Boer, Dr. Jan J.

Koene Blaauw zat op t spreekuur.

Dou k hom uut de wachtkoamer ophoald haar kwam e achter mie aanschontjen mit n grode bosschoppenmadde in de haand.
En doar zat e den op stoule veur t buro, groot en swoar en braid.
De bosschoppenmadde har e op de grond zet, tussen zien baaide bainen in.
“Wat scheelt ter aan Koene?”
“Tja,” zee Koene, “dat is t nou net. Dat wait k zulf nait.Dat mout ie mie dommeet vertellen, doarveur kom ik ja bie joe.
Kiek, ik kin de leste tied aalweg wel deur eten, ik kin glad nait zat. De vraauw maint verdold dat ik gain boom in de moage heb. Wie hebben t eten nog mor zuneg op of ik bin al weer verhongerd. Men zol zeggen dat k den wel goud aankomen zol, op t gewicht main ik, mor dat is nait zo. Der komt gain spier vet bie op. k Vaal eerder wat òf en ik eet as n dieker. Mie ducht dat k wel de sukerzaikte hebben kon. k Heb mien woater mor vast mitnomen. As ie dat nou ais even onderzöchten op suker.”
En Koene dook zien madde in en huil der n twijkansweckvlèzze uut, vol mit zien woater. Hai haar der veur de wizzegheid mor n klemme opzet, veur t graimen.
Hai zette mie de vlèzze veur de neuze.
“Heb ie der gain kraande om had?” vruig ik. “Joa,” zee e, “dij heb ik in de madde.”
“Schoef dij den mor even onder de vlèzze,” zee ik, “aans krieg “k aalmoal kringen op t buro.”
Koene dee t.
Ik onderzöcht t woater, mor der zat gain suker in.
“Der zit gain suker in Koene. Mor wat hestoe ja n woater mitnomen, is dat van n dag of wat?”
“Nee, dat is van vannacht en van vanmörgen. Joa, ik zee joe t al, ik bin n goie innemer, van eten én van drinken. En wat ter ingaait mout ter ook weer uut, nait woar? Zo, dus gain sukerzaikte?
Nou, den zel k wel n lintwurm hebben.”
En weer greep Koene in de madde en weer huil e der n twijkansweckvlèzze uut.
Dizze zat haalf vol ontlasten.
“Den mòje mien ontlasten mor even bekieken.
Nou, dat was nait zo stoer, dat kon ik wel deur t glas hìn zain. Der zaten n haile bult lutje stokkies van n lintwurm op zien ontlasten. “Hurre kerel Koene, doe hest verdold n lintwurm.”
“Nou, den wait ie dus wat mie scheelt. Mor wat dou we der aan? k Heb wel ais heurd dat t n hail gedou en gehaaister is om doar weer òf te komen. Mien schoonvoader het vrouger ook n lintwurm had en dij mos der n haile dag mit noar Stad tou. Doar hebben ze hom van boven tot ondern hailemoal deurspuild.
t Het gain gekhaid west, heb k wel begrepen.”
“Och nee, kerel,” zee ik, “tegenswoordeg heb wie doar n stok of wat tabletjes veur en den bist dien lintwurm mor zo kwiet. Dat is nait zo’n meroakel meer.”
Ik gaf Koene de tabletten mit en vertelde hom hou e ze innemen mos.
“En den most dien ontlasten goud bekieken, want t gaait om de kop van t daaier. As dij der nait bie is gruit zo’n lintwurm vot weer aan.”
“Het zo’n daaier n dikke kop?” vruig Koene. “Nee, zo’n kop is mor n klaain beetje groter as de knobbe van n spèlle.”
“Ha, ha,” laagde Koene, “dus nait zo’n dikke kop as dij van Lude Haaikens.”
“Zo’n dikke kop kreegstoe der ook ja nait uut, mien jong,” plaasde ik nog even veurdat Koene Blaauw mie goidag zee.
n Week of wat loater was Koene der weer.
“Nou bin k mien lintwurm kwiet,” zee e, “ k heb mie zowat dood zöcht noar dij kop, da’s verdold ook mor n lutje ding, mor nou heb k wat aans.
Nou zit ik onder de stainpoesten, n stok of vieve op baaide aarms. En dat komt wizze van joen pillen.”
“Bist maal man, dat komt doar nait van, dat is gewoon touval dat dat nóu net gebeurt.”
“k Leuf der niks van,” zee Koene, “dou mie mor wat swaarde trekzaalve mit, den zel k mie der wel mit redden.
t Komt vast van joen pillen, verdubbeltje-mie, as men de loezen dood het bieten joe de neten.”

1982

Haarm haar hom aaltied al n beetje vrumd vonden, dij Frederk. Vrouger, op school, was hai ook al net n beetje aans as d’aandern west, wat biezunder. Tegen meester har e voak de gekste stekken had, zodat zien kammeroaden in de klazze assmis slap van t laggen wazzen.

Mor t aigenoardege was dat Frederk zúlf nooit om zien aigen grappen laagde, dij bleef der aaltied stok eerlieks onder.

n Vrumde vogel, dij Frederk.

Mor hai haar goud leren kind, meroakel goud zulfs. Op t Akkedemie in Stad was t deurleren hoast speulenderwieze goan en hai was doar den ook dokter worden, zulfs specioalist, n psychioater.

Mor hai was der dezulfde vrumde Frederk om bleven.

En nou Haarm zo mit hom zat te proaten, vol hom dat vannijs op.

“Hou is t in huus, Frederk?”

“Tja, wat zel n mìns doar nou van zeggen. Aan d’aine kaande is t goud, aan d’aander zied wat minder en in t midden baantjet t ter om!”

“Hou mainst dat?”

Mor Frederk keek Haarm wat gehaaimzinneg en wat kureg aan, gnivvelde dou n beetje en bestelde heur aalbaaiden, nog n potje bier.

“Waistoe wat ter nou allereerst gebeuren mout?” zee e.

“Nee?”

“k Wil eerst zain dat ik even n beetje woater kwiet wor.”

“Dust t ook even veur mie?” vruig Haarm.

“Joa, da’s goud,” zee Frederk. t Duurde nog al even veur e der weer was.

“Hest mienent ook even votbrocht?” zee Haarm.

“Nee, dat heb ik glad vergeten, mor k zel t vot even doun,” zee Frederk en ging de achterdeure weer uut.

Even loater was e der weer.

“Verdubbeltje,” zee e, kwoasi wat nareg, “hest mie ja veur de gek. Doe hufst ja hailemoal nait!”

Haarm keek eerst wat verwonderd op, mor dou e t in t leste begreep laagde hai zok de buutse uut. Mor Frederk vertrok gain spier van zien gezichte. “Ik sloap de leste tied nait best,” zee e dou, “om die de woarhaid te vertellen, ik krieg gain wenk in d’ogen.”

“Hest te veul prakkezoatsies aan de kop? Dat zol ja gain wonder wezen, t is tegenswoordeg mor n gekke, ingewikkelde wereld,” holp Haarm hom.

“En zelst ook wel n bult vrumde verhoalen van dien klanten te heuren kriegen, van lu dij overspannen binnen of in de ware of dij mit meulentjes lopen.”

“Nee man, doar komt t nait van,” zee Frederk.

“t Is aiglieks mor n klaaineghaid woar t van komt.”

“ Woar den van?”

Tja,” zee Frederk,” t komt van de vraauw. Dij het n woan-idee.”

“n Woan-idee?”

“Joa. Zai maint dat zai n ieskaaste is.”

“n Ieskaaste? Nou, doar zelst doe toch gain last van hebben? Ieskaasten binnen allent mor van binnen kold,” zee Haarm.

“Doar bist mis in,” zee Frederk en keek hom wat verongeliekt aan, “de vraauw slept aaltied mit de mond open en den schient dat lichie mie de haile nacht deur de glieve liek in d’ogen.”

k Wait t nait, mor mie dunkt dat, as ie t nait veurmekoar holden kinnen, ie beter nait noar Frederk tou goan kinnen, hai mag den nog zo loos wezen.

Op n oavend loat, nog nait zo laank leden, luip ter n jongkerel over t Egyptenìnde richten Muntendam. Hai was gezelleg uut west, in n disko-bar, woar e zok oareg vernuverd haar.

Zo monter en vlôgge as wat stapte hai der over. Nog even goud de sokken der inzetten, den was hai zó in huus.

Mor dou, hailndaal onverwachts, kwam der mit duvelsgeweld n auto aanstoeven.

Remmen gierden. Der sprongen drij kerels uut dij hom bie de kladden grepen en bölkten: “Dien geld, en rad ook!”

De jongkerel was zo verbalderd dat, hai kon zok nait verweren.

De kerels reten aan zien goud en grepen hom in de buutsen.

t Leken wel n stel wilden. Mor dou zai zien poddefulie pakken wollen, dou verzedde de jongkerel zok. En dat haar hai beter nait doun kind, want o, wat sluigen zai der op.

Zai trapten hom woar z’hom trappen konden, t was aal bloud.

Haalf-benulloos sakte hai inmekoar.

Hai heurde nog dat d’auto volstoof, veurdat hai hailemoal boeten westen ruik.

En doar lag e, aan de kaande van de weg.

Hou laank of hai doar wel legen haar wos e loater zulf nait meer dou hai weer biekwam.

Alles dee hom zeer en zien haile gezichte zat onder t bloud.

Hai perbaaierde om in de bainen te komen, mor dat kreeg hai lang nait veurmekoar.

“Help mie!” ruip e, “help mie!” Mor zien stemgeluud was zo zacht, dat gain mìns heurde hom.

In t langen leste kwam der toch aine aanlopen, op t tegelpad aan d’aander zied van de weg.

Dat was n doomnee.

“Help mie!” ruip de jongkerel weer.

De doomnee heurde wel aine roupen en hai zag ook wel dat doar n manspersoon op de grond lag. Och, dat zol wel weer n versloafde aan drugs wezen of aine dij te veul draank op haar.

Doar kon hai zok mor beter boeten holden.

En boetendat, preekte hai nait zundag op zundag dat men zok wied vot van de zunde holden mos? Nou, hier zag je den hou t ging as men zok doar niks van aantrok.

Gain wonder dat de wereld haard achteruut ging. Der zat ook ja mor meer n haandjevol volk in kerke, sundags.

„Help mie!” ruip de jongkerel.

Mor de doomnee luip deur.

n Zetje loater kwam der weer aine langs. Dat was n opbaauwwaarker, dij hailemoal in t hoar zat: n dikke snorre, n swoare board.

Ook hai heurde de jongkerel wel roupen. Mor hai zat vol van zien aigen zörgen. Der wuir tegenswoordeg zoveul bezunegd op sosioal terraain, dat hai was der lang nait rusteg op dat e zien waark nog wel holden zol.

“Nou kinje zain hou of t dommeet goan zel,” docht e, “ale hulpverlainers t bos in en wat gebeurt ter den? Den krigt zo’n versloafde aan verdovende middels gain hulp meer. Zo’n rötboudel zol t worden. Nou, hai kon t ook nait helpen.”

En vergramd en vergreld op de moatschappij bozzelde hai wieder.

“Help mie!” ruip de jongkerel.

Dou kwam der n sigeunder langs. Dij scharrelde overdag wat bie de weg, -hier en doar wat handeln en pangeln-, mor as t ter op aankwam zette hai nait veul uut t stro.

Mor doar haar hai gain kui of mui van. n Tuutjefloiter, joa, dat vonden de mìnsen hom. Vrumd volk wazzen dij sigeunders en as t mor even kon wollen de lu dat slag volk t laifst nait bie zok in de buurt wonen hebben.

“Help mie!” ruip de jongkerel weer.

De sigeunder der op òf. Hai zag vot wel hou beroerd de jong der aan tou was.

In draf runde de sigeunder noar zien huus tou en even loater was e der weer mit n grode auto. Want dat mo-je ze noageven, dikke auto’s hebben ze voak wel. Verzichteg torde hai de jongkerel der in en lee hom op d’achterbaanke hìn.

En dou is e vot deurreden noar t zaikenhuus in Winschoot tou.

En loater wol hai der gain sìnt veur hebben.

As ie dit verhoal uut hebben, den begriep ik best dat ie wat begunnen tegen te sputtern. En hier en doar zel ie wel n beetje geliek hebben.

Mor ik zol zeggen: sputter nait te veul, want in de Biebel staait persies net zo’n verhoal: over de barmhartege Sameritoan. De Jeuden haren de Sameritoanen ook niks in de reken en doarom wazzen zai goud vaals om dat verhoal.

Leest t mor ais noa. Of zeg ie: “Hol op man, zit toch nait aan n dood peerd te trekken?”

t Leger, t Haailsleger, was aan t meziek moaken op d’houke van stroade. Der was n trekharmonikoa bie en trommen en rinkeldingen en aander dingerais.

En ook n poar hoornbloazers.

En der wer ook bie zongen. Elkenaine was zo monter as wat en men kon mor zo zain dat ter bliedschop en dankboarhaid bie t legertje was.

Der kwam hail wat volk op òf.

t Was net of der in dij kòlle, winderge stroade inains n stee van vree en gelok komen was. En de muzikanten kwammen aal beter op dreef.

n Zetje loater begon ain van de haailsoldoaten wat te vertellen, zo mooi, dat ale omstanders glad hailndaal in vuur ruiken.

“Halleluja” ruip ter aine en even loater weer “Halleluja” deur n aander.

En dou ik doar zo te lustern ston, dou gingen, hoast as vanzulf, mien gedachten noar mien kindertied tou, noar Sjoerd Spieker.

Sjoerd Spieker was nait al te schaarp.

Nait dat hai ze ale zeuven nait haar, nee, zo slim was t nou ook weer nait.

Mor Sjoerd was wat aan de ainvoudege kaande.

t Was n laive jong, joa, dat was e. Hai woonde nog bie zien voader en moeke in.

Zo’n joar of datteg was e, dou t verhoal, dat ik joe nou vertellen wil, zok òfspeulde.

t Was n aarme tied, doudestieds. As der n strenge winter kwam, wozzen paardie lu nait hou zai der deur komen mozzen, wat eten en onderdak aanging.

Mor Sjoerd haar doar nooit veul prakkezoatsies over. Hai was net n vogeltje dij van de aine dag in de aandere leefde en dij zok nait in stoere dingen verdaipte.

t Zol vanzulf wel goud komen, ja!

Sjoerd was ainvoudeg van geest, mor hai haar t gemoud wiedwoagen open en zien waarmte kwam joe in de muide as je mit hom pruiten.

De mooiste dag van de week, dat was de zundag, von Sjoerd.

As doomnee op preekstoule vertelde van Simson, dij n laiwe verreet, och man, mien laive tied, dat was ja wat, dat was ja meroakel!

En den kon Sjoerd zok nait meer bedappern.

Vol vuur en verwachten keek hai den om zok tou, noar t aander kerkvolk.

Dat dij der nait aans van werden, man, o man, dit was ja wat biezunders.

“Halleluja” ruip Sjoerd den en even loater weer: “Halleluja.”

Dat haar Sjoerd van t legertje òfkeken.

Of as doomnee in kerke vertelde over Jonas in de wallevis. Sjoerd mog der nait aan dinken, och gunst, Jonas in de moage van zo’n wallevis!

Mor dij spijde hom uut, net op tied.

En dou mos Jonas zien bosschop brengen aan t volk van Ninevé.

Net goud, docht Sjoerd. “Halleluja!” ruip hai den.

d’Olderlingen en de djoakens vonden t nait wat.

Aal dat geroup onder de preek, doomnee kwam der ja glad van in toeze.

“Most ais lustern, Sjoerd,” zeden zai, “wie vinden t hail mooi dastoe zo mitleefst, mor deur dien geroup komt ons doomnee in de ware.

Astoe die nou onder de preek stil holdst, den zellen wie die veur t wintern gaait, twij zuver wollen dekens geven! Hou liekt die dat tou?”

Nou, dat kwam Sjoerd goud veur. En hai beloofde de djoakens dat hai zok stil holden zol onder doomnee’s gepreek.

t Ging ook n week of wat goud.

Mor dou, op n zundagmörn, preekte d’ol doomnee over Job.

Job, dij eerst hail riek west was, verspeulde alles, zien vai, zien huus, zien kinder, joa, net niks huil e meer over. Mor Job huil de kop ter veur en vervlökte God nait, nee, dat dee hai nait, nooit nait!

En loater kreeg hai alles weerom, joa, hai wer nog veul rieker en gelokkeger as eerder.

Sjoerd zat mit open mond te lustern.

Kerel man, dat was nog ais n verhoal! Sjoerd keek om zok tou. t Kerkvolk zat gewoon tou te kieken, net of der hail gain biezunders was.

Dat begreep Sjoerd nait. Dit was ja glad n meroakel!

Hai kon t nait meer uutholden, hai mos der wat van zeggen, ook al haar hai beloofd, dat hai zien mond nait meer open doun zol onder de preek.

Inains ruip Sjoerd: “Dekens of gain dekens, toch Halleluja!”

En t wonderlieke was dat elkenaine in t kerkie t hail gewoon von dat Sjoerd weer ruip.

Aal t kerkvolk kreeg glad n glimpie om de mond, omdat ter waarmte van heur uutging, noar Sjoerd tou en ook noar mekoar tou.

Dij waarmte kwam elk in de muide, want elk haar t gemoud wiedwoagen open stoan.

En dat kwam deur Sjoerd Spieker. Gainaine haar hom veul in de reken, luip ter ja mor zo’n beetje bie. Mor dat dut niks òf, dat heb ie uut dit verhoaltje al wel begrepen.

As wie aalmoal zo waarm van binnen wazzen as Sjoerd Spieker, den zollen der wel nait zo hail veul grode dingen gebeuren, mor den zol t aalmoal veul vrundelker en vredeger wezen, daip in ons.

Want, dij waarmte geft het aaltied n glimpie om de mond.

(n baauwmantje is een kwikstaartje)

Der wazzen ais vaar bruiers dij nog bie heur voader inwoonden. De moeke was al joaren leden uut tied komen en ale vaar jonges wazzen noatied hailgewoon bie pabbe wonen bleven.

Mor dij von dat zien jonges de bainen ais n zetje onder aandermans toavel steken mozzen.

“Ik stuur joe eerst vot”, zee e, “en den mouten ie mor ais kieken wat ter in de wereld te koop is.

En wie moaken mit mekoar t akkoord dat ie over op de kop òf ain joar hier weer bie mie komen. t Zel mie nij doun wat of ie den te vertellen hebben zellen.” Nou, dat ging aan en de vaar bruiers trokken de wereld in.

De oldste jong kwam n joager tegen dij hom t schatten leerde. En nait mor even zo paf, paf, mit hoagel en zo, nee, hail zuver schaiten mit n koegel dij net as n biljartbale ale kaanten hìn sprong.

De twijde belandde bie n snieder, dij alles was lös zat aanmekoar vast naaien kon.

En dij twijde jong was noa n joar tied n kunstenaar mit nale en droad.

De daarde ging bie n steernkieker in de leer, dij deur t vergrootglas keek.

En de jongste jong kwam bie n daif terechte, dij hom t stelen goud leerde, nog beter as de roaven.

Noa sekuur ain joar kwamen ze weer bie heur voader en zai snaarden ale vare zó, dat de voader leufde der niks van.

En hai bedocht wat.

“Kiek”, zee e, “doar boven in dij boom zit n baauwmantjesnust. Houveul aaier zitten der in?”

“Vare”, zee de steernkieker, dij deur t vergrootglas keek.

Dou mos de daif ze stelen zunder dat de baauwmantjes t in de goaten kregen. Nou, dat was mor n haandomdraai veur hom.

De voader zette de vaar aaiertjes op toavel, op ieder houke van toavel ain aaichie.

En dou mos de schutter ze middendeur schaiten, ale vare mit ain schot.

t Leek glad nait meugelk te wezen, mor de oldste jong brocht t best veur mekoar.

En dou mos de snieder mit nale en droad de vaar aaichies weer netjes aan nkander vast zetten en de daif brocht ze stillechies weer in t baauwmantjesnust, zunder dat de baauwmantjes der locht van kregen. Mor bie t naaien was der n klaain steechie van over bleven, aan t aai, doar woar de snieder t droad knupt haar.

En loater, dou de aaiertjes uutbröd wazzen, is dat steechie t widde stee veur de borst van baauwmantjes worden.

En as ie nou dinken dat ik dit verhoal bie mien gat op bedocht heb, den heb ie t mis!

Want dit verhoal wuir al meer as honderd joar leden in dizze kontraainen verteld.

Mien landslu zellen t wel nait meer waiten, docht ik. En dat zol ja begrotelk wezen.

Zodounde heb ik t nog weer ais opschreven.

De vraauwenverainen bie ons op t dörp zol weer n dag uut, net as ieder joar.

Noar daaierntoene tou dit moal, in Emmen.

Mor t mog nait te duur worden. Annie Pathuus, de veurzitster, mos mor ais even vroagen wat of t kosten ging: nait allain de koartjes, mor ook d’autobus en den noatied noatuurlek nog even t woaraarns mit mekoar zitten en zok t ain en aander bestellen. Mor dat vol heur smereg òf, tjonge, wat was dat n dure boudel.

As zai t goud uutrekend haar, den zol t zowat op n fiefteg gulden de man komen. En dat was toch oareg veul, benoam in dizze zunege tied.

Joa, t zol veur de mainste vraauwlu wel net even te gek worden.

En doarom wol Annie, dij schooljuffraauw was, t bestuur mor veurstellen om t ditmoal over te geven: dit joar den mor gain raaize, t was wel sneu, mor t was nait aans.

Mor toch is de vraauwenverainen bie ons op t dörp dat joar n dag uut west.

En t het heur hoast niks kost! Hou dat zo veur mekoar komen is?

Dat hebben de jongkerels van t dörp ommans had en … eerlek is eerlek: t mainst Paiter Prugel.

In t café van Mans Fekken ging t ter dij oavend oareg om weg: t jongvolk was glad uut de kedde zunder dat ter aignlieks n reden veur was.

Dat gaait ja wel voaker zo in t leven: inains is t zomor slim gezelleg.

De jongens wuiren aal driester en huier tot ter aine tegen Paiter Prugel ruip: “Astoe dien board òfscheerst Paiter, den krigst doe n tientje van mie!”

”Van mie ook”, ruip n aander en weer n aander net zo.

En veurdat Paiter Prugel t zulf goud begreep was zien board meer as twijhonderd gulden weerd. “Meer as twijhonderd gulden!”

Nou was Paiter zo wies as wat mit zien board, dij hai ook wel zain loaten dus.

t Was n mooie, volle board: “n board as n Zwitser,” zee t volk aaltied.

Nee, dij wol Paiter der nait aan woagen, veur gain gold. Mor inains, as n weerlochtslag, schoot hom wat in t zin. Haar hai guster nait heurd dat Annie Pathuus t bestuur van de vraauwenverainen veurstellen wol om van t joar mor nait aan de raaize te goan, omdat ter gain geld genog was?

Wacht ais even, dat zol ja n mooie gelegenhaid wezen om bie Annie aan huus te komen. Paiter loerde al n zetje op heur, mor hai zag zok gain kans om n beetje op te valen of om onder vaar ogen mit heur aan de proat te komen …

Wel wait …

“As ie mie aalmoal vieftien gulden baiden, den scheer ik mien board ter òf en den geef ik t geld aan de vraauwenverainen, veur de raaize noar daaierntoene tou”, zee e.

“Goud”, ruip t jongvolk, “mor den zelst ook mit de vraauwlu mitgoan, dij dag. As vraauw verkled.”

“Dat wait k nait hur”, schrok Paiter Prugel, mor t slöt van de reken was dat hai aanderdoagsoavends noar Annie tou ging, om de boudel te beproaten. Mor of Annie der wel oren noar haar? n Week of wat loater, t was nog s mörgns vroug, was der hail wat volk op n bainen, dou der n autobus veur t café van Mans Fekken te brommen ston.

Ale jongelu van t dörp wazzen der, laggereg, vol maal vreten.

De vraauwlu kwamen der aine veur aine aanzetten. En op t lest ook Annie Pathuus en dij haar n vraauwspersoon bie zok, dij d’aander vraauwlu nait konden. “Dit is Petra”, zee Annie, “Petra is vandoage ons gast, dij gaait mit ons mit noar daaierntoene tou. ”

“Joehoe, Petra,” ruipen de jonges en floten deur de vingers hìn: “Joehoe, Petra, lag ais even tegen ons!” Petra, op hoge naaldhakken, mit lipstick en ogenblaauwsel, n jenteg houdje op, wuifde hail gemainzoam en vrundelk noar de jonges en draaide heur weelderg gatje hinneweer veurdat zai de bus instapte. Gelokkeg verruiden de jonges nait wel zai was en de vraauwlu begrepen der niks van. Zo mor inains n wildvrumde vraauw bie heur verainen?

En aal dij jonges dij tegen heur ruipen en deur de vingers tegen heur aan t floiten wazzen? Nou ja, Annie Pathuus zol t wel waiten.

De dag verluip net zo gezelleg as wat.

Annie en Petra wazzen nait bie mekoar vot te haauwgen. Pas tegen d’oavend, dou zai mit mekoar lekker te smikseln zaten in t Hemelriek bie Gasselterveld, dou pas vertelde Annie hou t aalmoal in mekoar zat. En dou wuir Petra weer Paiter Prugel!

De vraauwlu wazzen aalmoal slap van t laggen. Zowat was der ja nog nooit vertoond! Mor Paiter en Annie haren mekoar goud kinnen leerd, dij doagen, hail goud zulfs.

En dit verhoal schoot mie weer in t zin dou ik vanmörgen t geboortekoartje kreeg van Paiter en Annie’s eerste kind. k Mos der glad nog weer even in mie zulf om laggen. En ik dink dat ons haile dörp t net zo vergoan is, vanmörgen.

“Hurre kerel man, wat bin ik toch lam in de bainen.

k Bin ducht mie nog nooit zo mui west as vandoage!

Heb ie doar nait wat veur, in joen aptaik?”

Jan Schrik, Klaain-Jampie, keek mie aan, vol vertraauw en verwachten.

t Was n vrijgezelle jong van zo’n fatteg joar, dij al n joar of wat allain

woonde, in t huus van de Schrikken. d’Ollu wazzen al n zetje uut tied en Klaain-Jampie was der allent wonen bleven.

k Haar mie al wel n moal of wat òfvroagd woarom hai zok ter gain vraauw uutzöchde. t Was n goud kregel kereltje, dij nait om t waark touslikte en der zatten ook kuren en verdaipens genog in hom om ais n schot te woagen.

Mor tot aan nou tou was ter nait van komen.

“Hou komst den zo mui, Jan?” vruig ik, “is der wat biezunders gebeurd?”

“Wis en warachteg,” zee Jan, “wis en warachteg.

k Zel joe t vertellen.

k Heb vannacht dreumd. Wat mie aans nooit overkomt, dat overkwam mie vannacht, net nou mie t nait goud uutkwam.

k Heb dreumd dat ik hailemoal noar Stad tou lopen mos. Wat was mie dat n gesjaauw! Over Muntendam en Zuudbrouk, over Sapmeer en t Hoogezaand, hail noar Stad tou.

k Wer aal lammer in de bainen en dou k in t langen leste op t Zuderdaip kwam, was k zo min as n hond. n Mìns is zokswat ook ja nait meer wend.

En dou k ter goud en wel was, ston doar n Goliath van n kerel op mie te wachten, dij ruip dat ik mor in draf weerom goan mos, want mien huus ston in de braand. Zol aanstoken wezen deur n vraauwspersoon.

k Heb nog nooit zo haard rund, over t Hoogezaand en over de Kielsterachterweg. t Was routduuster, mor bie Borkomnij zag ik t al!

De vlammen sluigen al tou t dak uut. Dou k mien huus instoof om nog t ain en aander te griepen, dou strompelde k ook nog over n drumpel en vol k laankuut op de grond. En op t zulfde ogenblik wuir k wakker en lag k

noast mien aigen bèrre te sparreln.

k Bin glad gain dubbeltje meer weerd, zo’n inde heb ik vannacht lopen mouten.

Nait echt lopen, netuurlek, mor toch bin k zo min as wat.

Dat mie dat nou net vandoage overkomen mout!”

“Hou dat zo?” vruig ik.

“k Heb op n advertintsie in kraande schreven.

Veur kennismoaken en zo.

n Wedevraauw zunder kinder, van mien leeftied zowat. Vanoavend mout ik ter hìn, veur t eerst.”

“Nou, en?” vruig ik.

“k Zai der slim tegen aan. En dij dreum veurspelt ook nait veul gouds.

En boetendes, k bin ja zo slap as n schuddeldouk.

t Zel aalmoal wel op n flottje uutdraaien.” Klaain-Jampie zuchtte swoar.

Ik schoof hom twij kaalktabletten tou.

“Vanmiddag aine en vanoavend aine, vlak veur daster op òf gaaist.

Mit n koppie woater innemen! En dij dreum, dij zegt niks. Ik dink dastoe der zo tegen aanzain hest, dast ter van dreumen goan bist.

Dat t aalmoal toch wel vergees wezen zol, net as dij raaize noar Stad tou, ale muite en omstel veur niks.

Mor as ik die was, den ging k ter toch mor kiepeg en kregel op òf. Zelst zain dat zo’n vraauw best op die bieten wil.

Most ook nait te min van diezulf dinken. En mit mien baaide pillen komt ter genog keroazie in die!”

“Nou, vot den mor, den zel k n roam op heur doun!” zee Klaain-Jampie en raaisde òf.

n Week of wat loater kwam ik Klaain-Jampie tegen.

Hai haar n vraauwspersoon aan d’aarm.

“Moi-je, dokter,” ruip e al uut de verte, “dat wazzen n poar meroakel beste pillen van joe! t Was in ain moal veur mekoar! Aankom week loaten wie t aansloagen op t gemaintehuus.”

“Jan het mie der van verteld,” zee zai, “k bin bliede dat ie hom zokse beste pillen doan hebben!”

Woar n poar kaalktabletten al nait goud veur wezen kinnen!

Vandoage, 2 feberwoarie, is t Lichtmis.

Dat zellen de mainsten wel nait meer waiten.

Mor mit Lichtmis gedinken wie de dag van Maria’s zuvern, noa de geboorte van Christus.

In t Letien hait dat ‘Purificatio Marie’. Doar zit t woord puur, zuver, in.

Der stonden op Lichtmis aaltied de wereld keerzen op t altoar te branden; doar komt de noam ‘licht’-mis vot. In vrouger joaren wuir der, noa de mis, feest vierd. En nait zo’n klaain beetje ook! Assmis was t gek genog, leek

t glad n kirrejacht!

En t kostte de lu ook gaauw n kabbe geld.

Hierom, die wil Lichtmis houwen

moet zich niet te veel betrouwen

op een lichte vrouwekeurs

want zij dunt een dicke beurs!

Och, vrouger was der bie winterdag, noa old en nij, nait veul te beleven.

En haalfschaid Kerstdoagen en t veujoar, den wuir t wel weer ais tied veur de mainsten om even uut de kedde te wezen.

Ik haar van aal dij dingen ook vast gain wait had, as ik nait huusdokter west was op n dörp, doar touvalleg net Elsie, Mans Wiengoard’s vraauw, woonde.

Elsie Laanklief, zo nuimden z’heur, omdat zai zo’n laange, dunne sprikke van n vraauwmìns was.

t Wazzen Roomsen, de Wiengoards. Boerenvolk.

Zai stonden nait voak bie dokter op stoebe, der was nait veul zaikte bie Wiengoard. En boetendat, mit de mainste kwoaltjes konden zai zokzulf wel redden.

Mor ainmoal sjoars, op Lichtmis, doar kon ik vergif op innemen, ainmoal sjoars kwam Elsie Laanklief der aanzetten.

“Goidag,” zee Elsie den, “goidag, t is al wéér Lichtmis, en ik docht dat ik mor ais even noar joe tou mos. t Is ja de dag dat Maria zok zuverd het. En den mout ik ter ook ja wel wat aan doun. Ik bin vanmörn al bie meneer pestoor west veur mien ziel en nou kom ik bie joe veur mien liggoam.

Nait dat mie der wat mekaaiert, ik lus geern wat eten, mit de deurgang is t ook in odder en k heb naarns gain knobbels of kloeten.

Mor mie ducht dat ie mie de blouddrok mor even opnemen mozzen en mie d’oren uutspoiten. Den kin ik ter wel weer n joar mit tou.”

Ieder joar op Lichtmis t zulfde verhoal! Elsie en ik pruiten den aaltied de nijchies even aanmekoar vast. Hou t mit de kinder ging, – der wazzen n stôk of zeuven – over de boerderij en over t vai.

En noatuurlek over t weer.

As t dokeg was zee Elsie aaltied: “Lichtmis donker, den wordt de boer n pronker.”

Dat betaikende dat t den n hail best joar veur de boeren worden zol.

Mor as t vroor dat t knapte en t mooi winterweer was, den haar zai heur proatje ook wel kloar: Lichtmis helder en kloar geft n goud roggejoar.”

De blouddrok was aaltied in odder. Nait te hoog en nait te leeg, net zo as t wezen mos.

En den mozzen d’oren uutspoten worden.

“k Heb ter al n dag of wat n poar druppen eulie inlopen loaten.

k Was de leste tied wat doveg, der zel wel n dikke probbe inzitten.”

Ieder joar t zulfde.

En as der ais nait zo veul uut kwam, den was Elsie der glad sneu onder.

“Dat vaalt mie òf, k haar docht dat ter veul méér in zitten zol.

En t rekentje dat ie schrieven komt ter gelieke goud om. Begrotelk geld.

Mans zee ook al dat ter wel n dikke probbe veur zitten zol, want hai von mie zo doof as n kwaddel worden.”

En as Elsie Laanklief den zo in de spreekkoamer te sputtern zat den begrootte mie t zulf ook dat ter gain dikke probbe uut kwam.

In loater joaren heb ik ter wel ais veur zörgd dat ter in de komme n dikke probbe voel lag, al veur dat ik mit t oren spoiten begon.

Dij haar k den al n dag of wat opborgen van aine dij d’oren goud dicht zitten haar.

En houveul te dikker de probbe voel was dij Elsie in t kommechie liggen zag, des te beter zai noatied weer heuren kon. Op Lichtmis, joa, den dink ik aaltied nog even weer aan Elsie Laanklief en den goan in mien herinnerns de wereld waarme lichies branden.

Aalbert is schoulmeester op ons dörp, al joaren.

En schoulmeesters hebben netuurlek nogal wat tied over.

As je t volk leuven maggen: n zee van tied, de schoulen goan ja al om n uur of vare dicht.

Doarom kinnen schoulmeesters der voak wat laifhebberijen op noaholden.

Zo gaait Aalbert t ook.

n Joar of wat leden is hai drok aan t fokken west mit knienen.

Mor doar het hai d’oareghaid schoon òfkregen: nooit kreeg hai n pries op n tentoonstellen, nooit nait.

Waist wat, docht Aalbert, ik begun mit hounder. En den neem ik n soort woar der nait te veul van binnen.

Aalbert het stad en laand òfraaisd veurdat hai n stok of wat aaier van n biezunder soort op de kop tikken kon.

Loakenvelders wazzen t, swaart-witten, n jenteg slag hounder.

Hai luit d’aaier uutbrödden in t brödmesien en n moand of wat loater was t zo wied: hai wol der mit noar n tentoonstellen tou, in Zuudloaren.

“Ik neem ducht mie drij van de mooiste hounder mit en ook t hoantje vanzulf, hou liekt die dat tou?” vruig hai aan Lenie, zien vraauw.

“Zo as zai der nou uutzain krigst ter nooit n pries mit.

Zai binnen ja zo voel as wat, omreden doe z’aaldeur in modder en bragel lopen letst.

Zelst d’hounder wel eerst n grode schoonmoakbeurt geven mouten,” zee Lenie.

“Joa,” zee Aalbert, “doar hest geliek aan, wicht. Wilst mie der den wel even mit helpen?”

“Vang doe ze mor even,” zee Lenie, “en stop ze den zo laank mor in n körf.

Astoe dommeet veur de klazze staaist zel ik ze wel mooi oppoetsen.”

Dat ging aan.

Lenie dee t òfwasblik vol mit waarm woater, greep aine van d’hounder en stopte t daaier der in, t koppie stak ter nog net even bovenuut.

“k Zel t mor stief vastholden,” mommelde Lenie in zokzulf, “want zo’n hìnne zel der wel schrikkeg van worden.”

Mor dat was nait zo.

t Hinnechie huil zok doodstil in t waarme woater en langzoamaan gleden d’oochies dicht. “t Vaalt warempel van zoaleghaid in sloap,” zee Lenie.

Zai vreef de veren goud schoon en dou zai de hìnne der uuttild haar, bluis zai t mit n waarme föhn dreuge. t Daaier vermierde zok nait, zo mooi von e t.

De widde en swaarde veertjes leken glad van setien, zo glommen zai t uut.

En mit de baaide aandere hounder ging t net zo.

“En nou de hoane nog,” zee Lenie.

“Dij zel wel wat meer spats moaken.”

Mor t hoantje von t glad nog mooier as de hounder.

Hai swaaide van zoaleghaid zachies mit de kop hinneweer dou Lenie hom dreuge bluis.

Op dat ogenblik stak Aalbert net de kop om d’houke van deure en hai wos nait wat hai zag.

“As k doar gain pries mit win, den wait ik t nait meer,” ruip e.

“Wacht even,” zee Lenie, “wacht even veurdast hom weer in de körf dust.

Ik wil zien kamme en zien lebbechies nog even insmeren met n beetje purol of vaseline, doar glimmen ze zo mooi van.”

t Was n lust om te zain, dij drij hounder mit t hoantje.

Noa schoultied ging Aalbert vot noar tentoonstellen tou, in Zuudloaren.

“As k in de priezen vaal, den bel k die votdoadelk op, doar kinst op aan,” ruip hai nog veurdat hai d’autodeure dichtsmeet.

“t Zel mie nij doun,” docht Lenie.

Mor, warempel, om n uur of negen, joa hur, Aalbert veur de telefoon.

“Drij hounder ‘zeer goed’ en d’hoane ‘fraai’!

Drij z.g.’s en ain f! k Was de beste, verreweg de beste van de haile tentoonstellen! En dat komt omdastoe ze zo mooi opdovven doan hest!”

Aalbert was glad uut de kedde.

“Wachtst toch even op mie, Lenie hè, gaaist toch nait op bèrre veurdat ik in huus bin?”

“Nee hur,” zee Lenie, “ik blief wel op en den drink wie der nog aine op.”

Lenie gnivvelde inwendeg n beetje.

Zai docht even stief noa. Dou kwam der wat kuurdergs in heur ogen en n lutje glimpie om heur mond.

Zai vot onder de douche mit n duur stokkie zaibe.

En de föhn kwam der aan te pas, netuurlek.

Heur swaarde hoar glom as ziede.

Dou nog wat lekkere roek achter d’oren, wat blaauwachtegs op d’ogen, wat lipstick op t stee woar dat heurde en meer van dat gedou.

Zai trok heur mooiste jurk aan, blaauw mit wit. Spaigel zee heur dat t meroakel was!

Dou Aalbert mit d’auto der aan kwam en even loater mit körf mit hounder op huus òfstevelde, swaaide de deure wiedwoagen open.

De mond vol Aalbert open en hai luit zien körf mit d’hounder verzichteg, langzoam op de grond sakken.

Doar ston Lenie in volle glorie. Gain oge haar e van heur òf.

“Hier staait dien aigen Loakenveldertje,” giebelde zai kirreleg, “welkse pries heb ik?”

“Zeer fraai, z.f.!” ruip Aalbert en stoof der as n hoane op òf.

Uren loater, dou de, zeg mor störm liggen goan was, zat Aalbert inains rechtop in t bèrre.

“Verdikkemie,” ruip hai, “k heb mien Loakenvelders nog op stoebe stoan!”

Mor t Loakenveldertje onder de dekens sluip al as n roze dou Aalbert op blode vouten zien drij hounder en d’hoane in t hounderhok brocht.

Derk en Annie wazzen al n joar of wat traauwd. Hail gewoon.

En der was nooit gain biezunders mit heur baaident, nooit gain roezie of zokswat.

Mor t nijchie was der veur Annie al wel n beetje òf. Och, Derk was n hail goie jong noatuurlek, mor ais n moal even uut de kedde wezen, nee, dat was e nou net nooit.

En ais n moal dudelk maarken loaten dat e stoapelgek mit heur was, och gunst, houveul joar zol dat al wel leden wezen.

Nee, den was t aans bie heur buren, bie Meindert en Koba.

Zai kwamen geregeld bie mekoar op verziede om te koarten, mainsttied zoaterdagsoavends. En wat kon dij Meindert den aaltied gezelleg wezen!

Aaltied haar e wel gekhaid mit Koba en mit Annie. En n gezellege proater dat t was! Hail wat aans as heur Derk, dij mos je glad mit n knieptange de woorden uut d’haals trekken.

t Was n beste jong vanzulf, mor as je wat biezunders beleven wollen, nee, den mos je nait bie Derk wezen. Derk was aaltied aan t waark. As e n moal n snipperdag haar, den mos der vervast weer t ain of aander in huus vertimmerd worden.

En soavends aaltied mor aan t knutern, nooit ais gezelleg mit zien baaident bie nander zitten.

Nee, den deden Meindert en Koba t hail aans, dij wazzen voak genog mit mekoar aan t juchtern, dat kon Annie deur de mure hìn wel heuren.

En n bloumpie mit noar huus nemen? Meindert dee t wel drij moal in de week. Zowat was nog nooit bie Derk opkomen. Nait dat hom t begrootte van t geld, nee zo was t nou ook weer nait, noatuurlek nait.

Mor Derk docht wizze dat as Annie n bloumpie hebben wol, dat zai dij zulf den wel kopen zol.

Van aal dat soort fiebeldekwinten haar Derk gain benul. Nee, den Meindert!

En stoadegaan kwam t ter van, dat Annie Meindert boven in de kop zitten haar.

As Meindert ais n beetje mit heur flikflooide, of bie t koarten heur haandje even langer vasthuil as normoal of zien knije n zetje tegen heur knije aandrokte, den wos Annie zok glad gain road mit heur gevuilens.

Zai mos der mit aine over proaten! Mor mit wel? t Was ook ja net of Koba der niks van in de goaten haar. En Derk ook nait. Vanzulf nait.

Derk was ja zo degelk. Dat zowat best on, dat zol nooit bie hom opkomen.

“k Mout t toch mor aan Koba vertellen”, docht Annie, “hou beroerd t ook is, zai mout toch waiten wat ik veur heur man vuil.

Doar het zai recht op.

Op n nommerdag stapte Annie bie Koba d’koamer in. t Mos nou mor gebeuren, aal hou zai der ook tegen op zag. Mor Koba was hail aans as aans.

Zai zat mit n troanderg gezichte noar boeten te kieken en streek zok aal ogenblikken mit n buusdouk over d’ogen.

Nou en den snokte zai zachies. “Wat is der wel mit die, Koba?” vruig Annie.

“Och, niks,” zee Koba, dij t lang gain woord hebben wol dat zai doar in heur allaineghaid te grienen zat. Annie ston in twijstried. Kon zai nou wel over Meindert proaten goan, nou Koba zo uut stuur was? Mor ja, t zol der toch nait veul aans van worden.

“k Wol ais mit die over Meindert proaten,” zee Annie.

Koba keek heur verschrikt aan. “Hest doe t ook al in de goaten dat t nait goud meer tussen ons baaiden is? O, mien wicht, ast ais wost hou hai wel is! Aaltied holdt hai t mit aander vraauwlu. Hai het d’aine nog nait had of der is al weer n aander. Van dije op n nije, van dizze op n vrizze, zo gaait t bie hom. En ik bin tot aan nou tou zo gek west om hom mor wat deur de vingers te zain. En den mag e mie ieder bod n bos bloumen mit nemen om t weer goud te moaken, assmis drijmoal in de weke, mor ainmoal holdt t op. Ik kin mie toch nait aalwegdeur bedraigen loaten. k Bin der zat van, goud zat ook. Wat magst bliede wezen, mien wicht, dastoe zo’n laive, bedoarde man hest as Derk. Wat zol k ter wat veur over hebben as mien man zo was as dien Derk.”

Annie was der stil van.

Mien laive tied, was dij Meindert zo aine?

Nou zai der goud over noadocht, warempel, t kon aalmoal nog wel zo wezen ook!

Wat haar zai zok doar den op verkeken!

Dou Derk soavends van t waark in huus kwam vloog Annie hom om d’haals en doetjede hom dat t n oard haar. Derk, verboasd, vruig van: “Wat zel wie nou beleven?”

“k Wol die even zain loaten dat k nog aaltied zo wies mit die bin as wat,” zee Annie. Derk gnivvelde n beetje. “Da’s nait zo stoer hur”, zee e, “da’s gain kunst, want n betere kerel as ik bin is der nait” en hai luip deur noar d’schure, woar e wat aan timmern was.

En veur t eerst in heur traauwen kon Annie doar vree mit hebben.

“Och,” docht zai, “d’aine hìnne is n laiverd in soep, mor toai in t koken en bie n aander is t net aansom! Loat ik mien handen mor stief dichtkniepen dat ik zo’n goie jong as Derk heb. t Volmoakte vindt ja gain mìns in dizze wereld, der blift aaltied wel wat te wìnsen over. En men mout gain pankouk bedaarven om t aai!”

Van de weke bin k ais even fiks aan t toentjen west. k Heb n mooi lappie omgroaven, twij steek daip om de koumizze der goud onder te kriegen.

k Heb vot mien Waalze bonen poot, dij mag ik ter aaltied geern n beetje op tied in hebben. k Wor aaltied wat brandereg in d’hoed as de buren mie veur binnen.

Waalze bonen vin ik n makkelk gewas. Mor doar zel wie t loater nog wel ais over hebben; woar k joe vandoage wat van vertellen wil, dat is over eerdmanspiepies.

Want dou k zo in de grond aan t vruiten was kwamen der hail wat boven, van dij körde kaalken stompies.

En dou docht ik vot weer aan Betje, zo’n vieventwinteg joar leden …

Betje haar net heur eerste poppie kregen. En goud stoer ook.

Mor t was aalmoal in odder en k wol heur wel weer van t bèrre òf hebben.

Mor Betje wol nait.

“Nee hur, dokter, ie maggen zeggen wat ie willen, ik blief hier negen doage liggen en t licht gaait hier zo laank nait uut!”

“Woarom den nait, Betje?”

“Dat is om de eerdmaantjes. Dij stelen joe snachts van alles òf, pikken de botter uut t bottervat, klimmem joe in de gerdienen en haauwgen stief tegen de roeten.

Mor t slimste is dat ze t op pasgeboren kinder veurzain hebben. Zo’n kind stelen ze joe uut de waige en den leggen ze der n aander kind veur in t stee, wat den mainsttied gebrekkelk is of scheel aan t benul het. Dat is den heur aigen kind.

En t ainegste wat doar aan te doun is is dat de kroamvraauw negen doage op bèrre liggen blift en t licht in de koamer nait uut dut.

Den kinnen dij eerdmaantjes niks begunnen. Mien moeke en mien grootmoe hebben mie al van jongs òf aan veur dij eerdmaantjes woarschaauwd.

Der liggen hier in ons toene ja de wereld eerdmanspiepies, dus holden ze hier wel tou!

Laag ie der om?”

“Da’s toch aalmoal biegeleuf Betje!” Mor ik kon maal proaten over trombose, ik mog mooi proaten over t sog, t holp aalmoal niks.

“Wie woagen ons kind nait aan joen nijmoodse fratsen!”

In huus haar k nog n bouk woarin wat ston over geleuf en biegeleuf van vrouger tied.

t Ging over widde en swaarde juvvers, locht- en woaterspouken en geesten en over eerdmaantjes.

En doarin von ik wat k waiten wol. Dij eerdmaantjes kon men zok hail makkelk van d’hoed of holden deur n open schere as n kruus op de waige te leggen tot t kind deupt was.

Of ook deur aaierdoppen vol mit woater in n kringe op de grond rond de waige te zetten.

Den dus gain eerdmaantje der bie komen. Ik vot mit t bouk noar Betje tou. k Heb heur ’t haile verhoal woord veur woord veurlezen.

Wel twij moal.

Dou kreeg Betje t in de goaten.

“Dink ie dat t helpt?”

“k Wait t wel wizze!”

En zo hebben Betje en ik t doan.

En t het holpen!

Betje is gain negen doage op bèrre bleven, zai het ook gain trombose kregen en t sog was meroakel en … de eerdmaantjes duzzen ook nait komen.

“Ie binnen n loze”, laagde Betje, “dat ie dat aalmoal op t Akkedemie leerd hebben!”

“Joa Betje”, zee ik, “de waitenschop staait tegenwoordeg veur niks.”

Om goud in t geleuf te komen mout je mooi laigen kinnen!

1982

Op old ies vrust t licht

“Waist nog wel wicht hou wie hier begund binnen mit ons baaident? Hou laank is dat nou al weer leden?”

“Dommeet al zeuventwinteg joar,” zee zien vraauw, “woar blift de tied toch, hè?”

Ze keek hom ais aan. Hai was der ook nait jonger op worden en al zo gries as n doeve. “Mor wat bin k nog wies mit hom,” docht ze en zai schoekelde zok stief tegen hom aan.

Hai grinnekte wat. “Wat wazzen wie in t begun nog jonk en nöchtern. k Wait nog best dat ik ain van d’eerste doagen bie ol Hìndertje Blaiker op bezuik mos en dat zai, dou ze mie zag, vruig: “Wel bistoe, mien jong?” En dou ik zee dat ik de nije domie was gnivvelde ze wat en zee: “Och man, wat bin ie ja nog n iepenkriet, glad niks as kop en gat!”

Domie Zuderweg schattert t nog weer uut.

“Kerel man, wat heb ik doar toch om laagd, mor wat het ze t nog voak van mie heuren mouten.”

t Was nog vroug, dij zundagmörgen dou ze mit zien baaident n ìndje deur t ol dörp koierden, even veur de pasterij langs en langs t ol kerkie. En zunder dat ze der aiglieks bie noadochten wazzen ze al op t kerkhof beland en luipen ze langs de riegen zaarken. En kwam alles van vrouger weer boven.

Zaarke aan zaarke, riege noa riege leesden ze de noamen haardop. Doar lag ol Berend Kroeze begroaven en doar was t graf van t kind van Grait en Berend Doddemoa.

“Waist t nog wel Merie, hou stoer zai t doar mit hadden? k Wos mie der doudestieds zulf ook hoast gain road mit.”

“Joa,” zee Merie, “wie hebben t hier mit n haileboel dingen nait makkelk had. Mor as wie hier zo rondlopen, den wordt t mie toch weer waarm in t gemoud tou. Wie hebben t hier toch hail goud had, nait allain mit ons baaident en mit de kinder, mor ook mit de haile gemainte. k Vin t mooi om hier ais weer te wezen.”

“Luuster ais,” zee hai, “t orgel speult al, wie mouten der mor op òf.” Ol domie docht even noa. “k Wol hier loater wel begroaven worden, hier op dit kerkhof, stoef noast mien eerste kerkie. Vindst zowat vrumd?”

“Nee,” zee zai, “mor k wil hopen dat t nog joaren duurt veur t zo wied is.”

Hai preekte dij zundagmörgen as vanolds en luit dudelk blieken hou bliede hai was om weer n moal bie zien eerste gemainte te wezen. En wat haren ze t kerkie der schier bie stoan, van boeten en van binnen. En dat mit zo’n haandjevol volk. Hou kregen ze t veur mekoar!

Noa de dainst dronken ze kovvie in t gebaauw achter t kerkie. En dou wuir der nog hail wat òfproat. Wat kwamen der n verhoalen lös.

“Joa,” zee ol Stientje Kaaizer, “joa, k bin bliede dat k joe nog even d’haand langen kin. k Heb t dunkt mie nooit tegen joe zegd, mor dat dou k nou den mor.”

Ze keek stief noar de kovviekoppies op toavel, de ogen wat slovveg. Ze slook n poar moal mor dou haar ze zok zulf weer onder stuur. “k Wol joe zeggen dat ik indertied zoveul aan joe had heb, dou mien man sturven is.”

t Gemoud schoot ol Stientje weer vol.

“Ie zellen t aalmoal nog wel waiten.”

Domie nikkopte.

Hai wos der aiglieks nait zo veul meer van, mor hai luit heur uutproaten. t Verdrait van joaren heer, t kwam der aalmoal nog weer n moal uut.

Stoadegaan kwam ol Stientje Kaaizer weer op regel. Dou keek ze d’ol domie liek aan. “Ie binnen nooit n proatjesboksem west, mor ie konden aaltied goud luustern! En dat kin ie nog.”

Noa t kovviedrinken trokken domie en de vraauw weer op Vraislaand òf, woar hai al weer n joar of wat ston. Hai was der stil van. Hai, dij zo voak aan zokzulf twievelde en aan zien waark, haar hai t den toch assmis hier en doar goud doan?

“Joa Merie,” zee e dou, “loater wil k noast mien eerste kerkie begroaven worden.”

Merie keek hom aan, stil en laif.

“Zo zugst t mor weer, op old ies vrust t licht,” zee ze en streek hom over zien wange.

Poesten en tougelieks t meel in de mond holden

“Ik wil mie van t veujoar ais wat moois toustellen, k heb t ja zo drok had as wat, mit t schonen en zo. Mie ducht, dat heb ik wel verdaind! En boeten dat, Graitje van hiernoast luip guster ook al mit n poar nije golden bellen in d’oren. k Vroag mie in gemoude òf woar zai t van doun. Of zol t gain echt gold wezen?”

Elsie kikt heur kerel ais aan wat dij der van vindt. Mor Geert zit achter de kraande en heurt of zugt niks, zogenoamd.

“Geert, heurst mie of heurst mie nait!”

Elsie’s schaarbe stemgeluud dut Geert bedoard de kraande dichtvollen.

“Mien laive tied, mìns, ik bin nait doof!”

“Nou, wat vindst ter den van?”

“Astoe mainst dastoe die wat moois kopen moust, den zel ik die gain strobred in de wege leggen. Waist ja zulf wel hou t bie ons der bie staait. t Wordt ja aalmoal duurder, t gas en de benzine, mor astoe dinkst dast zunder oorbellen of zokswat nait wieder leven kinst, den moust dien gang mor goan. Hest t geld ja nog nooit op gribbegrab gooid.”

“Mor den zelst doe mit mie mitgoan, want aans krieg k ter loater weer proatjes van die over te heuren.”

Geert wil hoast wel wat tegensputtern, mor hai bedinkt zok nog net op tied. Hai kin Elsie zo langzoamerhaand deur en deur, zai binnen nait veur niks al zo’n twinteg joar traauwd.

“t Is goud,” zegt e en holdt zok dood-ketoen. Hai wait wel dat Elsie t assmis wat hoog in de kop het, mor óók dat ze zo zuneg is as wat. Doar is Geert wet rusteg op. Elsie wil aaltied poesten, mor tougelieks t meel in de mond holden …

En zo kin t gebeuren dat zai aanderdoags mit zien baaident in n goldsmidswinkel stoan.

Elsie loat zok alderhaande kostboare sieroaden omhangen. Zai het ale tied van de wereld. t Duurt den ook nog al even. Mor Geert zit op knipnoagels.

En stoadegaan begunt e zok wat te schoamen ook, want hai het t al laank deur: Elsie zel hier niks kopen, vervast nait!

“Nou wol k nog wel n poar oorbellen zai, meneer, de mooisten dij ie hebben,” vragt Elsie op t lest, zo monter as wat.

Geert krigt zowat n stoeke van schrik as e de pries heurt. Mor Elsie wordt ter nait hait of kold van, zai legt even loater hail bedoard en hail soeveraain de oorknoppen bie t stoapeltje sieroaden op de teunbaanke. “Wie komen aander keer wel ais weerom. Mien man kin zien poddefulie nait zo gaauw vinden.”

En as zai noatied weer op stroade stoan zegt Geert: “Wat mekaaiert die wel, om dat te zeggen, van mien poddefulie, k schoam mie d’ogen ja uut de kop.” Mor Elsie ropt: “Hai mout zok schoamen, dij winkelier, om zo’n pries te vroagen veur zokse schieterijchies. Mor nou wait ik ook wat dij Grait ter veur betoald het ! t Liekt ja naarns noar.”

t Is even stil.

“Hou vondst dat mie t ston. t Was glad n oareghaid om zo’n mooie streng kralen om te hebben, al was t den ook mor even!”

“Vraauwlu,” zegt Geert, “al wor k ook honderd joar, begriepen zel k ze nooit! Bist n vrumde, mor k mag die der gelieke goud om lieden, doe ol woepsterd van mie!”

En verdold, midden op stroade geft Geert aan zien Elsie n smok. n Smok van laifde? Of van oplochten? Wel t wait mag t zeggen.

t Was smörns nog veur dag en daauw dou der haard aan de bèlle trokken wer van t doktershuus.

Nait ainmoal, mor wel vief, zes moal en mit wonder en geweld.

Der is zeker wat biezunders aan d’haand, docht ik en ik strompelde in mien nachtgoud de trabbe òf.

Op de stoebe ston Derk Druppie.

Dat was zien aigliekse noam nait vanzulf, mor t is netuurlek nait stoer om te bedinken hou e der aankomen was: Derk lusde geern n druppie draank, en ook wel meer as n druppie, wel veul meer …

“Goie dag, dokter,” zee Derk, zo monter as wat, “zol ie vandoage wel even bie t ol-mìns langs komen willen?”

“Ook goidag, Derk,” zee ik, “doe bist ook al mooi op tied!”

“Joa,” zee Derk, “ik docht al, t zel mie nij doun of ons dokter al uut de veren is. t Vaalt mie nait òf.”

Derk haar ducht mie nait in de goaten dat ik doar nog in mien nachtgoud ston, mor k heb hom mor nait lozer moakt.

“Wat scheelt joen moeke den Derk?”

“Och, zai is aal zo plozzeg en poesterg en mui en zai kin aalwegdeur wel eten en drinken. Zai kon wel de sukerzaikte hebben, ducht heur.

t Ol-mìns het mie t woater vast mit doan.

As ie der belang bie hebben kin k joe t vot wel geven.”

En dou ik nikkopte schontjede Derk noar zien fietse tou, dij tegen t hek aan ston en rammelde wat mit n poar vlèzzen in de fietstazze.

t Duurde even en dou gaf hai mie n grode vlèzze, zeuven moatjes, docht ik, mit wat broenachteg nat ter in.

Dou Derk vot was heb ik t votdoadelk even onderzöcht op suker, mor ik kon der niks in vinden.

Mor dou k de vlèzze leeggoot in de geutstaine kwammen der n haandvol broenswaarde vèllechies uut. Dat wazzen theebloaden.

Vrumd, docht ik, mor k heb mie der wieder niks van aantrokken en snommerdoags bin ik ais even kieken goan bie Derk zien moeke, ol vrouw Waaijer.

Vrouw Waaijer nikte mie tou dou k doar binnen stapte, zai laagde n beetje en veegde heur voele handen òf aan heur schoed, dij stief ston van t vet.

t Was doar n wat roeg huusholden. Koppies en schuddels ofwassen dee vrouw Waaijer nooit, zai groetjede z’even òf mit n schuddeldouk.

“Loat joe mor even op stoule sakken,” zee zai, “den zel k joe vertellen wat veur lasten of ik heb.”

Zai keek mie vrundelk aan en vruig mie allereerst of ik t slim drok haar.

Nou, drok haar ik t aaltied vanzulm, mor nait zo drok dat ik t verhoal van vrouw Waaijer nait aanheuren kon.

“Loat ik joe den mor eerst even n koppie kovvie intappen,” zee ze, “as ie t toch aan tied hebben …!”

Doar kwam mie t aiglieks nait op aan, mor k haar deur de joaren hin al zoveul joegel en joebe opslobberd, dat dit kon der ook nog wel bie.

t Betaikende wel dat t dommeet twij koppies werden, want op ain bain kinje ja nait lopen…

“Kiek dokter,” zee vrouw Waaijer, “ik bin de leste tied zo aibelse poesterg as ik n beetje dou. En k bin ook aal zo dörsteg. Ik kon ducht mie wel de sukerzaikte hebben. Doarom heb ik ons Derk mien woater mor vast mit doan.

Zat ter wat in?”

“Joen poesterghaid kin ook best van wat aans komen, vrouw Waaijer,” zee ik, “benoam omdat ie ook wat aan de swoare kaande binnen. Mor in joen woater zat gain suker, allain mor wat theebloaden!”

t Ol mìns keek mie verwonderd aan.

“Theebloaden?” zee ze, “theebloaden? Hou kin dat nou? Ik drink ja nooit gain thee, allain mor kovvie.

En hou kinnen der den theebloaden in mien woater komen.”

Op t zulfde ogenblik wer deure opensmeten en klonterde Derk de koamer in.

Dou ging mie n licht op.

Ik zee tegen Derk, dij al nait aal te zuver meer was: “Wat veur drinken nemst doe aaltied mit noar t waark, Derk?”

“Thee,” zee Derk.

“Vandoage ook?” vruig ik.

“Joa,” zee Derk, “ducht mie aal. k Heb ter teminzen gain biezunders aan pruifd.

Hou dat zo? k Heb de vlèzze in de madde en der zit ook nog wel n druppie in.”

Derk greep de madde en langde mie de vlèzze tou.

Ik trok de korke der òf en dou k ter even aan roken haar wos ik vot wat t was.

“Hou smuik dat?” vruig ik aan Derk.

“Gewoon,” zee Derk, “wel wat zuit!”

Dou wos ik dat vrouw Waaijer goud slim de sukerzaikte haar, want as zulfs Derk dat al pruiven kon, den was t gain gekhaid meer.

k Haar hom in gain joaren zain, mor verleden weke kwam k hom weer tegen, op n verjoardagsveziede. Aalbert main ik.

Hai was der nait dunner op worden, haar hier en doar ook al n poar grieze spieren in t hoar. Mor hai laagde nog net as vrouger mit de mond wied open en t heufd wat achterover. En dou luit hom t bovengebit lös en kwamen zien widde kunsttanden midden in t grode gat van zien mond te hangen. Net as vrouger. Aalbert drokte ze gaauw weer op t goie stee.

Mor dou inains wos ik t weer: t was zo’n twinteg joar leden! “Waist nog wel Aalbert van t kunstgebit?” Hai wos t ook nog wel. “Hol mie der over op,” zee e. “ k Wil t niet lijden dast t verhaal nog weer eens vertellen gaaist,” zee Methilde, Aalbert zien vraauw, dij aaltied wat poeha haar, tegen mie. Mor ik kon t nait loaten.

Aalbert luip op vrijersvouten. t Was nog wel mainst lözze vrijerij, mor Aalbert wol der stomme geern vaste verkeren van moaken. t Wicht, Dientje, haar t ter nog nait aan tou, zai was nog nait al te touschaitelk of happeg.

“k Mout ter eerst n poar nachten over sloapen, Aalbert mien jong, k bin nou nog nait wizze van miezulf. En boetendat, ik vin dastoe slim uut de haals rokst. k Begun sikkom te kokhaalzen ast mie n smok gefst. Poetst doe dien tanden aiglieks wel?”

Aalbert haar wat sneu keken. “Waistoe nait dat ik n kunstgebit heb, Dientje?”

“Mor dij moust ook op tied n moal schoon moaken! k Mag die aans echt wel lieden, dat duurf ik rusteg zeggen, astoe mor nait zo uut de mond rookst!”

In huus haar Aalbert der ais goud stief over noadocht. Hou kreeg e zien gebit goud schoon! Mit n bounder? Nee, dat leek hom nait wat. Mor wacht es … as t ain of aander spul goud zuver wezen mos, den ging men t uutkoken, dat deden dokters ook mit heur raive …

Uutkoken in kokend woater, dat was t! Aalbert zette n panne mit woater op t gas en legde zien gebit ter in. t Duurde mor even of t woater kookte as n zee. “Even geworden loaten,” docht Aalbert, den zel t spultje wel zuver schoon worden.”

Hai luit de boudel zo’n tien menuten deurkoken. “Nou zel t zowat goar wezen, komaan, loat ik nou mor ais kieken.” Hai huil de panne onder de kroane en spuilde zien schone gebit òf. En dou frommelde hai hom in de mond.

Mor mien laive tied wat n ellìnne! t Paasde nait meer, in de verste verte nait. t Gebit was hailemoal vervörmd. “Och gunst, nou kin k mit n lege mond noar t wicht tou goan. Dientje zel zok wel dood laggen. Mien laive tied, hou krieg ik dat ooit weer in odder.”

Aalbert docht weer ais daip noa. As t gebit waarm was, den kon e der weer de goie vorm aan geven. Hai bedocht zok nait en zette de panne vol mit woater vannijs op t vuur. Dou t woater kookte plompte hai t kunstgebit ter weer in. Hai wachtte n tel of wat. “Dij mooi wezen wil mout piene lieden,” dochde hai, stopte t haite gebit in de mond en drokte hom in t goie model. Hai jammerde t uut …

Soavends wazzen t aaltemoal bloaren, de beune van de mond was raauw en kepot en de tonge dee hom gloepende zeer.

Dientje bekeek t spul ais. “Wat hest ommans had,”Aalbert?” Dij vertelde wat e doan har en luit heur zien kunstgebit in zien buusdoek zain. “k Heb mie der zowat bie vermoord,” zee e. Dientje keek hom ais aan en dou streek ze hom mit d’haand over zien hoar.” Wat ons vaste verkeren aangaait,” zee ze,” k bin nou wel wizze van miezulf, k duurf der wel op aan.”

Mor dou Aalbert heur n smok geven wol, zunder gebit, dou dee t hom toch zo aibalse zeer dat ter niks van terechte kwam. n Week of wat loater het hai de schoade dubbeld en dwaars weer inhoald.

“t Was toch n meroakel laif wicht, dij Dientje,” zee Aalbert, n klaain beetje spiedelk.

1982

Zo’n drijhonderd joar leden was t hier aalmoal nog veen. In Wildervank stonden ook nog mor n stok of wat huzen. Mor d’ol kerke dij was der al wel, al haar e dou nog nait zo’n mooi rond toorntje. Midden in t veld woonden sikkom nog gain mìnsen.

Allend hier en doar ston der n hail klaain en plat huussie, nee, nait van stainen, mor van haaideplaggen.

Zo’n plaggehudde ston maisttieds op n lappie zaanderege, dreuge grond. Mit t veen zulf, dóar mos je mit uutkieken. t Was aiglieks gain grond en t was ook gain woater. En as men der overhìn luip, den kon t mor zo gebeuren, dat men der in wegsakte: den lag der n dunne loage veen as n vlije op t moeras. Overal gruiden veenmozzen en wollegras, en haaide in allerhande kleuren en goagel en nog veul meer soorten van stroeken. t Veen zat vol gehaaimen. Hier n gruppel mit woater, dat aal kabbelnd en snitternd inains onder t veen verswinden kon, doar n gelege bulde zaand woar knienen in woonden, ribbels en koelen mit swaart woater, woar de blaauwboard boven ston, dreumend en trillend.

Zo wied men mor kieken kon, overal was der t veen. En soavends, as de zunne net onder was, kon men t hoelen heuren van de wolven, zó raauw en haaisterg, dat n mìns der hoast kold van wer.

Doar lag n groot meer mit swaart woater, metersdaip. t Hoetmansmeer, woar aaibers en raaigers aan t vizzen wazzen.

Doar woonde n wichie mit heur ollu. Fennechie haitte ze. En doar was ook dat wonderlieke veenpluusvogeltje. Men zee dat ter mor aine van was.

Op n nommerdag, midden in de zummer, was Fennechie t veen inlopen om wilde ittjebaaien te zuiken. Dat mog zai aiglieks nait van heur ollen, zo wied allenneg t veen inlopen. Dat was ja veul te gevaarlek. Mor Fennechie was al n joar of zestien, zai von zokzulf al groot genogt: zai docht dat n klaain ìndje gain kwoad kon. En boetendes, t zat ter ja vol mit ittjebaaien.

Fennechie plokte en plokte aal mor deur. Heur mandje van gevlochten raait was hoast al hailemoal vol. Doar zollen voader en moeke straks van opkieken. Dou, plotsklaps sakte zai deur de dunne loage veen hìn en veurdat zai der op verdocht was, zat zai al tot aan de knijen tou in t moeras. Aal daiper sakte ze vot. Hou zai ook sparrelde en om zok tou sluig, zai ging der aal daiper en daiper in. Aan t veen was gain holvast te kriegen, dat brokkelde votdoadelk òf. Doodsbenaauwd was Fennechie. Zai schraifde t uut. Mor t bleef doodstil, doar in t veen. Allain n poar iemen bromden wat en snuiden aan de dophaaide, vlakbie. Mor dou gebeurde het! Inains was der dat veenpluusvogeltje. t Was nait groter as n muske, mor mit spierwidde veren; t har n kuufke op t koppie, ook net zo wit as t veenpluus. t Bleef vlak boven Fennechie fladdern.

En doar begon t te zingen, zo mooi, zo wonderliek mooi en zo haard, dat men t nog wel in Pekel heuren kon. In de verte wazzen wat veenaarbaiders drok aan t waark. Dou zai t veenpluusvogeltje zingen en floiten heurden, keken ze verwonderd op. Zowat hadden ze ja nog nooit heurd. Zai stokken de schobbe in de grond en keken woar t zingen vandoan kwam. Mor dou t veenpluusvogeltje in de goaten kreeg dat t volk noar hom ston te lustern vloog e der op òf. Zo’n mooi vogeltje hadden d’aarbaiders verdold ja nog nooit zain. Zo aine mos men aiglieks in n kaauwe hebben: mooi veur de kinder. De manlu der achteraan.

Mor t vogeltje vloog ieder bod weer n klaain ìndje vot en begon den weer te zingen. t Duurde mor even of de mainste veenaarbaiders gaven t over: zai hadden wel wat aans te doun. Mor ain jongkerel luit zok mit tokken, net zo wied tot t veenpluusvogeltje weer boven Fennechie fladderde.

Dou zag de jongkerel Fennechie. Hai schrok. Mien laive tied, hai was nog mor net op tied. Fennechie was al tot aan de haals tou in de modder votsakt. Allent heur heufd en heur scholders wazzen nog te zain. De jongkerel muik t hoorntaauw, dat e om zien middel druig om zien boksem op te holden, lös en trok t onder Fennechies baaide aarms deur. Dou begon hai, centimeter veur centimeter, t wicht der uut te trekken.

t Was n hail kerwaai. Mor dou t veurmekoar was en Fennechie en Knelus, zo haitte de jongkerel, in t waarme veen laggen uut te poesten, dou het t veenpluusvogeltje nog wel n ketaaier veur dij baaident zongen. n Laid van bliedschop en van dankboarhaid.

En dou is t votvlogen. En der is gain mìns dij t veenpluusvogeltje ooit weer zain het.

Fennechie en Knelus, zai konden t loater goud vinden, mit zien baaident. En dou zai n joar of wat loater traauwen konden en heur aigen nije plaggenhudde hadden en dou zai snachts, stief tegen mekoar aandoekt, sluipen, dou is t veenpluusvogeltje der nog ainmoal west. En t het zongen. Wel n uur laank.

Zo mooi, zo wonderboar mooi …. Mor Knelus en Fennechie, dij hebben der niks van heurd. Dij sluipen. En toch was t laidje van t veenpluusvogeltje t brulofslaidje veur Fennechie en Knelus.

Hou t verssie was?

t Is mooi weer en t blift mooi weer, zunlicht kleurt de haaide.

Kom, wie goan n bruloft holden veur bruud en bruudman baaide.

Fennechie staait in de deur

mit n roodbont schoetje veur,

Knelus dij slagt op de trom:

Fennechie, mien laiverd, kom!

1982

Derk en Oarendienoa wazzen al joaren traauwd en de kinder wazzen aalmoal al laank tou deure uut.

Zai haren t mooi mit zien baaident. n Autochie haren ze ook. Zai moggen der groag n ìndje mit uut rieden goan, ais even bie de kinder langs of noar ol vrunden tou.

Derk was n wat wilde rieder. Dat von Oarendiena ieder bod weer en dat zee ze den ook. Mor Derk von dat flaauwe kul. “Ie mouten joe n beetje biet verkeer aanpazen en net zo haard as d’aandern rieden.” Mor as Oarendienoa den begon te jammern van: “Nait zo haard Derk, Derk kiek toch uut, Derk wees toch wat veurzichteger,” den duurde t mor even of Derk haar heur veur de gek. “Zel k dien haandje even stief vastholden, Oarendientje?” En zo kon e den n haile zet deur plazen.

Mor nou zollen ze noar femilie tou, in Canada. Ze zaten al in t vlaigmesien.

“Dat ter zoveul volk in gaait. Kiek ais, ook nog de wereld vracht! Dat dat aalmoal mit de locht in mout. Ie zollen zeggen dat t nait meugelk was.” Dou ging der n licht aan achter t glas mit de woorden ‘Fasten your bells’ der op.

“Wat zollen ze doar mit mainen?” vruig Oarendinoa.

“Dat zol k ook nait waiten, zowat as joen bèlle goud vastholden of zo. Mor wie hebben ja gain bèlle bie ons, wie zellen ons der mor nait teveul kopkraberij over moaken.”

Mor dou kwam der n wicht in t uniförm aan en dij zee dat ze de raimen vastdoun mozzen. Net as in t autochie.

Dou kwam t vlaigmesien aan de rol, eerst langzoam, loater aal haarder.

“Hai mag ook wel n goie roam nemen, aans krigt e t spul nait van de grond,” zee Derk en keek deur t roampje noar boeten.

“Verdubbeltje-mie, hai is al lös, kerel man, dat is ducht mie wat aan de vrouge kaande,” ruip Derk. “Man, man en nou ook al n bochte, hai kin ja wel mit n tibbe van de vleugel aan de grond komen. t Wordt mie gek genog!

Zol dij sjefeur dat vlaigen wel goud onder de knije hebben?” En Derk trapte aal mor mit zien rechter voude op de grond.

“Woarom dust dat?” vruig Oarendienoa.

“Om gas te geven, noatuurlek,” ruip Derk nareg. “Bist schietendbenaauwd,” zee Oarendienoa, “zel k dien haandje even vastholden, Derk? En zo’n sjefeur, dat nuimen ze in n vlaigmesien n piloot.”

Mor Derk stopte zien bangeghaid vot onder groot vertoon van vranterghaid. Hai wuir eerst wat kaalmer dou ze hoog boven de wolken vlogen.

“t Is glad n oareghaid, dat vlaigen,” zee e, “en wat gaait t aalmoal mooi rusteg tou. Men het glad nait in de goaten dat ter zokse zwoare motoren aan t waark binnen. n Uur of wat loater mozzen ze omdele. En dou begon t gemier weer vannijs.

“Mien laive tied, mit zo’n voart noar beneden stoeven! Ho, kerel, sjefeur, trap toch ais op de rem! Dat gaait ja mit gloepend geweld! Verdorie, nou ook nog weer schaif en bist ja al stoef bie de grond!

Man, man, as dat goud gaait den gaait ter meer goud!”

En Derk weer stief aan t remmen mit t rechter bain. Oarendienoa kon t nait loaten, zai haar t zulf tevoak heuren mouten: “Geef mie dien haandje mor even, Derkie, mien laiverd.” Derk wuir stok verbrand.

Mor dou zai in t langen leste aan de grond stonden en der uut moggen zee e tegen t wicht in t uniform: “k Wait nait juvver of dij sjefeur, dij piloot, zoas de vraauw hom nuimt, zien vak wel goud verstaait.”

“Doar bin ie mis in,” zee t wicht en laagde hom vrundelk tou.

“Och gunst,” ruipen Derk en Oarendienoa tougelieks, “komst ook uut Grunnen?”

Derk en Oarendienoa wazzen vot mit heur in ain joar en zai pruiten deur linnen en wollen hìn in heur aigen Grunneger toaltje veur t eerst in Canada.

“Zo’n vlog wicht bin k in gain joaren tegenkomen,” zee Derk loater.

1982

Ol Menno de Boer zat mor wat triesterg veur zok uut te kieken.

t Wuir nou toch oareg minder mit hom, joa, as ter goud op aankwam kon e zok aiglieks nait meer allain redden.

Vievenzeuventeg was e verleden weke worden, nog nait staf-old netuurlek, mor wat uut t stro zetten, nee, dat was der nait meer bie.

Hai was allaank bliede dat e smörns zien goud nog aan kreeg; d’aine aarm was de leste tied wat lammeg worden en t linker bain haar e ook zowat gain macht meer in. De buren keken wel n beetje op hom tou, dat hai zien gerak nog kreeg en dat ter wat eterij in huus kwam. Waarm eten moaken, nee, dat haar hai al in gain tiedstieden meer doan.

As buurvraauw hom nait aal ogenblikken in n steertpannechie n beetje brocht, den kreeg e nait wat.

“t Wordt tied dat ie in n bejoardenhuus komen,” haar zai al n moal of wat zegd.

Mor dat wol Menno nait. Nooit!

Hai wol in zien aigen huus dood goan. En dat zetje, dat hai nog te goude haar, zol t wel goan zo as t goan mos. Hai haar hier zien haile leven woond en hier wol e blieven ook!

Mien haile leven, docht Menno, wat heb ik ter aiglieks van trechte brocht?

Dat haar e de leste tied voaker, dat hai aan vrouger dinken mos, aan zien kindertied.

Den zag e zien voader weer op t laand knooien en zien moeke mit de swienepot aan de loop, in t stookhok.

Assmis was t aalmoal zo dudelk dat hai t branden van t eerdappelloof, bie haarfstdag op t laand, roeken kon.

En loater, dou hai zulf n huusholden had haar, dou was t aalmoal ook lang nait vanzulf komen.

Wat haren zai der stoer zeten, hai wos t nog goud.

Dag en nacht wazzen z’aan t waark west, in dij datteger joaren.

Mor instee dat zai wat veuruut kraben konden, was t aal mor minder goan.

Der mos glad geld bie.

Menno, mit zien branderge netuur, haar t nait verkroppen kind.

En veurdat hai t zulf in de goaten haar, was e al aan de draank west.

En doar komt roezie en sloagerij van. t Duurde mor even of Oaltje, zien vraauw, was mit Derkie, t lutje wichtje, votlopen. “Zo laank astoe nait van de draank òfblifst, zo laank zugst ons hier nait weer!”

Menno haar de draank vot stoan loaten, mor hai haar zo’n stieve kop, dat, hai wol heur der nait weer in hebben. In t begun haar Oaltje hom nog wel n moal of wat n braif schreven en Derkie ook, n kinderbraifie.

Mor Menno haar t gat tegen duzzelboom aangooid: niks wol e meer mit heur te moaken hebben, hai zol zokzulf wel redden.

En de braiven haar e net zo weerom stuurd, zunder ze te lezen.

In loater jaren haar hai ook nooit meer wat van heur heurd.

“k Wait nait ains of ze nog wel leven,” mommelde Menno in zokzulf.

Hai zuchtte swoar.

“k Haar t aalmoal hail aans doun mouten, mor ja, achternoa koakeln d’hounder.”

Afijn, zo laank zol t ja wel nait meer duren. Wat mennegsten was t vandoage?

Zestien feberwoarie, As-Woensdag, ston op kelender.

Och joa, dat was ook zo, vrouger. Den wazzen z’al op tied in Roomse kerke en den kregen z’aalmoal n kruuske van aaske op t veurheufd, aaske dij haaileg was.

“Uut stof bin ie nomen en tot stof zel ie weerom goan,” wuir der den zegd.

Zo ston t ter schreven. En zo was t ja ook, n mins was ja n vergankelk wezen.

En doar mog men wel ais wat voaker bie stilstoan.

Men was der nog mor zuneg, op dizze wereld, of men mos al weer vot, veurdat men der op verdocht was.

Hai haar der loater nait veul meer aan doan, zachies aan was t aal minder worden.

En nou, vlak veurdat zien ìndje der heer was, nou kwam t aalmoal nog weer n moal noar boven.

“Wat heb ik ter aiglieks van trechte brocht, van mien leven,” mommelde Menno in zokzulf.

Hai gaf zulf t antwoord. “Nait veul deegs!”

Buurvraauw stak nog even t kop om d’houke van deure.

“Hou is t, De Boer?” vruig ze.

“t Gaait wel zo’n beetje,” zee Menno.

“Ie mouten der nait van schrikken, De Boer, hur,” zee buurvraauw, “mor der staait n jonk wicht bie joe op stoebe. En dij maint dat zai joen klaaindochter is.

Z’haar wat in de papieren van heur moeke snuusterd en doar wat braiven van joe in vonden. t Wicht zegt dat t braiven van joe wazzen, braiven van heur moeke en heur grootmoe.”

t Haart ston Menno zowat stil.

Zowat zol toch nait meugelk wezen?

“Loat t wicht ter mor even in komen,” zee e.

“Hou hait zai?”

“Alie,” zee buurvraauw. “Alie, noar mien Oaltje,” zee Menno.

Der is dij oavend hail wat proat in t huus van Menno de Boer.

Hail wat proat, hail wat schraifd en hail wat swegen.

Oaltje was al meer as twinteg joar dood en Derkie n joar of drij.

“Wat het heur scheeld?” wol Menno nog waiten.

“Opoe is in heur sloap sturven, k heb heur ains nait goud kind, mor moeke het mie veul over heur verteld.”

“En dien moeke?” vruig Menno.

t Wicht kreeg troanen in d’ogen. “Moe het n hail laank zaikbèrre had,” zee ze, “zai het joaren in n verpleeghuus legen.”

t Wuir Menno te veul, t gemoud luip hom vol.

“As k dat mor waiten haar,” snokte hai, “as k dat mor waiten haar!

En dat aalmoal deur mien toesterge netuur.”

Alie keek hom aan, deur heur troanen hìn.

“Opa,” zee ze, “Opa …”

En meer woorden wos zai nait, wazzen der ook nait!

De staaile, stieve Menno de Boer mos eerst n haalfverlamde ol stumper worden, veur e zeggen kon: “Oaltje mien wicht, vergeef mie t.”

En dou was t net of der in de kroezen en in de vollen van zien veurheufd n kruuske te zain was, net as vrouger op As-Woensdag; n kruuske woar nait allain vergankelkhaid in te lezen was, mor ook genoade, slim veul genoade …

En zo was t goud.

Vrouw Pathuus’ mooiste Poaskedag

“Nee broeder, ie mouten n ol mìns nait veur de gek holden, da’s nait zo mooi van joe!”

Vrouw Pathuus kikt de broeder ais wat achterdochteg aan. t Is aans aaltied n hail eerliekse, oprechte kerel, mor vanmörgen kin zai gain högte van hom kriegen. Och, zai is al joaren hier in t verpleeghuus en zai kin der aiglieks hail best wezen.

Joa, t zel nou al wel zo’n vieftien joar leden wezen dat zai dij n beruierte kregen het. Aan ain zied was zai hailemoal verlamd en proaten kon zai dou ook nait meer. Dat leste is gelokkeg nogal gaauwachteg weerkomen, mor in t linker bain en in de linker aarm het zai nooit gain macht weer kregen.

d’Aarm dragt zai sunt dij tied aaltied in n zele. De eerste tied, dou Geert, heur man, nog leefde, hebben ze zok ter in huus zo’n beetje mit red.

t Was wel n geknooi, mor Geert haar heur nait vot hebben wild. Mor dou hai zo plotsklaps uut tied komen was, – zó haar e der nog lopen en zó haar e dood in d’stoule zeten – dou mos zai hier vot wel hìn. Joa, zo’n joar of tiene zel ze hier nou al wel weer wezen. t Was mor goud dat dit verpleeghuus vlak in de buurt baauwd was. Overdag zit ze nou in n rolstouke. Broeder helpt heur mit t aanklaiden.

“Ie konden wel ais verziede kriegen, vandoage, van

joen femilie of zo,” het e zonet zegd. Mor zai het ja hailemoal gain femilie meer. Joa, ain zeun, mor dij woont al joaren wied vot, in Austroalië. Dij is al as jongkerel vertrokken en noar zai begrepen het, het hai t doar stoer genog had. Nee, dij zel zai wel nait weer te zain kriegen.

“Ie hebben toch nog n zeun in Austroalië wonen, vrouw Pathuus?”

“Joa, dat is zo.”

“Nou den, stelt joe ais veur dat dij der dommeet aan komt! Wat zol dat n mooie Poaskedag wezen!”

Och mien laive tied, stelt joe toch ais veur dat ons Hìnderk …. nee, zai duurt ter nait aan dinken … Ie holden mie toch nait veur de otte, broeder?”

“Nee heur, k zel joe t mor zeggen, joen Hìnderk het beld dat hai der vanmörgen, op eerste Poasdag, aankomt!”

Hìnderk … Poaskedag, och, dat zol ja wat wezen. Nog veurdat de kerkdainst in t verpleeghuus begunt is Hìnderk ter al. “Moeke”, zegt e zaachte.

“Och jong, dastoe der bist, dastoe der bist! Nou is t aalmoal goud. Dastoe hail uut Austroalië noar dien ol moeke tou komen bist!”

Zai hebben mekoar hail wat te vertellen, dij baaident. Mor den zegt vrouw Pathuus: “Zellen wie mit ons baaident noar d’kerke goan? Net as vrouger? Domie van ons aigen dörp preekt hier vanmörgen in t verpleeghuus en der is n zangkoor bie, ook uut ons dörp.”

“Da’s goud’, zegt Hìnderk, “net as vrouger mit mekoar noar kerke tou.”

En zo komt t dat vrouw Pathuus mit heur zeun dij Poaskedag dicht tegen mekoar aan zitten in de kerkzoal van t verpleeghuus. Hìnderk het zien aarm op de leunen van heur rolstoule legd en zai het heur haand op zien haand liggen.

t Örgel speult al. En vrouw Pathuus dinkt aan vrouger. Hou zai en d’aander lutje kinder dij olle Poaskeverssies zongen, bie de huzen langes, om n poar sinten op te lopen. Hou was t ook weer?

Aaskepoester en Poaskaai binnen opstoan

maggen wel weer noar bèr tou goan.

t Is mien aai en t blift mien aai,

t is mien golden poaskaai.

Joa, zo wat t.

Mor doar zingt t koor al van Poasen:

Halleluja, mooiste dag van doagen

bliede Zundag, Poaskedag.

Bie joen licht is dood zien macht versloagen

en verswint zien riek opslag.

En as domie den vertelt van t lege graf, hou Maria doar glad hailemoal van in de ware is … en dat de Heer, dij opstoan is en stoef achter heur staait, inains haile zaachte ‘Maria’ zegt … net zoas Hìnderk zonet ‘Moeke’ zee, joa den begript vrouw Pathuus dij Maria beter as ooit.

Zó het men niks, liekt t aalmoal wat triesteg en graauw en zó het men inains alles.

Zai kikt Hìnderk ais aan. Wat n nuvere, staarke kerel is e toch. En Hìnderk dinkt: Wat is t toch n laif ol mìnsie, dij moetje van mie, zai is glad nog niks veraanderd aal dij joaren.

As t örgel t veurspel speult van t leste laid flustert vrouw Pathuus heur zeun in t oor: “Dit is de mooiste Poaskedag van mien leven, mien jong, joa, de aldermooiste!”

“k Wor stoapelgek hier in huus, verdubbeltje-mie, most ais kieken hou mooi t boeten deure is, net weer om te toentjen. En ik zit hier mor op mien gat te tuutjefloiten, mit n smak gips om t bain.”

Hìnderk Stutvout wuir bie de dag nareger, hai kon zok in huus nait dulden.

“Zelst die toch wel bedappern mouten,” zee Miene, “der is nou ainmoal niks aan te doun, t is ja nait aans.”

“Aander joaren muik ik om distied mien Waalze bonen der in, wat zeg ik, den haar k ze der al laank in, vast al n week of wat. Mit dat rötbain kom ik n hail ìn de achter de mede.”

Hìnderk keek wat toesterg deur t vinster noar boeten. Hai haar zien piebe en de tebakspot van toavel pakt om uut vervelendhaid mor wat te smoken. Inains ruip e: “Verdikkemie, doar is buurman Remmelt Grounwold in zien toene, dij gaait wizze zien Waalze bonen poten.” Hai gromde as n dikke bere.

“Miene, kom ais hier!” Mit n dons smeet e de tebakspot op t kloostertoaveltje. Rechtop zat e, de baaide aarms op de stoulleunens. En mor noar boeten kieken …

k Wor stoapelgek. Miene, kom hier!” Hai bölkte t uut. Miene kwam bedoard de trabbe òf, zai haar net t bèrre opmoakt.

“Wat hest wel, man,” zee ze, “wat scheelt die toch wel. k Vin t ja zo gezelleg dast es n week of wat in huus bist, kin wie mit zien baaiden smörgens kovvie drinken, zowat gebeurt ja nooit. En den begunst doe aalweg te schelden en te bandiezen.”

“Ik wor gek,” zee Hìnderk, “breng mie mor noar Zuudloaren. Zugst nait dat Remmelt Grounwold zien Waalze bonen der in moakt? En ik bin aaltied nog vattien doage veur hom aan west. k Heb ducht mie nog n ol versleten stuutsiekoorn boksem in schure liggen. Hoal dij mor ais op en knip ter n piebe òf, den zel k mie der wel mit redden.”

“Bist nait wies,” zee Miene, “dokter het die ja verboden om der op te lopen.”

“Wel prat den over lopen,” ruip Hìnderk. “Hai het mie t kroepen toch nait verboden!”

Hìnderk laagde wat grammieterg. “Gain proatjes, Miene, hoal mie dij boksem op.”

“Most t zulf mor waiten, bist old en wies genogt,” mommelde Miene en brocht hom zien olle, versleten stuutsiekoorn boksem. “Bist ja nait wies,” zee ze.

“Knip de piebe der òf!” Miene dee t. Hinderk vrözzelde zok in zien boksem. Dou ging e, kroependers, d’achterdeure uut, n puutje mit Waalze bonen in de haand.

Remmelt Grounwoid keek nijsgiereg over d’hege hìn. Doar kroop Hìnderk over t tegelpad noar zien toentje tou. “Moi Hìnderk, konst die nait meer bedappern?”

“Zo is t Remmelt. Zo selupel bin k nou ook weer nait dat k mien Waalze bonen nait poten kin.”

Hìnderk Stutvoet was inains n hail aandere kerel dou e zien bonen der in muik, weer net zo monter as aaltied. Mor dou ze n week of wat loater in t zaikenhoes t gips der ofmuiken, kwam det zoveul zaand teveurschien dat de zuster hom verwonderd aankeek. Hìnderk muik zok ter niks uut. “ Wat binnen dit wel veur dingen ” vruig de zuster en dou haar ze n haandvol Waalze bonen te pakken. “Potverdubbeltje, nou kin k ze nog noapoten ook,” ruip Hìnderk, inains zo nareg as n swien.

1982