wordt.
Loat ik mor doadelk mit woarhaid veur n dag kommen, ik heb in mien leven te voak wandeln mouten. Dat begon al op legere schoul, woar k mit OavendVaardoagse mitlopen mos. Ik kin de medallies, dij k oplopen heb wel op vingers van ain haand tellen. Omdat ik ook nog lid was van gimmestiek verainen en omdat ollu wat ondudelks in t bestuur deden, hebben zai mie verplicht aan zotterdoagse wandeltochten mit te doun.
Ik kin nog aaltied nait persies aangeven, wat mie zo tegenstond bie t wandeln.
Dat ik as schoolmeester ook nog ais joarenlaank as begelaaider mitlopen mos bie de AVD, vaalt in de categorie beroepsrisico.
Leste joaren hebben Arineke en ik tot t leste klaainkind aan tou alle intochten begelaaid mit bloumen, slikkerij en onze aanwezeghaid.
‘Mor nou is t doan.’
Guster las k n stok in kraant over Nijmeegse Vaardoagse. Jubelverhoalen over de intocht over de Via Gladiola. Hou mooi t is om wandelplezaaier mit zoveul aandere mìnsen te dailen.
‘En aal dij leuke ketakten,’ zo haar n vraauw optaiken loaten.
Kiek, dat leste, doar kin k wel inkommen. Dat is wat mìnsen mìnsen moakt. Sosioale ketakten binnen neudeg. Allendeg is mor ellendeg. Zunder mìnsen om die tou, zunder proaterij is t mor n dooie boudel. Zunder aanderlu bist ook mor n haalf mìns. Mor om doar nou netjes in rotten van vare ( dainsttaarm ) tussen aal t publiek deur te goan sjaauwen, nee, dat vin k echt niks. In t kwedroat.
De kunst om de lutje pareltjes van t mìnselk ketakt te zuiken en te vinden, vind ik in mien doagliekse ronde mit de hond. Soamen beleven wie doar veul plezaaier aan. En aal dij oetstapjes bie pad en weg hebben mie in de òflopen joaren n baarg aan pronkjewailen opleverd.
t Is lopies waark en ongemaarkt is t aantal oplopen tot sikkkom 1000 verhoalen.

Zundag 14 juli 2024
‘Quatorze juillet,’ schot mie ongewild deur gedachten.
Mien wekkertje wist tiene noa vieve. Hou k ook draai en wurg, sloap blift vot en as k, kloarwakker, n ketaaier loater bainen noast bère sloa, heur k noast mie n grommelg:
‘Roare vogel.’
Ik kotsebaal fluusternd, omreden dat matineuze diskuzzies zinloos binnen, terogge:
‘Vrouge vogel.’
Beste lezers, k moak joe op dit vrouge punt in t verhoal al vast klouk, dit wordt n verhoal over vrumde vogels. Mor ook n verhoal over mìnsen.
Baaide honden kieken versteurd, as deur van heur sloapkoamer open gaait. Allendeg Meiske is bliede mit mien vrougkomst. Heur etensbakke is leeg, kattebakke is roekboar vol.
Bie t mörgenritueel heurt n körte honden-snuvveltocht deur toene. Bie t open van boetendeur slagt Wietske aan.
‘Stil doe,’ sis ik tussen tanden deur, ‘moakst mìnsen wakker.’
Reden wordt snel dudelk, wie binnen noamelk nait allendeg. Wie binnen in goud gezelschop, Ilse is net as ik vrougopstoander. Zai zit op n klaain kleuterstoultje veur broudhok. Deurtje is open en as t Wietske lewaai verstomd is, heur k heur zachies zingen. Zai zingt veur t nije leven en veur broudhen Moeke. Vief lutje, gruine aaichies hebben persies op t òfsproken mement noa 21 doage schoal opend en oetgang verlaind aan vief donzege kukenkjes. Moekes adoptiegezinnetje het z’in alle kleuren, van geel tot gries en swaart, zulvens aine mit n borstbefje. Prachteg om te zain hou wies moeke mit heur kroost is en hou zulfstandeg t grut zok aan de wereld toont. Noa n snelle hap mouten zai weer rap terogge onder t vailege lief van Moeke.
Ik denk:
‘Hou zollen lutjen t ervoaren, datter n twijde mouderklouk op körte òfstand mit zit te koekeloeren.’
t Is n mooi begun van de dag, mor k wait ook dat t n drokke dag wordt. Schilder het beloofd, zai komt diz’kanten op om onze levensboom nij leven in te bloazen. Noa t succes van Wiekster boom – wie konden hom ja nait mitnemen – mout der n nije boom kommen. Dit moal is t plan, wie planten boom in hoes. Swaart op gruin, pazend bie nije keuken.
Datter snommedoags nog meer veziede aanschoeven zel, zel dij pret vast nait drokken.
Al veur 8 uur is t haile hoes al in rep en ruier. Ik bin al doagen euvel aan, regenwotter van leste tied het n groot gat in nije oprit sloagen. Euvel is snel deur schoonzeun vonden, n lekke riolerensbuis.
’t Is snel verholpen,’ stelt hai mie gerust, ‘k mout allendeg even wachten tot Praxma open is en k zet joe der zo n nij t-stok tussen.’
Reden genog veur n klaain feestje en om negen uur zit de haile femilie te genottern van Arinekes baksel, toart mit kaarzen en n toefke kloproom oet spoitflèze.
Om haalf elf heb k t hoes veur miezulf. Veziede is vot, Arineke bie de super en ik besloet mit Wietske aan de sjaauw te goan. Mit zicht op ‘Toukomst’ zai ik dat Wietske op achterpoten zitten gaait en noar boven kikt.
‘Dij zugt ze vlaigen,’ denk ik.
Op t zulfde mement zai k boven t hoge hennepveld n grote vogel veur de zunne langs vlaigen. n Ooievoar. Veur twijde moal mout ik Wietske tot de orde roupen, zai wil der achter heer. Ook omdat t zicht op ‘Langpoter’ heur deur t korenhoge gruingewas ontnomen wordt, blift t bie ain terechtwiezen.
Weer terogge op t haimstee, zai ik dat Arineke ook thoes is en bodschoppen noar binnen sjaauwt. Zai het t zichtboar had.
‘Gekkenboudel was t in de winkel.’
Zai komt de konkluzie, mìnsen binnen toch mor roare vogels.
‘Ik heb net ook n vrumde vogel zain.’
Zokse opmaarkens kommen as vanzulf. Woar je nait mit opgruid binnen…..n Ooievoar blift veur mie nog aaltied n biezundere verschienen.
Om haalf aine mout Arineke weer op pad. Schilder het gain vervoer. Mit n ketaaier hìn en n ketaaier weer terogge mout zai om 1 uur toch hoast wel weer op t haim wezen. t Wordt haalf twije as zai zok meldt. Vroag woarom zai zo loat is, bliekt nait relevant, zai het n old poezenmandje van zolder neudeg. t Slagt onze diskuzzie dood, want zai is al weer vot. Reden wordt mie noa n zetje dudelk. Schilder het onderwegens n lutje vogeltje van de weg plukt en zit nou mit ongeloksvogel in handschelp in auto te wachten.
‘Welke roare vogel dut nou zokswat,’ denk ik, ‘loat de netuur …….’
k Mout miezulf terechte zetten, laankleden zöchde ik wegkaant en bospad ook òf noar dode, haalfdode daaier. Veur mien versoameln opgezette daaier.
Gusteroavend heb k mit plezaaier noar EK-finoale keken. Nait allendeg omdat Spanje won, mor ook omdat ploaggeest van t haile Nederlandse volk, penaltyversierder Harry Kane wizzeld wuir. Mien braif van 11 juli aan hom het doar vervast gain rol bie speuld.
As k noa òfloop Engelse speulers mit tonen in aaske t veld òflopen zai, besef ik, dat mien (veur)oordail over Kane nait veur t complete elftal geldt. Gelden kin.
En òf en tou mout ik eerlieks erkennen, datter in miezulf ook regelmoateg n vrumde, roare vogel hoest.

Net binnenkommen:
Bericht schilder, t muske vlogt al weer.

t Is vrijdag en t lopt om middag, as k n ìndje aan de wandel bin mit Wietske. t Is al bloudhait. Spring-in-t-veld mag op fietspoadje aan Leinewieke van taauw òf. Heur is gain koare aan hakken bonden en as zai de vrijhaid voult, moakt zai n klaain sprintje en schot as n hoaze tussen raiten deur in t daipke.
‘Even pootje boaden.’
t Duurt nooit meer as tien tellen, veurdat zai driefnat, mor nooit verder as heur rokje weer bie daipswaal omhoog kraauwelt. Om te loaten zain, dat zai goud badderd het, sprint zai vervolgens terogge noar mie tou en schudt zok in n waaier van fiene druppeltjes ais goud oet. Ik pruif de frishaid van Kielster wotter, mit biepazende daipgeuren. t Is n vast ritueel.
Vanòf dat mement gaait zai heur aigen weg. Snoft mit grote persisie alle geuren van onzichtboare pazzanten in zok op en luustert naauw noar eventueel ondergronds leven, t zij van mòle of van moes.
Òfsproak is, kommen der lu op fietse, scooter of lopens aan, zai mout aan raaime.
Zo ook dij vrijdag, dou der vanòf Nij Komnij n swaarte fietser aan kwam peddeln. Ain keer floiten is maisttied genog om heur aandacht te kriegen, ook al komt der voak meer bie kieken om heur aan de liene te kriegen.
Dou’k heur netjes op de kont haar, zag k dat grote kirrel in swaarte fietsklaaier gas terogge nomen haar en striedewieds op fietse zitten bleef. Swait stroomde in stroaltjes onder zien helm vot.
‘Hai is mui en het verlet om n proatje,’ was t eerste wat mie in zin schoot.
t Bleek n haalve woarhaid, want man haar honger en was in dizze kontraainen rond Kiel-Windeweer op zuik noar n eetgelegenhaid.
‘Dij vinden ie hier nait,’ zee ik rezoluut.
k Haar al laank schoten, dizze man komt aargens aans vot. t Zachte, zudelke accent was onmiskenboar.
‘Ik kom van Antwerp,’ antwoordde fietsrieder verrazzend.
‘Den het dij vanmörgen wel de sokken derin zet,’ docht ik nog.
Onterecht. Hai was smörgens vroug mit traain oet België vertrokken en in Stad Grunnen op zien mountainbike stapt. Ik heb dou perbaaierd om mien nije vrund oet te stokken hou hai in Hoogezaand n beetje schier broodjeshoes, den wel petatbakker vinden kon. Tiedens mien oetleg zag k hom aingoal mit kop schudden.
‘Nee,’ zee hai, ‘dat is me veel te ver uit de richting.’
Dat kon ik toch nait waiten. Hai haar honger en om votdoadelk te zeggen:
‘Kom mor mit noar mien hoes, Arineke het vervast nog wel n plak stoete in broodtrommel,’ von k ook weer te ver goan.
Wie kwamen wat meer in de richten, dou hai mie op zien GPS wees, hai mos noar Sèlng. Doar haar zien vrundin n hoeske huurd en doar was hai op weg noar tou.
‘Oh,’ zee ik, ‘da’s nait zo stoer.’
En k heb hom dou de weg wezen via Veendam, Pekel, over t Alteveer, Onstwedde en net zo laank deurrrieden noar t oosten tot je in Sèlng binnen. Gewoon de borden volgen.
‘Mooie omgeven in dij buurten,’ heb k zien vrundin nog perbaaierd te complimenteren mit heur keus.
Hai knikte gedachtenloos. Meschain wuir e op dat mement net overvalen, zoals dat bie wielrenners wel voaker beurd, deur hongerklop, mor dou e zien schaarmke mit vervolgroute intikt haar, keek e mie even aan en zee:
‘We zijn van plan om morgen door te reizen naar Duitsland.’
‘Duutsland?’ docht ik, ‘België is toch al oetschoakeld veur t EK.’
Dou zien achterkaante al laank om bochte verdwenen was, heb k Wietske weer van de raaime hoald.
Dij was van t boetenlands oponthold recht n beetje kefuus en wos nait recht, hou nou verder. Wie binnen dou ook mor weer omkeerd en noar hoes tou goan.
Woar k wel benijd noar bin, is of de verdwoalde Belg nog aargens onderwegens de tied nomen het om zien honger te stillen. Veur t zulfde geld het t veuroetzicht van n vrundin hom wel vleugels geven en is e mit of ondanks honger in ain streep noar heur tou vlogen.

In 1948 is t bouk van George Orwell ‘1984’oetbrocht. Schriever wil, mit gruweldoaden van Twijde Wereldoorlog nog vers in t geheugen zien lezers dudelk moaken, watter beuren kin as elke vörm van democratie ontbrekt en ain man t veur t zeggen krigt.
‘Big Brother is watching you.’
t Verhoal is n woarschaauwen tegen elk totalitair systeem.
As kind van de ‘kolde oorlog’ heb ik doar in 60-er joaren best veul van mitkregen. De Cuba-crisis van 1962 het der bie mie oardeg inhakt, het mie sloapeloze nachten bezörgd. Steertje van dijzulfde stried tussen t kapitalistische westen en de communisten in t oosten, het mie nog ais n dik joar van mien leven köst. n Joar laank heb k mit n Leopardtank over Duutse haaidevelden en deur Duutse steden broezen mouten om lu anderkaant ‘Iezern gediene’ te bewiezen, dat wie overal op veurberaaid binnen en nait mit ons sollen loaten. Omreden dat elke konfrontoatsie mit vijandelke lu of legers oetbleven is, duurf k stellen, dat ik as kind n gelokkege jeugd had heb.
Guster, bie t zain van beelden van gevolgen van Russische aanval op kinderzaikenhoes mos k aan mien aigen onbezörgde kindertied denken. Mien angst van dou – Wanneer vaalt de bom? – is onvergeliekboar mit datgene wat Oekraïense kinder veur de koezen kriegen. Onveurstelboar.
Noa t nijs van de moandag goan wie dinsdag makkelk over tot de orde van de dag, want der speult meer in de wereld en voetbal is bliekboar n goie òflaaider.
Voetbal?
Zotterdag bin k mit Anna noar ASVB-Grunnen west. In Blijham. Veur Anna nijloatje, veur mie n raaize terogge in de tied. As lutje knuppeltje ston k al regelmoateg mit pabbe langs de liene op t olde ASVB-veld. Op t Wedderveer. t Wit van de ‘witte moezen’ voulde veur mie net zo vertraauwd as t rood-wit op t Noordsterveld.
Anna vindt t mor wat spannend, nou zai veur t eerst mit speulers van heur favoriete club ‘FC Grunnen’ in ketakt komt. Zai het zok n maauwhemd en viltstift kocht en is van plan zoveul meugelk handtaikens te versoameln van Grunnen voetballers.
Ook al voetbalt ASVB al n aiweghaid nait meer op t Wedderveer, t witte tenue en de blaauwe sokken binnen nait veraanderd. Voetbalschounen hebben n aigentieds medel en veul kleur.
‘Wat n verschil mit vrouger,’ denk ik en kin mie mien bliedschop nog wel herinnern, dou k òfgedankte voetbalschounen van oom Haarm kreeg. Voetbalschounen mit n haarde snoete en zes noppen, woar lutje spiekertjes soms oetstaken. Op dij voetbalschounen en mit blaauwe wollen sokken mit biebeheurende scheendekkers heb k nog drij joar schoolvoetbaltoernooien speuld.
Voetbal is in loop van tied slim veraanderd. t Systeem wel te verstoan. Opgruid mit de olderwetse stopperspil, overgang noar t moderne 4-2-4 systeem liekt t voetbal tegenswoordeg meer op n handbalwedstried woar verdediging zok teroggetrekt om de cirkel/strafschopgebied dan op n voetbalwedstried. Van lekker de bale noar veuren peunen is gain sproake meer. Achteroet voetbalen is angsthoazenvoetbal en t is de mode of zoals Dirk – al sunt 1973 – bie ‘FC Knudde’ voak ruip:
‘Jaap, tikkie terug.’
Veur mie is t de doodsteek van t voetbal. Onbegriepelk en onveurstelboar.
‘Voetballers binnen net oapen,’ roup k regelmoateg, as k mie weer zit op te vreten van aargernis veur televizieschaarm.
Mor om welke reden den ook, ik blief aaltied zitten. Mit in mien achterheufd de hoop, dat t elk mement omsloagen kin in n prachteg voetbalgevecht. Dij hoop, bin k baange, is ijdele hoop.
Mörgenoavend bin k ook weer van de pertij. Of t n olderwets potje wordt tegen de Engelsen, mit twij aanvalende plougen, kin k nait veurspellen.
Wat ik net as George Orwell hoast wel veurspellen kin is frustrerende en voak beslizzende invloud van de video assistent op òfstand of zoals elkenain t nuimt, de VAR.
Big Brother is nog aaltied nooit ver vot.

Ik zit al n dikke weke mit tonen in aaske. Boeten onopholdelke regenbuien heb k al n poar keer n gobbe aan verwietens over mie hìnkregen van hoesgenoten.
‘Sunt doe dij verrekte mòllenverjoager in toene poot hest, stikt t hier van de mòllen.’
Zai hebben geliek. Ondergronds verjoaggeluud het bliekboar n omgekeerd effect en of t ain superactieve mol is, dij zok oet de noate waarkt of datter n komplete divisie bezeg is, dat duurf k nait te zeggen. t Binnen hier soms net Twijdekoamer vergoaderns. Van links en rechts krieg k ze om de oren, ik mout mor wat nijs, in elk geval wat beters bedenken.
Guster was k in mien aigen knollentoentje mit pruttelmaaier en kantensnieder aan t waark, dou n man zien scooter in onze beukenhege parkeerde. Ik schrok, mor t was gelokkeg gain ongelok. Man in opzichteg gemaintelk vaileghaidstenue haar t expres doan. In gedachten nog bie mien mòllenvrunden, docht ik, wat hangt mie nou weer boven de kop.
t Wuir mie gaauw dudelk.
‘Hest doe regiokraant ook lezen?’ klonk t redelk dwingend.
Wie kriegen bokkebloadjes wel in de buzze, mor van lezen komt nooit veul. Dus mos k prakkezaaiern hou k doar mit aanmos en loog:
‘k Heb hom wel deurbloaderd.’
‘Den bist mie vast ook tegenkommen,’ zee scootersjefeur verwachtensvol.
‘Ie mouten mie even op weg helpen.’
‘Ik bin Bernard Bruins.’
‘Oh,’ ruip ik wat in t wilde weg, ‘dat stokje over brugwachters.’
Hai schudde ais mit kop en zee:
‘Nee man, ik bin ja Olympisch kampioen tennissen worden, in Tilburg.’
‘Mooi man, gefeliciteerd.’
t Zee mie niks en noadat hai konstateerd haar, dat zien kammeroad raaitsnieder mit zien haarkbootje nog vlak achter hom in Kieldaip dobberde nam hai rusteg de tied om t mie aal oet te stokken. De scooter wuir smoord en k zag Bernard Bruins daip in jazebuutse tasten om even loater vol trots zien medallie te loaten zain.
‘Dat mout dus n golden medallie wezen?’ speulde ik de ongeleuvege Thomas.
Opmaarken vuil bliekboar verkeerd en veur twijde moal begon Bernard, mor nou in n aandere buutse te frommeln. Hai luit mie, hou kin t ook aans, n verfrommeld stokje kraant zain, streek t eerst op de borst nog even glad, veurdat hai t over hege aan mie toulangde. Hai haar nait logen en om t beeld veur mie kompleet te moaken, het hai dou n klaaine verklaaidscene opvoerd. De helm wuir òfzet en de golden plak lag even loater op Bernards braide borst. n Trotse Bernard. t Was n mooi ploatje, dat stokjesschriever der best bie doun kind haar.
Omreden dat ik ainegst publiek was, nam k aan dat veurstellen òflopen was en ook al was zien voarende kollegoa nog lange nait bie Leinewieke-brogge, wol Bernard zien trofee weer opbaargen.
t Luip aans, want net of t òfsproken waark was, kwam eerst schoonzeun aanlopen en n poar tellen loater klaainkinder. Ook zai mozzen net as ik bie de hege kommen en kregen t mie bekìnde verhoal oetgebraaid te heuren. Ook weer in geuren en kleuren.
‘Is t nait zo, dat alle Olympische kampioenen aaltied bie t keuninkliek poar nuigd worden?’
Vroag leek nait relevant.
Bernard gloop regelmoateg over scholder hìn. Plicht ropt. Behaalve Olympisch kampioen tennissen is hai ja ook nog broggendraaier.
Thoes haar k gelegenhaid om t lutje artikeltje in kraant nog ais goud deur te lezen. Bernard is n volholder, n deurzetter.

Mor dat haar k al wel begrepen, je worden nait zo mor Olympisch kampioen.
En omdat t krantenstokje in Regiokraant aargens in n hörntje wegdrokt is, gaait Bernard der nog ain keer goud veur zitten en moakt klaaindochter Anna bie dit verhoaltje n mooie foto.

t Is 26 juni.
Soavends wordt temperatuur, noa n dag poesten en stìnnen van waarmte wat aangenoamer.
t Lopt tegen n uur of zeuven, as t mie in gedachten schot, taptaik het mie n bericht stuurd, der liggen medisienen in de kluis.
k Duurf mie veur t eerst dij dag aan de boetenlocht te woagen en schoef n zetje loater fietse onder t gat en peddel op mien elvendattegsten richten Hoogezaand. Thoes heb k 6-sievereg kluisnummer in de kop prent en k wait, k mout onderwegens regelmoateg controleren of k t nummer nog wait.
Bodschop is snel òfhandeld en mit n deuske zaalve in fietstazze, besloet ik via n klaaine omweg langs t olde hoes van 45 joar leden weer op ons nije woonstee aan te goan.
Haar k dat dus mor nait doan.
Op t fietspad langs Abraham Kuypersingel is t drok verkeer. Aanderkaant haalfhoge hege bewonder ik nije hoezen. Of k rooie kezienen nou zo mooi vind, kin k nait zeggen. Mit t waarme weer van de dag hebben verschaaiden lu besloten heur kop kovvie boeten op te drinken. t Is n kinderrieke buurte. Zai hebben heur aigen diverdoatsie. Wotterspoitgeweren.
‘Wel wat aans, as dat lutje schietpistooltje woar wie vrouger mit speulden,’ denk ik nog, as k plöts zai, dat n stok of wat kinder vanachter hege onverwacht omhoog springen en n olde vraauw traktaaiern op n dikke gobbe wotter. Zai schrikt zok zichtboar n ongelok en even bin k baange dat zai in de slinger stuur over heur stuur verlust. Gelokkeg gaait t net goud.
‘Domme kinder,’ denk ik, ‘je kinnen zo’n olde vraauw toch nait van fietse òfspoiten.’
Wat ik op datzulfde mement nait deurheb, is, dat zok achter hege nog reservetroepen verscholen hebben. Ik krieg, ook onverwacht, n zulfde loage over mie hìn en blief in veurege, vergrèlde gedachten hangen. Foute woorden schaaiten mie as mitrailleurs deur de kop, mor k hold mien fesoun.
Haile bups kinder het heur lol, net as olden, dij t tavvereel van dichtbie woarnomen hebben. Ik lees in ain blik, dat t wotterfeest heur goudkeuren wegdroagen kin. Ik kin der mit mien verstand nait bie en verlais mie onder t trappen, mit n vies, nat maauwhemd in zinloze gedachten over respect en opvouden …
Thoes kin k even stoom òfbloazen, ook al wait ik dat dit gain zin het.
Mien eerste kop kovvie van d’oavend, onder de parasol brengt neudege rust. Dochter is op 20 meter bezeg mit wotterslang heur gruintetoene op 1-meter-hoog nivo te sproeien. t Is n goud idee west om toentje zo hoog te baauwen. Den hest tenminnent, zoals Ede Stoal bezongen het, gain last van vreterij bie de worrels en mous.
t Brengt mie op t idee, dat mien bloumkes in veurtoene ook best n drupke broeken kinnen. Mit n volle gaiter loop k even loater achter dochter langs en kin t nait noaloaten n klaain stroaltje in heur crox te graimen. Zai schrikt, mor nait echt. Onder t votlopen bin k toch wel baange veur twijde moal n plens wotter in de nekke te kriegen. t Lopt aal goud òf.
‘Doe bist aiglieks ook net as dij kinder van zoëven,’ foetert mien betere ik redelk saggrijneg.
‘Mor der is n verschil, ik breng gainent in gevoar,’ verdedeg ik mie zulf.
Of is t toch aans en doun lu bie tied en wiele zokse onnoadenkende dingen.

t Is dunderdag 27 juni. n Hittedag. Drokkende waarmte komt sloepensgewieze en onzichtboar binnen. Ik kin der nait tegen, t slagt mie op hoed en gemoud. Ik schrief n verhoal over n ploagmol.
Om middag kommen schilderbruiers melden:
‘Mit dit weer is t gain doun, wie stoppen der mit.’
Of zai geliek hebben.
Veur t eerst sunt wie in Kiel-Windeweer wonen heb k wìnst van ons hoes op de Wieke. Nait recht noar t hoes op zok, meer noar mien schrievershok achter in toene. Mit toendeuren woagenwied open, onder n groot scharedouk, op t haitst van dag mit tonen in viever, was t doar ook onder oetzunderliek hoge temperaturen goud oet te holden.
n Schiere dagdreum.
Tegen n uur of vare schoeven veegwolken veur de zunne, trekt de wind wat aan en tougelieks trekt mien sagrijn bie lutjen aan vot. Ik schenk mie n borrel in en pak kraant. t Is old nijs, niks nijs. Bieloage Noord Z van Dagblad het as thema ‘baauwen in de toukomst’.
Behept mit twij linkerhanden het t onderwaarp desondanks votdoadelk mien belangstellen. In t veurwoord wor k al n bult nije woorden gewoar, zoals grondstovvenmoakeloar of bevubbeld mattrioalenmien. t Eerste artikel lees k den ook mit volle aandacht:
‘Slooppand is aal voaker n mattrioalenmien.’
Vrouger ging t aans. Den wuir n old hoes sloopd en as baalkerij n beetje deegs was, wuir t op n bouldag verkocht. Of t kwam aargens in n opslag terechte. Tegenswoordeg wordt zo’n gebaauw mit visuele technologie van boven tot onder in koart brocht en alle herbroekboare onderdailen rangschikt. Zulvens puun kin vannijs broekt worden.
‘Vrouger sluigen slopers mit n koegel alles kört en klaain, tegenwoordeg stoan ze op n keukentrapje om alles netjes te verwiedern en loater op te sloan.’
Lu hebben t over circulariteit. Of is t gewoon de olderwetse kringloopgedachte.
k Mos bie t optikken doar zulf goud over noadenken en ging as vanzulf terogge noar t veurjoar van 2014.
k Haar besloten op 1 jannewoarie 2014 te stoppen mit waarken. Ain van d’eerste plannen, dij zok aiglieks al joaren doarveur ontwikkeld haar, was de baauw van n toenhoes.
‘Wie slopen olde blokhut en baauwen op t zulfde stee n volledeg nije weer op.’
Slopen was gain probleem. Blokhutten worden as baauwpakket kocht, opzet en kinnen in omgekeerde volgorde ook weer òfbroken worden. k Heb ondanks mien spreekwoordelke onhandeghaid de kringloopgedachte in ere holden en heb in de loop van dat joar van t geve holt boeten n kinderspeulparredieske ook nog n holtstek in nander knutseld.
Zuiktocht noar nije toenvilla het n bult meer kopschraberij köst. Wie binnen alle blokhutverkopers bielangs west. Wel zöcht, zel vinden geldt nait aaltied. Of zai waren ons nait noar t zin en nog voaker veuls te duur. t Rezeltoat was simpel:
‘Wie doun t zulf mit hulp van neef timmerman.’
Mor woar begunst. Der binnen oardeg wat pepierproppen mit mislukte plattegronden en aander opzetten in houke van koamer schoten. t Schoot dus nait op. t Wuir pas eerns, dou dörpsschilder ais bie ons op dele ston om te overleggen over n klaain klussie in hoes.
‘Ik heb nog wel wat olde thermopane roeten in opslag stoan.’
Wie mozzen mor n keer kommen kieken. De keus was snel moakt. t Was ja aal vergees en dijzulfde oavend was t concept toenhoes sikkom ook al kloar.
‘Wie hebben ons toenhoeske om roamgoaten hìn baauwd,’ hebben wie regelmoateg en vol trots aan nijsgierege kiekers mitdaild.
Dat verdere opbaauw nog op de gewone, gebroekelke menaaier tot stand kommen is, komt weschienlek omdat t dou nog nait in ons DNA zat. Meschain haren wie mit de kennis van nou en t aanbod watter aan twijdehands baauwmattrioalen op de maarkt komt dou aans en vervast n stok goudkoper baauwen kind. t Is nait relevant.
De mooie herinnerns aan t zulfbaauw hoeske binnen en blieven n köstboar bezit.

‘Gek wor k der van.’
Hou t kin, wait ik nait, wanhoop over mòlshopen wordt nait braid droagen. Noar t zok aanzain let, binnen hoesgenoten of daaiervrunden of t interesseert heur gewoon gain fozzel. Lestent dus aine op te maarken:
‘Mòllen holden de grond luchteg en da’s goud veur bloumentoene en grasveld.’
‘Joa en zai vreten schoadelke insecten op,’ haar k zeggen kind, mor dij diskuzzie bin k nait aangoan.
Ik bin ook n daaiernlaifhebber en k gun mien buren zokse nuttege baisten van haarten. Persoonliek hold ik nait van dizze onzichtboare toenverroppers.
Woar k in t veurjoar nog te hoop luip tegen torenhoge mòlsbulten, heb k leste tied benoam last van verbörgen mòllengangen.
‘Stief aanstampen,’ zeggen sommege lu.
k Heb der hoast n dagtoak aan, k duurf nait blind op rezeltoat te vertraauwen. Mol, weschienlek binnen t der meer, let zok nait zo makkelk verdrieven.
In t aander hoes haar k gain last van mòllen. Doar zat noamelk zoveul puun in de grond, doar het zok nooit ain mòl neuze stöt.
‘Zai huiven mor ain druppel bloud te verlaizen, den goan ze dood,’ heb k wel ais lezen.
Laankleden, k wait nait ains meer woar en wanneer, heb k n moal n mòl vonden. Lag veur dood op n mòllebulte. Mooi geef. Bin dou noar n opstopper in Winschoot fietst en dij het hom veur t noageslacht prachteg prepareerd. Joarenlaank het t lutje mòllechie achter op kaast op n stokje boomschors t wel en wee in klazze aanschaauwen kind. n Knuvvelbaissie.
‘Hai is zo lekker zaacht, meester’ zeden kinder, as zai hom even over rogge streken.
t Was veur mie aanlaaiden om te zeggen:
’n Kat of n mìns moust nait tegen hoaren instrieken, bie n mòl moakt t nait oet. Hai kin noamelk net zo makkelk veur- as achteroet kroepen.’
In ons ‘nije’ toene zit bliekboar gain puun. Doarom heb k van de weke besloten kou bie horens te pakken en k bin noar Welkoop fietst veur mòllenkörrels.
Vroag wuir mie nait in daank òfnomen en ik kreeg n bestravvend:
‘Meneer, dat mag al jaren niet meer.’
‘Mout ik den n kepotte bierflèze in de grond stoppen?’
Of zai draconische oplözzen nait snapte of omdat zai mie nait recht veur goud gozzel aankeken het, winkelwicht het t netjes oplöst. n Ketaaier loater bin k mit n mòllenverjoager in fietstazze en n haalf honderdje lichter weer op hoes aangoan.
t Apperoat mit vaar dikke batterijen in t lief kin n oppervlakte van roem 1000 vaarkante meter bestrieken. Genog vermogen veur onze toene, haar k in winkel al oetrekend.
‘En hou waarkt dat nou?’ wol Arineke waiten, dou’k bie keukentoavel batterijen ploatste.
Antwoord huifde ik nait te geven, want tougelieks mit de vroag begon mòllenverjoager zo’n iezelk geluud te produceren, dat heuren en zain ons verging.
‘Zo dus!’
t Was veur heur genog reden om mie mit n kört ‘Ong’ veur twijde keer dij mörgen even op mien nummer te zetten.
‘Betwievel of dit wel zo’n daaiervrundelk apperoat is.’
‘Hou bedoulst.’
‘Nou, mòllen hebben t al zo stoer, omdat zai sikkom niks kinnen zain, mor dammeet lopen zai ook nog geheurschoa op.’

In de tied, dou ik nog mor n hendeg kirreltje was, ontvolde zok n grote wereld vol vroagtaikens aan mie. n Wereld om te ontdekken, mor woar, kreeg k al snel deur, oplözzens nait voak veur t oppakken lagen.
‘As je wat waiten willen, mouten je vroagen,’ zee pabbe voak en om t nog wat dudelker oet te stokken:
‘Van vroagen worden je wies.’
Omreden dat hai voaker nait as wel aanwezeg was, stond ik der bie elk probleem dus regelmoateg allendeg veur. En dat was maisttied voaker as mie laif was.
Grote wereld van dou is netuurlek mor n zwakke òfspaigeln van mien tegenswoordege werkelkhaid. En toch, dou’k vrijdagoavend 21 juni in gezelschop van n verrazzend groot aantal Pekelder leeftiedsgenoten in de ‘Klinker’ in Winschoot zat te genieten van de prachtege ode aan ons aller Ro-d-Ys, wuir k bie ‘Dr. Cipher’ mit de snelhaid van t licht teroggeschoten noar vrouger tieden.
Veuls te laange zin het oetleg neudeg.
Ik mout doarveur noar t stee, woar Harry – op zien Pekels – Rijnbaargen, verantwoordelk veur tekst en melodie van dr. Cipher, doudestieds woonde. Op de W.H. Bosgrastroat 21, in t dubbel woonhoes op houk van Schipperswieke. Schuuns tegenover ‘Aalbion’. In t lutje riegje wonens tussen Schipperswieke en Wieskes draai haarst behaalve n bakker, n schilder ook n drogist.
Jozef Baalman. Op t roam van de winkel stond de noam ‘Bimex’.
Ik kwam doar wel ais om slikkerij te kopen of n flesje odeklonje veur mouder of oma te loaten bievullen. Ook mos k wel ais, as directeur van ULO-school de kop citroune wuir en scheel zag van kopzere bie Baalman haile swoare kopzeretabletten in deurzichteg kokertje hoalen.
Hou Baalman aan de noam ‘Bimex’ kommen is, heb k mie dou nooit òfvroagd. Tot ik lestent vrijdoagoavend ‘dr. Cipher’ beluusterde. Hou t kwam en woarom ik de link van dokter Cipher noar t lutje drogisterijtje legde, zel mie wel nooit dudelk worden. Guster bin k aan t snuustern goan op t net en in bouk. Bie t bestuderen van t verslag van Veenkelonioal Museum van 2017 bin k pas gewoar worden, dat ‘Bimex’òfkörten is van Baalman Import en Export.
n Klaain stokje geschiedenis:
Jozef is n zeun van voader Jozef en de bekìnde Jacoba Maria Wortelboer, t krudenvraauwtje oet Pekel. Dat nait zai, mor heur man krudenmenger was, wait nait elkenain. Heur petret en zien koopmansgeest – hai zol geld op geld west wezen – zörgen veur n golden handel. In 1895 worden zai evenwel veroordaild veur kwakzaalverij. De zoak blift vrumd genog doarnoa gewoon deurdraaien. Tot in 1970 winkel slot en verhoest noar Zuudhörn. k Mag veronderstellen, dat Harry net as ik en zoveul aander Pekelders vervast regelmoateg bie zien buurman in winkel west is.
Terogge noar de meziek:
In 1968 lopt Harry mit de gedachte n rock-opera in nander te flanzen mit as thema ‘De kleine Johannes’. Hai componeert mooie teksten en droagt ook n laid op aan dokter Ciever, n onderzuiker, dij alles perbaaiert in formules oet te drokken. Zo onstaait t laid dr. Cipher.
In hoes is n koamer vol apperoaten
Der zit n man mit neus in bouken
Kikt deur n microscoop en nait noar die
Hai is ja n man van de waitenschop
t Beeld van buurman Jozef in zien witte jaze en zien oelebrillechie op neuze dringt zok bie t lezen van bovenstoand – vrij vertoald – stokje aan mie op en ik denk:
Zol Harry datzulfde in ’68 bie soamenstellen van de elpee Earnest Vocation ook zo ervoaren hebben?
Is dr. Cipher de personifikoatsie van Jozef Baalman?
Aiglieks haar ik mien voaders road opvolgen mouten en vroag regelrecht bie de moaker van t laid hìnleggen mouten. Dat ik dat nait doan heb, is, omreden ik t mement van beluustern, dij aine flits dij mie in de Klinker deur de kop schoot vastholden wol en op pepier/lees tikmesien vastleggen wol.
Meschain heb k t mis en binnen mien hazzens mit n onmeugelke gedachte op loop goan noar n doelloos ìnde. Was t ‘just fancy’, n woanidee.
Dat mout ik den accepteren, mor schrieven is ontdekken en den loop je t risico, dat t n flottje wordt.

Ik duurf der wel veur oet te kommen, dat ik n echte hongerlappe bin. Elke dag kiek ik oet noar t mement dat eten op toavel komt. Der kin wel ais n haalf uur of as t zo oetkomt n uur verschil in zitten, t laifst eet ik mien stoetje of eerappel op vaste tieden. Ook al hangen der overal klokken bie ons in hoes, mien moage waarkt net as n koekoeksklokke, vertelt mie persies wanneer t tied is om aan te schoeven.
‘Bist ja net n spieker,’ heur k lu wel ais zeggen.
Ondertoon van zo’n oetsproak is maisttied stoer te deurgronden.
‘Zollen dij mìnsen denken, dat ik deur de reupe vouerd word?’
Den kinnen zai mien keukenprinses nog nait.
Soms denk ik, dat t n soort van (brood)niedseghaid is, zeker as der achteraan komt, kist vast nait gruien van grammiede. k Heb t al wel òfleerd om te zeggen:
‘Lu moak joe nait zo dik, dat ik nait grui is gewoon n kwestie van genen.’
Dat ik tussendeur òf en tou ook nog wel n tussendeurtje nemen duurf, t laifst zuit, ook al zel k n stokje dreuge worst nait òfsloan, t zit hom in de reden dij’k in veurege zin al oetstokt heb.
Ie zellen intussentied wel begrepen hebben hou t zit, inlaaiden is ook laank genog. Ik kin joe wel aal dikke stokken vertellen over mien eetgewoontes, as t om eten gaait, ik heb gain stok achter deur om te mindern. In t kört, ik was, bin en blief n stokverwìnde slikker. Ik kais doar bewust veur én …. slikkerij köst ja gain drol.
Baaide hoofdpersonen oet ’t Zoltpad’ ( ik schreef doar lestent al over ) haren dij keus nait. Elke dag, moandenlaank, aan de loop over onbegoanboare wegen, sloapen in n lutje sloaptìnte, stief van liggoamelke klachten is veur mìnsen dij al redelk op leeftied binnen hoast nait te doun. Dat zai t swoar veur de koezen kregen hebben is dudelk. Mit £ 30 in de weke hest waineg te kaizen. Zai konden voak nait aans en kozen derveur om te goan leven op noedels, karamel en n stokje brood. Onveurstelboar. Kreeg der onder t lezen regelmoateg ploatsvervangende liefzere van.
Mor woar t om gaait is, hou man en vraauw overleven konden in dizze barre omstandigheden, is hoast n wonder. n Wonder van de netuur? Gainaine dij t zeggen kin.
Dinsdag ston der in kraant, datter n gezondhaidsramp aan zit te kommen. Vanòf 90-er joaren hebben eetfebrieken deurkregen, dat zai noar n aander verdainmodel tou mozzen. In dij tied is t langsoamaan gewoongoud worden om etenswoaren te bewaarken. Makkelk eten zo te zeggen, in hapkloare brokken en mìnsen kregen al snel deur:
‘Frikandellen vullen sneller dan broccoli.’
Krigst wel de neudege calorieën binnen, mor waineg voedingsstoffen. En of dat op n laange duur goud veur aine is, is aiglieks gain vroag.
Betutteln via welk kenoal den ook, het gain zin. Ik kwam haalverwege den ook tot de konkluzie:
‘Dit verhoal haar k aal nait schrieven huifd.’
Klopt t of klopt t nait.
Dat ik t toch doan heb, het te moaken mit t woarom van mien schrieverij. Ik bekiek t as n soort van ontdekkenstocht noar miezulf. Tiedens t optikken word ik toesjoer mit miezulf konfrontaaierd en k mout bie elke zin denken over t woarom ik eet zoals ik eet. Ik kom den ook tot de slotsom:
‘Ik kin mie zulf nait veraandern. Houveul gezonds ik ook deur t mondje loat goan, der blieven zoveul verlaaidens dij ik nait weerstoan kin.
Punt?
k Wil joe geern op t ìnde nog n klaain stokje mitgeven, dij n FBvrund daild het. Over n old kirreltje. n Hail old mannechie van 101 joar old. t Gehaim van zien olderdom – zien vraauw was traauwens körtsleden op 102-joarege leeftied overleden – zat hom in zien menaaier van eten. t Is hail simpel:
‘Ik stoa elke mörgen mit honger op.’
t Gaf mie n bult stof om over noa te denken en k denk, dat t nait verkeerd wezen zol dat elke lezer dat aine zinnetje ook ais goud tot zok deurdringen luit.

t Is vroug in de mörgen en nog oortjestoetend stil bie pad en weg. Aan strakblaauwe hemel het leegstoande zun muite om grondmist boven t korenveld vot te stroalen. In t stille dörp trapt n jong verpleegstertje zok noar heur nije waarkstee op t Hoogezaand. Oog veur de prachtege netuur om heur tou het zai nait. n Vat vol onzekerheden, innerliek bezeg mit wat heur over n zetje te wachten staait, komt zai op t leste stokje fietspad langs Kieldaip oog in oog te stoan mit n angsteg roupende Nijlgans. Zai schrikt en twievelt wat zai doun mout.
As de gans toch op heur òfkomt, stapt zai van fietse en blift aan vailege kaante van stoalen ros stoan. Ervoarens mit dizze vogel het zai nait. Van heur opa het zai wel begrepen, dast in t brödseizoen oppazen moust mit mouderklouken. Dij kinnen oardeg van zok òfbieten, mor as zai om zok toukikt, zai zugt naargens in daipswaal jonge gansjes. Ook as vogel vleugels braid wappern let en op t punt liekt aanval in te zetten, rakt zai nait in paniek. Nee, zai begunt zachies te proaten. Zoals t mit n mìns pratst, dij baange, drok of onrusteg is. Op slag let gans zien vleugels zakken en stekt n hail verhoal in heur aigen toal òf en lopt richten de weg.
‘Wat wolst mie nou vertellen,’ zegt onze verpleegster.
Zai volgt mit nijsgierege blik heur waggelgang en zugt den inains woar t haile incident om begonnen is. Aan kaante weg tegen stoepraand aan, zit n jong. Vervast heur jong. n Swaart-wit pluusterbeessie. In mekoar doken van angst. As jonge maid om zok toukikt, woar lutje bruiertjes en zuskes zok verstopt hebben, lopt zai aal proatend tegen mouder noar wegraand. Gript onder t lopen in buutse van schoet, pakt n poar plestieken handschounen en zegt geruststellend:
‘Zel k mien handschounen even aandoun en dien lutje jong over drumpel tillen?’
Zai gaait op boekebakke zitten, pakt hail vezichteg t bolletje op en zet t op t gras hìn. Z’het al snel deur watter loos is. t Jong hompelt, mor kin nog wel lopen en as mouder hom onder vleugels het, heurt onze verpleegster mouder roupen. Tougelieks vlaigen oet de raiten n stok of zeuven jongen op heur òf.
Gusteroavend tegen etenstied het verpleegster bie ons in keuken t haile dagverhoal verteld. Van begun tot t ìnde. t Verhoaltje over t gewonde Nijlgansje en heur konfrontoatsie mit n angstege mouder vertelt zai alsof t de gewoonste zoak van de wereld is.
’t Belangrijkste is, dat je de moeder eerst geruststelt.’
‘Mor hou dust dat den, joe proaten toch nait dezufde toal.’
t is nait de eerste keer, dat ik heur zokswat veurleg. Zai laagt den maisttied gehaimzinneg en trekt vervolgens mit scholders. Zai speldt zokzulf nait t predikoat op, dat zai n daaiernfluusteroar of zoals k wel ais lees, daaierntolk is. t Gaait bie heur bliekboar as vanzulf.
Ik bin stomverboasd en op zokse mementen aan n borrel tou. Zai het veur ons nog genog nijloatjes over òflopen dag. n Dag vol nijegheden en biezundere mìnsen.
Over n dwaarsbungel, dij nait oet bère wil en dij zai mit zaachte haand toch oet t komfortoabel nuske kregen het. Of menaaier, woarop zai lu, dij de weg n beetje kwiet binnen, toch weer op t goie spoor krigt.
’t Is net ofstoe hier al tieden waarkst,’ het òfdailensboazinne al vol verboazen meld.
Lu in t verzörgenshoes binnen vast blied mit heur.
Guster is ons klaaindochter dus veur zoveulste keer mit vlag en wimpel sloagd veur t exoamen toal. Toal is noamelk n universeel kommunikoatsiemiddel. Of je nou tegen n daaier in nood of n mìns in problemen proaten. Dat wat je verboal, mor zeker ook non-verboal oetstroalen, dat binnen de baauwstainen noar n pozitief rezeltoat.
En ik duurf stellen wel aan:
‘En dat gewoon deur joezulf te blieven.’

Hou n vergeten kedo toch nog oetpakt wordt, lezen ie in: Unzipped
‘Gooi alles mor in deus.’
Veul post kriegen wie nait meer, mor wat der nog wel in braivenbuzze terechte komt, verdwient noa n körte inspectie , zeg mor t openscheuren van kevort, in middelste loa van t antieke kastje. In mien administroatsiebakke.
‘Mienent?’
Joa, k voul mie n beetje de postbeheerder. Gooist alles op ain bulte, den waist woar t ligt en nog belangrieker, rakst ook niks kwiet. Zo kin t dat n blaauwe envelop, t poars van daarmonderzuik en n swaart omraand, wit kevort en n verdwoalde, dus overbodege rekloamefolder t triplexen Ikea-bakje sieren. Regelmoateg goa k der vingervlug mit n snelle blik deurhìn. t Maiste, zo nait alles bliekt voak kritiek van tied nait deurstoan te hebben en kin noa n moand of twije gewoon in pepiercontainer flikkerd worden. Ondanks dij waitenschop blift t credo: alles bewoaren.
Oflopen weke haar k even tied om post te sorteren, dou’k op bodem van t bakje n smetteloos wit A5-envelopje vond. Bie t aanpakken voulde ik al natteghaid, t was noamelk gain leeg kevort.
t ‘Voor opa’ en t floitspeulend plakengeltje op adreskaant veurspèlden nait veul gouds en mit trillende vingers heb k onbeplakt envelopke oetpakt.
‘Unzipped,’ las k en laange rode tonge van òfkeuren sprak dudelke toal:
‘Opa, doe bist vergeten ons kedootje oet te pakken.’
‘Wat hest wel, jong,’ heurde ik n schrokken vraauw vlakbie zeggen, ‘wat hest inains ja n rode kleur.’
En noa n körte pauze:
‘Bist zaik?’
Wel n beetje, mos k tougeven, n beetje zaik van ellìnde. Wat ik in mien bewoarzucht zo goud opbörgen haar, was in vergeethoukje beland. Stom netuurlek, t zo goud bedoulde kedo mit entreekoarten veur twij personen veur ‘Rolling Stones’ expositie in Grunneger Museum was k radikoal vergeten.
‘En nou is t vot en te loat,’ mos ik konkludaaiern.
Mentoale schoa, dij k aandern aandoan heb, deur gain weerde te hechten aan heur goudbedould kedo, kin k allendeg mor op miezulf verhoalen. Dat huift gainaine mie te vertellen.
‘Tell me.’
Ook as k nait in hitliesten pluzen zol, haar k waiten dat dit ain van Rolling Stones heur eerste nummers was. Olde herinnerns speulen hierbie n grote rol. Op onze eerste bandrecorder, n Grundig, speulden, opnomen van Arbeidsvitaminen Rolling Stones dit nummer en vlak doarnoa kwamen de Beatles mit ‘Can’t buy me love’. Dat zulvens volgorde mie biebleven is, blift n roadsel.
Ik was – cliché – overtuugd Beatlesfan en ook noa ‘Satisfaction’ haar k nog best muite noar Stoneskaante tou te rollen. Ook al is dat aiglieks aaltied zo bleven, mout ik veur ain nummer n oetzundern moaken:
‘Street fighting man.’
Nummer het noamelk n geweldege intro. In n speulse buie heb k begunsolo op mien tape-deck wel ais tien moal achtermekoar aan zet. Prachteg veurspel.
‘Astoe der wat beter om docht haarst, wat haarst n mooi verhoal over dij tentoonstellen schrieven kind,’ het mien laive vraauw der n dag of wat leden nog ais fientjes inwreven. Tou mor weer.
‘Museum van Rolling Stones zit as in stain haauwen in mien kop, mien wicht,’ heb k mie nog perbaaierd te verdedegen en dou’k t zee, docht ik:
’t Is ook nog woar.’
Om n veurbeeld te nuimen. n Zetje leden mozzen wie lutje Bram van t pretpaark bie Drouwenerzaand ophoalen. Tiedens t wachten op lutje jong bin k even op raand van daipe koele goan zitten. Zunder dat ik doar aarg in haar, gingen mien gedachten terogge noar de tied, dou t pretpaark nog gewoon n speultoene was. Vanòf camping Alinghoek ging k regelmoateg noar ‘Buntjer’. t Was ja vlakbie. Petat kochdest bie t old vraauwchie. Annie? Heur noam is mie ontschoten. As k wat buutskecìnten haar, ging k noar speulhal om te flippern en soms gooidest n muntstuk in juke-box.
Klaboem.
Doar haar k hom te pakken. Zeggen lu nait aaltied, dat meziek olde herinnerns terogge hoalen kin.
De juke-box bie Buntjer en ik mout hier tougeven dat inlaaiden over olde rockers nait hailemoal woarhaidsgetraauw is.
Houzo, heur k joe denken. Boeten ‘Sloop John B’ komt t olde Stonesnummer ‘Have you seen your mother, baby…’ as vanzulf vanoet dij olde schievenwizzeloar bovendrieven.
Mor t steurt, dat ik t kedo nait ‘unzipped’heb.