Wiekens, Bram

Bie t wakker worden nam k vanmörgen even rusteg de tied om bie te kommen en as de mist langsoamaan begunt op te trekken, vroag k mie òf:

‘Is t vandoag 10 of 11 meert.’

Lichte spierpiene moakt mie dudelk: ‘Bist gusteroavend aan t pingpongen west.’

t Is vandoag dus woensdag en tougelieks begunt mien mallemeulen, as n soort van Rad van Avvontuur te draaien om op juuste doatem terechte te kommen:

’24 meert staait groot aanschreven in mien agenda. Den heb k mien leste Proatcafé en dat is over vattien doage, op n dinsdag. 24 – 14 = 10, den is t vandoag dus 11 meert.’

10 of 11. 10 11.

En zo begunt zok om even veur zeuven op de vrouge mörgen van 11 meert 2026 onder n aangenoam aanvoulende, waarme dekbère n nij adagium, n nij levensmotto te ontwikkeln.

10 11.

Twij getallen, pazend in n systeem, meer dan doezend joar leden deur Arabieren bedocht, stoef aan mekoar vastbakt, mor o zo verschillend qua oetstroalen. En veur twijde keer binnen körte tied kom k in n achtboan, n ‘roller coaster’ van over mekoar hìn kobbeltjeboiende gedachten terechte.

n Klaain overzichtje.

Op nummer tiene bin k geboren en ongewild is tien n ankerpunt, n holdvast in mien leven worden.

Ons rekensysteem is n decimoal stelsel, n standoard, baseerd op de macht van 10, veur en achter de komma.

De tien is n taiken van balans, van evenwicht en overzicht. Laaidt periodes in en slöt heur òf.

De tiene en aal zien bruiertjes, dij noa hom kommen markeren mien leven, mor nou k al zeuven òftikt heb, maark ik dat t oetkieken noar n volgend ijkpunt n hail aander, apaart verhoal is.

De tien as streefgetal, n tiene is ja t hoogsthoalboare. Op school telde ik regelmoateg de tienen van mien proefwaarkenlieste. Nee, ik was dou gain Thomas van Tienen, dij t der op aankommen luit, mor ook nait van Elven.

Elf is in gain enkel opzicht te vergelieken mit de tiene.

n Feestnummer?

Veur carnavalsvierders is t n aansprekend getal. Zai begunnen op de elfde van de elfde en kinnen in de carnavalsperiode, in de ogen van n Grunneger, dij t laifst mit baaide bainen op de grond blift stoan, alle balans, evenwicht en overzicht oet t oog verlaizen.

Elf is ook t gekkengetal.

Vrouger wuir ‘elf’ associeert mit kwoie geesten. De geest oet de flèzze. Noar de moderne tied trokken willen wie 9/11 t laifst vergeten. t Staait wat mie betreft nog aaltied en benoam de leste weken al weer, veur politieke instabiliteit.

Mit t nije 10 11 kinnen w’hopelk sturen op n nije wereldorde.

Ik bin n echte tienman, aine van vaste petronen, mor òf en tou komt der wat van n elfman bovendrieven. Den loat ik mie even goan en zuik ik, mit t risico ‘Spuit Elf’ nuimd te worden, noar wat aans, wat nijs. Bedocht in t haalfwoaks slumergebied bie n langsoam oplichtende dag, dij zok vanachter n carnavalesk bloumkesgedien aandainde t credo: 10 11.

Twij tegenpolen, tienlu en elflu, soamenweven in ain band. Oet de lözze pols schreven en taikend.

Of k der, net as bie 6 7 ook n geboar bie bedenken mout, liekt mie nait echt neudeg. t Kin netuurlek wel.

k Grout joe 10 11.

Alvast bedankt veur de soamenwaarken.

n Lopende hond vaalt aaltied wat in de mond. Spreekwoord heb k veur miezulf wat aanpaasd. Mit n lopende hond vaalt mie aaltied wat in de mond.
Zo beurde t òflopen dunderdag, dat ik mit Wietske bie Leinewieke luip, dou k in de vèrte n vraauw lopen zag. n Poar tellen loater kreeg k ook n behoude man in t vizier.
‘Hopelk blieven zai op t Nijkomnijster pad lopen,’ docht ik nog.
t Is veur Wietske vervelend om heur weer aan de liene te doun. Zai mag ja zo geern even flottern bie t daipke langs. Van aanderkaant bekeken, nait elke wandelgast kin mien enthousiaste hond waarderen.
k Word even òflaaid deur leegvlaigende swaalfkes. Binnen zai in de ware?
‘Mit dit mooie weeer mouten joe toch hoog in de locht vlaigen.’
As k mien blik weer omhoog en op de ‘Toukomst’ richt, zai k ook dat pothoudman en vraauw de bochte om kommen.
’t Is meleur,’ woarschaauw ik Wietske al vast.
t Is nait aans.
t Binnen vrundelke lu, woar ik n zetje loater mit aan de proat kom.
‘Dag meneer, woont u in Kiel-Windeweer,’ riemt goudlaagse vraauw.
Ik schrik van t gemeneer en as ik noa t bejoa-en van de vroag t gesprek in de richten van t Grunnegs laaid heb, kom ik tot de konkluzie, dat ik miezulf nog gain deurwinterde Kielster nuimen mag.
Zai het de vroag van n klaain geel pepiertje lezen.
‘Wie binnen op zuik noar Romala’s Home.’
Doar haar k eerliekswoar nog nooit van heurd. Zai konden mie den ook meer vertellen dan ik heur.
Zai luipen t Pronkjewailpad. As k t goud begrepen heb, hebben zai haile pervinsie al deurkruust en dunderdag luipen zai t Zudelke Pad.
Van Kropswòl noar Maiden.
‘Mit t geel pepiertje in haand zellen zai vervast wel op t goie stee oetkommen,’ heb k mien aigen geringe kennis van t Kielster leven mor wat vergouliekt.
Dat ik doaglieks bie pad en weg loop, het veul, zo nait alles te moaken mit mien hond. k Bin aiglieks nooit aans wìnd west. Dust t, omdat t zo heurt, nait omdat t mout.
t Wordt aans, as t n verplichten wordt.
Loat ik mor doadelk mit woarhaid veur n dag kommen, ik heb in mien leven te voak wandeln mouten. Dat begon al op legere schoul, woar k mit OavendVaardoagse mitlopen mos. Ik kin de medallies, dij k oplopen heb wel op vingers van ain haand tellen. Omdat ik ook nog lid was van gimmestiek verainen en omdat ollu wat ondudelks in t bestuur deden, hebben zai mie verplicht aan zotterdoagse wandeltochten mit te doun.
Ik kin nog aaltied nait persies aangeven, wat mie zo tegenstond bie t wandeln.
Dat ik as schoolmeester ook nog ais joarenlaank as begelaaider mitlopen mos bie de AVD, vaalt in de categorie beroepsrisico.
Leste joaren hebben Arineke en ik tot t leste klaainkind aan tou alle intochten begelaaid mit bloumen, slikkerij en onze aanwezeghaid.
‘Mor nou is t doan.’
Guster las k n stok in kraant over Nijmeegse Vaardoagse. Jubelverhoalen over de intocht over de Via Gladiola. Hou mooi t is om wandelplezaaier mit zoveul aandere mìnsen te dailen.
‘En aal dij leuke ketakten,’ zo haar n vraauw optaiken loaten.
Kiek, dat leste, doar kin k wel inkommen. Dat is wat mìnsen mìnsen moakt. Sosioale ketakten binnen neudeg. Allendeg is mor ellendeg. Zunder mìnsen om die tou, zunder proaterij is t mor n dooie boudel. Zunder aanderlu bist ook mor n haalf mìns. Mor om doar nou netjes in rotten van vare ( dainsttaarm ) tussen aal t publiek deur te goan sjaauwen, nee, dat vin k echt niks. In t kwedroat.
De kunst om de lutje pareltjes van t mìnselk ketakt te zuiken en te vinden, vind ik in mien doagliekse ronde mit de hond. Soamen beleven wie doar veul plezaaier aan. En aal dij oetstapjes bie pad en weg hebben mie in de òflopen joaren n baarg aan pronkjewailen opleverd.
t Is lopies waark en ongemaarkt is t aantal oplopen tot sikkkom 1000 verhoalen.

Mit t weer vaalt nait te spotten.

Woensdag heb k sikkom haile dag veur, of mout ik zeggen achter schoefroete zeten te wachten op weersomslag. t Was veur mie t ainegste stee, woar ik t nog n beetje oetholden kon.

Woar k dinsdagoavend nog zunder problemen mit sportvrunden achter toaveltennistoavel stond te springen en pingpongbalen over de gruine toavel mepte, zat ik der woensdag as n dood muske bie.

Haar k dinsdag te veul van miezulf vaargt, vruig k mie òf. t Kon ook wezen, dat t oploadsysteem mankementen vertoonde. Wat mie snel dudelk wuir, k huifde mie gain illusies moaken, datter dij dag veul oet stee zet worden zol.

‘As weersveurspèllens kloppen, kriegen we vandoag dunder en bliksom!’

t Lag mie veur in de mond en t kon mie aiglieks ook nait snel genog goan.

Haarfstmìnsen holden nait van extreme hitte, zai kommen pas tot leven bie ‘echte’ Hollandse temperaturen.

Boeten t faait, dat oet roete kieken gain persesversneller bleek te wezen en dat mit t verstrieken van de tied t geleuf in mien persoonleke ‘buienradar’ hoast tot t nulpunt doalde, heb k oet grammiede ook mien vertraauwen in t landelk kleurencode-systeem opzegd.

‘Gain sputter hebben wie had.’

‘Op t Hoogezaand het n hoosbuie t riool loaten slurpen,’ wos d’ain mie te vertellen.

‘In Termunterziel binnen hoagels zo groot as pingpongbalen valen,’ zee d’aander ploagerg.

Op gain van baaident heb k zeten te wachten en dou tegen t loate twijduustern, dou fladdermoeskes al drok om de grote boom vlogen, toch nog wat druppels omdeel vuilen, was t veur mie te loat.

Van weeralarmen en kleurencodes kin k mie aiglieks nait veul herinnern. Op weg noar school of waark keekst smörgens oet roete en beslootst as zulfbenuimde weerexpert of t vertraauwd was om op fiets, brommer of in auto op pad te goan. t Mishottjede mie wel ais, as k winters in snijdunen vast kwam te zitten of wat regelmoateg beurde, onderwegens overvalen wuir deur n störtbui en sjompenat op school kwam.

Tegenswoordeg zit haalf Nederland bie t ontbijt mit telefoon in aanslag noar t weersbericht en biekommende codes te koekeloeren. Geel betaikent gevoar, oranje extreem weer en bie rood goan d’alarmbèllen òf en wordt t advies geven thoes te blieven. Dat t voak mit n sister òflopt is meschain n beetje te makkelk steld, mor as k mien ervoarens van woensdag derbie hoal, den denk ik:

‘Was t woensdag nou echt neudeg om lu mit gevoarencodes zo de schrik aan te joagen?’

t Liekt wel wat op t sprookje van herdersjong en de wolf:

Hai slagt veur de poelegrap regelmoateg alarm, datter n wolf op de baarg zit. Dörpsbewoners kriegen der mitschik n paniekaanval van. As op n kwoie dag n wolf de kudde aanvalt, slagt paniek bie herdersjong tou. Hai ropt moord en brand, mor beneden in t dörp blift elkenain rusteg zitten. De meroal? n Laigenpuut wordt nait leufd, ook al sprekt e de woarhaid.

Overgens bin ik van mainen, dat lu, dij zok in t verkeer willen begeven zulf risico’s mouten ( leren) inschatten en ook heur aigen beslizzens mouten nemen.

Veurege weke dinsdag was t maal weer en ik was ongewoon vroug wakker. k Besloet n ìnde te goan lopen, mor as k neuze boetendeure steek, maark ik dat t waait. t Störmt. t Huift nait. Stofzoegen mout. k Bin den wel n uurtje onderwegens, mor as k aan de wandel goa, bin k net zoveul tied kwiet. Om kwart over zeuven stub ik hondendeken oet en k word overlopen deur Sietse, mit fietse aan haand. Hai is op weg noar school.

‘Sietse krigt t stoer vandoage,’ zeg k tegen Arineke, dij net oet de veren is.

‘Hou bedoulst?’

‘Zien fatbike is deur n spieker reden, accu van elektrieke fietse is nait oploaden, dus hai mout nou op n gewone fietse noar school.’

t Lopt tegen twaalven, as t bericht bie mie binnenkomt, dat Sietse weer op weg is noar hoes.

‘Zo te zain lopens,’ zegt Arineke, ‘aargens bie Börkomnij.’

‘Oh, den het e vervast baand lek of ketten deròf,’ antwoord ik en as k even in mien herinnerns groaf vul ik aan:

‘Den zel e dammeet wel bèllen en vroagen of e ophoald worden kin.’

t Lopt aans.

Wie zitten net aan toavel as via de Live-app Sietse bie ons aanschoft. Mit n braide laag.

t Waait hom te haard en doarom is e goan lopen.

‘Woar bist mien jong,’ vroag ik mit n mond vol stoet.

‘Klaploane.’

Ongeleuf is zien dail.

‘Hest dat haile stok lopen?’

Om ain uur bin k even onderoetzakt op baank, as n haarde bons op roete mie oet mien middagsloapke hoalt.

t Is Sietse, nog even stroalend as n haalf uur leden. Hai het t stok van Börkomnij noar Kiel-Windeweer lopen.

Ik nam smörgens de beslizzen n uurtje te goan stofzoegen, hai besloot n uurtje te goan lopen.

t Heurt bie t leven. Ofschaaid nemen is stoer. Dat òfschaaid nemen ook n gevoul van verlichten brengen kin, liekt in tegensproak mit veurege zin, mor huift nait. Dat t òfschaaid tougelieks stoer, mor ook n opluchten wezen kin, heurt roadselachteg, mor kin – k woarschaauw joe alvast – tot verrazzende situoaties laaiden.
Vandoag is t zo’n dag.
n Dag, woar je al doagen noar oetkeken hebben, mor ook al tieden tegen aanzain hebben. n Dag, dij in t taiken staait van daaier, mor gain daaierndag is in de zin van Franciscus.
Vandoag is t dinsdag, 22 juli 2025, mor gebeurtenizzen van vandoag zollen ook elke aandere dag optaikend worden kinnen.
Om de dag goud in beeld te kriegen, begun k al vroug. Veuls te vroug, noar mien idee, as k deur Arineke oet bère trommeld wor, omdat ons badkoamer langsoamaan veraandert in n zwembad.
Oavendhitte op sloapkoamer het mie der, n uur of vieve doarveur, tou brocht, dakroetje zo vèr open te zetten dat verkoelende, nachtelke luchtstromen vrijelk noar binnen waaien kinnen. Datter mit onveurspelde onweersbuien n gobbe wotter mitkommen zol, was dus onverwacht. Op n zompeg douchematje krieg k mit muite t kantelroamke dicht en bin noa t sloeten zulf ook sjompenat.
t Is zowel n goud, omdat t lek dicht is as n maal mement, omdat ik roeg oet sloap hoald bin, om de dag te begunnen. Echt opstoan wordt om dij reden minstens n haalf uur oetsteld.
Noa n vluchteg broodje, kraant brengt niks as old nijs, loop k noar gangkaast om schounen te pakken.
‘Wat dust?’
‘k Mout toch noar Maiden om katten boeten te loaten!’
Zai is vergeten, dat t vandoag wizzeldag is en dat Coco, dij n weke bie ons lozaaierd het, deur zien boazinne ophoald wordt. Dat zeuns baaide katten dizze mörgen nog wel verlöst en vouerd worden mouten, was heur ontgoan.

Tiedens veters strikken mis ik Coco. Aaltied aanwezeg, nooit oet en nijsgiereg bie alles wast dust, let zai zok nait zain. Twij zuikende mìnsen vinden gain hond, tot Arineke gangdeur open dut en oog en oog mit Coco komt te stoan. Zai kwispelt en is bliekboar bliede, dat zai weer in koamer kommen mag.
‘Woarom blaft zai den ook nait,’ zegt Arineke.
‘Omdat zai n Labradoedel is? Dij blavven hoast nait!’
‘Behaalve as zai t aargens nait mit ains is.’
Wie binnen t ains.
Coco Labradoedel is n verhoal apaart. t Leven is veur heur ain groot feest. Zai speult geern veur Houdini, is voak kwiet in de grote toene en vindt aaltied wel n stee, woar zai oet zicht is. Het de grootste keet mit hoan en tuten en perbaaiert doarom regelmoateg onder t goas van tutenhok n deurgang te groaven. Aan t paniekereg gefladder van tuten kist heuren, dat Coco nait vèr vot is.
Heur aigen fladderoortjes het zai veur de sier. Noa n weke is t eindelks zo wied, dat wie heur zunder veul bombarie, draigen en foetern ‘Hierabaan doe’ in hoes kriegen. Elke òflaaiden – mit noame aanwezeghaid van klaainkinder – verschafte heur schienboar t recht om tonge oet te steken, ons de kont tou te draaien en heur aigen weg te goan. Allendeg in t duustern, den lagen kinder ook ja op bère, kregen wie heur zunder veul muite in hoes. Meschain was schietnood wel baange in t donker.
Dat ons katten t stoer had hebben mit dizze droktemoaker, is nog zwak oetdrokt. Coco, onze aigen swaarte kat en mouder van Meiske, duurft zok sunt kört weer in koamer te loaten zain. Mit Meiske is t n aander verhoal. Dij bloast en gromt nog elke keer as Cocohond in de buurte komt. Veur baaide katten, mor zeker veur Meiske zol t n haile opluchten wezen as onze gast aan t ìnde van de dag aan de raime van zien vraauwchie noar heur aigen hoes vertrekt.
t Is op t mement dat ik dizze zin optik, kwart veur drije. Coco rust, noa n drokke, intensieve dag en veul gefruzzel mit Wietske. Zai is mui en is zok der nait van bewust dat zai binnen t uur weer in aarms sloten wordt deur heur boazinne. Dij is vervast bliede, dat z’heur hondje weer zugt, wie binnen daip in ons haart bliede, dat de rust terogge keren kin. Meschain tot n volgende keer.
In t veurhoes wordt Garfield, de rode koater, mister-macho en n groot joager op rötten in t kattenmandje zet veur n òfsproak mit daaierndokter. Hai kin mitschik nait meer lopen en het n ontsteken aan achterpoot, dij der nait mooi oetzugt. As veurtaikens nait bedraigen kon t wel ais n leste raaize wezen. Elkenain het òflopen tied op zien aigen menaaier al òfschaaid nomen.
n Uurtje loater zai ik t lege kattenkooichie boetendeure stoan en denk mit weemoud terogge aan Garfield en hold miezulf veur:
‘Zo is t leven nou ain moal.’
Veur Cocohond is t òfschaaid n meugelk tot ziens, veur Garfield is t n vaarwel…… en in dij gedachten vongen, zai’k Garfield langsoam deur spielen van t draaihek op mie tou lopen. k Bin tougelieks verbolderd en bliede en heur n zetje loater:
‘Daaierndokter zait zok wel kans om swelderij operatief vot te hoalen.’
Zo kin t dus ook goan in t leven.

‘Dat schrief k wel even in agenda.’

t Heurt bie mie, om òfsproaken te noteren. Nait omdat ik baange bin, dat ik wat vergeet, mor veur de zekerhaid. t Is n gewoonte, n gewoonte worden. Kladbraifkes, memoborden en kattenbelletjes waarken nait. Bie mie.

Zo komt mit n lege, twijde november veur ogen t GRN-festival van 15 november in agenda te stoan. Om te ontholden. Dizze 2e november het gain aantaiken neudeg. Tot persies n joar leden stond der aaltied n feestelk zwaaiend vlaggetje in onze femilie-agenda: Sietses verjoardag. t Feest, soamen mit dij van zus Anna, dij op d’ongemakkelke schoolse moandag van 3 november verjoart, is zotterdag al vierd. Dubbelfeest.

Vandoag lopt leste veziede òf en aan en is t veur ons n stille dag. t Lag mie aingoal veur op tonge om t gesprek te open:

’t Is mörgen n joar leden, hè!’

Mor gedachten blieven soms aargens tussen willen en doun stoeken. Veureg joar, 2 november was n stoere dag en k wos, zunder t zeker te waiten, dat onze wereld d’aanderdoags der wel ains aans oet zol kinnen zain.

Mörgenschrik was den ook onbeschriefelk verdraiteg, mor voulde ook as n opluchten. Famke was nait meer.

k Heb mie aaltied òfvroagd, hou n mìns t verdrait over t verluus van n daaier aaltied weer verwaarken kin. k Haar hoast schreven, zo makkelk te boven kommen kin. t Was ook nait woar west, want veur verwaarkenspersezzen binnen gain handlaaidens schreven.

Wietske kin doar over mitproaten, as zai tenminnent proaten kon. Zai het nog moandenlaank zöcht en nog aaltied kikt zai verward in t rond, as proat op Famke komt. Ook op heur het Famke n onoetwisboare indrok moakt. t Kin hoast nait missen, ons droktemoakertje mist t vertraauwde, t rustege van Famke nog aal.

Dat Sietse vandoage op 2 november en Anna op 3 november heur vlaggetjes nait in agenda kregen hebben, het doar dus mit te moaken.

Woar mien interesse veur Vincent van Gogh ontstoan is, is mie nog nooit rècht dudelk worden.
Was het de ‘Pont de Langlois’, t brogje in Arles, woarvan n òfbeelden op mien legere Geertsschool in ain van hogere klazzen hong?
Of het onze welbesproakte doomnee Rawie, in de joaren dat ik op Winschoter HAVO zat, mit zien mooie verhoalen over kunst en cultuur doar d’haand in had. k Duurf t nait te zeggen.
t Schoolraaiske noar Frankriek in dijzulfde tied het, veuraal noa t bezuik aan t museum van impressionisten mien belangstellen veur schilders in t algemain en Van Gogh in t biezunder wel verhoogd. Zwaalken langs de Seine, snuustern bie kroamkes was netuurlek ook wel n kompleet aandere wereld as de maarkt langs t Pekelder Daip. Dat ik nait mit n reproductie van Renoir, Van Gogh of Cézanne noar t zulfde Pekel òfraaisd bin, mor mit n ‘Che Guevara’ het miezulf aaltied verboasd. Zo’n opruirkraaier bin k ja nooit west.
Hou t meugelk is, dat Van Gogh mie al n levenslaank bezeg holden het, blift veur mie den ook ain groot vroagtaiken. t Is zulvens zo ver kommen, dat ik, in mien fascinoatsie veur de schilder zo daip in zien geschiedenis, zien persoonleke levensloop deurdrongen bin, dat ik noa daipgroavend speurwaark tot de konkluzie kommen mos, dat ain van zien maist bekìnde schilderijen ‘Eerappeleters’nait in t Broabantse Nuenen speult, mor in de Grunneger Veenkelonies van 1883. Lees in Grunneger verhoalenwinkel: ‘Veendammer wind’
Vrijdag kwam der n onverwachtse, nije schoakel aan de laange ketten van mien Van Gogh bewondern. Op zuik in Hoogezandster Langstroat noar n nije winterjaze veur Arineke, haren wie nog tied zat om bie bibeltaik langs te goan. Ik huifde nait zo neudeg en noadat Arineke in heur boukenparredies onderdoken was, bleef ik bie ingang wat omkeudeln. En ….vuil mit neuze in de botterpot: n diaveurstellen mit veur mie onbekìnde foto’s van Vincent van Gogh. Kompleet verwaard bin k begund te kraben in mien herinnerns en k wos hoast zeker:
‘Van Vincent is ja mor ain foto bekìnd.’

Dat op anderhaalve meter twij biebbedaindes in n stoer gesprek verwikkeld waren over aanschaf van heur nije brille, muik mien onrust allendeg mor aarger. Zai haar mit heur nije brille weschienlek n beter zicht op de wereld kregen, mienent wuir bie t flitsend dia-apperoat verduusterd deur onwaitendhaid en gebrekkege kennis over vertoonde beelden. Intussentied verzoop ik hoast in over mekoar hìn kobbeltjeboiende meugelkheden, mor dee net of mien neuze blödde, greep kou bie hoorns en vruig:
‘Hebben lu aargens n old fotoalbum vonden van Van Gogh?’
Brillenvraauw kon snel schoakeln, greep mie bie aarm en drokte mie mit neus op t bordje onder beeldschaarm en zee hulpsoam:
‘Meneer, dat is nou dus AI,’ en begon votdoadelk n hail verhoal òf te steken, hou je mit n poar woorden:
Vincent
Penseelstreken
Woanzin
‘KI’ oftewel kunstmoatege intelligentie aan t waark zetten kinnen.
Ik bin noa dizze eerste echte konfrontoatsie mit AI daip onder indrok. Niks is wat t liekt, mor k vind t wel woanzinneg mooi doan.
‘Ik zol wel zo’n petret van Vincent aan de mure hebben willen,’ zeg k even loater tegen Arineke. Zai was al n zetje mit drij bouken onder aarm op zuik noar mie.
k Zag heur schrikken en heur antwoord was mor veur ain oetleg vatboar:
‘Zo’n petret komt der bie mie nait in.’
Aal mit aal was t bezuik aan bibeltaik n opzainboarende beleven, dij n nije werkelkhaid schoapen het.
Ik begun der langsoamaan over noa te denken om zokswat ook op miezulf oet te perbaaiern. Of k bevubbeld deur t invoeren van n poar trefwoorden AI ook op miezulf toupazen kin. Huif k in elk geval gain uren meer achter tikmesien te zitten.

t Mörgenritueel het wat aandounleks, n klaain feestje aan t begun van de dag. t Moakt nait oet, hou dien humeur is, ofst oetsloapen bist of juust nait, welkomstaubade van katten en hond lopt aaltied volgens n vast petroon. Woar Wietske mit n körte knuvvel en n bakje mit brokken tevreden is, hebben Coco en Meiske oardeg wat meer noten op zang. Letterlek. Benoam Coco kwedelt aan ain stok deur, net of zai vertellen wil watter òflopen nacht wel aal beurd is.

‘k Vind t zo jammer, dat ik gain kats verstoa,’ zeggen wie wel ais.

Den haar k wel n bouk vol kattenverhoalen schrieven kind.

Vanmörgen was t nait aans, mor noa mien ‘Goiendag wichter, t is vandoag ain april’ zweeg zulvens Coco. Meschain waren zai zo’n laange zin van mie nait wìnd. Ik bin smörgens nooit zo goudbesproakt.

Net as t daaiernspul heb ik ook mien vaste petronen. Eerst mout ik mit t rappelmesien in de weer en pelletkaggel schoonzoegen. Wietske holdt nait van lewaai en zöcht heur sloapstee weer op om nog n haalf uurtje noa te doddern. Coco verdwient via t loekje noar boetenren en Meiske volgt traauw, op körte òfstand, soms kopjes gevend, vanòf televizietoavel mien verrichtens. En as de kattenbak schoon is, kin de kaggel in de fik.

t Is nait, dat onze daaiern doar op zitten te wachten. Zai hebben t gaauw te waarm in hoes, denk ik wel ais. Swinters en ook bie strenge vorst, net as bie regen en störm staait t kattenloekje open en binnen baaide katten regelmoateg boeten. Zai binnen der ook ja op kled.

Dou k vanmörgen bie toavel zat, achter n kom yoghurt en kraant onder ogen kreeg, las k op eerste bladzie:

‘Waarmtepomp is weer populair deur Iran.’

t Artikel heb k loater lezen, mor dizze aine zin brocht mie in ain klap weer in de realiteit van de dag. Ook op ain april blift oorlog d’haile wereld bezeg holden.

Ain april.

Op ain april ’72 wuiren wie deur de Wottergeuzen van Lumey bevrijd van de Spanjoarden. 1572 wel te verstoan. 80-joarege oorlog. Hou voak heb k t verhoal nait verteld van Koppelstock, de veerman, dij de Spoanse bezetter omzailde en geuzen noar de poort van Den Briel brocht en doar de historische woorden oetsprak:

‘In noam van Oranje , dou open dij poort.’

t Was n gekke dag dij dag én n ommekeer in de oorlog.

Of dizze eerste april, dik 450 joar leden t begun was van ‘onze’ aprilgrappendag is mie nait bekìnd, mor ook in aander landen bestaait dit fenomeen. Duutsers hebben t over ‘Narrentag’ en in Engelstoalege landen spreken lu van ‘Fools Day’.

Oorlog is van alle tieden, gekken, narren en ‘fools’ net zo.

‘Binnen t ook gekken, fools, dij n oorlog begunnen?’

As k kraant van moandag leuven mag, zit doar n kern van woarhaid in. Oflopen weekìnde binnen in Amerikoa 9 miljoen mìnsen stroat op goan om te demonstreren tegen ‘Kunken, dij zok boven de wet ploatsen’, de ‘No Kings bewegen’.

Meervoud? mor as k t goud lees, gaait t aiglieks om ain specifiek persoon. Volgens betogers laaidt Amerikoanse regeren t laand noar autoritarisme ( macht bie ain persoon ), mit haarde immigroatsieregels, hoge zörgkosten en grote ongeliekhaid en doarbovenop n klimoatkoers, dij rampzoalege gevolgen hebben kin.

t Is nait niks, wat zok aanderkaant Atlantic òfspeult. Mit effecten wereldwied, woar wie ook de zoere vruchten van plukken.

Mor op dizze eerste april 2026 bedenk ik mie inains;

‘Goan onze kunk en zien keunegin over n zetje nait noar de man, dij zotterdag nog 9 miljoen mìnsen op de bain kreeg?’

Willen zai dat zulf wel?

Willen wie, t gewone volk, dat wel?

Of zit der meschain toch nog n lichtpuntje aan dit bezuik. Nait omdat n tegenbezuik, noa de veziede in n Hoag veureg joar, onontkomboar is, mor omdat wie de koart ‘Koppelstock’ speulen kinnen? Net as in 1572.

Even n fotomomentje. k Zai t zo veur mie in mr. T’s aigen Spaigelzoal. Maxima, mit heur maist innemende glimlaag, dij heur haand op zien machtige aarm legt en hom in t ooit, zo eernsachteg trovven oortje fluustert:

‘In noam van Oranje, en de rest van de wereld, doust nou even weer normoal.’

t Kin n ommekeer in de geschiedenis betaiken.

‘Allendeg veur beschuut kom ik der uut.’
Zin zit as oet stain haauwen in mien kop, biebeheurend rekloamefilmke was k kwiet en heb k via You tube teroggehoalen mouten. Körte blik in Neerlands televizieverleden:
Brudegom staait mit n schier roekertje veur dichte deure bie zien aanstoande bruud. Op bèle en klopper krigt hai gain oam. Don Juan pakt trappen en krigt veur sloapkoamerroam n jaloezie mit de bekìnde tekst veur ogen. Leste filmbeelden binnen van sjefeur in traauwauto, dij zok op knijen slagt van plezaaier.
t Klinkt joe meschain vrumd in d’oren, mor bie ons is t nait de bruud, mor vertikt beschuut t zulf om in bewegen te kommen. Brözze twijbak het zokzulf zo stief aan raand van buzze vastklampt, kist hom – of is t net as de bruud oet de filmpje toch n dwaarse zai – mit gain meugelkhaid van t stee kriegen.
Datter vrouger zoveul rekloame moakt wuir veur beschuten, was best wel biezunder. Oet mien vrougste jeugd, kin k mie nog goud herinnern, dat moeke mie regelmoateg mit 3 stuvers op pad en bodschop stuurde om n rol beschuten te hoalen in t lutje krudenierswinkeltje van vraauw Diekhoezen. Beschuten waren nait allendeg om te eten, krummeltjes wuiren ook deur gehakt en spinoazie klaaid. Beschuutjebrij, mit veul suker en laauwe melk was mien lekkerste pap.
Alles wat ik in leste zin benuimd heb, is, k heb t noavroagd, nait meer van dizze tied. Van achtern noar veuren: pap eten wie nooit, gruinte en gehakt blieven paneermeelvrij en t beschuutje mit lekkere hagelslag of -körrel staait nait meer op t menu.
Stond nait meer op broodtoavel, mout ik miezulf verbetern.
Sunt kört staait der n moderne, plestieken buzze – antieke beschuutbuzze van schoonmoe het noa onze beschuten-revival in voatwasker de geest geven – op t swilk. Wie eten zo te zeggen weer n beschuutje as toetje.
Mor t is nait aal joechaai-stemming in hoes en òf en tou vergaait ons t lagen, as der weer ais n veuls te grote beschuut in de veuls te klaaine plestieken koker stoeken blift.

Woar t aan ligt?
n Probleem het voak meer kanten en da’s hier nait aans. Herleven van beschuut heb ik te danken aan oetvinden van bakkersbeschuut. n Slag groter dan t olderwetse bolletje, mor net even te groot veur nijemoodse – ook al is t de grootste in zien soort – bewoarbus.
‘As wie nou gewoon weer olderwetse, klaain formoat ……’
Van oetspreken is gain sproake en da’s den ook de reden, dat wie leste tied tussen de middag oardeg langer toaveln as normoal.
Wilst gain spelbreker wezen, mor ervoaren het leerd, mit geweld zo’n beschuut oet de koker kloppen, levert allendeg mor brokken op. Mit n schildersmeske begunnen te peutern is onbegonnen waark en om mit t zulfde Herdersmeske bie elke beschuut veur t instoppen de kantjes deròf te schillen monnikenaarbaid.
En zo is twist en twijdracht om twijbak ontstoan.
n Oplözzen mit de vroag:
‘Zollen bakkers nait beter zo’n handege oetspoaren in beschuut moaken kinnen, zodast vinger derachter kriegen kist?’ wordt op dit mement nog onderzöcht.
Tot zo laank is t aan mie, as onbetoald hoesklopgeest, om t lekkere beschuutje zulf mor oet de buzze te kloppen.

Moandag 5 mai vierde ik mien aigen feestje.
t Was n soort van bevrijdingsfeestje.
Ook al was t den nait in de betaikenis, dij sikkom elke Nederlander aan bevrijdingsdag geft, ik haar dizze viefde mai wel t gevoul dat ik n persoonleke overwinnen behoald haar.
Om dit soort oapekool te begriepen, goa k n poar moand terogge in de tied. Noar kerstdoagen veureg joar, om t persies aan te geven, noar de weke noa kerstdoagen. t Is dij dag fris, t vrust nait en t is mooi weer om t kerstboomke, dij in dezembermoand ons veurdeurpertoal versierd en verlicht het, weer terogge in toene te poten.
Naaldbomen, zo wait elkenain, binnen staarke bomen en kinnen n bult velen. Dreugte, natten en zulvens dikke vorst loaten heur kold.
Deur d’joaren hìn het der in dezembermoand boeten de grote koamerkerstboom, ook aaltied n klaainer eksemploar boetendeure stoan. t Is in de loop van joaren n oardege versoameln worden. En tegen de tied, dat Sunterkloas weer òfraaisd is, moaken wie soamen de keus welk boomke dat joar n twijde kans krigt om t lichtspektoakel in dij donkere doagen nog meer sjeu te geven. Ik bin de opgroaver en wederplanter, Arineke het de schone toak hom vannijs weer te behangen mit lampkes en aander versierspul.
Dit joar is dij kringloop deurbroken.
‘Wie hebben dit joar n liedertje,’ haar k Arineke en dizze en dije in t grote woonhoes al woarschaauwd, dou k aargens in de loop van jannewoarie konstetaaierde dat t gruin van naalden van t mini-kerstboomke van 2024 langsoamaan veraanderde in broene stiekels.
‘Dij boom redt het nait, haarst hom beter soamen mit de grote kerstboom aan kerstbomen-ophoaldainst van gemainte mitgeven kind,’ wuir mie al veur de vouten gooid.
Ik denk doar dus aans over. Alles wat n worrel het, verdaint n twijde kans; dus ook t lutje kerstboomke, dat zichtboar dood, meschain toch nog zoveul levenssappen in zok haar om zok te herstellen.
k Mos doemdenkers wel n beetje geliek geven. Drij ‘gezonde’ boomkes op n riege en den zo’n winterliedertje dernoast, t was aiglieks ook gain gezicht. Mor om hom oet toene te roppen, ging mie veuls te ver.

‘De netuur regelt t zulf wel en pas as …….,’ verdedigde ik mien halsstarreghaid.
Oflopen moanden heb k hom òf en tou stiekom n plomp wotter geven en ook al bin k gain bomenknuvveloar, k heb hom ook regelmoateg moud insproken:
‘Volholden mien jong. Bist nait d’eerste, dij k op staarven noa dood weer nij leven inbloazen heb.’
Hoop dut leven, ook al was t elke dag weer n òfknapper te zain, datter gain votgang in t herstellensperses zat en voulde ik, ook al was t zunder woorden, de vranterghaid van mien mitbewoners gruien.
Of t touval was of datter in de netuur zokswat as n blui- en grui-joarkalender bestaait, persies op 5 mai kwam de ommekeer. En woar overal in t laand bevrijdensfestivals op punt stonden te begunnen, vierde ik in de stilte van de vrouge mörgen mien aigen feestje. t Onveurstelboare was beurd, aan oetìndjes van verschaaiden takken van t ‘liedertje’ broesde t noamelk van leven.
‘Waren de lutje gaitertjes mit wotter, soms mit n handjevol koumizze derbie de reddende engeltjes west of waren t toch mien bemoudegende woorden, dij hom op de drumpel van leven en dood noar t leven trokken haren, ’ vruig ik mie òf.
Ook al vuil der op t rezeltoat van mien inspannens niks òf te dingen, vonden ook mien femilieleden, hou t kin, dat ik mie soms zo begoan voul mit de netuur blift n roadsel. As t tenminnent n roadsel is, want veul van wat mìnsen binnen en oetdroagen ligt besloten in t verleden.
Zo zai k mie nog zitten in t lutje veurkoamertje op Komnijsterwieke, woar de PTT-radio òfstemd was op de RONO en wie as gezin luusterden noar t radioproatje van bioloog dr. Foppie Brouwer.
Dr. Foppe I(nne) Brouwer, zo bleek mie loater, dij elke oetzenden òfsloot mit de gevleugelde oetsproak:
‘En al wat leeft en groeit en ons altijd weer boeit.’
Hai haar geliek.

n Vertraauwd nust is n zegen veur n kind. Vanonder t vailege pannendak van t lutje hoeske op Komnijsterwieke hebben ollu mie as opgruiend kind al snel de vrijhaid geven om bie lutjen aan de wereld te kinnen ontdekken. k Was best wel nijsgiereg, mor terogholdend. Mit gain tien peerden of stoksloagen was k in hoes te handhoaven. n Boetenkind.
t Kon in dij tied, auto’s reden der biezetten nog nait en de wereld om te ontdekken was, mit kinderogen bekeken, groot genog om op pad te goan. Pa zee voak, as k weer achter t hoge hek ston te dreinen, tegen mien mouder:
‘Hai lopt nait in zeuven sloten tougelieks.’
Woar k over de vlouer kwam, was t nait veul aans as bie ons thoes. In elk geval niks biezunders om over noar hoes te schrieven. Tot t mement, dat ik op n verjoardagsfeestje nuigd wuir bie klasgenoot Jan. n Toenfeestje. Spelletjes as koukhappen en stoultjedansen von k wel schier, mor wat mie t maiste biebleven is, is prachtege inrichten van t hoes. k Heb, dou k even neudeg mos, stiekom n raaiske deur t stille hoes moakt en heb mie doar d’ogen oetkeken. Gain cocosmatten op de vlouer, mor zaachte wollen tepijten. Gain inbaauwkasten of dresswaars, mor kabinetten mit kronen en k heb zulvens n zetje in n roodpluchen stoule zeten. Veur n middag was k pazzant in n aandere wereld. n Wereld, woar k gain dail aan haar en niks van wos. Wat n wereld van verschil.
Van de weke wuir k onverwacht teroggeschoten in de tied en overkwam mie hoast t zulfde as doudestieds op t kinderfeestje. t Gevoul hebben, dat je in n wereld verzaild roakt binnen, woar je aiglieks nait thoes heuren.
Kin dat deur t bekieken van n film?
Bliekboar.

t Is 1953 en directeur van holtstek Koerts oet Pekel en zien vraauw vieren heur 25-joareg traauwfeest. Koerts heb k nooit ontmout, zien vraauw komt mie wel bekìnd veur, allewel ik heur roem 20 joar noa de film pas leer kennen, as mevraauw Koerts. Arinekes mouder het sikkom heur haile leven bie heur in d’hoesholden waarkt.
De film begunt op t bedrief, woar t personeel gelegenhaid krigt jubeloarezzen te feliciteren. Mìnsen, dij deur t beeld lopen kommen mie nait bekìnd veur en omdat elk geluud ontbrekt, mout ik t doun mit kolde, swaart-witte, nikszeggende beelden.
Soavends is t grote feest. In ‘t Heerenhof in Emmen en as de gasten tegen t ìnde van de middag ain veur ain deur de filmer op parkeerploats op petret zet worden as zai oet auto stappen, overkomt mie t zulfde as op t feestje bie Jan. Ik kiek mit verboazen noar de prachtege sleeën, mor de grootste verwondern ontstaait as k mien olde hoofdmeester Geerts van legere schoul tegenkom.
Onder t kieken heb k binnen n poar tellen de rekensom moakt. In ’53 mos ik nog 11 joar wachten veurdat ik bie hom in de klazze zitten zol. t Was mien leste joar op legere schoul, zien leste joar in t onderwies, omdat hai in ’64 mit pensioen ging.
Ook al haar ik gain spesioale band mit dizze meester, k heb hom wel speuld. Op zien òfschaaidsfeestje bie Sasker kreeg k noamelk de hoofdrol toubedaild in n toneelstok over n hoofdmeester.
t Moakt t kieken, ook al is t nog aal zunder geluud n stok leventeger. De rokende schoolmeester was k wel wìnd. Mit n dansende en charmerende jongkirrel van in de viefteg op dansvlouer, dij loater op d’oavend ook nog n stokje opvoert veur t echtpoar, bin k veur even weer ais beland in aander tieden, mor benoam in aander kringen.
Hou t dij dag, de vattiende augustus 1953 verder òflopen is, kin k joe nait mitdailen, want t ìnde van de film komt onverwacht in flapperende griestinten.
Makkelkste konkluzie zol wezen om te vermelden, dat de filmrol op was.
‘Zol t vervolg bewust nait op celluloid vastlegd wezen?’ ropt evenwel mien nog aaltied aanwezege nijsgierege mitdenker. k Haar zo groag waiten wild, hou gasten noa n oavend feestvieren weer in auto stapt binnen om noar hoes te rieden. Zai binnen vervast nait mit bus noar hoes brocht.
t Antwoord zel weschienlek veur aiweg verbörgen blieven en as k vandoag bie t optikken van dit verhoal òfsloeten wil, heur k aargens vèr weg Wim Sonneveld zingen ……
Dat dörp van dou dat is veurbie
Dit is aal wat der bleef veur mie
n Ansichtkoart en wat herinnerns …….

t Was dast der regelmoateg n drupke benzine ingooien most, mor wat waren wie wies mit onze mini-MPV.

Dat hai n dikke weke leden kop(pakken) hangen loaten het, was t begun van t ìnde. Noa 12 traauwe dainstjoaren hebben w’hom aan kaant schoeven mouten.

’t Mos,’ zo oordailde garagist, ‘hai is gain cìnt meer weerd.’

Autohersteller, woar k toch al roem 10 joar kind aan hoes bin, zee t zunder n spier in zien gezicht te vertrekken. t Dee mie zeer.

‘En nog gain weke leden het e n grote beurt had en zien APK het e floitend deurstoan,’ haar k nog zeggen wild.

t Was omsonst west. Ook de autowereld is haard.

Soavends hebben wie onze traauwe vrund as òfschaaid nog even de hemel in prezen. Dat hai zo lekker zuneg in t gebroek was.

‘Mor wel eulie zoop,’ heurde ik miezulf zeggen.

En t lutje karretje was zo handeg in t parkeren, konst hom overal tussendrokken.

‘Mor drij man achterin was aaltied n ramp,’ mozzen wie baaident tougeven.

Ainegste noadail was de klaaine kovverbakke. Doar konst mit goud fesoun dien wekelkse bodschoppen sikkom nait in kwiet.

‘En as k aan n nij kratje bier tou was, mos k doarveur apaart noar winkel.’

Twaalf joar laank hebben wie nait noar aander auto’s op- of omkieken huifd. Nou mos t. Zunder auto kist ja nait en de vroag was, woar begunst. As n gek deur Auto-Avvertentielaand crossen leek mie nait de juuste weg.

Zo wuiren wie de volgende dag deur schoonzeun bie n autobedrief om d’hörn òfzet, dij n mooie veurroad tentoonsteld haar. De mooisten in etaloazie, t aander spul ston boeten.

‘Wat wie zöchden?’

Doar haren wie mit dat 12-joars gat in auto-ontwikkelns gain sjoege van, doarom kwamen wie ja keuren.

‘Wel groag n beetje groter,’ zeden wie, ‘en ook n grotere kovverbakke.’

Mit de vroag of t handgeschoakeld of n automoat wezen mos, waren wie doodongelokkeg.

Prakkezoatsies doarover haren wie aaltied vèr van ons holden. n Automoat is toch veur olde mìnsen. Dat ik in mien dainsttied in n Leopardtank deur bos en over haai scheurd heb mit allendeg n gaspedoal en rem, ligt al zo vèr in t verleden dat ik dat al laank vergeten was.

Dat wie de volgende dag in n joekel van n auto, n maxi-MPV mit automoatische versnellensbak al veur n proefritje deur Hoogezaand toerd hebben, ging mie den ook snel genog.

Ondanks n noodstop, omdat mien automatismes van koppeln en schoakeln vlak veur n òfslag boven kwamen drieven, was t bie terogkomst handjebak, slag en koop.

Sunt n weke siert e onze oprit en tufken wie in onze nije aanwinst over ’s Heeren wegen, leste doagen zulvens over gladde iezelstroaten. Wie voulen ons de kunk te riek. Dat d’olde Modus meschain al wel bie de sloop staait, willen wie t laifst vergeten. t Leven gaait ja onverbiddelk deur.

Of t overschoakeln noar n automoat gladjes verlopen is, willen ie waiten?

t Levert gain echte problemen op, ook al zöcht mien rechterhaand ongemaarkt en mit de neudege regelmoat nog wel noar de versnellenspook, mor het mien linkerbain zok intussentied wel aanpaast aan t verplichte niksdoun.

Dochter, dij der veur deurleerd het, het t mie lestent oetstokt. 95% van ons handeln is automatisme. 5% is veraandernsgevouleg.

In 1948 is t bouk van George Orwell ‘1984’oetbrocht. Schriever wil, mit gruweldoaden van Twijde Wereldoorlog nog vers in t geheugen zien lezers dudelk moaken, watter beuren kin as elke vörm van democratie ontbrekt en ain man t veur t zeggen krigt.
‘Big Brother is watching you.’
t Verhoal is n woarschaauwen tegen elk totalitair systeem.
As kind van de ‘kolde oorlog’ heb ik doar in 60-er joaren best veul van mitkregen. De Cuba-crisis van 1962 het der bie mie oardeg inhakt, het mie sloapeloze nachten bezörgd. Steertje van dijzulfde stried tussen t kapitalistische westen en de communisten in t oosten, het mie nog ais n dik joar van mien leven köst. n Joar laank heb k mit n Leopardtank over Duutse haaidevelden en deur Duutse steden broezen mouten om lu anderkaant ‘Iezern gediene’ te bewiezen, dat wie overal op veurberaaid binnen en nait mit ons sollen loaten. Omreden dat elke konfrontoatsie mit vijandelke lu of legers oetbleven is, duurf k stellen, dat ik as kind n gelokkege jeugd had heb.
Guster, bie t zain van beelden van gevolgen van Russische aanval op kinderzaikenhoes mos k aan mien aigen onbezörgde kindertied denken. Mien angst van dou – Wanneer vaalt de bom? – is onvergeliekboar mit datgene wat Oekraïense kinder veur de koezen kriegen. Onveurstelboar.
Noa t nijs van de moandag goan wie dinsdag makkelk over tot de orde van de dag, want der speult meer in de wereld en voetbal is bliekboar n goie òflaaider.
Voetbal?
Zotterdag bin k mit Anna noar ASVB-Grunnen west. In Blijham. Veur Anna nijloatje, veur mie n raaize terogge in de tied. As lutje knuppeltje ston k al regelmoateg mit pabbe langs de liene op t olde ASVB-veld. Op t Wedderveer. t Wit van de ‘witte moezen’ voulde veur mie net zo vertraauwd as t rood-wit op t Noordsterveld.
Anna vindt t mor wat spannend, nou zai veur t eerst mit speulers van heur favoriete club ‘FC Grunnen’ in ketakt komt. Zai het zok n maauwhemd en viltstift kocht en is van plan zoveul meugelk handtaikens te versoameln van Grunnen voetballers.
Ook al voetbalt ASVB al n aiweghaid nait meer op t Wedderveer, t witte tenue en de blaauwe sokken binnen nait veraanderd. Voetbalschounen hebben n aigentieds medel en veul kleur.
‘Wat n verschil mit vrouger,’ denk ik en kin mie mien bliedschop nog wel herinnern, dou k òfgedankte voetbalschounen van oom Haarm kreeg. Voetbalschounen mit n haarde snoete en zes noppen, woar lutje spiekertjes soms oetstaken. Op dij voetbalschounen en mit blaauwe wollen sokken mit biebeheurende scheendekkers heb k nog drij joar schoolvoetbaltoernooien speuld.
Voetbal is in loop van tied slim veraanderd. t Systeem wel te verstoan. Opgruid mit de olderwetse stopperspil, overgang noar t moderne 4-2-4 systeem liekt t voetbal tegenswoordeg meer op n handbalwedstried woar verdediging zok teroggetrekt om de cirkel/strafschopgebied dan op n voetbalwedstried. Van lekker de bale noar veuren peunen is gain sproake meer. Achteroet voetbalen is angsthoazenvoetbal en t is de mode of zoals Dirk – al sunt 1973 – bie ‘FC Knudde’ voak ruip:
‘Jaap, tikkie terug.’
Veur mie is t de doodsteek van t voetbal. Onbegriepelk en onveurstelboar.
‘Voetballers binnen net oapen,’ roup k regelmoateg, as k mie weer zit op te vreten van aargernis veur televizieschaarm.
Mor om welke reden den ook, ik blief aaltied zitten. Mit in mien achterheufd de hoop, dat t elk mement omsloagen kin in n prachteg voetbalgevecht. Dij hoop, bin k baange, is ijdele hoop.
Mörgenoavend bin k ook weer van de pertij. Of t n olderwets potje wordt tegen de Engelsen, mit twij aanvalende plougen, kin k nait veurspellen.
Wat ik net as George Orwell hoast wel veurspellen kin is frustrerende en voak beslizzende invloud van de video assistent op òfstand of zoals elkenain t nuimt, de VAR.
Big Brother is nog aaltied nooit ver vot.

t Is dunderdag 27 juni. n Hittedag. Drokkende waarmte komt sloepensgewieze en onzichtboar binnen. Ik kin der nait tegen, t slagt mie op hoed en gemoud. Ik schrief n verhoal over n ploagmol.
Om middag kommen schilderbruiers melden:
‘Mit dit weer is t gain doun, wie stoppen der mit.’
Of zai geliek hebben.
Veur t eerst sunt wie in Kiel-Windeweer wonen heb k wìnst van ons hoes op de Wieke. Nait recht noar t hoes op zok, meer noar mien schrievershok achter in toene. Mit toendeuren woagenwied open, onder n groot scharedouk, op t haitst van dag mit tonen in viever, was t doar ook onder oetzunderliek hoge temperaturen goud oet te holden.
n Schiere dagdreum.
Tegen n uur of vare schoeven veegwolken veur de zunne, trekt de wind wat aan en tougelieks trekt mien sagrijn bie lutjen aan vot. Ik schenk mie n borrel in en pak kraant. t Is old nijs, niks nijs. Bieloage Noord Z van Dagblad het as thema ‘baauwen in de toukomst’.
Behept mit twij linkerhanden het t onderwaarp desondanks votdoadelk mien belangstellen. In t veurwoord wor k al n bult nije woorden gewoar, zoals grondstovvenmoakeloar of bevubbeld mattrioalenmien. t Eerste artikel lees k den ook mit volle aandacht:
‘Slooppand is aal voaker n mattrioalenmien.’
Vrouger ging t aans. Den wuir n old hoes sloopd en as baalkerij n beetje deegs was, wuir t op n bouldag verkocht. Of t kwam aargens in n opslag terechte. Tegenswoordeg wordt zo’n gebaauw mit visuele technologie van boven tot onder in koart brocht en alle herbroekboare onderdailen rangschikt. Zulvens puun kin vannijs broekt worden.
‘Vrouger sluigen slopers mit n koegel alles kört en klaain, tegenwoordeg stoan ze op n keukentrapje om alles netjes te verwiedern en loater op te sloan.’
Lu hebben t over circulariteit. Of is t gewoon de olderwetse kringloopgedachte.
k Mos bie t optikken doar zulf goud over noadenken en ging as vanzulf terogge noar t veurjoar van 2014.
k Haar besloten op 1 jannewoarie 2014 te stoppen mit waarken. Ain van d’eerste plannen, dij zok aiglieks al joaren doarveur ontwikkeld haar, was de baauw van n toenhoes.
‘Wie slopen olde blokhut en baauwen op t zulfde stee n volledeg nije weer op.’
Slopen was gain probleem. Blokhutten worden as baauwpakket kocht, opzet en kinnen in omgekeerde volgorde ook weer òfbroken worden. k Heb ondanks mien spreekwoordelke onhandeghaid de kringloopgedachte in ere holden en heb in de loop van dat joar van t geve holt boeten n kinderspeulparredieske ook nog n holtstek in nander knutseld.
Zuiktocht noar nije toenvilla het n bult meer kopschraberij köst. Wie binnen alle blokhutverkopers bielangs west. Wel zöcht, zel vinden geldt nait aaltied. Of zai waren ons nait noar t zin en nog voaker veuls te duur. t Rezeltoat was simpel:
‘Wie doun t zulf mit hulp van neef timmerman.’
Mor woar begunst. Der binnen oardeg wat pepierproppen mit mislukte plattegronden en aander opzetten in houke van koamer schoten. t Schoot dus nait op. t Wuir pas eerns, dou dörpsschilder ais bie ons op dele ston om te overleggen over n klaain klussie in hoes.
‘Ik heb nog wel wat olde thermopane roeten in opslag stoan.’
Wie mozzen mor n keer kommen kieken. De keus was snel moakt. t Was ja aal vergees en dijzulfde oavend was t concept toenhoes sikkom ook al kloar.
‘Wie hebben ons toenhoeske om roamgoaten hìn baauwd,’ hebben wie regelmoateg en vol trots aan nijsgierege kiekers mitdaild.
Dat verdere opbaauw nog op de gewone, gebroekelke menaaier tot stand kommen is, komt weschienlek omdat t dou nog nait in ons DNA zat. Meschain haren wie mit de kennis van nou en t aanbod watter aan twijdehands baauwmattrioalen op de maarkt komt dou aans en vervast n stok goudkoper baauwen kind. t Is nait relevant.
De mooie herinnerns aan t zulfbaauw hoeske binnen en blieven n köstboar bezit.

Diskuzzie, dij leste tied voerd wordt over oetbraaiden kriegsmacht brengt mie ongewild in n aandere wereld.
Woar k zulf begun 70-er joaren nog onderdail was van n òfschrikkensbelaaid op wereldschoal tegen de onveurspèlboare Beer oet t vère Rusland, voulde t noa vaal van Berliense Mure en opschoeven van Iezern Gedien inains n stok ontspannender. Kon k in elk geval rusteg oamen en huifde ik nait meer zo baange te wezen, dat ik mie melden mos ( vertoald noar t Grunnegs oet letterlieke tekst ):
‘…. votdoadelk noa oetzenden van radio/tv omroupbericht op mobilisoatsiebestemmen…..’
Opkomstplicht is sunt 1997 oetsteld, dainstplicht is ( nog ) nait òfschaft.
k Mout hier mien verhoal even onderbreken, omdat ik veur n prik noar t bloudlab mout. Ofsproak is òfsproak. Noa n ketaaiertje fietsen zit ik in wachtkoamer, soamen mit stoenske lu, dij koaken stief op nander holden. In de grote hal is n bult meer diverdoatsie. Drij lutje grommen, k schat n joar of drije, vare binnen aan t oorlogje speulen. Mit kleurrieke lewaaimesien-geweren en evenzo luudruchtege pistolen. t Liekt levensecht, zoas zai zokzulf verstoppen achter vitrines en aander kasten en alles, wat heur mor aan t oog onttrekken kin.
‘Nog mor net kleuter en nou al zo oorlogszuchteg!’ denk ik.
Woar hoalen ze t vot.
Tougelieks begunnen in dij stille wachtkoamer mien hazzens op volle staarkte terogge te vlaigen in de tied. Speul ik soamen mit twij kammeroadjes op t swaart stokje grond veur t hoes op Komnijsterwieke landjepik. Mit moekes maist schaarpe Herders-schillemesje.
‘Ik bin Amerikoa,’ zegt d’ain.
Aanderbaaident kaizen t heur maist aansprekende laand. Meschain paast t in de tied van dou, as t lutjeste kirreltje vol trots ropt:
‘Ik bin Chroetsjov en ik pik aal joen laand in.’
t Wordt n mezzengevecht op leven en dood en grìnzen worden mit de regelmoat van de klok trokken of wegveegd. Ondanks schaarpte van mezzen luip doar gain bloud oet.
Omdat mien noam omroupen wordt, moak ik nait meer mit wel oeteindelke winnoar wordt.
Op weg noar hoes stoa’k nog n zetje stil bie mien jeugd en kom k al rad tot ontdekken, dat wie elk vrij mement oorlogje aan t voeren waren. As koiboys mit knappertjespistolen of Indioanen mit n zulf gemoakte piel-en-boge of laange speer.
Wie waren as kind dus waineg aans as de kinder van tegenswoordeg!?
Oordailen over t spelgedrag van dou en nou het gain zin. As kind heb k mie oetleven kind in t oorlogsspel, op weg noar dainstplichtege leeftiedsgrìns was k n principiële tegenstander van alles wat mit oorlog en geweld te moaken haar.

De minister van oorlog en geweld het körtsleden oet aigen inzicht of t kin ook, omdat t mout van veurege landsboas, besloten ons leger oet te braiden noar 200.000 soldoaten, mariniers en huzoaren.
t Zel vervast bie opgruiende pubers nait in goie eerde valen, dat zai dammeet meschain onder de woapens mouten. Docht ik, mor tot mien grote verboazen, heur k links en rechts kompleet aander geluden.
‘As t neudeg is, mout ons laand wel verdedegd worden.’
‘As k oproupen word, den zol k nait twieveln om mien plicht te vervullen.’
Ik heb zokswat nooit roupen dust en mit mie n bult aandern. Ook al was de draigen in ’73 nog best reëel, wie hebben der in dij tied mor n flottje van moakt. Veurberaaid worden op n werkelke konfrontoatsie mit jongens van mien leeftied, dij, omdat zai nou ainmoal oet n aander laand kwamen en n aandere toal pruiten, was n soort van vijanddenken, dij mie nait paasde. Net as staarven in n riedende doodskiste.
De vroag, dij k mie vandoag den ook stel, het al n laank leven laaid:
‘Het landjepik speulen zin?’
Netuurlek het t zin en der binnen vervast wel honderd of nog meer redens te bedenken, woarom d’aine kunk of d’aander president aandermans laand wil. Mor as je der over strieden willen, omdat noaberlaand zoveul economisch veurdail verschaft, goa den as kirrels onder mekoar om toavel zitten en pangel, mor offer doar gain (jongemìnsen)bloud aan op.

t Is 14 jannewoarie 2026, as k n opmaarkelk, onverwacht berichtje via droadpost toustuurd krieg. n Ofreken van t Bero veur auteursrechten.

‘Op 25 mai 2025 het Speulgroep Hoessenbosch in heur openluchttheater in Berghem t toneelstok

’n Hail biezundere schoolraais’ opvoerd,’ zo meldt t IBVA.

Dat Berghem in Noord-Broabant ligt, doar kom k loater achter. Dat ik t toneelstok ooit ais schreven heb en dus ook nog opstuurd heb noar toneeloetgeverij Vink, mout ik oet de daipste krochten van mien geheugen ophoalen. Noa wat zuikwaark, kom k der achter, t is joaren leden schreven in opdracht veur hoogste groep van t leger onderwies, rond t thema pesten.

Zo kin pesten ook nog wat geld in t loatje brengen.

Soms bedenkst wat, mor de woarhaid is nooit ver vot. Zo ook mit dit verhoal.

‘Woar zol n schoolraaize aans hìn kinnen goan as noar t stee, woar k zulf zokse goie herinnerns aan heb,’ was d’eerste gedachte, dou’k achter tikmesien zitten ging.

Zo kwamen Drouwen en t kampeerstee ‘Alinghoek’ en aigender Hebels al snel in beeld. t Bos op n hoanetree en de grote zandvlakte wat verder vot waren genog om as basis te dainen veur n ‘nijmoodse’ Romeo en Julia interpertoatsie.

Op 15 jannewoarie heb k alles weer schier op n riegie, heb k mien aigen toneelstok mit plezaaier deurlezen en verboas mie derover, da’k in dij tied zoveul fantasie in mien verhoaltjes stoppen dus. Van aanderkaant bekeken, om boer Hebels te beschrieven huif k gain grote capriolen te moaken en niks oet n dikke doem te zoegen. Dij is ook in t toneelstok zo authentiek bleven as dat ik hom aal dij joaren mitmoakt heb. De rust zulf, mit hom moakst de kaggel nait aan.

Woar k wel benijd noar bin, of t toneelgezelschop in t vère Broabant de Drìnthse boer, dij Hebels, in elk geval in mien ogen aiglieks aaltied bleven is, ook zo op de planken zet het. Vroag levert niks op.

n Moand loater, op 16 feberwoarie keer k veur de twijde keer terogge noar dezulfde camping, dit keer noa n artikel in kraant: ‘Tied van leven.’

Dat in loop van tied de vaarde generoatsie noa Roelf Hebels zok manifesteert op ‘Alinghoek’ is mooi veur de mìnsen, dij zok op ain of aander menaaier verbonden voulen mit dat stee. t Restaurant en ook t kampeerhoes droagen al joaren nait meer de noam Hebels. En den komt t:

‘De camping mit dezulfde noam, dij intussentied nait meer bestaait, was deur Hebels al aan n aandere pertij overdoan.’

n Zuiktocht levert t volgende rezeltoat op:

‘Sunt april ’23 kin der nait meer kampeerd worden op Alinghoek.’

t Is veur mie best even schrikken.

n Projectontwikkeloar is drok dounde om doar n klaain chaletparkje te baauwen.

Ik snap dat wel. Tieden veraandern. In de 65 joaren, dij sunt mien eerste kennismoaken mit de kampeerboerderij van Hebels verstreken binnen, binnen der de neudege ontwikkelns op kampeergebied west.

Wat overbleven is, binnen wat mooie swaart-wit foto’s in n vergeten album op zolder en n bak vol mit herinnerns. Mor foto’s vertellen nait alles.

‘Dou gimmestiekverainen veur d’eerste moal, in 1960, in kampeerboerderij ‘Alinghoek’ kampeerde, was der nog nait ais n camping,’ kom k bie t bekieken van olde foto’s tot ontdekken.

En veur dij mooie verhoalen van vrouger hest n luusteroar neudeg, dij zok ainegszins inleven kin in dij tied van dou.

Wat mien fascinoatsie veur dij laank vervlogen tied t beste omschrift kin k aiglieks in ain woord dudelk moaken:

‘Soamen.’

Nog ain keer mout ik de vlucht noar t zuden moaken, noar Berghem.

Woarom?

Omdat ik n fout in eerste alinea even rechtzetten mout. De veurstellen van mien toneelstok was noamelk nait op 25 mai, zoals auteursrechten-bero mie mitdailde. t Openlochtspektoakel is noamelk tot twij keer tou deur regen òflast.

Dat t bestuur in september alsnog oetgestelde oetvoeren organiseerd het, geft aan, dat ‘mien’ boer Hebels ook in zudelke kontraainen toch wel indrok moakt hebben mout.

In schoel van hoge hoagbeuk is t aangenoam vertouven en da’s de reden, dat ik snommedoags in mien olde klaaier schaait. Woar de hoge hege mie lekker oet de wind zet en aangenoam waarme zunnestroalen as in n gloazen bol gevangen holdt, binnen zien lössloagen bloadern mie n doorn in t oog.
Nou de vorst oet de locht is, duurf k bladhaark wel oet schuurtje hoalen.
In middenpaark, woar dammeet goldjebloumen n geel-oranje bloumenzee tovern mouten bliekt n veronderstelde dovenetel n rasechte branekkel te wezen. t Pippert flink en k wait nou al, dat ik de kommende uren dat haalfdovege gevoul ook nait meer kwietroaken zel.
t Lopt tegen drij uur, as Arineke langskomt en vragt of k aan n kopke thee tou bin.
‘Hest ook edik?’
Zai kikt mie ais verwonderd aan en t duurt even veurdat zai deurkrigt woar mien vroag op baseerd is.
Mit t taimpie ‘Edik hoalt de brand deroet,’ het moeke mie vrouger regelmoateg oet de brand holpen.
‘Branekkelprik is gezond,’ vertelt Arineke mie even loater onder t genot van n kopke thee mit vrizze munttheebloadjes.
Hou zai dat wait, is mie n roadsel, mor zai beweert mit veul overtugenskracht, dat branekkels goud binnen veur blouddeurstroom. Vol schrik en òfkeer schaaiten op datzulfde mement mien gedachten noar vrouger tieden en denk ik aan dij keer, dat ik achter op Komnijsterwieke bie t visken noar boars en sallemanders mit blode bainen in daipswaal midden in n bos branekkels terechte kwam. t Staait mie zoveul joar noatied nog aaltied helder veur de geest. Tougelieks mout ik denken aan Obelix, dij as lutje Obelixje in de kedel mit toverdraank vuil en doardeur zien levenslaank berestaark was én bleef. Wel wait het mien vaal in t daipke doudestieds n soortgeliek rezeltoat had en blief ik mien leven laank verschoond van bloudverstoppens.
As k weer terogge bin van mien raaize oet t dou in t nou, krieg k nog n haile verhandeln over gezondhaidsveurdailen van de branekkel. t Is n laange wasliest en ongemaarkt ontschot mie n opmaarken over Willemientje Worrelboers kruden, dij ook elke kwoal en zaikte genezen konden. En ook tegenswoordeg nog kinnen.
De prikkel om noa t theedrinken nog ais toenpad op te lopen om t leste beetje onkruud aan kaante te moaken is oardeg minder as de prikkel in mien haand. Mit nog wel n haalve middag op de klokke, verwit mien betere ik mien lamlendege holden en fluustert filain:
‘Haalf waark is gain waark.’
Om haalf vieve kom k, mui mor voldoan toch op baank te liggen en krieg k gezelschop van kat en hond. Zai hebben t der bliekboar ook aan tou, hond aan t voutenìndje en kat kropt mie hoast in de board.

Veur t eerst dij dag krieg k telefoon in handen, as k veur twijde moal binnen körte tied teroggeschoten word noar t verleden.
‘De kat van ome Willem is op raaize west,’ zingen Wim Sonneveld, zuster Klivia en heur kommensoalen in t rusthoes aan de Primulastroat.
Automoatisch neurie ik t bekìnde wieske mit, mor as k bie t zinnetje:
‘Hai wil allendeg op n Franse bak, kolde kak,’ mien stemvolume bie leste baaide woorden wat verhoog, bit dat lutje verwìnde kreng van n katte mie in mien al zo pienlek trovven linkerhaand, dat ik in ain keer weer kloarwakker bin.
Waren kakwoorden heur meschain onwelgevalleg, dat zai mie even nipkede of kwam t omdat ik in mien enthousiasme mien stem wat aanzetde. Heur duuster kiekende ogen vertelden n zulfde verhoal.
‘Zing doe mor n toontje leger, voaderman.’
Joa, t is bekìnd, katten binnen onveurspelboar en ons Meiske het mie net as brandhoaren van branekkel al doan haren, hoarfien loaten voulen, hou zai derover denkt.
En n woarschaauwd mìns telt veur twije.

Op 2 meert 2025 schreef k n stokje over Meiske en heur wedervoaren. Zai sloot òf mit opmaarken:
’t Zol mie wat weerd wezen, as k nog ais n keer bie mien mouder Coco op veziede goan kon.’
Twij moand loater is de situoatsie kompleet veraanderd en staait heur en ook onze wereld op zien kop. De reden zit hom in t faait, dat lu in t veurhoes begin mai veur n körte vekansie noar de polder vertrekken en vroagen of Coco zo laank bie ons onderdak kriegen kin. De reden? In de pikorde staait t swaarte poeske hailemoal onderaan. Wie loaten op dat mement de keuze open om verblief bie ons te verlengen.
Wie leven nou drij weke loater, ìnde mai.
Coco het zok snel en makkelk aanpaast aan t rustege olden-van-doagen leefwereldje. Zai leeft heur leven en kin en mag zok deur t haile hoes hìn bewegen. t Mout veur heur n oetkomst wezen, dat zai nait aingoal n Maine Coon, n lutje laiwe in katformoat, tegen t lief lopt of n klierderge tieger, dij heur in de poepdeus of tiedens t brokjeskaauwen op de kop zit.
‘Coco staait aaltied aan,’ zeggen zai van t veurhoes.
Rustege mementen waren zeldsoam en zai mos deurlopend bedocht wezen op onverwachte en ongewenste aandacht van aander katten.
Toch het dizze, van alle kanten goud overwogen verhoezen nog best veul vouten in eerde had.
Om te begunnen mit Anna. Lutjeste klaaindochter het Coco sunt joar en dag al omaarmd as ‘heur poeske’. Zai mout veur Coco aanvould hebben as n vailege boaken op roege zee, dij heur n stee bo, woar zai aaltied terechte kon. As noa de vekansie bliekt, dat Coco toch echt nait meer teroggekomt, wordt Anna overspould deur tegenstriedege gedachten. t Gemis van heur favoriet katje, benoam op de mementen, as zai noar Loakenstroat vertrekt, mor ook as zai op n aander menaaier wat troost veur zokzulf zöcht, dut zeer. Ook al kin Anna elke menuut van de dag bie ons binnenlopen en ketakt zuiken mit Coco, t voult toch aans.

t Is stil verdrait, woar zai nait van ain op aander dag overhìn komt.
Mit Meiske is t n hail aander verhoal. Op de vroag hou zai de komst van heur moeke verwaarkt het, is t stoer om doar n goud antwoord op te geven. t Het heur ‘vailege’ wereld wel op de kop zet. Zeker d’eerste doagen waren stoer. Deur overvloud aan aandacht veur Coco, het zai zok ongemaarkt teroggetrokken. t Is ook wat, as der inains aine is, dij oet dien knabbeltjesbakke vret, oet dien wotterbakje slurpt en zok oetgebraaid dele vlijt op dien maist zaachte dekentje in houk van baank. Woar wie, mor wie binnen mor simpele mìnsen, veronderstelden, dat Coco zok in ons hoeske zol voulen as n katte in n vrumd pakhoes, was t Meiske dij dij rol op zok nam. Zai haar, zeker dou de femilie noa t weekìnde terogge was van vekansie best veul muite mit nije situoatsie. Mor ofst ingriepen moust in nije verholdens en of t so-wie-so verstandeg is te sturen op reloatsies, hebben wie besloten haile gang van zoaken mor op zien beloop te loaten.
Hou t nou is?
Ons loat-mor-lopen-en-wie-kieken-wel-hou-t-òflopt ‘belaaid’ is nait zunder rezeltoat bleven. Dat Coco n hail aander tiepje is dan heur dochter, wuir ons al snel dudelk. Coco is noamelk aaltied op zuik. Zöcht veul meer dan Meiske grìnzen van t touloatboare op. Woar spesioal veur katten aanschaft kattengras noast heur etensbakje staait, knabbelt zai op onbewoakte ogenblikken geern aan koamerplanten. Woar Meiske nooit toald het noar holten daksteunders in koamer, zat n vlaigensvlogge Coco d’eerste doagen al boven in boom. t Was best n roar gezicht, zo’n katte dij tegen t plavvon aanplakt zit. Mor woar we nog t maiste aan wennen mozzen, was, dat wie heur om d’hoaverklap kwiet waren. Leste tied binnen wie ons bewust, da’we gain deuren open kinnen loaten stoan. Of t vraauwelke nijsgiereghaid is of dat boetenlocht, dij zai t eerste joar, dat zai as boetenkat in de vrijhaid op Kiel-Windeweer deurbrocht het, heur toch nog lokt, blift n vroag. Het alternatief, n boetenkattenren, was, veurdat Coco in ons hoesholdentje terechte kwam, traauwens al aanwezeg. En as twijduustern langsoamaan over Kiel vaalt, zitten mouder en dochter gesoamelk boetendeure onder de kroon van de grote, gruine levensboom en volgen fladdermoeskes, jonge oksters en aal watter in de locht vlogt mit grote belangstellen.
Of t klierderij is of dat katten ook in heur doagliekse omgang mekoar aingoal weer mouten oetdoagen, ‘Slag om Keuneginneschop’ het noa drij weken zien beslag nog nait kregen. Zo het Coco t pepieren puutje, Meiskes mooiste plekje onder toavel, woar zai zok òf en tou even rusteg teroggetrekken kin, ook ontdekt. t Zinde Meiske niks. Ain haarde klap op boetenkaant van puut was voldounde om Coco de schrik van heur leven te bezörgen. Of doarmit de zoak beslist is, of dat t n kwestie van ‘Elk veur zok en …..’, blift veur elkenain nog de vroag.
Gusteroavend loat kreeg k n aander tavvereel veurschuddeld. Stonden baaide wichter as kemphoanen, in n soort van ‘stare-down’ neus aan neus.
‘Dat wordt vechten,’ schoot mie deur de kop.
n Territoriumgevecht?
Mie der mit bemuien, dus k nait en noa n menutenlaank om nander hìndraaien zag k, dat Meiske roggels de vechtcirkel stap veur stap verluit.
Was zai de verstandegste?
Of was t toch t besef, da’je n mouder nait tegen hoaren instrieken maggen.

Van de weke zagen wie buurwichie mit buurhond Max aan de wandel.
‘Da’s biezunder,’ dochten wie.
Aiglieks kwam hai sikkom nooit van t haim òf. Of t mos al wezen, omdat hai deur n gat in hege of open poort ontsnapt was.
Noavroag noar dizze ongewone gang van zoaken luit waiten, dat oorzoak van dizze vrumde wandelgang ook wel n hail biezundere reden haar.
‘Max het zo’n verdrait omdat Lana, zien steun en touverlet vanòf t mement dat hai as jonge pup in hoes kwam, oet tied kommen is.’
t Is de loop der dingen.
Daaiernverdrait is onmiskenboar en echt.
Bie ons Wietske is t nait aans. Ook al het zai n troanoog, ons boerenfoxje kin ook haartverscheurend verdraiteg kieken. Leste tied vaalt ons op, dat zai boeten heur troanerg oogje en heur daiptriestege blik, zok ook regelmoateg terogge trekt en zok mit n daipe zucht aargens onder toavel of op baank dele plovven let. t Is stil verdrait om t gemis van Famke en zai kin t ja nait oetspreken.
In gesprekken mouten wie goud op onze tellen pazen. Dat deur emootsies overmand Famkes noam ons wel ais ontvaalt is soms nait te vermieden. t Is ook ja nog mor net vaar moand leden. En as t woord onverhoopt toch deur de koamer zingt, blift t nait allendeg bie ons, mor zeker bie Wietske langer in de locht hangen as wìnselk is. Den kikt zai van d’ain noar d’aander en zugst heur vol verwachten in t ronde kieken of deure meschain toch nog open gaait. Mor dij hoop is intussentied wel vervlogen en het ploats moakt veur vertwieveln.
t Is om moudeloos van te worden.
Oflopen weekìnde waren wie even terogge op de Wieke veur n verjoardagsveziede. Wie waren nait ainegste gasten en mit n aangenoam winterzunnetje zaten wie in schoel van besloten toene, dou leste bezuiker mit n jong hondje op batterij kwam. Wat n leven en diverdoatsie nemt zo’n pup mit zok mit.
As t boeten toch te kold wordt en t feest zok noar binnen verploatst, besloeten wie noa n zetje weer op hoes aan te goan.
Op terograais komt t gesprek as vanzulf op lutje pup én op Famke. In de koets van auto kinnen wie vrijelk over heur proaten.
‘Waist nog, hou bliede ons Famke was, dou zeuven joar leden Wietske in heur leven kwam.’
‘Waist nog, hou zai deur t levenslustege boerenfoxje ook inains weer zin in t leven kreeg.’
‘Waist nog …….’

t Aantal mooie herinnerns aan dij periode binnen hoast teveul om op te nuimen en t onaindeg aantal foto’s spreken dezulfde toal.
Toch is t nait verstandeg om dizze pozitieve geschiedenis nog ais te herhoalen. Hou geern wie t veur ons verdraitege Wietske ook zollen willen regeln, op dit mement nog n jong hondje derbie liekt ons nait verstandeg.
Ook al speult t besef van – onze – vergankelkhaid in dizze diskuzzie n grote rol, wie binnen nait de mìnsen om doar laank bie stil te stoan.
En zunder t te besevven komt noa dizze leste punt onverwachts mien dichtoader mit n levenswieshaid tot leven:
Neem t zuit, zoals t op joen pad komt en aksepteer t zoer
Want allendeg en zunder mekoar wordt t leven wel haile stoer.
t Geldt veur Jan en Alleman, net as veur Wietske en ook veur Max:
Wie mouten mekoar der deurhìn slepen.

Daarde kerstdag voult as de koater noa n laank weekìnde deurzakken. Van oetsloapen is niks kommen, omdat t roaderwaark in bovenkoamer as n ‘Drummer boy’ tekere ging. Noa t loate òfschaaid gusteroavend van voltallege femilie kerstvierders, elf man dik, was bie ons de puf deroet en n bult waark liggen bleven. Om zeuven uur luip k al mit stofzoeger in haand en n slovve schuddeldouk over scholder. Aan n stoetje of bordje brinta, nog dik zat van t gusterse kerstmoal, mos k aal nait denken.

Wel aan t feest, dat noa de kedootjes in en onder de kerstboom en t oetgebraaide drijgangen kerstdiner zien muzikoale piek kreeg in de Top-2000. Hou jongelu t aal veurnander kriegen, is mie n roadsel, mor regelmoateg waren ‘onze’ feestvierende klaainkinder op t grootbeeld van nationoale tv te zain.

Dou heur olden vonden, t was mooi genog west, binnen zai, d’ain mit bainenwoagen noar t veurhoes en de rest mit d’automobiel noar Maiden vertrokken. Wat n rust. Vonden ook de katten en hond. En mìnsen en daaier hebben zok elk op maist comfortoabele stee dele vlijd en hebben loekjes sloten.

Op dizze plek kin k eerste zin weer herhoalen.

As tegen elf uur t hoes weer geurt as vanolds en alles weer blinkt as n keudel in duustern, krieg k de bodschop:

‘Hest nog even tied om op bodschop te goan?’

Mien verboazen is nait speuld, as k zeg:

‘Kiek ais in pannen en koelkaast wat wie guster aal overholden hebben.’

Ik heb gain veuroetzainde blik, bliekt al gaauw, want veur de kommende doagen mout der nog n bult regeld en insloagen worden. Euliebollen bakken op leste dag van t joar is al sikkom n haalve aiw n femiliefeest en op eerste dag kriegen wie datzulfde volk nog ais op veziede, omdat der den n stamppot-buffet veur heur kloarstaait. n Opmoakersbende.

t Is nait zo as t heurt.

Regelmoateg schaaiten der lu op klaainbeeld aan mien blikveld veurbie, dij kiekers perbaaiern te overtugen dat ons eetpetroon nait allendeg ongezond is, mor ook nait beantwoordt aan datgene wat t liggoam vragt.

n Opvalende oetsproak, woar zai zok geern van bedainen en woar wie ons aiglieks aan spaigeln mouten is:

‘Vrouger was t feest, as der eten was.’

Ik denk den, t zel wel over joagers goan, dij n hoaze strikt of n hert schoten hebben. Zai aten net zo laank tot t op was. Dik en rond. Zai wozzen, t kin doagen of weken duren, veurdat zok der n nije situoatsie veurdut en der weer eten op ‘toavel’ staait.

Achterliggende betaikenis, dij dizze antropologen mit verstand van eetgewoonten ons leren willen, is toch wat om over noa te denken:

‘In de tied, dat mìnsen niks te bikseln hebben, gaait t liggoam op spoarstand, mor krigt tougeliekertied de kans om van sukerverbranden noar vetverbranden over te goan. t Gevolg is n stabielere bloudsukerspaigel, gewichtsverluus en meer energie. Dat je in t begun kopzere kriegen kinnen en mui worden, mouten je op de koop tounemen.’

Mor den komt, volgens mie t belangriekste:

‘t Liggoam start ook mit celreperoatsie en verbetert de hormoonbalans en insulinegevouleghaid, wat weer goud is veur hartgezondhaid en hazzens.’

Vanmörgen heb k t perbaaierd, mor nait langer volholden as tot n uur of elf. Joa, vlak veurdat wie bodschoppen doun mozzen.

Woarom?

Hebben ie wel ais in n winkel lopen mit n lege moag?

k Wait t oet ervoaren, den komt der boven op wast neudeg bist, nog zoveul slikkerij in kaar, doar begun k dus nait aan.

Omdat t leven van mìnsen van gewoontes aan nander hangt scharreln wie rond tien uur al over Sapmeerster maarkt. t Is n vast rondje, dat wie lopen en k heb zo t idee, dat maarktlu ons noa n joar zo langsoamaan wel herkennen.
Plannen om snommedoags noar Zuudloarder maarkt te goan, blieven laank doelloos in de locht hangen. t Was òflopen weke n bandege weke en n dag rust zel ons nait slecht bekommen. Tegen haalf twije zit ik verdaipt in zotterdagkraant, as k maark dat Arineke wat onrusteg in hoed wordt. t Duurt nait laank veurdat onverbiddelke vroag komt:
‘Hest nog zin om noar Zuudloaren te fietsen?’
Zuudloaren is dichtbie, zin is vèr te zuiken, mor haile middag rondhangen is ook gain aangenoam veuroetzicht. Zo komt t dat wie even noa twij uur, t is nog gain haalf uur fietsen vanoet Kiel, op Zuudloarder ‘Maarkt van Melk en Hunneg’ lopen.
Wie binnen nait ainegsten en nog mor net aan loop, lopen wie tegen twij old-Wiekster dörpsgenoten aan. t Is n zet leden, dat wie mit mekoar proat hebben en wie hebben genog zoaken oet te wizzeln. Mìnsen blieven mìnsen en dus nijsgiereg. Benijd noar t wel en wee van heur femilie komt proat ook op de zörg veur olders. In dit geval olders mit dementie.
As wie al laank en braid òfschaaid nomen hebben van old-Wiekster bekìnden en rusteg over maarkt koiern kom k nog even terogge op dat gesprek en zeg tegen Arineke:
‘k Heb der nog even over noadocht, mor waist wel, dastoe van ons varen ainegste wast, dij gain older haar of het, dij aan Alzheimer lee?’
t Holdt mie bezeg. Gelokkeg binnen omstandeghaiden dusdoaneg, t is schier weer, mìnsen om ons tou lieken vrolek en tevree en omdat maarkt zoveul budt, wat mìnsen’ haart begeert, bin k vervelende prakkezoatsies ook zo weer vergeten.
t Duurt nait laank, veurdat twijde bekìnde ons in de muide lopt. Onze levensboomschilder. Vrijdag nog haile dag kind aan hoes, lopt zai nou te flierefloiten over maarkt.
‘Dat hestoe zeker òfsproken,’ heb k Arineke noa kennismoaken stiekom toufluusterd.
‘Joa en dat heb k die ook verteld,’ was t körte antwoord.
Dat je zokswat nait ontholden.
Ik voul mie vanòf dat mement viefde rad aan woagen en zuik zoveul meugelk mien aigen weg. Wat mie interesseert, is houst mit n voelcontainer en wat wurms oet toene, gruinòfval composteren kist. Was k nait op fietse west, haar k vervast n vogelnestkastje van zo’n handege knutseloar kocht.
t Blift op t ìnde van de rit bie n fleske Mede, hunnegdraank, omdat zeun binnenkört joareg is en dat zo lekker vindt.
Wie breken mit in achterheufd, noar loater bliekt onterechte onweersveurspèllens, tegen vaar uur t gezelleg maarktbezuik òf en vinden op t drokke terras mit ons drijent nog net ain vrij toaveltje. Wie proaten mit schilder nog wat over t vervolg van onze levensboom. t Wordt n biezunder experiment, zo het schilder ons al verschaaiden keren verzekerd. Dit keer dragt boom, nait zoals onze levensboom op boetenmure van t hoes op de Wieke gewoon bloadern, mor wordt hai behongen mit deur heur bedochte tierelantijntjes én op ons verzuik, òfbeeldens oet ons leven.
Woarom wie zo hechten aan n levensboom? vruig ons lestent aine.
‘Wat n roare vroag,’ docht ik achterdochteg, ‘woarom zuiken aanderlu aaltied van alles aargens achter.’
Noazuikwaark leverde verrazzende rezeltoaten op. Levensboom het n laange historie, woar mìnsen, elk vanoet heur aigen geleuf of levensovertugen n aigen symboliek aan koppeld hebben. k Zel der votdoadelk mit veur n dag kommen, doar is t ons nait om te doun. Wie binnen gewone Grunnegers, optrokken oet veen en zaand en n tikkeltje klaai om boudel bie mekoar te holden en vinden n boom gewoon mooi. Net geliek of e nou in toene staait, op n boetenmure schilderd is of zok in ons nije hoes op koamerwand ontwikkelt.

Zotterdag binnen wie op weg van Zuudloaren noar hoes van t padje roakt. Hebben bewust d’òfslag via t nije project ‘Tussenwotter’ nomen. Op t onderlopen laand staait n mooie rechte riege bomen bloaderloos te verkommern in t ondaipe wotter. k Bin der even stil blieven stoan en Arineke het n foto nomen.
Joa, ook zo’n beeld kin mie bekoren.

Job is dood. Woarmit der n ìnde kommen is aan t leven van n schilderachteg, mor ook wel roadselachteg persoon oet ons dörpsleven. Aaltied allaind bleven, haar e zok noa t overlieden van zien olders aal meer van d‘mìnsen terogge trokken. Ik was ain van de waainegen dij soms nog n proatje mit hom muik, woarbie hai den pruit en ik luusterde.
Hai snuusterde op rommelmaarkten en bie de weg, verzoamelde alles in n raiten bakke veur op zien fietse en brocht zo zien handel noar hoes. Mor of e wat verkocht? t Is mie aaltied n roadsel bleven en ik was doarin gain oetzundern in t dörp.
Zien wegen waren ondeurgrondelk. Doagen, weken gingen veurbie, dat e op rondraaize deur dizze kontraainen, in zokzulvens keerd, elk mìnselk kontakt mee. Den was e n ainzoame fietser, dij in weer en wind, n ol eerappelzak over t stuur, in zien loden jaze d’elementen weerston. Den zag e niks en heurde e gainaine, leefde hai in zien aigen wereld. Ik vruig mie wel es òf, of hai aaltied zo west was. Verschaaiden joaren leden kreeg ik doar gedailtelk n antwoord op. Van mien aigen pa. De leste moanden van zien leven hebben mien voader en ik veul mit mekoar proat. Ik duurf hoast wel te zeggen, meer dan in de vatteg joar derveur. Mien pa was n stoatege, òfstandelke man, dij waaineg van zokzulvens zain luit. Om d’ain of d’aander reden haar e in dij leste moanden de behuifte om wat zoaken van zok òf te proaten. Zo kwam ik te waiten, dat mien pa en Job vrouger veul mit mekoar optrokken haren. ‘Job en ik waren kammeroaden. Wie binnen zulvens twij joar soamen noar handelsschool in Stad raaisd.’ d’Opmaarken, vlak veur zien overlieden, komt mie nog voak in d’herinnern.
‘Woarom is e den stopt mit dij oplaaiden?’
Ik zai mien pa nog mit scholders trekken. t Haar wat te moaken mit n braif, dij Job kregen haar. Ik snapde der niks van. Deur n braif stoppen je mit school en worden vervolgens n boetenbaintje van de moatschoppij? In alle opzichten n vrumd verhoal, woar ik dou gain taauw aan vastknuppen kon.

n Weke noa de begravvenis van Job kreeg k van notoares n braif. Mit n nuigen om ‘inzake de heer Job Teuben‘ de leste zoaken òf te wikkeln. Ik vruig mie in alle gemoudsrust òf, wat ter in Job zien noaloatenschop nog te regeln vuil. En woarom notoares juust mie oetkozen haar om zien rommel aan d’kaante te moaken. Kwam dat deur d’vrougere vrundschop mit mien pabbe? Zien hoes was n onbewoonboar verkloarde baauwval, woar de leste datteg joar gain fozzel meer aan doan was. Deuren hingen schaif in d’hingen en roeten, dij kapot goan waren, haar e deur stokken haardboard vervongen. n Joar of wat leden heb k hom nog n goie twijdehandse wasmesien bie hoes brocht.
Hai het mie doar op zien haim, tussen zien ‘handel‘ te verstoan geven, dat hai gain wasmesien neudeg haar. Of e t ook deurverkopen mog. Joa, woarom nait.
‘Ik vroag mie wel òf, wast mit dízze rötzooi moust. Dat kinst aan de stroatstainen ja nait kwiet,’ zee ik.
Mien verboazen over zien rommeltjederij om t hoes tou haar n oetweg zöcht en vonden.
Hai leek mien beschuldegen kaalm op te nemen. Dat bleek ook wel oet zien reaksie: ‘Waist wat t mit die is, doe letst die vangen deur dien ordegevoul. Doe denkst, as ik mien zoaken in hoes en op t waark mor op orde heb, as ik mien spoarbankboukje mor regelmoateg bievouer, den komt t aal wel goud.’ Hai wachde even, bliekboar om te kieken hou ik reageerde en dou vuil mie veur t eerst op, dat e mie recht in d’ogen keek. Hij vuilde zok hier thoes. Dit was zien leven en hier kon hai zokzulf wezen. In t gesprek, dat wie dou haren, gaf hai mie t zicht op zien toamelk òfwiekende levensvisie: ‘De wereld is ontstoan oet chaos. En chaos geft joe de meugelkhaid om nije dingen te ontwikkeln. As alles vastligt, kinnen je nait meer gruien. Zitten je vastbakt aan patronen, woar je nait meer van òfwieken kinnen. Snapst?
Doarom leef ik zo as ik leef, ik loat mie nait binden, nait aan zoaken en nait aan mìnsen. De weerde van t leven vertoalt zok bie mie in t òfstand doun van alle materiële dingen. Het ordenen, het vastleggen van al joen bewegens in wetten, de prestoatsies, dij je hoalen mouten in t leven, dat is d’ondergang van de wereld. Doar goan mìnsen aan kapot.’ Job, de wereldverbeteroar. Job mit zien verboale meugelkhaiden haar in de politiek goan mouten. Haar doar hail wat rechtzetten kind. d’Antiglobalist veurdat t woord oetvonden was. Is dat gain mooi ìnde? Mooi nait.

Op de dag dat ik mit notoares De Wit, volgens òfsproak, t olde hoes achter op Komnijsterwieke binnenluip, vuil ik van d’aine verboazen in d’aandere. Zo as ter boetendeure oetzag, zo was t ook in hoes. t Haile hoes was volbaauwd mit kasten, toavels en aander meubelstokken. De muren waren behongen mit spaigels, klokken en schilderijen.

Körtom, n oetdroagerij. En doar mos ik orde in aanbrengen? De orde, woar Job zo’n òfkeer van haar. Mor as executeur-testamentair mos ik doar toch wel serieus waark van moaken.
‘Job het mie wel vroagd, of joe der goud op letten willen, dat ter gain persoonleke stokken bie d’stroate kommen te stoan.’ Vanzulf.
Tegen vaar uur begon t n beetje te duustern. Terwiel ik noar t lichtknopje zöchde,
hom nait von, vuil mie zien oetgebraaide boukenkaaste op. Nijsgiereg noar de soort bouken, trok ik links en rechts es n bouk oet d’kaaste. Wat ik wel docht haar, bleek woar. Job was gain domme kirrel. Hai was goud belezen. Zien zuiktochten deur de pervinsie haren hom n schat aan informoatsie opleverd.
Bouken over economie en politiek haren bliekboar zien veurkeur.
Terwiel ik bie miezulf te roade ging, wanneer ik zien bibeltaik vedder oetzuiken kon, vuil mien riege broene bouken op. n Encyclopedie was mien eerste gedachte. Ik pakde t eerste dail oet kaaste en zag tot mien verboazen, dat ik n dagbouk in handen haar. Ik pakde n twijde oet de riege en zag t zulfde handschrift. n Dagbouk in zeuventien dailen, telde ik in de gaauweghaid. Ik was even verbolderd. Waren dit de persoonleke stokken, woar De Wit t over had haar. En zat ter n bedoulen achter Job zien touwiezen van d’aarvenis aan mie. Ik heb bie t licht van n petreulielaampe ontdekt, houveul mìnselk leed gounent bie zok droagen kinnen en t verbaargen veur de boetenwereld. n Leven laank.
Zo kom ik te waiten, dat Job in feberwoarie 1948 stopt is mit school. Zien toalgebroek is roeg op dat mement: ‘… as k hom in de poten krieg, den haauw k hom dood …
Haarm het t wichie van Job op n filaine menaaier van hom òfpikt. Haarm, zien beste kammeroad. In t dagbouk vin ik n weke loater n volledege braif, n òfschaaidsbraif van twij kantjes, ondertaikend deur …. Lies. Ik schrik. Hai het t over Haarm en Lies! Mien ollen. En tegeliekertied schaiten mie de woorden van mien pabbe op zien staarfbed weer te binnen. d’Opmaarken over n braif dij verstuurd was en dij der d’oorzoak van was dat Job d’oplaaiden verloaten haar. Inains valen alle puzzelstokken in mekoar en wordt t mie dudelk, welke rol mien ollu in t leven van Job speuld hebben. De braif van mien moe duurf ik nait te lezen. Ik wait, dat mien mouder op dat mement veur mien pa kozen het en heur vrund Job bie t grof voel zet het.
t Dagbouk swiegt doarnoa verschaaiden moanden. Pas in juni van dat zulfde joar vinden we Job terogge in Stad. Hai het zok doar aansloten bie n ploug schilders en kunstenoars. t Beeld wat e schetst is aine van aarmou en ellìnde. In n old pakhoes leven ze van de geef en Job is doaglieks op pad om schilderijen aan de man te brengen. Ik bedenk mie den:
‘Zol e dou ook al op fietse mit dij grote bakke veurop aan d’raaize west hebben.’
Om even noa zèzze gaait mien mobieltje. Mien vraauw. Wanneer ik thoes kom. Ik bin dij oavend mit zeuventien bouken achterin d’kovverbakke over d’olde loane noar hoes reden.
Oavend aan oavend heb ik zitten lezen. Hou Job Job worden is. Zien zulfkozen teroggetrekken oet de soamenleven.
Tot wied in de zesteger joaren onderholdt e n oetgebraaide korrespondensie mit zien olde vrunden oet Stad. Dat de ploug schilders de bekìnde Plougschilders worden binnen, het e nooit nuimd. Hai hechtde dus echt nait aan materiële zoaken.
Ik denk en ik hoop, dat e bie zien leven mien ollu vergeven het. Ik kin t hom nait meer vroagen. Dat ik zien aarvenis regeln mog, is veur mie wel n aanwiezen, dat t zo is.
As ik noar de mooi gekleurde schilderstokken bie mie in koamer kiek, zai ik meer dan allaind dij prachtege schillderijen, mor zai ik n hail leven aan mie veurbie goan. t Leven van n ainzoame fietser, dij noa n Jobstieden zien aigen weg goan is.

Zotterdag 21 meert.

t Voult of kolde van òflopen nacht mie in botten en spieren kropen is. Rogge rechten köst muite. Of k de dag derveur aan t schonen west bin.

Werkelkhaid is aans. Wie hebben haile dag gain fozzel oet stee zet, want Arineke was ja joareg. Wel hebben we van smörgens vroug tot soavends loat veziede over de vlouer had. Gezelleg, mor vermuiend. Doar komst gelokkeg pas n dag loater achter.

Dat ik op n stil mement vrijdagmiddag, in òfwachten van de grote femiliekluit, der even tussenoet knepen bin, is nait biezunder. Dou’k doaglieks, want der is aaltied wel wat te reddern in n veurjoarstoene.

Zo kwam k op mien rondgang op t idee om olde, grotendails vermolmde boomstronkresten oet hoagbeuk te peutern. k Haar nou nog vrij kuur en goud zicht en mit n schaarpe schoppe in aanslag haar k zo n koare vol krummelholt.

‘Wie kinnen t ook langsoam loaten vergoan,’ haar schoonzeun wel ais zegd.

Bie hom stroomt nog wat hoveniersbloud deur d’oadern.

En t is nait, dat ik t netuurlek perses van de kringloop wilde versteuren, mor op zo’n verjoardagsdag haile dag mit t gat op stoule zitten, doar bin k dus nog aaltied n beetje te hyperkonteg veur.

Zo kwam k tot ontdekken, dat zok in t binnenste van boomstronk n schiere loage toengrond vörmd haar. n Klaain toentje, zo te zeggen en dou zee de practicus:

‘As t toch n schoppe in handen hest, woarom grafst dat vruchtboare grond der den nait oet.’

Wat n idee en as k vezichteg mit schup in lözze grond por, rolt der n bale oet haalfopen stobbe. Tot hoast vlak veur mien vouten. Woar k eerst denk, dat t n oetbluide hortensiabloume is, kom k al snel tot ontdekken, dat werkelkhaid veur twijde moal dij dag aans is, as mien verstand beredenaaierd het. Dizze bale beweegt, leeft.

‘Doe hest mie in mien wintersloap overvalen,’ gloepen n poar tellen loater twij zwaarte kraaloogjes vanonder n stiekelharnas noar mie.

Tougelieks schaaiten mie flarden van gesprekken mit Margreet deur d’gedachten, as k vroag, woarom honden aingoal weer aan t snuvveln en zuiken binnen onder hege:

‘Wie hebben al joaren n egeltje in toene.’

‘Dat zol dizze den wel wezen,’ vrantert mien betere ik en gooit mie veur de vouten:

‘En t rezeltoat van dien overdreven hyperkinetisch syndroom ligt nou aan dien vouten.’

Even overweeg ik t balletje terogge te leggen in t kommetje van olde boomstronk, mor wakkerschudder duurft ook nait rècht. Hai, of ist n zai, ligt doar ja vaileg tussen n bulte dreuge bloadern. k Loat t zoals t is, mor heb d’oardeghaid van t oproemkewaai òf.

De rest van de dag heb k nait meer rusteg op stoule zeten. Bin om t haalf uur noar boeten lopen om te kieken, hou t mit femilie-stiekelswientje was. Bie d’eerste keer zag k tot mien opluchten, datter niks mis was mit t iegeltje. Hai haar zok 2 meter verploatst noar n aandere boomstronk, mor hong doar wat ongelokkeg mit n achterpootje boetenboord te hangen.

Onderwiel de femilie zok tegoud dut aan oma’s soup en aal dij aander lekkere hapjes, loop ik regelmoateg even noar d’hege. Vlak veur duustern is t iegeltje vot. Van de radar verdwenen.

Ook zundag blift t rondom egeltjes-overwinternstee stil.

‘Hai het n aander, weschienlek betere plek vonden,’ konkludaaier ik.

Ik mout t der mit doun. Teroggedraaien kin nait meer.

Tot verdrait van de femilie in t veurhoes?

k Heur t wel as zai dit verhoaltje lezen hebben.

Netuur en cultuur bieten mekoar soms en voaker as wìnselk.

Mor ja, t oog wil ook wel ais wat.

Omdat drogist shampoo en vitaminetabletten in aanbaiden het, zit ik op n bankje. In Autorama.
As t nait neudeg is, loop k laiver nait zo’n winkel binnen. Ook al is t gain allergie, ik kin slecht tegen onzichtboare geuren en dampen, dij aaltied in zo’n winkel hangen. t Slagt mie op de borst. k Heb wel ais docht, t is aarvelk. Mien mouder haar ook zo’n vrumd kuchje, as zai in aanroaken kwam mit schaarpe, deurdringende geuren, mor dat heb k aaltied weten aan t faait, dat zai levenslaank mitroker west is. En ik bin al 35 joar van t roken òf.
k Loat dizze bodschop den ook mit alle laifde aan Arineke over. Zai is van hoes oet koopjesjoager, mor mag ook geern snuustern en scharreln.
t Zitten op zo’n bankje is traauwens gain stravve. Kist ongestoord en ongestraft en zunder terogholdendhaid om die tou kieken noar aal t winkelnd publiek en wordst nait bekeken as gluurder. Elke keer kom k weer tot de konkluzie, dat gain mìns geliek is.
Zo luip doar n jonge vraauw, dij veur zovèr ik t inschatten kon, zo oet hoes weglopen was. t Eerste wat mie noamelk opvuil was, zai haar n olde trainingsboksem aan, dij vol mit vaarfvlekken zat. Moakst bie zo’n tavvereel votdoadelk n verhoaltje:
‘Zai is aan t vaarven mit kwast of roller en komt tot ontdekken: Vaarve is op. Gript telefoon en autosleudel en scheurt noar t winkelcentrum.’
En zo is t kommen, dat zai doar op òftrapte schounen, t hoar nog roeg op kop, mit n donut in ain en beltelefoon in aander haand stoef aan mie veurbie lopt. t Kin, dat zai n vrundin aan de liene het, veur t zulfde geld bèlt zai heur man, om mit hom leste stand van vaarfzoaken deur te spreken.
Dat ik heur haile tied, dat zai in mien blikveld lopt op de kieker heb, zel heur vervast n zörge wezen.
Twij doagen loater, of t touval is, kin k nait zeggen, loop ik deur Hoogezandster Hoge Meren. Veur n noodbodschopke. t Kin in fietstazze en k huif nait mit auto en bin binnen t haalf uur weer terogge bie hoes, woar n kop kovvie op mie wacht. En onder t genot van even loater n kritische dochter:
‘Bistoe net zo op bodschop west?’
De noadrok ligt op zo. t Woarom van de vroag ontgaait mie zo-wie-zo, woarop zai gnivvelnd zegt:
‘Moust ais noar dien poloshirtje kieken.’
Arineke het t sneller schoten, as dat ik kieken kin en zegt beschuldegend:
‘Hest vanmörgen dien waarkbloeske aantrokken.’
t Draait oet op n körte, redelk heftege diskuzzie, kört soamenvat in:
‘Mien waarkklaaier heuren toch apaart in kaaste te liggen.’
Onder t mom:
‘Ik blief vandoage gewoon thoes en ook al zol k der wel weer oet mouten, k goa mie nait omtrekken,’ heb k oet vranterghaid haile dag mit t schoon, lekkerroekend mor deur vaarfvlekken ontsierd polootje rondlopen.
Soms denk ik wel ais, as k zo om mie tou kiek, dat t der ook nait zoveul meer aan toudut, hou je der bielopen. Lu mit goaten veur de knijen of boksems, dij aine onder om de kont hangen en niks verbaargende, blode jurken bepoalen t stroatbeeld. Of dit n tiedelk verschiensel is of datter toch weer n nije mode deurbrekt, zel toukomst oetwiezen. Ik kin der mor stoer aan wennen.
Oet olde foto’s van mien jeugd kin k ook nait recht wies worden, zai vertellen zokse tegenstriedege verhoalen. Haarst vrouger, doar zörgden mien olden wel veur, aaltied, veur de gelegenhaid, n schier pak in kaaste hangen.

Datter, omdast in de grui bist, noa verloop van tied soms wat nijs kommen mos, haar k accepteerd. Mor woar k de grootste muite mit haar, was, dat mien mouder, ongevroagd, olde klaaier wegmieterde.
‘Kist der toch nait as n slobbertje bielopen,’ zee zai den.
‘O, nee?’
Nog aaltied gaait t mie stoer òf om olde klaaier weg te gooien. Vrouger nuimde ik t speulklaaier, tegenswoordeg waarkklaaier. Mor as k eerliek bin, maggen ‘nette klaaier’ gewoon netjes opborgen blieven in kaaste, want olde klaaier pazen mie as n waarme jaze.
Wat ik mie wel òfvroag. Stel, ik zit op datzulfde bankje in t zulfde winkelcentrum en t zulfde jonge wicht, mor nou in heur ‘nette’ plunje lopt aan mie veurbie, zol k heur den nog wel herkennen?
Want t spreekwoord zegt:
‘Klaaier moaken mìnsen.’

Baange in t duustern bin k nooit west. Verhoalen over boesjeuden waren aan mie nait besteed. En toch is der n tied in mien jonge leven west, woar ik nog wel de rillens van krieg, as ik der aan terogge denk.

As ik op bodschop mos noar t krudenierswinkeltje van vraauw Diekhoezen, den was t aaltied òfwachten hou t òflopen zol. Zai haar n klaain winkeltje veuraan op d’Komnijsterwieke. Mien moeke stuurde mie doar wel es veur n noodbodschopke noar tou. t Was voak en veul van t zulfde: “Het moeke die weer op pad stuurd, mien jong. Haar ze t weer te drok mit heur naaierij. t Is toch mor goud dastoe zo’n oppazende netuur hest en aaltied veur dien moeke kloarstaaist.” Zai was n grote, stoatege vraauw mit gries hoar en n knoetje achter op t heufd. Ze druig van dij laange fluusterjurken, dij hoast tot op de grond kwamen en in mien ogen redelk olderwets waren. Mien moeke muik nait zokse tonten. Vraauw Diekhoezen was in mien ogen old, haile old. Ze was veul older den mien opoe in t hoeske noast ons en dij was al in de zeuventeg. Heur hoge leeftied was vervast de reden dat d’òfhandeln van d’bodschoppen zoveul tied vaargde.
t Was veur mie aaltied moeilek in te schatten, hou t gesprek verlopen zol. As ik bevubbeld vruig om n pakje beschuten, begon zai te kwedeln over school. Of ik wel goud mien best dee en wat ze mie aingoal weer vruig, of ik wel goud noar d’juvvraauw luusterde. Wat n gezoes, docht ik den. “Ain pond stroop , vraauw Diekhoezen!”, zee ik den, mor of ze wat doveg was of omdat ze meschain docht, dat lutje jonkjes best even wachten konden, zo’n bezuik aan vraauw Diekhoezen duurde voak veul langer dan mie laif was. k Heb t n moal oetpebaaierd of ze doadwerkelk doof was. t Was wel n gewoagde test, dij k nait alle doage zo mor even oet mien hoge houd zol duurven tovern, mor soms mouten je wel es wat. Ze ston mit d’rogge noar mie tou om mien pond stroop òf te wegen, dou k, flaauw van t laange wachten, redelk haard zegd heb: “Mien moeke moakt veul mooiere jurken as dij olderwetse puut, dij ie doar aan hebben.”
Dou ze zok even loater omdraaide en de weckvlèzze mit stroop veur mie op d’teunbaanke zette, keek ze mie lagend aan en zee: “Ain pond stroop veur de jonge heer. Da’s den vievendatteg sìnt.”

Ze haar mien opmaarken over olderwetse tonten dus nait heurd en d’eerste konkluzie, dij ik trok, dat ze dus wel doof wezen zol, kon ik n tel loater wel van toavel vegen. Dou k bezeg was t geld onder oet mien broekbuutse op te daipen, zee ze – en in aal mien jonkhaid en nuchtere nuchternhaid maarkte ik doadelk de filaaineghaid dij in d’opmaarken opsloten zat -: “En nait te veul stroop op d’pankouken smeren, mien jong.” Ik haar net mit veul muite mien twij kwartjes oet de daipste daipten van mien linkerbuutse hoald en dou k ze op teunbaanke hìnleggen wol, luit ze der op volgen: “Wat zegst wel aal vraauw Diekhoezen, dizze lutje jong is toch gain stroopsmeerder, dat waist toch wel.” t Zette de toon wel. Ik heb heur es aankeken om te deurgronden wat ze nou persies bedoulde, mor veul wiezer bin k der nait van worden. Ik wait ook nait of t noa dizze dag en noa dit incident aans worden is, mor op d’ain of d’aander menaaier kreeg ik nog meer as veur tied n hekel om noar dat klaaine winkeltje bie ons op d’houke van d’stroate te goan.
n Gelok bie n ongelok wast, dat vanòf dij tied ze heur gewoonte om mie te nuigen in heur donkere achterkoamer n haile zet achterwege loaten het. Toch bleef dij olde vraauw in dat lutje krudenierswinkeltje n onaangenoame rol in mien leven speulen. Nou speulde der nog wat, woardeur t probleem om doar bodschoppen te doun, nog groter wuir en dat haar mien buurman ommans. Hai was n verhoalenverteller, dij rusteg over Stad noar Winschoot ree. n Proatjeboksem van d’eerste orde. t Was mor n lutje kirreltje, mor hai kon reveln as n grote. Hai haar n, veur mie, hail ondudelk beroep. Hai luip doaglieks langs de deuren om zegeltjes te plakken. t Leek mie nait zo’n stoer beroep. Dizze buurman kwam regelmoateg bie d’òllu over d’vlouer. Veural soavends zat e groag even te kwedeln. Den was pabbe ja thoes. Mien moeke doar mos e nait veul van hebben, dij kwam hom gewoon haalfweg.
“Aal dat geplaas”, zee ze den. “En dat is nog nait t aargste, mor hai gaait nait weer vot man, dij plakker”, luit ze der mit n onderdrukte laag op volgen. Ik begreep mien moeke volledeg. Ik zat natuurlek nait bie dat soort gesprekken en toch kommen je as kirreltje van n joar of tiene, ongewild, oardeg wat te waiten over wat bie ons in d’hoeskoamer besproken wuir, omdat ter tussen d’koamer en mien sloapkoamer allendeg n wandje zat van jute op panlatten mit n loage behang der overhìn.
Op ain van dij oavends het buurman t verhoal verteld van wedevraauw Diekhoezen. “t Is n kwoad wief,” heur ik hom nog vol overtugen zeggen, ‘heur kirrel het gain leven bie heur had en nou dut ze t zulfde ook al bie heur zeun.” “Moust nait aal kwoad vertellen van dij vraauw,’ kwam mien moeke der over tou, ‘zai het t stoer genog om d’kop boven wotter te holden mit dat lutje winkeltje van heur.’
“Dat geleuf ik best, mor …,’ zee e en dou begon e toch zo zachies te fluustern, dat ik van d’bère òf mos. Mit t oortje tegen t behang aan heb ik aan t voutenìndje van d’bère zeten te luustervinken. Haar k dat dus mor nooit doan, besefte ik loater. ‘Ik heb nou heurd, dat ze Simon, heur zeun, as e nait noar heur luustern wil, opsloet in d’kaaste. En waist woarom? t Wichie, woar heur zeun mit gaait, is noamelk van n ander geleuf en doar wil zai niks van waiten. Zo’n grote jong as Simon. Hou old zol e wezen? n Joar of zeuventien? En den dien kind in d’kaaste opsloeten?” Mit d’ogen dicht kon ik d’buurman triomfantelk in d’koamer zitten zain. Hai was zien aai kwiet, mor ik haar der n probleem bie. Doar kwam ik twij doage loater achter, dou ik weer veur moeke op bodschop mos. “Wilst even n pond splitaarten hoalen bie vraauw Diekhoezen. Ik goa n pane snert moaken.” t Was dij dag maal weer en de störm juig om t hoes tou.

Noa t rinkeln van de winkelbèle, kwam ze oardeg snel vanachter t gedien vot. In elk geval te snel veur mie. Mit in mien achterheufd nog t wonderboarleke verhoal van d’buurman, schrok ik van heur snelle verschienen. Of ze dat zain het wait ik nait. Ze druig heur bekìnde swaarte jurk mit n hoakte sjale om d’scholders. Ze leek mie minder groot as aans, wat in mekoar doken en mit n triestege oetkiek.
“Mag ik n pond splitaarten, vraauw Diekhoezen.” Zunder vroagtaiken. Ik haar hoast zunder echt hoast te hebben, mor ain ding wos ik zeker, ik wol vandoage nait in d’achterkoamer belanden. Stel die veur dat dij male zeun doar in d’kaaste zat, zoals d’buurman lestent verteld haar.
Onder t òfwegen van d’aarten toverde z’heur gebroekelke taimpie weer teveurschien: “Hou gaait t op school, mien jong, dust goud dien best?”, kwam der wat troag oet. Ze luip schoevelnd op heur pantovvels noar de schappen achter de teunbaanke om de buzze mit aarten weer terogge te zetten. Dou ze t puutje mit de aarten veur mie op teunbaanke legde, keek ze mie evenpies haile noadrokkelk aan en zee dou: “Hest vast wel even tied veur n kopke thee.” En zunder mien antwoord òf te wachten, luip ze om de teunbaanke noar d’gaange, sluig t gedien aanzied en luip noar heur achterkoamer.
“Ik mout nog betoalen”, wol ik hail haard roupen, mor t bleef mie achter in de keel stoeken. Ik dus nait. Doar ging t weer hìn. Zai dee ter om. Ik voulde mie doodongelokkeg mit de situoatsie. Der onderoet kommen lukte dit moal weer nait, ook omda’k inains best wel veul meedlieden mit heur kreeg. Woarom? k Haar gain idee, mor dat dat vrumde verhoal van dij plaze mie op t gemoud drokte, was wel dudelk.
In d’achterkoamer aanbeland, was zai al drok bezeg de theekopkes oet d’kaaste te hoalen. Ze haar twij grote kasten. Kasten, woar ik nog nooit acht op sloagen haar, mor deur t verhoal van d’buurman haren dizze meubels n hail aandere betaikenis veur mie kregen. Ain van baaide kasten was n echte antieke, zo aine mit n krone op de kop, n soort kamnet. Aan d’ziedwand ston n aandere kaaste, woar ze net de theekopkes oethoald haar. Ik was intussen op d’stoule zitten goan, dij t dichtst bie d’kaggel ston.
Of t nou kwam deur t gehoel van de wind, wait ik nait, mor de waarmte van de kaggel kon nait veurkommen dat mie de rillens van kolde over de rogge luipen. Ik heb aal mor noar de twij kasten keken en was der volledeg op veurberaaid, dat ain van de deuren open goan zol en dat Simon noar boeten stappen zol. Of mien geestelke òfwezeghaid de reden was of omdat vraauw Diekhoezen aans as normoal haile zachies pruit, t gesprek kwam nait recht op gang.
Weschienlek het ze zain, da’k mie nait op mien gemak vuilde, want noa n n zetje zee ze: “Is der wat, mien jong. Bist aargens baange veur?” Ze keek mie doarbie wat mismoudeg aan en zunder n antwoord van mie òf te wachten, begon ze dou te vertellen: “Mien zeun Simon het mie vandoage n braif stuurd oet Dokkum. Doar woont e bie zien vrundin. Hai blift doar ook wonen, het e mie schreven.” t Bleef veur mien gevoul n aiweghaid stil. Wat mos ik hierop zeggen. Mos ik heur nou troosten en terwiel ik noar woorden zöchde, zag ik dat ze n klaain beetje schraaiwde.

Noa n zetje bin ik mit mien aarten in de broene matte weer op hoes aangoan. Ik wait nait ains of ik ze wel betoald heb. Dou k thoes kwam, heb ik pebaaierd t verhoal zo oetgebraaid meugelk te vertellen, mor de woorden bleven mie veur de twijde keer dij dag gewoon achter in de keel stoeken. “Simon zit nait meer in d’kaaste, want hai is verhoesd noar Dokkum, moeke”, was t ainegste, wat ter oetkommen is. Moeke het mie totoal verbolderd aankeken.
Ik bin drij weke noa dizze gebeurtenis verhoesd noar d’nijbaauw. In d’winkel van vraauw Diekhoezen bin k nooit meer west. Toch het t mie van t òlske wel begroot.

Dinsdagoavend luip t tegen n uur of aachte, dou ik der nog even oet mos.

“Ik goa nog evenpies noar Hinderk tou ! “ruip ik vanoet t achterhoes noar moeke in de keuken. Ik haar d’achterdeurklinke al in d’haand. Stel die es veur, dat ze mie nog es terogge roupen zol. t Begon ja al te twijduustern. Joa, net zo as t was:
“Ik zol mor nait meer goan. t Begunt al te twijduustern. En dien achterlicht dut t ook nait.”
Mor de leste woorden sluigen al tegen n dichte deure aan. Ik zat al boven op mien fietse en ree zunder op of dele te kieken al bie t keukenroam langs. In n flits zag ik moeke schuuns achter d’gediene veurbie schaiten.
“Wonderliek, toch aiglieks, “docht ik bie miezulf, “dast zunder der aacht op te geven, persies noavertellen kist hou d’gezichtsoetdrokken in n fractie van n seconde west het. t Huil bie moeke n beetje tussen bezörgd en vergrèld in.”

De weg was laank, kòld en verloaten. De tempratuur was in n poar doage tied noar beneden schoten. D’maiste minsen haren den ook heur stee bie d’kaggel al weer innomen, ofschoon t nog mor haalf september was. Ik zag ze in t veurbierieden zitten. D’lampen deden waarm aan. En ik ? Ik in mien zummerjassie vuilde de kòlle tot op mien hoet. Terwiel ik miezulf verwieten over mien kouachteghaid begon te moaken, ree’k over d’batten bie Dinoa, om op dizze menaaier aan d’landskaante van t daip te kommen. Aan d’kaante woar Hinderk Bos, mien kammeroad, woonde.

Ik rappelde mit mien fietse over d’planken van t krakkemikkege battentje, dou’k inains n knal heurde. En tegeliekertied ston’k twij centimeter leger en ree’k mit velge over t haarde holt. In n floep en n scheet ston’k noast mien fietse. Ik voulde aan mien kont en dou aan mien baand. D’boetenbaand was borsten.

Hou nou wieder. Terogge lopen noar hoes tou, kwam mie wel op n ketaaier te stoan. Noar Hinderk tou was t ook nog wel vief menuten lopen. En den mos’k loater ja dat haile ìnde nog weer terogge. Dat wui mie aal veul te loat.
Zol’k t es perbaaiern bie Dinoa ? schoot t mie dou in t zin.

Dinoa, woarst aaltied terèchte konst, net geliek woarmit. Dij op heur boerderij aaltied wel n putje veur die te doun haar. Aaier zuiken in t tutehok, de peerden òfmizzen, swienen vreten geven. t Mog aal bie heur. En veural nou ze gain laand meer haar en allendeg heur boerderij mit daaier overholden haar, haar ze nog meer tied veur d’kinder, dij bie heur op t haim kwammen.
Ik keek op mien allozie. t Was bienoa kwart over aachte. Dinoa zol nog wel nait op bèrre liggen, docht ik. Nee, wel mit de tuten op stok, mor nait zo vroug. Ik luip om d’boerderij hìn en zag in d’keuken nog licht brannen. De grote zeuvenaarmege laampe boven toavel stroalde n zacht, geelachteg licht oet. Ik loerde es tussen baaide hanggedienen deur, mor kon niks zain in de lege koamer as wat ter nait heurde.

Zol ze der nou wel of nait wezen ? Net dou’k mie weer omdraaien wol, heurde ik inains wat gestommel. Ik ging rechtop stoan om es goud te luustern woar t geluud vandoan kwam. Ik zag naargens aans licht. Wat zol dat toch wezen ? Ik muik mie recht n beetje ongerust. Der zol toch niks mit Dinoa gebeurd wezen ? En as je normoal kind aan hoes binnen, kinnen je nou nait zo mor opsakkerdaaiern. Ik trok mien drieste schounen aan, ik nam n oam en stapte de laange gaange in. Ik ruip heur noam: “Dinoa !!”
t Geluud klonk hol in de laange gaange. Mor n antwoord kwam der nait. Pas noa n hail zet, zo leek het tenminnent wel, wui deure van sloapkoamer vezichies open doan. t Heufd van n verschrikte Dinoa kwam teveurschien. Ze kneep heur ogen haalf dicht en dou ze aan t haalfduuster wìnd was, dee ze deure achter zok tou.

“Wat wolstoe wel, doe male jong, “zee ze verbolderd, dou ze deurhaar dat ik t was.
“Wat dustoe hier soavends nog zo loat. Kinder mouten op bèrre liggen. “
Ik haar heur weschienlek zo verrast mit mien bezuik, dat ze mie aal nait nuigde om in d’achterkoamer te kommen. Noa n zetje haar ze heur pozitieven weer bie mekoar, zo leek t wel.

“Kom binnen, “zee ze en ging veur mie aan t kaande.
“Nou, kiek, “zee ik doarop, “aiglieks was ik allendeg mor even langeskommen om dien bandenplakspul te lainen. Mien achterband is hier bie die op d’brogge borsten en nou wil k even kieken of ‘k hom repareren kin.”
“Dus doe kwamst nait bie mie op veziede, “zee ze wat ploagend. Gelokkeg haar ze heur vertraauwde rust en ironie weer terogge vonden. Ze was aalmoal zokzulf nait, dou ze doarnet d’kop om d’hörn van d’ziedkoamertje stak.
Vrumd toch, dat je soms mainen, dat je aine kinnen en op zo’n ogenblik blieken ze den inains weer volkomen vrumd veur joe te wezen. Ik mos der mor nait teveul achter zuiken. Wel wait, haar Dinoa doar heur geld wel begroaven en vuilde ze zok deur mie betrapt op heur grootste gehaim. Inwendeg mos’k ook nog wel lagen.

Noa n zetje ston d’fietse op d’kop in d’keuken. Onder d’laampe. En terwiel ik mit de bandenòfnemers bezeg was, zette Dinoa de kedel mit wotter op. Ik haar wel n beker waarme thee verdaind, zee ze.
Bie de daarde bandenòfnemer, haar’k genog roemte om d’binnenbaand der oet te hoalen. Dinoa, dij intussentied bie toavel was goan zitten, schudkopde es n moal. Ook ik haar t al wel zain. Doar was gain begunnen meer aan. D’haile binnenbaand lag aan fozzels.
“En nou ? “zee ik, mit toch wel wat angst in mien stem. Wat zollen ze thoes wel zeggen. En mörn mos’k ja weer op fietse noar school tou. O, goi, o, goi, dat mie dat nou weer overkommen mos.

“Goa eerst mor n koppie thee drinken, mien jong, den kieken we dammeet wel weer wieder. “
Zo kwammen mien aigen problemen op de veurgrond en vergat ik t vrumde tavvereel, dat ik doarnet zain haar.
En Dinoa haar ook al n oplözzen veur mie. Ik as hendege jong, kon makkelk op heur fietse. Ik mog de volgende dag heur fietse wel mit noar school tou. Mien pabbe zol den wel zörgen, dat mien aigen fietse weer in odder kwam.
Bie t noar boeten tou goan, stötde ik per ongelok tegen t theekassie aan. Doarbie vuil ain fotoliessie om. Hai was mie nooit eerder opvalen. In d’gaauweghaid zette ik hom overìnne, mor ik zag nog wel dat n jong van mien leeftied mie doarbie lagend aankeek. Dinoa haar t incident nait zain.

Tegen n uur of negen was ik dij oavend weer in hoes.
Moeke was in t begun nog wel wat franterg, omreden da’k der, zo as ze zee, tussen oetnaaid was, mor pabbe was reedleker: “As hom dit meleur mörn overkommen was, haar e der onderwegens noar school mit zeten en kist ter gif op innemen, dat zien baand vandoage of mörn toch knapt was. Ik zel mörn noa t waark d’fietse wel bie Dinoa weghoalen en der n nije baand omdoun.”
Doarmit was t onderwaarp ofsloten.

Dij nacht lag ik op bèrre te prakkezaaiern.
Der zat mie wat dwaars en ik wos nait wat. Ik wos zulms nait woar t mit te moaken haar. Haar Dinoa wat zegd of haar ik doar wat zain in d’achterkoamer ? ‘k Wos het nait.
En den kin je nog zo stief denken as je willen, as t nait vanzulf komt, den komt t nait.
En zo inains kwam der n schip aanvoaren en doarop stonnen n ol mannechie en n ol vraauwchie en dij legden heur boot aan veur d’boerderij van Dinoa.
Op de boeg stait in kleurege, golden letters de noam “Johannes “schreven. t Is ja net of aine in schoonschrift mit n kroontjespìnne, deupt in verguld inkt, doar zien uterste best doan het om dat bredje zo mooi meuglek te versieren.
Op t dek stait ook nog n lutje kirreltje. Dij stait doar te speren mit d’aarms as n meulen bie windkracht aachte.
En onder t zwaaien lopt e haard in d’richten van n jonge vraauw dij aan d’kaante stait. Zij dut ook heur uterste best om zok mit braide aarmgeboaren te loaten zain. Heur gezichte let n bliedschop zain, dij je wel es zain bie minsen, dij mekoar laank leden veur t lest zain hebben.

Mor wat lopt dat kirreltje gevoarlek dicht bie d’relen aan d’kaante.
“Pas op ! “roupen t ol mannechie en vraauwchie.
“Let nou op t gangpad ! “ropt de jonge vraauw.
D’jonge vraauw aan d’wale slagt heur handen veur t gezichte en t schip komt inains mit n batse tot stilstand tegen t lutje aanlegstaigertje. D’onderbokkens en d’handdouken aan d’liene hangen n zetje stil, asof de wind even is goan rusten. Vedders liekt ter aalmoal gain geluud meer te wezen. n Vacuüm. n Lochtledeg, woarin de tied n tel liekt stil te stoan.

Ik dou d’ogen open.
Wat is der gebeurd. Wel waren dij minsen, dij ik doarnet zag.
Dij òlle minsen kin ik ja hailemoal nait. Dij jonge vraauw komt mie bekind veur. Was dat Dinoa ? Zai leek ter wel wat op. Mor den joaren leden. En hou kom ik aan dizze waitenschap. Het aine mie zoo’n verhoal es n moal verteld.
Ik kiek op mien wekker. Dij wist haalf aine aan. Te loat om pabbe en moeke wakker te moaken.
Mörnvroug den mor.

“Moeke, waiten ie woarom Dinoa nooit traauwd west is ?”
De vroage blift as n triezeltoppe midden op toavel sirreln. Pabbe en moeke kieken mie verboasd aan. Pabbe zien kraante liekt inains nait meer intressant en moeke stopt mit brood smeren:
“… Hou bedoulstoe … , “zegt moeke mit n lichte hoaperen in heur stem.
Pabbe het rimpels in zien veurheufd en dat veurspèlt maistied nait veul gouds.
Den begunt e zok der ook verboal mit te bemuien:
“Hestoe gusteroavend mit Dinoa nog over meer zoaken proat as over dien fietse en dien school ?”
Ik mos mie doar es goud op bedinken:
“Nee, eerlieks woar nait, “was mien eerns antwoord.
“Woarom vragst dat den, mien jong ? “zee moeke, mie wat benaauwdeg aankiekend.
Ik trok mien scholders op. Mos ik nou vertellen van mien dreum van vannacht. Dreumen binnen toch nooit woar. Haar ik de vroage mor nooit steld. Dat wos ik wel zeker. As grote mìnsen zo tegen joe pruiten, den kon je joe mor beter baargen.

Pabbe legde dou zien kraante op toavel en keek mie dou recht in d’ogen:
“Ik wait nait ofst dit op de vrouge mörn verdroagen kist, mor … Dinoa is vrouger traauwd west. Mit n flinke boer. Mor n lutje dattien joar leden is dij bie t zichten op t laand… “Hier stopt e even.
“Ik vertel die dit vanmiddag wel vedder. Veur mörnkost ligt die dit weschienlek te swoar op de moage.”
“Kist mie dit rusteg vertellen, pabbe. Ik dink noamelek, dat ik t verhoal al kin.”
Verboasd keken mien ollu mie aan.
En zunder woord of wieze herhoalde ik mien dreum van d’òfgelopen nacht.

“En dat kind…, “keek ik vroagend in t ronde, “was dus heur kind.”
“Joa, “zee moeke, mit tippe van t schoet in d’ooghouken heur troanen wegvegend, “dat was heur kind. En dat aal binnen ain joar.”
“Hou laank is t nou leden ? “wol ik waiten.

t Antwoord kwam nait direct.
Zachies zee moeke: “Klaaine Johannes was nou vieventwinteg west.”
En verschrikt kikt ze noar d kalender en den noar pabbe.
“t Was guster twaalf joar leden, dat lutje Johannes bie dat ongelok om t leven kommen is. “En noa n zetje, fluusternd, meer in zokzulf as tegen wel den ook, as of ze zok n beetje schoamde:
“Maistied goan wie op zien staarfdag even noar Dinoa tou. Mor guster binnen we t ja glad vergeten. “

Wat n glimp van n foto wel nait aal te wege brengen kin.

Of en tou overkomt t mie, dat ik tegen t ìnde van de middag in n wak vaal. n Onwìnselk, ongewild gat in de noamiddag. Te vroug veur t eten, te loat om nog wat nijs aan te pakken zit ik op zokse mementen mit mie zulf in de knuppe. Veurege weke haar ik t ook even stoer. Om veur n vlakke sprinters-etappe in de Vuelta te goan zitten, doar heb k t geduld nait veur. Kon k net zo goud noar n hoakende vraauw zitten goan te stoaren, dat schot ook veur gain meter op.
Om oet mien geestelk dal te kommen, heb k fietse grepen en binnen n stokje goan rieden. In t grìnsgebied tussen Grunnen en Drìnthe, kwam k noa Old Annerveen op weg noar Zuudloaren in n grote leegte terechte. Zagst gain boer op t laand en gain fietser bie pad en weg. Wereld leek wel oetsturven. Aansproak in dij ainsoamhaid heb k maisttied voldounde.

‘Wat zolst nou doun as t inains tegenover n wolf of n wolvenroedel komst te stoan.’
Wat n vroag, mor tougelieks begon k om mie tou te kieken en docht:
‘Doe bist mie ook n schiere.’
Baange bin k, veur zovèr ik mie heugen kin, nog nooit west. Nait in of deur t duuster en ook nait in grote ainsoamhaid van bos of vlakke laand.
‘En nou wolstoe mie n irrationele angst aanproaten?’ verweet ik dij vaalse stem van binnenoet.
Pas dou k eerste wonens in Zuudloaren op t netvlies kreeg, nam onberedeneerboare angst wat òf en schoot mie inains in t zin woar t votkwam. Deur n krantenartikel over schoapenboeren. Zai hebben gain idee, hou zai mit ondudelke, voak onmeugelke regelgeving rond t gruiend aantal wolven omgoan mouten. Dat t stokje zo’n noawaarken haar en mie tot angsthoas moaken kon, het mie hogelk verboasd.
Mor schepers en schoapenboeren zitten mit handen in t hoar, binnen veroordaild tot òfwachten.
t Liekt mie n kunst.
Dat òfwachten bedoul ik.
t Zit nait in mien genen.
‘Jong het n kloune in de kont,’ is mie vrouger voak verweten.
Tegenswoordeg zeggen lu t aans:
‘Hai – of zai – het ADHD, alle doage hail drok.’
Ondanks t noadail van overbewegelkhaid en hyperkonteghaid hebben zai t veurdail van tabletjes. Dat haar ik nait.
Op rustege mementen, maist op t ìnde van de dag, zit ik, as t mitzit en ik zitten blieven kin, wel ais wat te filosoferen over t leven. Over mien leven. Passeren de belangriekste zoaken, draaipunten in n mìnsenleven aan mien geestesoog veurbie. Goa k terogge in de tied en perbaaier k te achterhoalen, welke beslizzens goud en welke negatief oetpakt binnen.
Nou de joaren begunnen te tellen, maark ik, dat de grootste onrust wel verdwenen is. Neem k soms de tied en neem n òfwachtende holden aan. Den zegt mien betere ik:
‘Zugst nou wel dast nait aaltied as n bok op de hoaverkiste zitten huifst.’
t Voulde as n compliment.
Rust komt net as wieshaid schienboar mit de joaren.
Gusteroavend wuir t redelk loat, omreden Arineke heur koorzang weer oppakt het. t Binnen voak de aangenoame uurtjes vlak veur t sloapen, omdat de sloap noa n inspannende oavend voak vèr te zuiken is. Kregen we t over kommende weke, as interne verbaauwen begunt. Zai haar op veurhaand al nije indailen veur koamer moakt.
Woar t om draaide, was de nij aan te schavven draaistoule. Ons baaider keus. Dat doarmit haile koamer op de kop mos, was mie nait echt noar de zin. Diskuzzie is op n soort handjeklap oetdraaid. Over oetslag kin traauwens nait correspondeerd worden.
Loaten we t der op holden, t is n geliekspel worden.

Aan t ìnde van de viefteger joaren, acht joar old, haar ik zo mien aigen toukomstdreumen. Behaalve da’k mie veurnomen haar om stainriek te worden, wol k – ook al zol t eerste veurnemen in de soep lopen – in gain geval in zo’n klaain aarbaidershoeske as ons wonentje op Komnijsterwieke wonen willen. n Paleis of n kasteel was ook nait recht mien bedoulen en meschain ook wel n beetje teveul van t goie, mor k haar, zo jong as ik was, al voak genog over onze woonsituoatsie noadocht en haar – von k zulf – veur dat mement n goud veurstel en n alleszins redelk alternatief voor d’ollu:
‘Woarom goan wie nait verhoezen noar dat grote hoes aan t daip. t Staait ja toch leeg.’
Ik zai mien ollen nog mit grote, verboasde gezichten veur mie stoan. Zai begrepen t dus nait.
‘Wie wonen hier toch goud. ‘ t Lutje hoeske op Komnijsterwieke nummer tiene, insloten tussen stroketonfebriek Aalbion, d’ULOschool en aanderkaant Pekelderdaip d’Roomse Toren, was heur best noar t zin. Zeden ze tegen mie. Om der òf te wezen? Gain idee, mor woarom mien mouder den zo voak over schaive muren en tochtege koamers, dijst nait waarm kriegen konst, zat te kloagen, was mie n roadsel. Ik kon t mie nait begriepen. Zai haren t stoer en mozzen mit heur baaident haard aarbaiden om de schuld op t hoes te verklaainen en d’kinder groot te kriegen.
Mor zai haren dat deftege, indrokwekkende herenhoes ook ja nog nooit van binnen zain. Ik wel. Mit niks in d’wege kon k makkelk deur t kelderroamke binnenkommen. Ik dus dat wel. Bie elk bezuik aan dat lege, verloaten hoes vervuil ik van d’aine in d’aandere verboazen. Zulvens zunder meubels en mit d’onaangenoame geur van verloatenhaid, dij mie elke keer bie binnenkomst overvuil, oademde t haile interieur toch n atmosfeer van veurnoamhaid en riekdom. Dit was nog es wat aans as dat lutje schieterge hoeske van ons mit zien haardketonnen muren.
Al bie t eerste bezuik, op n verregende woensdag, wie konden ja toch nait boeten speulen en zöchden n dreug stee om te schoelen, vuil ons de grote pracht en proal op. Mit ogen op steeltjes zworven mien kammeroad Evert en ik deur de grote koamers.
‘Ain koamer is denk ik wel net zo groot as ons haile hoes.’ t Was n opmaarken van Evert. Hai ston midden in d’veurkoamer, dij oetkeek op stroate en Pekelderdaip, mit d’aarms oetstrekt as n triezeltoppe in t ronde te draaien. Noa n zetje ging e der, doezelg van t veule draaien, bie op de grond liggen. ‘Moust es noar t plavvon kieken.’
Ik ging noast hom liggen en wel n ketaaier laank hebben we aal dij prachtege vörms en versierens aan t hoge zolderwaark bewonderd. Dat kon volgens ons allendeg mor deur n kunstenoar moakt wezen. Dat ons pabbe zo trotsk was op zien rooie hoanebaalken in d’koamer kon k mie nou hailemoal nait meer veurstellen.
‘Kist hier ook tegen de binnenmuren aanleunen,’ vuil mie op. Thoes most aaltied oppazen, dast nait deur t behang hìngingst. Wie waren muren van bespannen jute wìnd, mit d’Winschoter kraante op d’ondergrond en mit n loage behang doarover hìn. As t stiefsel es lösluit, kost zo t olde nijs van joaren leden weer lezen.
Woarom ik mien ollu perbaaierde te overtugen om toch noar dat grote hoes aan t daip te verhoezen, haar veural te moaken mit de roemte. De roemte om te speulen. Konst bevubbeld bie d’aine trappe, twij meter braid, mit n bochte van vievenvatteg groaden omhoog en bie d’aandere trappe, dij in d’veurste hal bie d’veurdeure oetkwam, weer noar beneden. Dat haren wie op Komnijsterwieke nait. Joa, n schaive, krakkemikkege holten ledder om op zolder te kommen en woarst bie t beklimmen en t òfdoalen dien leven mitschik nait zeker wast. Nait dat we wat op zolder te zuiken haren. k Bin der ain moal west. Wat n olde toustand was dat doar bie ons op d’zolder. n Fersounlek dakbeschot haren ze nog nait ains. Wat ze wel haren? Tutegoas en op sommege steeën n lapke dakleer. Wat n aarmzoalege Van Epscheutenboudel was dat toch bie ons thoes. Konst zo tussen de dakpannen deur noar boeten kieken. Ist den roar, dat ik mien olders aingoal en aingoal weer moande om wat meer durf te tonen en wat ondernemender te wezen om dat mooie hoes aan t daip in handen te kriegen.
Mit Evert en Freerk, n aander kammeroadje bie ons van d’wieke, dij ik ook wel es overhoalde om mit te goan noar dat grote lege en zo gehaaimzinnege hoes, mog ik groag verstoppertje speulen. Ain moal is zuikerij n beetje mishottjet. Veur Freerk tenminnent. Wie haren òfsproken, hai en Evert moggen zok verstoppen. Dou ik tot honderd teld haar, zag ik al snel, dat deure van d’wc op rood ston.

Zat Evert doar? Nee, dij von ik n poar tellen loater, opvolden in n onderkeukenkastje. Weer rechttrokken bedudde ik hom fluusternd, hai mos schounen oetdoun. Op hozevörrels binnen we mit ons baaident deur kelderroetje noar boeten goan en … binnen Freerk vergeten. Freerk, zo binnen wie loater te waiten kommen, haar t noa n haalf uur ook wel zain. Hai haar d’blaauwe tegeltjes verschaaiden moal teld en was dou tot de konklusie kommen, dat z’hom toch nait vinden konden. Mor … deure in t slöt luit zok deur geroup en gebölk van Freerk nait verwaiken. Hai bleef haard en dicht. Snommerdoags tegen haalf zèzze, wie zaten net n stoetje te eten in d’keuken, kwam Freerks moeke overstuur bie ons binnenvalen. Of wie ook wozzen, woar heur Frekie was.
‘Ik vin hom wel, buurvraauw en ik neem ons Fixie mit as speurhond.‘ Dou’k even loater mit n ontdoane Freerk weer thoes kwam, wol buurvraauw mie wel smokken van bliedschop. Dat dij bliedschop mor veur even was, mag elkenain dudelk wezen. t Het mie – net as Evert traauwens – wel n haile weke stravve köst, mor sommege zoaken mouten je aksepteren. Zo ook t besloet van Frekie. Hai zol nooit meer mit ons noar t lege hoes goan en elke bodschop, klaain of groot dee e wel bie zokzulms in t hoeske in toene. As deure doar dicht vuil, konst de boudel tenminnent nog beroupen.
Twij weke noa dit veurval, op n dunderdag, mozzen we noa t broodeten even zitten blieven. Pabbe keek noar ons moeke en moeke keek mit n blied gezicht noar ons pabbe. Dat kon aiglieks mor ain ding betaiken, haar ik al wel begrepen. Weer n opvreter der bie. Mor nee, t was dit moal aans.
‘Zegst doe t of dou ik …?‘ zee pabbe oarzelnd. Dou moeke niks zee, begon hai:
‘Ik wol joe even vertellen,‘ zee e mit glinsternde ogen, ‘dat wie goan verhoezen. Wie goan noar n nijbaauwhoes aan d’Hugo de Grootstroate. Hou vinden je dat.‘ Zai vonden t aal meroakels.
‘En doe?‘ zee e tegen mie.
Ik kon nait aans as onverschilleg mit scholders trekken, want ik haar t nijste nijs gusteroavend op bère al mitkregen deur pepieren muren hìn.

‘Wel zol aiglieks dij Ballou wezen,’ vruig k mie lestent òf.
Al joarenlaank het dij noam op mien voaders legerkiste mien netvliezen roakt, even zo laank is onbekìnde man in t daipste dail van mien onderbewustzien hangen bleven.
‘Per ss Ballou,’ is der weschienlek deur n onhandege foerier op t leste mement vlak veur òfvoart op kwasket. Veur terograaize vanoet Djakarta noar Olde Pekel.
April 1950.
Woar mien nijsgiereghaid noar onbekìnde noamgever van stoomschip plöts votkwam, is mie n roadsel. Oplözzen via t web is snel vonden: n Amerikoanse generoal oet Eerste Wereldoorlog.
April is veur mie oorlogsmoand. t Zit al van jongs òf aan, as n soort aanloop noar vaar mai, verweven in mien aigen levensgeschiedenis. Vrij vertoald:
‘Kennis van t verleden moakt mìnsen bewust van d’ellìnde van dou en doarmit weerboar veur de toukomst.’
Veurege weke bin k, noa joaren van geestelk omswindern, weer ais in t femiliearchief doken. Heb k pabbes fotoalbum oet zien Indië-tied overaal hoald en bin k weer begund te lezen in Bert Uils ‘Tanja’.
Dat klaainzeun Bram mie zundagmiddag tiedens de ‘Ronde’ as motorbierieder ook nog Anne Franks ‘Achterhoes’ toulangde, was wel n grote verrazzen.
Om mit de leste te begunnen.
Om Anne Franks dagbouk volledeg oet te lezen heb k nooit de tied, lees: t geduld had, mor k heb mie veurnomen, nou k zeeën van tied heb, goa k t haile verhoal van a tot z lezen.
Dat ik ‘Tanja’ weer van achterste plaanke boukenkaaste toverd heb, het veul te moaken mit mien Pekelder sentimenten. t Verhoal van Tatjana/Tanja, t Russisch wichie oet Koersk, dij tiedens Twijde Wereldoorlog noa veul omswaarmens n Pekelder jong ontmout, is n levensechte, oet heur aigen mond optaikende biografie. Schriever Bert Uil broekt as ondertitel, ’n aangriepend oorlogsverhoal’, mor kist t evenzogoud n laifdesverhoal nuimen:
‘Hou n verwoestende oorlog twij mìnsen bie nander brengen kin en heur ook nog n toukomst budt.’
As soldoat A. Wiekens, noa twijenhaalf joar over vèr, op stoomschip ‘Ballou’ veur twijde moal over evenoar voart, komt Neptunes, zoals op hìnraaize beurd is, nait weer aan boord. Boardmans mit zien drijtandvörke en laifhebbende zeemeermin zellen hom ook n zörge wezen. Zien gedachten binnen hom veuroet sneld en hai zugt zokzulf al lopen op t poadje dat laaidt noar t lutje aarbaaidersbedounentje aan Blijhamster Zandstroom. In de dainstkist zitten meer as 100 braiven, dij hom n gelokkege toukomst veurspèllen.
As nijsgierege oape heb k in mien jonge joaren voak op zolder lopen te snuustern. In de dainstkist haar k niks te zuiken. Doar zaten noamelk allendeg mor zaip-spullen in. Van braiven wos k dou niks en bie t leste òfschaaid van mien mouder is der nait ain braif van of noar Indië boven wotter kommen.
Wat ik n dag of wat leden wel in handen kreeg, is n mie totoal onbekìnd document. n Certificoat.

Bie touval ontdekt, omdat t verstopt bleek te zitten tussen, al laank verlopen, verzekernspepieren van mien olden. In n kevort, dij de grote oproemen vlak veur onze verhoezen noar Kiel overleefd haar. Aans as t olde vodje van Neptunes is dit certificoat vrij van broeksporen en bie nander plakte dailen.
t Zet mie aan t denken.
‘Zol mien voader bewust zien onderschaaiden ‘Eretaiken veur orde en vrede’, ook al was t zunder gesp, aargens vèr weg stopt hebben?’
Aan t diploma van Neptunes’ Evenoar Controledainst kist die gain boele valen, mit n bewiesstok, dast in Indië dainst doan hest as soldoat, ook nog officieel ondertaikend deur de minister van overzeese gebiedsdailen, Johannes Henricus van Maarseveen, liggen de zoaken bliekboar wat stoerder.
Wol e gain woord hebben, dat e in Indië daind haar?
Hai het mie, net zo voak as k hom doar om vruig, oet de douken doan, hai haar nooit aan militaire acties dailnomen. k Leufde hom op zien woord en de foto’s, woarop hai as radio-telegrafist portretteerd is, spreken de woarhaid.
n Begelaidende braif van t Bero Onderschaaidens, in t zulfde kevort, bevestegt dat:
‘Soldoaten, dij gain velddainst verricht hebben, hebben gain recht op n gesp.’
t Zol hom vast n zörge west wezen.
Hai mog en kon noa 2½ joar in de Oost zien leven weer oppakken, mor de oorlog van mien voader is
bie ons thoes nooit echt n onderwaarp van gesprek west.

Veurege week dunderdag het Arineke snommedoags mit heur volkszanggroep zongen in Breehörn.
n Verzörgenstehoes in Veendam.
Dat n breehörn ook n zaailschip is, is overbodege kennis, mor soms mout ik net as n zaailboot even mien kennis spuien en zeg betwaiterg:
‘Henk het veur vanmiddag vervast veul zeemanslaidjes op t pergram stoan.’
‘Wat n onzin,’ zai k heur denken.
Volkszang is ja gain shantykoor.
Ondertied dat zai aan t reddern en t regeln is, om op raaize noar Veendam te kinnen, krieg k ain van heur zangboukjes in handen en sloa n willekeurege bladzie op.
‘De paden op, de lanen in…..’ zing ik d’eerste regel haardop, mor bie twijde regel:
‘Vooruit met flinke pas,’ komt twievel over t melodietje as n stiekomme daif sloepensgewieze binnen.
k Perbaaier t nog n keer en ook al is de tekst mie nait onbekìnd t deuntje bin k dus radikoal kwiet.
‘Met stralend oog en blijde lach,’ lees k desondanks verder en mout den konstateren, dat zokse teksten nait meer van dizze tied binnen. k Heb t veur de zekerhaid snel opzöcht, verskedichters kommen ja ook oet 19e aiw.
‘Zollen mìnsen vrouger werkelk zo mit nander proat hebben,’ vroag k mie wel ais òf.
As k nijsgiereg noar de goie melodie toch even op You Tube òfstem, krieg k al vlot n ‘Jo met de banjo en Lien met de mandolien’ gevoul. Marsmeziek zo te zeggen en in gedachten zai k mie al mit jonken tiedens Oavendvaardoagse mit zo’n verske bie pad en weg lopen. t Haar in dizze tied echt gain pas geven.
Deurbloadernd in t zulfde boukje – der liggen vare op toavel – mout ik vaststellen, dat mien kennis van t Hollandse laid nait om over noar hoes te schrieven is. t Wordt aans as k t oranje boukje in handen krieg.

Den gaait der bie t overzicht al n wereld aan bekìnde nummers veur mie open:
Over ’n strand, stil en verloaten’, woarst ‘de klok van Arnemuiden’ heuren kist en as k noar boeten kiek zai k ‘snijklokjes dij bluien’ en in de verte staait ’n molen, woar t wichie woont woar ik zoveul van hold.’
Verskes dij k zunder hoapern en oarzeln van a tot z mitjodeln kin.
Dit is mien wereld, de wereld van mien jonge joaren en as k ogen dichtdou, zai k in gedachten de tien-ploaten-wizzeloar van opa Streunding weer op dreswaar stoan en heur k miezulf zeggen:
‘Opa, mag ik nog ais n ploatje draaien.’
k Haar zo mien favorieten, mor de mooiste von k ‘Ik sta op wacht’.
Marsmeziek.
t Woarom is mie nooit dudelk worden of kwam t omdast noa elke zin konst zingen:
‘ …… zunder hemd, zunder broek …’
t Oranje laidboukje het traauwens nog n verrazzen in petto, dij mie veur twijde moal noar laank vervlogen tieden laaidt.
‘Kom zwarte zigeuner’.
‘Du schwarzer zigeuner,’ kin ik in de versie van Vicco Torriani.
n Italjoanse zanger, n regelmoatege gast in Duutse showpergramma’s, zat noamelk ook in ploatenrek van opa Streun.
En op n gewone dunderdagmiddag zit ik in mien allaaintjes in koamer en neurie zunder problemen de Duutse tekst, dij k 60 joar leden vervast hail voak heurd en weschienlek mitzongen heb, veur mie oet. Hou kin t dat dij tekst zo hangen bleven is.
As Arineke plöts veur mien neuze staait, schrik ik wakker en k zeg onbeholpen:
‘Joe zingen dat verske van dij swaarte zigeuner ja in t Nederlands.’
‘Joa, en …..?’
Ik mout tougeven, t is n roar soort sentiment. Nuim t jeugdsentiment en ik snap ook, dat lu, dij opa Streun zien ploatenversoameln nait kinnen en aal dij pergramma’s op Duutse televizie mit veul ‘Schlagermusik’ nait mitmoakt hebben, doar gain fozzel van begriepen.
Gelokkeg bin k nait in dij tied hangen bleven, mor ik kin mie goud veurstellen, dat zo’n middag in Breehörn veur zowel de zangeressen as t publiek ain groot feest wezen mout.

“Wel is dij haalfzeuven, dij net bie ons veur t hoes langs sjeesde?” Net oet school en mit n stoetje mit keze in d’haand ston ik veur mien hoes te wachten op Janneman. t Antwoord van Fixie*, mien traauwe asbakkenras-joekeltje, luit net as Jan op zok wachten. Hai zat gewoon op d’kont te wachten of der ook nog n stokje brood veur hom ofvuil.
“Bist n schooier”, schol ik tegen Fixie, mor omdat Jan op datzulfde mement oet drifte aan kwam lopen en docht da’k hóm oetschol, kregen we hoast ook nog roezie.
“Hest doe dij schaive fietser hier wel es langsfietsen zain?” Omdat Jan onverschilleg mit d’scholders trok, heb’k hom oetstokt, wel ik bedoulde. n Blaik oetzaind jonkje mit laank steerteg hoar, n struupsiekoorn boksem mit n grote lappe veur de knije, n boesderoen, dij tien moaten te groot is en klompen. Zo’n kirreltje van ons leeftied op n veuls te grote fietse. Ain bain onder d‘staange deur en mor karren mit dat ding. Duudleker kon k hom t nait vertellen. Mor Jan haar gain idee, woar ik t over haar. k Heb ter ook mor bie loaten, want wie waren hail wat van plan dij middag en zo’n jonk achter van d’wieke mit zien male fiebelekwinten op n schaive fietse huifde dat plan nait in de ware te schoppen.
“Gaaist nou mit, man”, zee Jan op n duur wat ongeduldeg. Hai haar zien grote rode fietse al oet d’hege schoven en ik heb dou mor gaauw mien deurtrappertje pakt.
Omreden dat t mie nait lekker zat en nijsgiereghaid soms wel n vervelende karakteraigenschop wezen kin, besloot ik de kou bie d’horens te pakken, in elk geval de stuntrieder bie t stuur te pakken. Dat gebeurde n dag loater. Net as de dag derveur, konst de klokke der wel op geliek zetten, ree d’onbekìnde schaive fietser weer bie ons deur d’stroate. k Zag hom al van vèrren aankommen. As n plietsieagent ging k midden op de weg stoan. Alsof ik de boas van de stroate was, dee k mien haand omhoog en ruip haard: ‘Stop!’” Op d‘ain of d‘aander menaaier lukte hom dat nait zo goud mit dij grote fietse. Aan zien gezichtsoetdrukken was wel te zain, dat e nait zo bliede mit mie was. Hai bölkte nog: “Aan d‘kaante!” Mor t was te loat. n Botsing was nait te veurkommen. Mit zien baaident lagen we midden op d‘weg. Ik lag onder t veurrad en hai lag op zien zied, mit ain bain nog aal onder de staange deur. De drij broden, dij e weschienlek bie bakker Drìnth hoald haar, lagen verspraaid over de weg. Hai was eerder op d‘bainen as ik en was in twij stappen bie mie. Nou kriegen we t, docht ik. En net zo as t was. Kwoad dat e was en onder t verzoameln van zien broden, schol e: “Woarom holdst mie tegen. Zagst toch da’k nait stoppen kon.” Dou schoot mie weer in t zin, woarom ik dizze konfrontoatsie aangoan was en vruig: “Woar woonst doe aiglieks?”
Zien gezichte sprak boukdailen en zee: Woar bemuist die mit, mor zien haand wees aargens noar t oosten, in elk geval noar t achterìnde van d’wieke.
“Woarom ridst elke dag mit dien fietse hier langs?”, was mien twijde vroage. “Ik mout brood hoalen bie de bakker”, zee e. Hai haar intussentied zien bain al weer tussen t frame deurdoan en baange , dat e mie der van tussen goan zol, zee ik: “Drij stoeten. Eten ie drij stoeten per dag ? Houveul bruiertjes en zuskes hest doe den wel ?”
“Gaait die wat aan”, zee e meer in zokzulf as tegen mie en dou vranterg: “En nou aan d’kaante, doe, want ik mout neudeg op hoes aan.” t Haile incident leek op dizze menaaier, in elk geval veur mie, op niks oet te draaien. d’Haarde klap, de blaauwe plekken, dij ik der zeker aan overholden zol en den ook nog aal dij onbeantwoorde vroagen. Dat kon ik nait aksepteren en weschienlek aanstuurd deur n onbewuste drang om deur te dringen tot de kern van dit mysterie won mien nijsgiereghaid t van mien onzekerhaid en vruig ik hom – t was der oet veur ik der op verdocht was – totoal onverwachts: “Kin k n keer bie die speulen?”
Mor d‘blaikscheet zat al weer schaif op d‘fietse en ree der vandeur, noar t achterìnde van de wieke.

n Poar doagen gingen veurbie, zunder da’k aan dij vrumde stoetjekaauwer docht, tot op n zotterdagmörgen moeke vruig of ik n spint broene bonen bie d’boer hoalen wol. Mit pabbes fietstazzen op t pakjedroager ree ik over d’zandloane noar achtern om mien bodschop te doun, dou inains dij vrumde stoethaspel mie in d’gedachten schoot. Ik bedocht mie, da’k hom al verschaaiden doagen nait zain haar. Ik heb overal goud keken, mor naargens ston n grote fietse tegen t hoes en naargens zag ik n hoes, woar n bult klaaine kinder touhuilen. t Roadsel van de schaive fietser bleef mie bezeg holden.
Op n gegeven mement kwam ik bie d’olde vervalen boerderij van Zwoagman en, zunder dat ik t mie bewust was, ree ik t aarf op. Mien nijsgiereghaid en d’woarschaauwens van pabbe voerden op dat mement n ongelieke stried om veurrang. Normoal haar’k mie wel twij moal of voaker bedocht om doar noar binnen te goan, mor weschienlek was de drang om te waiten groter dan d’angst veur pabbes woarschaauwens en n meuglek instörtensgevoar in dij olde boerderij.
Woar ik de moud vothoald heb, wait ik nog aaltied nait, mor ik heb de stap over d’achterdeurdrumpel woagd.
Duusternis overvuil mie. Allendeg t licht dat deur lutje haalfronde ziedroetjes noar binnen vuil en t licht dat tussen de schots en schaif liggende dakpannen deur scheen, verlichtte mien pad. t Was ain grote dörsdele, woar k ston. Aan d‘linkerkaante ontdekte ik drij koustalen en doarnoast de resten van n old nachthok veur hounder. Dou‘k n klaain beetje aan de duusternis wìnd was, luip ik verder. Noar t woongedailte. Wat mos ik wel zeggen, as der onverhoopt nou toch mìnsen woonden.
Tied om doar over noa te denken haar ik nait, omdat ik inains wat voage geluden heurde. Ik haar net ain stap in t kaarnhoes doan, dou ik gounent tegen mekoar proaten heurde en proaterij kwam, zo te heuren, oet t woonhoes. t Was nait recht proaterij, mor meer n gefluuster. Zollen ze mie ontdekt hebben en net as ik op zuik wezen noar onroad? Meschain dochten dij mìnsen wel, dat ter n inbreker in hoes was. En doarom verstopte’k mie achter n grote aiken zoele. Dou ik noa n zetje weer n beetje moud verzoameld haar, dus k wel weer verder. Proaterij was opholden. Dat kon noatuurlek kommen, omdat d’mìnsen votgoan waren, mor d’maist logiese verkloaren leek mie toch, dat de wind, deur goaten en kieren te poesten, mie op n dwaalspoor brocht haar.
Via t kaarnhoes, kwam k in de keuken. Doar was t zo’n toustand. De spinnen waren doar kunk. Zo mos ik mit d‘aarms veuroet lopen, omda‘k aans de kop vol spinnewebben had haar. Ik kreeg langsoamerhand ook wat meer durf, want ik wos nou zeker: As híer mìnsen wonen, haren zai dij spinnewebben wel weg hoald. Deur n naauwe gaange, woarst zowat niks zain konst, kwam k in de woonkoamer. t Eerste wat mie opvuil, waren de vaar mooie rood-pluche stoulen. In d‘houke ston n eettoavel mit vaar stoulen.
t Was n koale bedounen, mor t leek mie redelk bewoonboar en t was schoon en der was gain spinneweb te zain. Ik heb veur de zekerhaid nog even achter de twij bedsteedeuren keken, mor de planken waren zo verröt. Doar haren al tieden gain mìnsen meer sloapen.
Op mien terograaize deur d‘verloaten boerderij heb ik de zieddeure in d’keuken nog perbaaierd open te kriegen. t Lukte mie nait. Weschienlek was de boudel zo verroest ast mor kon. Dou k weer midden op dele ston, haar k zoveul moud verzoameld, da’k hail haard roupen heb: “Ie huiven joe nait ter verstoppen.” En noa n poar tellen: “Mörgen stoa k hier weer op dele.” n Uur, noadat ik vertrokken was, was ik weer thoes. “Woar hest de broene bonen?”, vruig moeke mie. Ik heb heur weschienlek hail dom aankeken. Glad vergeten dus. Ik heb n verhoal ophongen over n kammeroadje, dij k tegenkommen was. Of t geleufwoardeg overkommen is wait ik nou nait meer.
d’Weke doarop heb ik elke dag op d’oetkiek stoan. De schaive fietser heb ik dus nooit weer zain. Meschain waren ze verhoesd, mor t kin natuurlek ook wezen, dat de schaive fietser noa onze roege konfrontoatsie n aander pad kozen het.

Tegenswoordeg rie ik nog wel es over d‘Komnijsterwieke. d’Olde boerderij staait ter al laank nait meer. Mìnsen hebben op datzulfde stee n nij hoes baauwd. Der speulden lestent ook kinder om t hoes tou. Ain van dij kinder, n beetje blaik van oetkiek, ik schat hom n joar of tiene, haar van dat laank steerteg hoar en n struupsiekoorn boksem aan mit n …

*Fixie het zien noam kregen noar aanlaaiden van de doudestieds bekìnde strip Fix en Fox.

Alles te waiten moakt nait gelokkeg.
Haile volksstammen nijsgierege kinder binnen mit dizze opmaarken deur ollu t bos instuurd.
Alles ontholden lukt gain mìns.
Kompjoeters kinnen in princiep alles opsloagen, onze hazzens hebben dij opslagroemte nait. t Maist vervelende vind ik, mien bovenkoamer filtert op n onzichtboare en onbekìnde menaaier alle input. Van n aigen wil is gain sproake.
t Is aal oet aigen ervoaren, wat ik in bovenstoand stokje schrieven dus.
Onderzuik van George Miller, in 1956, het aantoond, mìnsen hebben n bepaarkt körte termien geheugen en kinnen hoogoet 7 dingen ontholden. t Is wereldwied bekìnd onder de noam:
‘The Magical number seven’.
Loatere tests van t zulfde bero, in 70-er joaren holden t bie vare.
Woarom mie dit soort onderwaarpen aiglieks al n leven laank bezeg holden, zit hom in mien aigen onvermogen om bepoalde dingen vast te holden, te ontholden.
Eerste keer dat t mie opvuil, echt steurde, was bie Mies Bouwman. Bie t spelletje ‘Eén van de acht’kreeg de winnoar aan t ìnde de opdracht zoveul meugelk producten, dij op lopende baand langskommen waren vannijs op te nuimen. Ik wuir doar dou al nait gelokkeg van. Net as van t spelletje ‘Memory’. k Verloor aaltied glansriek. Mien geheugen let mie zulvens bie dat soort gezelschopsspellechies in de steek. Mit kloaverjazzen verlais k aaltied, omreden ik, hou stief k ook noadenk, nooit ontholden kin houvel troeven der nou oet binnen. t Is n schier hopeloze zoak en k snap nou ook woarom mien pabbe voak zee:
‘Jong kin ontholden van 12 uur tot de middag.’
‘Woar haarst dien verstand wel,’ is mie voak verweten, as k n bodschop weer ais nait goud volbrocht haar.
Onwil was t nait.
t Is weschienlek ook de reden, dat ik in mien rol as schoolmeester en om kinder veur te beraaiden op n stoer, toukomsteg leven, woar reproduceren hoog in t voandel staait – denk mor ais aan dij vervelende toaveltjes -, voak lasteg vuil mit luusterspelletjes. Op visueel gebied kin k mie traauwens oardeg redden. Gezichten vergeet ik sikkom nooit, mor wegen ontholden is weer n groot drama. Ik bin wel weer n ster in verdwoalen.
Gelokkeg leert n mìns van zien fouten en zien onmeugelkhaiden accepteren. Oplözzens liggen soms veur t oproapen. Mit zo waineg kilobites onder schedeldak as bie mie, mos k doar effectief mit omgoan.
Wat dat betaikent?
k Vervaal weer even in de rol van schoulmeester: Dail leerstof op in hapkloare brokken. Nait teveul ziedwegen bewandeln. En je zollen maarken, ontholden wordt plöts n stok makkelker.
Proef op de som: k geef joe 10 willekeurege cievers – 78623008112. Perbaaier dat ais in joen kop te stampen. Stoer, hoast nait te doun, mor mit de hapkloare-brokken-tactiek lukt t vervast.
Hou? Eerst zuiken we noar structuur. Wat opvaalt binnen baaide nullen, moak doar of 008 of bevubbeld 2300 van. Leste drij cievers binnen elkenain bekìnd -112. Wat krieg je den: 786 2300 8 112. Gain 10 cievers, wel vaar overzichtelke happen.
Op n duur wordt t n spelletje. Mout ik veur medisienen noar de kluis in taptaik, krieg n 6-cieverg nummer op de mail. Thoes lees k t twij moal, den stap k op fietse en herhoal al fietsend mien code. Ook al heb k t nummer veur de zekerhaid in mien telefoon in buutse, t is mie nog nooit mishottjet.
t Leste stokje is spesioal veur vraauwlu, specialisten in multitasken. Wordt der beweerd. Niks van dat aal, zeggen deskundologen. Onze prefrontale cortex, veurste hersenkwab, is t knelpunt. Dij kin mor ain ding tougelieks behappen.
Zo, is dat foabeltje ook de wereld oet.
Mor t interessantste punt bewoar k veur t leste. t Is mie noamelk sunt kört dudelk worden, dat van alles wa’je heuren of joe verteld wordt, mor 10% ontholden.
???
Da’s dus nait veul en omdat ik mie doar van jongsòf aan al van bewust was, heb k bie alle lezzen op schoul en bie vergoaderns aaltied mitschreven. Onder t motto: Dij schrift, dij blift.
Woarmit ik miezulf eindelks verschoond heb en n laange neuze trekken kin noar aal dij lu dij mie in mien leven slecht luustern verweten hebben.
Nog even terogge noar t kloaverjazzen en de titel, dij boven dit stokje pronkt:
Dij schrift, dij blift.

Worden in t doaglieks leven dijlu, dij stand bie t kloaverjazzen bieholden, stiekom voak nait verdocht van foevelderij. Veur aigen veurdail. Ofst schrievers doar ook van verdenken moust? Zai regaaiern wel over n aigen wereldje, voak achter toetsenbord en soms nog mit pìnne in haand, as n kunk boven op n baarge en hebben alle troeven én roem in haand.
Dij prat gaait nat, dij schrift dij blift.

Haarfstvekansie 1961 is sikkom veurbie. t Verhoal van oorlog en hongersnood in Oafrikoans Congo is d’òfgelopen weken op school oetgebraaid behandeld. Wat grote indrok moakt het, lutje kinder in dat stikhaite laand lieden honger en omdat wie thoes net televizie kregen hebben, stoan de beelden van moagere, oetgehongerde kinder mit grote ogen schaarp op t netvlies.
Meester het ons vroagd: ‘As joe nou blikjes kovviemelk mitnemen noar school, den kinnen lu in Congo doar mit n beetje wotter melk van moaken.’ k Zai de blaauw omwikkelde blikjes Friesche Vlag nog op d’kaaste achterin de klazze stoan. Inzoamelns veur goie doulen, doar binnen wie van d’Geertsschool goud in, mor wie zingen, eerst zachies en loater oet volle borst op t schoolplaain: ‘In de Sahara zaten twij kamelen en zat Kasavoeboe mit zien piemeltje te spelen.’ Wie binnen den wel kinder van vlak noa d’oorlog, wie begriepen waaineg van kolonioale oorlogen en vrijhaidsbewegens.
‘d’Oorlog in Indië was ook n kolonioale oorlog,’ vertelt mien voader mie op ain van dij spoarsoame mementen, dat t weschienlek net zo oetkwam of meschain omdat t kovviemelk-blikjes-verhoal deur mie op toavel gooid is. t Zuvere wait ik doar nait meer van. Verhoalen over d’oorlog, doar luipen ze bie ons thoes nait zo mit te koop.
‘Hest dij legerkiste op zolder wel es zain?’

t Was d’eerste keer, dat pabbe begon te vertellen over zien dainsttied in Indië. Dou e deurhaar da’k best wel interesse toonde, kwam ook t album mit foto’s op batterij. d’Ervoaren was best wel biezunder. Pabbe en ik aan d’grote toavel en hai, in t doaglieks leven toch n proatjeboksem eerste klas, vertelde veur t eerst van zien dainsttied in dij vère kolonie aanderkaant van d’wereld.
‘Der zit nou allendeg nog zaipe in d’legerkiste.’
‘Ong? Den bist dus al aan t strunen west op zolder.’
Strunen was nait t goie woord, k was vlucht, mor doar dus k tegenover mien pabbe nait veur oetkommnen. Van zien levensdoagen nait. d’Openhaarteghaid van pabbe was dij dag nait aan mie besteed. Stel die veur, k haar hom verteld, dat wie t brogje achter op Komnijsterwieke in de fik stoken haren. Of zol moeke …?

n Poar doage doarveur.
‘Mien oompie vragt of we d’kommende weke lutje eerappeltjes zuiken willen.’ ‘Kin e dat zulf nait doun?’ zeden wie tegen Johan.
‘Nee, hai is boer en denkst toch nait dat n boer op knijen liggen gaait.’ Nee, dat was ook zo. n Boer gaait die nait deur d’knijen, doar binnen aarbaaiders veur, mor t leek mie gain goud plan om mie in de vekansie oet te navveln bie n aander.
’t Verdaint goud,’ wos Johan der nog bie te vertellen, ‘en je huiven nait vèr te lopen om op t eerappellaand te kommen. t Is vlak achter d’boerderij.’
Zo hebben wie ons overhoalen loaten en hebben ons veur n gulden per dag oetbesteed aan de boer. d’Eerste dag was t gain maal waark. De zunne scheen en mit n raiten körf luipen wie mit n stok of wat jonken over t lege laand en zöchten d’lutje eerappeltjes, dij eerappelmesien valen loaten haar. t Was n nijloatje. Doarom en omdast in t begun nog genog proaterij haarst, was d’eerste dag veurbie veurdast der op verdocht wast. De körven mit eerappeltjes mozzen op wenakker stört worden, was ons te verstoan geven.
Op de twijde dag, smörgens vroug, bleek dat behaalve Johan ook Evert al nait meer van de pertij was. Evert hebben we dij haile vekansie nait meer op t laand zain en Johan kwam pas tegen de middag aan slintern om ons mit te dailen, hai haar gain spier zin meer. Hai wol nait meer veur zien oompie waarken en al hailemoal nait veur n sìntekroam.
Zo kwam t dat wie twijde dag nog mor mit vaar jonken over t laand luipen. t Muik ook nait oet, t zol ons n rötzörge wezen of t waark òf kwam, as wie aan t ìnde van de dag ons loon mor kregen. Omdat boer d’haile dag nait kwam roeken of kieken, wuir t meer maaljoagerij as stief waarken. t Was ja gain aannomen waark. Wie gooiden mekoar mit eerappels en namen voaker as boer weschienlek goud vinden zol, pauze. Ik haar n matte mit n vlèzze ranja en n puutje brood mitkregen. Net as pabbe doaglieks noar t waark ging. Nait mit ranja, mor wel mit n puutje brood. De vetvrije slagerspuutjes van slagter Scholte wuiren bie ons thoes in d’kaaste bewoard onder de daipe borden en waren geschikt veur meer dan ainmoaleg gebroek.
‘Woarom legst dien vlèzze ranja aiglieks in d’sloot?’ haar Koert mie d’eerste dag al vroagd.
‘Dat heb ik van mien opa Streun leerd,’ zee ik. Dij was boerenaarbaaider en as dij aan t zichten of aan t eerappelkraben ging, legde hai zien blaauw kroekje mit thee ook aaltied in de sloot. Bleef t drinken lekker kold.
‘Wel het nog n stoetje over?’ De vroag van Knelis kwam tiedens de zoveulste rustpauze en ongeveer geliektiedeg mit de twij donkere sloagen van de kerkklokken van d’Roomse toren. Gainaine dus. ‘k Heb honger,’ zee Knelis, om d’eernseghaid van zien vroage nog es te onderstrepen. t Was jammer veur d’hongerlappe, mor alle matten waren leeg.
‘Zellen we eerappels povven goan?’ stelde Koert veur. Dat haren we wel es voaker doan, mor den in ons vrije tied, nait onder waarktied. Mor ons was dij dag gain koare aan d’hakken bonden en binnen vief menuten haren wie n bultje eerappelloof en n poar handenvol eerappels verzoameld. De luzivers dij Geert in d’buutse haar, kwamen dou wel goud van pas en binnen de körtste keren brandde t vuurtje as n fakkel, ook omdat wie alles wat brandboar was bleven aanslepen. Tounoame van t plezaaier in ons vuurtjefikkerij was omgekeerd evenredeg aan onze woaksoamhaid. t Leek minder op n eerappeltjes-povverij as wel op n oldjoarsvuur.
Geert, d’aanstichter van t vuur, voulde zok weschienlek ook verantwoordelk veur n goie moaltiedberaaiden en luip mit n laange bonestok wat in t vuur te ruiern. As n Indioane luip e dansend en zingend om t aal mor groter wordende vuur hìn. Tot t mement dat Johan, dij vanoet hoes heurd of meschain zain haar, dat der wat loos was op t laand en ons bie t zain van t feestvuur mitdailde:
‘k Heb net heurd, dat mien oompie onderwegens is.’ d’Körte woarschaauwen dee dainst as alarmsignoal en was genog om t kwoajongensoaventuur te stoppen en ons weer mit baaide bainen op de grond te zetten. Oeregaai, schoot der deur ons hìn. En nou? ‘Wie schoeven t haile vuur in d’sloot,’ zee Knelis redelk paniekereg. t Was t sain om ons mit man en macht aan t waark te zetten en wie schoven mit laange stokken en n iezeren loofhaarke t vuur de plomp in.
Doan? Probleem oplöst? Nee, niks der van. t Vuur bleef branden in de sloot. d’Loage eendekreuze was zo dik en dicht, dat aal t brandend matrioal drieven bleef. Dat was nait zo aarg, mor tot onze grote schrik zagen we, dat t gruine wotter mit d’restanten van ons eerappelvuur in d’richten van t brogje dreef. Nog even hebben we pebaaierd om de kreuze stokkend te haauwen, mor t was te loat. d’Eerste vuurplukken haren t holten brogje al bereikt en bleven der onder vastzitten. De komst van de boer hebben wie nait meer òfwacht. Dou ik op d’loane nog es n keer achterom keek, zag ik dat t holten brogje al volledeg in de hens ston.

n Uur noatied dus ik wel van d’zolder kommen om even vezichies bie moeke te informeren noar de stand van zoaken.
Zai zee vanachter heur naaimesien:
‘Was der net oorlog?’ ‘Houzo?’
‘Nou, de menaaier woarop doe d’ledder opvloogst, dee mie doar n beetje aan denken.’
Mit kloppend haart heb k heur t verhoal van de brand verteld. ‘Mor nait aan pabbe vertellen, heur.’ Of ze dat wel of nait doan het, wait ik nait. k Heb der nooit wat van weer heurd. Nachtenlaank heb k wakker legen, mit angst in de pokkel dat plietsie mie in t hok stoppen zol. Dou dij onrust noa n zetje wegebd was – t brogje was oeteindelk ook nait meer as n poar planken, woar haar k mie ook drok om moakt – bin k op n verloren mement toch nog es bie mien moeke op t angsteg zolderoaventuur, terogge kommen: ‘Woarom zit pabbes legerkiste aiglieks vol mit zaipe.’
Zai het heur naaiwaark dou even rusten loaten en het mie oetstokt: ‘In d’oorlog haren wie overal tekört aan, omdat alles op de bon was. Ook zaipe. Zaipe om klaaier te wasken en zaipe veur joen liggoam en hoar.’ Dou zai zok achter t oor begon te kraben, docht ik even, dat zai noadocht. Mor nee, t was aans en zai besloot mit de woorden: ’t Is mor goud, dat we nou gain zaiptekört meer hebben, hou haren we die noa t eerappelruderswaark aans weer schoon kregen.’

Al wekenlaank loop ik mit t idee rond om wat biezunders te moaken van t doezendste verhoal in mien ‘Grunneger verhoalenwinkel’.
Zundag schreef ik t negenhonderdnegenennegentegste stokje.
n Dag vol tegenstellens. n Feestdag, mor ook n dag vol verdrait. Feest, omdat Anna heur dattiende joardag vierde, t verdrait zat hom in t plötse overlieden van Famke. Zai was al n dag of wat wat housterg, n vervelende dreuge houst, dij in de loop van zotterdag omsluig in körtoademeghaid en nait meer willen eten en drinken. Soavends bin k nog n poar moal mit heur in toene west en noadat zai aangaf, k wil nou op bère heb k heur aan zied moakt en smörgens was t doan…..
t Feest ligt al weer laank achter ons, t gemis van Famke ligt nog elke dag as n loden deken over t haile gezin. Ook bie Meiske en Wietske. Zai zuiken heur nog elke dag, ainegste wat zai nog aantrevven binnen heur geuren en elke keer as deure opengaait, stoan zai nog verwachtensvol te kieken of ….
t Is nait te begriepen en ook nait oet te leggen.
Oflopen doagen kwam t besef bovendrieven, dat Famke noa 16 joar n eerbetoon verdaint.

Hou groag k ook n aander onderwaarp veur mien 1000e verhoal kozen haar, mien gevoul zegt , dat t goud is. Onveurspelboare gebeurtenizzen bepoalen nou ain keer de gang van ons leven.
Veur de goie orde, goa k n ìndje terogge in de tied, noar 2014.
Ik kom op ain jannewoarie op stroat te stoan en bie t òfschaaid van waark en kollegoas, meld ik:
‘Ik goa eerst n aigen toenhoes baauwen en vervolgens n aigen webstee veur mien verhoalen.’
t Eerste staait al in mai, op verhoalenwinkel mout ik nog n dik joar wachten. Haalf september is t zo wied en goan winkeldeuren open. Ik neem mie veur, ik publiceer elke dag n verhoal.
‘Bist gek,’ zegt zeun, ‘dat lukt die nooit.’
Hai krigt geliek. Verhoalen verzinnen köst veul denkwaark en is n bewaarkelk perses. Gelokkeg komt zulfde zeun ook mit n oplözzen:
‘Doe lopst elke dag n poar keer mit Famke bie pad en weg. Doar kist toch ook stokjes over schrieven.’
Gewone doagliekse zoaken as onderwaarp veur n verhoal?
Doar heb k stief over noadenken mouten en as k op 12 september Famke aan de liene dou om t Wiekster ommetje te lopen, kriegen wie te moaken mit n schraiwende swoane.
Vanòf eerste zin is Famke nait allendeg mien hond, mor nog veul meer moatje en gesprekspartner, woar k alles mit dailen kin.
‘Hai is van ons schrokken,’ en as we oorzoak van t schraiwend beest en zien zaacht gejammer nait achterhoalen kinnen, zeg ik:
‘Zol zai aargens noar op zuik wezen?’ en as k in Famkes ogen n zulfde verboazen lees, proat ik veur ons baaident en zeg:
‘Meschain is hai zien moeke, of nog aarger, baaide ollu wel kwiet.’
As vanzulf, zunder veurberaaiden of overdenken tik ik n haalf uur loater t komplete, woargebeurde verhoal in ain oademzucht op en kom noa t (her)lezen tot de konkluzie:
‘Ik heb n nije verhoalvörm vonden.’
In dat joar 2015 schrief k nog 8 verhoalen, woar Famke in meer of mindere moate de hoofdrol speult.
t Bevuil mie, mien gruiend aantal lezers, mor ook boukoetgever Noordbouk zo goud, datter in 2016 al n boukje mit d’eerste 69 verhoalen oetgeven is:
‘Bie pad en weg, Grunneger verhoalen over mìnsen en daaier’.
t Doezendste verhoal mog zai nait meer mitmoaken, ook al besef ik dat zo’n opmaarken niks aans is as mìnsensymboliek. Famke is aal dij 16 joar, dat wie van heur gezelschop genieten moggen, aaltied zokzulf bleven. n Traauwe mìnsenvrund tot de leste dag, dij ons leven verriekt het mit mooie herinnerns.

Tegen 3 uur kwam t bericht van Nico, of wie auto snommedoags al bie gerazie hìnzetten wollen.

Gain punt.

‘Huif k der mörgenvroug ook nait veur dag en daauw oet.’

Gerappel aan achterkaant auto bleek n eernsachteger technisch probleem te wezen dan k docht haar. Doar mos dus n goie monteur aan te pas kommen.

Omdat belangriekste mementen in de Tour pas noa vief uur verwacht wuiren, zit ik om kwart over vare in auto op weg noar t autobedrief in Veendam. In lainauto, n twijpersoons bestelautootje zunder ziedroeten, hangt n pepiertje op t dashboard:

‘Joe rieden nou in n diesel.’

Punt. Zunder verdere oetleg. k Vroag mie òf, woarom t handschreven braifke doar hangt. t Is mor n hoanetree noar Kiel en k was zeker nait van plan om benzine te goan tanken. k Draai noa t instappen eerst linkerroet noar beneden, start de auto en ervoar bie d’eerste meters over parkeerploats, dat t rieden in n diesel nait vanzulf gaait. Wol t pepiertje mie dat dudelk moaken?

‘Auto’s waarm loaten draaien wordt ontroaden,’ heb k wel ais lezen.

Dus hobbel ik mit n kolde motor noar kaant van weg. Links is gain verkeer te bekennen, zicht noar rechts wordt deur t ontbreken van ziedroeten en n groot rekloamebord aan kaant van weg oardeg bepaarkt. In flaauwe bochte hest so-wie-so al waineg overzicht, mor noa n leste blik noar rechts trap ik stief op t gaspedoal en draai de weg op. Op t mement van overschoakeln noar twijde versnellen krieg k de schrik van mien leven. n Laankgerekt getoeter mout hoast tot in Nico’s gerazie te heuren west wezen. Deur t achterroetje zai k, datter n swaarte auto op mien bumper zit en veurdat ik ain keer mit ogen knipperd heb, het sjefeur zien auto al noast dij van mie schoven.

n Jongkirrel, zai ik. Hai het zien rechterautoveurroet open en deur open roet heur k hom bölken:

‘Wat mekaaiert joe wel, man, kinnen ie nait oetkieken.’

Hai is zo vergrèld en even bin k baange, dat hai op ramkoers ligt.

‘k Heb echt wel goud oetkeken,’ ligt mie veur op tonge, mor de woorden stoeken.

Haar k mie verontschuldegen mouten veur mien riegedrag, heb k loater bedocht. Haar k diskuzzie mit hom aangoan mouten, in n levensgevoarleke ‘pas-de-deux’ op openboare weg? Of haar k hom toch dudelk moaken mouten, dat hai in zo’n onoverzichtelke bochte ook zulf zien snelhaid aanpazen kon.

t Is der nait van kommen. En woar k min of meer verwachtte, dat sjefeur mit ain drok op t gaspedoal mie veurbiesnittern zol, nemt hai gas terogge en gaait op gepaste òfstand weer netjes achter mie rieden.

‘Wat n poppenkast.’

t Verhoal moakt thoes wel indrok, want as k volgende dag mit t dieseltje op weg goa om mien aigen auto weer op te hoalen, staait schoonzeun plöts noast mie om mie te begelaaiden. Op zien advies:

‘Ie haren auto guster beter roggels inparkeren kind,’ wait ik niks aans te zeggen as:

‘Macht der gewoonte.’

k Bin wel hail bliede mit hom, want k haar in dij vrumde lainauto zunder ziedzicht zulf nooit op n vailege menaaier de weg opdraaien kind. Net zo blied bin k n haalf uur loater mit mien aigen auto en as k dezulfde òfdraai as de dag derveur noar links moak, kiek ik nog twijmoal ekstroa veurdat ik stuur omdraai en wegtufke. Onder t rieden noar hoes, prakkezaaier ik nog ais goud noa over t vervelende avventuur van de dag derveur. Ik kom tot konkluzie, dat t aiglieks niks weerd is om in n vrumde auto te rieden.

Bie rotonde aan Lloydsweg kom k achter n camper te stoan. Hai het wel wat weg van onze olde Karmann. Tougelieks schaaiten allerlei beelden van joaren leden aan mien geestesoog veurbie. Zai k miezulf mit de camper roggels van oprit op de Wieke de weg opdraaien. Dat beurde nooit zunder hulp, aaltied ston Arineke wel kloar om aan te geven dat t vaileg was om de weg op te rieden. Waren wie op n camping aankommen en haren n schiere plek toubedaild kregen, den dirigeerde zai mie mit aarmgeboaren op t goie stee.

Toch vin k t vrumd, dat ik mit de camper, mit waineg functionele ziedroetjes en toch ook mor n klaain schieteg achterroetje, zunder ( verkeers ) problemen kris en kras deur veul landen in Europa trokken bin. En dat ik vlak bie hoes in n bestelbuske, toch n soort mini-camper mor net aan n ongelok ontsnapt bin.

In de tied, dou ik nog mor n hendeg kirreltje was, ontvolde zok n grote wereld vol vroagtaikens aan mie. n Wereld om te ontdekken, mor woar, kreeg k al snel deur, oplözzens nait voak veur t oppakken lagen.
‘As je wat waiten willen, mouten je vroagen,’ zee pabbe voak en om t nog wat dudelker oet te stokken:
‘Van vroagen worden je wies.’
Omreden dat hai voaker nait as wel aanwezeg was, stond ik der bie elk probleem dus regelmoateg allendeg veur. En dat was maisttied voaker as mie laif was.
Grote wereld van dou is netuurlek mor n zwakke òfspaigeln van mien tegenswoordege werkelkhaid. En toch, dou’k vrijdagoavend 21 juni in gezelschop van n verrazzend groot aantal Pekelder leeftiedsgenoten in de ‘Klinker’ in Winschoot zat te genieten van de prachtege ode aan ons aller Ro-d-Ys, wuir k bie ‘Dr. Cipher’ mit de snelhaid van t licht teroggeschoten noar vrouger tieden.
Veuls te laange zin het oetleg neudeg.
Ik mout doarveur noar t stee, woar Harry – op zien Pekels – Rijnbaargen, verantwoordelk veur tekst en melodie van dr. Cipher, doudestieds woonde. Op de W.H. Bosgrastroat 21, in t dubbel woonhoes op houk van Schipperswieke. Schuuns tegenover ‘Aalbion’. In t lutje riegje wonens tussen Schipperswieke en Wieskes draai haarst behaalve n bakker, n schilder ook n drogist.
Jozef Baalman. Op t roam van de winkel stond de noam ‘Bimex’.
Ik kwam doar wel ais om slikkerij te kopen of n flesje odeklonje veur mouder of oma te loaten bievullen. Ook mos k wel ais, as directeur van ULO-school de kop citroune wuir en scheel zag van kopzere bie Baalman haile swoare kopzeretabletten in deurzichteg kokertje hoalen.
Hou Baalman aan de noam ‘Bimex’ kommen is, heb k mie dou nooit òfvroagd. Tot ik lestent vrijdoagoavend ‘dr. Cipher’ beluusterde. Hou t kwam en woarom ik de link van dokter Cipher noar t lutje drogisterijtje legde, zel mie wel nooit dudelk worden. Guster bin k aan t snuustern goan op t net en in bouk. Bie t bestuderen van t verslag van Veenkelonioal Museum van 2017 bin k pas gewoar worden, dat ‘Bimex’òfkörten is van Baalman Import en Export.
n Klaain stokje geschiedenis:
Jozef is n zeun van voader Jozef en de bekìnde Jacoba Maria Wortelboer, t krudenvraauwtje oet Pekel. Dat nait zai, mor heur man krudenmenger was, wait nait elkenain. Heur petret en zien koopmansgeest – hai zol geld op geld west wezen – zörgen veur n golden handel. In 1895 worden zai evenwel veroordaild veur kwakzaalverij. De zoak blift vrumd genog doarnoa gewoon deurdraaien. Tot in 1970 winkel slot en verhoest noar Zuudhörn. k Mag veronderstellen, dat Harry net as ik en zoveul aander Pekelders vervast regelmoateg bie zien buurman in winkel west is.
Terogge noar de meziek:
In 1968 lopt Harry mit de gedachte n rock-opera in nander te flanzen mit as thema ‘De kleine Johannes’. Hai componeert mooie teksten en droagt ook n laid op aan dokter Ciever, n onderzuiker, dij alles perbaaiert in formules oet te drokken. Zo onstaait t laid dr. Cipher.
In hoes is n koamer vol apperoaten
Der zit n man mit neus in bouken
Kikt deur n microscoop en nait noar die
Hai is ja n man van de waitenschop
t Beeld van buurman Jozef in zien witte jaze en zien oelebrillechie op neuze dringt zok bie t lezen van bovenstoand – vrij vertoald – stokje aan mie op en ik denk:
Zol Harry datzulfde in ’68 bie soamenstellen van de elpee Earnest Vocation ook zo ervoaren hebben?
Is dr. Cipher de personifikoatsie van Jozef Baalman?
Aiglieks haar ik mien voaders road opvolgen mouten en vroag regelrecht bie de moaker van t laid hìnleggen mouten. Dat ik dat nait doan heb, is, omreden ik t mement van beluustern, dij aine flits dij mie in de Klinker deur de kop schoot vastholden wol en op pepier/lees tikmesien vastleggen wol.
Meschain heb k t mis en binnen mien hazzens mit n onmeugelke gedachte op loop goan noar n doelloos ìnde. Was t ‘just fancy’, n woanidee.
Dat mout ik den accepteren, mor schrieven is ontdekken en den loop je t risico, dat t n flottje wordt.

‘As k mie nait vergis, hebben wie dammeet feest.’
‘Zo vroug op de mörgen al,’ zegt Famke mit braide gaap en sloaperge blik vanoet heur waarme hondennuske.
Olde stabij komt langsoam en mit zichtboare muite overìnde, rekt zok ais oet, draait twij moal in t rond en knoedelt zok vervolgens weer in hörn van hondenmand. t Is heur te vroug om zok zulvens mor te verdaipen in Wietskes opmaarken over noadernd feest. Zai let zok geern weer wegzakken in daipe dreumen.
n Tel loater komt Meiske om hörn van daaiernsloapkoamer gieren en vragt nijsgiereg:
‘Woar pruitst net mit Famke over?’
‘Neuzewies,’ plagt Wietske t levenslustege poeske.
Omdat Meiske zok zokse dingen nait zeggen loat, duurt t mor even veurdat kat en hond t hond-en-kat spellechie speulen. t Wordt Wietske al gaauw te bandeg mit zo’n verniende, schaarpnoagelge katte, dij heur aingoal achter de kont en op de kop zit. As stofzoegergeluden de koamer vullen, binnen twij honden en ain kat in waarkkoamer aan t overleggen. Zai waiten, as boas en boazinne vroug in t ìnde binnen, hai mit stofzaiger, zai mit natte lappe, den kin t mor ain ding betaiken:
‘Der komt veziede.’
En plannen binnen snel smeed.
In stille òfwachten verlopen vrouge uren. Zo liekt t tenminnent. Famke is t al laank weer vergeten, datter weschienlek bezuik komt en ronkt as n rooske. Wietske slept mit open ogen en Meiske zit, zoals gewoonliek, veur t grote schoefroam noar boeten te kieken.

Niks verradt de duustere plannen, dij de drij musketiers, soamenspanners in t kwoad, oetdocht hebben.
t Lopt tegen tien uur, as veurdeurbèle ding-dongt. Famke slept doar dwaars deurhìn, wakkere Wietske is as n springveer oet heur mand vlogen en zit binnen drij tellen mit verhoogde haartslag en snoefneus stoef aan koamerdeur. Van sloaphond noar woakhond. t Köst boazinne veul tact en mooie woorden om in de hal te kommen. Pas noa n draigend ‘en nou aan kaant’ lukt heur dat. Meiske het zok tiedens t gefruzzel bie deur tussen de kovviekopkes en gebaksschuddeltjes op t aailaand nuzzeld. Zai zit eerste rang bie t verwelkommensritueel, woar d’eerste gast op traktaaierd wordt.
‘Tsongejongejonge, wat een sprongen, Wietske liekt wel n circushond,’ stelt zai vast.
Tiedens trampo-show klingelt deurbèle veur twijde moal. Dit keer blift koamerdeur open, zodat Wietske kans boden wordt nije gasten zulf te ontvangen. Twij doames brengen nogal wat ruiern in hoes. t Wordt even rusteg, as bliekt, dat ain van baaide vraauwlu hondenkoekjes in tazze het. Zai is n hondenkenner en wait Wietske veur n zetje òf te laaiden. Bie de daarde bèle begunt t springfeest vannijs.
‘Neem n hond, den is der aaltied aine bliede as t thoeskomst,’ zol olde buurman zeggen, as hai Wietske zo bezeg zag.
Vaarde gast is leste binnenkommer, mor het gain binnenkommertje in buutse. Zai het wel wait, hou’je mit honden omgoan mouten. Loat ze links liggen, den het hond der gain oardeghaid aan en is t gedonder zo òflopen.
Of kovviegeuren heur neuze kiedeld hebben, as elkenain aan toavel zit komt Famke langsoam op dreve. Zai schommelt koamer binnen en ook al binnen heur ogen nait meer zo best, zai rokt wel vrumde mìnsengeuren en…. begunt te blavven. t Olde, aandounlieke wiefke trekt op dij menaaier alle aandacht noar zok tou. Of dat n poar uur leden zo òfsproken is in t gehaime overleg, zel gainaine ooit waiten, mor datter zok vanòf dat mement n bult zoaken aan de mìnselke aandacht onttrekken, is wel zeker.
As Meiske in daaiernkoamer met veul gekraab in kattenbakke zok oet de noate waarkt en persoonlieke geurvlagen zok vermengen mit kovviegeuren, springen twij mìnsen overìnne. Omdat kattenkörrels nait alle zoere lochten wegnemen kinnen, lopt hai binnen de körtste keren mit kattenbakke noar boeten. Omreden dat Famke toesjoer rondjes draait en zai wait, dat doar voak n bepoalde bodschop achter vot komt, vlogt zai mit n treuzelhond achter hom aan. Gelokkeg is de kovvie nog te hait. t Zol Meiske n zörge wezen. Zai het t stoer om t gebakschuddeltje, nog mor net belegd mit n stokje appeltoart n stokje dichter noar raand te schoeven. Wietkse kin hoast nait wachten op aal t lekkers, dat heur touvalen mout. Gesoamelke actie van kat en hond ontgaait de veziede. De paniek, dij touslagt as zai en hai mit n bevrijde Famke weer in koamer verschienen, is des te groter. Op n hoartje noa worden schuddeltje en gebak van de ondergang red en mit zaachte haand verdwienen drij daaier, onopgemaarkt in de gevangenis.
Ook goie veurnemens worden soms bestraft.

Leven in n drij-generoatsies-gemainschop het zo zien veurdailen. Van n veroldernsperses kin in zo’n soamenlevensvörm aiglieks gain sproake wezen. Noadrokkelke aanwezeghaid van de daarde lichten dut zok gelden en doar plukken wie de vruchten van en blieven toch nog ainegszins bie de tied.

Bezuik van klaainkinder is behaalve n aangenoam tiedverdrief soms ook wel leersoam.

Zo kwam oldste klaaindochter van de weke zo mor even gezelleg buurten. Wie haren nait zoveul te melden, zai zoveul te meer.

‘Kijk eens, wat een mooie foto ik van onze drie honden heb laten maken.’

‘Joe hebben ja mor twij honden,’ wol ik heur op heur vergizzen wiezen, mor noa n eerste blik op heur klaainbeeldschaarmke begreep ik, dat zai t over n oldere foto haar.

‘Gemaakt door AI,’ luit zai ons trotsk waiten.

t Ruip benoam bie mie nogal wat tegenstriedege gevoulens op, woar k, om t kind nait votdoadelk veur de kop te steuten, over twievelde of k doarmit wel veur n dag kommen kon. t Rezeltoat van körte overdenken vuil tegen:

‘Mooi,’ zee k, ‘mor zai binnen t nait echt.’

Aan heur gezichte zagst de teleurstellen en k zee dou, om nait nog meer schoa aan te richten, zo vezichies meugelk:

’t Binnen heur ogen en dij kieken toch aans.’

‘Dan probeer ik het nog eens,’ was t verrazzend vlotte antwoord.

Noa drij perbaaiersels dus k aiglieks niks meer te zeggen, want de techniek vermag den veul, mor kin soms nait in de schare stoan van t echte leven.

De vroag, dij k miezulf voak stel, is of wie ons mit de stroom van ‘nepbeelden’ mitdrieven mouten loaten, of tegen dijzulfde stroom inroeien mouten.

Wat der bevubbeld mit de Waarme Golfstroom vanoet t Grote Continent in t westen diz’kanten opstroomt, is soms stoer te bevatten. Zai valen bie mie onder t hoofdstuk:

‘Sprookjes van Donald, de Grimmige Grammiet.’

Woar wie de gedrevenhaid, mor veuraal de klungelghaid van zien (veur)noamgenoot in ons haart sloten hebben, binnen de beelden, dij Donald II bliekboar verspraaiden mag, zörgwekkend. Woarst verwachten magst, dat de leste n veurbeeldfunctie het, de werkelkhaid geft voak t tegenovergestelde weer. En t noadail is, hai komt der mit weg en let n bult mìnsen in de woan, dat zien werkelkhaid t echte leven weerspaigelt.

t Binnen nou ainmoal nait allendeg goie veurbeelden, dij mitlopers trekken, mor wel wait ….

Meschain is t over n poar joar doan mit dizze kemedie, mor of wie doar in ‘onze’ tied in berusten mouten, blift de vroag. Onze toukomst is nog mit n stok in t mulle zaand schreven en hoop is ook mor n nikszeggend woord. Van t grote toneel blief ik doarom ook geern zo vèr meugelk verwiederd.

t Köst mie gain muite.

t Doaglieks leven vlakbie het ja genog beslommerns en al heb ik genog aan de poar vaarkante meters van mien waarkkoamer, Arineke het wat meer roemte om zok tou neudeg.

Zo is zai al n dag of wat in de weer om n schounendeuze te vullen. De mooi versierde deuze ontlokte mie d’opmaarken:

’t Is toch nog gain Sunterkloastied.’

Nee, t was veur de actie ‘Gain’.

k Begreep der gain fozzel van en pas noa n oetgebraide oetleg kreeg k deur, dat ‘Gain’ gain Grunnegs woord was, mor op zien Engels oetsproken worden mos.

‘Gain’ helpt,’ las k loater op n begelaidende folder.

t Is n wereldwiede actie veur kinder in aarmoudege omstandighaiden.

‘As t den ook mor bie dij aarme kindertjes terechte komt,’ zee k wantraauweg.

Mörgen is t daaierndag en mit t gedachtengoud van Franciscus in buutse binnen vraauw en dochter guster gesoamelk mit n collectebuzze op stap goan.

Veur daaier en kinder mouten je opkommen. Heur onbevangenhaid is heur kwetsboarhaid en deur t goie veurbeeld te geven maggen je hopen dat mit noame de kinder weerboar, mor veural zokzulf blieven kinnen in dizze rap veraandernde wereld.

‘Wie mouten dammeet even bie tandarts langs,’ krieg k lopiesweg te heuren.

t Is bodschoppendag en redelk vroug in de mörgen. Mit n matte vol plestiek flèzzen en n matte vol matten was k net op weg noar auto, as Arineke mie weer over òfsproak informeert. k Was t glad vergeten, zai kluig al n zetje over koeskillen.

Mit de gedachte: ‘t Is gain omrieden en t zel wel nait laank duren,’ stappen wie n lege wachtkoamer binnen.

Of zai mien gedachten roaden hebben, meschain zaten zai al op heur te wachten, binnen n poar menuten is de stoule noast mie leeg. En wat dust den? Den pakst n tiedschrift en verdaipst die in n aandere wereld, de wereld van (sport)Helden. Interessant.

Zo komt t, dat ik nait maark, datter n man aan t aander ìnde, zo vèr meugelk bie mie vot, aan toavel is goan zitten. k Heb echt gain deure open en dicht heuren goan en zeker gain ‘moi’ of ‘goedenmorgen’ heurd. Stille pazzant is gain proatjeboksem, ook al gun k hom n vrundelk knikje. Dat ik hier zit te wachten op mien vraauw en gain pasjìnt bin, liekt mie, te oordailen noar zien gezichtsoetdrokken redelk overbodege informoatsie.

‘Meschain het de man piene en holdt doarom koaken stief op mekoar,’ zo sloet ik dizze woordenloze woordenwizzeln abrupt òf.

Omreden dat ik schuuns vanoet mien linkerooghouke zai, dat man toesjoer mien kaante op blift kieken, watter te zain is aan t troage, den wel stilstoande verkeer dat over ainboansweg veur t hoes langs kropt, snap ik nait, mor k voul mie n beetje ongemakkelk bie zien priemende ogen. k Draai doarom n poar groaden noar rechts, draai hom dus de rogge tou en perbaaier mie te concentreren op de tekst van t verhoal. Op de kop lezen is stoer.

t Duurt gain tien tellen, as deur opengaait en n vraauw noar binnen stapt. In ain ogenblik zai’k aan heur hoogrode konen, dat zai of haard lopen of haard fietst het. Aan grouten komt ook zai nait tou. Zai het t stoer mit jazerits en om heur laange, gekleurde sjale, n poar moal om d’haals wikkeld, òf te doun. k Heur heur poesten en stìnnen, wat n bevesteging wezen zol van mien eerste woarnemen, mor n licht houstje en biekommende snöttergeluden doun vrezen, dat hier n vraauw binnenkommen is mit n verkoldentje.

‘Meschain was n bezuik aan dokter ook nait verkeerd west,’ overweeg ik, grapjas, mit heur te dailen.

Zai is schuuns tegenover mie goan zitten biekommen van vermuienizzen en is drok aan t rommeln sloagen om vervolgens noa wat gewuil in n daipe, struupsiekoren tazze n buusdouk op te daipen.

Ook daarde gast aan toavel is gain kwebbel. Woar man nog aal noar boeten zit te kieken, glopt vraauw aingoal zien kaant op.

‘Of kikt zai noar dichte deur woar zai dammeet noar binnen mout,’ bedenk ik.

Hoop of angst?

Kruzende blikken levern in elk geval gain gespreksstof op.

Van lezen komt in dizze stilte waineg terechte. Van stilte en nikszeggende blikken wor k ongedureg en as k zai, dat vraauw heur haail zöcht in heur mobieltje, perbaaier ik droad van mien op de kops verhoal weer op te pakken.

t Is mie net nait gund, want n jong wichie is binnenkommen. Zai stievelt rechtdeur noar assistente om zok te melden.

‘Zai is hier kind aan hoes,’ konkludaaier ik.

Tougelieks vaalt mie op, dat stille man wat onrusteg op stoule hìnneweer schoedelt en regelmoateg mit veul saggrijn noar mie en op zien allozie kikt.

Ik bin mie inains weer bewust woarom ik hier zit en kombineer:

‘Hoogstweschienlek het hai n òfsproak mit dezulfde tandarts, woar Arineke nou al sikkom n half uur van zien tied snoept het.’

t Gaait, zoals alles dizze mörgen langs mie hìn en boeten mie om. Ik bin der wel, registreer, mor speul gain rol.

Zulvens gain bierol. k Bin den ook bliede, dat t (voetbal)verhoal van n Amsterdammer in Liverpool hail interessant is. Tot t mement, dat ik n mitlezer krieg. Haalf over toavel bogen, kikt t wichtje den ais noar mie en den weer noar mien tiedschrift.

‘Waarom lees jij op de kop.’

Heur verboazen is echt, of zol zai denken, dat ik nait goud gozzel bin.

‘Ik perbaaier mie in n wereld te verploatsen van lu, dij dyslectisch binnen en t stoer hebben mit woordbeelden interpretaaiern,’ wil ik zeggen.

Of t kind dat begriepen kin, vroag k mie òf en onthold heur dij informoatsie.

Noa n uur is t wachten doan en krieg k onderweg noar auto van Arineke n hail verhoal over stoer te vullen koezen. Man in wachtkoamer zit den, zai’k deur ziedroete, nog aal noar boeten te kieken.

Zai is n 93 joar en moakt nog doaglieks t verschil. Of zai aaltied zo west is, vertelt t verhoal nait, mor zai is zeker n taante mit hoar op de koezen. En boven alles…. schaarp van geest, aine dij zok gain knollen veur sitrounen verkopen let.
‘Je moet haar niet tegen de haren instrijken,’ heb k al voak heurd.
Huift ook nait, want mìnsen op leeftied hebben net zo veul recht op n goie behandeln as lu van welke leeftiedscategorie den ook. n Luusternd oor en openstoan veur heur doagliekse zörgen hebben zai noa zo’n laank leven toch wel verdaind. Gelokkeg lopen der n bult van zokse mìnsen in de zörg rond. Perbaaiern ook oet, woar interesses van heur ‘pasjìnten’ liggen. Zo binnen der ‘oldjes’ dij stommegeern over t verleden proaten willen, aandern kist gain groter plezaaier doun as n mooi melodietje veur te speulen. Bie onze 93-joarege zit t aal in ain persoon versoameld. Zai kwedelt t personeel, in elk geval dijgenen dij der tied veur vrijmoaken, de oren van de kop en is moeskestil, as z’heur op n doodnormoal mobieltje n verske oet d’olde deuze tovern. Joa, zai is n dankboare klant.
n Poar moand leden heb k heur mien bouk ‘Bie pad en weg’ schonken.

Soms heuren je nog wel ais wat en omdat ik nog n stoapeltje in n olde deuze op zolder liggen haar en t verstovven bij lutjen aan toch al begonnen was, heb k heur per kerende post n eksemploar toustuurd.
Op mien vroag:
‘Kin zai den Grunnegs lezen?’ kreeg k te heuren, dat zai in n kraant al verschaaiden keren n verhoaltje van mie lezen haar.
Nait dat t aineg verschil moakt haar.
Van de weke kreeg k per kerende post van dezulfde postbode n braif van d’olde mevraauw op matte vlijd. t Bouk was sikkom oet en zai voulde bliekboar de behuifte om schriever ais dudelk oet te stokken, hou zai over zien vertelsters docht. Om persies te wezen over t verhoal ‘De postbode.’
n Körte inhold veuròf:
‘De postbode’ speult aargens in de winter van 2015. Ik loop mit Famke bie t Lutje Bos ( op Ommelanderwieke ) en kom mit n postbesteller aan de proat over t stoere leven van postbezörgers. k Heb de dag derveur n beste slister op t weggetje bie Jeudenkaarkhof moakt, mit as gevolg n zere scholder.
De braif begunt zo:
Blz. 120 ‘De postbode zegt, dat hij weer verder gaat’
Zai verontschuldegt zok vervolgens, dat zai gain Grunnegs schrieven kin, wel proaten en ook lezen en schrift den n opmaarkelk zinnetje:
‘.. maar bij het jeudenkerkhof denk ik, dat ie het mis hebben. Jeuden hebben geen kerk, dus ook geen kerkhof, maar een synagoge.’
Heur reactie verboast bie t eerste lezen en zet mie tougelieks ook aan t prakkezaaiern. Woarom het mien onverwachtse slister op t asfalt bie t jeudenkaarkhof ( en dij k de volgende dag nog nait vergeten was ) heur aanzet tot bovenstoand zinnetje. Zol zai onverwaarkte belevenizzen overholden hebben aan WO2? Binnen der dou dingen beurd, dij zai nait zo makklek vergeten kin? Of is dat te vèr zöcht. Mien olden waren van dezulfde leeftied en pruiten ook ja nooit over oorlogstied.
Zai mout traauwens nog wel wat over zokzulf kwiet:
‘Ik ben wel een echte Grunneger, uit de school Foxhol. Goed onderwijs, maar Nederlands was bekakt.’
Zai geft tou, ook al het zai t stoer mit schrieven, dat zai de braif in n haalf uur schreven het en slot òf mit de woorden:
‘Het boek is haast uit. Mooi en nog heel erg bedankt. Ik lees het met plezier.’
Bliekboar het de postbode hoast had, het meschain stoan te drammen, getuge heur leste zin:
‘Ik moet nu stoppen, anders kunt u het niet meer lezen.’
Mor t mooiste bewoart zai tot t leste: heur aigen handtaiken. Om in te liesten.

Riedend deur dokeg Grunnegerlaand, zai k troage rudermesienen over oetgestrekte eerappelkaampen kroepen.
Prachteg haarstbeeld, dat elke keer onderoethoald wordt deur verhoalen van laankleden. Steevaast begunt op dat soort mementen film van mien old’heer, soamen mit bruiers op knijen aan t eerappelkraben, veur mien ogen langs te draaien.
‘Foute prakkezoatsies,’ perbaaier ik mien aigen gedachten te verdrieven.
t Binnen gain mooie beelden en k mout woaken veur vaalse sentimenten.
Oflopen vrijdag luip k mit Wietske bie Leinewieke en zag dat eerste eerappelbovist onderoetschovveld en in stokken op fietspad lag.
‘Kwoajongensstreek,’ was t eerste wat mie deur de kop schoot.
‘Foute gedachte?’
Wat de netuur moakt, kin mìnsenhaand of weschienleker mìnsenvout ja zo makkelk vernailen. Zunder noa te denken over t nut van paddestoulen, prachtege sieroaden van de haarst, dij nait allendeg bovengronds pronken, mor onzichtboar veur t oog heur belangriek waark as oproemers doun. Dij verdainen zeker gain schop.
In hoofdartikel van vrijdagkraant loop k bie eerste zin al tegen n joekel van n schrieffout aan en as k in t stokje van Sandman denk n steurende fout te ontdekken, heb k muite om deur te lezen.
Kop kovvie brengt rust en op pagina drij krieg k, noa t lezen van t kopstuk weer hoop en n weschienleke medestander in mien joarenlaange òfkeer tegen bladbloazers. t Is gaauw doan. Drij regels verder is t al weer meleur.
‘Wie waiten,’ schrift stokjesschriever, ‘hou de grond, deur bloadjes vot te poesten veraarmd.’
Veraarmd mit n -d?
t Is nait mien dag.
‘As t twievelst ofst n -d of n -t aan t ìnde van n waarkwoord schrieven moust, zet den t woord ‘lopen’ der veur in de ploats,’ heb k mien leerlingen aaltied verteld.
’t Moakt toch nait oet of k n woord mit n -d of n -t schrief, ie begriepen toch wel wat ik bedoul,’ het n leerling noa n belerende opmaarken van mie ais tegen mie zegd.
Haar hai geliek? Of mouten wie toch meer waark moaken en meer aan toalveerdeghaiden doun. As k t leuven mag, kist t aantal nije woorden, dij jongelu tegenswoordeg broeken hoast nait biebainen en spreken zai n aigen, soms onbegriepelke toal. Dat toal zok automoatisch vernijt is gain nijloatje en t zol nait goud wezen om dizze vernijens tegen te willen holden. Toal leeft, mor om niks te doun aan spelling en grammatica, lopst den nait op n doodlopende weg.
In de netuur dut zok n zulfde probleem veur. Ook doar geldt: Mouten wie, mìnsen, doar actief ingriepen of gewoon niks doun.
Terogge noar de bladbloazers van bladziede drije en spesioal noar de mìnsen, dij aal t leven van eerdbodem votpoesten. Woarst vrouger grashaark broekdest om ‘rommel’ in toene aan kaante te haarken, doar hebben bladbloazers heur toak overnomen. Particulier of gemaintepersoneel, der is gainaine dij nog n haark in handen krigt.
Fout in haarst.
Wat zai nait waiten en soms nait waiten willen, is, dat basis veur t bodemleven, veur aal dij tiekjes, wurmkes en bacteriën t blad is. Hoal je t blad vot, gaait t leven vot en verzuurt en verdicht de grond.
Volgens de kenner:
‘Bloadjes dij deur n wurm oetpoept worden, levern 8x zoveul opneemboar fosfoat veur bomen.’
Goud in haarst?
Loat asjeblieft de bloadjes liggen in toene en moggen ie nou zo’n hekel hebben aan bloadjes op t gras, maai ze gewoon mit grasmesien mit.

Ik dou t al joaren. Vanòf oktober veeg k nog wel ais t stroatje schoon, mor bloadjes, net as verrötte appels en peren blieven gewoon liggen. Net as t snui-òfval. Tot t vrouge veurjoar. En t mooiste van zo’n ‘rommeltoene’ is, dust diezulf en de vogels, eekhoorns, mollen en stiekelswientjes en aal t aander leven der n groot plezaaier mit.

Wie waren t wel wìnd om nachtkatten om hoes te hebben.
Ofst der echt aan wìnst is n twijde. n Jaauwsternde katte, voak in gezelschop van mitjeuzelnde soortgenoten, onder sloapkoamerroam, voak vèr open vanwege bruierge augustusnachten, is gain pretje. Hest al muite om mit tropische binnentemperaturen in sloap te valen. Komst eindelks in t schemergebied van de sloap, begunt der n nachtconcert, woar sloapzuikers, zulvens zunder tougangskoartje ongevroagd tot luusteroar tou veroordaild worden.
Kloagen helpt nait.
‘Katten binnen nachtdaaier,’ hebben buren aigen handel en wandel over heur löslopend kattengespuis regelmoateg verkloard.
Niks doun is ook opvouden en omdat ‘ksst-kssstt’ wegstuur-geluden gain zin hebben en n emmer weggooi-wotter nait bie mie opkomt, blift zo’n probleem bestoan. Wie vonden t aaltied wel rusteg, dat ons aigen katten vaileg in hoes zaten.
Moandagmörgen, veur mien gevoul was t nog nacht, wuir k deur n ondudelk zaacht kloaggeluud roeg oet mien leste sloap hoald.
‘Mraauuuw, mraauuw.’
t Onmiskenboare kattengeluud was reden, dat ik in ain klap kloarwakker was, bainen noast bère sluig, mit n poar stappen bie t wiedopen sloapkoamerroam stond, gediene aan kaante schoof en ….oog in oog stond mit Garfield. Garfield, de rooie koater van de veurburen zat potsierliek in ons sloapkoamervenster mit neus aan t horrengoas.
Hai was bliekboar blied mit mien verschienen, draaide zok ais in t ronde, gaf kopjes tegen t muggengedien en muik zaacht knorrende, tevreden spingeluden. t Was overdudelk, hai wol der in en haar hai, zoals zien wereldberoemde noamgever, proaten kind, hai haar vervast zegd:
‘Ie kinnen wel aal wat mainen, mor ie hebben wel mien sloapstee stolen.’
En geliek haar hai. Garfield is n echte boerderijkatte, dij sunt wie hier wonen veroordaild is tot boetenleven.

Eertieds nog schuurkat is hai vanòf t mement, dat de baauw van ons binnenhoes begon, haalverwege 2023 degradeerd tot boetenkat. Ook al hebben veurburen veur hom n stee in biekeuken bedocht, t is nait wat hai wìnd was:
‘De kunk van dörsdele en zolder.’
Doar sluip hai en doar haar hai zien aigen jachtterraain, juig hai op moezen en rötten. Tot grote tevredenhaid van de mìnsen en van homzulf. En wol hai ais oetsloapen, den beurde dat. Wol hai op stap, den was der aaltied wel aine, dij baanderdeuren of schuurdeur even opendee. Zöchde hai zien plezaaiertjes bie t daip of buren, hai was vrij man om te doun en te loaten wat hai wol. Wol hai achter de wichter aan, den dee hai dat. Haar de buurkat teveul katsones, ‘Lion-king’ van Kiel zette hom wel even terechte.
Moandagmörgen hebben wie t horrengoas, noa dij overhoaste dagopen, veur Garfield even omhoog schoven. Bedachtsoam snuvvelnd en in t ronde kiekend het hai ons boudeltje in zok opnomen. Het de sprong op t sloapkoamerzaail woagd en het noa n körte inspectie besloten via de hal toch mor weer deur de veurdeure te verdwienen. t Was schienboar nait, ook al ligt der n matte mit ‘Welcome’ veur de veurdeur, wat hai zöchde.
En ondanks de vrijhaid, dij hai doaglieks ervoart, denk ik, dat t toch wel aanpazen is veur t olde baissie.

Halfstuuversbrug, verbinder van Grunneger veenkelonies mit t Drìntse heuvellaand. n Schierder pertoal tussen dal- en zaandgrond kist hoast nait bedenken. Doaglieks raust t interpervinsioal verkeer mit datteg – en soms wel meer – over Kieldaipster klapbrogge.

Of passerende lu bekìnd binnen mit noam van brogge is nait zo belangriek. Zulvens as zai in t bootjevoarseizoen veur open brogge stoppen mouten, kriegen zai dij prachtege olderwetse noam nait te zain. Kiel-Windeweerders en Kiel-Windeweersters, of worden zai in ain woord, meschain net zo makkelk, aandud as Kielsters, waiten van houd en raand. As de juf of meester t d’kinder op school nog nait verteld het, hebben olden t broggenverhoal weschienlek tot vervelens tou al verschaaiden keren òfdraaid.

‘Vrouger haarst hier drok voarverkeer in t daip en ook nog veul meer battens as nou. Draaibattens en dij wuiren deur n brogwachter, of zien vraauw, òfdraaid. t Loon, dat zai mit dat swoare waark beurden, was n cìnt en veur wat grotere broggen soms wel n haalf stuver.’

Wat n stuver is, is tegenswoordeg stoer oet te leggen. Van porremonnee en porrefullie hebben zai nooit heurd en van koperlappen en stuvers het t jonge volk al hailemoal gain wait. Zai binnen meer richt op tikkies en as t op betoalen aankomt, hebben zai n pas.

Kreeg mien voader vrouger n nije, glanzende stuver in handen, den was t taimpie:

‘Kiek ais even, dizze stuver zet ik op de bank.’

Wie wozzen wat t vervolg was, vruigen alsnog woarom en konden t antwoord wel dreumen:

‘Den kin k zeggen da’k n mooie stuver op baank heb.’

Van vrouger noar nou is mor n hoanetree.

Noa wat omzwaarms bin k sunt n dik twij joar Kielster en woon op körte òfstand van Halfstuuversbrug. Nait meer in schoolmeestersdainst, heb k elke keer as k aan kom rieden en mien oog derop vaalt weer muite mit zien noam en k zel toch n keer over de brogge kommen mouten om mien probleem oet te stokken.

t Is de stuver, dij mie dwaars zit. Dizze stuver staait noamelk nait nuver, t is toalkundeg nait zuver en hopelk du’ver t der over hebben, want stuuver mit twij u’s, ook al is t mor n haalve stuver is fout.

’n Rooie streep der deur,’ zol n schoolmeester zeggen.

Onbespreekboar.

Omreden dat ik toch t zuvere der van waiten wil, krieg k mien olde ‘Ter Loan’ op toavel. Zuik ‘stuver’ en vind hom, net as t woord ‘haalfstuver’. Aalbaaide mit ain -u, mor hai/Ter Loan het nog n verrazzen in buuts.

’Haalfstuver wordt ook wel botje nuimd.’

Ik mout t woord even goud pruiven en denk:

‘Woar kin k die van?’

Botje bie botje leggen, joa, doar wait ik alles van en mien droake wat meer bot geven, dat kin k mie ook nog wel herinnern, mor aargens verstopt in n vèr verleden zit nog n aander botje, dij k wel heur rammeln, mor zok achter t loek verstopt en zok aan mien zicht onttrekt.

Hopeloos in toeze deur t nait vinden, neem k hond aan taauw en goa aan de sjaauw. Voak brengt bewegen ook hazzens in bewegen. t Is stoer lopen in t veld mit aal dij wakkere mollen mit heur valkoelen en as k daip in gedachten toch ongeloksvogel wor, schut t der zo mor in:

‘Mit knikkern haar k aaltied n geloksbotje.’

n Knikker, mienent was wat groter, n bonk. Verloor k in t spel toch mien geloksbotje, den mos k oardeg over de brogge kommen en botje bie botje leggen om de schuld veur t teroggekriegen te verevven.

Nog even heb k hope had, dat stuver in t Drìnts mit twij u’s schreven wuir, mor dat was ijdele hoop.

t Blift steurend, dat t evenwicht versteurd blift. Haren bedenkers in eerste lettergreep ain -a touvougd, haren zai de – u vervalen kinnen loaten.

Halfstuuversbrug zol t n zörge wezen. De vroag is of stuvertje wizzeln nog bespreekboar is.

Hou?

Botjesbrug!

Leste moanden hoakt Arineke zok de vingers hoast kepot. Noadat femilie veurzain is van kleurege windspinners, veur in toene, het zai zok sunt n week of wat toulegd op lutje gelokswurmkes. Goarenklountjes mit n kralenkopke.

‘Wat vindst der van?’
Ik zee, dat ik t wel schier von, mor was benijd woar dij kwamen te hangen.
‘Naargens.’
Zai het vervast verboazen van mien gezicht òflezen.
‘k Dou hom dammeet in n puutje en verstop hom.’
k Docht, t is n soort van verrazzen veur klaainkinder. Net as t zuiken noar poaskaaier.
‘Nee, aargens op n aander stee.’
k Was kompleet oet lood sloagen en vruig, woar zai dij onzin vot haar. Alsof zai op ploagstoul zat, luit ze der lagend op volgen:
‘k Dou der ook n riemseltje bie.’
Zai haar mie dus gewoon veur t zootje.
‘As aine hom vindt en t riemke leest, den mag k hopen dat e doar bliede van wordt.’
Hail langsoamaan begon t mie te doagen. Perbaaierde zai zok in t riegie van bekìnde stroatkunstenoars te wurmen.
Veurege weke luipen wie in Veendammer winkelstroat bie ‘Grabbeltunne’ noar binnen.
‘Even snuustern of doar ook gelokswurmzakjes te koop binnen.’
t Is doar aal veur n sintekroam.
Ik heb waineg vertraauwen in n goie koop en loop mit nutteloos mandje achter mien eega aan. Bie eerste schap, twijde vak is t zo mor roak. n Haile bakke vol puutjes. Zai is bliede en ik denk:
‘Da’s snel bodschoppen doun.’
Noast ons zöcht n olde vraauw noar wat ondudelks. Of en tou glopt zai stiekom opzied.
‘Zol zai ook belang hebben bie Arinekes puutjes,’ denk ik.
k Heb al laank schoten, ain ketonnechie mit n stok of wat puutjes köst nog gain haalve doalder
en as eerste eksemploar in mien mandje verdwient, zeg ik – netuurlek weer veuls te haard -:
‘Oh, doar kist wel n poar meer van mitnemen.’
Arineke het zokse prikkels nait neudeg. Zai grabbelt links en rechts wat bie nander en kin heur enthousiasme mor moeilijk verbaargen.
‘Z’hebben hier zakjes in wel vief kleuren.’
As bodem van mien mand nait meer te zain is en k zai, dat twijde vak sikkom leeg is, zeg ik:
’t Is toch nait bedoulen haile winkel leeg te plundern.’
t Komt mie op n onbegriepelke, kwoie blik van olde vraauw te stoan. Overtuugd, dat wie nou wel òfreken kinnen bie kassa, krieg k te heuren:
‘Zolve nog ais kieken of zai hier n bewoarbuzze hebben veur onze grote bakkersbeschuten?’
t Liekt mie gain verkeerd veurstel. Aingoal te grote beschuten oet n te klaaine buzze kloppen is gain waark.
Veul succes hebben we nait. Ainegste, watter op liekt, binnen vaarkante buzzen.
Ik bin der votdoadelk op tegen. Rond in vaarkant paast nait.
‘As k waiten haar, dast hier noar zuiken wolst, haar k beter n beschuut mitnemen kind,’ zeg ik.
Olde vraauw flottert nog aal, as n luustervinkje binnen heuròfstand om ons tou. Zai rommelt wat in plestiekzakjesvakje. Nait dat ik aan achtervolgenswoanzin lie, mor t is net of zai aan ons vastplakt zit. t Woarom ontgaait mie, mor daipe rimpel in heur veurheufd geft aan, mien leste opmaarken wordt mie bliekboar weer nait in daank òfnomen.
Arinekes ‘Wie kieken wel aargens aans,’ laaidt t ìnde van koopjeswinkelspeurtocht in en as wie richten kassa lopen vlogt t ‘En aans hebben wie ook nog wel plestieken puten, mit zo’n handege ritssloeten, doar pazen beschuten vervast wel in’ mie ongewild over tonge.
Olde vraauw schudkopt veur zoveulste keer, kikt meedliedeg noar Arineke en zegt:
‘Zolst mor zo’n kirrel hebben.’
Bie t òfreken kommen wie achter zulfde vraauw te stoan. Heur oogst is n rol mit plestieken puten, mit ritssloeten en as zai winkel verlet en nog ain keer schis achterom kikt, wait ik, ik heb n onoetwisboare indrok op heur moakt.

Wat n boudel was t òflopen woensdag, nait?
Ik krieg der n hap en n snap van mit, as Arineke noa heur vrouge Kielster mörgenrondje op baanke dele ploft. Onkundeg van weersomstandeghaiden meldt zai, dat t spekglad is bie pad en weg. Benoam broggen binnen levensgevoarlek. Ik heb den nog gain stap boetendeure zet en gooi t in de gein:
‘As t platte van vouten mor onderholdst, gaait t aaltied goud.’
Bie t eerste kopke kovvie dailt zai n bericht oet Stad mit mie, dat haalve stad over t slechte streubelaaid in Grunnens pervinsiehoofdstad vaalt. Kloagers kloagen bie boskes heur nood bie t kloagleket over t nait streuen. t Komt hier op dele, dat dinsdag al veurspèld was, dat t woensdag zol goan vraizen. t Rezeltoat geft te denken!
Minstens 35 botbreuken in Martini en t Akkedemisch.
In t zulfde stokje zit ook t weerwoord van t zoltdepot.
‘Wie hebben overlegd en hebben besloten allendeg broggenroute te streuen. Mor dou streuwoagens om 4 uur snachts de weg op gingen is t begund te regen. En omdat regen zolt wegspoult, is der nait streud.’
Datter loater op de mörgen, dou n filain loagje ies zien slachtovvers al moakt haar, nog wel streud is, was mosterd noa de moaltied. Dou was t leed al leden.
Ik heb doar ais goud over noadenken mouten. Nee, nait over t veurval op zok – ik mout aannemen dat verantwoordelke lu van gemaintelke streudainst in alle eer en gewaiten handeld hebben -, mor wel over de stroom aan klachten en verwieten, dij op heur bordje gooid binnen. En de vroag, dij k miezulf stelde was:
‘As t Arineke overkommen was en zai haar woensdag op dij spaigelgladde brogge n bain broken, was k den ook votdoadelk op de poot goan speulen en haar k n bericht aan gemainte stuurd?’
k Denk t nait. k Haar op dat mement weschienlek wel aander zörgen aan de kop had.
Meschain is t n taiken van de tied en is ekskuusmoatschoppij langsoamaan gemaingoud worden. Gladde wegoppervlakken binnen gemain goud en of n gemainte-streudainst nou wel of gain schuld dragt, zai zellen zok in Stad of woar den ook woensdag noa aal dij ongelokmeldens wel achter oren kraabd hebben. Hou t aans of beter kind haar. In Stad is, bie monde van n woordvoerster beslizzen over t nait streuen op n eerliekse menaaier meld en dat is zeker gain taiken van zwakte.
Kloagers gain nood, poggers gain brood.
Spreekwoord schot mie as vanzulf in gedachten. Pabbe zee t aans:
‘Overdrieven is ook n vak.’
t Woord kloagen ston doarom ook nait in mien woordenbouk.
t Is begun 60-er joaren. In weer en wind, ook mit gladden, fietsten wie mit n swoare accordeon op pakjesdroager elke zundag van Olde – noar Boven Pekel.

Wie, leden van ‘De jonge accordeonisten’ vonden t gain probleem. Wie haren gain ekskuus om nait te goan en onze olden prakkezaaierden der nait over om ons thoes te holden. Of te brengen. Mien pabbe haar dou nog nait ais n auto.
In dij ‘langsoame’ wereld kwam veraandern, dou Gerda bie t orkest kwam. Heur voader haar behaalve n busondernemen ook n Amerikoanse slee in gerazie en der is aargens in dij tied n mement west, dat zai zee:
‘As ie noar mien hoes fietsen, den brengt mien pa ons wel noar t goie stee.’
t Is n keerpunt worden in mien leven. Waitenschop dast nait overal allaaind veur staaist, voulde as n zegen. Of wie allendeg mit slecht weer brocht en hoald binnen, kin k mie nait recht meer veur de geest hoalen.
Dat mien pabbe zok n zetje loater n lutje Simcaatje aanschaft het, het vervast niks te moaken mit dizze verwìnnerij. Baange, dat t onverwachte taxi-vervoer mit slecht weer, t begun van t ìnde van mien zulfredsoamhaid zol inlaaiden, is veur mien olden en ook veur mie zulf nooit n punt west. Dat mien accordeon-carrière in dijzulfde tied tot n vrougtiedeg ìnde kommen is, heb k aal zulf bedocht.
Vroagen om hulp of mededogen, loat stoan kloagen bie n aander, is levenslaank wel n gevouleg punt bleven. Zokswat heb k aaltied vould as n zwaktebod.
En ook al haar k t wild, elke keer kom k weer tot de konkluzie, datter aan dien opvouden nait te ontkommen vaalt.

t Is vroug dag as wie richten Maiden tufken. Zundoagse stilte vult de wegen. Zeun het vroagd om in verband mit de kommende verhoezen schure op te roemen.

‘Veur t ploatje van de moakeloar,’ geft hai as ekskuus.

Mien gedachten binnen mie veuroetsneld en hazzens moaken overuren.

Op Lloydsweg bin k, bie nije oversteekploats, veur de zoveulste keer sikkom slachtovvver van mien aigen onachtsoamhaid. k Mis obstoakels op n hoartje, t gaait mor net goud.

‘Moust ais kieken houveul fietsen doar boetendeure stoan,’ heur k plöts noast mie.

‘Vrouger zagst doar allendeg mor auto’s,’ mompel ik onversteur- en weschienlek ook onverstoanboar.

‘Meschain tot t ìnde van dit joar,’ let zai, dij in dit soort zoaken veul beter informeerd is as ik, mie waiten.

‘Ong?’

‘Den worden zai vervast weer aargens aans hìnstuurd,’ is t leste wat zai aan mie kwiet wil.

Zai is begoan mit t lot van dizze mìnsen.

Mit mien opmaarken: ‘Zai hebben waineg keus’ blödt dit gesprek langsoam dood. In mien bovenkoamer wordt op volle kracht waarkt om te zuiken noar n kapstok woar k dizze nije informoatsie aan ophangen kin.

Maisttied belan ik den weer op mien olde legere school. Veul van wat meester Vroom ons in vaarde klazze verteld het, is goud hangen bleven. Zien vertelsters waren beeldend en wandploaten muiken t ploatje kompleet. Ik kon doar voak bie wegdreumen.

‘Volksverhoezens binnen van alle tieden,’ wos hai ons dou al te vertellen.

t Verhoal van de Romeinen heb k opzogen, om nooit te vergeten. Net as de les, hou in dij eerste poar honderden joaren van onze joartellen, zwakke kunken en kaizers van de troon stöt wuiren. Hou Attila mit zien peerdevolk de Romeinen over de kloeten en baargen juig, was n verhoal om van te smullen. Romeinen mozzen opsakkedaaiern, of integreren mit nije bewoners, in toal, gewoontes en zulvens in zoaken van geleuf.

Huifst tegenswoordeg kraante mor open te sloagen om te zain, dat t verhoal van meester Vroom nog aaltied aktueel is.

In loatere joaren kreeg k Engelse les van Westerhof. Hai was laifhebber van Shakespeare.

Wat mie biebleven is, is t toneelstuk ‘Sir Thomas More’ mit as hoogtepunt n tousproak van dijzulfde More tegen woedende menigte – wie schrieven den begun 1600 – dij immigranten oet Londen verjoagen wil.

Zien bodschop is:

‘Perbaaier joe in te leven in de pesietsie van vrumdelingen.’

En hai vragt: ‘Stel joe ais veur, hou t voulen zol as je zulf vrumdelingen waren? Wat as joe vluchten mozzen veur oorlog, honger of religieuze vervolging?’

Ik moak nog ain keer n grote sprong in de tied, vlaig noar 1971 en zing in gedachten t daarde couplet van John Lennons ‘Imagine’:

Imagine there’s no countries
It isn’t hard to do

Nothing to kill or die for
And no religion too

en denk:

‘John Lennon het zok vervast ook verdaipt in de literatuur van Shakespeare.’

De vroag, dij mie sunt zundagmörgen, dou wie veur t asielzuikerscentrum langs reden, bezeg holdt is, of der in de leste 2000 joar aiglieks wat veraanderd is.

Vandoag lees k in kraant n positief bericht:

‘Gemainten worsteln mit grote gezinnen.’

Allewel dit meschain negatief klinkt, vertelt t verhoal de pozitieve insteek van burgemeesters en ambtenoaren om asielzuikers, erkende vluchtelingen, n goud onderkommen te geven.

Mor t mooiste veurbeeld van integroatsie blift Pekel, mit t bedenken van n woonvörm, vanoet de humanistische gedachte van verdroagsoamhaid en gelieke behandeln, veur autochtone Pekelders en ‘boetenlanders’. Want wees eerlek, n goud en benoam vaileg onderkommen is n eerste levensbehuifte.

Zo d’olden zongen, piepen de jongen.

Pepiertje hangt al n aiweghaid bie Jan Stain aan bozzem. Hai is schilder van beroep en taikent veur beroep en plezaaier geern hoesholdelke tavvereeltjes.

k Huif t nait zo vèr te zuiken, ook al was t bie ons gain hoesholden van Jan Stain, om veul zoaken oet mien vrougste jeugd op te hoalen. Van de borst tot t mement, dat ik mien eerste stoetje aan de vinger prikte, van eerste stappen in koamer tot tiedstip, dat ik zulfstandeg boetendeure aan de sjaauw ging, zo heb k alles in elke leeftiedsfase van mien olden mit paplepel ingoten kregen. Doun is noadoun en as t nait in de genen mitgeven is, wordt t gedrag deur omgang en veurbeeld vörmd.

Kinder binnen ja net papegaaien, of zo je willen, mamegaaien. Zai vörmen zok, deur te luustern en te kieken, tot t evenbeeld van heur olders. Pas as zai in de puberteit kommen ………

En omdat mien pappagaai oet t veenkelonioale Pekel kwam en mien mammagaai van t Westerwolmer zaand, heurde ik in mien eerste levensjoaren nait aans as Grunnegs. En omdat mien buren en de buren van dij buren dezulfde toal pruiten, heb k joarenlaank in de veronderstellen leefd, dat t Grunnegs ainegste toal in de wereld was. En omdat ook de bakker, melk-, petreulie- en visboer aal t zulfde toaltje revelden, was t veur mie wel even schrikken, dou’k mit vaar joar de stroat overzet wuir, omdat doar n kleuterschooltje hìnzet was en doar konfrontaaierd wuir mit juffies, dij n hail aandere toal spraken.

t Het vast indrok moakt.

Buurjong, n joar older as ik, haar mie in zien zummervekansie al woarschaauwd:

‘As t dammeet noar school gaaist, moust netjes proaten.’

Wos ik veul.

Dat ik t noa ain dag al bekeken haar, haar traauwens niks te moaken mit t gangboare toalgebroek op school, mor veul meer mit verplichten om stil op n stoultje te zitten en te luustern. Dat ik ongemaarkt en bie lutjen aan de Nederlandse toal onder knije kregen heb, is te danken aan de pedagogische aanpak van t onderwiezend personeel.

‘Begun bie t bekìnde, t Grunnegs en baauw heur mouderstoal langsoamaan oet mit n twijde toal.’

Zokswat as wat mie as lutje grom overkommen is, is tegenswoordeg ondenkboar.

Oet n onderzuik, lees ik vandoag in kraant, bliekt, datter nog mor in 17% van gezinnen in Grunnen doaglieks Grunnegs proat wordt in hoes. Oet rezeltoaten kin k nait lezen, in houveul gevallen kinder in de maist leerboare tied van heur leven – de veurschoolse periode – ook doadwerkelk Grunnegs mitproaten in dijzulfde femilies. Woar t vrouger bie mie mit de paplepel inschept is, bin k baange, dat vandoag de dag t Grunnegs as vouertoal meschain wel kompleet verdwenen is.

Veur oardeghaid bin k ais deur mien aigen wereldje rondlopen goan en heb k aal mie bekìnde kinder ain veur ain onder t vergrootglas van Grunneger toalkennis en -gebroek legd.

t Rezeltoat?

Der is gain kind bie, dij nog Grunnegs sprekt.

Ik denk, dat vanoet dijzulfde zörge, dij k hierboven oetsproken heb, t nije project ‘MOI’ opzet is.

Meertoaleg Onderwies In Grunnen en Drìnthe.

n Methode om kinder vertraauwd te moaken mit t Grunneger en Drìnths dialect.

’t Wordt,’ zo zegt n streektoaldeskundege, ‘gain kwestie van leren.’

Zai willen t plat speulenderwies in de klazze invoeren. Verwaarken in mezieklezzen, mor ook tiedens rekenles.

k Wìns heur veul succes, mor spreek toch mien bezörghaid oet over sloagenskans.

Omdat?

Streektoal heurt minder op school as thoes.

Pas as der noamelk initiatieven ontplooid worden om onze toal te ( loaten ) zain as n volweerdege toal en in t verlengde doarvan schoamte over Grunneger toalgebroek wegnomen wordt en t te verankern in de gezinnen, kinnen we t baauwwaark van onze mooie toal vannijs weer opbaauwen.

t Is aangenoam zunschienweer en k heb auto mooi strak aan linkerkaant van weg tegen stoepraand aan parkeerd. Arineke is n menuut of wat leden bie slachter noar binnen stapd om heur veurroadje vlais aan te vullen.

Ik blief in auto zitten, omdat ik mie in dij smale winkel voak redelk overbodeg voul en omdat t sunt Corona nait mog, het zok dij gewoonte as vanzulf ontwikkeld. Mit autoroeten open is t nog goud vol te holden in onze lutje Modus en k heb mit zicht op OldPekelder domineeshoes genog te prakkezaaiern en mie terogge te loaten voeren noar vrouger tieden.

As der n auto veurbiescheurt schrik ik even op oet mien gedachten. Deur veurroet zai k n onbekìnde jonge knuppel, n joar of vieftien schat ik, mit lözze handen aankommen fietsen en op t mement, dat e vlakbie mien auto is, heur k deur d’open roete:

‘Hé, ouwe!’

k Schrik van opmaarken en denk: ‘Ongeheurd, dat heb k ja nog nooit heurd,’ mor binnen n fractie van n seconde heb k besloten, ondanks n innerlieke vranterghaid, nait te reageren. Tougelieks begunt t in mien bovenkoamer te dundern en schaiten mie bliksomflitsen veur ogen langs. Verschaaiden kostgangers roupen om veurrang en goan as n roazende tekeer om t begrip ‘ouwe’ n plek in mien aigen normenwereldje te geven.

‘Bist toch ook n old’kirrel,’ zegt d’ain.

‘Doarom huift zo’n jong toch nait votdoadelk begunnen te schelden,’ krieg k steun van n aander.

k Mout over twijde opmaarken even stief noadenken. Hai vindt mie dus aiglieks wel n olde kirrel, mor vindt dat net as ik gain reden om te goan schelden.

n Daarde stelt zok wat neutroaler op en verkondegt:

‘Hai het t vervast nait zo bedould, zoals doe t nou voulst. ‘Ouwe’ kist ook as n kompliment opvatten.’

Aiglieks kin t mie ook gain fozzel schelen, wat n aander der van vindt, k vind t persoonlek n roare menaaier van proaten. k Bin ja n wildvrumde veur hom.

’Weschienlek het t kirreltje net roezie had mit zien opa,’ zegt Arineke even loater, noadat zai net n dikke puut vlais in kovverbak zet het.

’t Kin ook nog wezen, dast op n leroar liekst, woar e n bloudhekel aan het,’ zegt zai mit n onderdrokte laag.

Zai zugt de humor van vrumde begrouten wel in.

‘Moust mor zo reken,’ zegt mien kleuterpedagoogeloar, ‘kinder op dij leeftied pubern en zai mouten gewoon deur stoer te doun deur n stoere periode hìn.’

‘Deur aine oet te schelden?’

Zai trekt wat onverschilleg mit scholders, mor t let mie de rest van de dag nait lös. In gedachten goa k terogge noar de tied, dou k zulf dij leeftied haar. k Schrik, t is ja sikkom 60 joar leden en toch kin k mie dij tied nog makkelk veur de geest holden.

Teroggekiekend noar dij tied, duurf k nou wel zeggen, dat ik in n ‘olderwetse’ tradietsie opgruid bin. Of ik ooit puberd heb, duurf k nait mit zekerhaid zeggen. Bewust tegen de wil van olders ingoan, is in dij tied nooit echt bie mie opkommen, mor k wos ook, dat ain keer nee aaltied nee bleef.

Dus k konfrontoatsie mit olders nait aan? Of was k gewoon te makkelk in omgang. Wat ik wel wait is, dat ik van klaains òf aan aaltied mien aigen weg volgd heb. Al vroug achter t hek vot, heb k mie nooit meer – k vergeet veur t gemak mien dainsttied mor even – opsloeten loaten. k Heb mie loaten vertellen, k was aaltied bie pad en weg. Inzeggens heb k nooit had, allewel k al vruig deurhaar, dast overal vaileghaidsrisico’s incalculeren most. k Was n stroatkind, zunder de negatieve klank dij zo’n woord oproupen kin.

Ook nou nog bin k gain hoeshìnne, k mag geern boeten wezen. t Laifst allendeg of soamen mit hond. Dat geft rust. In gezelschop wor k onrusteg, wor k ploagd deur n soort sosioale onrust, dij k geern veurkommen wil.

‘Laat me,’ zong Ramses Shaffy ooit.

‘Loat mie mien aigen gang mor goan.’

Dat gevoul is nooit vèr vot. Nooit west en t komt ook nait overain mit t beeld van n makkelk persoon, dij aanderlu wel ais van mie schetsen.

Meschain, denk ik nou, haar k mie toch wat voaker òfzetten mouten tegen mien omgeven en net as passerende fietser regelmoateg n moal bungel in t hounderhok gooien mouten.

‘Hé doe…..!’

Zolve ter ais over hebben? Over t weer!

Soms vaalt t ons aal nait meer op, dat proatje over t weer maist gebroekte binnenkommer is en t moakt nait oet op welk stee of in welk gezelschop lu verkeren. In dat licht is t nait roar, dat Jan Pelleboer zien nationoale status van weerveurspeller verworf. Soms zai ik hom vanachter rood-witte spoorhekken wel ais veubieschaaiten in zien aigen traain en den vroag k mie òf, of kinder van dizze tied aineg idee hebben wel Jan Pelleboer is. Of aans zegd, was.

Vandoag is t dag twij van ons Nationoale Hitteplan. Nijsbrengers in kraant en ether goien ons dood mit woarschaauwens, mor smörgens luchten, op tied gedienen dicht en de dag oetzingen is netuurlek gain nijs. Wotterijs brengt even verkoelen, mor is gain oplözzen. Mor as klaaindochter thoes komt mit t verhoal over tropische temperaturen in t bejoardentehoes, den krieg k nait allendeg mit heur mor benoam mit al dij olde mìnsen echt meelie.

Zwoele nachten zunder n zuchtje wind mit open roeten zunder muggengedienen kin k mie nog goud herinnern. Sloapen lukte nait. Citronella op t veurheufd stonk as de neten, t holp gain fozzel. Ik dee t licht aan om mit kraant zoemende neeffies tegen t behang dood te haauwen. Aan blouderge vlekken konst zain, zai haren de buit al binnen. Ik bleef mit de bulten zitten en zat smörgens mit n sloaperge kop in klazze. t Is t beeld van mien jonge jeugd.

t Was n aandere wereld, mit veul hoezen, woar t witte bordje mit swaarte letters ‘onbewoonboar verkloard’ aan boetenkaant op spiekerd was. Vervalen hoeskes, woar mìnsen van nood, deur grote wonennood, nog joaren in wonen blieven mozzen. Wie waren nait aans wìnd en vertellen aan onze klaainkinder prachtege verhoalen over onze jeugd. Over wotterpistooltjes en wastobbes dij dainst deden as zwembad.

Hou aans is situoatsie nou. Sunt n dik joar wonen wie in n olde schure en ook al binnen baanderdeuren vervongen deur n nijmoodse schoefpui en is heuzolder mooi wegwaarkt mit n gipsen plavvon, t is en blift n kolde, kille koamer, woarin wie wonen. Zulvens guster, dou in loop van de dag Kopern Kobus zok langsoamaan begon op te waarmen, bleef temperatuurmeter in koamer rond de 20° schommeln. n Beetje killetjes, vonden wie.

Noa de middag besloet ik Arineke gezelschop te holden en soamen mit heur op fietse noar Veendam te rieden. Zai mout veur leste keer noar t koor, ik rie nog n ìndje deur noar t Veenkelonioal Museum.

k Bin benijd noar tentoonstellen over ‘Amsterdamse School’.

Dat was nog ais wat aans, as ons lutje aarbaaidershoeske op Komnijsterwieke. Kestelen van hoezen. Pronkjewails in Oost-Grunnen. Onder architectuur. In Pekel vaalt den voak de noam van Jan Kruijer. Opvalend onopvalende hoezen, woar k vrouger zunder op of om te kieken aan veurbieree. k Wuir doar nait hait of kold van. Aan t olde Gruine Kruus gebaauw, woar gemaine lu in witte jazen mie mien eerste prikjes in aarm of bain schoten hebben, bewoar k nait de mooiste herinnerns. Aan de drij wonens in n riegje vlak bie stainfebriek aan Hindersstroat, bin k in mien legere schooltied ontelboare moalen langs reden. Summers in roazende voart op weg noar Nijpekelder zwembad, op weg noar òfkoelen. De rest van t joar wekelks, in n veul legere versnellen op weg noar kaffee Brink, woar Co Meziek mie opwachde. k Haar dus redens genog om nait opzied te kieken noar architectonische kunstwaarken. Tegenswoordeg neem k rusteg de tied om t trotske trio wat beter te bekieken.

Noadat ik alle koamers mit imposante hoezen in t Oostgrunnense mit meer en bie onbekìnde gebaauwen wat minder belangstellen bekeken heb, dwoal k nog wat doelloos deur verloaten gangen. Veul nijs is der nait onder de zunne, tot ik in t klaslekoal kom, woar k inkiekje krieg in n maquette van n olderwetse Grunneger boerderij. Even blift de tied stilstoan en in de stilte van dat mement vlaig ik zunder problemen terogge noar mien geboortestee, Komnijsterwieke. Noar de boerderij van mien legere schoolkammeroad en k loop in gedachten via n open baanderdeur deel op.

Haalverwegens kiek ik tegen boetenkaant van t woonhoes aan. Op heuzolder doarboven binnen vakkundeg twij loagen stropakken op nander vlijd en k denk:

‘Zien olden haren dat toch goud bekeken.’

In de winter was t doar mit ain kaggel aangenoam waarm en summers heerlek koel.

t Is nou dinsdag 1 juli en klok het net haalf twije sloagen, boetenthermometer wist in schare al datteg groaden aan en binnen is t net 22° en net as guster denk ik t zulfde:

Op n boerderij wonen het toch zo zien veurdailen.

Ik duurf der wel veur oet te kommen, dat ik n echte hongerlappe bin. Elke dag kiek ik oet noar t mement dat eten op toavel komt. Der kin wel ais n haalf uur of as t zo oetkomt n uur verschil in zitten, t laifst eet ik mien stoetje of eerappel op vaste tieden. Ook al hangen der overal klokken bie ons in hoes, mien moage waarkt net as n koekoeksklokke, vertelt mie persies wanneer t tied is om aan te schoeven.
‘Bist ja net n spieker,’ heur k lu wel ais zeggen.
Ondertoon van zo’n oetsproak is maisttied stoer te deurgronden.
‘Zollen dij mìnsen denken, dat ik deur de reupe vouerd word?’
Den kinnen zai mien keukenprinses nog nait.
Soms denk ik, dat t n soort van (brood)niedseghaid is, zeker as der achteraan komt, kist vast nait gruien van grammiede. k Heb t al wel òfleerd om te zeggen:
‘Lu moak joe nait zo dik, dat ik nait grui is gewoon n kwestie van genen.’
Dat ik tussendeur òf en tou ook nog wel n tussendeurtje nemen duurf, t laifst zuit, ook al zel k n stokje dreuge worst nait òfsloan, t zit hom in de reden dij’k in veurege zin al oetstokt heb.
Ie zellen intussentied wel begrepen hebben hou t zit, inlaaiden is ook laank genog. Ik kin joe wel aal dikke stokken vertellen over mien eetgewoontes, as t om eten gaait, ik heb gain stok achter deur om te mindern. In t kört, ik was, bin en blief n stokverwìnde slikker. Ik kais doar bewust veur én …. slikkerij köst ja gain drol.
Baaide hoofdpersonen oet ’t Zoltpad’ ( ik schreef doar lestent al over ) haren dij keus nait. Elke dag, moandenlaank, aan de loop over onbegoanboare wegen, sloapen in n lutje sloaptìnte, stief van liggoamelke klachten is veur mìnsen dij al redelk op leeftied binnen hoast nait te doun. Dat zai t swoar veur de koezen kregen hebben is dudelk. Mit £ 30 in de weke hest waineg te kaizen. Zai konden voak nait aans en kozen derveur om te goan leven op noedels, karamel en n stokje brood. Onveurstelboar. Kreeg der onder t lezen regelmoateg ploatsvervangende liefzere van.
Mor woar t om gaait is, hou man en vraauw overleven konden in dizze barre omstandigheden, is hoast n wonder. n Wonder van de netuur? Gainaine dij t zeggen kin.
Dinsdag ston der in kraant, datter n gezondhaidsramp aan zit te kommen. Vanòf 90-er joaren hebben eetfebrieken deurkregen, dat zai noar n aander verdainmodel tou mozzen. In dij tied is t langsoamaan gewoongoud worden om etenswoaren te bewaarken. Makkelk eten zo te zeggen, in hapkloare brokken en mìnsen kregen al snel deur:
‘Frikandellen vullen sneller dan broccoli.’
Krigst wel de neudege calorieën binnen, mor waineg voedingsstoffen. En of dat op n laange duur goud veur aine is, is aiglieks gain vroag.
Betutteln via welk kenoal den ook, het gain zin. Ik kwam haalverwege den ook tot de konkluzie:
‘Dit verhoal haar k aal nait schrieven huifd.’
Klopt t of klopt t nait.
Dat ik t toch doan heb, het te moaken mit t woarom van mien schrieverij. Ik bekiek t as n soort van ontdekkenstocht noar miezulf. Tiedens t optikken word ik toesjoer mit miezulf konfrontaaierd en k mout bie elke zin denken over t woarom ik eet zoals ik eet. Ik kom den ook tot de slotsom:
‘Ik kin mie zulf nait veraandern. Houveul gezonds ik ook deur t mondje loat goan, der blieven zoveul verlaaidens dij ik nait weerstoan kin.
Punt?
k Wil joe geern op t ìnde nog n klaain stokje mitgeven, dij n FBvrund daild het. Over n old kirreltje. n Hail old mannechie van 101 joar old. t Gehaim van zien olderdom – zien vraauw was traauwens körtsleden op 102-joarege leeftied overleden – zat hom in zien menaaier van eten. t Is hail simpel:
‘Ik stoa elke mörgen mit honger op.’
t Gaf mie n bult stof om over noa te denken en k denk, dat t nait verkeerd wezen zol dat elke lezer dat aine zinnetje ook ais goud tot zok deurdringen luit.

Moandag is veur Arineke koordag, veur mie stofzoegdag.
Mit n concert veur volgende zundag op t pergram en twij medebestuursleden, dij over oostelke grup wupt binnen om doar oktoberfeesten te vieren, is zai n beetje van slag. n Uur eerder as aans let zai mie in de steek en onder t mom:
‘Ik mout ook nog noar boekenwinkel veur n kattenagenda,’ kiek ik tegen n laange lege middag aan.
Mit n toakenpakket.
Ik mout dreuger in de goaten holden, n koartje posten, zummerstoulen schoon moaken en onder dak zetten en wat leste schilderijtjes ophangen. Van middagrust – en den heb k t nait ais over ‘even sloap deur leden’ – komt niks terechte.
t Begunt votdoadelk goud, as haardplestieken klemmetjes van fotolieskes ain veur ain kepot knappen. Omdat dreuger op n haalf uur stoan blift, wel draait en nait meer dreugt, besloet ik hondenloakens in de frizze wind te hangen en as k n ìndje mit Wietske bie daip lopen heb, besloet ik fietse onder t gat te schoeven.
Bie Goudkoopwinkel kosten fotolieskes n krats. Net as ondergoud en bamboesokken. Schappen vol kerstkitsch doun mie kopschudden, haarfst is ja nog mor net aan loop.
‘Vergetst nait Willy’s verjoarskoartje op buzze te doun!’
Op hìnraais is t mie deurschoten, op terogweg van Maartenshouk noar Kiel kom k, ook via omwegen, gain postbuzze tegen. Zo komt t dat ik binnen t uur noadat ik vertrokken bin noar n verboasde Frederik in toene zwaai en n stokje deurrie noar dörpse braivenbuzze bie Zuudloarderweg.
‘Willy mout wel veur vief uur in de gleuve schoven worden.’
Noa vief menuten kin k schoonzeun oetstokken, welke omzwaarvens ik t leste uur moakt heb. Hai het dat probleem nait, zai versturen alles via droadpost en internet.
‘Wie goan dammeet nog wel even noar joen kaggel kieken,’ hoalt hai onze dringende vroag van zundag noar boven.
Sunt n dikke weke hebben wie noamelk n pelletkaggel. Aine dij alles zulf regelt.

‘Wie zetten hom vast op automoatisch,’ zee kaggelboer bie installoatsie, ‘den hebben ie naargens meer omkieken noar.’
‘Doar hebben we wat aan,’ zeden wie zundag noa n uurtje branden, dou temperatuur in koamer omhoogschoten was tot boven de 23 groaden. n Sauna. En wie wollen t allendeg even van kolde òf hebben. Kaggel docht doar dus aans over en broesde mor deur mit hoge vlammen. Ik kon drokken op t minnetje van òfstandsbedainen tot ik n onze woog, t brocht gain veraandern.
‘Wie hebben n kaggel, dij gain ìnde of swet kin,’ zee k verbolderd.
As Frederik moandag tegen ìnde middag mit swait op kop perbaaiert bedainenspaneel op handmoateg te kriegen, komt Arineke thoes. Zunder kattenagenda en mit veul zulfverwiet en grammiede. Zai was te loat. Gelokkeg waiten Frederik en Bolletje n oplözzen en ligt agenda over twij doagen in de buzze. Ook mit kaggel komt t aal in de buzze, onze femilietechneut het hom haardhandeg smoord.
Inde goud, aal goud.
Wie besloeten der n gloaske op te nemen. Heurent kleurt wit, mienent rood, mor omdat der wel eten op toavel kommen mout, verdwient zai noa n zetje in de keuken en ik onderoetzakt in n wereld vol meziek. As dochter noa ketaaiertje noar binnen stievelt, heur k Arineke vanoet keuken:
‘k Heb mie n lapke van vinger òfsneden.’
Opmaarken holdt mie roeg oet mien dreumwereld. Ik mout votdoadelk aan de bak. Snie siepels en tomaten, bak de kip in de wok, zuik in diepvries noar bevroren boontjes en klungel en klaai wat in t rond mit kookroom en saus oet n pakje. Kop lopt mie om en as k 350 ml wotter òfmeten mout en zuik noar moatbeker, kom k tot konkluzie dat ik n dwoalgast bin in aigen keuken.
Dat de ‘Kip Madras’ op n metraske van zaachte, stoomgoare rieskörreltjes op borden kommen is, vind ik n wonder.
Hou t smuik?
Nait aans as dat de kok t zulf beraaid haar. Zee de kok.
‘Aiglieks zolst dat gewoon wat voaker doun mouten.’
k Bin t ruiernd mit heur ains, mor besef hail goud, datter den nog n bult te leren vaalt.

‘Doe en dien toentje, hè.’
t Is de toon, woarop dij woorden oetsproken worden. Soms heb k t gevoul, dat lu doar wat laggerg over doun en toentjewaark aiglieks mor niks vinden. Of en tou klinkt der in zo’n opmaarken wat deur van:
’t Vaalt mie toch niks tegen van die.’
Woar t om gaait?
Dou wie, sikkom n joar leden, verhoesd binnen noar Kiel-Windeweer en n aigen stee vonden hebben in grote boerderij, heb k vroagd of k dail van heur grote toene beheren mog. Laifst aan veurkaant van t hoes. Nait mit t idee om koopmanskaant op te klandern, mor meer om wat omhanden te hebben.
In haarfst kreeg k mien aigen hek, zodat ik in alle rust en zunder dat onze vaar honden aingoal deur toene bozzeln, aan t ‘waark’ kon.
Toenproject lopt nou n haalf joar en bie lutjen aan zugst hou t in grote lienen worden mout. k Bin der zulf nait ontevreden over.
‘Kommende weke het bloumenverkoper in Sibboeren oetverkoop,’ zee dochter veurege weke nog.
Mien achterdochterge ik schoot as n kattapulle in t geweer en k vuurde n onverbloumd: ‘Is t die nait noar de zin,’ op heur òf.
Ook al is t soms best even slikken, ook binnen aigen femilie, k loat mie nait ontmoudegen. Inrichten van paarkjes, oetfigelaaiern van evenwicht in toene en oetkaizen van bluiende planten deur t haile joar hìn is mien belangriekste doul en passie. t Köst wat tied, mor Keulen en Oaken binnen ook nait op ain dag baauwd.
En der is ja zoveul moois te zain in toene. Mit regelmoat van klok loop k op verveelde mementen deur mien lutje hofke. Of en tou mit gaiter en ook al huift toentje nait meer op de schop, k heb hom soms nog wel neudeg, mor t belangriekste geraidschop is toch de knipscheer, ploaggeest van plant en bloum. Laiwebekjes, fuchsia’s, net as primula’s en doahlia’s begunnen voak al te siddern en draaien zok in alle meugelke bochten om aan de schaarpe randen van mien plantenschere te ontkommen. Konden zai proaten, zai zollen zeggen:
‘Doar komt kindermoordenoar weer aan.’
k Snap heur angst, mor doulstellens van plant en mìns verschillen nogal. Woar t heur te doun is om de soort te beholden en zo veul meugelk noakommertjes te kriegen, is t ons, is t mie te doun om zo laank as t kin te genieten van bluiende bloumen. En doarom knip ik, veurdat zai heur kracht verspillen aan onneudeg zoad, oetbluide bloumen en heur zoadknoppen òf. Laiwebekjes verschaaiten, zunder te mendeln, op dij menaaier wel tot drij moal in ain joar van kleur. Ik vind dat prachteg. En t mooiste is, t is n spel, n spel mit de netuur, dijst allendeg speulen kist.
Guster hong ik as n krinkiespijer over toenhek en bekeek mit grote tevredenhaid mien ‘toentje in oetvoeren’, dou k bezuik kreeg van n wepe. Op minder dan n haalf meter heurde ik heur mit heur beweeglek achterliefke zachies tikken op t zachte holt.
‘Hou gaait t der heer,’ zee k zo veur t voaderlaand vot.
Meschain omdat zai t nait wìnd was om mit mìnsen te proaten, mor wepenwiefke stopte votdoadelk mit heur hoamertje tik, schoof wat dichter noar mie tou en zee in dudelk verstoanboar Grunnegs:
‘Nait best.’
t Was gain verrazzen, want wepentellers zuiken zok al moanden n ongelok om in elk geval n poar törfkes op telformulier te kinnen zetten. t Liekt derop, dat zuitzuikers veroordaild binnen tot oetstaarvend ras. Dat zai ook nog wat pozitiefs te melden haar, was wel n verrazzen:
‘Dien toentje ligt der schier bie, voaderman.’

‘Ong??’
k Haar heur groag complimenteren willen mit zo’n mooi compliment, mor k was te loat, zai was al weer votvlogen.
t Binnen zo van dij klaaine onverwachte opstekers, net as lestdoags van n touvalleg pazzant. Hai, jong van joaren, mit zien femilie op deurraais over Kiel-Windeweer, haar inains trappers stilholden. Haar over hege glopen en tegen zien verboasde ollu en bruiertje zegd:
‘Mou’je ais kieken, wat n mooie toene.’
Nee, doar dust t nait veur, mor zo’n reactie is mooi. t Siert de mìns, net as mooie bloumen n toene.

‘Mörgen kin ook onze wereld der inains hail aans oetzain.’

Opmaarken ontvaalt mie bie t nijs van de dag, as k zai, hou lu as schoapen in n hok dreven worden op weg noar n etens-distrubutiepunt in de woestijn. t Is stoer veur te stellen, hou t leven deroet zugt, as t gain eten en gain hoes hest en dat elke vörm van zörg ontbrekt.

Ik leef en lie in stilte mit mit aal dij mìnsen, dij deur t mulle zaand plougen op weg noar hoes, tìnt of gewoon noar n stee onder blode hemel. Sommegen hebben gelok en sjaauwen mit n kertonnen deuze etenswoar op kop of onder aarm.

t Is ook de dag van Freek, van Suzan. t Nijs is klaainer, mor overweldegt net zo. n Gezonde jongkirrel mit n hoast onòfwendboar doodsbericht. Longkanker.

Oorlogsslachtovvers binnen voak nait meer as getallen, Freek is n persoon.

Ik veronderstel: Freek het al langer leefd mit onveurspelboarhaid van liggoamelke klachten. Hai het wachten mouten op oetslag van test(en) en het pas dou besloten t verhoal aan openboarhaid pries te geven.

t Zet mie aan t denken:

‘Mörgen kin óók onze wereld der inains hail aans oetzain.’

Ik leef al moanden mit de zekerhaid, ook al heb k gain liggoamelke klachten, datter wat loos is mit mien old-kirreltjes-klier. Joarlieks bloudonderzuik leverde n laange lieste getallen op, dij veur 95 persìnt binnen de marges van t akseptoabele valen. t Binnen dij poar persìnten, dij vroagtaikens oplevern. Echo, MRI en n leste prikactie mouten t zuvere van t probleem in koart brengen en oetslag van dij testen stoan veur mörgenvroug op t pergram.

‘Mörgen kin ook onze wereld der inains hail aans oetzain.’

Ik zai der den ook as de dood tegenaan om mörgenvroug noar t zaikenhoes in Scheemde te rieden om mie bie mevraauw de uroloog te melden veur de definitieve oetslag. Alle scenario’s binnen mie òflopen weken al deur de kop spoukt. Ook t swaartste.

‘Ik zol mie dus nooit op zokse zoaken loaten prikken,’ zee n goie sportvrund lestent tegen mie, dou k in de kovviepauze vezichies mien zörgen oetsprak over mien gezondhaidstoukomst.

‘Kist der toch beter te vroug dan te loat bie wezen,’ opperde ik.

‘As t zo vèr is, zai ik t wel.’

Dat elkenain op zeker mement ais mit wotter noar de dokter mout, is veur sommege lu bliekboar gain punt van overwegen.

Op weg noar t OZG wor k vergezeld deur Arineke. Zai zit swoar onder medisienen deur rogklachten.

Zai kin nait op of dele, mor het zok veurnomen:

‘k Loat die nait allendeg goan.’

Twij pasjìnten op weg noar n onzekere toukomst.

‘Dokter lopt vaar menuten achter op schema,’ zegt Arineke mit n pienlek vertrokken gezichte in laange wachtgaange.

t Zel mie worst wezen. Dij poar menuten? t Voult veur mie as wachten in wachtkoamer bie tandarts mit swoare koeskillen en toch hopen, dat t nog laank duren mag veurdast noar binnen roupen wordst. Tegenstriedege gedachten kobbeltjeboien over nander hìn. k Bin baange veur de piene van oetslag en toch benijd in welke mallemeulen k over n zetje terechte kom.

Onderzuiken hebben t geliek van echo en MRI bewezen.

‘U heeft kanker,’ knalt t oordail over toavel hìn.

Even leef ik in veronderstellen, dat mien wereld aan t instörten is, as mevraauw de uroloog oetleg geft over alle vörms van prostaatkanker. k Luuster mor mit n haalf oor, tot t mement, dat zai zegt:

‘En u heeft de meeste milde vorm.’

k Goa dood mit, mor noar alle weschienlekhaid nait aan prostaatkanker.

‘U kunt er wel honderd mee worden.’

Op weg noar oetgang, heb ik t gevoul dat ik zweef op n wolke van gelok en as Arineke mie even zachies in aarm knipt, voul k onze verbondenhaid en tougelieks heur k heur zeggen:

‘Hold mie mor goud vast, want ik zweef der over.’

Dat krigst dus as t onder de medisienen zitst.

In dizze tieden van nepnijs en kunstmoatege intelligentie is t nait zo vrumd, dat ik guster bie t krantenstokje over ‘Stemmen op joen favoriete insect’ mie even duchteg achter op kop kraben mos.
t Lopt traauwens noar ain april en omdat mien mistraauwege ik nait zo mor alles veur woar aanneemt, bin k wat daiper goan groaven noar reden achter dizze vrumde verkaizen.
Favoriete zespoter?
t Heurt as n contradictio in terminus, oftewel n oetsproak woar woorden zokzulf tegenspreken. Stief noadenken huift nait, k zol nait ain insect waiten, woar k n goie herinnern aan of n spesioale reloatsie mit heb.
Knuvvelinsecten bestoan nait. Wel blinde muggen, dij die bie t viswotter filain nipken kinnen en neeffies, dij in waarme zummernachten op veziede kommen om zok vol te zoegen mit kostboar mìnsenbloud. Van dien femilie moust t mor hebben.
Gelokkeg binnen wie, sunt t mement, dat wie bie femilie onder dak wonen, beter dan ooit teveuren tegen t rondvlaigend volkje angeldroagers beschaarmd. Mit horregoas. Boeten hebben zai ja ook meer te zuiken dan in hoes. Doar is t stee, woar zai zok nutteg moaken kinnen. Want wees eerliek, zunder insecten gain bestoeven en zunder bestoeven gain appels en gain peren.
En hou kin t aans, doar komt t mìnselk perfietbegunsel om houke kieken. Ons eco-systeem mout in stand holden worden en meschain is dat de reden, dat sunt vaar joar verkaizens holden worden veur ‘insect van t joar’.
‘En doarbie leren mìnsen elk joar vief van de ongeveer 20.000 Nederlandse insecten op n pozitieve menaaier kennen,’ holdt n insectendeskundege ons veur.
As t kikst noar de genomineerden, den liekt mie dij pozitieve kennismoaken swoar overdreven. k Heb wat veurwaark doan om toch op n zinvolle menaaier mit te kinnen stemmen, mor k mout zeggen, k bin wel schrokken van watter op de lieste staait. Der binnen gounent bie, dij k laiver nait tegenkommen wil.
n Kört overzicht.
De schuchtere schoamloes. Sommegen nuimen hom platje. Leeft n verbörgen leven en wordt pas zichtboar as t de gastheer begunt te jeuken.
Nummer twij komt oet t boetenlaand. België. Oet t Vloamse laand: haarkwesp. Is n veur mìnsen goie moordenoar onder soortgenoten, omreden dat hai peerdemuggen opvret. Verder is t n orbeer, benoam veur zien vraauwchie. Noa de doad let hai heur in de steek, gaait op t café, drinkt doar n gloaske nectar en gaait den de piep oet.
De daarde is de klaaine knotssprietkever. n Vrumde schooier, dij grootbrocht wordt deur mieghommels en vret as dank veur t aangenoam verpozen heur aaier, larven en popkes op. En t mooiste komt nog, as e op raais wil, ropt e koekoek en kropt op de rogge van zien gastheer en let zok floitend noar n nije voedselbron vervoeren.
As vaarde wordt de perenbladvlo presentaaierd. Zogt levenssappen oet naarven van perenbloadern en omdat vergifspoit hom nait om haals brengt, is hai doarmit de bloudzoeger onder de perenboomtelers.
De leste is de koele snijspringer. Holdt zok in t veurjoar en de zummer ondergronds rusteg en komt bie t noadern van de winter boven de grond. Bie hom lopt antivries deur d’oadern, zodat hai ook onder nul overleven kin. t Is n haite bliksom, dij doagenlaank, ook zunder lustopwekkende medisienen poaren kin.
‘Cool man!’
t Is aal oet eerste haand, wat ik meld en der is waineg of gain nepnijs bie, ook al binnen mien omschrievens òf en tou wat persoonlek inkleurd. Aan joe de toak om maist geschikte kandidoat te kaizen. Ie hebben tot 2 april de tied.
Ik wacht nog even òf, omreden ik tiedens t opsommen van de vief genomineerden inains n helder mement kreeg en mos konkludaaiern, dat ik in twijde alinea nait de woarhaid verteld heb. k Heb noamelk wel n favoriet, woar k goie herinnerns aan heb:

t Laimeneersbeestje.
Hulp in bange doagen in de stried tegen bladloezen én as aangenoam gezelschop op zummerse boetendoagen is hai ainegste, woar k nait mit muggenmattenklopper noar huif te haauwen.

Kattenmìnsen binnen over t algemain gevoulege lu, mor ook voak onòfhankelk en creatief. Zai holden van rust en roemte, binnen bedachtsoam en ook wel n tikkeltje mysterieus.

t Binnen zo van dij opmaarkens, gooi t aal mor op ain bult, dijst veur nop en niks op t internet vindst.

Of ik mie in dizze beschaauwen herken, is nait zo belangriek. n Levenslaank katten over de vlouer hebben mie overtuugd, dat katten onveurspelboare daaier binnen, dij die veur de maist onverwachte gebeurtenizzen ploatsen kinnen.

n Klaaine greep:

Onze eerste kat, n löslopende, haalfwilde poes oet Staphorst mee de kattenbakke. Zai koos n grote plantenbak woar n prachtege goatenplant in ston, om doar heur koeltjes en keudeltjes in te groaven. Vannood wuir zai dus weer boetenkat.

Lotje speulde aiglieks aaltied boetendeure, mor as t kattenloekje op n roege menaaier begon t kleppern, wozzen wie, zai het hoge nood. Luip n poar menuten loater zunder last of lieden weer vrolek deur toene.

Catootje koos t avventuur. Klom in hoogste boom, woar zai zulf nait oetkommen kon en wuir red deur n laange trappe en n hendege buurjong. As nijsgiereg Aagje is datzulfde poeske op n moal tussen geraziemuur en loodsmuur kropen en kon zok de kont nait keren. Overbuurman het heur mit veurhoamer en laive woorden deur t gat weer noar de levende wereld kregen.

Saartje klom joaren noatied via vensterbaank en dakgeut geern op t dak van dijzulfde gerazie. Om te zunneboaden. n Kat op n hait, zinken dak en was vergeten hou zai derop kommen was. Omdat konstant mit n loodswoare trappe en dito katte sjaauwen mie begon te vervelen, heb k spesioal veur heur n holten trapke moakt.

Meiske is de leste in n laange riege. n Binnenkat. Of zai n avventurenzuiker is, kinnen wie nait waiten. Ainegste stappen, dij zai boetendeure zet, binnen bepaarkt deur kattenrengoas. Zo hebben wie besloten. Mor gelokkeg hebben zai en heur mouder Coco t haile hoes as leef-, speul- en raausterraain.

k Wait nait aans, katten bin nait kieskeureg. Drinken oet vievers of slobbern t leste oet bloumpotschuddel. Meiske drinkt allendeg kroanwotter. Het zai dörst, zai gaait pontifikoal op aanrecht zitten en wacht net zo laank tot der aine langs komt om t handege hendeltje van kroan te bedainen. Was t doarmit doan, was t nait zo biezunder, mor oet de laange rechte stroal drinkt zai nait. Zai drinkt allendeg oet paalm van haand.

‘Wat n klaaierij bie kroane,’ zeggen wie wel ais.

‘Verwìnde troele,’ heur k wel ais mìnsen fluustern.

Sunt moandag staait t hoes, lees waarkkoamer annex hond/kattenkoamer op de kop. t Is n klaaine aanpazen woarveur wie n timmerman mit schaaitpistool inhuurd hebben. t Levert bie ons hoesdaaier de neudege frustroatsie op, dat pas noa vaar uur opholdt.

Om de dinsdag weer fris en vrolek te begunnen, goan wie vroug op bèr. k Lees om gedachten te verzetten n poar bladzieden Finkers. Laind van zeun. Wat n onzin en vaal om van sloap bie t lezen van oprichtensvergoadern van mìnsen, dij nait waiten of der n cafetaria in Aadorp is.

Klokslag drij uur heur k koamerklok luden en Wietske zachies hoelen. Dat dut zai nooit en doarom stap k oet bèr. In koamer ligt hond mit poten veur ogen in heur bak en zai’k bie t grote lamplicht Meiske op aanrecht zitten. De kroane stroomt en haalve keuken ligt vol mit poulen wotter. Meiske kikt mit duustere ogen in mien richten. Ik hol mien haand op en noa 5 menuten veeg wat mit schuddeldouk over vlouer.

Mit n ‘Mörgen zai k joe wel weer,’ goa k op terogweg.

Om haalf zeuven bin k de eerste en baange veur wa’k veur ogen krieg, stap k de duustere koamer binnen. Drij sloaperge koppen verwelkommen mie. Aanrecht en vlouer binnen snoevedreuge.

‘Hest dreumd,’ realiseer ik mie en even loater:

‘Hou denkst der over om gewoon weer n draaikroane op t aanrecht te installeren?’

Dat ik zotterdag in aal mien hurrie daaierndag vergeten bin, vin k nog tot doar aan tou, da’k twij doagen loater op Wietskes – en dus ook bruier Odies – verjoardag heur gain hondentoart veurschuddeln kon, mag k miezulf swoar aanreken.

Ook al nuimen sommegen zokswat mosterd noa de moaltied, schuldgevoulens hebben mie der tou brocht moandag op fietse te stappen om dizze noaloateghaid weg te poetsen.

In fiene miezeregen ( om filaineghaid van dizze hoast onmaarkboare, koksioanenregen, woarst dus wel sjompenat van worden kist, aan te geven, n bewust pleonasme ) bin k noar daaiernwinkel reden.

‘Hondentoart?’ zee n verkoopster.

In heur blik zat zowel verboazen as ongeleuf. Datter drok en mit mooie foto’s op t grote net mit adverteerd wordt, dus k aiglieks nait veur oetkommen. Kist toch ook niks en gainaine meer vertraauwen.

‘Veur mien joarege hond,’ zee k nog ais.

‘Den zollen ie toch zulf aan t bakken mouten,’ was t antwoord.

Dat ik mit n poar knabbeltjes in fietstas weer òfraaisd bin noar hoes, gaf nait echt voldounen.

n Weg vol hindernizzen en schrikhekken. Op terogweg ree k noamelk tegen d’aine noa d’aandere wegversperren aan, net of hail Hoogezaand op kop ston.

‘Zo komst nog ais aargens,’ zee mien avontuurlieke ik, mor k haar zulf t gevoul, dat ik even de weg kwiet was. k Was den ook bliede, dou’k weer op bekìnd terraain kwam en net op tied veur t middageten.

‘Zo vroug?’ zee k verbolderd.

Klokkewiezers wezen nog mor haalf twaalf aan.

‘Waist toch dat ik vannommedag wat vrouger noar t koor mout!!’

‘Ong?’

‘Wie kommen op foto,’ was heur antwoord.

k Wos t, mor was t even vergeten.

En dou kwam de kink in de koabel. Kwam schoonzeun binnen. Mit n braide laag op t gezichte, d’handen op rogge en n verrazzende opmaarken:

‘k Heb ook wat op zolder vonden,’ en toverde dou zien handen teveurschien en zette n katte op toavel hìn.

n Iezern katte, wel te verstoan.

‘Hé,’ was t eerste wat Arineke zee en even docht ik, zai vlogt dij aarme jong aan en om haals, mor t vuil mit.

Zai huil òfstand en zee mit n stem vol emotie:

‘Woar hest hom vonden?’

Om dit emotionele mement weer te geven is ain, om te begriepen woar dizze heftege gemoudstoustand vot komt, doarveur mout ik twij joar terogge in de tied. Noar ìnde september 2023, dou wie t drok haren mit verhoezen van de Wieke noar Kiel. Mit bus, peerdetrailer en aanhangwoagen is dou onze haile inventoares overbrocht en het aal t spul n veurlopege plek kregen. In hoes, op de grote zolder en in n container.

Veural veul deuzen. Veur t klaaine spul, zodat wie alles op t mement, dat t weer overaal hoald worden mos, elke deuze kreeg zien aigen etiket, makkelk terogge vinden konden.

Dat etiketteren was ja wel aan mie touvertraauwd. Mien twijde noam, der wordt wel ais schamper over doan, is Piet Persies.

Dat onze iezern katte, n kunststok, n pronkjewail vinden wiezulf, in d’eerste moand noa t overbrengen nait boven wotter kwam en ook de moanden doarnoa, heb k miezulf aanrekend. Tot moandagmörgen zo om en noabie haalf 12. Dou vloog deksel van t vat vol frustroatsies.

‘Hai zat in n deuze mit keukenspullen op veurste zolder,’ wos schoonzeun te vertellen.

‘Mit nog n hailebult meer zoaken, dij joe kwiet waren,’ luit e der op volgen en dou wat binnenmonds en hoast verontschuldegend:

‘Hai zat verstopt onder ain van onze deuzen.’

Moakt nait oet, maal jong.

Moudelooshaid over t nait vinden is vot.

Vandoag staait de grote deuze mit ‘verloren’ keukenspullen op toavel.

t Grote probleem is nou, of t aal n stee kriegen kin in ons nije hoes.

Mor dat loat ik groag aan n aander over.

30 september is leste dag van negende moand.

k Bin der gusteroavend al mit op bère goan.

‘Wake me up when september ends,’ komt mie bie t opstoan den ook as vanzulf noar boven.

‘Green Day.’

Oet ervoaren wait ik, k roak t laidje haile dag nait meer kwiet.

As k smörgens mit n sloaperge kop noar boeten kiek, zai k datter waineg terechte kommen zel van n gruine dag. Dikke mist het de wereld veraanderd en oardeg klaain moakt.

De sloap huif k traauwens nait oet ogen te wrieven. Arineke is vrougopstoander. Zai kin mie persies oettaiken hou situoatsie bie ons thoes der veurstaait.

‘Coco is zaik.’

Dij drij woorden binnen genog om mie terogge te voeren noar de loate gusterse dag. Nachtbroaker haar t wel verwacht. Gusteroavend begon Coco al te spijen. Witte, sliemerge sliem.

‘Dij het vervast n stokje kattengras achter in keel zitten,’ docht ik nog.

Of t zo was, kon k vanmörgen nait zeggen, mor wie waren wel d’eersten dij n òfsproak moakt haren bie daaierndokter in Veendam.

‘Tiene veur tiene.’

Mor anderhaalf uur wachten is n laange tied. t Zulfde las k ook in Coco’s ogen.

‘Help mie toch!’

Zai zat mor ongelokkeg en doeknekt in heur mandje en haar t nait meer.

Ook dokter wos t nait.

’t Beste is, k hold heur hier, geef heur n roesje en kiek in t haalsgat, wat heur dwaars zit.’

‘Tegen haalf drije kinnen j’heur wel weer ophoalen.’

Mor ons hoeske is gain wachtkoamer, want dou wie mit n lege mand en zunder Coco weer in koamer stonden, vond n springerge, ongeduldege Wietske, zai was nou aan de beurt.

t Verzet wel de gedachten en as wie mit ons baaident, elk aan kaante van n rekboare tienmeterliene in dichte mist deur t natte gras bozzeln, kom k weer langsoamaan bie mien pozitieven. t Kin ook, dat t onzichtboare leger swaarte kraaien, dat zok aargens tussen t wandelpad en Zuudloarderweg de kelen schor schraifde, doar schuldeg aan was. Iezelke geluden, dij in noavolgen van Hitchcocks ‘Birds’ nog aaltied n soort van angst bie mie tewege brengen. Elk mement verwachtte ik den ook dat dij grote swaarte jongens vanachter t ondeurzichtege mistgedien as moderne drones op ons òf zollen kommen vlaigen. Mor dou t inains moessiestil wuir, kreeg k toch zo’n vrumd gevoul en k vruig mie òf:

‘Zollen zai n aander slachtovver vonden hebben?’

Ook dit keer was t weer Wietske, dij stief aan de liene en doardeur mie weer bie de les trok, deur over de bulten van t eerappellaand te boundern.

‘Hé, doe, huifst gain eerappels te ruden.’

Dat ik nog aaltied opzoadeld zit mit olde, persoonlieke herinnerns over ‘lutje eerappeltjes zuiken’ en nog verder in tied verstopte beelden van mien voader, dij op zere knijen en klonterge handen over t laand kroepen mos, kon t levenslustege hondje ja nait waiten.

Op terogweg zai k n allaainvlaigende, jammernde kievit en denk:

‘September lopt op t ìnde, bistoe nog nait op raaize noar t zuden?’

Pas as t vrust, lees ik n ketaaier loater.

Vlak bie hoes gaait Wietske in slootswaal nog even deur d’achterpoten en blift ongelokkeg kiekend mit n keudeltje aan n spiertje gras zitten.

‘Moust ook mor gain gras vreten,’ zeg ik.

Gras verteert nait en dus krigst n keudel aan n taauwtje. Gelokkeg kist dat mit n keukenpepiertje oplözzen.

De stap over n tiedsbrogge van drij uur is in dit verhoaltje zo moakt.

Coco is net weer thoes. De doaders binnen vonden, twij grassprietjes.

Hou t nou mit ons is?

Wie binnen bliede dat t aal goud òflopen is. Coco is nog wat wankel van verdoven en zöcht heur weg weer deur t hoes, mor noar kattengras kin zai nog laank blieven zuiken.

t Is nait, dat ik sommegen van joe hier evenpies filain òfkatten wil, mor ie mouten toch erkennen, datter n bepoalde kattegorie mìnsen is, dij niks mit katten het. As t bevubbeld om t nemen van n hoesdaaier gaait, heur k regelmoateg:
‘Neem n katte, doar hest nooit gain omkieken noar.’
k Vroag mie òf:
‘Binnen dat de echte kattenkenners, of juust kattenontkenners.’
Wat zai bedoulen, is nait stoer te roaden en omdat ik nait as n katte om de haite brij hìndraaien wil, zel k t in n poar woorden oetstokken:
’n Katte is n roofdaaier en dij moust nait in hoes opsloeten, dij willen de wereld ontdekken en hebben doarom roemte neudeg.’
Wat zokse lu nait zeggen, mor hoogstweschienlek wel denken: ‘Boeten kin e best zien aigen köstje vinden’, vind ik n zörgelke ontwikkeln. k Zol nait geern veur aaipoes speulen willen veur zo’n persoon.
Der binnen traauwens ook lu, dij kattegorisch tegenovergestelde mainens verkondegen. Dat binnen de kattenputen. Hest kinderputen en kattenknuvveloars. En woar gounent katten snachts de stroat opschoppen, wordst bie de twijde kattegorie hoast doodknuvveld.
Noa dizze laange inlaaiden bin k nou bie miezulf oetkommen en om nou nait as n katte in n kloune goaren terechte te kommen, zel k mie eerst even veurstellen.
Meiske.
Vrouger haitte ik Moeske, omdat ik n moeskegrieze vacht heb, mor bin deur mien pleegolders herdeupt. Heur wil k geern aan joe verustellen. Doodgoie mìnsen, doar wil k gain woord over voelmoaken, mor wel lu van de twijde kattegorie.
Zörgsoam tot op t bot, mor gain lood verstand van katten.
k Zel t perbaaiern oet te leggen, mor doarveur goa k eerst n ìnde terogge in mien geschiedenis. Noar mien geboortestee.
Even tussendeur, wat joe meschain nog nait wozzen – t is waitenschappelk bewezen -, katten kinnen soms haile vrouge herinnerns hebben.
Geboren in de zummer van ’22 in Kiel-Windeweer bin ik n poar moand loater as lutje kitten verhoesd noar de Wieke. Mien bruiertje Fedde bleef op t dörp. As 10-weeks poeske bin k dou roeg van mien moeke Coco schaaiden en heb in n poezenmandje de tocht moakt noar t onbekìnde. Kwam onderdak bie twij honden, Famke en Wietske.
Mor den beurt der, as k net mien eerste verjoardag vierd heb, hail wat biezunders. Den wor ik in t zulfde kattenmandje woarin ik n joar doarveur vervoerd bin, tussen twij honden in op achterbaank van auto weer teroggereden noar t olde stee. Noar t zulfde hoes. En wat ik in mien eerste levensweken nait mitkregen heb, ik kom doar in n menagerie terechte mit nog ais twij joekels en wel negen katten.
Dat ik dat aal overleefd heb, mag n wonder haiten, mor der zat ook wel n hail mooie kaante aan mien terogkeer. k Wuir noamelk weer herenigd mit mien mouder Coco. Nait dat zai in t begun zo wies mit mie was. Nee, vrumd genog wol zai aiglieks hailemoal niks van mie waiten. Gelokkeg is de femilieband noa n muizoam begun weer in ere hersteld en as aander katten soavends in de kattenkoamer votstopt waren, kregen wie òf en tou gelegenhaid wat bie te proaten.
Mor nou komt t. n Lutje joar noatied, in t veurjoar van ’24 bin k veur daarde moal verraaisd. Dit keer nait in n auto, wel weer in dezulfde kattenkovver en de raaize het, hou vrumd t ook klinkt mor n zetje duurd. Dat ik doardeur weer van mien mouder schaaiden wuir, het best wel zeer doan. Wie haren ja net zo’n mooie mouder-dochter band opbaauwd.
En toch is t dit keer aans.
Zo komt Frederik de Grote regelmoateg even buurten of kovviedrinken en as dij op stoule zitten gaait, den roek ik Frederik, mor ook mien mouder.
‘Coco-parfum’, docht ik eerst.
Mit Anna is t persies t zulfde. t Blift n roadsel, der hangt aaltied n vertraauwde geur om heur tou.
Even wat aans. Vlak veur nijjoar is der n vogelkooi bie ons aan t hoes baauwd. Haar ik t even goud mis, t bleek n kattenren te wezen. Mit n loekje in t roamkezien en n trapke boetendeure onder t roam mog k zo inains de ‘wiede’ boetenwereld in.
‘Da’s nou dien aigen boetenhoes,’ wuir mie dudelk moakt.
Nou, mooi nait.
Ook al bin k oet miezulf aaltied best wel nijsgiereg west noar alles wat zok aanderkaant glas òfspeult, inains in t volle zunlicht kommen te stoan was n apaarte ervoaren. Mor as t waist houveul geluden der op die òfkommen in de vrije netuur, doar bin k oardeg van schrokken. Sunt n week of wat bin k nou redelk wìnd aan aal dij boetengeluden. Wait ik hou hoanen kraaien, honden blavven en vogels kwettern en heb k langsoamaan deurkregen, dat t auto’s binnen, dij mit roazend motorgeweld over stroat sjezen.
’t Het mien bruiertje t leven köst,’ heb k wel ais heuren fluustern en aiglieks de reden, dat ik nait de grote wereld in mag trekken.
Dat ik mie sunt kört boeten vrij bewegen kin, geft n vaileg gevoul.
Eerguster bin k vlak veur bèregoanstied n zetje kwiet west. Kompleet hoteldebotel waren z’aalbaaident, dochten dat ik ontsnapt was. Wat n overdreven toustand. k Heb gewoon n zetje mit buurkat Garfield proat. Deur t goas hìn.

Woarover?
Over n bult zoaken, mor benoam over Coco, mien mouder.
Hai het mie verzekerd, zai woont ain deurtje verder, op nog gain 10 meter van mien nije onderkommen. En ook al het dij goie goudzak van n Garfield beloofd, hai zel de groeten overbrengen, t zol mie wat weerd wezen, ais n keer bie heur op veziede te goan.
Zet t raaiskovvertje veur d’vaarde moal mor vast kloar.

t Lopt tegen kerstdoagen 1961. Boeten is t kold en guur. De wind jagt om t hoes en buldert òf en tou as n dundergod in d’schösstainpiepe, dat rillens joe over d’rogge goan. Veural de nachten binnen kold, iezeg kold.
‘Thermometer is òfgelopen nacht sikkom tien groaden onder vraispunt doald,’ wos pabbe mie smörgens te vertellen.
In ons lutje hoeske op Komnijsterwieke het kolenkaggel stief waark om koamertemperatuur op n aangenoam nivo te holden. In de rest van t hoes is t stainkold. t Elektrisch kaggeltje in keuken dut zien waark, mor kin mit muite de vorst verdrieven. In t achterhoes het pabbe de wotterlaaiden inpakt mit Winschoter kraante, mor wotteremmer in t schiethoeske is al bedekt mit n dun loagje ies. Ook al wil moeke t nait hebben, k sloap al doagenlaank mit sokken aan.
‘Da’s onhygiënisch,’ vindt zai, ‘hest ja n waarme kroeke op bère.’ Joa, n waarme kroeke en n dikke gestikte deken, mor zol moeke wel waiten hou kold t in t achterìnde van t hoes is. As k smörgens wakker wor, heb k iesbloumen op roeten en is bovenkaante deken bevroren.
In d’veurkoamer binnen gedienen dicht, mor dat is nait allendeg tegen de kolde. Ook overdag kommen overgedienen noast kaggel mitschik nait open. Mien zuske ligt doar in stoule, omdat ze swoar zaik is. ‘Bronchitis,’ zegt dokter Selfelder. Goie medisienen binnen der nait en de poedertjes en pilletjes dij pabbe oet t aptaik bie Muyzert hoald het, helpen gain fozzel. t Is aarg, as dien zuske van vief joar doar zo zaik en mit hoge koorze in klapstoule ligt.
’t Is net of medisienen nait meer waarken,’ zegt dokter. Pabbe het mie lestent oetlegd, dat ze al zo voak dezulfde medesienen had het, dat d’waarken der oet is. As ze ligt te housten, is t zo’n oakelg geluud, den liekt t net of ze stikt en den krieg ik t zo benaauwd da’k mor weer noar boeten goa.
t Is gain plezaaierge toustand bie ons thoes. Moeke komt biezetten nait aan heur naaiwaark tou, omdat ze haile doagen mien zuske verzörgen mout en pabbe lopt doaglieks te mottjern en te schelden. Op Jan en alleman, mor t mainst op zien boas en nait minder op sloume ambtenoaren op t gemaintehoes. t Binnen donkere doagen en woar bie d’mainste mìnsen keerskes in boom branden, staait der bie ons nait ains n kerstboom.
’t Lutje wicht kin nait tegen dennengeur,’ zegt pabbe, ‘d’geur van naaldbomen moakt heur bronchitis nog aarger.’
Guster tegen twijduustern is buurman bie ons op veziede west. Nait op zaikenbezuik, nee om te vertellen dat zai goan vervoaren. t Was best wel n drokke boudel bie ons in koamer, want dokter kwam op datzulfde mement ook net over dele om even bie d’pesjìnt te kieken.

‘Wie hebben van d’gemainte bericht kregen, dat ons n nijbaauwhoes in Hugo de Grootstroate touwezen is en wie kinnen volgende moand al verhoezen.’ Goh, wat was dij man oetbundeg, hailmoal oet de kette en pa dee t veurkommen, dat e ook bliede was. Hai was netuurlek ook wel blied veur buurman, mor t was n haard gelag dat t buurman wel lokt was en hom nog nooit. Hai, dij al zo voak op stoepe bie wetholder stoan haar en vroagd, hoast smeekt haar om n aander hoes, omdat zien dochter zaik wuir in dat olde, tochtege hoes. Aingoal haren z’hom mit n kloetje in t rait stuurd en ook al was hai gain man, dij zok makkelk òfsnöttern luit, ambtenoaren luiten zok nait drieven.
‘Den mouten ie joen hoes mor beter isoleren, den het joen dochter ook nait zoveul gezondhaidsproblemen,’ haar n ambtenoar hom al es n moal veur de vouten gooid.
De wereld is nait roazend moakt, mor wat was dij man dou roazend in hakken. ‘Hai dee net of t aan mie lag, dat mien dochter zo gevouleg is veur longzaiktes.’
‘Kinnen ie ons doar nait n stokje mit op weg helpen?’ vruig pabbe brutoal aan dokter, ‘ie hebben toch wel n beetje invloud op dit soort zoaken.’
‘k Bin dokter en gain hoezenmoakeloar,’ wuir pabbe even dudelk te verstoan geven. Dat dokter nait bliede was mit pabbes opmaarken konst aan zien gezichte wel zain. Of was t n beroupsmoatege zörge over zuske, dij e oetstroalde. Ik kreeg gain höchte van grote mìnsens beweegredens, zeker nait omdat pabbe n poar tellen loater tegenover buurman begon te snaren over zien nije boan in Kloazienaveen. t Was n bekìnd verhoal. Hai kon waark, t zulfde waark as wat e bie sokkenfebriek in Nij Pekel dee én n nij hoes in t Zuuddrìntse Kloazienaveen kriegen. ‘Mit n loonsverhogen van wel tien persìnt,’ was t leste wat ik hom nog heurde vertellen tegen buurman.
‘Mor woarom gaaist den nait verhoezen, kirrel,’ zee buurman verbolderd.
Omdat ik op dat mement deur moeke mit kolenkit noar t kolenschuurtje stuurd wuir, kreeg ik t vervolg nait mit. Dou k mit n volle kolenkit teroggekwam, waren buurman en dokter vot en was pabbe is n nait aal te beste buie.
‘Hai het ragen van dokter kregen, omdat hai in koamer rookt,’ heur ik soavends van mien moeke.

t Is zundagoavend, kerstoavend. In de stilte van ons hoeske heuren we deur dunne muren de klokken van de Roomse toren. t Is nait t gebrukelke baaiern, t is net of t klaainere klokjes binnen, dij n melodietje speulen. t Klinkt in elk geval n stok vroleker as swoare bazzen, dij op zundag over t Pekelder Daip in ons richten waaien.
‘Mìnsen worden oproupen om noar d’oavendmis te kommen,’ wait moeke te vertellen. Zai het vrouger as lutje wichtje aaltied noar zundoagsschoule goan en zachies begunt zai te zingen:
Kom aalmoal te soamen Jubelend van bliedschop k Bin der stil van, zo mooi as zai zingen kin.
Omreden dat t in keuken te kold is, het moeke d’broodtoavel in koamer dekt, mit n mooi wit toavelklaid en rode servetten. t Is n feestelke toavel mit krìntstoet en waarme bolletjes, mor veural omdat lutje zuske veur t eerst sunt doagen weer zo aanstaarkt is dat zai aan toavel eten kin.
As k om acht uur noar t achterìnde van t hoes verhoesd bin, omdat acht uur nou ain keer bèrregoanstied is, kriegen mien ollen veziede. t Is n lewaaiege veziede en ook al perbaaier ik gewoar te worden wel zok in d’veurkoamer aandaind het, k wor nait wiezer van t luustervinkje speulen. De geluden, dij tot mie deurdringen vertellen mie, dat t mien voader is dij t mainste lewaai moakt. k Vaal in sloap in dwaitenschop, da’k tot de volgende mörgen wachten mout om oetleg te kriegen over kommootsie van doavend derveur. t Zint mie niks.
Op eerste kerstdag blift pabbe, in tegenstellen tot aander doagen, wat langer op bèrre.
‘Hai het n slokje te veul op,’ zegt moeke lagend en zai moakt t bekìnde zeupiesgeboar. Woarom mien moeke zo vrolek en opgeruumd is, krieg ik oetgebraaid bie d’mörgenpankouk veurschuddeld. ‘Dokter en buurman binnen gusteroavend nog even langs west,’ zegt ze gehaaimzinneg.
‘Buurman kwam ons gusteroavend vertellen, dat hai soamen mit ons pabbe wel noar t gemaintehoes wil om te kieken of wie nait heur wonen in d’Hugo de Grootstroate kriegen kinnen.’
Of ik doar nou zo bliede mit was, kon k nait zeggen. Wie woonden doar toch goud, allewel ik wel kon begriepen woarom mien ollu zo groag noar n aander hoes wollen. ‘En dokter is gusteroavend ook even langs west.’ ’t Liekt ja hoast òfsproken waark,’ zeg ik.
‘Hou bedoulst.’
’n Poar doage leden waren ze hier soavends toch ook mit zien baaident,’ wait ik nog zuver.
‘Is ook zo,’ antwoordt ze n beetje òfwezeg, net of ze stief noadenken mout over mien opmaarken, mor om zeker te waiten, wat heur bezegholdt, vroag ik: ‘En wat haar dokter te melden?’
‘Oh,’ zegt ze, nou inains kloarwakker en mit n blied gezicht: ‘Dokter kwam vertellen, dat hai mit wonenbaauwverainen regeld het, dat wie op d’wachtlieste kommen veur n nije wonen.’
As je twij zokse prachtege aanbaaidens kriegen op kerstoavend, den kin t kerstfeest hoast nait meer stokkend, zolst denken. Dat buurman veur zien beurt proat haar, het zien vraauw hom nait in dank òfnomen en nog minder d’ambtenoar op t gemaintehoes, woar pabbe en buurman n dag noa kerst aan t loket verschenen binnen. ‘Hoezen binnen gain handelswoar,’ het e manlu klip en kloar oet de douken doan. Dat d’wachtlieste van wonenbaauwverainen n haile laange lieste was, het dokter nait verteld. Dat wie pas in oktober van 1962 aan d’beurt zollen kommen, was dij dezembermoand nog nait bekìnd en het doarom d’hoopvolle stemmen tiedens dat leste kerstfeest op Komnijsterwieke nait drokt.
Kerst is behaalve n feest van terogge kieken, mit noame n feest van veuroetkieken, n feest van hoop, mor dat t vanòf dij tied beter mit zuske ging, was wel t grootste kedo.

‘De wereld van vandoag slagt naargens op, dus woarom zol ik ploatjes schildern, dij dat wel doun.’

Pablo Picasso

Op de dag dat dezember zok aankondegt, stapt der n man t gemaintehoes binnen. Boeten is t roeg weer, binnen onwerkelk mìnsenstil. Onderwiel hai zien gabbedienejaze oetschudt, kikt hai zuikend om zok tou. Stilte moakt hom onrusteg. Naargens n mìns te zain en mit gain bèle in de buurt staait hai op t punt haard ‘volluk’ te roupen, as der aan t ìnde van gaange n deur openschoft en twij vraauwlu, aiglieks nog wichter, hom in de muide lopen.

‘Ie binnen der vroug bie,’ zegt t aine wicht mit n gutege laag.

t Verdrift zien saggerijn veur n kört mement, as hai zok bedenkt, dat hai hier veur n eernsachtege zoak noar binnen lopen is.

‘Ik zuik t leket van de burgerlieke stand.’

‘Och, meneer, wat jammer nou,’ zegt t aander ding eelsk en slagt, zo liekt t man tou, wat toneelspeuldereg haand veur mond, ‘ons Ineke is vandoag wat verloat deur autopech.’

‘Schiere boudel hier,’ mottjet hai.

‘Ie maggen wel even zo laank wachten in dizze makkelke stoule,’ wist t eerste wicht vrundelk.

Zai het deur, man is hier nait veur de poelegrap. In t vacuüm, dat ontstoan is en woaraan gain ontsnappen meugelk liekt, oamt man hail daip en beslot op nuigen in te goan en let zok dele zakken in rode kroakstoul. t Budt baaide wichter gelegenhaid om in versnelde pas deur te lopen noar n bevrijdende schoefdeur en man om in aigen gedachten weg te zinken.

In de stilte van grote hal kobbeltjeboien herinnerns van gusterse dag over nander hìn. Eerst t vrouge telefoongesprek mit n hom onbekìnde vraauw, n verpleegster, dij hom mit veul omhoal van woorden verteld het, dat zien pabbe oet tied kommen is. Nog gain haalf uur noatied voert hai n zoakelk gesprek mit n klerk op notoareskantoor.

‘Hebben ie binnenkört tied om noaloatenschop van joen pabbe te bespreken?’

‘Mörgen bin k bie joe op kantoor,’ haar hai antwoord.

Dat hai zok mit dij mitdailen in n achtboane ploatst haar, doarvan was hai zok goud bewust. Allendeg al de raaize vanoet Broabant noar zien geboortedörpke in Grunneger veenkelonies was al n wereldraaize.

‘Hou laank is t leden, dast dien pabbe veur t lest bezöcht hest,’ haar zien vraauw guster nog vroagd.

Hai wos t zulf nait ais meer.

‘Kinder woonden nog thoes,’ haar hai antwoord.

t Was dus minstens tien joar leden, weschienlek al veul langer.

Gusteroavend het hai noa d’kommootsie in alle rust zien olde mouder bèld en heur informeerd over pabbes dood. t Was, zoals hai al wel verwacht haar, gain schok veur heur.

‘Is e toch nog veur mie aangoan,’ haar zai op t ìnde van t gesprek nog zegd.

Zai haar gain mooi leven bie heur man had. Aaltied vot, aaltied op weg noar waark en zien aigen plezaaiertjes haar zai n ainsoam leven laaid. Haar alles aksepteerd. Pas dou hai noa zien burn-out in n depressie terechte kommen was, was heur huwelk bie lutjen veraanderd in n hel. Zai haar schaaiden aanvroagd en was mit hom – n dag veur zien negende verjoardag – verhoesd noar n nijbaauwwonen.

t Waren stoere joaren west mit n mouder, dij veur t eerst van heur leven aan t waark mos. Zok oetbesteedde bie lu, dij veurtied tot heur kennizzenkring beheurden. Veur n hongerloon. t Was, veuraal in financieel opzicht n haile omschoakeln, vergeleken bie t leven dat zai aaltied laaid haren. Pas op loatere leeftied dus zai t weer aan en het zok weer aan n man bonden. n Rustege, vrundelke man, woar zai nog aaltied mit soamenwoonde.

Bie n wegrestaurant vlak boeten Zwolle het hai vanmörgen nog n kop kovvie dronken. Het de braif, dij hai gusteroavend via droadpost van notoares kregen haar nog ais deurlezen. Inholdelk stelde braif niks veur. De zoak, woar t echt om ging, dat zol hai dammeet bie netoares op kantoor wel heuren.

Hai schrikt op oet zien gedachten, as der inains n vraauw veur hom staait en verontschuldegend zegt:

‘Ik bin Ineke en t spiet mie, dat ik joe zo laank wachten loaten mos.’

Neudzoakelke formaliteiten nemen waineg tied in beslag en hai staait snel weer op stroat. Mit nog n uur op de klok veur d’òfsproak op t notoareskantoor besloet hai noar t grote hoes te goan, woar hai d’eerste negen joaren van zien leven woond het. Aanblik van verkommerde boudel het de waineg goie herinnerns, dij hai nog aaltied kousterde in ain klap volledeg votpoest. t Hoes mit de grote roeten was, mor is nou ook in de werkelke wereld n hoes zunder ziel worden.

In t grote kantoor komt hai tegenover n jonge vraauw te zitten. Noadat zai hom condoleerd het, stekt zai van waal:

‘Ik heb leste tied regelmoateg ketakt mit joen pa had.’

Zien verboazen is oprecht.

‘Hai het t zo bedocht, om joe as ainegste zeun, noa zien overlieden hier bie mie op kantoor te nuigen.’

En as zai n groot kevort oet beroloa pakt, zegt zai:

‘Zien òfschaaid het hai verpakt in n braif en k woarschaauw joe alvast, inhold kin best wel redelk hefteg op joe overkommen.’

Beste zeun

Astoe dit heurst of leest, bin ik der nait meer. Zelst die vervast òfvroagen, woarom ik die mien wedervoaren nait persoonliek verteld heb. k Heb doar zo mien redens veur, net as dastoe van mie aannemen moust dat ik nait zunder reden die en dien mouder laankleden al verloaten heb.

Veuls te jong heb ik deur schoa en schaan ervoaren mouten, dat ondanks aal mien goie bedoulens de wereld deur mien aanwezeghaid der nait beter op wuir. Aaltied op de bres, aaltied Hoantje Veurmaaier, net geliek oft mit sport, op t waark of in de politieke arena was, k luip overal mit mien blinde kop tegen muren aan. k Wol te veul, te snel en huil veuls te waineg reken mit aander mìnsen.

t Is mie duur kommen te stoan. Mien sportvrunden hebben mie deroet bonsjoerd, op t waark wuir k oetspijd en veur de politieke zoak was k veuls te ongeduldeg.

En dat leste het mie de kop köst.

Notoares stopt noa dizze leste zin even en kikt man overkaant van t grote aiken bero aan en zegt:

‘Over t volgende stok hebben dien pabbe en ik laank proat. Of t verhoal, zien levensverhoal so-wie-so wel aan t pepier touvertraauwd worden kon.’

Man kikt bedenkelk, schudt ais mit t heufd en zegt:

‘Wat mout der beurd wezen, dat je zoveul joar noatied zoaken nait ais opschrieven kinnen.’

t Antwoord het n schokeffect op hom.

‘Omdat t strafrechtelk bekeken oardeg wat konsekwensies hebben kin??’

En noa n körte pauze:

‘Duurven ie der op aan?’

Hai knikt hoast onmaarkboar.

‘In t politieke spel worden soms haarde neuten kroakt. Neuten binnen woorden, mor t is n spel. En net as in elk spel gelden ook in de politiek spelregels, regels woar elkenain zok aan holden mout. En wat net zo belangriek is, maiste stemmen gelden. Dat hait democratie.

Mor in de politieke arena wordt voak nait eerliek vochten. t Openboare debat wordt in achterkoamertjes voerd en beslizzens worden doar in t gehaim bekonkelfoefd. In dij wereld van machtsdenken bin ik ook verzaaild roakt en heb mien ideoal om n betere wereld te scheppen inleverd deur n verschrikkelk domme actie.

Wat nou kommen mout, duurf en kin k nait aan t pepier touvertraauwen.

Hai is flabbergasted en kikt mit grote ogen noar de netoares. Dij is veurberaaid en begunt te vertellen:

‘Wat ik joe nou vertel, mag dus nooit nait aan t licht kommen. Zol t wel beuren, den lopen joe, mor ook de noagedachtenis van joen pa onherstelboare schoa op, dat nooit meer goud te moaken is.

t Komt hier op dele, joen pa het laank leden brand sticht bie n politieke tegenstander.’

En noa n körte pauze vult zai aan:

‘Dat de brand snel ontdekt is en der gain persoonlieke ongelokken beurd binnen is n gelok bie ongelok west. t Haar hail aans òflopen kind.’

Volgende vroag brandt hom op tonge:

‘Zollen ie dat noader oetleggen kinnen?’

‘Nee,’ is t pertinente antwoord, ‘elke noadere oetleg zol joe, as dit ooit bekìnd worden zol en ie zollen der noar vroagd worden, in grote problemen brengen kinnen. t Is beter veur joe, woare toudracht nait te waiten.’

Netoares pakt rezoluut braifpepier weer op en zegt:

‘k Zel joe nou t leste stok van braif veurlezen.’

Ik docht dat ik n gewoon mìns was, mit aal zien veur- en zien noadailen. Competietsiedrang is ons mìnsen toch nait vrumd. Willen wie nait aal de beste worden? Noa dizze slomperd bin k tot konkluzie kommen, ik bin de mìnselke moat kwiet en heb miezulf tot mien aigen vijand moakt. t Is de aanloop west noar n daipe depressie en mien noodgedwongen teroggetreden oet de moatschoppij. Mor t stoerste mos nog kommen. As zulfverkloard kluzenoar mos k, hou haard t ook klinkt, eerst dien mouder en die kwiet. Nait omdat ik dat wol, mor om joe te beschaarmen en ook al heb ik voak twieveld aan mien beslizzen, k dus joe gewoon nait meer onder ogen kommen. Ik was de kanker, dij zokzulf wegsneden het.

De keus veur t ain is aaltied d’òfwiezen van t aander. Zo was t, dou ik òfschaaid nam van joe en de rest van de wereld.

Dat ik doarmit joen leven op de kop zet heb, is wel bleken, mor k zag gain aander oetweg.

Ondertaikend

Onderweg noar Broabant wordt hai overvalen deur ambivalente gedachten. Over zien pa. Over de man, dij der nooit was, n pa, dij zien mouder niks in reken haar. Der is nooit n kwoad woord over heur lippen kommen. Man, ooit de grote laifde in heur leven, was gewoon hail stil en onmaarkboar oet heur leven verdwenen. Pas dou hai zulf kinder kreeg, kreeg hai bie lutjen aan deur wat hai mist haar, de onmiskenboare behuifte aan n pa, n veurbeeld, n rolmedel.

Tot n joar of tiene leden het hai nog perbaaierd ketakt te kriegen mit zien ol’heer. Bie d’leste ontmouten haar dij nait ais de muite nomen om te proaten. Was t stoenskeghaid of was hai t communiceren verleerd. Was dat n zwaktebod of zien zwakste punt, gewoon nait goud kinnen overleggen.

’n Domme actie,’ haar hai de netoares dicteerd, mor t mog nait aan t pepier touvertraauwd worden.

Oet zulfbeschaarmen en om zien vraauw en kind nait de loden last van zien ‘misdoad’ op scholders te leggen haar hai zok oet de wereld terogge trokken.

Mos hai dat beschaauwen as n edele doad?

En kon hai zien pabbe vergeven?

Noa aal dij ellìnde, t verdrait en aarmou, dij hai in zien leven mitmoakt haar en woarvan zien pabbe toch hailemoal allendeg oorzoak was.

In zien braif schreef hai, hai wol de wereld beter moaken.

Deur zulf de beste te worden?

Mor koos t verkeerde instrument. Joa, brandstichten dut n normoal mìns toch nait en tougelieks kommen tegenstriedege gedachten bie hom noar boven drieven:

Mos hai zien voader vervluiken of juust meelie mit hom hebben.

Meschain was t beter west, hai haar zien doad openliek bekìnd, mor doar was t nou te loat veur.

Hai het zien pabbe al laank vergeven, ook al zel hai de rest van zien leven leven mouten mit dit duvelse gehaim.

Vrede op eerde veur alle mìnsen is n nobel streven, n mooie kerstgedachte, mor of dat ooit te realiseren vaalt, is de vroag.

‘Bie midsummer heurt n midsummerkapsel,’ besloot ik guster, dou wie op weg waren noar onze kapster.
Dat zo’n besloet bie mie nait mor zo oet de locht komt valen, mor t oeteindelke rezeltoat van n laange overdenken west is – ie maggen t leuven of nait – het te moaken mit hondsdoagen.
Ik zai vroagtaikens?
Loat mie t zo zeggen, ik bin nait biegeleuveg, mor praktiek het oetwezen: as eerste dag van hondsdoagen, dit joar 20 juli, n schiere dag is zunder regen, den blift t tot ìnde hondsdoagen, 19 augustus mooi weer. En omdat t zotterdag toch redelk waarm was, t voulde veur mie zulvens tropisch aan, besloot ik guster in auto, noa aal dij laange prakkezoatsies toch mor n extreem körte kop te loaten knippen.
k Mag traauwens geern bie kapster in stoule zitten. Sunt de tied dat wie nait meer op de Wieke wonen, is zai behaalve knipvraauw ook geknipt om as deurgeefloek te fungeren van doagliekse dörpse roddel en achterklap, woar k aans nooit achterkommen was. Zai kin tougelieks proaten en braaien en moust onder t luudruchteg knippen wel dien verstand derbie holden, aans mist de belangrieke faaiten ook nog.
Arineke en ik waren de eerste pasjìnten van de dag. Onder tied, dat wie t ‘stain-pepier-knipscheer’ spelletje speulden, wat ik won en dus as eerste in de stoule mog, ritste zai zok in heur knipschoet. Noadat zai mie grotendails onder t kapklaaid verbörgen haar, zag k heur in spaigelbeeld zuiken noar t kappersrubber. Knipkroag bleek nog in kaaste te liggen, mor dou zai mie swoare rubbermat over de scholders vlijde, sloakte ik n, hoast nait te onderdrokken daipe zucht. Van verlichten.
Veuroetkiekend zag k achter mie n glimlaag over heur gezichte trekken en wos:
‘Ik bin nait de eerste, dij zok onder t juk van swoare knipkroag zo makkelk ontspannen kin.’
Vrouger was t aans. Den kreegst eerst n nekpepiertje, n soort manchet om haals. n Strakke, ietwat elastisch stokje pepier, dat noa t vastplakken om kapmantel drapeerd wuir. Kreegst tenminnent gain lözze jeukhoaren in de nekke of in t boesderoen mit noar hoes.
Vanòf t mement, dat wie guster weer noar hoes reden, zit ik mit t probleem van dij swoare knipkroag. Aiglieks bedould as beschaarmen veur t knipklaaid, liekt t ook n onverwachte mentoale functie te hebben. Ook al is t waitenschappelk nait bewezen, t blift n roare gewoarworden, dast deur n swoare last op aines scholders te leggen de persoon ontlast.
n Massage veur de ziel.
k Vroag mie nou al 24 uur òf, of k guster meschain extroa gespannen was, mor kin doar gain pazend antwoord op verzinnen. As k mien oor te luuster leg bie mien aigen vraauw, krieg k allendeg mor blikken vol onbegrip over mie hìnstört. Mit aander woorden, zai vind t mor onzin.
Dat ik guster op terogweg wel degelk de weg kwiet was, is aans zunnekloar. Dou k nait de snelste weg noar Kiel koos, mor over de bulte van Tonckelweg noar de Wieke ree, kreeg k de board der flink òf van Arineke:
‘Woar wolstoe nou hìn!!’
Pas bie t zain van n vrumde blaauwe auto op oprit van ‘ons’ hoes op de Wieke wuir k weer wakker.

Swoare knipkroagen kinnen bliekboar dus tot vrumde situoatsies laaiden.
k Heb om volledeg en goud veurberaaid te wezen op kommende haite doagen, in hoes boardtrimmer oet kaast hoald en heb de board der ook nog mor òfschoren.

t Is de zundag van Harry en Sifan, mor woar k van Harry nait aans verwacht haar, dat hai drij golden medallies winnen zol, doar was t bie Sifan doemen draaien en noagels bieten.
‘Kippenvel,’ chatte mien old-kollegoa kört vanoet zien nije woonstee in Spanje, vlak noa de marathon.
Ik was wat oetgebraider in mien reactie en antwoordde:
‘Echt wel.’
k Heb haile dag mit, wat ik t best omschrieven kin, n trotsk gevoul rondlopen. Zokse mooie sport.
Tussen de wedstrieden deur, Harry en aander boanrenners mozzen ja nog in de boane kommen, heb k toch nog wat oet stee zet. Nait zo spectaculair, mor flèzzentun mos neudeg leeg.
Zo komt t dat ik vlak veur de middag mit n rammelnde bodschoppentazze op pakjedroager richten Kielster glasbak fiets. Nait omdat ik, zoals Harry hoast op de kette heb, mor k bin oardeg wat sneller dan de drij boten, die op weg binnen noar ‘Haalfstuverbrogge’. In t veurbierieden lees ik dat middelste boot de noam ‘Kookaburra’ dragt.
Even bin k slachtovver van n körte verwarren, mor k herstel mie gaauw en hail langsoam kommen de woorden en de melodie van t kinderverske weer boven. Ik zong t vrouger mit de kinder in de klazze en automoaties begun k te hummen:
Kookaburra sits in the old gumtree
Merry, merry king of the bush is he
Laugh, Kookaburra, laugh
Kookaburra ……….
Dat mie leste zin nou nait in t zin schaaiten wil, frustreert en hou k ook perbaaier en componeer, de leste vief woorden kommen nait bovendrieven.
Noa t glasgekletter blief k noast fietse bie daipswaal stoan om te zain hou brogwachter brogge omhoog toakelt. t Duurt den ook nait laank dat drij boten zok in bewegen zetten. Ik zit nog aal vast aan n verloren tekst. Van opgeven kin gain sproake wezen en hou roar t meschain ook klinken mag, as ‘Kookaburra’ op vief meter is, heb k hom te pakken. Om t soamen mit stuurman en vraauw te vieren zing ik baaide leste zinnen oet volle borst:
‘Laugh, Kookaburra, laugh
Kookaburra, gay your life must be.

t Kin netuurlek wezen, dat de woorden der in mien enthousiasme wat onzuver oetkwamen, mor datter van boord gain enkele reactie kwam, haar k nait verwacht.
‘Nee, stuurse stuurman was gain lachebekje.’
Dou k zoadel weer onder kont haar, was k stoenske man al laank weer vergeten, mor t verske nait. Soms hest dat, dast n taimke nait weer kwietroaken kist en om t feest van herkennen te vieren, heb k bie thoeskomst mit mien kleuterjuf – t is ja n kleuterverske – t laidje nog soamen zongen.
Vandoag heb k mie verder in de Austroalische lachvogel verdaipt, k heb zulvens mien olde swaarte map mit alle schoollaidjes van zolder hoald. t Vaarregelg verske haar k ooit zulf op noten zet en tougelieks schoot mie in gedachten, dat ik ‘Coockaberry’- zoals k per abuus schreven haar – ook wel as canon mit kinder in de klazze zong. Was nog ais wat aans as ‘Brouder Jokkop’.
Woar k kommende tied noar oetkieken mout is n vèrre femilielid van de kookaburra.
Kiek, da’s t veurdail van internet, want as t snuustern gaaist, komst tot ontdekken, dat onze ijsvogel tot dezulfde vogelfemilie heurt. En ijsvogeltjes vlaigen hier vervast bie t visvolle Kieldaip.
t Is, as k dizze leste woorden optik sikkom 12 uur ommiddag.
k Heb der over prakkezaaierd of k vandoag nog n berichtje noar Gretha, mien old buurwichie van Komnijsterwieke sturen mout. Zai woont al n levenslaank in Austroalië en t kin hoast nait aans, zai het de kookaburra vast wel ais mit aigen ogen zain.
k Loat der mor bie, want veur heur is t nou bèregoanstied. Meschain lees k heur antwoord vanoavend en aans mörgenvroug wel.

In 2005 wuir t dörpke Doodstil oetroupen tot mooiste ploatsnoam van Nederland. Ainege kennis van kais-kemizzie-leden is mie totoal vrumd, wat heur bewogen het om t Hogelandster gehucht t predikoat ‘schierste ploatsnoam’ op te spelden getuugt op zien zachtst zegd van n biezundere smoak.
Mìnsendrokte kin mie stolen worden, doar staait tegenover dat ik van doodse stilte hail aarg onrusteg wor en votdoadelk op zuik goa noar mìnselk ketakt. Zo ongeveer voulde ik mie gustermörgen in n doodstil Veendam.
Omdat ik toch veur n brillenreperatuurtje in de Passage wezen mos, von Anna, ik kon heur ook wel even bie school òfzetten. Zai huifde allendeg mor n waarkstok in te levern.
‘Kin t nait mit droadpost,’ zee k overbodeg.
’t Duurt maar een kwartier,’ zee t wicht.
Mit aander woorden: ‘nait soezen, broezen.’
t Was mìnsenstil in Veendam en van broesderij was al hailemoal gain sproake. En ik, as inval-taxisjefeur, dij nog gain tied had haar om fesounlek n kop kovvie te drinken, voulde de jank noar mien broene-mörgen-drank mit de menuut staarker worden.
Van WP-school noar groot-parkeerploats was mor n hoanetree. WP-Passage ston, zag k van n òfstand, al vol in t licht. Licht lokt lu. Ik kon de kovviegeuren al roeken. Omdat brillenboer loekjes nog nait open en deur nog nait van t slöt haar, luip ik noar overbuurman Hema, mor ook tegen dichte deur aan. Wel mit groot, nuigend licht en bedainend personeel op waarkvlouer von k dat n òfknapper. Zoveul onbegrip haar k nait verwacht. Opschrikt deur t naaldhakkengetik van n jonge vraauw, zag k over mien scholder, dat zai bie d’broodjeswinkel van Bart noar binnen glipte.
‘Kovvie mit n stokje appeltoart!?’

Twijde teleurstellen was in de moak. Bart haar net as brillenman en Hema n dudelk openingstieden-regiem insteld. 9 uur is 9 uur en gain menuut eerder.
Op de Promenade lopt gain hond. De cafetaria van t goie leven is duuster en k rammel vergees aan dichte deur en loop moudeloos deur. Kovvie is vèr te zuiken. Op houk van Promenade blief k even veur deur van speelgoudwinkel stoan. k Wait zai serveren gain kovvie, wel twievel:
‘Wij doen alleen winkeldeuren dicht om energie te besparen.’
Haar k bie cafetaria nou toch haarder op deur bonken mouten?
Bie de kapper herleeft mien hoop, as k deur eteloazieroet knip- en krullenvraauw mit twij koppen kovvie lopen zai. Zai en kovvie lagen mie tou en op t mement, dat ik op dij openleke nuigen ingoan wil, zai k dat zai t aine kopke veur n vraauw mit helm op kop hìnzet en zulf aan t aandere kopke begunt te nipken. k Heb swoar de Pee in. Aan n knipbeurt bin k nog nait tou, aans was k meschain wel over drumpel stapt.
t Rondje heb k rond. k Lever om 9 uur 10 mien bril in en steek vervolgens over noar overburen.
Heur kovvie smoakt, noa zo laank wachten dubbel lekker en as k doar allendeg aan n toaveltje zit, schaaiten mie de woorden te binnen van n bekìnde Veendammer:
‘Veendam mout weer broezen!’

t Is oktober en binnenkört kloppen verkaizens bie alle Nederlanders aan deure.

‘n Opgeklopte boudel,’ zeggen gounent, ‘der veraandert toch niks.’

Aanderlu lopen zok vuur oet de slovven om heur pertij aan zoveul meugelk stemmen te helpen.

Der binnen ook mìnsen, dij trekken zok van t haile circus gain barst aan. n Relatief klaaine groep.

‘150 mìnsen kaizen en in ain koamer stoppen vinden zai gekkenwaark.’

Schatten blift giswaark. d’Ain het t over n haalf miljoen, der binnen optimisten, dij denken datter wel n miljoen volgelingen van koning Rufter III binnen.

‘Rufter Drij?’

‘Kunk Rufter de Daarde?’

‘Nooit van heurd,’ zeggen d’ongeleuvegen.

Veur aal dijlu, n kört raaiske deur de geschiedenis. Noar t keuninkriek in ons keuninkriek. Noar t laand dat ontstoan is oet wotter en woarop boeren nou al generoatsies laank boeren.

Om dat te begriepen goan we terogge in de tied. Noar 1916, dou n störmvloud t wotter in de Zuderzee zo omhoogjuig, dat mìnsen in vief pervinsies vrezen mozzen veur hoes, heerd en leven.

Twij joar loater wuir besloten te goan poldern en kreeg Lely zien plan deur de Koamer. Wat dou volgde is bekìnd: Zuderzee wuir IJsselmeer.

Wat nooit noar boeten kommen is, is de wìns van ingenieur Lely om t vruchtboare laand om te batterijen tot lelievelden. Mor landsbestuur wol nait veur Sunterkloas speulen. Noadat t laand dreugvalen was wuiren t gewoon eerappels, sukerbaiten, waite én zaai-siepels.

Lely zulf het ontwikkeln van t nije laand nait meer mitmoakt, hai is 3 joar veur aanleg van Ofsloetdiek al oet tied kommen.

Noa d’oorlog komt de grote volksverhoezen noar Noordoostpolder op gang. Ook vanoet Grunnen. Veul boeren trekken van t Hogelaand noar t Legelaand. Ain boer is Marc Rufter. Hai komt van Bolstee, in de buurt van t bekìnde Schietpot en vlakbie Brilzit. Hai is n jongkirrel, dij t op t olde stee wel bekeken het en as eerste berichten over nij te ontwikkeln laand in Noordoostpolder via t Kunksdaipke binnenstromen, het hai zien doul vonden.

‘Ik word bollenboer in de polder.’

En woarom e persé bollenboer worden wil en gain eerappelboer, doarover verschillen mainens. t Maist weschienleke verhoal het te moaken mit n vère veurvoader oet 16e aiw, mit de noam Bollemoa.

Marc krigt wat e wil. Hai zaait gain wind, mor zaaisiepels en ….. t gaait hom veur de wind.

Hai wordt in de loop en veur t gemak kunk Rufter nuimd. n Kunk zunder kroon en fratsen.

As pa Marc in 1986, n dag noadat pervinsie Flevoland begunt te bestoan, zien boerderij overdut aan zien zeun Mark, is t dubbel feest op de grote boerderij van de Rufters. Siepeltjeboeren binnen n sosioal volk. En op t feest ter ere van heur nije kunk hebben zai zok schier aankled. In heur spesioale dracht, net as d’oorspronkelke viskelu van aailand en wal. In loagjes, nait in t olderwetse swaart, mor in kleurege klaaier. Zai holden van mooie klairoazie én mooie meziek. Gounent hebben t over troanentrekkers, de echte Rufteroanen spreken laiver van levenslaidjes.

In de joaren noar aanloop van t aiwfeest gruit heur economie mit grote stappen. Woar eertieds heur siepeltjes t bieproduct van de heerns waren, binnen noa t verdwienen van d’heerns in Zuderzee heur inkomsten noar hoge höchten schoten. Ain en ander netuurlek ook deur de reloaties dij Marc en loater Mark mit t Amerikoanse MacHamburg ( spreek oet: Mèk-um-burk ) aanknoopt hebben.

Heur wandel en handel is deur de rest van Nederland nait ongezain en onopgemaarkt bleven. t Het boeten veul bewondern ook n bult kinnesinne oproupen.

‘Siepeltjeboeren kloagen mor n haalf joar,’ is bevubbeld zo’n opmaarken, dij voak in t rond streud wordt.

Of t woar is, dut nait terzoake, wat wel woar is, Rufteroanen waarken van 1 april tot 1 oktober. Zai lopen zok in dij moanden de kont oet d’hoaken, zitten op heur zaai-, poot- en rudermesienen en hebben mitschik gain tied om aan heur sosioale verplichtens te voldoun. Mor sunt begun oktober is t doan mit knooien en kraben op t vruchtboar laand.

Onder aanvoeren en op oetdrokkelk gezag van heur kunk hebben siepeltjeboeren en aal heur noakommelingen zok nooit verlaaiden loaten tot n openlieke konfrontoatsie. Nait op t laand, nait in de dörpen en ook nait in de politiek.

‘As verantwoordelken wat waiten willen, kommen zai bie mie,’ het Kunk Rufter Ain begun 50-er joaren al verkondegd.

t Is makkelk zat. Vervelende, ondeurzichtige bestuursloagen moaken de problemen eerder groter den klaainer. Zo is t en nait aans.

Dat n joar of wat noa aiwwizzeln de daarde kunk, Marc III, zien voader opvolgd is, het niks aan dij situoatsie veraanderd. Dou landsregeren deurkreeg, dat nait allendeg bevolkensgrui van siepelboeren noar n plavvon schoten was, mor dat zai ook n economisch belang vertegenwoordegden van sikkom n miljard euro, het d’aandere Marc en ook zien opvolger veur n probleem zet.

‘Nee,’ was t rezolute antwoord van de jonge kunk Marc, ‘wie goan nait in de politiek en doun ook nait aan verkaizens mit.

Punt oet.

En kunks wet is kunk.

Terogge noar schrievers haim. Hai het vanoet zien hoeske goud zicht op grote landerijen mit siepels. Rode siepels.

Zai binnen septembermoand rud. Hebben n dag of wat op t laand legen te dreugen en binnen zunder dat zulfde schriever doar getuge van west is, òfvoerd.

Guster bin k nog ais, mit d’hond aan de raime langs t zulfde oetgestrekte laand lopen. t Is nou n veld mit gruine mizze, veur grondverbetern en onkruudonderdrokken. Da’s neudeg, lees k regelmoateg. Siepeltjeboeren stoan onder swoare drok, omdat zai teveul pesticiden broeken zollen.

In de baarm lag traauwens nog n bord. Zunder poal. Mit de tekst:

Nuttige insecten beschaarmen dizze gewazzen.

De siepels dus.

Mor ik wil ook geern beschaarmd worden tegen n teveul aan gewasbestriedensmiddeln.

Meschain mouten kunk Marc III en onze nije minster-president toch zo gaauw meugelk noa de verkaizens mor ais n keer om toavel.

‘Kiek, jongens, dit is Ferapont.’
Veur ons staait n klaain, blaik kirreltje mit blond steerteg hoar. Mit zien deurdringende, grieze ogen kikt e frank en vrij de wereld in.
‘Vera Pon?’ zegt ain van ons verboasd. ‘Vera?’ zegt n aander nog es noadrokkelk, ‘dat is toch n wichtersnoam.’ ‘ Hai is de zeun van n kammeroad van mie oet Rusland.’ Mit dij waitenschop
mozzen wie t doun.

‘Wie nuimen hom Ietje,’ besloeten wie mit nander, as kapitein Haauwen weer op hoes aangoan is en hai dat vrumde boetenlandse kirreltje aan ons overloaten het. t Is ook ja mor n lutje iepenkriet. Ietje is n goie noam veur hom. Klaain mor dapper, dat hebben wie dij zummer wel maarkt.
Smörgens was ik mainsttied ain van d’eersten dij op stroate kwam, mor ik kon nait zo vroug wezen of Ietje was al van de pertij. Zag e mie, den kwam e achter van d’Komnijsterwieke al noar veuren lopen. Hai was nait mìnsenschaauw, mor zeker ook gain oetbundeg, welbesproakt kirreltje. Mien vrundelk ‘moi’ wuir aiglieks nooit aans beantwoord as mit n stomp tegen d’scholder of n schop veur de schenen. t Was zien menaaier van kommuniceren. Meschain waren ze dat in dat vère Rusland zo wìnd. Mor ja, wat wos ik van Rusland. Ik haar wel es n bouk van Jules Verne lezen over Michael Strogoff, de koerier van de tsaar, mor dat verhoal ging over t Rusland van vrouger, onvergeliekboar mit t moderne Rusland. Ferapont, Vera Pon, Ietje Pon, bleef, ook omdat e niks smoesde, veur ons best wel n roadsel. Hai pruit mit ogen en handen en kon zok op dij menaaier prima verstoanboar moaken.
‘Gaaist mit voetballlen?’ Toch n doaglieks terogkerende opmaarken, meer n vanzulfsprekendhaid, want wie brochten veul tied op stroat deur mit putjesvoetbal, beantwoordde hai deur mien nije leren bale over d’metershoge hekken van d’Aalbion te schoppen. Dou k hom om dij reden bie d’schobbejakken griepen wol, het e mie n katjewaai verkocht, da’k even van de wereld west bin. Zo wos ook ik hou hai over dij dingen docht. Voetbald hebben we waaineg dij zummer. Mien bale heb k tussen de branekkels weer opzuiken mouten en is dou veur onbepoalde tied in t schuurtje beland.
Wat e wel groag doun mog, was vechten. Hai dee niks laiver as boksen en worsteln. Nait oet eerns, mor veur d’oardeghaid. Dat wie doar noa n zetje gain belangstellen meer veur haren, von hai mor vrumd.
Hai was wel klaain, mor verduveld staark en handeg en al snel gain oetdoagen meer veur ons. t Rezeltoat ston bie veurboat al vast. Ook d’grote jongens bie ons van d’wieke mozzen mainsttied t onderspit tegen hom delven.
t Alternatief, n soort tuzzenoplözzen, vonden wie in landjepik. t Was onbekìnd
spellechie veur hom, mor dou e ain keer deurhaar, hou d’spelregels in mekoar zaten, wuir e recht enthousiast.

Mit n gestolen schillemeske oet keukenloatje van moeke kozen wie voak t stok grond bie ons veur thoes. n Lapke egoal swaarte grond van n poar vaarkaante meter was genog om d’onderlinge stried aan te goan. As k allendeg tegen hom speulde, was der waaineg oardeghaid aan, mor as der meer jongens mitdeden, den veraanderde hai op slag en wuir dudelk, oet wat veur holt e sneden was.
‘Hou hait dien laand?’
‘Rossiskaja.’
t Was ain van de waainege woorden, dij k hom heb heuren oetspreken. Hai begreep dus best wat we hom vruigen. Wie snapten ook wel, dat Ietje de noam van zien aigen voaderlaand verdedegen wol. Wie kozen machtege landen as Amerikoa of Engeland. Dij waren ja, zo wuir ons op school, mor zeker sundoags noa t waarme eten, via t proatje van GBJ Hilterman op de radio oetstokt, boas in d’wereld. As t gelok haarst, den wuir Ietje noa t oetzetten van t striedtoneel dien pazzipant. As t hom tegenhaarst, den wost hoast zeker dast binnen de körtste keren dien laand kwiet wast. Woar dat aan lag, was mie in t begun nait recht dudelk. t Lag zeker nait aan de persoon, dij e mit t schaarpe schillemessie en gericht kuren der oet knikkern wol. d’Oorzoak zat hom meer in t laand, dat e verovern wol. t Stokje grond bie ons veur thoes was vrouger n sintelpad west en zat nog vol mit stainen, mor der waren ook wel stokken bie dij wat beter van soamenstellen waren. En woar wie haalve zolen nooit gain acht op sloagen haren, doar haar dij verrekte Ietje al snel deur, welk laand – onòfhankelk van de noam – hom veurdail, lees: goie grond, oplevern zol. Joa en was dien grond goie grond, den konst der gif op innnemen, dast as ain van d’eersten dien keunenkriek kwiet wast. De grijns dij zo’n overwinnen op zien gezichte toverde, staait mie nog aaltied bie.
Net as t gevecht tegen d’jongens van d’Hoanekamp.
De veurberaaidens veur zo’n konfrontoatsie begonnen voak al n dag of wat veur tied. Den wuiren de boskes rondom d’school, mor ook de bomen op t roege Aalbionterrain mit zoagen en bielen vakkun deg sloopt. Wie mozzen ons woapentuug aigenhandeg moaken. De snijbes-stroeken om d’school tou leverden ons t mainst boegzoame holt veur de bogen en mit n ìndje sollegoaren haren wie in körte tied verschaaiden piel-en-bogen kloar. De liesterbezzen aanderkaant stainen Aalbionmure haren zo veul overtollege takken, doar konden wie wel wat van òfhaauwen. Zo kregen wie – noar t veurbeeld van Ivanhoe – onze lanzen. Soabels muiken we van regellatten, dij we bie d’timmerman aanderkaant Pekelderdaip regeld haren.
Omreden dat t gevecht tegen de Hoanekampers dit moal op aigen terrain ploatsvinden zol, kozen wie t schoolplaain en d’omgeven van d’school as striedtoneel. En toch was t dit joar, t joar dat Ietje ons peloton dappere kriegers verstaarken kwam, aans as aans. Woar wie normoal veuraan op d’Wieke stonden te wachten op onze vijanden, doar wuir ons dit moal deur Ietje n hail aander striedplan veurlegd. Niks gain openlek gevecht, niks gain openhaid, mor n bedocht plan om de vijand te verrazzen. Zo kregen der twij jongens op t platdak van t gymlekoal n stee, wuiren twij soldoaten statsioneerd in d’ondaipe sloot tussen school en jeudenkaarke en de rest wuir deur Ietje n plek toubedocht achter boskes en hegen.
‘Zai binnen der nait ains,’ heur ik Luken nog wel zeggen, dou d’tegenstanders onze stroate binnenluipen.
‘Zai binnen baange, man,’ zee zien klaainer bruiertje Appie.
‘Ze zitten vast in hoes bie moeke te schraiwen,’ zee Willem, dij laange lörke.
Dizze woorden waren nog nait oetsproken, dou twij jongens mit n laank taauw van t platdak noar be neden zaailden en twij aandern mit laange puntege stokken oet de dreuge sloot teveurschien kwamen. t Gevecht was ongeliek, t gevecht was ook snel òflopen. d’Verrazzensaanval zat zo goud in mekoar, dat Hoanekampers volledeg overrompeld waren.
‘Dat haren we nait verwacht,’ zee Lukie noa òfloop van t soabelgevecht en ook hai mit n taauw aan t hek achterkaant school vastketend was.
En Ietje? Dij luip as n trotske paauw tussen zien manschappen deur. As n lutje Napoleon. Mit n brai de, tevreden laag op t gezichte inspekteerde hai of alle gevangen wel goud vastzaten. Joa, t was n biezunder, mor veural gedenkwoardeg joar, dat joar dat Ietje op d’Komnijsterwieke bie d’olde kaptein Haauwen logeerde. k Bin Ietje noa dit stroatgevecht nog ain moal tegenkommen. Op weg noar boer Schreuder – k mos even aaier hoalen – zag k hom achterthoes spouken.
‘Wat bist aan t doun?’ vruig ik nijsgiereg.
De vroag was totoal overbodeg. t Holten geweer mit de rode weckringe zee genog.
‘Blikschaiten?’ zee ik. Dat deden wie ook voak genog. n Blikje of n luziverdeuske op n muurtje zetten en kieken wel t veurwaarp mit n staintje van d’mure òfschaiten kon. Mor net as bie aal dij zoaken, woar Ietje bie aanwezeg was, was ook dizze werkelkhaid nait wat t aan d’boetenkaante leek. t Bakje mit geknipte stokjes lood haren mie al aan t denken zetten mouten, mor t besef kwam pas, dou e zien geweer aanlegde en n stokje lood in de weckringe ploatste. Twij tellen loater vuil der n muske oet d’appelboom. t Was ons leste ketakt dat joar. Noa d’aanslag op t lutje vogeltje haar ik ook nait meer de behuifte om mit hom te verkeren. t Was in ain keer doan.
Òfschaaid nemen was nait neudeg. Ietje was vertrokken zunder dat aine van ons t maarkt haar. Wie binnen nog wel es bie t hoes van Haauwen langs lopen, mor op d’Komnijsterwieke hebben w’hom nooit meer zain.

Woensdag 6 augustus 2025.
t Lopt tegen de middag as Arineke mie oppitjet:
‘Komst ook noar boeten, Radio Noord komt zo deur t daip.’
Van hou of wat heb k gain benul, t woord Radio Noord moakt wel wat lös bie mie en aargens van binnen klinkt plöts en as vanzulf n bekìnd melodietje:
Radio Noord
Vrijdagoavend, hé, wat is dat
Speult Radio Noord
Van Drìnthe tot aan t Wad
k Vroag mie òf, woar k dit verske van kin.
Ede Stoal?
Of is t n herkenningsdeuntje van n bepoald radiopergram. Soms verzoep k in olde herinnerns en heb k gain idee, woar k zuiken mout. Aargens begun 80-er joaren hebben w’op n olderoavend n kompleet pergram over Radio Noord in Veenlust op de planken brocht. Op n vrijdagoavend …..
Tegen mien zin loop k noar boeten. Doar is t nog doodstil. Sietse het d’angel oetgooid en Anna sirrelt wat verveeld in heur maauwhemd mit de tekst ‘Lady Trucker’ om hom tou. Om de zoveul tellen kieken zai verwachtensvol, of is t vol ongeduld, richten Hoogezaand.
Dochter fluustert mie in t oortje, baaide kinder hebben n stokje bedocht en brengen dat, as ’t Rondje Zummer’ bie heur veur t hoes langsvoart ‘op de planken’. Live-beelden op telefoon registreren op dat mement, dat t bootje van Noord ‘Pronkjewail’ vastzit in sluus op Leinewieke.
’t Kin nog wel even duren,’ vertelt n fietsende pazzant.
Wachten duurt laank, mor mien vroag of t nait verstandeg is, om eerst n stoetje te goan eten, vaalt nait goud. Noa n stief ketaaiertje springt t licht op rood en wordt brogge òfdraaid en wie zain op n poar honderd meter dat twij boten ons kaant op voaren.
Viskeman en ladytrucker binnen veurberaaid en as veurste boot op heuròfstand is, tovert Sietse n gruine stevel oet wotter. t Is t sain veur bootjevoarders om op rem te trappen. Zai hebben bliekboar tied zat en vakkundeg worden baaide boten, ook cameraboot ‘Golden raand’ òfmeerd en springen Joyce en Elwin van boord. Ook cameraman toakelt zien loodswoare scholdercamera aan waal. Hai mout aan de bak.
Joyce let eerst Anna aan t woord over heur toukomst op vrachtwoagen. n Prachteg verhoal, tot proat komt over de stevel, dij Sietse oet daip visket het. Zai vertelt zunder blikken of blozen, zai het gain idee hou leers aan Sietses snoer hangen blieven kon. Laigenpuut. Sietse vertelt Elwin n zulfde verhoal. Hai was aan t snouken en dou hong der zo mor n rubberen leers aan hoak. Woar hebben dij kinder dat toch van.

Snorrende drone het aal dij tied mooie sfeerbeelden van dörp en ons woonstee moakt.
n Vrundelke drone, dij best wel wat aargwoan bie mie wekt het, mor k heb t zulf zain, dit was ain zunder n verwoestende loaden onder vleugels.
Van t tegenswoordege Oekraïne is t n klaaine (denk)stap noar t vrougere Hirosjima. Doatem van 6 augustus, persies 80 joar leden, blift, ook al heb k t nait persoonlek mitmoakt, dus beter hangen dan t verske van Radio Noord.
Soavends kieken we nog ais noar beelden van ons Rondje Zummer op RTV Noord en ook al kin k mie nait veurstellen, dat ik doaglieks noar zokse pergramma’s kiek, t mout mie van t haart:
‘Soms is lekker langsoame teevee n mooie òfwizzeln.’
Mit Pipo op raais langs wiede wereldwegen.
Slow teevee kin ook n goud tegengif wezen tegen onze vluchtege, overspannen wereld.
Zo kieken wie sunt kört noar de serie ‘Columbo’, plietsie-inspecteur bie moordòfdailen. Eerste opnoames binnen van 1971. Columbo speult, veur dij nog nait mit hom kennismoakt hebben, veur n roare Pipo. t Mooiste as kieker is, waist al vanòf t begun wel de doader is. Dat t anderhaalf uur duren mout om moordenoar te pakken te kriegen, liekt laank, mor t stap veur stap fileren van de verdachte levert zoveul kiekplezaaier op, dat ik ook noa 50 joar haile serie gewoon weer oetkieken zel.

Ik hold van bomen, bin gain aanbidder. Bomen betaiken leven en diverdoatsie.

Nemst de tied, den vaalt der n bult te zain en te heuren. n Boom is n biotoop, n levensgemainschop op zokzulf. Veur zummerconcerten van t voltalleg insectenleger heb k regelmoateg in loie toenstoul onder boom zeten te luustern noar de maist prachtege meziekoetvoerens.

n Boom hest nait veur de katse violen. Soms is t n paraplu en budt regenschoel, op n aander mement parasol om die oet de zunne te holden en dien teer hoedje te beschaarmen. Ook sosioale weerde van n boom moust nait te leeg inschatten of ontkennen. Hai versoamelt geern mìnsen om zok tou. Op legere school hong n schoolploat van n hagepreek aan de wand. Kerk in bos. Ook veur rechtsproak was in laankmanstied de boom, t laifst n olde aik, n veulgekozen plek om daif en moordenoar te berechten.

Op de Wieke haren wie ook zo’n olde boom, n zuit’appelboom om joe de vingers derbie òf te slikken. Van t zulfde joar as ons hoes, sikkom 100 joar. n Ploatje mit veul blui in t veurjoar en schoelplek in zummer, mor mit zien bladvaal in haarfst was k minder wies. Joarenlaank was k aigenwies en heb k aigen(on)handeg mit zoag en takkenknipper veur bomenkapper speuld. k Mout aiglieks zeggen, heb k onze traauwe toenvrund mishandeld. t Verstand begon pas te waarken, dou tiedens n swoare störm n dikke takke òfbrak. Dou was t doan mit knoeipotterij. Hovenier Hans het mie de zin van goud onderhold in ain zin oetstokt:

‘De houd mout deur de boom,’ en dee t veur mit zien aigen mutse, want t was n kolde feberwoariemoand.

Zo’n boom het licht neudeg om te gruien. t Het mie dat eerste joar n karrevracht vol dood- en snuiholt opleverd. Ook dou dijzulfde boom op t stee, woar dikke takke òfknapt was begon in te rötten en n eerlieks vogelwoonstee wuir, bleef de boom, mit goudkeuren van Hans, bluien en gruien. Wat waren wie bliede mit onze boom en boomchirurg.

Ook veur t evenwicht in toene was de boom van wezenliek belang. Onze levensboom, dij al zoveul generoatsies overleefd haar, was n pronkjewail.

Was?

Joa, k spreek in verleden tied. Wie konden hom, ook al zollen wie willen, ja nait mitnemen bie verhoezen. Onze boom is nou aandermans boom en t leven gaait zoals t gaait gewoon zien aigen gang.

Wie hebben in Kiel ook n hoge boom, twije zulvens en n schiere schareplek, mor gain zummerconcerten van iemen, wepen en aander vliesvleugelbeessies én gain vruchten. Wel van dij lutje, stille helikoptertjes, dij ons t haile noajoar as drones om de kop vlogen hebben. Min goud.

‘En n levensboom?’ vroagen ie joe òf.

Dij stoan in hoes. d’Eerste is t kunstwaark van onze kunstschilderes, dij onze leefroemte siert. n Boom vol leven, woar onze klaainkinder en hoesdaaier aal n aigen plek toubedaild kregen hebben. n Sieroad veur t oog.

En de twijde, daarde en vaarde binnen olde bomen, zunder tak en schors. Hail old, as k de inscriptie leuven mag. Van 1819. Roem 200 joar dainen zai al as steunpiloar van de boerderij. Binnen nog laank nait òf en versleten en as onze katten zok n beetje gedroagen en nait aingoal heur noagels der aan schaarpen, den stoan zai nog 200 joar.

Zai kinnen joe n bult meer vertellen dan ik joe vandoag veurschuddeld heb.

t Is zundagmörgen.
Wie binnen al vroug bie pad op weg noar Maiden en rieden over n autostille Kielsterachterweg richten t zuden. Arineke het t drok op heur sosioale snelweg, bestuurder kikt zok d’ogen oet noar t strakke, gps-stuurd Grunneger boerenlaand.
‘Was alles in t leven mor zo mooi recht en zunder vrumde kronkels,’ is n onvermiedelke gedachtengang, as op t zulfde mement mien ogen n klaain grieswit vogeltje woarnemen, dij oet alle macht mit rappe vleugelslag perbaaiert aan fatoale bumper van onze auto te ontsnappen.
Mien onbeheerste schrikreactie is kört en brengt t leven terogge in auto.
‘Wat is der beurd?’ heur k noast mie.
‘k Heb, denk ik, net n kwiksteertje dood reden,’ is t antwoord.
‘Ong? k Docht dast n katte onder auto had haarst,’ klinkt t opgelucht.
Haile weg noar Maiden blift t ongelok mit t parmantege zangvogeltje, t lutje wupsteertje, dij ons op fietstochten zo geern begelaidde mit zien prachteg laid, in mien hazzens rondzingen. t Plagt mie, ook al binnen der genog excuses te bedenken, dat ik onder t autorieden nait beter oplet heb.
‘Meschain was hai net wel op zuik noar wat eten veur zien bruidend wiefke op t nust,’ versteur ik noa n zetje de stilte.
Ain blik opzied is genog om te waiten, dat antwoord oetblieven zel.
‘Aarme wedevraauw.’
Ook in Maiden is t zunneg en stil. Mit 2 auto’s om en om aan weerskanten van weg parkeerd, ontstaait der desondanks toch n klaaine file.
Klaain oponthold brengt grote aargenizzen mit zok mit.
’t Remt wel de snelhaid,’ zeg ik, nog aal mit mien gedachten op 8 km òfstand en n ketaaiertje terogge in de tied.
Ik dram nog even deur op mien stokpeerdje en oroakel:
‘En as elkenain aan t waark en mit auto op pad is, kist der ook decoys hìnzetten en wordt t n stok vaileger veur fietsers.’
Omdat n reactie wederom oetblift, moak ik mien verhoal òf:
‘k Heb lestent lezen dat z’in Oekraïne de Ruzzen soms oardeg op n dwoalspoor brengen kinnen mit decoys, plestieken tanks, dij nait te onderschaaiden binnen van echten.’
Mit dizze tactiek het Churchill in Twijde Wereldoorlog, deur lege vrachtwoagens noar t noorden van Engeland te sturen om zo de Duutsers zaand in d’ogen te streuen over plek, woar invasie kommen zol, veul succes had.
Dat ik dit keer gain antwoord krieg is, omdat wie op dam bie zeun in Maiden aanbeland binnen en even noatied hebben katten, behaalve n beste bak mit kattenvreten ook heur vrijhaid kregen. Baaide bruiers binnen, ook al sloapen zai snachts in hoes, echte boetenkatten. Vinden heur diverdoatsie in de buurt en soms in t bos dichtbie en binnen goud veurberaaid op t leven in en om t mìnselk verkeer. Dus ook t autoverkeer.
Hou aans was t mit Bobo, n jong en levenslusteg buurkatje, dij regelmoateg ook bie ons in toene buurten kwam. Hom was gain laank leven beschoren, n pazzerende auto het hom de kop en t leven köst. Of autobestuurder te haard reden het, is nait meer van belang, want t binnen nait allendeg zotkappen en dwoazen, dij mit auto langs pad en weg roazen.
Bie ons mìnsen is t gelokkeg aal aan regels bonden en ook al overtreden wie dij wetten nou en den, t is wel van de zotte, dat vanoet ’s lands bestuur t veurstel komt om de limiet bie lutjen op autosnelwegen weer noar 130 km te verhogen.

‘Aarme mìnsen, aarme daaier.’
‘Bie ons in Duutsland is t oorlog op de weg,’ kopt vandoag n artikel in kraant.
Zai vinden t mor niks, dat zai dammeet op weg van Schanze noar Winschoot weer 130 rieden maggen.
’t Is bie joe veul meer ontspannen rieden as bie ons,’ zegt n echtpoar.
Zai snappen gain fozzel van dizze moatregel, ik sloet mie groag bie heur aan.
500 joar leden schreef Erasmus al zien ‘Lof der zothaid.’
Hai wos t dou al, zunder malloteghaid kin de wereld nait bestoan.
Bliekboar is t nait aans en mouten mìnsen roare kronkelwegen goan.

Soms kin k mie nait aan de gedachte onttrekken, dat t meertje aan Veendammerweg, n stokje deurtrokken Borgerswold n oefenstee is veur aankommende draglinesjefeurs. n Speulploats veur jonge, nog onervoaren groafmachinisten?
Ik kin mie zo veurstellen, datter plannen liggen om n aanleghoaven bie t restaurant ‘The ranch’aan te leggen. Mocht dat werkelk zo wezen, den kin k vast veurspèllen, t mouten wel lutje bootjes wezen, dij doar aanmeren. Jammer genog, veur windjammers zel t gain aanlegstee worden. Nee, t zel vervast gain Saint-Tropez aan Laangeleegte worden, mor zoals t wottertje der leste tied bieligt, is t n aarmzoalege boudel. t Is n kwestie van òfwachten. k Hold mie aaltied veur, Blaauwe Loper aan Beneden Oosterdaip het ook n laange aanloop neudeg had om tot volle wasdom te kommen. Hoaventje bie Borgerswold kin ook best n laange-oadem-project wezen. Toukomst zel t oetwiezen.
Zundag veur n weke zag k op schaaiden van gele wotter en hoge zandbaarg wat kinder speulen en docht onder t veurbierieden:
‘Wat is der mooier veur kinder dan zaand en wotter. n Beetje ploetern in t ondaipe wotter en koeltjes en kenoaltjes groaven in t goldgele zaand,’ dou zok plöts n onverwachte zaandlawine lösmuik van hoge baarg.

k Schrok mie n ongelok, trapte automoatisch rempedoal in en zag in n snelle blik, dat kinder rusteg deurspeulden. Ik docht nog:
‘Kinder binnen nait zo snel onder indrok.’
Of zol t zo wezen, dat kinder gewoon gain gevoar zain.
Gelokkeg was t goud òflopen, mor onder t deurrieden bleven mie zörgelke gedachten deur de kop spouken. t Haar ook aans òflopen kind. Zaand is n onveurspelboare speulkammeroad en veur zover ik zain kon, was der gainaine in de buurte, dij touzicht huil.
Meschain is t onneudege zörge west om aandermaans kinder. Dat t incident mie doagen bezeg holden het, ligt in t verleden, in mien verleden opsloten, dou zaand wel ain noodlottege speulkammeroad bleek te wezen. En ook zoveul joar noatied mout ik nog aingoal weer constateren, dat trauma’s nait vot te poetsen binnen, woarmit de vroag bovendrieven kwam:
Mos k aigender van t restaurant aiglieks nait inlichten?
Of meschain wel aigender van t project? Zien noam staait ja mit koieletters op n groot bord schreven.
Veur t zulfde geld is gemainte verantwoordelk.
Wat mie tegenholden het, maiste klachtenbero’s binnen voak en dus nait allendeg in vekansies sloten. Mor wat nog veul meer demotiveert, is t faait, komst voak in n òfschoefsysteem terechte. Verantwoordelken geven nait thoes.
Veur mie is t dudelk en doarom dit verhoal:
‘Speulende kinder heuren nait thoes op zandwaark-lekoatsies.’

Maimörgen laagt mie tou mit n heldere zunne aan de hemel en 18° op de grondthermometer. Weer veur n laange wandeltocht.
Bie t startslootje, zo’n 200 meter van ons hoes, het buurman mit zaais of grasmesien n looppad veur hond en man hìnlegd.
‘n Schier stokje noaberplicht,’ denk ik den.
In ain blik vang ik t beeld van n snel dichtgruiend pompslootje mit veul rait en wotterlelies. Buurman is der jammer genog nait aan toukommen om verderop aan weerskanten van t lutje daipke n makkelk begoanboar pad te zichten. t Is n roege boudel en t pad is biezetten nait zichtboar.
t Moakt mie niks oet. Ik stiefel mit hoge stevels rusteg deur t hoge gras, Wietske het der wat meer muite mit. Zai verlust regelmoateg t overzicht, gaait den as n stoksteertje op heur achterpoten zitten en soms, om nait as n blinde allendeg op de geuren òf te goan beslot zai kaant van t eerappelveld op te zuiken. Doar is t gras veul minder gruin en gruit t ook nait zo hoog. Gelokkeg wait zai, kaampe eerappels is van boer en kist nait as n dolle hond over de bulten vlaigen.
Mor da’s nait ainegste reden, dat ik heur nait op t laand hebben wil. n Dag of wat leden het boer noamelk nog n waaier aan gewasbeschaarmend, of zol t n onkruudverdelgend of wast meschain n insectenwerend vergif aanbrocht.
Mien gedachten worden op dat mement roeg onderbroken, omdat twij Nijlganzen mit veul vleugelkleppergeweld en schorre kreten vanoet slootswaal over t wotter scheren om noa n grote bocht op t laand aanderkaant sloot te landen. k Wait nait wel van ons varent t maist schrokken is, mor ik heb aan t onverwachte incident n lichte haartverzakken overholden.
Veul tied om te herstellen heb k nait.
‘Hest ooit n boer zain, dij hekken of muren om zien laand baauwd het,’ heur k inains n bekìnde stem.
Noar t woarom van dij opmaarken huif k net as noar d’òfzender nait te zuiken. Antwoorden liggen veur t oproapen. Gif is grìnsoverschriedend en kin gain ho of zwet en let zok makkelk deur de wind mitvoeren noar steeën, woar t aiglieks nait kommen mag.
‘En doar bozzelst doe nou mit dien grote vouten, soamen mit dat lutje hondje deurhìn?’
De diskuzzie het nog veul langer duurd en het niks opleverd om noar hoes te schrieven. De vroag, of n hondenloopje in de buurte van baauwlaand wel zo gezond is, blift aargens tussen meugelkhaiden en gezond verstand hangen.
‘Wie zitten ja midden tussen de landerijen,’ heb k op t lest moudeloos oetroupen.
Bie thoeskomst het Wietske waineg puf meer. Noa n slobberpertij in heur wotterbak, vlijt zai zok dele in t gras, in schare van esdoorn. t Geft mie de kans t langhoareg boerenfoxje ais goud te bozzeln en as zai zok op rogge draait om zok even te schoedeln, zai k n lutje tiekje op t blode liefke.
‘Dij zit der nog nait laank,’ denk ik.
Of is t gewoon n slome teek. Hai het zok noamelk nog nait mit zien kop in t roze velletje van Wietske boord en t kost mie gain muite om hom tussen doem en wiesvinger op te pakken en tussen twij doemnoagels te pletten.
‘Hai kin ook slachtovver wezen van t sproeibelaaid van boer!’ heur k nog aargens vèr vot.

De kovvie brengt rust en as k vanoet leunstoul mien belevenizzen van de mörgen dail, zai k datter n schoal mit tulpen op toavel staait. t Is op slag doan mit mien rust:
‘Waistoe wel houveul gif der op dij bloumen zit,’ schaait ik ongeremd oet mien slovven.
Achtergrondkennis komt oet kraant:
Der wordt naargens meer gif spoten as in de bollenteelt, mor biologisch boeren levert gain cìnt op.
Perbaaier doar as normoale, weldenkende dörpsbewoner mor de goie weg in te vinden en de juuste keus te moaken.
Veur de zekerhaid hebben wie Wietske vandoag wel n anti-vlo-en-teek tablet geven.

Zotterdag maarktdag.
Sloepensgewieze is maarktbezuik n gewoonte worden. Sunt wie vannijs Midden-Grunnegers binnen. Wie mouten der wel n ìndje veur raaizen vanòf ons woonstee op Kiel-Windeweer, want maarkt is op t Sapmeer. Of duvel Sappe der mit speult, lopen wie net as in t begun van ons traauwen, ìnde 70-er joaren, weer op dezulfde maarkt rond as doudestieds.
Zotterdag kreeg k deur beslommernis van vaarfwaark in badkoamer vrijòf. Ilse kwam der zulf mit aansjaauwen, grote laiverd wol dit moal t sjaauwen van appelsienen en mousstronken wel veur heur reken nemen.
k Bin nog drok aan de rol, as k baaide wichter al weer aan veurdeurklinke rommeln heur.
‘We hebben ook voor jullie makreel meegenomen,’ loat Ilse mie, nijsgierege Aage, enthousiast waiten, as k kop even om koamerdeur steek.
‘Lekker, man,’ zeg ik, mor k heb put der nog nait oet en da’s de reden, dat makrelen nog even in koelkaast verdwienen.
t Lopt al nuver noar de klok van twaalf, as wie bezuik kriegen van Anna. Heur onderzuikende ogen goan richten keuken en verroaden n daiper gehaim dan heur gezicht pries geven wil.
‘Zöchst wat?’ vroag ik ploagerg.
Anna’s gezicht blift evenzogoud strak in de plooi en eernsachteg zegt zai:
‘Hebben jullie de makrelen al geslacht?’
Ik vaal hoast van baank van lagen.
‘Makreel slachten?’
Woar hoalt t kind dat vot. Heur gebelschop blift evenwel onveraanderd strak en pas as k weer n beetje biekommen bin, zegt zai zunder n spoor van emootsie:
‘Zullen we onze makrelen dan maar even ophalen, dan kunnen we ze hier wel ………’
Hier stopt de spreekster n poar tellen, kikt mie deurdringend duuster aan, net of zai mie beduden wil: “En woag t nait om weer te goan lagen” en vult den mit n dubbele oetrouptaiken aan: …. slachten!!’
‘Nee,’ is t rezelute antwoord van n vastbesloten opa, ‘òfsproak is, joe zollen t noa twij keer veurdoun zulf doun.’
‘Dan kijk ik nog één keer bij jou en dan loop ik wel naar huis,’ is t antwoord van n vastberoaden Anna.
Zo komt t dat binnen vief menuten t aanrecht leeg is, onze twij makrelen, n fileermes en n plestieken bakje noast mekoar in de riege stoan veur ‘makrelenslachter’.
As k eerste vis bie de kop heb, komt Anna mit n verrazzende opmaarken:
‘Deze noemen we Mark.’
Ong?
Ik kiek verboasd opzied noar klaaindochter en mout veur zoveulste keer constateren, da’k der bie dit kind weer gain taauw aan vastknuppen kin.
‘Zol Mark n klasgenoot wezen, woar zai n hekel aan het of meschain nait te best mit akkedaaiert en dij zai geern ……’
t Binnen zo van dij gedachten, dij onoetsproken blieven. Ik bin allendeg ja inhuurd om n makreel te fileren. En da’s stoer waark, want gain groatje mag mie ontgoan. Tussendeur kwedelt Anna aan ain stok deur en veurdat ‘Thomas’ as slachtovver op t schavot hesen wordt, zeg ik schoolmeesterachteg:
‘Vette vis is gezond.’
Pas as t leste woord nog deur keuken rondzingt, besef ik, onneuzele haals, wat ik weer aanricht heb. t Vaalt dit keer tou, ‘mien moeke in de blode kont’ blift achterwege. Allewel, de schuunse blik opzied en t smaigeln vertellen soms meer as woorden oetdrokken kinnen.
t Bakje is noa n stief ketaaiertje vol en Anna spoorloos verdwenen.
Onder t middageten loaten w’ons t groatloze makrelenvlais goud smoaken.

Of t aan Anna legen het, is ondudelk, makreel kin ook oorzoak west wezen, mor woarom mie aingoal weer ‘Annaloge’ onderwaarpen deur de kop soezen, is mie n soms groot roadsel. Zo flapte ik, volkomen overwacht veur Arineke de onbegriepelke tekst, dij pabbe vrouger te pas en te onpas broekte, deroet:
‘Kinderen thuiskomen, vader gaat een haring slachten.’
Tot vandoag heb k mie nooit òfvroagd woar pabbes taimpie votkwam. Zuiktocht haar snel rezeltoat, mit dizze spotzin wuiren dikdounerge Hoagenoars/Hagenezen in t zunnetje zet. t Was n soort van vergulden van aarmou in intellectuele kringen.
Hou mien voader zok dat zinnetje aigen moakt het, is de volgende vroag. Aarmou hebben wie nooit rècht leden, mor beheurden zeker nait tot de intelligentsia van Pekel en femilie in n Hoag hebben wie nooit had. Wat meschain nog kin, is dat hai t aan zien dainsttied, tussen Jan Rap en zien dainstmoaten in Indië overholden het.
Ik kin t hom nait meer vroagen.

Zoveul mìnsen, zoveul wìnsen.

Dat geldt zeker veur meziek. Woar d’ain veur klassiek kaist, luustert n twijde geern noar gehaime zenders en rapt n daarde zok deur t leven……. de riege is eindeloos.

Mor meziek is zoveul meer dan luusterplezaaier. t Het ook n sosioale functie en brengt mìnsen bie mekoar. Soms in n duustere, broene kroug, mor t kin ook in t zummerse open veld bie n meziekfestival. Houveul lu van mien generoatsie hebben tiedens meziekoavends nait ‘scoord’ en hebben doar de partner veur t leven vonden. Meziek as koppeloar. Nait deur t mooie ploatje ( zoals t bevubbeld op datingsites zugst ), mor deur t ploatje in disco, danszoal of woar den ook.

Mor mìnsen en tieden veraandern.

Dinsdagoavend is mien oetgoansoavend. Den dans ik as n jonkirrel achter toaveltennistoavel en perbaaier mit roake klappen punten te scoren. t Is n vermuiend spelletje en as k noa n laange oavend onder vrunden en vrundinnen op baank onderoet zakken kin, den knap ik òf om even loater onder t genot van n borreltje en n mooi stokje meziek weer snel op te knappen.

Omdat meziek plezaaier is veur twije, kais ik n ploatje oet mien grote internet-collectie, dij ook bie de wederhelft in de smoak vaalt. Alternatieven te over. Dinsdag waren JJ Cale en Eric Clapton aan de beurt:

‘The road to Escondido’, easy-listening meziek, pazend bie de loate oavend. Ik kin doar zo van genieten. Tot t mement, dat Arineke vanachter heur bouk zegt:

‘Wat hest doar wel veur getjoedel opstoan.’

Ik schrik en vroag verboasd:

‘Aans magst meziek van JJ Cale zo groag lieden.’

Zai knikt:

‘Mor van dizze meziek wor ik kompleet gek in de kop, t is aal t zulfde.’

Onvrede deur meziekkeus blift tot t sloapengoan deur d’koamer zingen. Dat ‘Vlekje’ waark ik nait meer weg en as zai vertrokken is noar Loakenstroat, schoef ik schoefpui nog n ìnde open. Lekker frizze oavendlocht in de koamer voult as n veroademen, as inains n stem vanoet t stille boeten tot mie deurdringt.

‘Wat haren ie vanoavend ja n lewaai,’ zegt schoonzeun.

Op achtergrond heur k dochterlaif stilletjes gniflagen. Zai hullen zok behaalve in t licht van onze Ikea-toenlampkes in rookwolken. Of de meziek zo haard stond of dat hai de vranterge konversoatsie van ons bedoulde, wor k op dat intusssentied vrouge tiedstip nait meer gewoar. Da’s van loater zörg.

De volgende mörgen is dochter al laank aan t waark, as kovvieveziede noar binnen stapt. Zaike klaaindochter is mit lichtelke klachten en n beetje schooltjezaik ook van de pertij. Zai en heur mouder goan zotterdag noar t Hullabaloo Festival in Grunnen. Spesioal veur de ‘Bankzitters’.

‘En as t den nog zaik bist, goa ik wel mit,’ zeg ik ploagerg.

‘Nee heur,’ plagt Arineke terogge, ‘ opa holdt nait van dat soort meziek, dij draait laiver meziek van Eric Clapton.’

Schoonzeun herkent de toon en het aan dij aine zin genog om ‘ons’ meziekprobleem van de oavend doarveur te begriepen en komt votdoadelk mit n oplözzen.

‘As ie n keer joen aigen meziek draaien willen, den mout pa zien bluetooth gewoon even oetschoakeln.’

‘Mor Arineke het nait zoveul op mit meziek,’ zeg ik verontschuldegend, ‘doarom staait mien bluetooth aaltied aan.’

t Is de druppel, woarmit zai op kaaste komt.

En schoonzeun slagt dij mörgen veur twijde keer t klaid van vrederechter om zok tou en zegt tegen Arineke:

‘Zol k veur joe den dat vermikje veur op sigarettenaansteker mor ais bestellen, woardeur joe joen aigen òfspeulliest ook in auto draaien kinnen.’

Zeggen is doun en binnen 5 menuten is de bestellen rond. En Arineke tevreden.

Ik heb zo mien twievels over t vervolg. Zai mag geern autorieden en k vroag mie òf, of zai nou om hoaverklap mit auto op pad gaait om noar meziek te luustern. Of nog aarger, wordt onze auto op oprit heur meziekkaffee?

t Idee!

‘Wat mout de buurt dammeet wel van ons denken, astoe aingoal allendeg in auto zitst om noar dien meziek te luustern.’

‘Of joe,’ zegt schoonzeun trankiel.

Nee, schoonzeun kin bie Arineke nait meer stokkend.

Handgimmestiek, rek- en strekbewegens bie t opstoan binnen al tieden n gewoonte. Benoam middelvinger aan linkerhaand het noa n laange nacht aandacht neudeg. Stief van t sloapen. Omdat rust roest en ook omdast de dag nait begunnen kist mit n oetstrekte middelvinger, neem k groag even vief menuten tied om mien vingergewrichten wat soepeler te moaken. Olderdom komt mit gebreken. t Het n noam: artrose. t Is vervelend, mor der is mit te leven.
Mit de hitte van òflopen weke bevubbeld haar k t veul stoerder.
Vrijdag het onze nationoale weerman oet Grunnen, mit de dubbele achternoam Peter Kuipers Munneke dat nog ais ekstroa oetstokt. t Komt noamelk nait voak veur, allewel leste joaren voaker, datter twijmoal in n joar n hittegolf in Nederland in de bouken komt. Poesten en stìnnen.
‘Was t mor weer haarfst,’ heb k vrijdag nog oetroupen.
Noa n haile dag veroordaild tot binnenzitten, heb k soavends, dou zunne achter Nijkomnij al bezeg was achter horizon te kroepen, nog wel n zetje soamen mit femilie oet t veurhoes onder de grote parasolboom in toene zeten.
Woar d’kinder lekker in toenzwembad poedeln konden, zagst aan heur, leste loodjes wegen t swoarst. Goa mor ais n vlouer leggen mit glìnde zunne op de kop in n stoacaravan zunder zunbeschaarmen. t Sloopt joe en as jongste klaaindochter aanstalten moakt om noar hoes te goan krigt zai te heuren:
‘k Wil dastoe dien handdouk even van liene hoalst en in ………’.
Dat t verhoal nait òfmoakt wordt, het niks te moaken mit de spreekster. Wel mit de ontvangster. Dij recht zok de rogge en zegt, in kört staccato en ieskold:
‘Ik wil, ik wil…,’ stopt den plöts mit proaten, draait zok n kwartslag, stekt middelvinger omhoog, slagt zok mit vlakke haand veur de kont, stekt vervolgens tonge oet en neuze in de locht om noa n kwartslag terogge, fier as n paauw op hoes òf te stappen en let zo versoamelde meute in verboazen en schrik achter.
‘Binnen lutje wicht d’hazzens waik worden,’ is t eerste wat mie in d’zin schot.
n Poar tellen is t net of alle geluden oet de wereld wegzogen binnen. Zulvens Hendrik Hoan let t òfwaiten en pas dou k boven mie lutje boombloadjes heur roddelverhoal heurde fluustern, wos k dat t geluud terogge op eerd was.
‘Anna!!’
Zokswat zegst toch nait en zeker nait tegen dien laive moeke. t Is onbegriepelk, onfesounlek en ongeleuflek.
Of toch nait. t Tavvereeltje het noamelk wel wat verdaipens. Anna is n komiek, n eersteklas toneulspeulster, dij mit n eernsachtege gezichtsoetdrokken aander lu maist onweschienleke verhoalen veurtovern kin. Mit n stoalen gezicht dingen vertellen, is echt n kunst.
t Zit in de femilie en k heb olllu bie t noamgeven al woarschaauwd. As ie old-oma benuimen goan en t kind krigt de noam Anna, beraaid joe den mor veur. Doar kriegen ie nog aal wat mit te stellen.
n Veurspèllen mit n aan zekerhaid grìnzende weschienlekhaid.
Om dit verhoal òf te sloeten, nog even terogge noar mien middelvinger. Dat ik regelmoateg mien middelvinger masseren mout om hom zo soepel meugelk te holden en omdat ik nait aingoal mit n rechte middelvinger over stroat lopen wil, zel elkenain wel snappen. Boeten t liggoamelk ongemak van n stieve vinger, staait t in onze moatschoppij nait ‘netjes’ om die mit n oetstoken vinger onder t publiek te mengen.

Kist der zulvens bie in t hok kommen. Veur t opsteken van n middelvinger tegen plietsie-agenten kist wel drij moand kriegen.
Veur 1970 was ‘de vinger’ nog nait overwaaid oet Amerikoa. Meschain is dat de reden, dat ik as babyboomer ook nooit bewust mien middelvinger, as taiken van frustroatsie of agressie tegen wel den ook broeken zel. t Komt gewoon nait bie mie op.
Mor ja, t is tegenswoordeg ook n hail aandere generoatsie.

Mist is n misterieuze toustand.

Zo voult t as k mie zundagmörgen mit Wietske deur dichte dook vecht. Witsluier is alom en t zicht bepaarkt, n soort van twievelduustern in de lichtere variant. n Wandeltocht in n mistieke wereld, woarst gain begun of ìnde onderschaaiden kist. En t vrust. t Dut mie denken aan n kört riemke oet Ter Loan:

Mist

Het vorst in de kist

In dizze klaaine wereld heur k aargens n klopgeest, dij om de zoveul tellen op n holten trommel slagt.

Veur t zulfde geld is t n kleumege kirrel, dij veur holthakker speult en zok waarm slagt mit biele en holtblok.

‘Paas mor op, voaderman,’ woarschaauw k hom alvast, ‘mit mist mist doe trekkracht in kaggel en stikst dammeet in de rook.’

Hai luustert nait.

Op t mement, dat ik nog in gesprek bin mit onbekìnde holtkapper, vlogt Wietske mie mit n snitter hoast op t ies en ik oet de bochte:

‘Eendvogel!!’

k Haar wel geliek. In dubbel opzicht. Wietske wás n eendvogel, haar zok deur n wilde eendvogel / woerd, dij in dichte raiten school, oetlokken loaten.

‘Haarst wel deur t ies zakken kind.’

Zai kikt mie vol ongeleuf aan en k zai t aan heur ogen:

‘In t aander hoes luip k ook voak op ies van viever.’

Weer thoes, vroag k belangstellend aan wiefie:

‘Hou is t mit wifi?’

k Zai heur fronzen. Sunt guster is t meleur mit t droadloos netwaark en zitten wie zunder beeld op televizieschaarm. n Klaaine wereld, zunder kleur en òflaaiden. Zo stap ik vandoag van d’aine klaaine in t aandere, lutje wereldje. t Duurt nog mor n dag en t is zo ongewoon en onwenneg, mor t stoerste is de vervelen, dij touslagt.

As t beeld achter aanknop nait meer waarkt, bist dus euvel aan. Ik heb t gusteroavend nog n zetje perbaaierd mit n cryptogram, mor of t kwam van t saggrijn van t wegvalen beeld of dat de geestelke rust, dijst bie t oplözzen nait missen kist, oplöst was in dichte dook, der kwam gain enkel woord in t diagram. Arineke het zok eerst nog wat vermoakt mit hoaken en dou mit lezen, mor baaide gingen nait van haarten. Moudeloze gang noar t bèrestel bleef over.

In t duustern heb k nog laank legen noa te prakkezaaiern over ons noodlot.

‘Waist wel,’ heurde ik op n bepoald mement mien nooit-sloaperge-betere ik jeuzeln, ‘dastoe al roem 60 joar versloafd bist aan dien vèrkieker.’

‘Mien verrekieker ligt op zolder,’ heb k hom dou toubeten.

Noa n zet slap van lagen kwam hai plöts weer veur n dag:

‘Hé, doe hozezokke, televisie betaikent vèr kieken.’

Vanmörgen het monteur perbaaierd ons weer aan te sloeten.

t Probleem zit te daip verbörgen in t hoes en mout dus wachten tot mörgen.

k Heb as kind oardeg wat veur de koezen kregen.
Al op jonge leeftied is dat besef tot mie deurdrongen, as moeke ons bevubbeld opgewaarmde boontjes veurschuddelde. Smuik naargens noar. Of, as in t loate veurjoar eerappels op t laand stonden te bluien en wie de leste verschrompelde keldereerappels op toavel veurschuddeld kregen. Hou krigst dat, ast al nait lekker rokt, deur de keel. Mit vlais oet de weck was t n zulfde verhoal, dat was ook nait te kaauwen. As k der aan terogge denk, wat ik in mien jonge joaren aal slikken mos, den lopt mie de griezel nog over de graauwel. Dat ik as kind broodmoager was, mag den ook gain wonder haiten.
‘Mor luipst over van energie en was t nooit zaik,’ het mien mouder mie loater wel verteld, as k heur mien vrouge eetfrustroatsies veurlegde.
Tegenswoordeg is alles wat mit ( gezond ) eten te moaken het en dus ook in t verlengde doarvan diëten n verdainmedel. Doarbie komt ook nog, dat lu doodgooid worden mit recloames over voedings-supplementen. Bekìnde BN-ers willen ons groag loaten leuven, dat wie nait zunder de vitaminen en mineroalen van t deur heur aanprezen drankje, pilletje of poedertje kinnen. Fabrikanten binnen loze lu, dij waiten wel hou zai heur product aanpriezen mouten.
Moaken zai gebroek van t faait, dat mìnsen goudgeleuveg binnen?
As je gewoon eten, hè’je aal dij ekstroa touvougens toch nait neudeg?
In bieloage van zotterdagkraante van 27 juli heb k n stok lezen van Ter Braack. Hai perbaaiert dudelk te moaken, datter voak gebrek aan bewies is of n supplement aiglieks wel waarkt.
Hai stelt:
‘Veur gezonde mìnsen moaken touvougens gain verschil.’
Mor nait alles is onzin:
‘Kinder hebben boat bie vitamine D….’
En dou’k dat las, wuir k onwillekeureg teroggevoerd noar t Pekel van mien jeugd. Dat haar mien mouder dus wel goud bekeken, want elke mörgen kregen wie n poar druppeltjes oet n broen fleske op n theelepeltje mit suker. t Smuik in elk geval beter as dij volle eetlepel mit levertroan. Slikst t omdast as kind niks in te brengen hest en omdat die veurholden wordt dat t goud veur die is.
Dat was dou zo en tegenswoordeg nait aans. Nog ain keer Ter Braack:
‘Mit t aanpriezen van supplementen, mor bevubbeld ook van homeopatische producten bevinden wie ons op n gliedende schoal.’
Perbaaier as gewoon mìns oet alles watter op internet aanboden wordt mor ais wies te worden.
Zol t nou aans wezen as bevubbeld 50 of 100 joar leden?
t Zel nou roem 60 joar leden wezen, dat ik op n dag mit boderieder mitreden bin.
t Was al vroug dag, dou k achter de kont van t peerd noast boderieder op de bok ploats nam. Eerst aan landskaant richten Nij Pekel waren wie nog mor net Aalbion veurbie, dou bode aan de teugel trok. Hai kraabde zok ais onder de pette, schudde wat mit kop en zee dou:
‘Moust wel even over Wieskedraai noar Baalman lopen, mien jong. Hai het t bodebord in etaloazie van drogisterij stoan.’

Noa t luden van winkelbèle zag k Baalman oet achterkoamer kommen.
‘Hebben ie wat veur bode Middel mit te geven?’ vruig k vrundelk.
Zunder mie aan te kieken, gloop hai deur etaloazieroete noar boeten, rekte zok nog ais goud oet en zee dou mit gestrekte aarm noar boeten wiezend:
‘As hai wat van mie mitnemen wil, mout hai t zulf mor op kommen hoalen.’
k Vond t n vrumde bodschop, dij k òflangen mos en noa laank noadenken is Middel mit zichtboare muite en n gezichtsoetdrokken, dij op störm en onweer wees van de woagen stapt.
Veur mien gevoul is e aiwen votbleven en wie waren ja nog mor net aan de rit. Dou k bode noa laank wachten op t smale battentje kleppern heurde, zag k, dat hai behaalve n lutje deuske onder aarm n gezichtsoetdrokken mit zok mitdruig, dij t schierste weer van de wereld veurspelde. Aans as wat ik van hom wìnd was begon hai votdoadelk te proaten:
‘Goh, wat was dij Baalman poeslaif.’
En noa n körte onderbreken kwam t haile verhoal deroet.
t Was al meer dan n joar leden, dat zai roezie kregen haren over n bestellen, dij Middel in Winschoot òfleverd haar. Volgens Baalman was Middel veuls te roeg mit t pakket omgoan en was der wat tiggelwaark kepot goan en hai wol dij schoa op boderieder verhoalen. Op zien beurt haar Middel zegd, drogist haar zien boudel gewoon beter inpakken mouten.
t Rezeltoat: gain schuld, gain geld terogge.
Woarom winkeldeure nou weer veur de boderieder openston, was nait ter sproake kommen.
In achterkoamer haren baaide manlu, zunder woorden deraan voel te moaken de vrede taikend, onder t genot van n kop kovvie.
‘Nog aaltied swaart?’
Middel haar nog zegd:
‘Baalman, k hoop dastoe der wel n flinke schep Buisman in doan hest.’
En Baalman haar doarop antwoord:
‘Doe waist toch wel, dat wie van Baalman van de touvougens binnen.’
Doarop was hai haard begund te lagen.
‘Mor k vertraauwde dij verrekte Baalman toch veur gain half stuver. Waist nooit wat e die deur de kovvie klaaid.’
Mien gezichte mout hoast ain groot vroagtaiken west wezen en dat was weschienlek de reden, dat Middel t mie oetstokte.
‘Hai het der n handje van mìnsen, dij e nait lieden mag, n scheutje Hoarlemmereulie in de kovvie of thee of net geliek wat te doun. En dou t inschenken van de kovvie ook nog zo laank duurde, bin k goan twieveln. Nait allendeg over de kovvie, mor ook over dit plötse bezuik.’
Bode Middel, in normoale doun al nait laank van stof, was nog nait oetverteld.
‘Dou e bie mie aan keukentoavel zitten ging en vruig hou t der heer ging, heb k hom n verhoaltje op maauwe speld. k Heb zegd, dat ik leste tied zo’n last van winderghaid haar en k heb, omdat ik doar toch was, vroagd of hai in de winkel gain deuske mit t femielierecept van Worrelboers kruden haar. Nou, k zel die vertellen, hom was gain koare aan hakken bonden en veurdat ik derop verdocht was, stond t deuske mit t bekìnde petret van zien mouder Jacoba Maria Wortelboer op toavel.’
Middel luit mie vol trots t rode deuske zain en zee dou cryptisch:
‘Mor hai was nait zo snel terogge, dat ik kovviekopkes makkelk verwizzeln kon.’
Van Hoarlemmereulie en Worrelboers kruden haar ik tot dat mement nog nooit heurd. Ainegste wat ik mie van dij dag nog herinnern kin, is, dat leste stop bie ‘Hoantje Pik ’op t Zuudveen laank duurd het. Veur mie n gloaske prik en veur hom n borrel. Of twije, denk ik.
Op weg noar t leste adres, Winschoter stainfebriek, pruit Middel deur linnen en wollen, alsof hom n last van scholders valen was. Van winderghaid en moagkrampen was niks te maarken.
Dat ik hail loat thoes was, is mie deur mien mouder nait in dank òfnomen.
n Dag of meschain wel doagen loater heb k, zo onschuldeg meugelk, bie heur informeerd, woarom der bie ons op bozzem, noast de moagzoer-remmende rennies en t vitaminedruppelfleske gain deuske mit Worrelboers kruden ston.
t Antwoord was kört mor krachteg:
‘Wie hebben ons aigen middeltjes.’

Ondanks t faait, dat zai al doagenlaank op adrenaline aankrukkelt en mit paracetamol-tebletten kopzeerte en spierpiene aan d’zied schoven het, is t vandoage doan mit de pret.

‘Ik denk, dat we vandoage mor wat makkelks eten mouten.’

k Haar dizze opmaarken wel verwacht, mor t is mie nait dudelk of heur verzuchten n klacht, n wìns of n onoetsproken verlangen is. Binnen n tel wor k op mien wenken bedaind:

‘k Zai mie vandoage gain bodschoppen doun.’

’t Kin mörgen of overmörgen toch ook wel,’ ligt mie veur op tonge, mor omdat ik nait de minste wezen wil, offer ik mie op:

‘Astoe mie n braifke schrifst, den goa k wel noar winkel.’

n Ketaaier loater kom k in n melee van schots en schaif stoande auto’s terechte, mit onverwachts opensloande deuren en joechaaiende kinder, dij zunder op of om te kieken stroat oversteken. Zunder kind, kraai of kuken in achterbak zit ik mit auto muurvast op Zuderkroon. De school staait op punt van begunnen.

‘t Heurt bie dizze tied,’ denk ik geloaten.

Op parkeerploats in t winkelcentrum is t ook drok en as k mit n hoast onbestuurboare, schaiflopende bodschoppenkare ( dat overkomt mie dus regelmoateg ) noar de ingang loop, hoop ik, dat ik nait meer tegensloagen tegenkom.

Op t bodschoppenbraifke herken ik op t eerste gezicht gain voutangels en klemmen.

Twij netten paars-appelsienen. Drij zitrounen mout ik òfwegen. De pries is onwies zoer, € 0,75 stok. Overwegen om om te ruilen veur n netje mit meer en veur n veul legere pries gaait de prullenbak in. Bie t koelvak ‘melkproducten’ mout ik op knijen om bie melkpakken te kommen, dij n holdboarhaidsdoatem hebben, dij mie beter oetkomt.

Bie de beschuten bin k menutenlaank bezeg om de goie deroet te visken. Op goud gelok gooi k – leg ik – n rol in kare, mor bin nait zeker van mien keuze. n Meter verder, bie de crackers, begunt t zulfde gedonder vannijs òf aan. Mien hazzens kroaken onder t geweld van de veulhaid aan hoast gelieksoortege pakken. Knopen tellen is gain oplözzen, blind pakken net zo.

k Heb nog mor n poar artikels in kare en nou al t swait op veurheufd. Wat ik dou nait wos, was, dat t stoerste nog kommen mos.

De kruden. Mit tijm bin k snel kloar, want fleskes stoan mooi op alfabetische volgorde. Bie piment – nog nooit van heurd – roak ik de weg volledeg kwiet. Noa peper en peterselie zol toch aiglieks piment volgen mouten, mor aal wa’k zai, gain piment.

Even overweeg ik om in de telefoon te klimmen om mit thoesfront te bèllen, mor al snel kom k tot konkluzie, dat mien zuikinstellen verkeerd òfsteld was. De tijm ston bie de plestiekpotjes en piment ston bie de gloazen fleskes. Bedenk t mor.

Loater op de dag heb k mie toch nog ais verdaipt in piment. Oftewel ‘Jamaica-peper’. Engelsen hebben t over allspice. De waarm-zuite smoak is n mengelmous van smoaken, kaneel, kruudnoagel, nootmuskoat en peper. En t mooiste, t kin in alle gerechten, zuit of haarteg, waarm en kold verwaarkt worden. n Klaain mespuntje is genog om de smoak tot zien recht te loaten kommen.

t Leste zinnechie voerde mie ongemaarkt terogge in de tied. Noar t verhoal van de rieke man. n Verhoal dij mien voader bie gelegenhaid groag vertellen mog. n Vertelster, dij hai op alle meugelke menaaiern klaainer en groter moaken kon. Hai zee, hai haar t zulf mitmoakt.

k Verploats de focus noar n restaurant in Stad, de ‘Weeva’.

t Is drok in Grunnegs maist bekìnde eetgelegenhaid. n Sjieke boudel. Bie ain toavel zitten vaar mìnsen, twij manlu en twij vraauwen. Noadat t eten opdaind is, ropt ain van baaide manlu de ober en fluustert hom wat in t oortje. Noa n zetje zet hai n schuddeltje mit n gelege saus op toavel en wìnst elkenain veur twijde moal smoakelk eten.

Twij toavels verder zit n echtpoar. Heur stola en zien moatpak verroaden gain geldgebrek. Zai is n ravvelsnoet, hai heurt heur wel, mor luustert nait. Reden is, dat de mìnsen twij toavels verder regelmoateg mit n lutje lepeltje van t schuddeltje pakken en t over heur eten strieken. Tevredenhaid stroalt van heur gezichten òf.

Dit duurt zo n menuut of wat, as de rieke man de ober aan d’jaze trekt. Wiezend op t vaiertal, dat zo lekker zit te smikkeln, zegt hai:

‘Dat spul, dat ie doar op toavel zet hebben, doar maggen ie mie wel veur n rieksdoalder van doun.’

Zokswat is snel beurd en veurdat ober en de stilvalende vraauw ain keer mit d’ogen knipperd hebben, het de man n grote lepel mit dat lekkere spul in de mond stopt.

Binnen n poar tellen is t doan mit de weldoadege rust in t sjieke restaurant. De man kikt noamelk wild om zok tou, gript zok vervolgens bie de keel en slurpt den in ain teug de wotterkane tot de bodem tou leeg.

Pas noa n dikke houstbui en verschaaiden daipe zuchten krigt hai zien sproak terogge en zegt tegen de ober:

‘Wat hebben ie mie nou leverd!’

Onversteurboar zegt dij:

‘Ie hebben persies kregen, woar ie om vruigen, mosterd.’

Nog voak denk ik aan dit verhoal terogge. Dat t veul meer was dan n grappeg verhoaltje, heb k in de loop van tied wel begrepen. t Foabeltje bleek n laange lieste aan levenslezzen in zok te droagen en dij dail k geern mit joe.

Dat ik noa n aiweghaid droadgebonden grasmaaien twij joar leden van t stroom òfgoan bin, was n bewuste keuze. t Gemier mit aingoal droad verleggen én de angst, dast op n onbewoakt mement dien aigen stroomkoabel noar de ratsmodee helpen konst, hong mie zo de keel oet, dat ik op batterijmaaien overstapt bin.
Twij weke leden heb k mien pruttelmesientje weer oet winterstallen hoald. Mit n volle accu en n lege opvangbak ston k even loater, mit twij koekeloerders op körte òfstand evenwel mooi veur schut.
‘Dut e t nait?’
Nee, t apperoat dee gain slag.
‘Ik denk, dat de accu in wintermoanden gewoon leeglopen is.’
Wos ik veul, mor k haar ja nog twij reserve-accu’s.
t Rezeltoat bleef t zulfde.
‘As k joe was, zol k de accu ais perbaaiern op joen kantenstrimmer ( zulfde maark, zulfde accu ),’ legde loze schoonzeun mie veur.
t Was ain klik en lopen, aan de accu lag t dus nait.
‘En wat nou?’
Veronderstellingen waren der zat en omdat welke reperoatsie den ook weschienlek in de pepieren lopen zol, besloot ik n nije aan te schavven.
‘Bie baauwmaarkt heb k al aine veur minder dan € 100,’ zee k trankiel.
Ploatje in de webshop sprak veur zokzulf, t was persies dezulfde.
Dinsdagmörgen vroug bin k in auto stapt en heb k mien nij grasmesientje oet de grote stoapel pikt en bin k as tevreden klant weer noar hoes reden.
Veur t in nander zetten van baauwpakket haar k n goie pazzipant, veur hom was t n floitje van n cìnt en in n wup beurd. Tot e plöts mit n oetstreken gezichte zee:
‘En as ie nou de koabel derbie pakken, kinnen ie weer maaien.’
Oeregaai, haar ik mie doar mit mien electrische grasmesien even n bok schoten. Dat kriegen je dus as je nait de tied nemen.
t Vervolg het ook nait veul tied in beslag nomen. Als snel haren wie beslizzen nomen om t goie batterij-bestuurde mesientje via internet te bestellen en binnen körte tied ston ik mit mien goie gedrag en n zo goud as meugelk vannijs inpakte grasmaaier weer oog in oog tegenover zulfde verkoopster in baauwmaarkt.
‘In t vervolg beter kieken, hè, meneer!’
Ook al het miskleun mie gain geld kost, terechtwiezen kösde mie oardeg wat meer muite.
Thoeskommen zag k dat schoonzeun nait bie de pakken dele zitten goan was. Hai haar t olde – hai is ja toch al òfschreven – grasmesientje op toavel zet en was bezeg bovenkaant van t apperoat lös te schroeven.
t Ging nait vanzulf, mor dou t dak van t apperoat òfkwam, vuil ons de mond open en stonden wie oog in oog mit n prachteg baauwd moezennust. Hou moezen der in kommen waren en hou der weer oet, is ons n roadsel.

Mor wat nou t echte probleem was?
Tiedens baauw van t nuske of geboorte – woarvan ik dus nait zeker bin – is t dunne aanstuurkoabeltje lösgoan. Dat bleek reperoabel en sunt dinsdagmiddag roatelt mien pruttel-kovviemesientje weer as vanolds.
Hou n relatief klaain probleem joe zoveul moezenizzen bezörgen kin?
t Is van alle tieden.
400 joar leden schreef Shakespeare der al n kemedie over:
‘Much ado about nothing.’
Veul drokte om niks. Mor mit Shakespeare kom ik vandoag tot de konkluzie, t levert wel weer n mooi verhoal op.

‘Gek wor k der van.’
Hou t kin, wait ik nait, wanhoop over mòlshopen wordt nait braid droagen. Noar t zok aanzain let, binnen hoesgenoten of daaiervrunden of t interesseert heur gewoon gain fozzel. Lestent dus aine op te maarken:
‘Mòllen holden de grond luchteg en da’s goud veur bloumentoene en grasveld.’
‘Joa en zai vreten schoadelke insecten op,’ haar k zeggen kind, mor dij diskuzzie bin k nait aangoan.
Ik bin ook n daaiernlaifhebber en k gun mien buren zokse nuttege baisten van haarten. Persoonliek hold ik nait van dizze onzichtboare toenverroppers.
Woar k in t veurjoar nog te hoop luip tegen torenhoge mòlsbulten, heb k leste tied benoam last van verbörgen mòllengangen.
‘Stief aanstampen,’ zeggen sommege lu.
k Heb der hoast n dagtoak aan, k duurf nait blind op rezeltoat te vertraauwen. Mol, weschienlek binnen t der meer, let zok nait zo makkelk verdrieven.
In t aander hoes haar k gain last van mòllen. Doar zat noamelk zoveul puun in de grond, doar het zok nooit ain mòl neuze stöt.
‘Zai huiven mor ain druppel bloud te verlaizen, den goan ze dood,’ heb k wel ais lezen.
Laankleden, k wait nait ains meer woar en wanneer, heb k n moal n mòl vonden. Lag veur dood op n mòllebulte. Mooi geef. Bin dou noar n opstopper in Winschoot fietst en dij het hom veur t noageslacht prachteg prepareerd. Joarenlaank het t lutje mòllechie achter op kaast op n stokje boomschors t wel en wee in klazze aanschaauwen kind. n Knuvvelbaissie.
‘Hai is zo lekker zaacht, meester’ zeden kinder, as zai hom even over rogge streken.
t Was veur mie aanlaaiden om te zeggen:
’n Kat of n mìns moust nait tegen hoaren instrieken, bie n mòl moakt t nait oet. Hai kin noamelk net zo makkelk veur- as achteroet kroepen.’
In ons ‘nije’ toene zit bliekboar gain puun. Doarom heb k van de weke besloten kou bie horens te pakken en k bin noar Welkoop fietst veur mòllenkörrels.
Vroag wuir mie nait in daank òfnomen en ik kreeg n bestravvend:
‘Meneer, dat mag al jaren niet meer.’
‘Mout ik den n kepotte bierflèze in de grond stoppen?’
Of zai draconische oplözzen nait snapte of omdat zai mie nait recht veur goud gozzel aankeken het, winkelwicht het t netjes oplöst. n Ketaaier loater bin k mit n mòllenverjoager in fietstazze en n haalf honderdje lichter weer op hoes aangoan.
t Apperoat mit vaar dikke batterijen in t lief kin n oppervlakte van roem 1000 vaarkante meter bestrieken. Genog vermogen veur onze toene, haar k in winkel al oetrekend.
‘En hou waarkt dat nou?’ wol Arineke waiten, dou’k bie keukentoavel batterijen ploatste.
Antwoord huifde ik nait te geven, want tougelieks mit de vroag begon mòllenverjoager zo’n iezelk geluud te produceren, dat heuren en zain ons verging.
‘Zo dus!’
t Was veur heur genog reden om mie mit n kört ‘Ong’ veur twijde keer dij mörgen even op mien nummer te zetten.
‘Betwievel of dit wel zo’n daaiervrundelk apperoat is.’
‘Hou bedoulst.’
‘Nou, mòllen hebben t al zo stoer, omdat zai sikkom niks kinnen zain, mor dammeet lopen zai ook nog geheurschoa op.’

Ain van d’eerste daaier, dij k heb loaten opzetten, was n mol.

‘Momfer,’ veur Foabeltjeslezers en -kiekers.

n Apaarte vogel. Aan t ondergronds groaven in stainkoolmienen het hai dat male kuggeltje overholden. Dikke segoaren smoken het t aal aarger moakt. Mit n donkere zunnebril op t rose neuske en zien onmiskenboare mompelproat het dizze carnavalszanger oet t zuden grote indrok op mie moakt.

t Molletje, mooi deur Sodommer poelier op n stokje ekkelschors prikt, het op mien leerlingen ook n onoetwisboare indrok moakt. Streken hom verzichteg, net of t n aaikatte was, over rogge.

‘Hai is zo zacht,’ zeden zai den, mor woarst n katte, net as traauwens bie mìnsen, nait tegen hoaren instrieken moust, is t bie mien Momfer aans. Hai let zok geduldeg deur d’kinder vertroeteln. Zien hoaren binnen kantelboar en kinnen, aans as voak bie mìnsen, doardeur alle kanten op.

t Is vandoag eerste kerstdag en kold. Arineke het zok vandoag verklaaid as kok zunder witte of rode muts mit witte toef en het zok in keuken ingroaven. t Kerstdiner is mörgen, veur n kompleet elftal mit twij reservespeulers, dat zok ‘Femilie’nuimt. Dattien is ook n getal.

Ik bin vandoag reserve en overbodeg en kais doarom t hoazenpad.

k Loop noa eerste schoel van hoezen in barre oostenwind over bevroren grond, zigzaggend as n sikkieloper tussen mollenbulten deur. Mien gedachten dwoalen òf:

‘Wanneer begunnen joe aiglieks mit wintersloap.’

k Mout daip groaven om t vrougere vertelverhoal noar boven te kriegen. Mollen wintersloapen nait. Zai binnen 24/7 x 52 in de weer. Hongerlappen binnen aaltied op weg om vreten te zuiken. Bovenaan op heur menukoart stoan wurms. Binnen dij zo dood as n pier, den wil mol zok ook nog wel verzundegen mit n moeske. Vergeet nait, n pondje mol vret doaglieks wel n haalf pondje van zien liggoamsgewicht.

k Zai t aan Wietske, zai is doodongelokkeg. Zai het al verschaaiden hopen besnuvveld en kikt mie toerloos mit ogen vol ongeleuf aan, net of zai zeggen wil:

‘k Zai heur nait, mor k roek heur ook nait meer.’

Dat klopt Wietske, zai mouten daiper groaven mit dizze vorst om aan heur gerak te kommen.

As k mit n sneue Wietske deur t hek noar toene draai, zai k tot mien verboazen, dat n mol mien toentje aan t mollen west is.

t Kin meer oarzoaken hebben. Weschienlek hebben de drij batterijen van t mollen-verjoag-apperoat t loodje legd en vandoag hebben mol en femilie, dij k zo laank op òfstand zet heb, gelegenhaid nomen om aal dij lekkere, vette wurms eindelks te pakken te nemen.

t Is mie vandoag aal goud, t is ja kerst en doar maggen mollen wat mie betreft ook van mitgenottern.

’t Is leste vraisnacht van dizze winter,’ hebben weermeters ons veurspèld.
Al doagenlaank perbaaiern Jan en allerhandegste boeren mit wotterstreuers n iesboane in nander te flikken. Veur t plezaaier van kinder en toukomst van onze nationoale wintersport.
t Lopt al tegen elven as k besloet mit Wietske t vrije veld in te goan. Ik bin deur en deur deurwaarmd, tot in mien klaainste botjes en lutje spring-in-t-veld het der zichtboar zin in. Onzin het zai nog nooit had, want elke keer as t looptuug overaal komt is t weer feest.
Feest? Ook al spits ik mien oortjes, iesboangeluden gaalmen nait over t dörp. t Verboast mie. Noa twij strenge vraisnachten zol scheuvelies toch wel riep wezen mouten en iesboan open. En tied dringt.
Via t smale looppad richten Nijkomnij lopen hond en boas langs stief bevroren wiekje. Wìnd aan wotter in wieke, liekt t swaarte ies heur ook wel wat om oet te perbaaiern, want zunder woarschaauwen staait zai inains midden op t ies. k Schrik mie n ongelok.
‘Dat krigst dus as t dien verstand der nait biehest,’ foetert mien betere ik en ik trek heur mit zaachte haand aan oettrekliene van t ies òf.
k Zai heur denken:
‘In t aander hoes luitst mie wel ais over t ies van viever achter vizzen aan zitten.’
Joa, mor dat waren ook aander winters.
Wietske het intussentied heur blik op aander zoaken richt. Ondergrondse mollen moaken heur de kop gek. Zai vlogt van t aine vrizze bultje noar t aander en holdt soms kop schaif om nog beter te kinnen luustern. Of zai het ‘Spock’oortjes of mollen zitten gewoon nait zo daip, zai kin swaarte groafbaisten zulvens tiedens t schoeveln deur t gangenstelsel feilloos volgen.

‘Zai hebben t drok in feberwoarie,’ het n molloloog mie ooit ais oetstokt.
Mollenkirreltjes binnen echte casanova’s, binnen nait kieskeureg en nemen alles wat der veurkomt in de loop mit. Logisch dat mien hond van dat ondergronds gedonder zo drok wordt.
t Vaalt mie traauwens nait tegen van onze boerenfox, dat zai zok zo makkelk bie oetloopliene aanpaast het. Eertieds de keunegin van t vrije veld, is zai toch oardeg aanbonden, bepaarkt in heur bewegensvrijhaid.
t Was nait meer vertraauwd, vonden wie.
Hoazen en reeën loaten behaalve keudeltjes ook aander sporen achter en de jachthond in Wietske wos doar wel road mit. Hoazekokindjes binnen tot doar aan tou – Wietske is wat dat betreft n echte omnivoor – de jacht op n petries, verscholen in daipswaal, het heur tot vlakbie n drokke verkeersoader laaid. t Was, hopelk, heur leste jachtpertij.
t Is gelokkeg aal goud kommen en mit de – veur mien gevoul onnatuurleke oetlooplien – is t veur mie in elk geval n stok rusteger worden.

Gruine kerst, witte poaske.
Aanloop noar poaskefeest belooft in elk geval waineg zun. Meertse buien hangen doaglieks in de locht en weerspanneg April veurspèlt ook waineg gouds.

Poaskesfeer in hoes is onmiskenboar en zunnekloar. Tulpen in alle kleuren sieren al weken de koamer en poaske-aaier, groot en klaain, hangen boven t aailand of sieren kaast en n zilvern tute op toavel. Plestiek aaier. Hebben katten ook heur diverdoatsie aan t poaskefeest en liggen wie, as alternatief veur t al joaren verdwenen poaske-aaier zuiken, regelmoateg op knijen veur baank of kaast te angeln noar zuikroakte aaier.
Zotterdag waren wie der, as n verzichtege opstart noar kommende zummertied, al vroug bie. Luip Arineke mit n slovve douk in t rond en ree ik mit stofzoeger deur t hoes.
‘Even deur d’loop.’
Manlu zain ja gain stof en omdat ik van op de kop stoan zo doezelg wor as n triezeltoppe zoeg ik mit mien telescopische stofzoegerstange blind onder banken en kasten deur. Doar kikt ja toch gain mìns.
Begonnen in waarkkoamer, ook t stee, woar katten en hond sloapen en eten, vuil t mie noa n poar streken op, dat stofzoeger mor op haalve kracht zoog. Of aiglieks nait zoog, want de zak bleef leeg.
‘Zoegen het zo gain zin,’ zee k verbolderd.
Aan, oet, aan, oet bleek gain oplözzen veur meer zoegkracht en bie de daarde keer ‘aan’ zee e: ‘Dou t zulf mor’ en dee op slag gain slag meer. Aan n dood peerd huifst nait trekken, aan n dood apperoat het ook gain zin.
Kefuus, dat n twijjoarege stofzoeger al dainst waigern kon, kreeg Arineke t heldere idee noar electronica-winkel te bèllen.
‘Meschain vaalt t nog wel onder de garantie!’
Wie stoan doar in de kompjoeter, mor t bericht aanderkaant lien was dubbel. Joa, garantie gol, mor as bie onderzuik blieken zol, dat t n koabelbreuk was, den gol dijzulfde verzekern nait, zo verzekerde verkoper ons.
t Klonk mie as n beschuldegen in oren:
‘Lu mouten nait zo stief aan droad trekken.’
Schoonzeun wos mie in t boeten veurbiegoan te vertellen, nijste stofzoegers hebben twij signoal-plakkertjes op leste stokje van koabeldroad. Geel betaikent: oppazen, rood: je hebben mie te vèr oettrokken.
Nait dat ik doar wat aan haar en al drok bezeg mie veur te beraaiden op n grote oetgoave veur n nije stofzoeger, komt Arineke ook noar boeten mit mitdailen:
‘Hai dut t weer.’
Ik vermoud n pré-poaselk wonder, mor ain drok op aan-knop bewiest heur geliek.
Gelokkeg binnen wondern wereld nog nait oet en t scheelt ons oardeg in de porremonnee.
Zo komt t, dat wie op de loate zotterdagmörgen alsnog ons veurnomen bezuik aan Winschoter maarkt deur loaten goan, mor nait over Pekel noar witgoudverkoper huiven te raaizen veur n nije stofzoeger.
Koiern deur n ( stille ) Langestroat is der aiglieks nait meer bie en noa n snelle hap goan wie tevreden mit n tazze vol bouken terogge op hoes aan. Woar nog wel n toak op mie wacht: Stofzoegen.
Blied, dat t aal goud kommen is, trek ik vezichies t laange snoer oet zien binnenste.
k Laag om de twij deur miezulf aanbrochte plakbandjes, roem veur t ìnde van snoer. Zai binnen aiglieks overbodeg. n Woarschaauwd mìns telt ja veur twije. Mor…. as k nog mor net begonnen bin mit bankzoegen, maark ik, dat stofzoeger zien waark toch nait goud dut. Hai zogt mor op haalve of kwartse kracht.
’t Kin nait aan n koabelbreuk liggen,’ verontschuldeg ik mien snelle stoppen.
‘Zol t den toch motormeleur wezen?’
Vranterg deur zoveul malheur, trek ik stekker oet ketakt en bin van plan t binnenwaark te open en begun aan veurkaant. Mit ain klik ontgrendel ik slaange en bie watter den beurt, vaalt mie mond open en n aai op grond. n Veulkleureg aai, as n aai in n vogelnuske, op n loagje zaachte honden- en kattenhoartjes.

Dinsdag 10 dezember.
k Bin vandoag oardeg loat oet de veren. k Tref Arineke onder grote laamp van keukentoavel aan. Zai is n wakkere taante, zai k in ain oogopslag. Mout ook wel, want zai gaait op raais noar Duutslaand. Mit vraauw Oldenburg noar Oldenburg. Oostvoarders. Ik bin de tel al laank kwiet, mor zai doun dit al minstens datteg joar. As t nait voaker is.
Op weg noar mien eerste kop kovvie, zegt zai onder t kraantlezen deur:
‘Ik lees de kraant van moandag.’
Zai is nait van guster, mor guster was t toch echt moandag.
‘Da’s old nijs,’ denk ik, mor tougelieks schut mie n gedachte deur de kop:
‘Hestoe zulf kraante van moandag wel lezen?’
Nee dus. Wat den volgt, is de vroag, hou t aal kommen is.
Was t n overvolle agenda?
Zeker.
Haren wie tussentied gain tied om kraante deur te snuustern?
Vast wel. Dat kraant in braivenbuzze zitten bleven is, heurt wel tot d’oetzunderns, mor elk noadail het ook weer n veurdail. Dinsdagkraant was veuls te loat bezörgd.
Tegen acht uur heb ik nog gain kraantenletter lezen, mor t is wel tied om Arineke noar bus te brengen. Op terograaize noar Kiel denk ik aingoal:
‘Wat n zee van tied ligt der veur die oetspraaid.’
Dinsdagkraant is intussentied arriveerd, net as de femilie oet t veurhoes. Zai hebben nog n uurtje over veurdat zai op òfsproak in zaikenhoes wezen mouten. En n uur is zo mor vot en bie t òfschaaid krieg k te heuren:
‘Denkst der wel om, dat kinder om elf uur van school hoald worden mouten, hè?’
Kranten mouten nog mor even liggen blieven, want Wietske heur wandelrondje duldt gain oetstel. Mit n stoetje in d’loop moak ik tegen ìnde van de mörgen tied om Ilse òf te zetten bie heur waarkstee. Soamen mit kollegoa kriegen zai dij dag feesthoud op, omdat baaide wichter heur diploma in de zörg hoald hebben.
Onverbiddelke klok vertelt mie bie thoeskomst, datter van de laange dag nog mor n haalve overbleven is, mien aigen ikje gooit der nog n schepke boven op en moant mie:
‘Eerst even sloap deur leden, jong.’
Twijstried is snel beslist, in zien veurdail en k leg onderdoaneg kuzzen onder kop en bin binnen de menuut vertrokken. Veur n veuls te laange raaize en as k noa n uurtje sloapdronken deur koamer stommel, heb k veur zoveulste keer dij dag t idee, datter aal aine aan de wiezers van de klok het zitten draaien.
Mit n kop kovvie veur t wakker worden leg k ook kraant op toavel. Moandagkraant wel te verstoan.
Op bladzie 3 lees k n stokje over grìnscontroles bie Duutse grup en vroag mie òf of Arineke heur paspoort wel mitnomen het. Ain blik op femilie-gps-app vertelt mie, zai spoukt al urenlaank in t centrum van Oldenburg rond.

Op dijzulfde pagina lees k n artikel over ‘Rolder Boys’, dij mit n olde Ajax-bus aan de rit binnen. t Haar mie aan t denken zetten mouten, wat t dus nait doan het, mor as k regionoale-nijs-dail oppak, kopt doar mit grote blaauwe letters: Drenthe. Dat klopt dus nait.
Boeten n klaain stokje over Sapmeer is t aal Drìnts nijs wat de klokke slagt. t Is n roare gewoarworden. Zo mis k al votdoadelk ain van mien favoriete stokjes, linksboven: Roarekiek. Drìnthen hebben doar n miniman, dij kommentoar geft op ingezonden braiven. k Vind t mor niks.
Besloet om middenkraant mit ongewoon ‘boetenlands’ nijs gewoon aan kaante te schoeven, wordt nog even oetsteld, omdat ik t verhoal van n Meppelder ark onder ogen krieg. Zunder dat ik en mien aaltied protesterende betere binnenman t in de goaten hebben, lees k t haile verhoal oet. n Nije Noach? n Man, dij over vaar verdaipens verdaild alle biebelverhoalen oetbeelden wil. n Ongeleufelk verhoal, dat veul indrok op mie moakt. En omreden dast moudveren nait te snel hangen loaten moust, besloot Grunneger lezer deur te goan en kwam oet bie n schier stokje van n totoal onbekìnde schriever: Lamert Kieft. Grapjas eersteklas mit n verhoal over bladbloazers. k Heb t haile verhoal, ook al het Drìntse Lammert soms onbegriepelke woorden in zien idioom, volledeg oetlezen.
t Is even noa drije as k deur Ilse oet mien Drìntse leesavonturen opschrikt word. Zai het heur diploma in buutse en vragt of k heur ophoalen wil.
Tuurlieks, mor de rust, dij mie in dat klaaine middaguurtje gund was en woar k n onbedould oetstapke moakt heb noar t haimstee van onze zuderburen is mie nait slecht bekommen.

Gusteroavend hebben wie mit toaveltennisclub n schier (joar)òfschaaidsfeestje baauwd. Woar w’aans mit swait veur de kop en vol grammiede t pingpongballetje over toavel meppen, zit ik dit keer mit n hail foute ‘Streamers kersttrui’ tegenover veurnuimde tegenstanders te swaiten achter n bakploat. t Is lekker en veuls te veul.

Ofloop wordt aal mor oetsteld en da’s de reden, dat ik pas tegen 10 uur aan kom kakken. Ik kon mist worden. Aanbod van kerstfilms in t streamerspergram was riejoal.

Zo mui as k aans bin van t hìnneweer springen, bin k nou springleventeg en spoul onder de braide stroal aal bak- en botterluchten vot. Klokke wist sloaperstied aan, as k mie weer in koamer meld. Honger heb k dit keer nait, wel dörst. Eerste slok smoakt noar meer, as mien betere helft zegt:

‘Zollen wie ons zo langsoamaan kloar moaken veur de nacht?’

k Wil wel joa zeggen, mor mien adrenaline-paail is nog zo hoog, dat bèregang n ramp worden zol. Ik blief allendeg achter mit sloaperge katten en n hond, dij nait van t stee te kriegen is. k Draai onder t leegklokjen van t zoalege gerstenat nog ain keer Chris Rea’s ‘Driving home for Christmas’ en besloet der n ìnde aan te moaken.

Op t frizze kuzzen lig k de dag te overdenken, as k doarin steurd word deur n 12-uurs slag van koamerklokke.

‘De nacht is begonnen,’ denk ik en op t zulfde mement:

’t Is woensdag.’

n Nije dag.

En veur t eerst, veur zovèr k mie herinnern kin, komt de volgende vroag noar boven drieven:

‘As de dag midden in de nacht begunt, hou nuim ik den dizze woensdagmörgen.’

Heb k nait aaltied docht, dat de nacht van dinsdag op woensdag dinsdagnacht nuimd worden mos?

k Bin totoal van slag en nog kloarder wakker as dat ik al was. Dat ik mit dit probleem in de kop nog nait kloar bin, is mie al snel dudelk.

Stil bin k weer noar koamer goan en heb mien rustende Wikipedia oet zien nachtelke sloap hoald. t Is n hail gepuzzel worden in t nachtelk duuster, woar allendeg stroatlanteerns nog wat licht verspraaiden.

‘Vertel mie hou k mit t fenomeen ‘nacht’ omgoan mout.’

AI nam t veurtaauw en oaroakelde:

‘Nacht is de periode dat t donker is.’

Loze gast. Vertel mie wat nijs.

n Beterwaiter wos:

‘De nacht duurt van 18.00 uur soavends tot 6 uur smörgens en sprak zok vervolgens weer tegen en zee:

’t Mag ook om 21.00 uur begunnen tot 4 uur smörgens.’

‘Mor hou zit t den mit de woensdagmörgen?’ heb k vertwieveld en weschienlek veuls te haard roupen, want inains haar k om ain uur snachts ( of t nou dinsdag- of woensdagnacht nuimd wordt, is nog de vroag ) twij katten en n wakkere hond mit nijsgierege ogen in n sloaperge kop veur mie stoan.

k Heb mie derbie dele leggen mouten, dat wieshaid in de kanne blieven zol en bin weer richten sloapersstee lopen. k Bin langsoamaan in sloap sukkeld en vanmörgen vroug deur n oetsloapen ochtendmìns roeg oet sloap hoald mit de mitdailen:

’t Is al laank weer dag.’

Wie haren t drok. Drokte veur kerst.

Bie t groetjen keek ik ais deur t dakroam en zag dat t nog duuster was, mor klok bewees:

’t Is 7 uur smörgens.’

Woensdagmörgen.

Pas loater op de dag kreeg k de dudelkhaid, dij k neudeg haar. Mit dank aan de olderwetse, mor o zo vertraauwde Dikke Van Dale, steun en touverlet in baange doagen, dij zee:

‘De nacht wordt nuimd noar de veurege dag.’

Dank.

Dinsdagnacht, kin k nou noar woarhaid zeggen, was n gedenkwoardege nacht.

4.09 uur gaf mien wekkertje vanmörgen aan.

’t Is nacht en bielange noa nog gain mörgen,’ heur k aine van hail dichtbie vrantern.

Noast mie heur k de regelmoat van n vredege sloapster.

Ik hold t nog n zetje vol, wil de waarmte van t bèr nait kwiet, mor k mout deroet.

‘Haarst gusteroavend dat pilsje nait meer drinken mouten.’

t Klinkt mie nait onbekìnd in oren.

‘Noa negen uur gain boemels vocht meer drinken, zörgt veur n rustege sloap,’ zeggen sloapdeskundegen.

Benoam n borrel in de loate oavend zörgt veur n onrustege sloap, want den is dien liggoam haile nacht bezeg om alcohol òf te breken, beweren dijzulfde lu. Woarom n klaain borreltje veur t sloapen goan n sloapmutske nuimd wordt, doar begriep k dus niks van.

Terogge van n körte noodstop op t nog laauwwaarme nuske, wil de sloap nait teroggekommen en omdat ook t zandmannetje verstek loat goan, blief k wakker. Kloarwakker. Veurdat ik der op verdocht bin begunt t roaderwaark in bovenkoamer, net as de wieken van n molen op n störmachtege dag, te draaien as n gek. n Rem zit der nait op bie mie.

Even twievel ik of k oet bère stappen mout, mor k heb ook gain belang bie d’kommootsie, dij mien vrouge opstoan bie hond en kattten tewege brengen zel.

Dat is de reden, dat ik in rustege ligstand mit op volle toeren draaiende hazzens in twij verhoalen terechte kom. Mien veurleesverhoal van t eerstvolgende Pekelder Proatcafé, dat al redelk in de staigers staait, mor woar k nog de neudege informoatsie mis en t verhoal van Karel de Grote.

Over t eerste wil k nog nait te veul verklappen, dat komt wel op 12 november. Karel de Grote is n hail aander verhoal. De schoolploat van dizze grote kunk/kaizer hong bie ons op Geertsschool op achterwand in vaarde klazze.

‘Karel in zien paleis in Oaken.’

t Verhoal van de meester het dou zoveul indrok op mie moakt, dat ik én de meester én de koning om de zoveul tied weer opvoer, net as vandoag dus, in ain van mien verhoalen.

Oaken en Keulen binnen ook ja nait op ain dag baauwd.

Mien sloaponderbroken nacht van vannacht mit aal zien prakkezoatsies en nijste oetgoave van Dick Harrison: ‘Karel de Grote, aarfgenoam van Rome, voader van Europa’ hebben mie der tou brocht om vandoag t leste Karelnijs ainegszins tou te lichten.

Woaromdatden?

Of t echt nij nijs is, wait ik nait wizze, mor Karel was n slechte sloaper, zo vertelt zien biogroaf Einard.

‘Hai dronk wien en elke aandere draank zo mit moate, dat hai bie zien moaltied nooit meer dan drij moal dronk.’

Volgende citoat: ‘Bie t middagmoal nam hai mor ain slok.’

Op t mement, dat ik dit las, was k best verboasd:

‘Woarom drinkt de kunk zo waineg.’

Hai kon ja zat kriegen, want eten dee e as n slootgroaver.

De volgende alinea licht meschain n klaain tipke van de sluier op:

‘Snachts onderbrak Karel zien sloap wel vaar of vief moal. Hai wuir den nait allendeg wakker, mor stond ook op.’

Twij moal snachts deroet, vind ik al n drama. Vief keer oet bère stappen, die volledeg aantoakeln en noa n uur of wat weer onder de dekens kroepen, liekt mie n woar duvelsverdrait. Staaist toch nait op wacht.

k Vroag mie den ook òf, of der gain verbörgen bodschop achter dit verhoaltje zit, woar Einard gain wait van haar.

Was t gewoonte of (hoge) neudzoak veur Karel om om d’hoaverklap oet bère te stappen?

Dus e gain woord hebben?

t Binnen gain vroagen dij de geschiedenis op zien kop zetten zollen, mor nou ik kloar bin mit dit verhoaltje – t is nog gain 10 uur in de mörgen – voul k toch wel, dat de langsloaper in mie wel n aantal uurtjes nachtrust mist.

‘Moust wel n beetje oetkieken mit dien haarke, want wie hebben n iegeltje onder d’hege,’ heurde ik onverwachts n stem vlak achter mie.

Dochterlaif moakt groag mìnsen aan t schrikken, mor k haar heur al spot en dou toenhekje in t slöt vuil, was k veurberaaid.

‘Hai komt elk joar terogge,’ zee zai overbodeg.

In t aander hoes haren wie ook n toeniegeltje, haren zulvens n iegeltjesnust aanschaft. Mit goie bedoulens, mor overbodeg. Hai verkoos boven de luxe van n winddicht onderkommentje n waarme deken van röttende bloader. Honden wozzen t. Zai moggen nait onder d’klimophege kraben en ik mog boetenlaamp nait langer loaten branden as neudeg was.

(Kunst)licht veroorzoakt bie iegels, trekvogels en zoveul aander daaiern n bult ellìnde.

Lichtvervoelen.

Kraant van vandoag staait vol van vervoelers. Noast de swoare vervoelen van snelweg bie Rouveen – dijlu zollen wat mit de rou hebben mouten -, hebben zok in noordelke pervinsies veul mìnsen veur n nachtelke tocht versoameld om te protesteren tegen lichtvervoelen. Nachtwoakers worden vroagd om t aal in koart te brengen. Benoam bedrieven kriegen Swaarte Paiter touspeuld.

Grote (licht)vervoelers huiven ook nait reken op n verkaizen van ‘Duursoame Datteg’. Meschain kin Swaarte Pait in heur licht van culturele diversiteit, mit n figuurleke rou in haand, nog wat betaiken.

Wel wint?

d’Idealist of t geld.

Hou onwaitendhaid bie d’aine pertij en onbegrip bie n aander dail van d’moatschoppij twij verschillende werelden vörmen kinnen, het mie al n levenslaank bezegholden. t Kin n levensgroot probleem oplevern, woarbie de twijde groep swoar in t noadail is.

Abacadabra?

Van de weke zag k n grote groep mìnsenkoppen, versoameld op n poster veurbieschoeven.

t Waren aal onbekìnde lu, mor vetgedrokte kop derboven trof mie liek in t haart:

‘Kinnen ie aan de koppen zain wel migrainepasjìnt is?’

Wat n domme vroag, docht ik nog bie miezulf. Kist aan aines facie toch nait zain wel kopzerelieder is. Zugst aan boetenkaante toch ook nait, wat n touvallege pazzant onder de leden het.

n Lötterij?

De kans, dast de migrainelieder der wel oetpikst, ligt op ongeveer 15 persìnt. k Schrok wel van dat grote getal en noa n körte rekensom kwam de konkluzie:

‘Meer dan twij miljoen mìnsen in Nederland hebben regelmoateg swoare kopzere.’

Zolst hoast denken dat t n volkszaikte is.

Mor eerst nog even terogge noar mien poster en den benoam noar de commentaren, dij leesders op de vroag over zichtboarhaid geven. n Klaaine, onvolledege greep adviezen oet de baarg van goudbedoulende lu:

Migraine? Ach, kom op nou, drink mor voaker wat wotter, den voulst die n stok beter.

Migraine? Den hest t n te hoge blouddrok. As k die was, den zol k t zolt wat meer stoan loaten.

Migraine? Zörg mor dast dien paracetamol-spaigel wat opvoerst, den bist der zo van òf.

De lieste is eindeloos aan te vullen.

De vroag of migraine n zaikte is, is veur leken stoer te beantwoorden. Dat t n swoar onderschat levensprobleem is, wordt deur waitenschoppelke cievers hoarfien aangeven. Om even t licht op ontstoane gevolgen te loaten schienen, trek ik links en rechts, vanoet alle windhouken en oet stad en loug wat loatjes mit eernsachtege verhoaltjes open. Mìnsen voulen soms de noodzoak n kloagzang aan te hevven.

Zo kwam k regelmoateg n vraauw tegen, dij elke weke wel n dag en soms wel meer doagen in t duuster, mit dichte gedienen heur noodlot van n migraineaanval ondergoan mos. As t leed leden was, zong zai weer t hoogste laid en stapte frank en vrij deur t leven. Veur dij t nooit ervoaren het, stoer veur te stellen. Net as t verhoal van de man, dij noa elke aanval wel n weke neudeg haar om op krachten te kommen.

‘Migraine sloopt die,’ zee e den.

Van bonkende kopzere overgeven, is nait mooi, mor t doarop volgende energie-verluus von hai nog aarger.

‘Den voul k mie net n slappe schuddeldouk,’ perbaaierde hai mie wel ais oet te stokken.

Dat hai om dij reden doagenlaank mit zaikteverlof mos, wuir nait begrepen.

‘Zugst der aans goud oet,’ kreeg e den te heuren.

‘Kist beter n bain breken,’ zee e wel ais tegen mie, ‘den zain en begriepen mìnsen tenminnent, datter wat mit die loos is.’

Ik kon mie doar wel wat bie veurstellen.

De daarde man het zok deur n bekìnde neuroloog oet t westen van t laand behandeln loaten. Mit medisienen.

‘Ie kinnen t nait helpen, dat ie migraine kriegen,’ zee dij dokter.

En dij hooggeleerde arts vulde aan: Migraine is n hazzenzaikte en dat kinnen je nait genezen. Hoogoet mit wat medisienen perbaaiern òf te vlakken.

‘Nou doar hest wat aan,’ docht ik bie miezulf.

Twij miljoen Nederlanders mit n hazzenzaikte, woar gain laive dokter die mit helpen kin, woar gain kruud tegen wozzen is en woar gain medisien veur te vinden is?

Is dat de stand van onze medische waitenschop?

Of mout ik zeggen, woar is t fout goan. Hou kon t zo vèr kommen mit onze nationoale gezondhaidstoustand.

Migraine is onòfwendboar en lu, dij der mit opzoadeld binnen, waiten, dat zai kaizen mouten. Alles bezingen kost heur letterliek de kop. Ik kin t waiten. Hai komt noamelk nog regelmoateg bie mie over de vlouer, lopt mie veur de vouten en soms nemt hai de vrijhaid en gaait zulvens achter mien computer zitten en moakt zien aigen verhoal.

Nee, kammeroaden zellen wie wel nooit worden.

As k de noam Flipsen lees, schaaiten mie ongewild n bult gedachten deur de kop.

‘Kikst even of Flipsen der nait aankomt?’

Aan t woord is Dik Trom. Jeugdheld oet n vèr verleden. Elk joar kreeg k op 5 dezember n nij bouk van Dik Trom, van Sunterkloas.

Oet de kloeten wozzen, brutoale rakker van doudestieds kin, bie hoge oetzundern, nog wel n glimlaag op mien gezichte tovern. Hou hai veldwachter Flipsen mit zien male fratsen aingoal weer op stoom krigt, von k geweldeg. t Verhoal speult aargens begun 1900.

Toch heb ik t gevoul, dat Flipsen over nait aal te laange tied zien veldwachterspak wel oproemen kin. Veurgoud, want hou de tegenswoordege Flipsen aan de weg timmert, dat is nog ais aandere kouk.

Wel en wat de moderne Flipsen is?

n Mìnsenmonteur, n Jan Fertuut, n knutseloar, dij mit lutje stokjes materie mìnsen beter moaken kin.

Da’s pozitief. Minder mooi is, dat hai ook bekìnd staait onder de noam Aarm-Jan. n Kirrel mit golden ideeën en gain cìnt in buuts of porremonnee. Hai is de man, woar wie al zo laank mit n lampke noar zöcht hebben en vonden hebben. n Willie Wortel, dij mìns-mattrioalen in mekoar draaien kin, mor wel aine oet de echte wereld. Woar t wachten wel op is, is n aander lid van de bekìnde femilie oet Disneylaand. Riek-oompie Dagobert, man van t geld.

En loat nou juust op dit mement, ik schrief 27 november 2025, in Grunnegerlaand zo’n rieke stinkerd wonen. Aine dij in groot-pakhoes op n hoge bult geld zit en t aal aan platzakken en schooiende waitenschoppers mit n goud plan, oetdailen mag.

Moggen ie denken, dat ik hier wat oet de dikke doeme zit te zoegen, den mout ik joe tegenspreken.

Theo Flipsen, d’echte noam van onze moderne Jan Fertuut, is de perfester, dij onder n vergrootglas mit atomen en moleculen aan t frutseln sloagen is en net as ik vrouger op kleuterschool dee, de mooiste figuren in n aander klaaien kin. Hai nuimt zien handenarbaaidstokjes ‘polymeren’.

n Veurbeeld?

n Kunstmoateg bloudvat. Kin in t mìnselk liggoam inbrocht worden, verdwient noa n zetje en wordt deur t liggoam even loater veraanderd in n nij bloudvat, oet aigen cellen. t Klinkt meschain as n klaain wondertje oet Disneyworld, t bestaait echt.

Wat n toukomst, wat n veuroetzicht.

Mìnsen reperaaiern.

Ook al is t nou nog n stip aan horizont, t geft de burger wel moud.

Klaaindochter Anna is vandoag mit school òfraaisd noar MartiniPlaza veur n evenement: ‘Tech to the future’. Techniek veur de toukomst. t Is best meugelk, dat zai vandoag in t zulfde gebaauw Theo Flipsen tegenkomt.

Van Anna heb k begrepen, zai vindt t bezuik best wel spannend. Zai het grote dreumen om zok op technisch gebied in toukomst verder te ontwikkeln. Veur Theo is t vervast ook n spannende dag, want hai krigt vandoag te heuren of hai mit zien ‘oetvinden’ Grunneger Ondernemerspries wonnen het.

Zat ik in kais-kemizzie, den wos ik t wel.

Mit wat onderdrokte grammiede in de pokkel, was k guster al begund mit n verhoaltje over fatbikers.

Hou t zo kwam?

Deur n bienoa-ongelok in t wandelgebied in ‘Hooge Meeren’, woar k deur n snötgrom hoast van de sokken reden wuir.

‘Dit is gain fietspad!’ heb k nog roupen, mor de doader het mie of nait heurd of was Oostindisch.

‘Waist wel woarst mit bezeg bist!,’ ruip mien betere ik mie onder t schrieven tot de orde, ‘nou dust al net as t gros en zetst, deur n klaain incident n komplete group in de bekloagdenbaank.’

k Mos doar toch even stief over noadenken. Hai haar geliek. k Bin aiglieks ook nait zo aine van kloagzang van Jeremioa. Fatbikers hebben al nait zo’n goie noam en doar huif k verder nait aan mit te waarken.

Gusteroavend kwam d’omslag en wuir t van teveuren bedochte grote verhoal over t snelhaidsduveltje op zien racefietse omzet noar n klaain inlaaidentje veur n hail aander verhoal.

Hou t kwam?

In t verloren uurtje tussen 7 en 8 uur soavends zit ik òf en tou wel ais n zetje te accordeoneren. Speul k wat nummers oet olde trekörgelbouken en kin k mie verboazen over mien kwietroakte vingervloghaid.

’60 joar leden zatst elke dag ook ja wel n haalf uur op dien buukörgel te foeken,’ vergoulekt n ongewoon meedliedege stem mien frustroatsie.

Joa, t waren stoere tieden. Meziekmeester was strak in de leer en de stokken dij k speulen mos kösten mie n bult muite. Boeten dat, speulde de tied, midden 60-er joaren, ook n belangrieke rol.

Zin was voak vèr te zuiken, mor proat over opgeven of stoppen kwam der nait echt van.

Gusteroavend kwam k ongewild in n rollercoaster van herinnerns terechte, dou’k oet n olde deuze n accordeonbouk opdaipte, dij, noaderhand bekeken, n belangriek rol in mien leven speuld het.

‘Bal musette,’ kopt de titel.

Trekharmonikoa-meziek van Hollandse moakelij mit n Franse inslag. Zes nummers, woar k twije van speuld heb en vare onbespeuld bleven binnen. Zoals k wìnd was, alles op doatem.

Hou t persies goan is dij dag, of k op de 18e mai, dou k van meziekles thoeskwam echt op de poot speuld heb, kin k mie nait meer zo veur de geest hoalen. t Bouk vertelt in elk geval, dat ik noa dij bewuste dag in 1966 definitief mien accordeon aan de wilgen hongen heb.

Wat mie nog wel fris in t geheugen ligt, is t gesprek dat ik n poar doage noatied mit mien olden voerd heb. n Onverwacht gesprek, n gesprek dij k al joaren eerder voeren wild haar.

‘Hou denkst der over om die aan te melden bie voetbalverainen?’

Wat n vroag.

‘Krieg k den ook n poar nije voetbalschounen?’ heb k dou zegd.

t Woarom zat hom in de olde voetbalschounen van oom Haarm. Gounent mit van dij haarde stoalen snoeten, net as t tegenswoordeg waarkschounen hest.

Twij moand loater, mit fietse op weg noar Beerte haar k n poar schiere Puma schounen, n rood-wit gestreept shirt en n swaart broekje in n nije voetbaltazze. De kunk te riek. t Stokje vanoet Old Pekel noar voetbalverainen Thos in Beerte vonden wie mor n hoanetree. Wie waren t wìnd, reden deur weer en wind op fietse overal noar tou. Zunder ondersteunen. t Woord kloagen ston nait in ons woordenbouk.

Van mien eerste wedstried veur Noordster kin k mie verder nait zoveul herinnern. Wat mie wel biebleven is, dat ik twij moal scoord heb. En dat Los Bravos mit ‘Black is black’ in de toptien, mien favoriete nummer van dat mement was.

Meziek waarkt noamelk as n glieboane veur joen geheugen. t Komt votdoadelk in t emotiecentrum van joen hazzens en kin staarke herinnerns oproupen.

Mit ‘walking voetbal’ zol k meschain nog wel oet de vouten kinnen. Aan t accordeonspeulen heb k onverwacht nog aaltied n bult plezaaier.

’t Wordt denk ik tied veur n nije fietse.’

Konst der op wachten, ast klaain meleur, bevubbeld n kepot achterlicht of n stokkend en stille fietsbèle haarst, dat mien voader mit zokswat veur n dag kwam.

n Zulfde soort opmaarken, mor den autogerelateerd, heb k verleden weke dunderdag en grofweg n moand of wat leden ook al moakt, dou Arineke veur de zoveulste keer vond:

’t Wordt nou wel ais tied om auto te wasken.’

t Verleden dragst ongemaarkt en ongewild toch mit die mit.

’t Voel zit allendeg mor aan boetenkaant,’ verdedigde ik mien sloume, onverschillege holden.

De zin en onzin van t autowasken het in mien jonge joaren al genog kommootsie veroorzoakt. Elke zotterdag wuir dou toenslange oetrold en wuir t koekblikje mit wotterbozzel, zeem en douk onder handen nomen.

’t Mos!’ zee pabbe, ‘aans rost e ons onder de kont vot.’

Vernamst ook zunder datter wat zegd wuir, dat opmaarken:

‘En aan n nije auto huiven wie nog nait te denken,’ in de locht hong.

Mor t alleraargste von k, dat t lutje Simcaatje om de zoveul weke mit wriefwas en poetsdouk onder handen nomen wuir. Poetsen tot e weer glom as n ekkel. t Waren stoere tieden en t beeld van n stroat vol mìnsen dij in t zulfde gareel luipen, staait mie nog helder veur ogen. k Mag aannemen, dat tegenzin in autopoetsen, het onverbiddelk mouten, doar zien oorsprong vonden het.

‘As dammeet eerappels kraabd en sukerbaiten rud binnen, den is stoeverij doan en den goan we wel noar autowasstroat,’ leek mie òflopen dunderdag in eerste instantie wel n redelke tussenoplözzen.

t Is aans lopen.

Vrijdagmörgen kreeg k bie t stoetje-eten n gloaske appelsienesap, dij zo aldernoast zoer smuik, dat rimpels mie as vanzulf wegtrokken. Doar mozzen wel twij citrounen deur klaaid wezen.

‘Wolst mie de kop citroune moaken,’ zee k doarom mit n gladstreken gezichte.

Niks van dat alles, zee d’onschuld en in t verlengde doarvan kreeg k zunder blikken of blozen te heuren:

‘k Goa votdoadelk noa t kovviedrinken binnenkaant van auto schoonmoaken.’

‘Mor binnenkaant is ja hailemoal nait voel,’ protesteerde ik.

Zai trok doarop wat lichtelk mit scholders en k begreep oet heur woorden, datter aan t taimke, dat manlu gain stof zain, nog niks veraanderd was. k Heb heur eerst mor loaten geworden, mor dou k heur even loater mit emmer en zemelleren lappe sjaauwen zag, heb toch mor stofzoeger oet kaaste hoald.

k Heb t nait haardop zegd, mor t was best wel neudeg.

Dou noa n uurtje roeten glommen as n keudel in duustern, aal t versoamelde voel onder matten en in kovverbakke in de mond van stofzoegerslang verdwenen was en wie aal baaide t swait op veurheufd haren, zag k heur mit handen in d’zied stoan en kwam de onvermiedelke vroag:

‘Mouve nou ook nog toenslang oetrollen en de boetenkaant schoonmoaken of ……!!??’

Draigen zat hom in onòfgemoakte zin.

Tegen zoveul verboal geweld kin ik nait op en k heb autosleudels van t rikje hoald en wie binnen dou rechtstreeks noar de ‘Wasbeer’ reden. Binnen 10 menuten was t klusje kloard en omdat je t iezer smeden mouten, as t hait is, binnen we ook nog bie auto-mattrioalenwinkel langsgoan en hebben nije matten en n fluwailen stuurhoes kocht.

Kloar veur de toukomst.

k Hoop ain ding, dat noa dizze opklanderbeurt d’al joarenlaank, ondergronds smeulende veenbrand, om ais oet te kieken noar n aander auto in de kiem smoord is.

Zo’n pronkjewail as dij van ons, ook al is e den 16 joar, wilst toch nait missen.

Guster kreeg ik t tiedens femilieveziede nog even over t autowaskebedrief. Dij haar nog gain vief menuten, noadat wie van loopband òfrold waren, al via droadpost n mailtje stuurd.

Bodschop klonk as n schop noa:

‘As ie joen auto bie ons wassen loaten, kriegen ie körten.’

Mos k doar nou op hoge poten noar tou en verhoal hoalen?

Oaroakels wozzen t aal en zeden wies:

‘Zai denken, dat ie n nije klant binnen. Ie mouten gewoon wat voaker joen auto loaten wassen.’

Dat ik regelmoateg heur avvertenties weegklik, dus k nait veur oetkommen.

k Huif dat jonk volk toch nait alles aan neuze te hangen.

‘Is toaveltennisverainen niks veur die?’ zee Arineke lestent vanachter heur leesschaarmke.
Vroag stoiterde van links noar rechts as n lutje pingpongballechie deur koamer. Mit aander woorden, k haar gain idee wat ik mit dij vroag aan mos. Haar k t overdag al nait veuls te drok en om mie noa zoveul joar weer in t swait te joagen achter n gruine toavel, doar was k oet miezulf nait opkommen.
‘Verainen op t dörp vragt lu om ais kennis te moaken,’ luit zai mie waiten.
Gedachten schoten mie terogge noar Wiekster tieden. Persieze joartallen ontbreken, mor ik kin mie nog goud herinnern, dat Harrie en ik elke zundagmörgen in dörpshoes ‘Molenwiek’n poar potjes tennisden. Jongkirrels nog. Klokslag haalf negen stonden wie in grote zoal, muik nait oet hoe loat t oavend derveur worden was, kloar veur de stried. Pingpongen, dat de vonken der òfvlogen.
‘t Mout hoast wel 20 joar leden wezen.’
Arineke, al laank weer in aander sferen, schrok van mien opmaarken.
‘Dat ik n toaveltennnisbatje in handen had heb.’
Of t komt, omdat ik nait van leeftied waiten wil of omdat ik t spellechie groag speulen mag, drij weke leden bin k veur t eerst weer mit mien olde batje aan de slag goan. Bie SVK, sportverainen Kiel-Windeweer.
Hou t ging?
t Vuil mie nait mit. n Gat van 20 joar hest nait in ain oavend weer dichtgooid. Ook al binnen de automatismes der nog wel, ik haar t gevoul, dat ik nait mit, mor t stoiterballechie mit mie speulde. Mor woar k t maiste mit zat, k haar aingoal t idee, datter n gat in mien tennisplankje zat. Ballechies, dij k opzied touspeuld kreeg, vlogen aan alle kanten langs mie hìn. k Haar en ik kreeg der gain vat op. Om gek van te worden.
‘As t nait gaait, zoals t goan mout, zuik den eerst de fout bie diezulf,’ is n belangrieke regel in de pedagogiek.
Doarom heb k noa eerste oavend alles ais goud op n riegie zet.
‘Is t dien leeftied, dij n spellechie mit die speult?’
Laank huifde ik doar nait over noadenken. k Bin nog goud vereg en mit bewegensapperoat is, boeten n lichte artrose, nog niks mis mit. Dat de snelhaid van handeln mit de joaren òfnomen is, is n netuurlek perses.
‘En hou zit t mit dien oog-hand coördinoatsie?’
Nait onbelangriek, mor k heb de steun van n nije brille, dij k pas n poar moand leden aanmeten loaten heb.

‘Meschain hest wel last van t leesvenster,’ proelde mien aaltied-beter-waitende ik.
Mor Haarm, ain van mien nije tennisvrunden, het mie op eerste oavend al verzekerd, aan t leesvenster moust gewoon even wennen.
k Heb t der nait op aanduurfd en as k t mis heb, is t nait aans, volgende dag was k ain van eersten dij bie brillenboer op drumpel ston. Mit de bodschop:
‘k Wol geern zo’n brille as dizze mor den zunder leesvenster.’
‘Mag k vroagen woarom?’ zee jonge juvvraauw, dij mie mien leste brille ook al aanmeten haar, verboasd.
‘Lege ballen bie t toaveltennissen verdwienen in de mist,’ zee k noar woarhaid.
Zai mos lagen. Meschain omdat zai dat nog nooit van n klant heurd haar? Noa wat paas- en meetwaark mit linioal en schoefmoat was t slag en koop.
‘Over twij weke is e wel kloar,’ zee t vrundelke wicht.
Oflopen dinsdag heb k nog mit multifokoale bril tegen Piet speuld. Hai is n olde röt in t ping-pong vak, dij t op veurhaand nait om t winnen gaait, mor dij mie op mien zwakke veurhaand oardeg op glee holpen het. t Ging den ook meroakels, veur mien gevoul.
Bie thoeskomst zee k nog tegen Arineke:
‘k Leuf dat ik mien nije brille wel òfzeggen kin.’
Guster noa de middag heb k mien nije brille ophoald. t Het zien bepaarkens, haar k al snel deur. Overdag is t zunder mitkleurende gloazen gain doun. Lopst constant as n Indioane mit haand boven ogen en veur kraante lezen haar k aarms te kört.
En of mien nije brille echt wat veur mie betaiken kin, kin k pas noa volgende weke dinsdag vertellen.

Noadat wie ons hier zo’n anderhaalf joar leden in Kiel vestegd hebben, bin k al snel begund mit plannen moaken veur n nije viever en sunt n moand of wat duurf k zeggen:

‘Mien viever ligt der bie as n pronkjewail in t mooie Grunnegerlaand.’

Veul sneller as dat ik mie in mien mooiste dreumen ook mor veurstellen kon, gruit en bluit alles in en rondom t wottertje as n tierelier. De gele lis let zien schierste bloumkes zain en wotterlelies bluien al doagenlaank in prachteg wit en sieren t wotteroppervlak. Mor t mooiste vin k de gele plomp, dij k in mien veurege viever op de Wieke om onverkloarboare redens aiglieks nooit goud aan d’loop kreeg.

‘Haar k hom meschain toch te daip poot,’ vroag k mie nou wel ais òf.

Of was t juust aansom en ston e in te vloot wotter. t Binnen zo van dij vroagen, woar k mie nou de kop nait meer over breken huif.

Net as over Duutse haardhaid van t wotter.

‘In zacht wotter ontwikkelt zok t vieverleven nait,’ het viever-goeroe Ada Hofman mie joaren leden via bouk en woord al op t haart drokt.

In zacht wotter versliemen planten en kin t daaiernleven zok nait ontwikkeln. Mit as rezeltoat, zachtgruin, mor o zoks dood wotter. Zagst gain bodem of vis. Olde herinnerns aan t vervoelde Pekelder Daip oet mien jeugd kwamen net as schoem vanzulf bovendrieven. t Is mie voak en voak voaker as voak overkommen. En den kinnen lu die wel oetstokken, houst dat probleem oplözzen moust, dat geleuf bin k in loop van joaren kwietroakt. Hou voak heb k nait op knijen bie viever legen en heb k mit n duur meetsetje mit stripjes en druppelfleskes perbaaierd t lichtgruine wotter weer helder te kriegen. Of mit vieverkaalk en zuurstofverriekende poedertjes. Dreum van n kristalheldere viever is bie mie regelmoateg omsloagen in nachtmerries, as k weer ais konfrontaaierd wuir mit n witte viever.

’t Beste is om alles oet de viever te hoalen en gewoon weer vannijs te begunnen.’

Wieze road, mor wat heb k mie aaltied n bult waark op haals hoald.

Tegenswoordeg loop ik zunder zörg en kopschraberij mit n tevreden gemoud om mien viever hìn.

Zit der n moal n raaiger of wat ook regelmoateg beurd n verdwoalde aaiberd mit laange snoavel en begerege blik in ogen noar kikker, pad of stiekelboarske te koekeloeren, k zit nait meer op kniepnoagels om dij baisten te verjoagen. Wat moakt t oet, denk ik nou, zo’n vogel het vervast ook jongen en mout toch ook leven. De nepper, opbaauwd en in nander lasd oet ol’iezer, dij eertieds mien vievertje in t olde hoes bewoaken mos, het aiglieks nooit veul zin had. Hai is twij joar leden wel mitvlogen diz’kanten op en dut op t mement allendeg nog dainst as lanteerntjesdroager in toene.

Joa, k duurf best tougeven, dat ik aldernoast bliede mit mien nije viever, n viever woar k gain omkieken meer noar heb.

Wat heb ik mie aal dij joaren oet de noad waarkt. Regelmoateg von k in bouken of bie swoager Leo nije inspiroatsie en ston k t volgende mement weer op schuppe om viever te veraandern, oet te braaiden of n nije wotteroverloop te realiseren. t Ploatje beloofde zoveul moois, de realiteit was weerbarsteg. Voak meer dan mie laif was.

Aal dat soort hazzenspinselderij heb k sunt onze verhoezen noar Kielwinderweer achter mie loaten.

Woarom was k ook zo aigenwies, dat ik docht, dat ik t aal zulf wel wos of oetfigelaaiern kon. Wieshaid komt mit de joaren, denk ik den. Wat n kopschraberij heb k mie op haals hoald, want ain ding staait as n poal boven wotter, n viever is meer as n oetgroaven koele mit wotter.

En elke dag is t weer n plezaaier om even rusteg om mien vievertje tou te koiern. Om te luustern noar t sfeervolle concert van kikker en pad en mie òf te vroagen, welke raitzanger zo melodieus vanoet hoge raiten zit te kwinkeleren.

Mor wat mie t maist goud dut binnen de witte wotterlelies. Zai binnen t taiken, dat wotterkwaliteit goud is en geven de vrougere vieverlaifhebber de verzekern, dat t mit de Duutse haardhaid van t wotter wel goud zit.

Zundag 6 oktober is Wietske 7 joar worden. Even heb k der over prakkezaaierd om te schrieven:
‘Zundag hebben wie Wietske heur verjoardag vierd.’
Laigen ligt nait in mien oard en ook al staait heur joardag groot en dudelk op onze verjoarenskalender, t is bie ons nait de gewoonte om n verjoarend daaier te eren mit toart, worst of aans wat lekkers. Ook 4 oktober was en blift n gewone dag en worden ons daaier nait op t schild hesen.
Toch was t zundag n biezundere dag. Veur mie persoonliek, mor ook veur Wietske. Om mit de leste te begunnen. Sunt blaauwalg oet Kieldaip verdwenen liekt – blaauwgruine ‘benzine-achtege’
drievende vlekken binnen nait meer mit blode oog woar te nemen – duurf k weer mit Wietske aan de wandel te goan. Och-laive-tied, wat het dat beest n jeuk had. Nee, nait van vlooien, t mos hoast wel van blaauwalg kommen.
’t Kin best zo wezen,’ zee Huub, ‘mor as t noa n weke nait beter is, doun wie wel n bloudonderzuik of t meschain wat aans is.’
t Is aal mit n sister òflopen. Wietske kraabt zok nait meer en ik duurf mit goud fesoun mien gruin jaske weer van kapstok hoalen.
Hou bedoulst? heur k joe denken.
Elke keer as k leste doagen mit mörgenkolde mien jaske aandee, ston zai enthousiast springend veur deure. t Gruine jaske wekt verwachten en t luip elke keer weer op teleurstellen oet.
Veur mie was t guster ook n eerste dag van n nije periode. Noa weken timmerlu, stucadoors, schilders en behangers over de vlouer had te hebben, heb ik smörgens mien leste vaarfklusje opknapt. t Waark is doan en herinrichten van koamer en keuken kin begunnen.
t Lopt tegen elf uur, as k veur t eerst sunt weken weer mit Wietske bie t smale pompslootje langs duurf te lopen. As Wietske van ketten hoald wordt, is zai volledeg oet de kette en vlogt as n haalfmale over t lege henneplaand. Oog veur t verlaidelk, helder wottertje het boerenfoxje nait. Wat zai aan geuren opsnoft, kin zai mie nait dudelk moaken. Ik tuur noar alle kanten of der nait aargens n hoaske oet n ondaip legertje kop boven t maaiveld oetstekt of n verloren ree zok achter n lichte verhogen in t laand schoel holdt. Zai is mie ja al n keer ontsnapt.

Mit zicht op achterkaant van onze boerderij dwoalen wie over t lege laand richten Nij Komnij, as k mie bedenk, wie huiven nait langs Leinewieke terogge te lopen. Wie kinnen net zo goud over aigen dam teroggekeren noar hoes. t Veurdail is, huiven wie ook nait bie buurhonden Evert en Dirk langs te lopen. Al binnen t weschienlek laive honden, ons Wietske is as de dood veur baaide bruiers. Allendeg heur blavven jagt heur al n onbeschriefelke schrik aan.
Zo wordt t eerste rondje hondjelopen n dwoaltocht over n lege kaampe. Mit n onverwacht vervolg. Bie eerste stappen op ons aigen haim, loop ik richten ons draaihek, as k Wietske inains kwiet bin. t Gevolg is n lichte paniek, dij gelokkeg mor n poar tellen duurt, want wat ik zai is niks meer as n wonder.
Wietske het noamelk nait t hoazenpad kozen, mor is gewoon even goan buurten bie… buurhonden.
Staait neus aan neus mit Evert en Dirk aanderkaant groot hek … te kwedeln?
‘Zol zai dij grote joekels vertellen, dat zai vandoage joareg is?’ denk ik.
Zai liekt in gain enkel opzicht op t baange, schrikachtege hondje, dat bie t eerste geblaf van witte herders volledeg van slag rakt. En as k heur roup, dut zai net of zai mie nait heurt en k vroag mie òf, hou t komt dat zai nou zo rusteg is. Zol t kommen omdat zai van de raime is. Het t gevoul van nait aanbonden wezen n aander hond van heur moakt? Of zol Wietske, nou zai t ‘gevoar, dat aaltied op grote òfstand op de loer lag’ van dichtbie ervoaren het, n omslag moakt hebben?
t Binnen zo van dij vroagen, dij mie nou al 24 uur deur kop spouken en k bedenk:
‘Is t mit mìnsen nait persies t zulfde?
Des te meer je aine aan banden leggen, des te minder vrijhaid je baiden, des te onverdroagsoamer lu worden.
t Is 7 oktober en even noa elf uur, as dit verhoal op zien ìndje lopt en ik besloet om mit Wietske aan de wandel te goan. k Bin benijd, hou Wietske dammeet reageert, as k mit heur, zoals wie wìnd waren bie Evert en Dirk veur t hoes langs lopen.

t Is vroug in de mörgen en nog oortjestoetend stil bie pad en weg. Aan strakblaauwe hemel het leegstoande zun muite om grondmist boven t korenveld vot te stroalen. In t stille dörp trapt n jong verpleegstertje zok noar heur nije waarkstee op t Hoogezaand. Oog veur de prachtege netuur om heur tou het zai nait. n Vat vol onzekerheden, innerliek bezeg mit wat heur over n zetje te wachten staait, komt zai op t leste stokje fietspad langs Kieldaip oog in oog te stoan mit n angsteg roupende Nijlgans. Zai schrikt en twievelt wat zai doun mout.
As de gans toch op heur òfkomt, stapt zai van fietse en blift aan vailege kaante van stoalen ros stoan. Ervoarens mit dizze vogel het zai nait. Van heur opa het zai wel begrepen, dast in t brödseizoen oppazen moust mit mouderklouken. Dij kinnen oardeg van zok òfbieten, mor as zai om zok toukikt, zai zugt naargens in daipswaal jonge gansjes. Ook as vogel vleugels braid wappern let en op t punt liekt aanval in te zetten, rakt zai nait in paniek. Nee, zai begunt zachies te proaten. Zoals t mit n mìns pratst, dij baange, drok of onrusteg is. Op slag let gans zien vleugels zakken en stekt n hail verhoal in heur aigen toal òf en lopt richten de weg.
‘Wat wolst mie nou vertellen,’ zegt onze verpleegster.
Zai volgt mit nijsgierege blik heur waggelgang en zugt den inains woar t haile incident om begonnen is. Aan kaante weg tegen stoepraand aan, zit n jong. Vervast heur jong. n Swaart-wit pluusterbeessie. In mekoar doken van angst. As jonge maid om zok toukikt, woar lutje bruiertjes en zuskes zok verstopt hebben, lopt zai aal proatend tegen mouder noar wegraand. Gript onder t lopen in buutse van schoet, pakt n poar plestieken handschounen en zegt geruststellend:
‘Zel k mien handschounen even aandoun en dien lutje jong over drumpel tillen?’
Zai gaait op boekebakke zitten, pakt hail vezichteg t bolletje op en zet t op t gras hìn. Z’het al snel deur watter loos is. t Jong hompelt, mor kin nog wel lopen en as mouder hom onder vleugels het, heurt onze verpleegster mouder roupen. Tougelieks vlaigen oet de raiten n stok of zeuven jongen op heur òf.
Gusteroavend tegen etenstied het verpleegster bie ons in keuken t haile dagverhoal verteld. Van begun tot t ìnde. t Verhoaltje over t gewonde Nijlgansje en heur konfrontoatsie mit n angstege mouder vertelt zai alsof t de gewoonste zoak van de wereld is.
’t Belangrijkste is, dat je de moeder eerst geruststelt.’
‘Mor hou dust dat den, joe proaten toch nait dezufde toal.’
t is nait de eerste keer, dat ik heur zokswat veurleg. Zai laagt den maisttied gehaimzinneg en trekt vervolgens mit scholders. Zai speldt zokzulf nait t predikoat op, dat zai n daaiernfluusteroar of zoals k wel ais lees, daaierntolk is. t Gaait bie heur bliekboar as vanzulf.
Ik bin stomverboasd en op zokse mementen aan n borrel tou. Zai het veur ons nog genog nijloatjes over òflopen dag. n Dag vol nijegheden en biezundere mìnsen.
Over n dwaarsbungel, dij nait oet bère wil en dij zai mit zaachte haand toch oet t komfortoabel nuske kregen het. Of menaaier, woarop zai lu, dij de weg n beetje kwiet binnen, toch weer op t goie spoor krigt.
’t Is net ofstoe hier al tieden waarkst,’ het òfdailensboazinne al vol verboazen meld.
Lu in t verzörgenshoes binnen vast blied mit heur.
Guster is ons klaaindochter dus veur zoveulste keer mit vlag en wimpel sloagd veur t exoamen toal. Toal is noamelk n universeel kommunikoatsiemiddel. Of je nou tegen n daaier in nood of n mìns in problemen proaten. Dat wat je verboal, mor zeker ook non-verboal oetstroalen, dat binnen de baauwstainen noar n pozitief rezeltoat.
En ik duurf stellen wel aan:
‘En dat gewoon deur joezulf te blieven.’

Eerste veurjoarsdag in feberwoarie het nogal wat kommootsie aanricht. Dast op 21 feberwoarie zunder trui of jaze as n jong volen deur toene daartelst en n onweerstoanboare aanvechten om ook laange boksem oet te trekken hoast nait weerstoan kist, is op zok nait vrumd.
‘Wind komt oet zuden,’ heurde ik n onbekìnde weerman t totoal oet t lood sloagen weer van dij dag verkloaren.
Of dizze temperaturen de normoalste zoak van de wereld binnen.
Smörgens vuil t nog mit, snommedoags ging onze boetenthermometer hoast oet zien dak en mat in t schoel sikkom 20°.
Dat t doan wezen mos mit mien moandenlange wintersloap haar k dunderdagoavend, ook om miezulf op te pittjen al braid verkondegd.
‘Mörgenvroug breng k aanhangwoagen mit takken van beukenhoag noar gruinstört.’
t Was der van d’winter gewoon nait van kommen en omdat gemaintedainst ook nog vergeten was onze kerstboom op joarliekse rondraais deur t dörp mit te nemen, kreeg k ook nog n schiere top op de kare.
Op hìnraais noar t gemaintelk gruinversoamelpunt aan ‘Vosholen’ haar k al schoten, dat lu van pervinsie mit groot mattrieel aan Kielsterachterweg in de weer waren mit hoogwaarkers en kettenzoaggeweld om bomen te snuien. Feberwoarie is nait veur niks de noam sprokkelmoand toubedaild. Schier waark. Stammen wuiren netjes aan kaant van weg op n bult bie nander legd, takkenspul ging votdoadelk in de takkenversnipperoar.
‘Da’s nou net wat ik zuik,’ docht ik in t veurbierieden bie miezulf.
Nee, nait dat takkenzoagsel, mor mit twij meter laange boomstammetjes zol k n mooi klimbaauwwaark in kattenren veur ons Meiske moaken kinnen. Kin zai mooi klimmen en klaauwstern en beter as aan baank of vlouerklaid te broeken heur noageltjes schaarpen.

As k mit n lege kare weer op hoes aan goa, besloet ik t der op te woagen. Meschain kin k manlu zo wied kriegen, dat zai n poar stammetjes veur mie aan kaante leggen willen. Ik parkeer auto op körte òfstand in n stille stroat in t pas kloarkommen, nijste stokje nijbaauw mit d’olderwetse noam Acaciastroat. Alsof hai op mie wacht het, komt der n behelmde jongkirrel mit oorwaarmers noar mie tou lopen.
‘Mag k joe wat vroagen?’
Noadat bomenzoager doppen van d’oren schoven het, herhoal ik mien vroag. En vertel hom ook de reden, dat ik wel n stammetje of twije broeken kin om n klimtoustel in boetenren van mien binnenkat in mekoar te flanzen.
Zien non-verboale reactie hoalt aanvankelke hoop bie veurboat al onderoet. Man glopt om mie tou noar t stee, woar auto en aanhanger stoan, kikt bedenkelk en sprekt den de dodelke woorden:
‘Nee, meneer, doar begunnen wie nait aan.’
‘Ong?’
‘Nee, want wie voeren dit waark oet in opdracht en mouten aal t holt aan opdrachtgever òflangen.’
Mien gedachten stoeken n mement, mor veurdat ik n antwoord bedocht heb, zegt hai:
‘As ie doar wat van mitnemen, den is dat stelen.’
En omdat mien koaken nog aal vast op nander klemd zitten, vult hai t verhoal oet aigen herinnerns aan:
‘Der binnen wel ais collega’s west, dij dochten, net as ie, dat zai ook wel wat holt mitnemen konden noar hoes.’
t Was heur slecht bekommen, wos hai mie te vertellen en ook t ìnde van ons ainrichtensgesprek.
Ik wos genog en vruig mie òf, of mìnsen in körte tied zo veraanderd wezen konden of zollen aander omstandigheden n rol speulen.
Teroggelopend noar d’auto mout ik oppazen veur n stoensk kiekende kroanmasjinist, dij mie, mit vief schiere baarkestammen in griepaarm, bienoa van de sokken ridt om zien holtlast netjes op n bulte te kinnen vlijen.
Of boomstammen van gold binnen.
Tieden binnen veraanderd. Holt stolen heb k nooit doan, mor der was aaltied wel n noaber, kennis, vère vrund, of aans wel n vrundelke bomenkapper in t dörp of langs de snelweg, dij mie as holtbrander in feberwoarie wel n kuub of soms wel meer op oprit störten wol. t Huifde ja nait vergees.
Sunt n joar stoken wie gain holt meer, mor k heb zo t idee, dat ik noodgedwongen weer terogge mout noar holtboer om n stok of wat stammetjes op d’oprit te kriegen.
‘t Is nait aans,’ heb k Meiske al verteld.
t Klimoat liekt ingriepend en onomkeerboar veraanderd, of t mit de mìnsen dezulfde kaante opgaait, is de vroag. k Hold moud. Wel wait, meschain is der toch nog n dörpsgenoot of vrund, dij verlegen is mit kapholt en t kwiet wil en nait kwiet kin.

t Is moandag 5 jannewoarie en noa n laange kerstvekansie is t n zegen, dat doagliekse sleur onze agenda weer bepoalen mag. Arineke zingt al haile mörgen t hoogste laid, mag dammeet noar t koor en ik heb t gevoul, dat ik snommedoags n zee van tied kedo krieg en eindelks handen weer vrij heb.

Dizze moandagmiddag neem k de vrijhaid om mien krimi-serie, dij veureg joar op n ziedspoor beland is, vannijs op te pakken. k Heb de droad redelk snel oppakt, zak onderoet op baank en loat t (on)recht zien gang goan. k Smul van dij roege wereld, net as kriminelen van geld en vaal noa vief menuten midden in n gesprek tussen d’olde boef en n jonge boukjesschriever over hou t leven mit ons òfrekent. Bozewicht bekent:

‘Ik sloa nog ainmoal tou, n leste slag en den is t doan en stop k dermit.’

‘Den bist zo riek, dast die naargens meer zörgen over moaken huifst?’ zegt schriever belangstellend.

Schurk laagt om dij leste opmaarken en sprekt den de gedenkwoardege woorden:

‘Wat is riek, wat is geld, wie hebben niks van ons zulvens, wie hebben alles te huur en ook de klaaier, dij ik droag binnen nait van miezulf.’

Ik vond dat zo’n mooie gedachte van dij ( acteur ) krimineel, dat dij aine zin doagenlaank as n triezeltoppe in mien kop rondtold het. Ik krieg der mor stoer vat op en herhoal aingoal t zinnetje, wat mie in mien jonge joaren veurkaauwd, mor ook verboasd het:

‘Geld regaaiert de wereld.’

Ik wol der doudestieds nait aan en zee aaltied:

‘Is geld zo belangriek?

Zunder geld kist niks kopen en lainen betaikent teroggebetoalen, wuir den zegd. Zo kreeg mien spoarpot n stee op bozzem, n spoarpot in kaggelvörm. Bedenk t mor.

De boef van òflopen moandag het deur ain opmaarken mien haile wereldbeeld in toeze schopt. Hai haar genog cìnterij, huifde doarom niks òf te betoalen en den toch zeggen, dat wie alles te huur hebben. Om onze patjakker te begriepen lees k t gedicht ‘Niks kedo’ van Wislawa Szysborska, Poolse dichteres en Nobelprieswinnoares literatuur en hopelk kin zai n tipke van dizze ondeurzichtege sluier oplichten.

Niks kedo kregen, alles te lain.
Tot over mijn oren in de schulden
zel ik mit miezulf
veur miezelf mouten betoalen,
mien leven veur mien leven geven.

t Is nou ainmoal zo regeld
dat het hart terogge mout
en de lever terogge mout
en elke vinger òfzunderliek.

Te loat om t contract te verbreken.
De schulden mouten worden ind,
t vel over de oren hoald.

Op de wereld loop ik rond
in de menigte van andere schuldenoaren.
Sommegen binnen verplicht
heur vleugels òf te betoalen.
Aandern mouten of zai willen of nait
heur bloadjes òfreken.

Aan de debetkaant
staait elk weefsel in ons.
Gain wimpertje, gain steeltje
maggen wie veur aaltied beholden.

De lieste is onbegrìnsd
en t zait ernoar oet
da’we niks overholden zellen.

Ik kin mie nait herinnern
woar, wanneer en woarom
ik zo’n reken heb loaten open.

t Protest doartegen
nuimen wie de ziel.
En dat is t ainegste
wat nait op de lieste staait.

k Bin best wel begoan mit t lot van onze toenvogels. Zai hebben t stoer om te overleven in onze mìnsenwereld. Mien biedroage aan heur lot is minder dan ik zol willen, ik vouer regelmoateg.
Klaaine belonens binnen mien dail, lestent haren wie n torenvalkje in ons vogelhoeske op bezuik.
De wereld liekt wel van slag.
t Is begun jannewoarie en links en rechts steken crocussen kop al boven de grond. Voeren zai stried mit snijklokjes, wel dit joar t eerste bluiende bloumke zain let?
t Was gusternommedag twij uur, dou k bericht kreeg van Nico dat mien auto zien beurt had haar. Op terogweg noar hoes, luip k even bie de Vrundelke Man van de Daaiernwinkel noar binnen om n zak kattengrit te kopen. Ons Meiske het sunt kört n kattenren, mag van ons nait de grote onvrundelke wereld in stappen. Wie binnen teveul mit heur wel en wee begoan.
Proat mit aigender van daaiernwinkel komt op t old en nij en k zai n duustere, zörgelke trek op zien gezichte.
‘Tot vaar uur snachts heb ik t licht aanhad bie mien vogels.’
Mien gezicht stroalt weschienlek ongeleuf oet. Denk aan ons aigen rustege joarwizzeln. Wietske, aans angsthoas nummer ain, schietnood, dij onder trappe zat te bibbern van angst, het t vuurwaarkfeest zunder problemen deurstoan, mor sloet aan op zien opmaarken en zeg:
‘Houzo?’
‘Vuurwaark?’ schamperde de aans toch aaltied vrundelke daaiernman en sprak dou vol grammiede:
‘Ik heb nait ain vogel, mor honderden en as aine begunt te vlaigen, vlaigen z’aalmoal.’
Ik zag t slagveld veur mie en kon mie zien angst leventeg veurstellen.
Op terogweg noar hoes blieven zien woorden as kenonskoegels deur mien kop dreunen en ik denk:
‘Was ik de keunk van de wereld, den wos ik wel n oplözzen.’
Vuurwaark is tegenswoordeg n mìnsenspellechie. Echt veur manlu!! Woar in laankmanstied onze veuroldern op holle bomen en strakke swienebloazen haauwden om heur boze geesten te verjoagen, doar het in de moderne tied mìnshaid mit vuurwaark zien demonen zulf in hoes hoald.
Vandoag lees k van kopstokken oet de politiek. Zai hebben aal n mainen over vuurwaark. Vuurwaarkverbod ligt elkenain veur in de mond, mor tougelieks zeggen dij zulfde grote denkers, dat t onmeugelk is om t oet te voeren. Wat n onzin. Zo blieven zai noar mekoar wiezen en veraandert der niks. Verdwienen honden en katten spoorloos, zetten we ain dag de haile wereld op de kop en goan op ain jannewoarie gewoon weer verder.
Mor t kin ook aans, zegt de idealist.
Rond t joar 1974 crossden wie mit tanks over haai en pad in West Duutsland. Schoten mit onze kenonnen op olde vervalen bunkers en beslopen mit mitrailleurs in aanslag de vijand in spookdörpen. Wie waren de cowboys van de prairie. t Vijanddenken – stel die veur dat de Russen ais heur westgrens oversteken – mos in de praktiek en tot in de perfectie oefend worden.
Vandoag schoot mie dit beeld en t biebeheurende denkbeeld zo mor te binnen:
Moak n kombinoatsie van vuurwaarkverbod en vuurwaarkdörpen. Realiteit en creatief denken kinnen n oplözzen brengen en doarbie begun k bie börgmeesters. Zai binnen boeten burgervoader ook heufd van plietsie en kriegen opdracht:
‘Creëer joen aigen vuurwaarkdörp op n òfstand van minstens vief kilometer van woonomgeven en baauw der n hoge diek om tou.’
Soamenwaarken mit konkulegoa’s is hierbie aan te priezen.
‘Vuurwaark wordt overal vrij in ons laand verkocht.’
Huiven lu ook gain nachtelke strooptochten over oostgrìns te organiseren.
‘Robots worden aantoakeld as plietsieagent, zaikenhoesbruier of brandweerman en doar mag vrijelk mit vuurwaark op schoten worden.’
Of dit leste veurstel echt agressieverlegend is, zel in toukomst nog oetzöcht worden mouten.
Dit binnen zo wat heufdlienen. Verdere invullens loat ik geern aan verantwoordelke bestuurdern over. Zai beschikken ja over n groot ambtelk apperoat.
n Roare wereld vragt soms om boetensporege, onorthodoxe moatregels, mor k heb der vertraauwen in dat t wel goud komt.
As je t roken oet de hoezen, de winkels, de scholen en zulvens oet de stroat bannen kinnen, den mout t vuurwaark toch ook oet de mìnsengemainschop te bannen wezen.
Mit daank aan alle daaier en k denk hoast 99 persìnt van de mìnsen.

‘Echte glimlaag komt oet t haart, n mooie glimlaag het n goud gebit.’
Woar én hail toupasselk veur Assense orthodontisten-praktiek.
Wie zitten doar, omdat klaaindochter Ilse aan twijde verstandskoeze holpen worden mout.
‘Aarm wicht,’ zeggen wie al doagenlaank tegen mekoar.
Wie waiten, ook al is t laank leden, wat t is om n verstandskoeze te loaten trekken. Sunt vandoage waiten wie ook wat t betaikent om dwaars deur Asser dreven te rieden.
Gusteroavend haar k, meer vanoet de grap dan om n eernsachteg gesprek te voeren, diskuzzie nog opend mit de vroag, hou wie op t snelst en t makkelkst bie Stationsstroat 40 kommen konden. k Wos de weg ja wel. Mos k n joar of wat leden wekelks veur n cursus nait vanòf de Wieke noar Asser station tufken om doar op traain noar Amersfoort te stappen. Via de N33, n floitje van n cìnt. Grote parkeerploatsen zat. Nog gain joar leden hebben wie zeun en klaainkinder doar ja nog van traain hoald.
De grap was der gusteroavend traauwens gaauw òf.
Mit de mitdailen:
‘Da’s n ìnde omrieden, wie goan via Zuudloaren,’ was t gesprek doan.
Wos ik veul en k haar ook gain zin om mie in òfstand en raaize verder te verdaipen. Wie hebben ja n goie ‘wegwiezer’ op de telefoon.
Was k mor wiezer west, mor zoals t spreekwoord ludt:
‘Wieshaid komt achteròf.’
In de mörgendrokte van t roazende waarkverkeer over onbekìnde wegen rieden is gain doaglieks waark. Mit n co-piloot noast mie en Ilse op achterbaank, blift telefoonvraauw mien belangriekste steun en touverloat. Mit heur aanwiezens cross ik veur mien gevoul dapper mit in t verkeer.

t Wordt aans, as wie op n kruuspunt kommen mit wel acht boanvakken.
‘U neemt de tweede rijstrook naar links.’
t Liekt kinderspul, as Arineke zegt:
‘Moust op de twijde boane rieden goan,’ en wist doarbie noar de maist linker riestrook.
k Twievel even staark, mor draai t stuur toch n slag noar links en sloet aan bie mien veurganger.
Tot t mement, dat verkeerslicht op gruin springt, liekt der niks loos. As k de bochte noar links neem, heur k de vrundelke telefoonstem – alsof zai inains noast mie op biezittersstoul zit en t tavvereel mit aigen ogen aanschaauwen kin- plöts roupen:
‘Neem de meest rechtse rijstrook om straks rechts af te slaan!!’
Even is t paniek in de tent, want om op rechtse riestrook te kommen mout ik binnen honderd meter vaar rieboanen dwaars oversteken.
Onbegonnen waark, schot mie deur gedachten en as k n blik deur achteroetkiekspaigel waarp, zai k dat de weg achter mie gelokkeg vrij is. Ain ruk aan t stuur is voldounde om auto in n 45°stand dwaars op de weg te zetten en hou ik t veurnander kregen heb, mag Joost waiten, mien capriolen hebben meschain wel wat geestelke stress, den wel trauma’s opleverd, k bin der zunder blik- en klaaierscheuren òfkommen.
Over t bezuik bie koezenropper kin k kört wezen. n Ontsteken muik t onmeugelk om verstandskoeze te trekken.
Over vattien doage binnen wie weer aan de beurt. t Staait al in de agenda.
Mor wie hebben ons vandoage al veurnomen om over twij weke gewoon de normoale weg te kaizen. Nait via Zuudloaren, A 28 en dwaars deur stad, mor gewoon via de N33 en den zudelke ingang nemen.
t Scheelt in tied, hebben wie vandoag op terogweg al berekend en n bult kopzere.

‘Beraai joe mor veur op noodsituoatsie.’

Ploatje op veurblad geft al aan, t wordt tied veur ( gesoamelke ? ) actie, aanschavven en òfvinken.

Vergrèlde lu spraken zok veurege weke in kraant al oet over leste folder oet n Hoag, in taarms van baangmoakerij van t stoatsapperoat.

Oet rezidintsie kommen van t instituut, dat onderzuik dut noar politieke ontwikkelns, net as noar terrorisme, zörgelke berichten: Helft van Nederlandse bevolken leuft, dat nait de democratie laaidend is, mor dat n klaaine, machtege groep de belangrieke beslizzens nemt.

t Binnen stoere tieden.

Onverwachte gebeurtenizzen, zoals stroomoetval, wotteroverstromen of n onzichtboare digitoale aanval kinnen soamenleven trevven, lees k op eerste bladzie van t blaauwsangen boukje. Op t twijde blad wordt lezer in n veul klaainer lettertype oetstokt, dat ook de kans op oorlog groter wordt. Terogge noar t kaft, want doar staait in hoast onopvalend schrift, n opmaarkelk zinnetje:

‘Wat joe vandoage doun, moakt ons mörgen staarker.’

Is t veurspellende wiezeghaid of n oetbesteden aan t volk, docht ik nog.

n Joar of wat leden kreeg k n vergeliekboar, dubbelvolden A-4 floddertje in buzze:

Risicowiezer. Van Vaileghaidsregio Grunnen. Tips veur noodsituoatsies, onder de titel:

Carolien is veurberaaid. En joe?

Ik heb t kleurriek foldertje bewoard. Joe ook?

Caroliens òfvinklieske op achterkaant heb k deur drokte of vergeetachteghaid nooit invuld. En ie?

Ook al bin k gain principiële ontkenner, k bin baange, dat t leste, t nijste ‘Beraai joe mor veur op ….’ boukje n zulfde doodlopende stroat bewandeln gaait.

Mor der is ook wat pozitiefs te melden. Op bladziede 25 van t blaauwsangen ( t woord paars of poars vindst in gain enkel Grunneger woordenbouk ) staait:

‘Op dit mement binnen gemainten bezeg mit opzetten van lokoale noodsteunpunten.’

Kiek, dat geft de burger moud en wait: goie moud is t haalve levent.

Oproupen om ons te woapen tegen onverwachte rampen binnen van alle tieden.

Zo heb ik van mien olden nog n informoatsiepakket ‘Wenken voor bescherming gezin en uzelf’ in archiefdeuze. Verzonden in 1961 deur de BB/Beschaarmen Burgerbevolken.

t Eerste dail is n complete EHBO-instructie, t twijde dail n overzicht wat te doun bie n atoombom-aanval: ‘Goa votdoadelk in hoes en neem moatregeln om binnendringen van radio-actieve stovven te veurkommen.’

Cuba-crisis zit der in dij tied aan te kommen. Chroetsjov en Kennedy binnen aan t aarmpiedrokken en d’haile wereld zit in spanning. Ik ook. k Sloap der nait van en k heb veul vroagen, mor thoes wordt der nait over proat.

t Is noa de störm, dij n joar of wat doarveur over Pekel roasd is en t dak bienoa van t hoeske op Komnijsterwieke trokken het, de twijde keer, dat ik echt in angst zeten heb.

Vandoage krieg k t in ’61 noastuurd boukje mit toulichtens ( formoat ‘kapitein Rob’ ) nog ais onder ogen. n Klaain stokje over n atoomaaanval:

‘Blief noa de explosie en lichtflits, bedocht op luchtdrokgolf. Kroep onder toavel, in portiek of achter n boom en hold joen aarms veur ogen om joe te beschaarmen tegen glassplinters.’

Striptaikenoar het der à la Piet Kuhn n mooi taikenkje ‘man onder bero’ bie moakt.

Dat t doudestieds nait aal n Hoag was, wat de klokke sluig, komt oet n kevort mit opdruk: Gemaintebestuur van Olde Pekel.

Mit n getikte braif van t sikketerie – neem ik aan – en ondertaikend deur burgemeester Van Burg. Twijde pepier is n lieste mit alle noamen en adrezzen van Pekelder kopstokken, blokwachters nuimd, woar de Pekelders zok in tieden van nood en oorlog kinnen melden, ondertaikend deur de Generoal.

Kiek, dat is n stokje ommedenken. Nait van, wie binnen van plan om lokoale noodsteunpunten op te zetten. Nee, gewoon deurpakken en doun.

Mor ja, t is wel n bericht oet laankmanstied, 1961 en of t ooit in de letter aanpaast is, of dat burgemeester dou bevolen het toch mor te begunnen mit t aanleggen van schoelkelders, is mie nait bekìnd.

Vandoag is körtste dag, wie goan noar t licht tou, mor hoop op n betere wereld is – t is gain mooie kerstgedachte – in tussenliggende 64 joar veur mie wel vervlogen.

‘Vrouger was alles beter.’

In vaar woorden heb k aal mien frustroatsies over tegenswoordege tied soamenvat. Reden zit soms in klaaine zoaken. t Is toch ook wat, dast mit n kepotte veurlaampe van auto n apaarte raaize noar gerazie moaken moust. Vrouger haarst n plestieken bakje in achterbak mit alle lampkes van d’auto in ain. Verwizzeln deest zulf. Bie moderne auto’s hest dij roemte nait meer en doarom n soort van auto-operoatsie-dokter neudeg om t stokkende onderdail te vervangen.

‘As t toch noar Nico moust, kist den even n noodbodschopke bie grootgrutter hoalen?’

t Veurlampke bleek lopieswaark, t noodbodschopke wuir n drama.

Ik bin gain scanfan. k Vind t elke keer weer n haile operoatsie mit zo’n scanapperoat, zeker bie t òfreken, dat ik besloet t olderwetse winkelmandje in aarm te nemen. Gemak daint de mìnsen en t is mor n handtast. Docht ik.

Bie de scankassa’s was t drok. De riege, woar k as vaarde aansloot, druig genog pozitieve elementen in zok, om snel de winkel te kinnen ontvluchten. t Luip aans.

Mit mien potje al op loopbaand kwam dijzulfde baand plöts tot stilstand. De vraauw, dij sikkom aal heur wekelkse bodschoppen al bie kassajuf òftikt haar, haar noamelk n tikkende tiedbom op baand legd. Bie t zain van ain van heur leste artikels krigt zai hoast n appelflaauwte en bedudt de tikkende juvver achter de knoppen, zai het t verkeerde pak drinkyoghurt oetzöcht. t Is t begun van n laange konversoatsie, dij d’cassière oet heur doun en t mottjende wachtvolk tot wanhoop brengt. Der mout zulvens ekstroa winkelpersoneel inschoakeld worden om t foute product om te ruilen. t Köst gaauw n poar menuten en k heb mie doar vast veurnomen om mie toch ais te verdaipen in de scancultuur.

Baaide volgende klanten binnen in n floep en scheet vlogen en t grote wicht, woarvan k stoer leeftied schatten kin, veur mie, het ook mor n poar bodschopkes. Heur liggoamelke handicap trekt ongewild aandacht. t Is weschienlek doarom dat zai mit klinkende munt betoalt. Oet n klaain porremonneetje. Euro’s krigt zai der mit de neudege muite oet, veur t resterende klaaingeld keert zai t porremonneetje om. Kassajuf begunt doadelk mit schoeven en tellen, mor komt noa n menuut tot konkluzie, de vraauw komt nait aan t totoalbedrag.

t Levert bie alle betrokkenen t neudege ongemak op. Ook bie mie.

As k zai dat vraauw wat bodschopkes aan kaant schoft, bemui k mie der mit:

‘Houveul komt zai te kört.’

t Is net gain drij euro.

‘Ik wil dammeet toch mit de pin òfreken, zet t bedrag mor op mien reken.’

t Vlogt mie der zo oet. Dat zokswat in de moderne tied nait zo mor kin, snap ik nait, de winkeljuf wel. t Bliekt technisch nait meugelk. Elke bodschop het zien aigen streepjescode.

Even overweeg ik, veur de show, in mien aigen porrefullie te kieken, mor dat toneelstok voer k nait op. k Wait ja zeker, k heb gain klaaingeld bie mie om bie te pazen.

Zo wor k van redder in de nood de grote malloot. Nou mout zai dus toch veur €3 wat bodschoppen terogge zetten?

t Komt nait zo vèr. Achter mie tikt mie noamelk ain op rogge. Achteromkiekend zai k n man, dij k nait kin en hai zegt, mit n tientje in d’haand:

‘Ik paas t wel bie.’

As de vraauw vertrokken is en ik òfrekend heb, draai k mie nog ainmoal om en twievel of ik de man nou bedanken mout. Ik kom tot n körte knik en k neem mie veur nooit meer zunder buutskecìnten van hoes te goan.

En ….. k goa bie Arineke in de leer om nou toch mor ais zulfstandeg te leren scannen.

Op terogweg noar hoes wor k ongemaarkt terogge schoten in de tied. Noar t Pekel van 60-er joaren, dou doar op kop van Hoanekamspwieke d’eerste ‘supermaarkt’ opend wuir. t Was n nijloatje en ik vond t geweldeg. Vanòf dij tied konst mit n winkelmandje aan aarm dien aigen bodschoppen doun. Mor t was ook t ìnde van de bezörgbakker, -melkboer en -gruinteboer.

Dat zok dij leste dainst intussentied weer in de maarkt prezen het, is n taiken, dat nou en dou onverbrekelk mit nander verbonden blieven.

Foto van poserende oapen in Rötterdamse daaierntoen het wel indrok moakt. Nait allendeg bie mie.
Tien oapen, van de noam Gelada’s haar k nog nooit heurd, binnen de wereld overvlogen. Stief tegen mekoar aandoekt, het heur verzörgster veur n wereldprimeur zörgt. Nog nooit hebben oapen zok as group loaten fotograferen.
’t Lieken wel mìnsen,’ was t eerste woar ik aan docht en mos teroggedenken aan schoolfotogroaf, dij elk joar mien klaske mit oapekoppen op foto zetde.

Most aaltied oppazen, dat ter gainaine was dij stiekom n male kais trok of n verkeerde vinger opstak. Onze oapen oet Blijdörp hebben doar vervast nait bie stilstoan. Heur eernsachtege oetstroalen is aine van nijsgiereghaid. t Was ja heur verzörgster, dij doar mit heur mobieltje op n poar meter òfstand ston en zai wozzen:
‘As wie goud opletten en stil zitten, kriegen we dammeet lekker eten.’
Ook bie de oapen gaait de laifde ………
Of t n ainmoaleg mement in oapengeschiedenis west is, mout blieken. Ik kouster t ploatje en sloa t op in mien fotobouk. Noast aal dij femilie- en schoolfoto’s, dij k eerst in albums, mor leste joaren in apaarte mapjes in mien aigen ‘One-drive’ versoameld heb. Mìnsen en oapen mouten wel schaaiden blieven.
Of t ooit zo ver komt, dat oapen n zulfpetret, n selfie van zokzulf moaken goan, liekt mie wat veur n vère toukomst. Zai vinden t bliekboar nait zo belangriek om zok aan de wereld te tonen. Zai hebben wel aander zörgen. Heur leven staait in t taiken van overleven en doarbie heurt nait allendeg beschaarmen, mor ook n goie opvouden van heur jongen. De soort mout overleven en zokzulf portretteren daint gain enkel doul.
Hou aans is t bie ons. Ook al worden wie net as oapen onder sosioale daaier rangschikt, individuele verschillen binnen onmiskenboar. Elk mìns moakt in zien leven n perses deur, om oet te zuiken woar zien of heur kwaliteiten liggen en hou zai zok op n schiere en veur zokzulf zo veurdailege menaaier aan de gougemainte veurstellen en tonen wil. En doarin is gain mìns geliek. Elk lopt n aigen pad en voak binnen t slingerpoadjes, mit veul ziedwegen en soms ook doodlopende steegjes.
Dat soort loantjes binnen mie nait onbekìnd.
Zuiken noar n goie, bie miezulf pazende en oetdoagende menaaier om mien zulfvertraauwen wat op te poetsen kreeg n dikke datteg joar leden n plötse wenden. n Berichtje in kraant ruip mìnsen op om ais n verhoaltje te schrieven, in t Grunneger dialect.
‘Grunneger schriefwedstried!’
t Leek mie wel wat en ook al was k as geboren Pekelder opgruid mit platte Pekelder proat, t schrieven vuil nait tou. Nait aans wìnd om in t Nederlands te schrieven, heb k eerste tied oardeg wat aanklungeld mit mien zo vertraauwd Veenkelonioals Pekels.
Mien eerste verhoal kin k mie nog goud herinnern en kreeg as titel:
’n Oap van n jong.’
t Was gain groot succes. Mit n 6½ kwam k aargens in n graauwe middenmoot terechte. Nait om noar hoes te schrieven en vandoag is t ook d’eerste keer, dat ik mit dit verhoal veur n dag duurf te kommen.
’n Oap van n jong?’
k Leefde dou nog in veronderstellen, om n verhoal wat schierder, wat echter en leesboarder te moaken moust dien vertelster wat mooier en interessanter moaken as de doagliekse werkelkhaid is. Zo kwam mien verhoal, ontlaind aan vrouge herinnerns, aargens rond 1960, dou k nog op Komnijsterwieke woonde, op t pepier terechte. t Faait, dat ik n moal gloazen bol van koamerlaamp aan diggels haauwen heb ( ‘Bist n oap van n jong,’ zee pabbe ), was t begun. Dat in dijzulfde tied n daaiernboot in t Pekelder Daip legen het is ook n bestoand gegeven. Baaide gegevens heb k verwaarkt in n fictief stokje.
Wat de fictie was?
Ik haar n oape oet kooi van daaiernboot stolen en hom stiekom mitnomen noar hoes. In koamer heb k hom zien vrijhaid terogge geven, mor dou oap van vervelen aan laampe slingern ging, is der n ballon, n gruin ballonnetje sneuveld.
t Haar kind, mor t was nait echt geleuvensweerdeg.
Dat ik nog n 6½ kregen heb, was n goie opsteker. Dat ik joaren loater, in 2008 en 2009 mit nog veul meer fictieve gebeurtenizzen t Pervinsioal Grunneger schrieffestival wonnen heb, mag n wonder haiten.
Vanòf 2015 heb k mie langsoamaan toulegd op verhoalen oet t leven grepen, onder de titel: Bie pad en weg. Klaaine selfies/zulfpetretten, woarbie ik mie aan de wereld veurstel, mor den mit woorden.

t Is de dag dat Arineke soavends noar kookclub gaait en ik veur n keer zulf veur eten zörgen mout.

Op heur vroag:

‘Wat etst doe?’ heb k n kant-en-kloar antwoord.

Pizza.

Tegen 6 uur is t zo wied en hoal k mien kolde, daipvroren vaarkezenpizza oet t kerton en leg hom in de veurverwaarmde oven.

‘In 13 menuten is e kloar,’ zeg ik tegen Wietske, dij Arinekes stee bie t aailaand innomen het.

Mor 13 menuten duren laank, zeker as t honger hest en automoatisch dwoalen mien ogen noar t grote schilderij, dat achterwand van keuken wat kleur en fleur geven mout.

’t Het wel wat impressionistisch,’ heb k wel ais snaard tegen lu, dij bie ons op veziede kwamen.

Ook al zolst mor mit n haalf oog kieken en hest gain wait dat wandversieren oet schappen van baauwmaarkt komt, elkenain kin zo zain, dat t gain Van Gogh wezen kin.

Of t toerloos tikken van t ovenklokje en t veuroetzicht van n smoakelke, smeuïge pizza mie in n soort van hypnose brocht hebben, wait ik nait, mor zunder dat ik of datter zok in keuken wat bewogen of verschoven het, vind ik miezulf terogge op t terras van n onbekìnd en toch zo bekìnd kaffee.

’t Liekt verdold veul op t kaffee aan de mure,’ zeg k tegen Wietske.

Mien traauwe hond het bliekboar in dezulfde cirkel zeten en het t transport in tied en roemte soamen mit mie moakt.

Onwenneg kiek ik wat om mie tou op t nog lege, mìnsenstille terras. Tippen van t witte toavelklaidje wappern zachies in de wind en langsoamaan word ik mie ook bewust van fluustergeluden van boombloadjes. Aargens dichtbie heur k vloeiende accordeonklanken. Meziek mout hoast wel oet t kaffee kommen. Valse musette mit veul triooltjes en loopjes. Prachteg. t Idee, dat veur zoveulste keer bie mie bovenkomt, dat ons keukenschilderij aargens in de Provence deur n Franse schilder op t douk zet is, wordt binnen n poar tellen onderoetschovveld, as der in deuropen n man verschient, dij in rasecht Grunnegs tegen mie begunt te proaten:

‘Goiendag even, k zee net al tegen mien vraauw, volgens mie is der volk boetendeure.’

‘Ain volk en ain hond,’ antwoord ik.

‘Toch wel singelier,’ zegt de veronderstelde kaffeeboas, ‘k heb hier nog gain twij menuten leden op t zulfde stee stoan en dou was der in wiede omtrek gainaine te bekennen.’

Omreden dat ik zulf ook gain spier idee heb, hou k hier verzaaild roakt bin en op zuik noar n verkloaren, nemt mien gesprekspartner weer t initiatief en vat, volgens mie, zunder dat e t zulf beseft, gebeurtenizzen van de leste baaide menuten goud soamen:

’t Liekt der op of ie oet de locht valen kommen binnen.’

En let der doadelk nijsgiereg op volgen:

‘Mag k vroagen woar ie vot kommen?’

‘Oet Kiel-Windeweer,’ zeg ik noar volle woarhaid.

Kaffeeboas knikt n poar moal goudkeurend en zegt waarderend:

‘Zo, den hebben ie n beste tippel achter de rogge.’

Omdat ik onze raaize noar t lutje kaffeetje op drijsprong aan raand van n oetgestrekt haaideveld aans ervoar, goa k doar mor nait op in.

‘Kin k joe traauwens aargens mit van dainst wezen?’ zegt onze gastheer.

In ontstoane stilte blieven allendeg wat speulse accordeonaccoorden over. Ik voul aan mien moage, dat t etenstied is en denk onbewust aan mien pizza én aan t ovenklokje, dat stoadeg aan noar de dattien menuten tikken mout. Vroagen of z’hier ook pizza’s verkopen, duurf k nait recht. Ik goa gewoon op d’Hollandse toer en zeg:

‘Mit n broodje mit keze en n glas bier zol k al hail tevreden wezen.’

As t eten opdaind wordt, vroag k of k ook mit pin òfreken kin en leg alvast mien oranje pasje op toavel. Noa n körte stilte kikt man mie mit vroagtaikens in ogen aan en zegt mit veul verboazen in zien stem:

‘Ie willen mit n pìnne betalen?’

‘Nee, mit de pin,’ zeg ik verboasd en k wies hom op mien betoalpasje.

Hai schudt wat mit kop, kikt nog ongeleuveger as eerst, pakt mien plestieken betoalpasje en keert hom n poar moal om en om en zegt den:

‘Ong? Ik docht even, dij gast wil betoalen mit n cheque,’ en moakt doarbie n schrievende bewegen, alsof e n handtaiken zet.

Kopschuddend is e weer in t kaffee verdwenen en k vroag mie òf hou k dammeet betoalen regeln mout. Handgeld heb k ja nait bie mie.

Noa n poar happen brood is mien aargste honger stild en zai k mit schrik dat zok duustere wolken aan hemel soamentrekken. Accordeonist kompleteert mien onzekere stemmen mit n melancholiek riedeltje en ik zink weg in treurege gedachten, hou t nou verder mout, as k inains n bekìnde ping heur.

Van onze magnetron.

Loater op d’oavend komt Arineke enthousiast terogge van heur kookklup. Zai zit zo vol van Surinoamse gerechten, dat elke belangstellen noar mien wedervoaren van d’oavend volkomen aan heur veurbiegaait. Z’het nog wel n opmaarken:

‘Mörgen moust noar Stad en benzinetank is hoast leeg.’

Ik besloet nog even noar tankstation vlakbie te rieden en as k mien porremonnee oet kaaste pakken wil, maark ik, k heb hom nog in buutse. Schrik slagt mie om t haart, as bliekt dat rits ook nog open is. Binnen n tel wait ik, t is meleur. Pinpas is vot, mor tanken mout. Dit keer mit Arinekes pas.

As k volgende mörgen mit lodderogen aan t aailand zit mit mien stoetje mit keze, kiek ik nog ais noar t ‘Franse café’. Wietske zit hondstraauw net as de dag derveur weer te schooien om n broodkörske en ik wies mit mien vinger noar t schilderstok en zeg:

‘Nou moust nait denken dastoe d’eerste hond bist, dij deur roemte en tied raaisd is, wicht …….’, as k inains hoast achteroversloa van alteroatsie. Wat ik zai, liekt n wonder, mor haalf onder t witte toavelklaidje zai k n klaain, oranje ploatje.

Mien pinpas?

t Kin hoast nait aans.

‘Och, mien laive tied, woar hebben wie toch zeten, Wietske.’

t Is zundoagoavend 8 uur, as veziede zunder toeters en (veurdeur)bèllen binnenvaalt.

t Wordt n stoande receptie. Heur ainegste doul is Coco, ons logeerhondje veur n weekìnde, op te hoalen.

‘Zai voult zok bie joe thoes ja zo thoes,’ was n opmaarken, woar wie nait om tou konden en ook niks over zeggen konden.

Wie holden van daaier, mor Coco Labradoedel is wel n apaart verhoal en mit n:

’t Is mor veur twij doagen,’ binnen heur boaskes zotterdagmörgen òfraaisd.

t Binnen, mit Coco in the house, twij gedenkwoardege doagen worden.

Noa n vernijde kennismoaken mit Wietske, wat dele komt op n uur laank fruzzeln en achter mekoar aanjoagen, komt bie lutjenaan rust weer terogge in hoes, mor tougelieks ook t besef bovendrieven, dat wie t leste uur gain katten zain hebben. t Is n bekìnd probleem, katten en Coco akkedaaiern nait. t Gaait ons aan t haart, dat katten zok vèr vot, vaileg in kattenren verstopt hebben veur t hondengeweld in koamer. Roupen en laif proaten, zulvens gerammel mit kattenbrokjesbuzze kinnen heur nait overhoalen deur t kattenloekje noar binnen te kommen.

Dat is t beeld, dat twij doagen ons hoesholdentje bepoald het. Coco-kat het t òf en tou nog wel aandusd zok in koamer te woagen. Het zulvens n moal op hoge poten, in schaive gevechtsholden, mit n veur ons onherkenboare swoare grom van binnenoet, neus aan neus tegenover heur noamgenoot stoan, mor het zok op t lest toch teroggetrokken.

‘Mor der zit hailemoal gain kwoad in t hondje,’ hebben wie ons Coco perbaaiern dudelk te moaken, mor t zat der dit keer nait in.

Dou op zundoagoavend om kwart over acht Coco-hond verdween en de rust weer teroggekeerd was, het t nog wel n dik uur duurd veurdat Meiske zok weer zain luit. Heur liggoamstoal sprak boukdailen. Vanòf hoge kasten het zai eerst mit schizze blik in ogen koamer radard en het zok noa laank zuiken en snuvveln in alle houkjes en hörntjes weer vaileg en vertraauwd vould. Coco was echt vot.

Haren wie heur vertraauwen beschoamd?

t Blift veur ons n vroag.

Onbeantwoord?

In t gesprek, dat ik op loate oavend nog mit Meiske voerd heb, heb k heur perbaaierd dudelk te moaken, hou n Labradoedel in mekoar stekt. Dat dij in princiep n haile leersoame hond is, wel mit veul energie, mor n echte mìnsen-, mor ook n daaiernvrund nuimd worden kin.

Meiske was t nait hailemoal of meschain mout ik zeggen, hailemoal nait mit mie ains.

Aan de foto, dij n touvallege pazzant van ons gesprek op beeld vastlegd het, kist dat aan heur gezichtsoetdrokken ook wel zain.

Dat Wietske, mit n slappe laag om snoet, touvalleg ook op t ploatje kommen is, was nait bedoulen. Nee, zai snapte niks van t kattenprobleem.

De vroag blift of wie nog ais n sloapfeestje veur hondengasten goan geven.

As t aan katten lag?

Dij wozzen t wel.

‘Ons laivenheer het roare kostgangers.’ t Is n oetsproak dij mien buurman veur op tonge lag. As boerenaarbaaider luip hai doaglieks in zien struupsiekoren pak en verdainde hai de kost veur vraauw en n hok vol kinder, mor as d’klokken van d’Roomse kerke heur swoare bazzen over d’Komnijsterwieke oetspraaidden, luip dijzulfde man in swaart pak en mit hoge houd veur de begravvenisstoet oet. As droager bie d’begravvenisverainen ston hai veur mie op dezulfde höchte as n domie of n pastoor. ‘Van de dooien niks as gouds,’ zee e voak mit n braide laag op zien gezichte. Of e t mainde, heb ik nooit ontdekken kind. Meschain was t n beroepsmoatege òfwieken, vakjargon, dat e zok aanleerd haar. t Begelaaiden van oetvoarten was wel n dail van zien leven en kist nait vezichteg genog wezen as t om mìnsen gaait. k Mog groag even bie hom op veziede goan. Nait allendeg omdat doar thoes aaltied ruiern was, mor ook omreden dat hai smoakelk vertellen kon. Zat hai op zien proatstoule, den konst der rusteg n ketaaier of n haalf uur veur oettrekken. Over de leventegen vuil meer dan genog te vertellen. Of t aaltied woar was, wat e ons veurschuddelde wait ik nait, mor ain ding haar ik al snel deur. Deur goud noar mìnsen te kieken en te luustern, deur ze goud te observeren, kinnen je n bult te waiten kommen over d’lu om joe tou. Meschain dat mien buurman mie doar ook ainegszins in vörmd het. t Is weschienlek de reden, dat ik van jongs òf aan al op zuik bin noar biezundere mìnsen en dus noar biezundere verhoalen. t Is in de loop van de tied n haile verzoameln worden, mor t verhoal van old Menze is wel n hail apaart verhoal. ’n Roare kostganger,’ zeden mìnsen bie ons in d’stroat voak scholdertrekkend. d’Onverschilleghaid van aander lu muik mie aiglieks nog nijsgiereger.
‘Olde Menze is in de stroat.’ As dat roupen wuir, den luiten d’kinder heur voetbalen en springtaauwchies liggen. Groot en klaain en aal wat bainen haar of schoven worden kon, vloog as op kommando deur d’gaange of deur drifte noar d’veurkaante van t hoes, noar de stroate. Old Menze betaikende ja sensoatsie. Male Menze was veur d’kinder n mooie òflaaiden. En op n òfstandje duzzen wie wel.
‘Nait te dicht bie hom in de buurte kommen,’ was t motto, want elkenain wos: ‘As e die in de vingers krigt, bist nog nait joareg.’ d’Woarschaauwen mout n reden had hebben. Der mout dus ooit n moal wat beurd wezen. Wat dat nou persies was, kon gainaine ons vertellen, mor wie luiten ons der ook nait deur òfschrikken. As Menze op zien grote transportfietse d’Komnijsterwieke opdraaide, den was ain kreet genog om n haile tjucht kinder te mobiliseren en begonnen wie achter zien rogge te ploagzingen.

Old Menze lopt mit kolen
Woar het e dij wel stolen
Zien törf is nat as mizze
Dat waiten wie ja wel wizze
Hé doe Menze, mit dien laange board
Lu hebben die guster veur gek verkloard.

As e mit n mudde kolen op d’nekke op weg was noar t kolenhok of mit n körf vol törf sjaauwde, deden we t voak nog es dunnetjes over, mor omdat Menze nooit echt reageerde was d’oardeghaid der voak gaauw òf.

Wel dizze Menze was?
d’Eerste wos te vertellen, dat e aaltied, van klaains òf aan, al zo maal in de kop west was. n Twijde mainde, dat e deur zien strenge moeke te haard aanpakt was en doarom nait recht wos hou e zok in n sosioale omgeven gedroagen mos. De daarde kwam mit n hail aandere, oetzunderlieke verkloaren: ‘Hai het vrouger op school te veul leerd en omdat zien hazzens dat nait verwaarken konden, is e gek worden.’
Dij leste oetleg kwam mie roar veur. Kin te veul leren d’oorzoak wezen, dast d’boudel nait meer goud op n riegie holden kist? Dou k dat aan mien pabbe vruig, keek dij mie verboasd aan en noadat ik oetlegd haar, wat d’reden achter dij vroage was, zee e:
‘Old Menze het vrouger wel noar d’kweekschool goan, mor of dat nou d’oorzoak west is van zien geestelk probleem, wait ik nait.’
Dus t kon wel, konst van te veul leren gek worden.
Op n dag, t mout aargens in d’haarfst west wezen, wuir ik deur mien opoe op pad stuurd om n mudde kolen en wat aanmoaktörf te bestellen bie Old Menze. De kaggel mos aan en d’kolenveurroad in t achterìnde van t hoes ruik oardeg op.
‘Doar goa k nait noar tou,’ zee ik vastbesloten. Der waren toch wel aander kolenboeren bie ons op t dörp.
‘Ong,’ zee opoetje, ‘en woarom den nait.’
‘Dat waiten je best,’ heb ik antwoord en k heb heur zulvens nog n alternatief veurschuddeld: ‘k Wil wel veur joe noar Westerling veuraan op d’Hoanekamp of ast nait aans kin noar kolenboer Haayes.’ Dou mien opoe haard begon te lagen, mos ik wel mit wotter veur dokter. k Dus nait. Meschain herkende hai mie wel van aal dij keren, dat w’hom oetscholden haren. En wat mos ik mit d’veurspellen dat hai die nait in de jatten kriegen mos. Oeregaai, k ging nog laiver …
‘Dus doe denkst, mien old opoetje kin best hailemoal noar t aander ìnde van Pekel lopen om n bodschop te doun. Zai, op heur leeftied en mit pienleke eksterogen aan d’vouten, mout zok mor verbieten.’

Dou k tegen n uur of vieve bie old Menze Joagersmoa zien hoeske aankwam en mien fietse achter t hoes schoof, was ain blik opzied voldounde om te zain, dat Menze thoes was. Hai zat in achterkoamer bie d’toavel en haar d’radio aan. Mainde ik, mor t was aans. De meziek dij ik heurde muik hai zulf. Op zien mondörgel, wuir k gewoar dou’k vezichteg d’keukendeure open doan haar. Op de drumpel bleef ik even òfwachtend stoan en Menze dij deur haar dat e veziede haar, keek mie belangstellend aan.
‘Moi,’ zee e. Was dit nou d’eerste keer dat ik Menze wat zeggen heurde?
‘Kom mor verder,’ luit e der op volgen en mit n heldere blik in zien aans zo duustere ogen, zee e vrundelk: ‘Of bist baange da’k die opeet.’
De menaaier woarop e dat zee, muik da’k hoast mien lagen nait inholden kon. t Klonk zo komisch. Op n ainpits-gasstel pruttelde n etenspane en t rook lekker.
‘Mous is beter te verteren as klaaine kinder.’
t Sluig veur mien gevoul naargens op. ‘Mien pabbe speult ook mondörgel.’ ‘Doe bist toch dat jonkje, dat op Komnijsterwieke woont?’
‘Joa.’
‘Op nummer tiene.’
‘Klopt.’ k Vruig mie òf, woarom Menze inains zoveul nijsgiereghaid veur mie aan de dag legde. ‘Doe hest ook n hondje, hè?’ ‘Joa, Fixie,’ zee ik.
‘Da’s n rötjoekel,’ zee e kört.
‘Ong?’ Even was ik benaauwd, dat Menze toch nait de vrundelke man was, woar k n poar tellen nog zo oardeg mit aan t kwedeln was.
‘Hai perbaaiert mie aaltied in d’boksempiepe te bieten, as ik bie joe over de wieke rie.’
Ik kon mie doar niks bie veurstellen. Fixie haar wel n grote hekel aan t peerdje van d’petreulieboer en luip voak wel honderd meter mit d’kare mit, as dij bie ons in d’stroate was, mor dat e Menze noaluip, kwam mie n beetje vrumd veur. En nou komt t netuurlek, docht ik. Nou begunt Menze ook nog over ons ploagzingen en krieg ik dammeet de haile gobbe aan verwietens over mie hìn. Mor nee, t gezicht van Menze veraanderde as bie toverslag. Hai pakte zien instrument van toavel en begon te speulen. ‘Kinderverskes,’ haar ik al snel deur. t Voulde n beetje as bie miezulf thoes, as pabbe op ons verzuik in ging en n poar deuntjes oet zien mondörgeltje toverde.
‘Magst wel mitzingen,’ zee Menze noa t twijde verske.
‘Ik kin nait zingen,’ mos ik tougeven, ‘ik kin gain wieze holden.’
Hai keek mie noa dij leste opmaarken even bedachtsoam aan en zee op n even komieke menaaier as n zetje doarveur: ‘Ik ook nait,’ en noa n poar tellen zee e zokswat onbegriepelks: ‘Mor dat was nait dreden, dat ik stopt bin mit mien oplaaiden aan d’kweekschool.’ Hai keek mie even hail deurdringend aan en luit zok dou ontvalen: ‘Ik docht dat waarken mit kinder wel veur mie weglegd was. k Haar aaltied veul kammeroadjes vrouger. Ik kon nuver leren en t beroep van schoolmeester leek mie prachteg.’ k Heb hom vervast hail dom aankeken. Wat haar dat harmonikoaspeulen nou te moaken mit zien keus om schoolmeester te worden. Hai kon gain wieze holden, mor speulde wel mondörgel. Hai ging noar d’kweekschool en is doar dou mit stopt. t Wuir aal onbegriepelker, tot e mit d’bekentenis kwam: ‘Dij rötjonken hoalen die t bloud onder d’noagels vot.’
‘Rötjonken?’
‘Joa, k mos al snel as kwekeling noar n school in Winschoot, mor k wuir stoapelgek van d’kinder. Aal dat gesoes aan de kop was niks veur mie. t Ainegste woar ik ze rusteg mit kriegen kon, was tiedens de zangles. Den speulde ik op mien mondörgel en den zongen kinder as liesters.’
t Gehaaim van Menze heb ik mien haile leven mit mie mitdroagen. Om loater schoolmeester te worden, haar ik mie al vèr veur t bezuik aan Menze veurnomen. Doar kon hai gain wait van hebben. Dat in dijzulfde tied d’ollu besloten om mie op akkordeonles te doun, heb ik – zunder sukses – nog perbaaierd tegen te holden deur te zeggen:
‘k Goa laiver op voetbal.’
Mor Menze haar geliek. Tiedens de zanglezzen hest gain kind aan d’kinder.

‘Doe bist eerst aan beurt,’ haar Henk beloofd.
Zo kwam t, dat ik vrijdagmörgen in alle vrougte al kasten en banken van de mure trok, zodat plintenplakker zie waark doun kon. k Haar bie veurboat en nait zunder reden ook t laifst dat e nait te laank plakken blieven zol.
Mit n bundel flapperplinten en knipmes bleek t n floitje van n cìnt. Mit dank aan Wietske, dij hom gain menuut allendeg loaten het en toesjoer om hom tou sirrelde.
Goie kammeroaden van t eerste uur?
Nee, dat nait, want dou zulfde man n moand leden onze vlouer legd het, het hai t zulfde hondje regelmoateg aan kaante schoven en is zai op n duur mit n sneue neuze in heur hok kropen.
Hou mìnsen veraandern, of aans zegd, heur gedrag aanpazen kinnen, blift n wonderliek fenomeen.
Snommedoags bin k op zuik noar miezulf. Arineke het zok, traditiegetraauw vanòf ain november, op baanke in n waarm klaid nuzzeld veur n kerstfilm, baange dat zai der veur kerstdoagen aans nait deurkomt. Ik sloet mie ook van de boetenwereld òf en doek bie gebrek aan beter in n olde deuze mit femiliedocumenten. Van moekeskaant. Laankleden, noa t overlieden van oma het neef Henk mie d’haile santefrik van femilie Streun en Frikken overdroagen. Mit de woorden:
‘Doe schrifst nog wel ais n verhoaltje, meschain hestoe der wat aan.’
Overtuugd, dat oet n olde deuze niks nijs teveurschien kommen kin, bin k op dij dooie vrijdagmiddag veur dij gemakzuchtege denkwieze oardeg logenstraft. t Eerste document is t traauwboukje van Aalbert Streunding en Heika Frikken, mien grootolden. Traauwd in juni 1924.

‘Waist wel dat oma nait in 1899, mor in 1898 geboren is?’ heb k Arineke, meer schrokken dan verboasd, roeg oet heur kerstdreumwereld hoald en heb k heur t olde paspoort onder neuze drokt.
‘Hou konden wie ons doar nou zo over mishad hebben.’
t Antwoord, woarmit zai mie om d’oren sluig kon nait körter:
‘Doe!’
‘Waist nog wel,’ ging k onverdrutsoam deur, ‘dat wie t op n bepoald mement neudeg vonden kinderslöt op televizie te zetten en dat ik zee, den broeken wie t geboortejoar van oma wel. Dat waiten ons kinder vast nait.’
Of t zin had het, wait ik nait. Wie goan dervan oet dat kinderslöt nooit kroakt is, net as dat laange zin hierboven gain zin haar, want Arineke haar zok al laank weer òfsloten van mien geteut.
Bie t omsloan van bladzie, lees ik de zes bekìnde noamen van heur kinder, in prachteg schoonschrift, alsof der in dij tussenliggende vattien joar aingoal dezulfde ambtenoar van de Burgerleke Stand achter t leket zeten het. Oprechte Grunneger noamen, woar, behaalve bie mien mouder, veurnoam ook roupnoam is. Omdat der niks nijs under de zunne schient te wezen, kiek ik nog ais noar de prachtege regelmoat, woarop zai kinder op dizze wereld zet hebben. Te begunnen bie eersteling Geert, zoals t gebroek was, nuimd noar mien opa Aalberts voader, in november 1924.
Snelle rekensom leert:
‘Ome Geert was n viefmoands kindje of n ongelokje.’
‘Vrouger was t normoal, datter pas traauwd wuir, as t wicht in bliede verwachten was,’ echoot mien aaltied aanwezege, betwaiterge ik vanoet onbekìnde houke.
Zokse klaaine biezunderhaiden lichten deksel van t verleden soms n klaain beetje op, roupen vroagtaikens op, mor veraandern niks aan de loop van de geschiedenis en net as k besloet t dossier Streunding te sloeten, krieg k t paspoort van overopa Geert in handen.
k Heb hom nog persoonlek kend. Op 3 november 1961, vandoage dus persies 63 joar leden binnen wie soamen mit opa Geert op foto kommen. Alle manlu netjes in t pak en moeke en zuske in n nij klaid, ontworpen in moekes aigen naai-atelier, veur t hoes van de femilie Hoogerman. Omdat oom Haarm en zien vrundin Hammy gingen traauwen.
Dit verhoaltje en de waitenschop, dat e körtsleden verhoesd is, drokken mie weer ais mit de neus op t faait, dat t al weer veuls te laank leden is dat wie ketakt had hebben.
‘Wie mouten onszulf mor weer ais nuigen bie oom Haarm,’ heb k Arineke net verteld.
Wat ik heur nait verteld heb, mor zeker bie eerstvolgende òfsproak aan mien oom veurleggen mout is de vroag, hou en woarom overopa Geert haalverwege viefteger joaren om de moand over de grup noar Duutsland raaisde.
t Is vast niks biezunders.

Ik zit al n dikke weke mit tonen in aaske. Boeten onopholdelke regenbuien heb k al n poar keer n gobbe aan verwietens over mie hìnkregen van hoesgenoten.
‘Sunt doe dij verrekte mòllenverjoager in toene poot hest, stikt t hier van de mòllen.’
Zai hebben geliek. Ondergronds verjoaggeluud het bliekboar n omgekeerd effect en of t ain superactieve mol is, dij zok oet de noate waarkt of datter n komplete divisie bezeg is, dat duurf k nait te zeggen. t Binnen hier soms net Twijdekoamer vergoaderns. Van links en rechts krieg k ze om de oren, ik mout mor wat nijs, in elk geval wat beters bedenken.
Guster was k in mien aigen knollentoentje mit pruttelmaaier en kantensnieder aan t waark, dou n man zien scooter in onze beukenhege parkeerde. Ik schrok, mor t was gelokkeg gain ongelok. Man in opzichteg gemaintelk vaileghaidstenue haar t expres doan. In gedachten nog bie mien mòllenvrunden, docht ik, wat hangt mie nou weer boven de kop.
t Wuir mie gaauw dudelk.
‘Hest doe regiokraant ook lezen?’ klonk t redelk dwingend.
Wie kriegen bokkebloadjes wel in de buzze, mor van lezen komt nooit veul. Dus mos k prakkezaaiern hou k doar mit aanmos en loog:
‘k Heb hom wel deurbloaderd.’
‘Den bist mie vast ook tegenkommen,’ zee scootersjefeur verwachtensvol.
‘Ie mouten mie even op weg helpen.’
‘Ik bin Bernard Bruins.’
‘Oh,’ ruip ik wat in t wilde weg, ‘dat stokje over brugwachters.’
Hai schudde ais mit kop en zee:
‘Nee man, ik bin ja Olympisch kampioen tennissen worden, in Tilburg.’
‘Mooi man, gefeliciteerd.’
t Zee mie niks en noadat hai konstateerd haar, dat zien kammeroad raaitsnieder mit zien haarkbootje nog vlak achter hom in Kieldaip dobberde nam hai rusteg de tied om t mie aal oet te stokken. De scooter wuir smoord en k zag Bernard Bruins daip in jazebuutse tasten om even loater vol trots zien medallie te loaten zain.
‘Dat mout dus n golden medallie wezen?’ speulde ik de ongeleuvege Thomas.
Opmaarken vuil bliekboar verkeerd en veur twijde moal begon Bernard, mor nou in n aandere buutse te frommeln. Hai luit mie, hou kin t ook aans, n verfrommeld stokje kraant zain, streek t eerst op de borst nog even glad, veurdat hai t over hege aan mie toulangde. Hai haar nait logen en om t beeld veur mie kompleet te moaken, het hai dou n klaaine verklaaidscene opvoerd. De helm wuir òfzet en de golden plak lag even loater op Bernards braide borst. n Trotse Bernard. t Was n mooi ploatje, dat stokjesschriever der best bie doun kind haar.
Omreden dat ik ainegst publiek was, nam k aan dat veurstellen òflopen was en ook al was zien voarende kollegoa nog lange nait bie Leinewieke-brogge, wol Bernard zien trofee weer opbaargen.
t Luip aans, want net of t òfsproken waark was, kwam eerst schoonzeun aanlopen en n poar tellen loater klaainkinder. Ook zai mozzen net as ik bie de hege kommen en kregen t mie bekìnde verhoal oetgebraaid te heuren. Ook weer in geuren en kleuren.
‘Is t nait zo, dat alle Olympische kampioenen aaltied bie t keuninkliek poar nuigd worden?’
Vroag leek nait relevant.
Bernard gloop regelmoateg over scholder hìn. Plicht ropt. Behaalve Olympisch kampioen tennissen is hai ja ook nog broggendraaier.
Thoes haar k gelegenhaid om t lutje artikeltje in kraant nog ais goud deur te lezen. Bernard is n volholder, n deurzetter.

Mor dat haar k al wel begrepen, je worden nait zo mor Olympisch kampioen.
En omdat t krantenstokje in Regiokraant aargens in n hörntje wegdrokt is, gaait Bernard der nog ain keer goud veur zitten en moakt klaaindochter Anna bie dit verhoaltje n mooie foto.

’t Is toch wel n krappe bedounen mit dien mouder bie ons onder dak.’
t Het even duurd, mor t hoge woord was der den toch oetkommen. Hai wait van zokzulf, hai is gain orbedor en hai het zeker gain hekel aan zien schoonmoeke. Zai is in heur oard n laif wiefke, woar niks mis mit is en doarnoast, zai is ook nog n echte kinderpuut. Mor om heur doaglieks over de vlouer te hebben, doar het hai de leste tied best veul muite mit.
Al doagenlaank het hai zok de kop suf zeten te prakkezaaiern, hou hai t onderdakprobleem van zien schoonmoeke bie zien vraauw aankoarten mout. Dat oplözzen, dij regelneven in de femilie veursteld hebben om t allaainstoand vraauwchie bie hom onder dak te ploatsen vèr van ideoal is, het de praktiek van alledag wel bewezen.
‘Ie hebben ja n groot hoes,’ heurt hai versoamelde femilieleden nog wel zeggen.
Woar hai in t verleden wel ais vranterghaid en ieverzucht pruifde bie zokse opmaarkens, was de toon dit keer toch maarkboar aans. Dit keer zeden zai t nait om hoat of nied, mor om t aigen perfiet.
Hai het al laank schoten, dat zien vraauw t der, noa zien opmaarken zulf best wel ook wel stoer mit het. Tuurlek, zai haar t ook wel aans doun wild, mor om de krappe wonenmaarkt kin gainaine hìn.
Baaide kinder snappen t saggerijn van heur pabbe nait recht. Zai binnen n identieke twijling en denken over veul zoaken ook t zulfde en zain doaglieks mit pien in t haart t verdrait van heur aigen mouder. Veur heur moakt t nait veul oet, zai binnen al regelmoateg aan de flotter en n beetje inschikken veur heur oma vinden zai doarom ook gain probleem.
Hou aans was t west, as opa nait omkommen was bie n dakongelok. Opa, dij zien geld verdainde mit schösstainvegen, was op n dag deur lu vroagd om schösstain te vegen, omdat der gain trek meer in t rookkenoal zat. t Was dij dag maal weer en noadat hai de draaiende gek van dak schroven haar, kwam hai al snel tot ontdekken, dat kraaien mit takken n nust in schösstain vlochten haren. Stokje bie beetje, takje noa twiegje is e minstens n uur bezeg west om t nust te ontmanteln. Dou e mit n overvolle emmer vol òfvalmattrioal noar beneden wol om dij te legen, is e op zunnepanelen aan de glie goan, van t dak òfstört en dood noast n toenbankje liggen bleven.
t Inde van opa was t begun van alle ellìnde. Oma kon noa t verschaaiden van opa nait allendeg blieven. Dat was tiedens opa’s leven al zo en as ainsoame wede zol t zeker nait vertraauwd wezen.
Nog even het hai perbaaierd bie de gemainte aan te kloppen mit t verzuik om veur oma n aanbaauw bie te baauwen, mor doar het börgmeester Van de Boom n stokje veur stoken.
‘Biebaauwen is net as nij baauwen en in onze gemainte zitten wie mit onze CO2 oetstöt al n dik joar aan onze taks.’
Noa dit gesprek is hai mit hangende pootjes noar hoes òfraaisd. t Was nait aans en hai zol zok derbie dele leggen mouten.
Mor guster is de zin en onzin van oma’s verhoezen deur heur aigen toudoun in n stroomversnellen terechte kommen.
Hou?
Deur n zulf ontwikkelde bom te loaten ontplovven .
In de benaauwde, soms tropisch aanvoulende waarmte was t zulvens in t grote oksternust hoast nait te haarden. Ondanks t dichte bloaderdak kwamen Kobus’ zunnestroalen ongenoadeg haard binnen.
Veur baaide jongens was der in toene genog diverdoatsie in t ploeterbadje van lutje kinder.
‘Dat Eko en Eltjo dat duzzen,’ zee n bezörgde mouder vanoet de vailege beschutten van hoge boom.
‘Zai binnen veur de duvel nait baange,’ zee n trotske pabbe.
t Luip tegen etenstied, dou d’mìnsenkinder d’ain noa d’aander in hoes verdwenen en oma veur t eerst dij dag vanoet heur zörgie in t ìnde kwam.
‘Zai stikte van honger,’ zo zee zai en vruig aan baaide klaainzeuns of zai veur heur nait even wat ittebijen oet toene hoalen konden.
‘Mor pa en moe binnen ja net op stap goan veur ons oavendeten,’ perbaaierde Eltjo tegen te sputtern.
‘Wel lekker,’ zee Eko, mor hai zag t ook nait zitten om in ‘heur’ toene ongevroagd ittjebijen te goan stelen en gaf n dudelke woarschaauwen òf:
‘As zai t maarken goien dij goie mìnsen ons dammeet nog mit veul geweld oet boom.’
Hou t verder òflopen is, duurf k nait zeggen. Wat mie wel opvaalt is, datter zok sunt vandoag gain vief, mor nog mor vaar oksters in toene opholden.

Wat is t nut om vast te holden aan ( olde ) gewoontes. Gedachten, standpunten en overtugens binnen soms daip ankerd in n mìnsenleven.

t Liekt n soort van basisbehuifte te wezen om die vast te holden aan t olde.

Nuimst zo aine den beholdend?

Of bist den gewoon baange veur t nije.

Zokse gedachten binnen mie nait vrumd. t Het wel wat filosofisch, mor k bin aine van de kolde grond, woar k mit baaide bainen steveg op stoa en k heb n bloudhekel aan zweverghaid.

Om dat oet te leggen neem k joe mit veur n kört raaiske deur mien wereld, n wereld vol zekerheden, mor ook mit mysteries en schimmige zoaken.

Zotterdagoavend haren wie Anna en Sietse n poar uurtjes op veziede. Tegen haalf achte kwamen zai binnenzaailen. Dat t bezuik n konfrontoatsie worden zol van twij generoatsies, haar k meer of minder wel veurspèllen kind. Kist van kinder op dij leeftied, midden in de puberteit nait verwachten, dat zai zok klokslag acht uur soamen mit ons rond de televizie op baanke nuzzeln om noar t nijs van de dag te kieken. Dronken wel n kopke thee mit ons mit en k was slim verboasd, dat Sietse vruig:

‘Zollen wie n potje dammen?’

Wie hebben joarenlaank mit ons baaident mit dambrikken schoven, mor da’s al joaren leden. Veul zin haar k nait , noa n dag in toene kraben en knooien en schoof doarom de bale deur noar Anna. Dat bruier en zuster t spel tot n goud ìnde brocht hebben, zunder datter stainen deur koamer vlogen binnen, mag n wonder haiten. Anna kin der soms n potje van moaken en Sietse haar t doarom noa ain potje wel had, schoof stoule onder toavel en even loater n grote VR-brille over ogen.

Dat beeld ston mie helder veur ogen.

‘Nou begunt de bokswedstried,’ docht ik.

Verkeerd, want hai begon inains as n fanatieke Jaap van Zweden, zunder aanwiesboar stokje te speren en te zwaaien en dee grote stappen noar veuren en opzied, dat ik even baange was dat hai nait allendeg tegen toavel aan lopen zol mor ook tegen de laampe. Aan heftege stemverhevvens konst heuren, dat t versoameld muzikantenvolkje nait veul tied besteed haar aan studaaiern.

‘Wil opa t ook ais perbaaiern?’

t Leek mie niks.

‘k Heb de ‘Dance Macabre’ nog veurstoan.’

n Dodendans?

Doar zat ik toch echt nait op te wachten, mor om toch n keer d’ervoaren van n virtuele werkelkhaid mit te moaken heb k tougeven en heb k de VR-bril opzet.

t Leek mie niks en k von t zulvens nog minder. Zokse nijloatjes – ook al wait ik, dat VR-brillen nait allendeg in spelletjes, mor ook in aandere onderdailen van de moatschoppij, bevubbeld de psychologie, broekt worden – binnen aan mie nait besteed.

k Zai t veurdail van n persoonleke verdaipen in dizze materie gewoon nait.

Woar k wel votdoadelk op sprongen bin, is de planten-(determineer)-app. Ook al bestaait dizze dainst al tieden, t was veur mie nij.

‘Kin k eindelks Westerhofs doezend-bladzieden-tellende-planten-determineerbiebel aan kaante gooien,’ heb k oetroupen, dou dochter mit planten-app kwam.

Ook al is t internet n vergoarbak van informoatsie, t blift aaltied nog zuiken noar t goie ploatje.

Mit ‘nije’ planten-app: foto-ploatje-noam bespoar k uren aan zuikwaark en heb k binnen n poar tellen n oetgebraaid verslag.

Veur t eerst wait ik nou, dat de binnen onze femilie gangboare noam ‘Hilcoplant’ – nuimd noar de goie gever Hilco – leverkruud hait.

En t mooiste komt nog. t Is aal groates en veur niks.

t Schoot mie onder t tikken zo mor inains in d’zin. Was ik n kind van dizze tied west, wat haar ik as student mit keuzevak biologie mit apps en AI op mien I-phone n bult tied bespoaren kind. Of t opweegt tegen d’ervoarens, dij k 50 joar leden opdoan heb tiedens excursies noar planten, paddestoulen en vogels is stoer in te schatten. Meschain is n biologiestudie tegenswoordeg ook nog wel n aangenoam vak.

3 dezember.
Al bie t opstoan schot mie gedachte deur t heufd:
‘Famke zol vandoag 16 joar worden wezen.’
Zai kwam persies n moand tekört.
Smörgens vroug haar k n òfsproak bie dokter over bloudweerden. Al joaren loop k floitend noar dit doktersgesprek. Boeten wat leeftiedsgerelateerde klachten is t aaltied goud. Dit joar is t aans.
Bie t bloudprikken veurege weke dunderdag zee prikster nog:
‘Volgende weke moandag het dokter rezeltoaten wel in hoes.’
Prompt kreeg k dijzulfde dunderdagoavend via droadpost n volledeg verslag van mien bloudonderzuik.
Zo snel? Woarom? Zollen zai mie loos moaken willen, omdat der wat loos was?
Schrik sluig mie om t haart en woar k t bericht in eerste instantie aal nait aanklikken dus, heb k noa n uurtje aal mien moud versoameld en t verslag opensloagen. t Was nait te best. Juust dij onderdailen, woar k aaltied al grote angst veur haar, – suker, cholesterol en prostoat – lichtten donkerrood op. Haile weekìnde heb k mit cievers in de kop rondlopen.
‘Moust t mor over die hìn loaten kommen,’ zat ik guster miezulf in wachtkoamer aingoal op te pittjen, dou deur al open ging en dokter mie binnenruip.
‘Nou, dat ziet er goed uit,’ was heur openingszin.
Ik keek heur wat verboasd aan en noadat zai t beeldschaarm noar mie toudraaid haar, kreeg t zulfde verslag veur ogen, dat ik intussentied wel dreumen kon.
‘En dij rode cievers den,’ heb k vast verbolderd zegd.
t Waren aandachtspunten, zee dokter trankiel en doar huifde ik niks nait ongerust over te wezen. Omreden dat ongeleuf weschienlek van mien gezichte òfstroalde, zee zai geruststellend:
‘Zo’n bloedonderzoek is ook maar een momentopname.’
Joa en as zo’n dokter dat zegt, den moust doar nait over twieveln.
‘En dij verhoogde psa-weerden binnen……’
Veurdat ik mien zin òfmoakt haar, keek zai wat kriegel over t bero hìn en zee, inains veul minder vrundelk:
‘Heeft u vorige week misschien naar VI ( Voetbal Inside) gekeken?’
Ik schrok best even en mos tot mien teleurstellen mitdailen, dat ik mitschik nooit noar Derksen en consorten kiek, nait aans as datter op mien mobieltje wel ais wat verbie kwam.’
‘Hoezo?’ vruig ik.
Weer hailemoal zokzulf, zulvens mit n verbörgen laag op t gezicht kwam t antwoord:
‘Vorige week ging het in die uitzending over prostaatklachten en sinds die tijd loopt het hier storm op de praktijk.’
Op terogweg noar hoes blief k in gedachten n beetje hangen in t gesprek van n zetje doarveur. Dat t VI-duo gemoudern in ons laand zo beheersen kin, heb k mie as nooit-kieker nooit recht veurstellen kind.
Vlak noa flaauwe bochte op weg noar Kiel wor k twij dingen gewoar. Der staait nait allendeg n brandweerauto vlakbie nije school, der binnen ook al n bult mìnsen op òfkommen. k Begriep niks van dizze kommootsie, der is ja gain rook of vuur te zain, mor as k in de melee van mìnsen terechte kom, zai k wat ik eerst nait zain haar. Sunterkloas. En tougelieks denk ik, Sunterkloas leeft dus nog. In elk geval bie de mìnsen, dij hom en zien Pietjes zo haartelk ontvangen. t Is stoer sturen tussen aal dij enthousiaste mìnsen deur en as k de grootste drokte achter mie loaten heb, komt plöts n VI-Sunterkloas bie mie binnen. Nait de echte en ook gain gewone. Hai gooit bie binnenkomst zien staf aan kaant, vindt zien aigen verjoardag mor n kutfeest en kinder mit heur laange verlanglieskes kutkinder.

t Is toneel, of nuim t cabaret, mor wel n taiken aan de wand. Kinder kieken ook noar zokse pergrammma’s en as t nait mag van olden, zain zai t loater wel op heur FB of Instagram.
Is t n verluus van weerden, vroag ik mie voak òf.
Begun 70-er joaren zat hail Nederland massoal veur de buis as Barend Servet en Fred Haché op televizie kwamen. Ook zo’n komisch duo. Veul bloot en platte grappen waren heur handelsmaark. Zai zörgden op heur menaaier veur n twijdailen in calvinistisch Leeglaand. Mien olden spraken der schaan van. Ik von t apaart en ook al was k gain fan, ik keek der wel noar.
De vroag, dij mie n dag noa doktersbezuik aal deur kop spoukt is:
Worden vermoak en informoatsie deur pergrammamoakers bewust aan mekoar koppeld.
Mor n nog veul belangrieker vroag is:
Sturen dijzulfde lu t moatschopppelk veraandernsperses aan?
Binnen zai veroorzoakers, zo joe willen trendsetters of toch gewoon volgers.
t Liekt mie vouer veur psychologen.
Op 5 dezember gaait ain van klaainkinder as Piet weer de stroat op. Of t nou as veeg-, rout- of swarte Piet is, moakt nait oet. Belangriekste is, dat ondanks alles watter in de grote-mìnsen-moatschoppij regeld en ontregeld wordt, t kinderfeest in ere holden wordt.

Wat te doun mit dattien oomkes en even zoveul taantes. Veur t oetzuiken hebben je ze nait. Ze binnen der en je hebben ze mor te aanvoarden. Hou komst doe aan zoveul femilie, heur ik joe denken. De vroage is goud, mor noavroag kin ik nait meer doun, omreden dat verantwoordelke vaar grootòlders al n aiweghaid leden oet tied kommen binnen. Pabbe het t ons wel es perbaaierd oet te stokken:
‘Wie binnen as eerappelkrabers op d’wereld zet.’ En den kwam der weer n hail verhoal over d‘eerappelkraberstied en dat zai den wel zes weke nait noar schoule huifden. t Leek ons dou wel wat.
Het noadail van zo’n grote femilie is, dast elke zundag wel noar n femilielid op veziede most. In de nette klaaier, achter op d’fietse of achter op d’plof noar n oom en taante tou. Haarst gelok ast n neeffie haarst dij van voetballen huil, mor veur t zulfde geld konst aan n grote toavel in d’keuken belanden om d’haile middag te ganzeborden of te mens-erger-je-nieten. En dat alles veur de laive vrede in de femilie.
Ain van mien oomkes was, zunder overdrieven, n haalfmale. Nait dat ter aan dij aandern niks mekaaierde, mor dizze oom was n hail spesioal geval. Oom Frans was zien noam en hai was traauwd mit tante Marie. Oom François, zo as e zokzulf groag nuimde, dee zien noam alle eer aan, want hai zag der ook nog es oet as n Fransoos. Woarst hom ook tegenkwamst, hai druig aaltied n alpinopetje schaif op d’kop en woar de maiste aander oomkes n grote snorre onder d’neuze haren, zagst bie hom n lutje swaart, bienoa onzichtboar snorretje. Zien hoar haalf laank over d’revers van zien aiweg struupsiekoren jassie zollen n vrumde doun vermouden, dat ze mit n Franse schilder van doun haren. Niks was noatuurlek minder woar, want oom Frans was net as de mainste van mien oomkes gewoon aarbaider op n strokertonfebriek. Hai zee ook nooit moi of goiendag, mor as e aargens binnenkwam, wuirst onder begelaaiden van n braid aarmgeboar en n lichte boegen, in perfect Frans verwelkomd: bonjour. Mien moeke bonjourde ook wel es, mor den op n hail aandere menaaier. Z’het mie wel es, weschienlek mit wat minder sierleke bewegens as woar oom Frans zok van bedainde, t hoes oet bonjourd. Mien oortjes waren ook meer charmeerd van de zachte, zangerege tounoadern van oom Frans dan van t liggoamelke geweld, dat mien moeke heur soms aandee.
Zo kinnen je mor zain, dat nait alle mìnsen geliek binnen en dat d‘aine toal d‘aandere nait is. Mor dat zokswat as toalverschillen kinnen laaiden tot misverstanden, soms zulvens tot grote oremes, hebben wie dij gedenkwoardege dag mit nander wel ervoaren.
Wat wol t geval. Wie waren es n moal op veziede bie oom Frans en tante Marie op d’Komnijsterwieke nummer twije. Zai was joareg. Vierde heur vattegste verjoardag. Groot feest netuurlek. Alle oompies en taantes waren nuigd. Omdat wie vlak noast heur woonden, kwamen wie natuurlek veuls te loat. Dou wie t lutje veurkoamertje binnenstapten om de joarege te felesiteren, wast nait allendeg blaauw van de rook, mor ook swaart van de mìnsen. Der kon mit goud fersoun aiglieks gain moes meer bie. En zo as dat in dij tied den
ging, d’lutjen wuiren t kind van de reken. Dij mozzen zok aargens aans mor vermoaken. In d’keuken of boetendeure. t Was dij dag gelokkeg mooi weer en zo wuiren wie, d’neeffies en nichies, mit zachte haand deur tante Marie d’koamer oet laaid.
Achter t hoes kregen we van heur n lekker glassie drinken, gele priklimonoade. Noast mekoar zaten we op n haalf òfbrokkelde mure te nipken aan onze kinderchampagne. Snel drinken was nait allendeg zunde van dat lekkere, nait alledoagse goudje, mor as je te snel dronken kwam t joe tot neuze weer oet en dat was dus nait de bedoulen. Wat we nog meer kregen was n plakkie kouke, n twijhandse, dat wel. Smoaken dat e dee, meroakels. Noar meer, mor doar dus je thoes al nait en op veziede zeker in gain aiweghaid noar te vroagen.
Terwiel wie doar boetendeure in stilte zaten te genottern van onze gele gazeuse en smoakelke kouke, wuiren we inains overvalen deur haard geroup en roeg gestommel. t Kwam oet hoes, zoveul was wel dudelk. Wie keken mekoar aan en wozzen nait wat we der van denken mozzen. d’Vraauwlu konst ter mit schèle stemmen boven oet heuren, de daipe bazzen waren van d’manlu. t Duurde mor even, dou d’eersten noar boeten kwamen. Oompies en taantes, sommegen d’jazen haalf over d’scholders, aandern in bloot bezoen, mor aalmoal luudruchteg aan t schelden en mottjern. Mien ollu waren der ook bie. Aan pabbe zien gezichte konst wel zain, dat hai aan t spektoakel ook zien staintje biedroagen haar. Moeke stittjerde op heur hoge hakken achter hom aan en perbaaierde nog om hom tegen te holden: ‘Man, luuster nou es noar mie,’ zee ze wanhopeg, ‘dat het Frans ja ains nait bedould. Begripst hom hailemoal verkeerd.’ Woarop mien pabbe zee: ‘Aine dij zo mit zien vraauw omgaait, is t nait weerd om mit om te goan.’
Hai luip deur de smale drifte noar d’stroatkaante tou. Moeke bedudde ons dat wie ook mor mitkommen mozzen. Noar ons hoeske was t ja mor n hoanetree, mor in dat lutje stokje Komnijsterwieke het pabbe zok wel drij, vaar moal omdraaid en het mit d’voeste in d’locht en nog veul meer verboal geweld aangeven, hou kwoad oom Frans hom moakt haar.
‘Zolst hom toch mit n ìnde latte aine over d’pokkel hìn rieten,’ was t leste, wat ik heuren kon, omreden dat e dou bie ons zulf achter t hoes verdween.
Thoes hebben we noatied van moeke t haile verhoal oetgebraaid te heuren kregen. Dou pabbe in d’koamer noar d’voetbaloetsloagen zat te luustern, zaten wie in d’keuken aan d’grote toavel en fluusterde moeke ons t grote gehaaim van dij middag in t oor.
Oom Frans is behaalve febrieksaarbaider, ook n goie keukenprins. In zien vrije tied brengt e oardeg wat uurtjes deur in d’keuken. Ain van d’specialités van ome Frans binnen zien povverds. Mit krinten. Mooie ronde povverds haar e den ook veur d’verjoardag van tante Marie bakt. Op zien menaaier, in n ronde trommel in n grote pane mit hait wotter of zoals hai t hail toupazzelk oetdrokken kon:

‘Ain povverd au bain marie pour mon Marie.’ Woarmit onze Franse Grunneger bedoulde: ‘Ain povverd, kloarmoakt in hait wotter, veur mien vraauw Marie.’

Twije haar e bakt veur d’veziede. Woar e gain rekenschop mit holden haar, was, dat aal zien bruiers en zusters mit d’kinder kommen zollen. En zo wuir der, dou de femilie binnenstroomde veur de verjoardag van tante Marie, in de gaauweghaid mit n broodmes van n ainhands plakkie kouke n twijhandse moakt. ‘En dat was nou net woar t om ging vanmiddag,’ zee moeke.
In alle drokte waren doar wat opmaarkens over moakt. Verschaaiden feestgangers haren heur onvree over zokse dunne schietplakjes nait onder stoulen of baanken stoken. Veuraal taante Geziena, zegend mit n fors postuur en n schaarpe tonge was nait tevreden west mit heur pozzie. Bie d’ain was t maaljoagerij west en d’aander haar zok echt aan de dunne plakjes steurd. En wat dee oom Frans?
Dij wol zok verdedegen. Hai begon oet te leggen, hou je n povverd in n ronde trommel rusteg aan kloar stomen mozzen. Terwiel e doarmit bezeg was, was e der bie stoan goan, as n veurzitter veur n grote zoal mit mìnsen. Omreden dat t lewaai om hom tou aal meer tounam, begunde hai ook aal haarder te roupen. Hai pruit nait allendeg mit zien stem, mor ook mit aarms en bainen: ‘… grote pane … au bain marie …’ en hai wees doarbie noar t achterhoes, woar d’keuken is, mor ook d’sloapkoamer van oom Frans en tante Marie. Tante Marie, dij zok bie aal dit lewaai hailmoal nait op heur gemak vuilde, luip kopschuddend noar d’keuken tou. Haalfmale femilie, het ze vervast bie zokzulf docht. Ik goa even noar d’kinder tou. Kieken of dij ook zo ontevreden binnen mit heur dunne plakkie kouke. Ze haar deure nog nait achter zok dichtsloagen of d’ellìnde begon al.
Pabbe haar mit voeste op toavel haauwen en oom Berend haar bölkt:
‘Zo gaaist toch nait mit dien vraauw om, man.
Kist heur zo mor nait op bère sturen.’ En tante Geziena, dij al zo ontevreden west was, haar der aan touvougd: ‘Hier wil k gain menuut langer blieven. Kom op, Knelis, wie goan op hoes aan.’ t Is loater aal weer goud kommen tussen oom Frans en zien bruiers en zusters. Mor ain ding mag dudelk wezen. Fransen en Grunnegers stoan zowel in toalkundeg opzicht as in levenswieze nog oardeg ver van mekoar òf.

k Loop in dizze barre winterdoagen wat verdwoald en verloren in en om hoes. Mit Wietske kom k nait verder dan toenhek. k Vind t nait vertraauwd, mit heur wollege stempelpootjes en mit de kans op bevraizens, laange wandeltochten te moaken. Deur t weer veroordaild tot hoeshennen.

Mien gedachten loaten zok nait beteugeln, vlaigen alle kanten op. Leste doagen gaait t voak richten Zandstroom, in Blijham. 15A. Noar t hoeske van mien grootolden.

‘Zai woonden doar in n hoeske achter (Louw)diek en zai konden zok oardeg nuvern redden.’

k Loop doar groag nog ais noar binnen.

Bie achterdeur zai k opa’s klompen nait. Kiek nog even over t besnijde laand om mie tou en as k hom naargens zai, dou k achterdeur open en loop noar staal. Hai is net drok bezeg mit swien òfmizzen. Ik blief op òfstand kieken en voul ondanks t strenge winterweer de waarmte onder t lege dak.

‘Mag k dammeet wel mithelpen mit swientje vouern?’

Opa heurt mie nait.

n Indje verderop heur k oma rommelm en rappeln. Zai staait in heur minikeukentje van nog gain 2 m² in n grote pot te ruiern. Oma kookt op flèzzengas.

‘Snert,’ roek ik.

Vroagen huif k ook heur niks. Doar het zai t veuls te drok veur. Der komt wat bie kieken om doagieks 8 moagen te vullen. Mit n snertpot op butagas en twij petreuliestellen veur t waarmholden is t net as bie opa ook aangenoam waarm in keuken. Baange dat t (put)wotter in grote emmer bevraizen zel is ondenkboar. As zai mie hoast over tonen lopt noar kelderdeur en t drijtreedskeldertrapke òfdoalt gunt zai mie n blik in heur goud veurzaine kelder. k Zai Keulse potten mit geblokte douken en n hail assortiment aan weckflèzen.

In de koamer is t leeg en stil. De kolenkaggel brandt op leeg. Vanachter roet kiek ik tussen twij koale perenbomen deur over t Zandstroomzandpad richten dörp. Wind giert over t laand en het snij tegen hege aan versoameld. Noadat ik n zetje in opa’s stoule zeten heb, zing ik dij dag veur twijde moal:

‘Zai woonden doar in n hoeske achter (Louw)diek en zai konden zok oardeg nuvern redden.’

Veur heur was n noodpakket nait neudeg west. Mocht der onverhoopt op Zandstroom toch sproake wezen van stroomoetvaal, den was t gain nood. Zai haren gain koelkaast en ook gain diepvries. Alles wat zai neudeg waren, lag opsloagen in kelder. Worsten en zieden spek hongen aan de wieme. Zulvens heur alcoholische dranken muiken zai zulf, van aigen vrucht en fruit. Zai waren nait òfhankelk van winkel of leverancier.

Zai wozzen van gain nood

Bakten desnoods aigen brood

Dopten heur aigen bonen

t Was doar aangenoam wonen.

‘Woarom mout ik aaltied zo vroug op bère?’ Dij vroage haar ik nooit steld, as Duran dus nait bie ons op Komnijsterwieke was kommen te wonen.
Durandus woonde achter op loane in n allainstoand hoeske, woar eertieds wedevraauw Siemons woond haar. En woar d’aine op n stille, triesterge zotterdagmörgen onder begelaaiden van swoar bazzende kerkklokken in n, in mien ogen, hoast keunenklieke swaarte koetse mit twij peerden derveur, votbrocht wuir, zo kwam d’aander mit n handkarre, òfloaden mit wat stille meubels en n bult lewaai van rammelnde pannen, n weke loater in omgekeerde richten bie ons veur t hoes langs.

Vraauw Siemons zagst mitschik allendeg as zai op achterbaank van n dikke Amerikoan op zundagmörgen mit heur zeun noar d’kerke ging. Wie zagen heur wel es veurbiekommen en dochten den dat n vrundelk geboar of gewoon es n moal roupen van ‘moi’ wel indrok op heur moaken zol. Niks was minder woar. Of ze keek d’aander kaante op of ze haar t vermogen dwaars deur ons hìn te kieken. Zokse mìnselke reaksies paasden heur zeker nait. Nait dat ons dat wat oetmuik. Mien ollu haren ons al dudelk moakt, datter bie de femilie Siemons geld zat. Hou Durandus in dat mooie hoes terechtekommen kon, was hoast net zo’n groot roadsel as vraauw Siemons heur haile leven west was. De verhoezen opende veur mie wel deuren, want woar k aans veur t hoes langs luip, doar kwam k nou over dele. t Biezundere aan Durandus was, hai mog zulf waiten hou loat e op bère ging.
’t Komt vervast omdat zien voader nait thoes woont,’ zee moeke vol overtugen. Hou kon zai dat nou waiten? Zai was doar ja nog nooit over de vlouer west.
‘Zien pabbe voart op zee!’ mos moeke toch waiten. Oet de lichtelk omhoogtrokken wenkbraauwen van moeke laaidde ik òf, dat zai waaineg geleuf hechtte aan mien woorden.
Noa schooltied ging k regelmoateg mit Durandus mit noar hoes. t Was in hoes n koale bedounen. Zo stonden der bevubbeld mor ain grote eettoavel, drij stoulen en ain dresswaar.
‘Kinst toch mor op ain stoule zitten,’ huil e wat vranterg mien vroage over aarmoudege inrichten onderoet.
Dat der zoveul speulgoud henter en twenter op dele lag, was n in t oog springend verschil mit mien eerste woarnemen, mor doar haar Durandus n aannemelke verkloaren veur.
‘As mien pabbe thoes komt, nemt e aaltied n stokje speulgoud mit.’
Mien nait gespeulde verboazen over zoveul geefkracht van voarende voader, wuir vlak doarnoa deur hom zulf weer ontkracht mit d’opmaarken: ‘Mien oompies nemen ook wel es wat veur mie mit.’ ‘Mien moiè, houveul oompies hest doe den?’ is deur n onverschilleg scholderophoalen beantwoord. Dou Durandus ongeveer n haalf joar bie ons op d’wieke woonde, beurden der in n kört tiedsbestek wat opvalende zoaken. t Mout aargens in d’haarfst west wezen, dou e op t ìnde van n woensdagmiddag plöts veur mien neuze ston en mie vruig of k mit hom mitging noar d’maarkt. Hogelk verboasd hom te zain, omdat e in d’eerste ploats nooit bie mie thoes kwam, mor veural omdat e net twij doage d’school verzuumd haar, zee k bezörgd: ‘Woar hest wel zeten, man?’ In d’zekerhaid dat k vervast weer nul op rekest kriegen zol, bin k dij middag mit hom mitlopen noar d’maarkt.
‘Wat hest ja n blaauwe waange,’ zee k, dou wie bie daip langs luipen.
‘Ongelokje,’ was t körte antwoord en zo as gebrukelk, kreeg ook dizze diskuzzie gain vervolg. Op t dörpsplaain waren kooplu drok bezeg nait verkochte woaren in karen en auto’s terogge te zetten, dou Durandus stil stoan bleef bie t kroamke van n gruinteboer. n Onbekìnde man veur mie en net dou k zo ver was, dat k Durandus vroagen wol wat e hier te zuiken haar, draaide gruinteboer zok om en keek Durandus aan. Eerst mit n ongeleuvege, mor veural schrikachtege blik in d’ogen, mor noa n poar tellen haar e zok zichtboar hersteld en kwam der n filaaine, braide glimlaag op zien gezichte en op n bloazege toon zee e: ‘Goh, doe hier?’
En Durandus? Dij zee aal mor niks en keek stoef veur zok oet noar de man aanderkaant kroam. t Wuir mie hait en kold in t liggoam. k Haar wel deur dat dit n oetzunderlieke situoatsie was. n Situoatsie, woar k niks mit te moaken haar, mor ook niks van begreep.
Asof n innerlieke stem mie influusterde dat dit nait op n gewone menaaier òflopen kon, dee k n stap achteroet. Net op tied, omreden dat Durandus inains in bewegen kwam.
Hai keek even om zok tou en pakde dou twij gewichten van d’weegschoale en mieterde dij in d’richten van gruinteboer. d’Eerste kon e nog mit zien aarm òfweren, mor de twijde ruik hom persies achter op t heufd. Ik was verbolderd, snapde der niks van gewichtensmieterij en k haar mor ain gedachte in d’kop en dat was: votwezen. En Durandus? Dij luip in alle rust om t kroamke hìn, bokte zok over de op de grond liggende man en zee dudelk verstoanboar, mor in veur mie totoal onbegriepelke toal: ‘d’Eerste was van mien moeke en de twijde is n kedootje van mie.’ Dou draaide hai zok rusteg om en luip noar mie tou en zee, wiezend op de langsoam omhoogkrabbelnde, pienlek kiekende en zok op t achterheufd wrievende gruinteboer: ‘As t waiten wilst, hai is de reden dat ik twij doage nait op school west bin.’
En ik? Ik was nog nait zo ver, dat de film dij zok veur mien ogen òfspeuld haar tot mie deurdrongen was. Ik kon der nait bie, dat Durandus zokswat dus. d’Ervoaren dat n lutje kirreltje zo’n grote kirrel op zo’n geweldoadege menaaier de boas wezen kon, was zo nij en zo boetengewoon en òfwiekend van alle mie bekìnde verholdens tussen mìnsen, dat ik kompleet lamsloagen was. Wat haar ik ook zeggen mouten. ‘Wolst hom vermoorden?’
Op terograaize noar hoes spoukde der aingoal mor aan ain ding deur mien hazzens: Wat mout ter in dat hoeske achter bie ons op d’wieke in s hemelsnoam wel beurd wezen?
t Was n stille, hoast beklemmende terogtocht en vlak bie hoes het Durandus mie in n poar zinnen mien onoetgesproken vroage perbaaierd oet te stokken wat ter drij doage leden veurvalen was. Dat de gruinteboer, n kammeroad van zien voader, zien moeke lasteg valen haar, omdat zai nait wol, wat hai wol. En dat hai heur dou sloagen haar. En dat hai, Durandus, doar wakker van worden was en dou op sloapkoamer van zien moeke mit de gruinteboer vochten haar. t Was nait zo dat ik wat van zien verhoal begreep, dat is pas veul loater kommen.
Dij woensdag bin k bliekboar nogal ontdoan thoeskommen en ook de doagen dernoa haren we t best stoer mit mekoar. Zai mit mien òfwezeg gedrag en ik mit heur vroagenstellerij. Dat ik snachts nait meer sluip, kon k nog wel verbloumen, mor dou schoolmeester mien pa de weke dernoa smoandags op stroat aanholden het om te vroagen wat ter wel mit zien zeun aan de hand was, het dat d’haile boudel wel in n stroomversnellen brocht. Gelokkeg veur mie. Dij moandagoavend heb ik t haile verhoal van Durandus’ moordaanslag op de gruinteboer bie stokjes en bietjes verteld.
Dat mien ollu mie vanòf dat mement verboden om nog langer mit Durandus om te goan, kon ik mie wel n beetje veurstellen. Nait dat ik mie der aan huil. Wie luipen nog gewoon mit zien baaident noar school en ik haar ook nait t idee, dat Durandus mie ontweek. t Onderwaarp maarktbezuik kwam nooit meer aan de orde. Dat was west en vergeten. Hai haar wel wat aans te melden: ‘Mien pabbe komt volgende weke weer thoes.’
‘Geweldeg, man,’ zee k enthousiast. Ik was echt bliede veur hom, mit in mien achterheufd t idee, dat e nou tenminnent weer aine haar woar e zok aan vastholden kon en dij zien moeke verdedigen kon, as der weer wat vervelends thoes beurde. Dat Durandus wat geloaten reageerde, begreep ik weer nait. ‘Bist nait bliede dat dien pabbe weer noar hoes komt voaren?’ zee k verboasd, mor t mainst verboasd was ik over zien opmaarken: ‘Waist nou nog nait hou t zit?’
Nee, ik wos nait hou t zat. Dat Durandus zien voader nooit op zee voaren het, doar bleek mien moeke dus wel slim geliek in had te hebben. Dat e noa n resosialisoatsie-periode in Veenhoezen weer thoes kwam, wos elkenain, in elk geval de groten bie ons op t dörp. Zokswat is ook ja gain doagliekse proat onder kinder.
n Weke noa terugkomst van Durandus’ voader was t doan. Op n mörgen het meester ons verteld dat Durandus verhoesd was. Soamen mit zien ollu. En ook al spraken kwoaie tongen op dörp aander toal as meester, ik wol nait geleuven dat meester onwoarhaid sproken haar.
Dat t hoeske leeg was, heb ik dijzulfde dag nog kontroleerd. Mit neuze aan d’roete heb ik konstateerd dat ze echt vertrokken waren. Mit stille trom, net zo as ze kommen waren. Rammelnde pannen heb ik nait heurd. De klaaine held in de körtste film, dij k in mien leven zain heb, was verdwenen.

‘Wat n geweldig idee,’ docht ik van de week, dou k bericht onder ogen kreeg van onthullen van fotoborden over ‘Pekelder parels’. Bewonersinitiatief om Pekel op de koart te zetten verdaint hulde. Der binnen ja zoveul mooie plekken, woar Pekel trotsk op wezen mag.
Alsof t nait op kon. Veurege weke ston der ook al zo’n joechaai-verhoal in dagblad:
‘Pekelderdaip liekt op n wotterhortus.’
Woar ooit elkenain de pest aan haar en schaan sprak over voelwotterdaip gruien tegenswoordeg wotterpest en veulkleurege lelies in t zulfde daip. Zoveul gruin in helder, schoon wotter is veur n old Oldpekelder, opgruid mit n klaaibolle dij sporen in daip trekken kon, hoast nait te bevatten. Dat bootjevoarders en zulvens viskelu tegenswoordeg begunnen te kloagen over onderwotterwildgrui vindt zien oorzoak in t slechte onderhold van broggen. Dij worden dus ook nait meer ophoald of òfdraaid. t Was ook ja nait vertraauwd om mit boot of jacht deur t Pekelderdaip te voaren. Zolst mor mit schroef of kiel vast kommen te zitten.
Zo komt Pekels levensoader, Pekels mooiste poarel, toch weer in diskrediet, net als de spreuk in t gemaintewoapen:
‘Hold voart der in mit vaste haand’
De vroag is nou den ook:
‘Hou overleeft n echte Pekelder dizze (broggen)ellìnde.’
Want wees mor eerliek, kist wel honderd fotoborden aan kaant van weg zetten, as t toeristen, dagjesmìnsen of touvallege pazzanten niks te baiden hest, den vaalt der veur zokse lu niks te hoalen.
Al doagenlaank prakkezaaier ik mie suf, of ik aan t poarel-verhoal – in broggentoal – gain ekstroa pozitieve draai geven kin.
Guster ree ik op n Ommelandse raaize van Maiden via Kibbelgoarn richten Pekel. t Is meschain roar zegd, mor t is den net of k n olde foto binnenrie. Den zai k links wottertoren, in t midden Willibrordus en rechts schösstainpiepe van stainfebriek Stroaten. n Drij-ainhaid, dij zok al sunt mien jeugd as n skyline in ain ogen-blik aan mien ogen ontvoldt. t Voult nog aaltied, ook noa viefteg joar as thoeskommen.

k Wait t nait wizze, mor ik kin mie hoast nait veurstellen dat dizze drij ankers nait opnomen binnen in t Pekelder poarelpergram. Alle drije aan of in elk geval stoef aan hoofdoader, t Pekelderdaip.
Of k guster op mien fietstocht deur t Pekelder achterlaand deur n vrumd vlaigbeest prikt bin of dat n onbekìnd virus mie aanstoken het, sunt gusteroavend en ook òflopen nacht het zok n onrust in mien heufd nuzzeld, woar k mor stoer mit omgoan kin. k Zel t wat dudelker oetstokken, der het zok vannachts n vraauw aan mien bèrekaant opsteld, woar k, as k deraan teroggedenk, nog baange van worden kin. Nait zo mor n vraauw, mor aine mit hoar om de koezen, n buusdouk op kop en n drijtand in haand, dij aingoal zulfde zin as mit n repeteergeweer op mie òfvuurde:
‘Doe bist toch schriever en schrifst toch ook toneelstokken. Astoe van plan bist Pekel in de voart van t volk mit te nemen en mìnsen noar Pekel lokken wilst, moust ais aan ons, Maidemer vraauwlu denken.’
‘Wat n roar wief,’ docht ik en dou k opzied keek en Arineke rusteg heurde oamen, vruig k mie òf, woarom zai nait wakker wuir van t gebölk van dat vrumde mìns.
‘En mag k vroagen, wel ie den wel binnen?’ heb k toerloos roupen, mor t haar gain zin, t wief in heur laange jurk dee net of zai mie nait heurde.
Sloapkoamerdeure het zok nait bewogen en hou zai oet beeld verdwienen kon, is mie nou nog n roadsel. Meschain bin k gewoon weer in sloap sukkeld, mor bie t wakkerworden kwam t ploatje van onbekìnde en toch aiglieks ook weer bekìnde vraauw in alle heveghaid terogge.
t Het mie n bult zuikwaark köst om heur op te sporen. Maidemer vraauw komt oet t verhoal ‘Vraauwenvictorie in t veen’ van Haarm van der Veen en is taikend deur Geert Schreuder. t Verhoal is snel verteld:
In de stried om de Pekelvenen, rond 1600, tussen Maidemer boeren en Pekelder törfstekers kraaien Roegbainders victorie. Dat zai boeten Maidemer vraauwlu rekend hebben, wordt noa n zetje dudelk, as dijzulfde vraauwlu mit drijtand, heuvörk en aander boerenwaarktugen heur kirrels kommen bevrijden.
Ik heb t verhoal oet laankmanstied wel drij, vaar keer lezen en hail langsoam is t besef bie mie boven komen drieven, wat vraauw vannachts aan mien bèrekaant het perbaaierd oet te leggen.
‘Doe bist toch schriever …….’
t Liekt mie n haile klus.
Boetendes is t ook nog zo, k huif mie netuurlek niks te loaten zeggen deur n vraauw oet Maiden, zeker nait as t waist, dat zai onze veurvoadern oardeg op t jak geven hebben.
En toch, as k alles goud op n riegie zet en t begun weer oppak, is t in wezen n goud idee.
Houveul poarels zollen der nait onder t stof of aargens verbörgen in bouk of in t veen te vinden wezen, woar wie mit nander ons Pekelder verleden weer op de koart zetten kinnen. Noamen en verhoalen genog.
Wie mouten t der nog mor ais over hebben.

Veur joe en elkenain, dij verhinderd of t domweg vergeten was, mien inlaaidend verhoal in t Pekelder Proatcafé van 28 jannewoarie mit de Noordmannen.
t Pekel van nou en dou holdt mie regelmoateg bezeg. Ook al is t meer as 50 joar leden, dat ik oet Pekel vertrokken bin, as k bie Brink aan Nijpekelder kaante of aan noordkaante dörp bie wottertoren over gemaintegrìns wup, voult t aaltied toch weer as thoeskommen. t Klinkt meschain roar, mor elke keer kom k weer tot dezulfde konkluzie, datter aiglieks nait veul veraanderd is in aal dij joaren. Hoezen hebben, moakt nait oet, wel der achter gedien of dubbel glas woont, net as mìnsen ook n gezicht én …..ogen. Ogen, dij die aankieken en zunder dat t tot n twijgesprek komt, heur aigen verhoal vertellen. En der binnen verhoalen bie, dij in loop van joaren aal mor mooier en glansvoller worden binnen.
Tot zover dit lutje stokje nostalgie.
Kop is deròf, mor as verhoalenverteller, zo bin k langsoamaan in dit café wel wìnd, mout ik mie wel wat schikken en aanpazen aan t onderwaarp.
Dit keer binnen t Noormannen. De Noormannen veur Dorestad. Schoolploat hong op Geertsschool in vaarde klazze aan de wand. Roege kirrels op droakenschepen mit op achtergrond n brandende stad. Doezend joar leden voarden zai mit heur schepen, de rode oorlogsvlage in top, zo vèr meugelk t laand binnen om oorspronkelke bevolken van hoave en goud en soms zulvens van t leven te beroven.
Onze Noordmannen deden tot veur kört net zo, mor den n beetje fesounleker. Zunder droakenschip, wel mit n radio-auto, woarmit zai tot in de klaainste gehuchtjes kwamen, om lu heur grootste gehaimen te ontfutseln en heur t hemd van t gat te vroagen.
Ook ik bin n poar keer slachtovver west van dij praktieken. Of k nait n keer wat vertellen wol. Och, netuurlek wol k dat wel. Leste keer was in t mooie wierdendörpje Niehove. Nou, t is n barre tocht worden noar de binnenlanden van Grunnegerlaand. Der kommen was al n verhoal op zok. t Broene kaffee, woar oetzenden votkwam leek hoast oet de tied van de Noormannen te stammen. Der votkommen, over iezelk smale weggetjes mit daipe sloten aan weerskanten, was n duvelsverdrait.
En zoveul joar noatied zit ik weer mit heur in t schip.
17 joar laank het heur rooftocht noar goud en gold duurd, hebben zai mìnsen in Grunnen bölkiezer onder neuze holden. t Zol mie vrumd veurkommen, as heur schip ook nait ais deur t Pekelder Daip voaren haar. In Pekel wonen ja genog interessante lu, dij wat over zokzulf of heur veurvoadern zollen kinnen vertellen. t Was veur mie as old OldPekelder, dij regelmoateg in zien verhoalen weer terogge griepen kin op gebeurtenizzen oet t dou en nou, dit keer den ook nait stoer om der n verhoaltje oet te pikken.
Tiedsgrìnzen vervalen, as k aan Pekel denk en in gedachten vlaig ik vandoag terogge noar t stee, woar wie in 1962 kwamen te wonen. n Nij hoes aan Hugo de Grootstroat, vlak bie Achterweg. Op n hoanetree van oldste Pekelder boerderij, woonstee van boer Geert Begeman.
In vrouger tieden n romantisch stokje OldPekel mit slingerpoadjes en lutje brogjes, soms n braide plaank over wiek of sloot. Summers n landelk stee, woar wie as kwoajongens konden speulen en ravotten, jonge verkerentjes achter hegen en boskes mekoar beter leerden kennen, swinters n kolde, barre woestenij, woar gainaine, dij doar nait wezen mos, kwam.
Dat t Pekelder bestuurders in de kop kwam om op dat schiere stokje netuur n komplete woonbuurt uut de grond te stampen, is in sosioal opzicht n zegen west, veur de netuur wast n doodsteek.
Ook al binnen der gain foto’s van moakt, verhoalen, dij Begeman mie verteld het of in zien boukjes beschreef binnen zo beeldend, dat ik in kombinoatsie mit mien aigen voage herinnerns der toch n oardege foto van moaken kin.
k Vlaig nog ain keer mit tiedmesien deur de tied. Dit keer noar 2018. Sikkom 7 joar leden. k Was dou dus nog n Wiekster.
t Verhoal het as titel mitkregen:

Nutteloos hek

t Hek staait al joarenlaank verloren en doelloos aanderkaant sloot. Elke keer as k mit auto achter Pekel over Pervinsioale weg richten Winschoot rie, vaalt e mie op. Rosteg, n beetje schaif in d’hingen en haalf open, net of der körtsleden nog aine vlog even deurhìn glipt is. Of leste opmaarken klopte, wos ik nait, doar heb k pas guster n beetje sjoege van kregen. Dit olde hek is letterliek lössloagen en van de dam.
Vrouger draaide hai gesmeerd en dee e dainst as boeren-aarf-òfschaaiden tussen t haim van Hinderk Horlings en zien landerijen aanderkaant snelweg. Boer het hom bie zien òfschaaid – zeun Harmannus het vervast gain zin had in boeren – stoan loaten en lu van pervinsie of gemainte hebben t ook mor zo loaten. Boerderij van Horlings is al laank leden òfbroken. Tied het de rest doan en het t hek, verloren en verrost, mor veural nutteloos bie slootswale achterloaten.
Omdat nijsgiereghaid op n duur toch begunt te jeuken, bin k guster op fietse van de Wieke noar t old hoes in Pekel reden. Ook al staait t hoes der al joaren nait meer, ik kin hoes, toene en gerazie nog persies oettaiken.
k Bin over t sintelpad tussen boer Begeman en t haimstee, woar ooit Hinderk Horlings boerderij ston deur fietst. Vlak bie snelweg zag k, tussen hoge mèllen en veul branekkels, dat n smaal poadje noar t hek luip.

Mien hek haar k hoast opschreven. Weschienlek allendeg nog broekt deur hondje-oetloaters of aander lu, dij nog wat te zuiken hebben in Pekelder bos, docht ik nog bie miezulf.
Dat t vergeten hek veur mie symbool staait veur n belangrieke periode in mien leven, ston tot vandoage nog naargens beschreven. Dat ons hoes op H. de Grootstroat nummer 129 hoast in rechte liene mit t hek staait, is nait zo belangriek. Dat t pad tussen ons hoes en t verloren hek n dikke 200 meter is, is n oninteressant feit. Wat veur mie wel telt, is t faait, dat ik in zesteger en begun zeuventeger joaren veul en grote dreumen kousterde en ze fanatiek noajuig. Tussen joen tiende en twintegste joardag leggen je voak de basis veur hou je de rest van joen leven inrichten willen.
Wat dat hek doarmit te moaken het?
n Bult. Ain, soms twij, mor der waren ook weken bie, dat ik wel drij moal in de weke loopschounen aantrok om n ìnde te goan haardlopen. Nait omdat haardlopen mien hobby was, mor wel om op dij menaaier conditie op te baauwen. As voetballer hest behaalve n goie techniek, n goud oetholdingsvermogen neudeg. Dus wat dee ik, ik trok t veld in en luip in n straf tempo op en dele noar Emergo. t Loantje bie Horlings over, t hek deur, de blik op oneindeg ( ‘Pas op,’woarschaauwde moeke mie elke keer weer, ‘dast goud oetkikst bie t oversteken’) en sjaauwen. Dat t liggoamelk oetnavveln oeteindelk nait zoveul, of aiglieks hailemoal gain zin had het, dut aan t verhoal niks òf.
De voetbaldreum is op n bepoald mement op t stee aan Pekelder Achterweg haile leventeg west.
Guster was k dus weer even terogge. t Is tegenswoordeg n koale vlakte aan Hugo de Grootstroate, en dat dut onwerkelk aan. As k ogen dichtdou, kin k mie zo haile woonomgeven en aal mìnsen dij doar doudestieds woonden stok veur stok weer veur de geest hoalen. n Stok geschiedenis van n dikke viefteg joar, mit de grond geliek moakt.
n Verloren stok geschiedenis?
Nou, nee. As k op plek stoa, woar ons hoes ston en ik draai as n triezeltoppe in t rond, den heb k oardeg wat tied neudeg om alle indrokken binnen te loaten kommen. Herinnerns dij terogge goan noar 60-er joaren. Noar dakzitters op nummer 21, wat loater Ro-d-Ys boerderij wuir, mor ook Geert Begemans omscholen van boer tot jongerenwaarker. Van boer noar beat. t Was de tied dat Pekel op landkoart kwam te stoan. t Verinneweerde hek het t aal mitmoakt.
As k weer op fietse stap op weg noar de Wieke, rie k noa 100 meter op kop tegen n bord aan, dat op n hek van houkhoes timmerd is.
‘Vergeten houke,’ vertelt t bord mie.
t Is veur t eerst, dat ik nait konfrontaaierd wor mit olde herinnerns, mor mit n onbegriepelke tekst.
k Vroag mie òf, wat bewoonder mie – en aander lu – vertellen wil.
n Vergeten hörn?
Wait dij mie onbekìnde man wel woar e t over het?
Was k hom op dat mement tegenkommen, den haar k hom even hoarfien oetstokt, dat e zok ais verdaipen mos in Pekelder geschiedenis. Dat stokje Achterweg is zeker gain verloren en vergeten houke, haarbaargt juust n haile rieke historie. Dat vergetst nait zo mor.
Alles, ook t nutteloze hek aan snelweg, al is t den n persoonleke ervoaren en doarom de reden dat ik dit vandoage mit joe daild heb, speult noamelk n rol en het zien weerde in n mìnsenleven.

Sunt kört lees ik ( weer ) Snijders. A.L. Snijders. Hai is schriever van körte verhoalen. Bedenker van ZKV’s – zeer körte verhoalen. Ik nuim t, nait zo zeer om t beterwaiten, mor veur de dudelkhaid HKV’s, hail körte verhoalen, minder dan 220 woorden. Verhoaltjes, dij e opdut bie pad en weg, mor den mit drij keer minder woorden dan ik.

Even oettesten.

Zo vertelt hai over n man, dij noa t tanken zien porremonnee en pin ‘vergeten’ is. n Roar verhoal, mor t vrumde is, A.L. betoalt de kosten. Nemt hom zulvens veur n kop kovvie mit noar hoes.

n Week of wat leden overkwam mie t zulfde. Bie n drok tankstation kwam k achter n man te stoan, dij mit n hangende tankdop aan n koordje, mit zien pinpas ston te pielen bie t apperoat. Van opschaaiten kwam niks, tot hai mit n verontschuldegende laag bie mie kwam en zee, hai was zien pincode kwiet. Ik mog eerst wel tanken en hai ree zien auto vot.

Dou ik de slurf in t slurpgat haar, zag k hom op n òfstandje stoan bèllen.

Guster kreeg k n waskelap in handen, mit opdrokletters: Clockstede, Mevr. Wiekens, kamer 007.

Dou zai nog op zokzulf woonde, vond zai t fijn, as k bodschoppen mit heur dee, omdat zai de pincode voak vergat.

20251026

Noaschrift:

t Is mie lukt: 220 woorden, zunder titel.

Stoer was t wel, omdat der zoveul zoaken binnen, dijst geern benuimen wilst. Bevubbeld hou de man mit zien hangende tankdop wegree. Of over t perses, dat je deurmoaken mouten omdat ‘vergeetachteghaid’ slimmer wordt.

Laange doagen, körte nachten. Van jongs òf aan bin k nooit aans wìnd west.
‘Jong is veuls te drok in de kop,’ zeden ollu, as t gesprek op mien sloapelooshaid kwam.
Overdag n kloune in de kont, snachts spoukten allerhande aander lu mie deur de kop.
t Is zoals t was en nog aal is.
Van de weke was t weer zo wied. Arineke sluip de sloap van de deugdsoamen. Ik woulde as n Hollandse kaizer in gewaitensnood van linker- op rechterkaant. Om gek van te worden.

Tot t mement, dat n ‘ping’ deur de koamer echoot en rechts van mie t schaarmke van Arinekes telefoon op nachtkastje veur n tel oplicht.
‘t Is al tien over aine,’ vertellen rood oplichtende wiezertjes van mien aigen wekkerradio, n ‘glow-in-the-dark’ en kammeroad menutenteller gedurende ellenlaange woaknachten.

Meschain is t vranterghaid, mor even overvaalt mie n aandrift om ‘Schone Sloapster’ wakker te schudden en te zeggen:
‘Wel in vredesnoam het die nou midden in de nacht neudeg.’
Mit opgruiende kinder vonden wie t onverantwoord om nait 24 uur per dag aan te stoan. En nait aaltied omsonst. Kinder binnen intussentied aal op stee. Woarom telefoon snachts nog aaltied in woakstand stoan mout, is mie nog nooit dudelk worden en doarom somtieds nog wel ais n twistappel. Evenzogoud, op nachtelke oremes lig k ook nait te wachten.
De volgende mörgen bin k de eerste. Sloaperghaid wordt makkelk verdreven, omdat n oetsloapen hond en dramkat alle aandacht vroagen. Bordje van hongerlappen is snel vuld en as de kaggel schoon en vannijs vuld is, heur k sloapkoamerschoefdeur opengoan.
Onder t stoetje eten kin k nait noaloaten n opmaarken te moaken over t nachtelk geping:
‘Bist vannachts ook bèld,’ zeg k zo onverschilleg meugelk.
‘Ong?’
Heur reactie verboast mie nait.
‘Bist nait nijsgiereg?’ zeg ik mit lichtelke stemverhevven.
‘Woarnoar?’
‘Dast vannachts aine aan telefoon hangen haarst.’
‘Nee, doe?’
‘Meschain was t wel ain van kinder,’ rolt mie zunder noadenken oet de mond.
‘As zai mie neudeg binnen, bèllen ze weer,’ is t rezolute antwoord.
Zai lopt vervolgens bie toavel vot en let mie mit n haalfvolle kom kwark en n groot vroagtaiken zitten.
Doar bin k mooi kloar mit, mor nait mit n restje vaarfwaark. Zai het t nog drokker, mit schurreldouk en aander poetswaark. Dizze stomme film duurt sikkom n uur en as de klokke tien uur slagt is t kovvietied.
Rustmement in de mörgen geft mie de meugelkhaid t onvoltooide gesprek vannijs aan te koarten.
‘Bist vannachts ook bèld,’ begun k veurzichteg.
Zai schudkopt ais mit n verboasde, donkere blik in ogen en zegt den:
‘Wat hest wel aal, maal jong!’ en n tel loater:
‘Zel k even veur die kieken?’
Op mien onverschilleg scholdertrekken reageert zai nait, pakt telefoon van toavel en krigt mit ain vingerdrok n oplichtend schaarmke veur ogen. Noa n klaain zetje zai k n daipe denkrimpel in heur veurheufd verschienen.
‘Is t toch wat belangrieks?’ oppert ainegste mitkieker, woarop ik, aiglieks veuls te snel t volgende -voult as-ontwiekende antwoord heur:
‘Oh, nee, t is aine woar ik òf en tou wel ais wat mit heb.’
Zai trekt doarbie n gezichte, dij totoale desinteresse oetstroalt.
En ik?
Ik zit derbie en kiek der noar. Dat ik nijsgiereg bin, mit wel zai zo nou en den wel es wat het, blift onbesproken.
t Binnen zo van dij gehaimen in t huwelk, dij òf en tou in t rimpeloze leventje wat ruiern brengen.

Sunt n haalf joar bin k lid van ping-pong verainen op dörp. Nait groot, mor ook gain schietverainentje.
Aine van dattien in n dezien.
Hou bedoulst?
Dattiende lid let zok nooit zain. Dat hai vrijdag op t joarlieks potverterensfeestje in ‘Rozentoene’wel aanwezeg was, is n taiken, hai is ons nait vergeten.
Vanòf mien hoes in Kiel-Windeweer is t mor n hoanetree. Da’s de reden, dat ik elk aanbod om mit te rieden òfsloagen heb. Ik moak der gain drokte om, kom net as op tennisoavends gewoon op fietse.
Ook al bin k nait kòlderg in hoed, as k om kwart over zèzze miezulf goud inpak, krigt t òfschaaid onverwacht oetstel.
‘Hest dien telefoon ook bie die?’
Vroagtaiken heurt as n oetrouptaiken en biebeheurende zin kin k wel dreumen:
‘Stel die veur, dat ……..’
t Binnen voak lastige diskuzzies en ik vertrek zunder. Wat kin der ook beuren, k goa de wereld ja nait oet.
k Bin persies op tied om veurzitter Bert zien openswoord mit te kriegen. Spesioal veur Valentijnsdag het hai veur ‘onze’ drij vraauwlu n boske tulpen versierd en wìnst elkenain smoakelk eten.
Hongerlappen binnen t. Kold binnen, nog mor net ain hap oet mien eerste pilsje nomen, stoan zai noa Berts wìns al mantje aan mantje over volle bakken bogen om zok n bord vol Chinees lekkers op te scheppen.
Zo begunt overbuurman Menno mit n bord vol Hollandse frieten en n stok of wat ondudelke frituurtjes te bikseln. Nijsgierege ogen van zien buurvraauw Dianne binnen t begun van n biezundere over-en-weer gesprek.
‘Genoat?’
‘Nee,’ schrikt Menno zichtboar, ‘zai hebben t mie as vegetarisch gerecht aanbevolen.’
t Geft n bult kommootsie. Menno is sikkom al n levenslaank overtuugd vegetariër en dat is dus al haile laank. Menno doodongelokkeg, het gelokkeg aanderkaant buurman Haarm, dij veur n poar jewailtjes oet de zee nog wel n plekje vrij het.
Om haalf tiene rie k mit n kovver vol verhoalen in rogtazze weer op hoes aan. Arineke het zok ook niks verveeld.
‘k Heb bezuik had van Ilse en Sem-vrund,’ zegt zai mit n onderdrokte laag.
Op t oog veurspèlt zo’n gezichtsoetdrokken nait veul gouds. t Duurt den ook nait laank dat t verhoal lös komt. Zai hebben t, as soamenspanners tegen t kwoad, mit heur drijent over mien staarke weerzin tegen t doaglieks gebroek van mobieltjes had.

‘Hebt u nog een reservesleutel van zijn fiets,’ het Sem, as boaske van t kwoadoardeg trio n plan oetdocht.
Zai zollen mie, ongeleuvege Thomas, wel ais de les lezen. Mit n twijde sleudel mien fietse stelen, den zol k deurhebben, wat t betaikent as je zunder telefoon van hoes goan. Zo worden je dus onderwaarp en tougelieks liedend veurwaarp in n duvels plan. Mit zokse vrunden hè’je gain vijanden meer neudeg.
t Is aal mit n sister òflopen, omdat reserve-sleudel – dat klaain gehaimpje duurf k nou wel veur oetkommen – aargens ( te ) goud opbörgen was.
t Is n roare wereld, dij zok ongemaarkt en veur mie soms veuls te snel verlust in nije oetvindens.
k Vroag mie vandoage in alle eernseghaid òf op welke mementen in mien leven ik n mobieltje wel broeken kind haar.
Dij keer in ‘72, dou wie mit bus vanoet legerploats Hohne noar Nederland reden en motorpech t haile reziment soldoaten op n parkeerploats midden in West-Duutsland stoan luit. Wachten op n twijde bus kon nog wel uren duren. Kammeroad Rob en ik binnen dou liftend tot Duutse grìns kommen, mit traain oet Schanze noar Winschoot reden en op station heb k pas mien pabbe bèld om ons oet Sodom op te hoalen.
Of dou aargens midden 70- er joaren, onderweg van Arnhem noar Pekel n staine veurroet van onze Simca 1000 in doezend bietjes verkrummelde en der gain gerazie te vinden was? Wie hebben t mit open roete en thoes n flinke Berenburger ook red.
Nee, k huif nait alle doagen aan t snoer te liggen. Mìnsen mouten ook nait elke menuut van de dag aanstoan. t Moakt heur onrusteg, alles mout votdoadelk besproken en oplöst worden.
Ping-pong moatschoppij.
Ik mis de tied, dast wel ais rusteg achter n leeg vel pepier zitten gingst en n braif schreefst. k Wait van miezulf nait ais meer, hou laank t leden is, dat ik dát doan heb.

Sunt n week of wat staait witte poashoan weer bie ons op toavel.
n Stainen.
Al vèr veurdat poaske op kalender staait, is t hoes noamelk al in poaskestemmen.
Poaske, in taiken van nij leven.
Ook al bin k nooit aans wìnd west, toch is t dit joar, noa onze verhoezen noar Kiel, aans.
‘Aiglieks is t onneudeg om koamer mit aal dien poaske-fertuten op te klandern,’ heb k onze binnenhoes-architecte den ook al verschaaiden keren veur de vouten gooid.
t Wuir mie nait in daank òfnomen.
‘Wie hebben ja doaglieks zicht op meneer Hoan en zien toom hounder in tutenhok.’
Zai lopen van smörgens vroug tot duustern tou tuutjefloitend deur t hok. Pikken hier en doar noar n onzichtboar körreltje, nemen op tied n verfrizzend stofbad en lewaaischoppers moaken n leven as n oordail en trekken zok van gain zummer- of wintertied wat aan.

Nou mout ik wel tougeven, ‘onze’ hoan en zien doames binnen van n oetzunderliek mooi, veulkleureg ras. In elk geval veul kleureger dan t onoogliek stille, stainen hoantje bie ons op toavel.
‘Mor dat is ook n fantasiehoan,’ verexcuseert interieurverzörgster heur keuze.
Dou wie lestdoags aan n goud gedekte toavel, mit n bakken aai op stoetje, zaten en ik veur t eerst de kolde stainkip ais goud op schot kreeg, kwam k tot de verrazzende ontdekken, dat t aarme beest behaalve bloumen ook vlinders in t lief haar.
‘Vlinders in t lief? Dij pazen wel bie dij dekselse hoane van ons,’ heurde ik n tel loater aine mit n filaine laag aargens vèr op achtergrond .
Wat dichtbie is, kin aine bliekboar joarenlaank ontgoan.
Veurege weke zat ik mit n moager zunnetje op kop even in schoel van beukenhege noar de boeren op t vlakke, lege laand te kieken. k Haar boer al roken, veurdat ik hom zain haar en roamen sloten, veurdat ik noar boeten luip. t Binnen tegenswoordeg aal boeren mit laange aarms, dij sporen over t stille laand trekken.
‘Zunder dunne stront waast der niks,’ is heur motto.
As boer vlakbie is, is de stank even ondroaglek en t geluud van mittrekkende, honderden maiwen oorverdovend. Op wenakker vlakbie t Kieldaip draait hai behendeg zien logge mesien 180° en gaait grote zwaarm maiwen op n òfstandje zitten te kieken, mor as d’injectiespoit weer de grond in gaait begunt t vreetfeest vannijs.
‘Ast der van oetgaaist, dat maiwen gain stront vreten, mor leventege grondbeessies,’ het aine mie lest n moal dudelk moakt, ‘den mout zo’n strontspoit n bult daaierliek vreten noar boven brengen.’
t Is veur heur, ook al duurt t feest mor even, n goud gedekte toavel.
Of kokmaiw doarmit onze nije boerenlaandvogel worden is, is aiglieks gain vroag.
As k doar stil op mien bankje over zit te prakkezaaiern, mout ik ongewild terogge denken aan vrouger tieden. Mog k geern, ook al as lutje kirreltje tussen d’akkers en waailanden deurlopen. Midden in de ‘bebaauwde’ netuur en aaltied omringd deur floitende, kwinkelerende vogeltjes.
En as de zunne op zien haitst aan hemel ston, floot de laiwerik zien hoogste laid.
Leste joaren stuurt de zunne nog aaltied zien waarme zunnepielen op ons òf, t geluud van n laiwerik boven n korenveld heur k nog zelden en nog voaker nait meer.
‘Zai hebben doar gain leven meer, omdat der gain leven meer in de grond zit,’ zeggen lu, dij der verstand van hebben en beweren vervolgens:
‘Injectiespoit het t leven deroet spoten.’
En den te bedenken, dat mest-injectie sikkom gain invloud het op ammoniak-oetstöt.
Vanmörgen bin k even mit Wietske bie t lutje daipke langs, richten Nijkomnij lopen. Dit keer is t nait de wind, dij ons mit n zandstörm om d’oren slagt, mor n rode trekker dij ons traktaaierd op n körte windhoze vermongen mit de deurdringende mestgeur, woar wie al doagenlaank de muif én de neuze vol van hebben.
Of t laiwerikje dizze zummer zien weg noar diz’kanten weer terogge vindt, is de grote vroag.
k Zel, net as k mien levenslaank al doan heb, mien oortjes spitsen en luustern of k heur boven de hennep-, eerappel- of korenvelden heur.
t Zel mie nij doun, mor k bin der nait gerust op.

t Was moandag n bandege dag en zoals t wel voaker beurt, volgt den n onrustege nacht. Dinsdagmörgen wuir k wakker mit n onbestemd gevoul in hazzens, voage kopzere op òfstand en n ondefinieerboar geluud in oren.
‘Zol buurman Chris nou nog mit grasmesien aan t maaien wezen?’
Boeten n onmeugelk te ontkennen mörgendrang is t reden genog om bainen boeten bère te sloagen en gedien aan zied te schoeven. In t licht van lanteernpoal zai k, dat nait Chris de lewaaischopper is, mor gemaintelke putjesschepper, mit zoegslang in haand.
‘Dij binnen der vroug bie,’ denk ik en op weg om mien hoge nood te verlichten, vertelt mien wekkertje, dat t al noa zeuven is.
‘t Zol ook tied worden,’ loaten even loater twij honden en n katte aanderkaant blaauwe deur mie waiten.
Aan heur gefruzzel en gesnoef is dudelk te maarken, zai hebben t nait zo op laanksloapers. Zo komt t, dat ik n poar menuten loater mit twij honden in toene en n emmertje dreuge kattenkeudels noar gruincontainer loop.
Drokte in toene vaalt mie raauw op dak. Anna staait mit swoare schooltazze op rogge kloar om ophoald te worden, veur n laange schooldag. Zai huift nait te fietsen. Bruier Sietse is al laank richten Veendam vertrokken en dochter smookt heur eerste pafke en staait ook op punt om noar school te vertrekken. Heur opmaarken:
‘Ook al wakker?’ klinkt aans as woorden allendeg oetdrokken.
k Wait, zai binnen al minstens n uur in t ìn, t veur mie zo vrouge mörgenuur weerholdt mie om derop te reageren. Inploats doarvan zeg ik:
‘k Bin wakker worden van zoegauto.’
Twij uurtjes loater, onder t kovviedrinken komt t putjesscheppersverhoal weer op toavel.
Hou voak zai kommen, is mien vroag.
‘Twij moal in t joar.’
t Heurt waineg. Grootste probleem is bladvaal, dat veur verstoppens zörgt, begriep ik.
‘En plazzen en natte sokken,’ zeg ik inains plompverloren.
Arineke en Frederik kieken mie verboasd aan. t Vragt om oetleg:
In 2012 heb ik n boukje schreven veur klaaindochter Ilse. t Hait ‘Ilse en de toverlantaarn’.
Verhoaltjes, dou schreef k nog veul in t Nederlands, dij speulen op de Wieke van rond 2010 mit n vette knipoog noar mien aigen – Oldpekelder – verleden. Noar de tied van de melk-, vis-, gruinte- en kolenboer aan deure, mor ook sloapen in n kaaste/bedstee én van putjesscheppers.

Nostalgie?
Ik kin t nait ontkennen. Toch zit der n maal reukje aan dit soort verlangens. As k opa mit volle schietemmer noar voelnisbult zag sjaauwen en zag dat òfvoer van t riool in de sloot oetkwam, vroag k mie òf, of k en zo joa, woarom ik soms zo noar dij tied teroggeverlangd heb. Woarom ik regelmoateg mit hom mitluip, as putjesschepper mit zien jirrebak op Komnijsterwieke zien waark dee, kin k zoveul joar noatied ook nog aaltied nait verkloaren. t Heurde bie mien doaglieks leven van ìnde viefteger joaren.
Putjesschepper dee zien schepwaark nog mit n grote lepel aan n kromme stok. Huil t onderste oet de put, zodat putdeksels bie regenvaal nait wegdreven. Of grote plazzen op stroat veroorzoakten. Net as lutje Ilse vonden wie dat vrouger nait aarg. Natte sokken dreugden wel weer bie kolenkaggel. Tegenswoordeg is t riool n bron veur waitenschappelk onderzuik. Omreden dat alles mor deur weecee spould wordt, is rioolwotter n goud controlemiddel bleken op zaikteviruzzen, zoals bevubbeld Corona, mor ook op drugs. Oetsloagen geven n goud beeld van de gezondhaidssituoatsie van Nederlandse bevolken. Zoals elkenain lezen kin, binnen t gain goie ontwikkelns.
Woar k op dizze loate dinsdagmiddag, aan t ìnde van mien verhoaltje, wel benijd noar bin, is of containerwoagen, dij mie vanmörgen zo roeg oet sloap hoald het, dammeet ook bie RIVM langs mout, om zien inhold te loaten testen.

Elke keer as k via Foxhol richten snelweg rie, kin k nait noaloaten even opzied te gloepen noar t witte hotel:

‘Hotel De Boer.’

Buurman was doar kok en hai wos wat kokkerellen was. Bie mien òfschaaid van t leger onderwies in Hoogezaand, in 1980 het hai n buffet in nander flanst, woar kollegoas zok de vingers bie òfslikken konden. Koken was zien lust en leven en oet zien verhoalen sprak aaltied n zekere tröts, doar te kinnen waarken.

Buurman is al laank leden oet tied kommen en aan t hotel kist aan boetenkaante wel zain, dat t gebaauw zien beste tied had het. t Is gain mooi ploatje en noar t hou en wat, wat zok achter dichte gedienen òfspeult, bin k ook nooit nijsgiereg west.

Mor dat veraanderde dou meneer Bier in t nijs kwam.

Meneer Bier?

Nee, t is echt gain grap. Hai is aigender van t hotel en verhuurt koamers. Aan lu, dij om verschillende redens naargens aans fesounlek onderdak vinden kinnen.

Kraant meldt:

‘Wel hom bèlt het soms dijzulfde dag nog n koamer.’

Joarenlaank het gemainte lu, dij stonden te springen om n wonen, deurverwezen noar meneer Bier.

Bier helpt.

Tot anderhaalf joar leden Biers hulp nait meer mog.

Van wel?

Van dezulfde gemainte. Dij verordonnaaierde, Bier mog nait langer veur verhuurboas speulen en zien huurders mozzen mor n aander stee zuiken. Tot 10 april krigt onze goie meneer Bier tied om zien huurders de deur te wiezen. Stok achter zulfde deur is n dwangsom, dij klinkt as n klokke.

t Is jammer veur Bier, mor nog dramatischer veur zien huurders.

Woar zai t nou zuiken mouten?

t Wordt veur heur vervast n sprong in t duuster, mor gelokkeg is der in de gemainte nog n sosioale òfdailen. Dij waiten vast wel n oplözzen.

t Binnen roare, onzekere tieden.

75 joar leden was t nait aans. Mien olden, dij dou in meert nog net nait traauwd waren en dus ook nog gain ollu, zaten der net zo mit. In 1951 was wonennood in Pekel groot, net as mien opa’s zörgen om zien negen kinder aargens aans onder dak te kriegen.

As n moderne meneer Bier was opa ook nait veur ain gat te vangen. Of hai bouldoagen òfluip of dat hai makkelk zien oren spitsen kon, hai haar n goud zicht op wonenmaarkt. Zo kocht hai veur mien olden t lutje hoeske op Komnijsterwieke.

’n Kröt,’ zee mien aanstoande mouder bie d’eerste blik.

Mit n nije veurmure verdween t ‘Onbewoonboar verkloard’ van veurgevel, mor mit t ain-stains muurtje bleef t n vochteg, tochteg en onmeugelk te verwaarmen hoeske, woar wind, zunne en schimmel vrij tougang haren.

Zai hebben t in eerste joaren van heur traauwen financieel stoer had. Rìnte en òflözzen was f 25,- in de moand. Mit nog gain f 200,- verdainsten op febriek was dat n flinke hap oet heur moandloon.

Dou zai 10 joar loater noar nijbaauw verhoesden betuilen zai f 45,- hure in de moand.

Mit Bier in mien achterheufd heb k t haile riedeltje van mien pa, over hoge huren en lege lonen van viefteger joaren, nog ais loaten passeren. Heb k de rollen van dou op t nou legd en speult mien opa Bier, krigt n zielsgelokkege zeun toch nog n dak boven t heufd en let gemainte t aal op zien beloop.

‘Wie haren vrouger ook zo’n wit bordje boven de veurdeure,’ vertelt Arineke mie, as zai dit verhoal veur t eerst leest.

En wie waren nait ainegsten.

Hoeskes van onze jeugdjoaren hebben n onoetwisboare indrok op ons moakt. Dou was gelok nog hail gewoon. Wie wozzen nait van badkoamers, mor ploeterden in tobbe en vonden n kroeke in bère as t in hoes stief vroor. t Gelok zat hom nait in n mooi hoes, t was zoals t was.

Biers gasten denken der weschienlek net zo over en as de gemainte maint, noa joaren van laauwloeneg achteroverleunen regels aan te mouten schaarpen, binnen zai den nait as eerste aan zet om soamen mit Bier noar n oplözzen, n redelk alternatief – lees: n betoalboar onderkommen – te zuiken?

Zai mouten heur sosioal gezicht loaten zain. Regels regaaiern, mor mìnsen mouten aaltied op eerste ploats kommen.

Zundag 14 juli 2024
‘Quatorze juillet,’ schot mie ongewild deur gedachten.
Mien wekkertje wist tiene noa vieve. Hou k ook draai en wurg, sloap blift vot en as k, kloarwakker, n ketaaier loater bainen noast bère sloa, heur k noast mie n grommelg:
‘Roare vogel.’
Ik kotsebaal fluusternd, omreden dat matineuze diskuzzies zinloos binnen, terogge:
‘Vrouge vogel.’
Beste lezers, k moak joe op dit vrouge punt in t verhoal al vast klouk, dit wordt n verhoal over vrumde vogels. Mor ook n verhoal over mìnsen.
Baaide honden kieken versteurd, as deur van heur sloapkoamer open gaait. Allendeg Meiske is bliede mit mien vrougkomst. Heur etensbakke is leeg, kattebakke is roekboar vol.
Bie t mörgenritueel heurt n körte honden-snuvveltocht deur toene. Bie t open van boetendeur slagt Wietske aan.
‘Stil doe,’ sis ik tussen tanden deur, ‘moakst mìnsen wakker.’
Reden wordt snel dudelk, wie binnen noamelk nait allendeg. Wie binnen in goud gezelschop, Ilse is net as ik vrougopstoander. Zai zit op n klaain kleuterstoultje veur broudhok. Deurtje is open en as t Wietske lewaai verstomd is, heur k heur zachies zingen. Zai zingt veur t nije leven en veur broudhen Moeke. Vief lutje, gruine aaichies hebben persies op t òfsproken mement noa 21 doage schoal opend en oetgang verlaind aan vief donzege kukenkjes. Moekes adoptiegezinnetje het z’in alle kleuren, van geel tot gries en swaart, zulvens aine mit n borstbefje. Prachteg om te zain hou wies moeke mit heur kroost is en hou zulfstandeg t grut zok aan de wereld toont. Noa n snelle hap mouten zai weer rap terogge onder t vailege lief van Moeke.
Ik denk:
‘Hou zollen lutjen t ervoaren, datter n twijde mouderklouk op körte òfstand mit zit te koekeloeren.’
t Is n mooi begun van de dag, mor k wait ook dat t n drokke dag wordt. Schilder het beloofd, zai komt diz’kanten op om onze levensboom nij leven in te bloazen. Noa t succes van Wiekster boom – wie konden hom ja nait mitnemen – mout der n nije boom kommen. Dit moal is t plan, wie planten boom in hoes. Swaart op gruin, pazend bie nije keuken.
Datter snommedoags nog meer veziede aanschoeven zel, zel dij pret vast nait drokken.
Al veur 8 uur is t haile hoes al in rep en ruier. Ik bin al doagen euvel aan, regenwotter van leste tied het n groot gat in nije oprit sloagen. Euvel is snel deur schoonzeun vonden, n lekke riolerensbuis.
’t Is snel verholpen,’ stelt hai mie gerust, ‘k mout allendeg even wachten tot Praxma open is en k zet joe der zo n nij t-stok tussen.’
Reden genog veur n klaain feestje en om negen uur zit de haile femilie te genottern van Arinekes baksel, toart mit kaarzen en n toefke kloproom oet spoitflèze.
Om haalf elf heb k t hoes veur miezulf. Veziede is vot, Arineke bie de super en ik besloet mit Wietske aan de sjaauw te goan. Mit zicht op ‘Toukomst’ zai ik dat Wietske op achterpoten zitten gaait en noar boven kikt.
‘Dij zugt ze vlaigen,’ denk ik.
Op t zulfde mement zai k boven t hoge hennepveld n grote vogel veur de zunne langs vlaigen. n Ooievoar. Veur twijde moal mout ik Wietske tot de orde roupen, zai wil der achter heer. Ook omdat t zicht op ‘Langpoter’ heur deur t korenhoge gruingewas ontnomen wordt, blift t bie ain terechtwiezen.
Weer terogge op t haimstee, zai ik dat Arineke ook thoes is en bodschoppen noar binnen sjaauwt. Zai het t zichtboar had.
‘Gekkenboudel was t in de winkel.’
Zai komt de konkluzie, mìnsen binnen toch mor roare vogels.
‘Ik heb net ook n vrumde vogel zain.’
Zokse opmaarkens kommen as vanzulf. Woar je nait mit opgruid binnen…..n Ooievoar blift veur mie nog aaltied n biezundere verschienen.
Om haalf aine mout Arineke weer op pad. Schilder het gain vervoer. Mit n ketaaier hìn en n ketaaier weer terogge mout zai om 1 uur toch hoast wel weer op t haim wezen. t Wordt haalf twije as zai zok meldt. Vroag woarom zai zo loat is, bliekt nait relevant, zai het n old poezenmandje van zolder neudeg. t Slagt onze diskuzzie dood, want zai is al weer vot. Reden wordt mie noa n zetje dudelk. Schilder het onderwegens n lutje vogeltje van de weg plukt en zit nou mit ongeloksvogel in handschelp in auto te wachten.
‘Welke roare vogel dut nou zokswat,’ denk ik, ‘loat de netuur …….’
k Mout miezulf terechte zetten, laankleden zöchde ik wegkaant en bospad ook òf noar dode, haalfdode daaier. Veur mien versoameln opgezette daaier.
Gusteroavend heb k mit plezaaier noar EK-finoale keken. Nait allendeg omdat Spanje won, mor ook omdat ploaggeest van t haile Nederlandse volk, penaltyversierder Harry Kane wizzeld wuir. Mien braif van 11 juli aan hom het doar vervast gain rol bie speuld.
As k noa òfloop Engelse speulers mit tonen in aaske t veld òflopen zai, besef ik, dat mien (veur)oordail over Kane nait veur t complete elftal geldt. Gelden kin.
En òf en tou mout ik eerlieks erkennen, datter in miezulf ook regelmoateg n vrumde, roare vogel hoest.

Net binnenkommen:
Bericht schilder, t muske vlogt al weer.

Opstoan mit n lege agenda kin aanloop wezen tot n rustege dag. Gain òfsproaken op t pergram, dij die haile dag op klok kieken loaten en dij die voak al vèr vanteveuren onrusteg in hoed moaken, zörgen veur n ontspannen open van de mörgen.
As k net kraante aan kaant legd heb en mie òfvroag of t al tied is veur mien eerste kop kovvie, wordt der vezichies op koamerdeur klopt. k Roup gewoontegetraauw:
‘Binnen,’ en besef, dat automatismes n levenslaank automatismes blieven.
t Is Ilse, dij mien mörgenrust versteurt. Zai glopt om deure. Te oordailen noar heur grote ogen en heur redelk rode konen, mout der wat aargs beurd wezen en in sneltraainvoart schaiten mie de maist vervelende gedachten deur de kop. k Wacht even òf en noa n daipe zucht, heur k heur zuchten:
‘Ik moet vanmorgen om kwart over negen naar bloedprikken.’
Ain blik op klokke vertelt mie, t is ain menuut over negen. Schounen stoan nog onder toavel en twij menuten loater loop ik mit oldste klaaindochter en roeg hoar op de kop noar d’auto. Opa staait aaltied op stand stand-by.
Onderwegens krieg k t verhoal van heur onverwachte overvaal te heuren. Zai het wel de wekker zet, mor dij is nait òflopen. Denkt, dat zai d’oavend der veur heur pa wel verteld van heur prikòfsproak, mor wait dat nait recht zeker.
‘Moakt nait oet, k was ja toch wakker.’
Noa n körte stilte, vragt zai:
‘Weet je waar je moet zijn?’
Joazeker wait ik dat.
‘In d’olde SBHS toch,’ vroag ik nog veur zekerhaid.
Zai kin zok rusteg vervoaren loaten en mit n haalf oog noar rechts zai ik, zai zit al te wachten op mien verhoal. Ik heb mor n lichte stöt in de rogge neudeg.
‘Jij hebt daar vroeger nog een jaar gewerkt, hè,’ is genog aanlaaiden om mien verhoal oet schooljoar ‘78/’79 nog ais lichies over te doun.
n Biezunder schooljoar, omdat onze Scheepstroaschool òfbroken wuir om ploats te moaken veur nijbaauw. Mit noodgebaauwen op t plaain van technische school en twij hoogste klazzen in t grote stainen gebaauw, tussen aal dij grote bungels, was t best wel n spesioal joar.
As k auto om dattien over negen parkeerploatse opdraai, mout ik concluderen, der is niks van t olde schoolgebaauw overbleven. Nait van boeten, ook nait van binnen.
Ilse is zo kloar. Körte tied op wachtstoultje het veul herinnerns bovenbrocht en ik heb mie in de stilte van wachtkoamer al veurnomen, k wil olde beelden van dat joar op dia en foto wel ais teroggezain.
Op terograais noar hoes stel ik veur n klaaine omweg te moaken deur mien olde buurten. Spoorstroat-Kieldaip. Linkerkaant Erasmusweg is aal nijbaauw, rechts is t bie t olde bleven. k Wil Ilse der nait te veul mit vervelen, mor bie n bult hoezen wait ik nog persies woar wel woonde. Gedachtenvlucht is oorzoak, dat ik nait mit mien verstand bie de echte wereld wezen kin. Tot t mement, dat Ilse, schienboar zo mor oet t niks noast mie begunt te wuppen op stoule en ropt:
‘We zijn net door een Google Street-View auto gefilmd.’
Ook al haar k zo’n auto nog nooit zain, t was mie so-wie-so dus kompleet ontgoan.
‘t Binnen toch ook wel utersten, woar k mit konfrontaaird wor,’ besef ik.
Wie binnen baaiden fotogroaf. Allewel. Mien olde dia’s heuren bie n vergeten wereld en binnen nait te vergelieken mit heur moderne camera’s.
t Ommetje deur de buurte het verder waineg nijs opleverd. t Daipe gat, woar ooit mien legere schoule stoan het, is nog aaltied n daip gat. De schoakel noar t verleden van 45 joar leden duurt, veur de duur van t veurbierieden, meschain tien tellen en den is t weer vot en goan wie over tot de orde van de dag.
Poetsen!
Poetsen??
Joa, al wekenlaank stond in onze agenda: auto poetsen. t Was hoogneudeg, mor t komt der voak nait van, mor noa omzwaarvens deur Hoogezandster dreven heb k guster Arineke zo vèr kregen, wie goan vandoag deur de wasstroat.
t Rezeltoat is oogverblindend. Hai glimt weer as n keudel in duustern.
Woarschaauwen!
t Zel vast nait beuren, mor stel, ie verdwoalen ooit ais in Hoogezandster buurten, dij ik net beschreven heb en ie hebben Google Maps neudeg, let den nait op dij voele swaarte auto.

Lutje Robin is weer terogge!
Gustermörgen zag k hom veur t eerst weer zitten, op leunen van toenbankje.
‘Zol t wel dezulfde wezen, as dij ons aaltied gezelschop huil op de Wieke?’
In Arinekes vroag zit t antwoord al verpakt. Zai twievelt.
Ik bin der vast van overtuugd, Wiekster roodborstje is ons noavlogen. Mien staarkste bewiesgrond zit hom in t faait, dat zowel toenbankje as t vouer-vogelhokje de raaize van de Wieke noar Kiel mitmoakt hebben.
‘Hai het ons zöcht en noa anderhaalf joar weer vonden!’
Inde diskuzzie?
t Is meer n begun, van langsoam deurdringende nije inzichten. Om dat te begriepen, mout ik even teroggeschoakeln noar gusterse dag, noar t mement, even veurdat ‘verloren zeun’ weer op t haim kwam.
t Is n uur of tiene as k in kroakstoule noar t gewummel van muskes rond vogel-vouer-hokje in veurtoene zit te kieken. Wat n levenslust leggen dij vogeltjes aan de dag. t Is n lust om noar te kieken. Hebben zai de roape vol, vluchten z’even in de dichte hoagbeuk om t eten te loaten zakken. Of en tou kriegen n verdwoalde okster en n swaarte merel ook de kans om wat van oetgebraide vogelmoaltied mit te pikken. Vogels hebben n groot haart, volgens mie, gunnen ook n aander heur dail.
Omreden dat kovvie-veziede meer verwacht dan bloots kovvie, bin k n zetje oet beeld, mor as k weer in vogel-kiek-pesietsie zit, zai k tot mien stomme verboazen n roodborstje op leunen van toenbankje zitten. t Vervolg heb k hierboven beschreven, mor wat ik nait vermeld heb is, dat de toene verder vogelleeg is. Der is gain mus, merel of okster meer te bekennen, hou schaarp ik ook kiek. Allaaind t lutje roamentikkertje zit pontifikoal as n kunk op zien troon in t ronde te kieken, net of e mie beduden wil:
‘Ik bin der weer.’
Mien bliedschop is groot, mor dat mit t verschienen van t oranjeborstje aal ander vogels oet zicht verdwenen binnen, zet mie aan t denken. Zollen dij vlucht wezen? Zollen zai op de loop goan wezen veur zo’n klaain schieteg onderkroepertje? Zol t den toch woar wezen, wat lu van t roodborstje beweren?
Ik kin t mie nait veurstellen en schaait ongemaarkt twij joar terogge in de tied noar de Wieke. Meertmoand. Ik lig op knijen tussen de crocussen, vlakbie t vogelhokje winters onkruud te waiden. Maist opslag van op grond valen vogelzoad. Roodborstje zit op nog gain meter van mie en pikt hier en doar wat zoadjes van de grond en k heur hom zeggen:
‘Dat krigst mit dij roege vreters.’
‘Roege vreters?’ zeg ik verwonderd.
t Antwoord is rondoet schokkend:
‘Waist wel dat muzzen dikke knooipotten binnen en overal woar zai toaveln der n rötzootje van moaken.’
As k verboasd in t ronde kiek, zai k dat ik hailemoal allendeg op knijen in toene zit en datter verder van mìns noch daaier en zeker van n roodborstje gain sproake is. Mit wel k proat heb is mie n roadsel. Was t mien aaltied-beter-waitende-ik of …….
Beschuldegen aan t adres van t muzzenvolkje kin k nait zulf bedocht hebben. k Bin ja n muskefan. In koamer hangt al joaren n fotopetret van n Amsterdams muske. Ook in ons nije hoes hangt hai trotsk aan de mure. Mor t vrumde gesprek van twij joar leden het wel gevolgen had. Sunt dij tied heb k mie wat meer in t leven van t nationoal maist favoriete vogeltje, t roodborstje mit zien oranjekleurege borstlap verdaipt.
As ornithologen logen hebben, laig ik ook, mor t lutje knuvvelvogeltje, dat veul kerstkoarten versiert is n minne vogel.
‘Roodborstje tikt tegen t roam, tik-tik-tik.’
Wie zingen t van jongs òf aan en melodie is net zo bekìnd as t nationoal volkslaid.
‘Loat mie derin!’
Is t gewoon n drammer, dij mìnsen aanspoort om nog ais wat vouer op vogelplaank te leggen?
Veur t zulfde geld het hai gewoon n hekel aan dij vrumde vogel aanderkaant spaigelnd glas, dij vervelende indringer en wil hai hom votjoagen.
Dat veul lu roodborst as n symbool veur hoop zain en denken, dat hai gelok brengen zel, mouten dat ais veurleggen aan t roodborstwiefke. Den zollen zai heuren, dat mannetjesputter noa t poaren en oettocht van jongen, zien vraauw as eerste van t haim jagt. En luustern zel zai, aans zol zai t wel voulen. Hai kin gewoon gain aander vogel in zien territorium velen.

Mit dizze leste opmaarken bin k aanbeland bie t maist tegenstriedege onderdail in t karakter van onze nationoale vogeltrots: Aaltied op zuik noar mìnselk ketakt is t vredeg en vreedsoam soamenleven mit zien soortgenoten nait aan hom besteed.
En ik?
Ik bin zeker van plan om kommende tied t lutje dictatortje naauwlettend in de goaten te holden en as t aal woar is, wat aandern beweren, den…….
k Loat in elk geval mien muskes nait votjoagen.
k Zel joe van mien ervoarens op de höchte holden.

Deur spelbreker regen en zien onòfschaidelke moat luchtvochteghaid hebben wie besloten n professionele vochtvreter van onze aannemer te lainen. Hai schaidt locht en wotter, mor is ook n lewaaischopper van t zuverste wotter. t Kin even nait aans. Aal dij liters vocht, dij stucadoor in grote tönnen noar binnen brocht het, waaien zunder zun en wotterhapper nait vanzulf noar boeten. En wanden en plavvon mouten veur volgende weke dunderdag wel dreuge wezen, want in n sauna kist gain muren vaarven.
Omreden dat regaaiern veuroetkieken is, besloten wie gusternommedag vast oet te kieken noar muurvaarf en n poar rollen behangpepier. Bie Praxma binnen wie kind aan hoes en vraauw van vaarfhuzzelmesien is intussentied n goie bekìnde van ons worden.
‘k Hoop,’ zee k oet grond van mien haart, ‘dat dit leste keer is, dat wie n grote bodschop bie heur ploatsen.’
Ik kin den ook gain kwast, plemuurmes of muurroller meer zain.
As k tevreden mit t rezeltoat mit twij 10-liter emmers in haand en 3 rollen behang onder aarm deur t poortje noar boeten lopen wil, begunt der plöts n sirene te loeien, dat heuren en zain ons vergaait. De schrik is groot.
Ik kiek verboasd om mie tou en zai datter bie kassa twij n jong stel net as ik van plan is om noar boeten te goan. Hai blift net as ik stokstief stoan en wie kieken over en weer vergrèld noar mekoar. Mit handen vol kist nait wiezen, aans haar k zegd:
‘Lu van bewoakensdainst, doar lopt de doader.’
Onze kassajuvvraauw is d’eerste, dij weer bie heur pozitieven is, bekikt mie van boven tot onder, knikt begripvol en vragt vervolgens hail vrundelk:
‘Hebben ie meschain n nije boksem aan?’
Ook zunder spaigel in de buurt, verneem k dat ik van kleur verschaait en vroag mie òf, hou dat mìns waiten kin, dat ik n dag leden bie Goudkoopwinkel inkopen doan heb en n poar nije onderboksems kocht heb. Bliekboar komt t antwoord nait snel genog en zai zegt wat vranterg:
‘In klaaier kinnen soms ook wel labeltjes zitten mit n stokje metoal.’
Van achtern krieg k n stöt in rogge en k heur Arineke verniend fluustern:
‘Hest vanmörgen toch dien nij t-shirt aantrokken.’
Zai het geliek en heur opmaarken verlöst mie van n bult ongemak. Stel die veur, ik zol doar midden in de winkel mit de billen bloot mouten. Ik kiek dankboar achterom noar mien vraauw en zai in n flits, dat de riege achter ons nait allendeg oardeg langer worden is, mor dat lu mit laange reknekken over mekoars scholders zitten te koekeloeren en zo te zain mit grote belangstellen op t vervolg van dizze kemedie zitten te wachten.
‘Zai zitten voak aan onderkaant van t hemd,’ zegt n nou wel hail ongeduldege kassajuffer.
Nou k wait, dat ik nait oet de boksem huif, trek ik maauwhemd schoamteloos omhoog en kassavraauw, dij intussentied n schere aargens oet n kastje opdaipt het, hangt al mit bovenliggoam over de baand hìn en knipt, alsof t doaglieks waark is, mien magnetisch labeltje deròf.
Achter mie heur k n man dudelk zeggen:
’t Zel ook tied worden.’
En ik, ik bin t volledeg mit hom ains. Dizze poppenkaast het laank genog duurd.

In hoes bespreken wie onder t lewaai van onze lochtontvochteger hou t aal zo kommen kon. Wie waiten t gain van baaiden, t is ons ook ja nog nooit overkommen. n Körte zuiktocht leert ons, dat vaileghaidslabeltjes in winkel wel de-activeerd worden, mor as t labeltje der nait oetknipst, den zet t aigenwieze magneetje zokzulf weer in waarken.
Soavends bin k weer aan de beurt. Roem te loat bie toaveltennisverainen klaid ik mie mit pingponggeluden op achtergrond snel om.
’t Komt goud oet, dast der bist,’ zegt Bert.
Veur n pertijtje moust wel mit twij man wezen.
As k noa ongeveer vief menuten oardeg waarm draaid bin, stopt mien tegenstander inains t spellechie en zegt mit dudelke pretogen:
‘Volgens mie hestoe dien shirt binnensteboeten aan.’
Ik schrik net as snommedoags mie weer n ongelok, – ook lichte trauma’s waarken dus noa – bekiek miezulf en mout constateren, Bert het geliek. En veur twijde keer dij dag stoa k weer in mien hemd.
Bie thoeskomst vertel k Arineke wat mie nou weer overkommen is. Zai komt nait weer bie en onder t noasnokken zegt zai:
‘Bist noa vandoag nou wel wìnd om in dien blode lief te stoan, zol k binnenkört weer n òfsproak moaken veur n sauna?’

In t stille niksdoun van loate middag op drij jannewoarie overvaalt mie n gevoul van leegte, woar k nait recht weg mit wait. Smörgens binnen wie over snijprutwegen nog noar Sapmeer reden veur wat bodschoppen, snommedoags heb k via t videobelsysteem onze kaggel weer aan de proat kregen en nou k aan t ìnde van de middag kommen bin, brandt de kaggel as n tierelier en stoa k zulf mit n pokkel vol levensmoud, barstend van energie in standje woakvlam.

t Woarom is mie nait dudelk. k Huif niks, der komt gain veziede, de hond het zien rondjes deur snij en bagger al lopen en mit niks op t pergram, word ik ongevroagd op n zachtfluwailen golfstroom mit verlaidelke kleuren en oorstrelende meziekklanken wegvoerd noar Rustland.

Veur de lezer n pas-op: Leste woord van veurege zin groag langsoam en in twij lettergrepen oetspreken. Je moggen nog ais denken, dat ik noar n Grommende en Onverzoadegboare Beer in t Oosten vlogen word.

‘Kist rust nemen om zo weer in de geduld-modus te kommen,’ beschikt bemuizuchtege Brammetje Beterwaiter mien onverwachte raaize.

‘Mor van rust wor k ongedureg,’ woarschaauw k hom nog.

t Is aal omsonst.

Woar k terechte kom?

t Is n vertraauwd beeld, dat zok veur mien ogen oetspraaid.

Zo zai k postbode Maaier, dij mit twij dikke fietstazzen vol, net begonnen is mit zien ronde langs t daip. Hai wait, dat veul mìnsen noar hom oetkieken, ook al binnen der genog lu, dij nait zitten te wachten op de braif dij hai op matte plovven let. Lieden en laifde wizzeln mekoar òf.

Op grote vaarsprong, midden in t dörp mout hai even wachten op bodewoagen van Middel. Dij het zien peerd veur woagen spand en is net van hoes vertrokken en op weg richten Winschoot. Hai wait, t wordt n laange dag, mor t peerd wait gelokkeg van heg en steg. Zulvens stopploatsen binnen hom bekìnd. Ook n bodeman mout òf en tou even de tied nemen kinnen veur n kop kovvie of n borreltje.

Bie t grote grasveld achter school zai k n jongkirrel n klaain, gloazen hokje binnenstappen. In ain haand het hai n pepiertje, in aander haand n kwartje. Zuiken in telefoonbouk huift nait en as t kwartje valen is, wupt hai zenuwachteg van t ain op t aander bain. As e ketakt het, veraandert zien zörgelke oetdrokken van t gezicht en k zai hom òfwizzelnd kwedeln en den weer luustern. Mor ain kwartje duurt nait laank en t gesprek veuls te kört. Op weg noar hoes denkt hai: Meschain is t beter n braif te schrieven.

Tied van dou en nou verschillen in veul opzichten. Ofst wilst of nait, wie zitten aingoal boven op t nijs. Onontkomboar. Krantenjongens en -wichter brochten snommedoags Winschoter kraant rond. Pabbe las kraant pas noa t oavendeten, ook al brocht Winschoter aiglieks al gain nijs meer.

Ik bin langsoamaan beetje bie beetje mitgruid in dizze (r)evolutie, mor voul mie voak nog n touvallege pazzant in n vrumde, roazende wereld.

Veur de jeugd is dit de normoale werkelkhaid. Zai lagen mie voak oet, as k over vrouger begun. Begriepen ook nait echt, hou t leven der dou oetzag. Benuimen t as olderwets en k wil nait in dezulfde val trappen as mien voader, dij k t zulfde verweet. Dus hold ik mie stil, mor k bin gewoon van twij werelden en leef in baaide. Loop den ais, net as vrouger aan landskaant en den over brogge noar aanderkant daip. t Zol nait bie mie opkommen om net as Munchs hoofpersoon midden op brogge te blieven stoan, mit handen op baaide oren en hail haard begunnen te bölken, dat Daipsters en Anerkaantdaipsters bienander kommen mouten.

Ik kin n bult van klaainkinder leren. Mien schaarmgebroek is net as k vrouger dee, in princiep nait aans as t schrieven in n schrift. Zai leren mie wat daiper te goan dan t oppervlakkege. Soms zit ik in de riege noast heur en dou – in daipe stilte – net as zai. Tikken, schoeven, vegen.

k Bin benijd hou zai over 50 joar op heur klaainkinder reageren goan en aansom.

Joen probleem is, ie hebben gain timmermansoog.
t Klinkt oet de mond van schoonzeun as:
‘As k joe was zol k ais noar brillendokter goan.’
Van schrik versloek ik mie hoast in mien eerste slok kovvie.
Wat mien probleem wel is?
Onze wandklokke, n regelateur – n joar of wat leden veur n habbekrats op de kop tikt bie noaberman op de Wieke – lopt nait goud.
‘k Heb hom toch echt zuver wotterpas hangen,’ is mien verweer.
Om te demonstreren hou k dit soort zoaken aanpak, goa k op n poar meter van klokkenmuur stoan, kniep ain oog dicht, hold doem en wiesvinger in houk van 90° en schoef mit verkregen kennis zo neudeg klokke n ìndje noar rechts of links.

t Ontlokt, zowel in woord as geboar waineg bievaal van timmersmanszeun. Zien antwoord frustreert as e wist noar baaide vertikoale baalken in houk van koamer.
‘Ik denk, dat ie gewoon, zunder t deur te hebben, teveul noar schaive binten keken hebben.’
t Klopt. Aiwenolde binten binnen n sieroad veur t oog, mor stoan zo schaif as n kraab. As ik nog stief aan t prakkezaaiern bin hou t nou verder mout, is hai al oet t zicht verdwenen, om n poar tellen loater mit n echte wotterpas op batterij te kommen. t Apperoat logt nait. Klokke, dij volgens mie zuver recht hong, hangt wel n centimeter oet t lood. k Schoamde mie dood.
‘Om herhoalen te veurkommen, zet ik aan ziedkaant van klokke n potloodstreepke op muur.’
n Mìns mout bliekboar n beetje praktiek hebben.
Weer terogge aan kovvietoavel zit onze kovviedrinker toesjoer onrusteg op stoule hìnneweer te schontjen, kikt regelmoateg over scholder achterom noar de klokke, trekt n moal of wat n bedenkelke rimpel in t veurheufd om den inains zunder woarschaauwen midden in t gesprek vot te lopen. Noar onze wandklokke.
Wie binnen veur n mement oet t lood sloagen.
‘Is t nog nait goud?’ vroag ik.
t Antwoord loat even op zok wachten, komt noa n poar tellen:
‘Klokke tikt onregelmoateg.’
Vervolgens begunt hai weer te schoeven mit klokkenkaast. n Beetje noar links, den weer aander kaant op en net as ik mie der mit bemuien wil, heur k t verlözzende:
‘Zo tikt t klokje zoals t mout.’
Ik heur t verschil nait, mor dat het n aandere oorzoak. Dat t controle-streepke deur dat geschoef vot is, wordt oplöst deur n blaauw baalpìn-lientje.
De vroag of klokke nou nog wel wotterpas hong, heb k nait meer steld. Stel die veur, haren we meschain ook nog n daarde streep op mure kregen.
In mien geboortehoes, op Komnijsterwieke was t aans. Doar was werkelk alles schaif wat de klokke sluig. Dat wie as lutje grommen leerden om te goan mit de schaifhaid van t hoeske, was n kwestie van zulfbeschaarmen. Pa haar, weschienlek in n buie van bittere zulfspot, zulvens n pazende noam bedocht veur t lutje aarbaaidershoeske op nummer tiene:
‘Schaive villa.’
Baauwd op slempgeuten, mit n haalfstains muurtje was t ook vroagen om problemen. Zo heb k mie loaten vertellen, dat ik as kind voak oet bère vuil. Pabbe was n pragmaat en von n oplözzen deur twij planken aan ziedkaant van t ledikant te timmern.
Kregen wie veziede, ook veurnoame lu, zai luipen aaltied achterom. Deur veurdeur noar binnen goan, was noamelk levensgevoarlek deur schuunse ski-hellen. Aan keukentoavel soep eten was hoast onmeugelk. Pabbe het dou aan toavelpoten aan ain kaant n stok òfzoagd.
Knitters in roeten was normoalste zoak van de wereld. Glaszetter haar der n beste verdainste aan, mos regelmoateg mit nij glas en stopvaarf op kommen droaven.
Toch waren dij eerste tien joaren in t schaive hoes mooie joaren, woar k mit veul plezaaier op terogge kiek, want wees mor eerlek:
Zoals t klokje thoes tikt, tikt t naargens.

Soms krigst op t nijs ook nog wel ais wat aans te zain as oorlog en aander ellìnde. Nijs, woarst nait mit kromme tonen en veuls te voak mit gevoulens van weerzin noar zitst te kieken.
Ik vond t woensdag, ook as nait-bootjevoarder n prachteg gezicht aal dij olde brikken, brakken en schouners t Amsterdamse IJ te zain binnenzaailen. t Leek mie wel n toezeboudel en k zee mit daip respect veur stuurmanskunsten van lutje en grote kapteins:
‘Dat t aal goud gaait.’
‘Dat t aal goud gaait mit dij katte van ons,’ antwoordde Arineke op t zulfde mement en wees noar open koamerdeur, woarachter Coco-kat as n echte scheepskat in t want noar t hoogste punt van de mast klommen was. t Was n komisch gezicht, dij baaide kraaloogies boven de deur oet te zain.

Even kwam de gedachte bie mie boven, dat zai t op onze ondernemende hoesspin Simon, dij zok tussen t plavvon en steunbaalk n aigen (vang)netwaark baauwd het, veurzain haar.
Dat Meiske onderaan de mast op t dek zitten bleef en nait noar moekes veurbeeld ook in de poale klommen was, vonden wie nait biezunder. Meiske het noamelk nait de genen van Coco mitkregen. Zai holdt t platte van voutjes laiver op de grond.
Wie zain t doaglieks as baaide katten in kattenren zitten. Onder de grote esdoorn zoemt t van smörgens vroug tot soavends loat, as ook nog fladdermoeskes oetvlaigen, van leven. Onze katten hebben t aal in de goaten en der huift zok mor n spin te bewegen of n verdwoalde vlinder of mugge deur t goas te woagen, den wordt de jacht votdoadelk opend. t Iest ons soms tou, hou Coco zok regelmoateg mit noageltjes in t iezern hekwaark tot aan t dak woagt. Veur Meiske huiven wie dij angst nait te hebben.
Lestent heb k ais lezen, datter lu binnen, dij heur binnenkat vernuvern mouten mit spesioale kattenspelletjes op de televizie. Pergramma’s woar veul bewegen in veurkomt en dij t jachtinstinct van katten prikkeln mouten.
t Leek mie oardeg vèr zöcht, mor dat komt weschienlek ook omdat wie twij katten hebben. Dij hebben boeten t boetenleven ook mekoar nog. Zeker twij moal per dag, mor voak nog voaker binnen der mementen, dat ain van baaident t maal vel omkrigt en den joagen zai as wildebaisten achter nander aan. Den kist die beter mor baargen.
Nog even terogge noar de woensdagoavend van ‘Sail Amsterdam’, mor den veul loater. Wiezers lopen op t ìnde, as der inains n voulboare ruiern in koamer ontstaait. Woar t votkomt, k heb gain idee. Woar n poar tellen leden alles nog in daipe rust was, zai k dat Coco inains mit grote ogen in t ronde kikt en kroakgeluden onder toavel geven aan, dat ook Meiske in heur pepieren puut in bewegen kommen is. Reden van dizze stille kommootsie lopt mie op t zulfde mement hoast over tonen. k Herken hom in ain oogopslag. t Is onze Simon, mor tougelieks springen ook twij katten in t ìnde. Dit keer is Simon gain joager, mor prooi en woar Coco n uur of vare eerder zunder rezeltoat in hoanebaalken klommen is, krigt zai nou n twijde kans.
‘k Heb nooit waiten, dat spinnen zo haard lopen konden,’ registraaiern mien hazzens, as Simon over t klaaid giert om vervolgens in t onzichtboare duuster onder baank te verdwienen.
Ain achtpoter tegen twij vaarpoters zol aiglieks oetdraaien mouten op n overwinnen veur de lesten. Twije tegen aine?
Klopt aiglieks nait, omdat Meiske meer veur spek en bonen mitdut. Zai bekikt spinnenjacht van n òfstand en let heur mouder t waark doun. k Vroag mie wel ais òf of Meiske gain arachnofobie, spinnenangst het. Alles bienander is dat ook de reden, dat Simon, n joekel van n spin, noa twij runs over t klaaid baaide katten, mor ook mie, in grote verwarren achterlet. Of e zien bovenhoes opzöcht het of n aander verstopplekje vonden het, vertelt dit verhoal dus nait.
t Ainegste wat dit verhoal wel dudelk moakt is de vroag wel van ons baaide katten de echte scheepskat is.

k Vroag mie wel ais òf, hou ik zo versloafd roaken kon aan sukkeloa. Streude, zo klaain as k was, tot groot ongenougen van mien olden, al baargen sukkeloa-körrels op stoetje. Of smeerde dikke loagen sukkeloa-pasta op brood.

t Het mien olden n bult kopzere bezörgd, dat ik allendeg zuit, broen broodbeleg koos. Ik haar der gain liefzere van.

‘Te veul sukkeloa is ongezond,’ mouten zai docht hebben en hebben mien ‘foute’ broodbelegkeus perbaaierd bie te sturen.

t Luip aans. Keze, lekkerste ham en leverpastei bleken nait aan mie besteed. Ik at nog laiver n boterham mit tevredenhaid of zulvens dreug brood dan dat ik van mien favoriete hoagelkörrels òfstapte. t Was gewoon onmeugelk en over smoak vaalt ja nait te twisten.

‘n Bord Brinta den?’ zee mien mouder op t lest tegen t hopeloos geval.

Mor net van bère òf en den zo’n bakke vol stierderge tarwevlokken veurschuddeld kriegen, was wel t aargste wat mie in mien jonge joaren overkommen is. k Dus t nait haardop tegen moeke zeggen, mor t dee mie staark denken aan de haalfvloeiboare brij, dat opa Streun aan zien swienen vouerde. En den mog der ook nog zoveul suker over streud worden, dij smurrie kreeg ik nait deur t sloekgat. t Kin hoast nait aans as dat ik regelmoateg mit lege moage noar school goan bin.

Veur t vervolg van dit onaangenoame verhoal moak ik n grote sprong in de tied noar midden 70-er joaren. Noar t hoeske van mien vrundin en heur mouder.

‘Wie denken der staark over om weer n hondje te nemen,’ zeden baaide wichter op n dag.

‘Ie hebben al twij katten en twij cavia’s en n klaain hoeske, woarom wollen ie den nog n hond hebben,’ wol k zeggen.

Mor k haar doar niks te vertellen en zo kwam t, dat vrundin en ik mit mien Simca 1000 noar Winschoter asiel raaisden om n hondje te zuiken. Dat zuiken was nait stoer. De keuze was reuze, mor t was wel n haile toer om n hondje te vinden, dij nou net in heur hoesholdentje pazen zol.

Ik koos n klaain, broen hondje, dij mie bie binnenkomst in de grote hondenren aingoal al veur de vouten luip en mie mit smekende ogen aankeek. Arineke haar n pluzeg mormeltje op t oog, dij heur hondenogen onzichtboar achter n ponnie verbörgen haar. n Onoogliek beest, vond ik. Om in t openboar gain roezie te kriegen, zee Arineke:

‘Wie nemen heur allebaaide mit.’

t Het der om bandjed, mor t broene hondje won. Glansriek.

Ook al kreeg zai bie thoeskomst twij katten in de gedienen, schoonmoe was votdoadelk weg van heur. Over honden en katten was zai kört:

‘Dat went wel,’ zee zai, vol vertraauwen.

Over de noam hebben wie dou nog laank bakkelaaid. Ik won weer en zo kreeg k, zunder dat ik mien versloaven huifde te verkloaren, mien zin. Heur sukkeloakleur was genog om t hondje Sjoko te deupen.

Al snel wuir dudelk, dat ik n goie haand van kaizen haar. Sjoko bleek n hond oet doezend.

‘n Traauwhaarteger beest mos nog boren worden,’ vonden wie.

En …. ook mit katten is t aal goudkommen.

Sjoko, zo zollen ie begriepen, is al joaren leden oet tied kommen. De reden, woarom zai hier op dit mement en op dit stee nog ais op toneel verschient, het te moaken mit onze iezern katte. De katte, dij zok twij joar laank verstoppen kon in n verhoesdeuze en sunt kört veur t oog van Kielster volk vanòf n lutje toaveltje weer noar boeten kieken mag.

Mor t gaait hier nait om de katte, mor om de deuze. Hou groot was onze verwondern, dat doar noamelk n boukje in zat. n Kinderleesboukje. Over n broenachteg peerdje, mit de noam ……. Choco.

‘Dat is mijn leesboekje uit de eerste klas,’ zee n verboasde, mor veural blied kiekende Anna.

‘Die was ik al jaren kwijt.’

Dat heur bliedschop over t teroggevinden van t boukje veur n kört mement wegvuil tegen mien saggrijn, kin k nait recht goudproaten.

‘Plagiaat, noamdaiverij,’ lag mie veur in de mond.

k Heb t vandoag bie hondennoamen nog even noakeken. Bie de sikkom zesdoezend, 6000 !! noamen staait nait ain Sjoko.

Haar k al nait zegd:

‘Sjoko was n hond oet doezend.’

En vandoag zeg k t nog n keer, mit n klaaine aanpazen:

‘Sjoko was n hond oet doezenden.’

Wat n toustand.

‘Vief joar leden ist, dat wie zo’n winter had hebben,’ lees en heur k links en rechts om mie tou.

‘Tied om ais n sfeerimpressie te moaken van ons woonstee,’ docht ik.

d’Haile dag mit tonen veur kaggel zitten is ook niks en dus trok ik mien stevels veur daarde, of wast al veur vaarde keer aan om mit Wietske n rondje om boerderij te moaken.

t Idee was meschain wel goud, mor k voulde votdoadelk natteghaid, dou’k in mien linker stevel schoot. Vrouger mit schoaltjelopen achter kleuterschool op Komnijsterwieke overkwam mie zokswat wel voaker. Hou mien stevels, k haar intussentied ook mien rechter aandoan, van binnen zo nat konden wezen, lag minder aan mie as wel aan ons schuurtje. De keet staait der pas n haalf joar, mor holtschoalen binnen al zo krompen, dat WestenWind en kammeroad Snij zunder sleudel makkelk noar binnen stoeven kinnen.

t Is n triest gezicht, zoals mien geraidschop der bie staait en hangt. Der is bie beter weer nog n bult te doun.

t Belet mie nait om baaide dwaarsbungels tegemuide te treden. Mit snijschoever heb k veur daarde keer t looppad vrij moakt. Ik kin t mie verbeeld hebben, dat aargens op achtergrond n ploat opzet was, mor k heb toch echt noamgenoot Bram (Vermeulen) heuren zingen:

‘Dat is onzin.’

Woar hoalt zo’n jong dat toch vot.

Omdat der verder gain spoor van mìnselk leven in toene te ontdekken is, besloet ik onder t vegen en schoeven deur poolshoogte te goan nemen bie aans zo luudruchtege daaier. Bie de tuten is t onwerkelk stil, t loophok is leeg en as k stiekom deur t roetje van nachthok kiek, zai ik, zai binnen al op stok. t Is vroug nacht veur d’wichter. Ook van t geblaf van Wietske, dij aanderkaant daip twij dappere honden ontdekt het, worden zai nait wakker. In de veurtoene binnen vogeltjes ook al vlogen. Ik konstateer, t goud beschaarmd vogelvouerhoeske is op wat krummeltjes noa leeg. Muskes, meeskes en eksterkwoajongens hebben vervast ook al laank en braid heur sloapstee opzöcht. Mor mörgen is der ja weer n dag.

Ain blik in kattenren was voldounde, om te zain, datter naargens kattensporen in t snij te vinden waren. Zai zitten wel veur t loekje in kattenkoamer, snoeven boetenlucht, mor doar is t ook mit zegd. Koldkleumen.

Intussentied bin k bie onze boetenkaggel aankommen. Hom vandoage aansteken, bedenk ik mie op dat mement, haar meschain wel veurdailen in de vörm van n ies- en snijvrije achterdeurstoepe oplevern kind en …. t haar n bult snij-inloop schelen kind.

Bie de weg is t ain en aal prut. Veegd wordt der dus nait. In t daip ligt bomies en t is veuls te gevoarlek veur wat veur ies-activiteit den ook. Op Kielsterachterweg kroept n klaain traaintje richten Hoogezaand, mor as k mien dove oor te luuster leg, heur k verders gain kind, vogel of mìns.

Is t de stilte veur n störm?

Komt der nog meer noodweer?

Negentiennegenzeuventeger toustanden?

t Liekt hoast onmeugelk in dizze tied.

Kold binnen, mit n besloagen en deur t snijwit verkleurde brille bin k toch mor even achter tikmesien zitten goan om dizze klaaine impressie te moaken.

As t nait op pad huifst is t toch wel n mooie wereld.

Noa twij doagen onderdompeln in euliebollengeuren en kniepertjesbakluchten goan wie vandoag weer over tot de orde van de dag. Vanoavend vieren wie mit femilie nog n traditioneel nijjoarsstamppotbuffet en den is t ook echt doan mit loperij in en om hoes. Hè’ve weer rust in de keet.

t Waren weer bandege doagen, woarbie k voak t gevoul haar, dat ik in n stroomversnellen verzaaild roakt was en woar k op 1 jannewoarie pas tied heb, de tied neem om alles even rusteg te loaten bezinken. Maiste gesprekken blieken verdronken verhoalen. Keuvelproat blift nait hangen. Aander konversoatsies kommen makkelk bovendrieven, mor zet ik weg onder t kopje oninteressant ( lees: veur lezers ).

In n enkel geval komt t veur, dast wat heurst, dat t gemoud as n bliksemflits overdondert. Bist lamsloagen. Woar d’olde Van Dale t woord ‘hallucineren’ oetkoos tot t woord van t joar, kreeg ik oet onverwachte houke, oet n gesprek woar k n touvallege pazzant was, n woord veurschuddeld, dij mit ain sprong op nummer ain kwam: snokkel.

Net as dat nije betaikenis ( onder invloud van AI ) van hallucineren: informoatsie dailen, dij nait op (betraauwboare) data baseerd is en dij doarom onnaauwkeurig of volstrekt onjuust is, n negatieve oetwaarken het, het mien ‘snokkel’ n zulfde negatieve loaden. Denk ik. t Was nait best as aine die n snokkel nuimde, mor k wait t nait zeker en goa dus op onderzuik.

d’Eerste teleurstellen heb k votdoadelk te pakken as k Grunneger woordenbouk opensloa. Ter Loan kin wel de snok, mor k mout hoast snokken van verdrait, t woord snokkel kin e nait. Ook as k klinkerveraandern in eerste lettergreep toupaas, bevubbeld snukkel, geft hai nait thoes. Snokkel bestaait nait. k Leuf der niks van en doarom is t tied om vroagboak aan kaant te mietern en mie te richten op n moderner oaroakels.

Zo vin k bie ‘Dideldom’ n snokkel dattien en lees, dat zo’n snokkel n malloot is. Ontevreden over dizze oetleg, t komt veur mie, gevoulsmoateg zulvens nait in de buurte, schoef ik mien cursor verder.

In t Wiki-woordenbouk heb k biet: In t Vrais betaikent snokkel snugger.

t Zol in dij kontraainen vervast goud wezen, mor in mien toal het n snokkel niks mit snuggerhaid te moaken. Haren Vraizen meldt, dat n snokkel gain snuggere gast was, den waren zai redelk dicht in de buurte kommen. Soamenwaarken mit Vraizen is dit keer weer mislukt, ik docht biet te hebben, vang jammer genog bot.

Bie de volgende etaloazie staait mit grote letters ‘Stroattoal’ op veurroet en k strompel van nijsgiereghaid hoast over drumpel. Verkoper het t woord in de oetverkoop:

n snokkel is n persoon, dij aaltied zien sleudels loat slingern of kwiet rakt.

Wie roaken noa zien interpertoatsie in n heftege diskuzzie verwikkeld. Ik geef hom geliek, dat aine dij aingoal zien sleudels verlust n snokkel is, mor t woord het n braidere betaikenis. Hai wil nait omliek en zo gaait t woord mit vranterge blik en woord van zien kaant weer terogge in de schappen.

Weer terogge op oadem en oarde lees k dat de bekìnde Engelse schriever JB Priestley ooit n (kinder)bouk schreven het mit ‘Snoggle’ as hoofdpersoon.

‘Zol t wat wezen,’ schoot mie zo deur de gedachten of zol k weer n eendvogel schoten hebben.

t Leste klopte. t Is science fiction, dus fantasie. Snoggle ( Snokkel in Nederlandse vertoalen ) is n boetenoards, klaain en onhandeg aaichie. Dat JB mit zien onhandege fantasie-Snoggle, net as verkoper in t veurege stokje, ook weer oardeg dicht in de buurte komt van wat ik denk, dat n snokkel veurstellen mout, is puur gelok. JB het ja gain Grunneger roots.

Tussendeur nog even nijloatje: ‘Snoggle’ bliekt ook de noam te wezen van n dating-app.

Mui van t zuiken schoef k nog even veur n leste perbaaiersel bie ‘Ensie’ aan en lees doar tot mien stomme verboazen, dat zai ook n snokkel kennen: t is n aander woord/zeg synoniem veur hoer, ouwe hoeren. Kompleet weer bie zinnen, begun k te vruiten in Nederlandse volks-etymologie, toalbetaikenizzen. Kom bie Jan Stroop oet en lees n artikel, hou t ouwehoeren pas noa de Twijde Wereldoorlog in ons laand invoerd wordt.

Zo het mien zuiktocht noar betaikenis van t woord snokkel n laange raaize moakt, om oeteindelk bie t ouwehoeren oet te kommen.

Of mien eerste verhoaltje van 2026 n nije trend zet, duurf k nait te zeggen.

k Bin gain snokkel.

Mit Wietske aan raaime, heb k guster n flinke stoapel kerstkoarten op buzze doan.
‘Aiglieks is t ‘old school’, dat wie op dizze bodschop stuurd binnen,’ zeg k tegen heur. Al n zetje heb k t gevoul, dat wie mit t versturen van kerstkoarten n doodlopende weg insloagen binnen. Zol t teveul muite wezen om n koartje te schrieven of binnen priezen van possegels meschain oorzoak. Berichtjes op Snoetjebouk goan stokken sneller en t köst gain drol. t Gemak daint de mìns.

Ik duurf wel tou te geven, ik zit ook wel n beetje zo in mekoar, mor k bin nait de persoon, dij doar over beslizzen kin.
As k vlak veur buslegen in gries-graauw twijduustern weer op hoes aan goa, zai k dat ‘James Herriot’ op televizie is. Zoveulste versie en doarom net zo goud old school. Middagborrel smoakt goud en k plof mui van t lopen in hörn van baank. Ik kiek mit n haalf oog:
Twij daaierndokters zitten opsloten in n koamer en hebben de bibbers van n löskroepende slange. Ain van baaident bedappert zok en stopt t gevoarleke schubmonster in n olde deuze. Deksel derop, gevoar weken. Inde verhoal?
Nee, t begun.
Hou t zo komt?
Olde deuze het mie veul meer in zien greep dan t kronkelbaist. t Is zo’n broene deuze, woar nogal wat broeksporen op zitten. Klaaine en grote butsen. Aan dekselranden zugst, dij is al honderden keren derop en deròf hoald. Mit verhoezen van veureg joar heb k verschaaiden van dit soort deuzen noar de pepiercontainer promoveerd. Omdat mit de deus, inhold, opborgen deur verschaaiden generoatsies veur ons overbodeg worden was.
Olde kertonnen deuzen, n beter symbool veur verleden en verdwenen herinnerns kin k mie nait veurstellen.
Tiedens de rust van n stille televizie, bie t schoamele licht van n kerstboomke begun k te prakkezaaiern.
Heb k dij olde deuzen nait te snel votgooid?
Weschienlek heb k in de hoast van t oproemen t Komnijsterwiekster deuske ook noar de ratsmodee holpen. De deus, woar mien mouder mit op schoot zat in dij loate noamiddag aargens ìnde viefteger joaren, dou der n verschrikkelke störm over de wieke roasde en wie vrezen mozzen, datter gain panne op dak liggen bleef. De deus mit weerde- en verzekernspepieren, mor woar zai dou ook heur spoargeld in bewoarden. t Hoeske is stoan bleven, d’herinnern staait mie nog aaltied helder veur de geest.
Laank het dat prakkezaaiern nait duurd, omdat Sietse binnenkwam. In zien nette, swaarte pak mit wit bezoentje. Hai gaait dunderdag noar n schoolgalafeest en den moust der wel schier op stoan. Of opa al tied had haar, om te kieken of der aargens in klaaierkaast nog n old vlinderstrikje van hom lag.
Nee dus, opa was t vergeten, mor oma haar wel heur best doan en haar t swaarte vlinderstrikje teveurschien toverd. t Het, mit t eten sikkom goar, nog best wel n zetje duurd, veurdat opa t strikje op de goie lengte om Sietses haalsgat kreeg, mor t jong is tevreden noar hoes goan.
Mor veur wat heurt wat.
Hai mien vlinderstrikje, ik zien verhoal.
Gustermiddag heb k hom noamelk mit auto van school hoald. Soms in zokzulf opsloten, haar hai guster proatjes veur tiene. Leerkracht haar aan de klazze de creatieve opdracht geven, n nije politieke partij op te richten. In t körte stokje noar Kiel kreeg k, mit Sietse op proatstoal noast mie n oetgebraaid verslag van zien pertij in oprichten.
‘HSK,’ is de noam.
‘Hou bedoulst?’ vruig ik.
Oetleg was simpel, hai wol in elk geval zien initioalen, SK derin verwaarkt hebben en zo kwam hai op t idee:
‘HSK, Herstel Sosioal Kompas.’
Verkaizenspergram was dails van internet plukt, dails van homzulf. Woar t op dele kwam, mìnsen mouten meer zörg veur nander hebben, staarken mouten de zwakkern helpen, mor t belangriekste punt, wie mouten nait verainsoamen en t directe, sosioale ketakt holden en zo neudeg herstellen.
Meschain is t olderwets, mor zolst in dit licht bekeken in de donkere doagen veur kerst verwachten maggen, datter nog wel n lutje koartje òfkinnen mout. Of zoals t spreekwoord zegt:
n Koartje? Klaaine muite, groot plezaaier.

n Zetje leden las k n verkloaren van n mie onbekìnde padagoog, Philippe Meyrieu:

Vrouger muik n gezin kinder. Tegenswoordeg moaken kinder t gezin.

Deur onze wìns te vervullen, het t kind n aandere status kregen en is t onze meester worden: wie duurven heur niks ontzeggen, op stravve van ‘slechte olders’ te worden nuimd.

‘Ainegste wat ollu doun mouten,’ zegt Philippe, ‘is t kinder noar de zin moaken.’

Da’s makkelk, der is zoveul op de maarkt om oet te kaizen.

Kinder huiven mitschik deur nait meer oet.

Bovenstoand stokje is n körte soamenvatten van n ellenlaank verhoal over wizzelwaarken tussen ollu en kinder. Kist ook aans zeggen:

Aaltied drokke olden hebben n kring van personen – kinderopvang, school, grootolden en zoveul meer lu as neudeg binnen – rond heur kinder opbaauwd, dij soamen mit t exploderende digitoale media-circus in t relatief körte tiedsbestek van twij, drij decennia n alternatieve menaaier vonden hebben om heur kinder op te vouden.

Punt.

Het de pedagoog n punt?

Of d’ollu?

Bovenstoand verhoal kwam òflopen dunderdag mit n boemerangeffect terogge, dou’k n stokje in kraant las:

‘Pekel investeert 6 tön in speulplekken.’

t Heurt bie dizze tied. Zai voulen vervast n zulfde verantwoordelkhaid as moderne olders om t jong goud t leven zo aangenoam meugelk te moaken. t Siert heur, ook al köst t bakken mit geld. Kinderen mouten meer bewegen, mekoar ontmouten, speulen en sporten. Nait aingoal thoes zitten, de deur oet en noar boeten.

t Is n prachteg ploatje, mor ook n duur ploatje.

De vroag is of kinder der net zo blied mit binnen as Pekelder bestuurders. Zitten zai te wachten op n speulplek, omdat verantwoordelke wetholder t braide gezondhaidsploatje nij leven inbloazen wil.

n Openboare plek, veur elkenain.

Ik vroag mie òf, is de wìns hier meschain de voader van de gedachte. Zitten mìnsen nait zo in mekoar, dat zai geern leuven willen, dat iets woar is, simpelweg omdat zai willen dat t woar is.

k Spreek oet aigen ervoaren. Heb soms ook grote woorden broekt veur t welzijn en gelok van lutje kinder op de Wieke. Der mos n klim- en klaauwsterrek kommen vlak bie t buurtgebaauw, n poar doelpoalen veur aankommende voetbaltalenten en n JOP ( Jongeren Ontmoutens Plek ) veur de wat oldere jeugd. t Denkrezeltoat het de gemainschop stief cìnten köst, mor lutje oapkes hebben t klimrek hoast nait beklommen. Voetbaltalenten waren der bliekboar nait op t dörp, allewel t grasveld regelmoateg maaid wuir. JOP was wel n groot sukses. Dat het n bult volk trokken. Overal vot kwamen zai, mor ‘aigen’ jeugd, woar t aiglieks veur bedould was, luit verstek goan. t Het de neudege kommootsie en ( buren) overlast veroorzoakt.

Woar is t fout goan!?

k Heb der voak over zitten te prakkezaaiern.

Binnen mìnsen veraanderd?

Binnen kinder van nou aans as wie doudestieds?

Of is de wereld van tegenswoordeg gewoon nait te vergelieken mit vrouger.

In t Pekel van mien jeugd haarst ain speultoene. Aan Harmoniestroat. n Speulplek, woarst veur n dubbeltje n haile dag schommeln, wipwappen en draaien konst. Mit t twijde dubbeltje kreeg bie de vrundelke vraauw oet de buurt twij schoemblokken. k Was doar nooit ainegste en t lutje voetbalveldje het veul talenten opleverd.

Kom mit dit verhoal vandoag mor ais veur n dag.

k Hoop wel, dat ik t over vaar joar mitmoaken mag, dat wetholder, den wel burgemeester nije Pekelder speul-, beweeg- en ontmoutensplek aan Hugo de Grootpaark open zel.

Meschain n idee, op t stee, woar ik in 1962 kwam te wonen, aan Hugo de Grootstroat, is nou nog n schiere, open vlakte.

t Is 26 juni.
Soavends wordt temperatuur, noa n dag poesten en stìnnen van waarmte wat aangenoamer.
t Lopt tegen n uur of zeuven, as t mie in gedachten schot, taptaik het mie n bericht stuurd, der liggen medisienen in de kluis.
k Duurf mie veur t eerst dij dag aan de boetenlocht te woagen en schoef n zetje loater fietse onder t gat en peddel op mien elvendattegsten richten Hoogezaand. Thoes heb k 6-sievereg kluisnummer in de kop prent en k wait, k mout onderwegens regelmoateg controleren of k t nummer nog wait.
Bodschop is snel òfhandeld en mit n deuske zaalve in fietstazze, besloet ik via n klaaine omweg langs t olde hoes van 45 joar leden weer op ons nije woonstee aan te goan.
Haar k dat dus mor nait doan.
Op t fietspad langs Abraham Kuypersingel is t drok verkeer. Aanderkaant haalfhoge hege bewonder ik nije hoezen. Of k rooie kezienen nou zo mooi vind, kin k nait zeggen. Mit t waarme weer van de dag hebben verschaaiden lu besloten heur kop kovvie boeten op te drinken. t Is n kinderrieke buurte. Zai hebben heur aigen diverdoatsie. Wotterspoitgeweren.
‘Wel wat aans, as dat lutje schietpistooltje woar wie vrouger mit speulden,’ denk ik nog, as k plöts zai, dat n stok of wat kinder vanachter hege onverwacht omhoog springen en n olde vraauw traktaaiern op n dikke gobbe wotter. Zai schrikt zok zichtboar n ongelok en even bin k baange dat zai in de slinger stuur over heur stuur verlust. Gelokkeg gaait t net goud.
‘Domme kinder,’ denk ik, ‘je kinnen zo’n olde vraauw toch nait van fietse òfspoiten.’
Wat ik op datzulfde mement nait deurheb, is, dat zok achter hege nog reservetroepen verscholen hebben. Ik krieg, ook onverwacht, n zulfde loage over mie hìn en blief in veurege, vergrèlde gedachten hangen. Foute woorden schaaiten mie as mitrailleurs deur de kop, mor k hold mien fesoun.
Haile bups kinder het heur lol, net as olden, dij t tavvereel van dichtbie woarnomen hebben. Ik lees in ain blik, dat t wotterfeest heur goudkeuren wegdroagen kin. Ik kin der mit mien verstand nait bie en verlais mie onder t trappen, mit n vies, nat maauwhemd in zinloze gedachten over respect en opvouden …
Thoes kin k even stoom òfbloazen, ook al wait ik dat dit gain zin het.
Mien eerste kop kovvie van d’oavend, onder de parasol brengt neudege rust. Dochter is op 20 meter bezeg mit wotterslang heur gruintetoene op 1-meter-hoog nivo te sproeien. t Is n goud idee west om toentje zo hoog te baauwen. Den hest tenminnent, zoals Ede Stoal bezongen het, gain last van vreterij bie de worrels en mous.
t Brengt mie op t idee, dat mien bloumkes in veurtoene ook best n drupke broeken kinnen. Mit n volle gaiter loop k even loater achter dochter langs en kin t nait noaloaten n klaain stroaltje in heur crox te graimen. Zai schrikt, mor nait echt. Onder t votlopen bin k toch wel baange veur twijde moal n plens wotter in de nekke te kriegen. t Lopt aal goud òf.
‘Doe bist aiglieks ook net as dij kinder van zoëven,’ foetert mien betere ik redelk saggrijneg.
‘Mor der is n verschil, ik breng gainent in gevoar,’ verdedeg ik mie zulf.
Of is t toch aans en doun lu bie tied en wiele zokse onnoadenkende dingen.

‘Ik zit hail gezelleg in t kantoor noar boeten te kieken, deur n spleet van swoare gedienen……… Mìnsen hier in de buurt zain der nait zo aantrekkelk oet en benoam kinder binnen te vies en te voel om mit n taang aan te pakken. t Binnen achterbuurtkinder mit n snötneuze en van heur proat begriep k sikkom gain fozzel.’
t Stokje hierboven is n vrij noar t Grunnegs vertoald fragment oet dagboukaantaikens van 13 dezember 1942 van schriefster Anne Frank.
Zai het t der al ais mit heur oldere zus Margot over had, as zai aan t baddern binnen:
‘Konden wie kinder, dij hier regelmoateg veur t hoes langs lopen mor mit n angelstok van stroat visken, heur in bad stoppen, heur goud wasken en verstellen en den weer loaten lopen, den ….’.
‘….zollen zai der mörgen weer net zo voel en kepot oetzain as de dag derveur,’ haar Margot antwoord.
Tot zovèr t bericht oet t Achterhoes in Amsterdam.
t Volgende verhoaltje speult zok roegweg 20 joar loater òf. Aan Achterweg, in Pekel.
Ik bin net verhoesd vanoet n klaain aarbaaidershoeske noar n splinternij nijbaauwhoes aan Hugo de Grootstroat. Of der dou al proat wuir over sosioale woningbaauw, wait ik nait. Buren waren, mit ain verdwoalde plietsieagent en n ambtenoar gemaintewaarken oet Tukkerlaand, hoast zunder oetzundern febrieksaarbaaiders. Ollu betuilen zok blaauw aan hure: f 10, dat elke woensdag deur sigarenwinkelier Scholtens ophoald wuir. Dat t bankbiljet van 10 gulden ook blaauw was en of t zo wezen mos ook nog t petret van stroatnoamgever Hugo de Groot druig, is vervast touval west.
Op stainwörp òfstand van ons hoes stond de Pekelder woonschool, n woonbuurt, woar probleemgezinnen onder touzicht ploatst wuiren, mit de bedoulen heur vannijs op te vouden tot modelburgers. Dat was in elk geval de bedoulen. In de volksmond kregen zai t stempel ‘a-sosioalen’ opdrokt.
t Waren over t algemain grote gezinnen. En ook al haar ik in 60-er joaren t bouk van Anne Frank nog nait lezen, de gedachte, dij zai op 13 dezember ’42 aan t pepier touvertraauwde leefde ook bie mie. Dat mien pa wel ais n puut mit klaaier en schounen bie n ‘aine van febriek’ òfleverd het, doar heb k regelmoateg op aandrongen, mor zat ook in d’oard van mien olden.
‘Druig dien zuske ook nait aaltied òfdroagen klaaier van grote nicht?’ ropt plöts mien altied aanwezege beterwaiter.
Hai het geliek.
Dat wonens van woonschool roem 10 joar loater, in 1974, òfbroken binnen, het vervast te moaken mit de slechte stoat van onderhold van hoezen. Of zol t toch de formule west wezen, dij t project de daze om doan het. De vroag is ofst lu op grond van levenswieze n stempel geven kist en op n kloetje gooien moust.

Tot zover t lutje stokje over mien ervoarens aan Pekelder Achterweg.
Of der ondanks t tiedverschil van 20 joar n overainkomst zit tussen baaide verhoaltjes?
Om dat goud veur t voutlicht te kriegen, goa ik mit Anne Frank noar 13 jannewoarie 1943. Veur t eerst sunt de start van heur dagboukverhoaltjes gaait t dit keer nait over de 8 mìnsen, dij op t onderdoekadres zitten, mit nander opscheept zitten en der in mien ogen n ‘soap’ van moaken, mor hoast allendeg mor over wat zok boetendeure òfspeult:
‘Boeten is t verschrikkelk. Dag en nacht worden mìnsen wegsleept. Kinder dij thoeskommen van school vinden heur olders nait meer.’
De oorlog komt vanòf dat mement aal dichterbie. Vlaigtugen vlaigen over de stad richten Duutsland. Nait allendeg de angst om ontdekt, mor ook om slachtovver te worden van bomaansloagen, begunt n aal grotere rol te speulen. Dat ook de hoop gruit, bliekt oet:
‘En wie hebben t goud, joa beter dan miljoenen aander lu. Wie binnen zulvens zo egoïstisch, dat wie over ‘noa de oorlog’ duurven proaten.’
Desondanks slot zai dij dag òf mit de fatalistische opmaarken:
‘Zowel jeuden as christenmìnsen wachten, de haile wereld wacht en veul mìnsen wachten op de dood.’
Zol zai t veurvould hebben, dat t ook mit heur slecht òflopen kon?
De geschiedenis het ja bewezen, dat jeudengemainschop t al aiwen stoer had het en verspraaid is over d’haile wereld. Dat je as volk allendeg op grond van geleufsovertugen zo makkelk ontmenselkt worden kinnen en ontdoan van alle individualiteit, geft te denken. De gevolgen binnen bekìnd.
De net overleden paus het t ais zo oetdrokt ( vrij vertoald ):
Veur elkenain mit macht en gezag, baauw gain muren om mìnsen tegen te holden of heur achter op te sloeten, mor baauw broggen.

‘Inkt is op!!’

t Heurt as:

‘Gas op!’

Der binnen tieden dat ik t gevoul heb, datter n inktmot in hoes rondwoart. En bievullen is der nait meer bie. t Zol wel makkelk wezen, mor inktpotjes, kroontjespennen en inktlappen binnen al laank leden oet de mode kommen.

t Was vanwege hoge printer-inktnood neudeg om in alle vrougte op inktjacht te goan. Omreden dat inktwinkels op t Hoogezaand op moandagmörgen de winkels nait lösgooien, mos k terogge noar mien vertraauwde winkel op t Oosterdaip.

‘Kin k hier mien lege inktpetroon inlevern?’ vruig k noadat d’olderwetse winkelbèle oetklingeld was.

t Is aaltied zo’n klaaierij, vin k zulf, net as doudestieds mit inktpotjes. t Plestieken puutje, dij Arineke mie deromtou doan haar, was wel òfdounde.

Inlevern was gain probleem.

‘Krieg k ook stoatsiegeld mit t oog op mien milieuvrundelke actie?’ vruig k in alle eernseghaid.

Winkelman was smörgens bliekboar wel al vroug oet de veren kommen, want t antwoord vloog as n stoiternde kotsebale over teunbaanke hìn.

’n Euro!’

‘Da’s dus dikke winst,’ zee k tevreden.

‘Mor k drok die wel n euro bie de aankooppries op,’ zee e mit t kertonnen ‘vlinder’deuske in haand.

k Haar t waiten kind, gouddoun levert nog aaltied niks op.

‘Waist traauwens datter op kerton sunt kört ook börggeld heven wordt?’ schoot mie inains in de zin.

k Haar t veurege weke in t Pekelder Proatcafé, op n oavend over ‘Cartonnoazie-bedrieven’ al aan t luusterend publiek mitdaild. Dat ongeleuf mien dail was lag aans minder aan mie as aan de onbekìndhaid van t fenomeen ‘stoatsiegeld op kerton’.

Onder t mom:

‘Binnen ie ook kloar mit aal dat kerton?’ perbaaiern aal meer webwinkels de keus veur herbroekboare verpakkens te stimuleren.

Of t n golden greep is, mout toukomst oetwiezen.

Winkelman is intussentied de pries veur mien inktpetroon aan t scannen, as der plöts n glimlaag over zien gezichte trekt.

‘Wie mozzen vrouger op school ainmoal in de moand op zotterdag old pepier ophoalen.’

Ik denk dat ik even de droad kwiet bin, mor leg al snel de verbinden kerton/pepier. Pepier as grondstof, mor doar was t mien gesprekspartner nait om te doun.

‘As de container bie school hoast vol was, den kropen wie der stiekom in om te kieken noar stripbouken en zokswat.’

Ong?

‘Ik zöchde noar boukjes van Joop Klepzeiker,’ zee e mit n glinstern in ogen.

‘Platte, morsege humor,’ kin k mie nog aargens herinnern.

Zo het elke tied zien gewoonten en veurkeuren. Dingen kommen en goan, kommen soms weer terogge of blieven veur aiweg verbörgen.

Inktlappen kinnen mie stolen worden, dat t inktpotje n twijde leven krigt, doar binnen wie baaident wel slim wies mit.

‘Willen ie mien katten vrijdag wel even verzörgen?’
Soms is n vroag nait echt n vroag, want nee zeggen voult as n honds nee, komt gewoon nait bie die op. Wie doun t wel voaker as zeun n dag aan de riddel is. En waark hest ook nait van baaide bruiertjes. Gefst heur n bakje kattenvreten en wat wotter en kloar is Kees. n Kattenbakke verschonen huift nait, want zai binnen wìnd om bie buren of nog verder vot n koeltje in toene te groaven. Ik bin wel ais jaloers op zeun, as ik thoes weer mit n volle kakbakke richten gruincontainer loop.
Da’s dus t verschil tussen n boeten- en binnenkatte.
Omreden dat Arineke nait allendeg thoes mor ook bie zeunlaif aaltied wel wat te reddern het en ik den voak t idee heb, dat ik mor wat in de wege loop, kais ik de verstandegste weg en keudel wat deur toene. Veurtoene, wel te verstoan, achtertoene is noamelk van stain. En ook al is zien toene nait groter as n pozzegel, tussen de bloumen gruit genog aander waark. n Klaaine inschatten moakt dat ik even loater mit schovvel en haark aan de slag goa, as k Arineke achter veurkoamerroete zai speren. Zai het n staarke wiesvinger en ik, haalve zole, bozzel weer om t hoes tou noar achterdeure. Doar krieg k de vroag veurlegd:
‘Hest tussendeur tied om kattendekens te bozzeln?’
‘Weer zo’n vroag, woarst gain nee op zeggen duurfst,’ denk ik bie miezulf en zeg mit n onderdrokt vergrèlde stem:
‘Ach, toene kin ook ja wel even wachten.’
t Is voak de toon dij de meziek moakt, mor ik krieg nait t idee, dat mien bedoulen echt overkomt.
‘Hest ook n handeg handschrobbertje,’ wil ik nog vroagen, mor as k deur keukenroete noar binnen gloep, zai k dat de poetsvraauw in Arineke al mit kop onder t aanrecht zit.
Ook t ‘Ach, den zuik ik zulf wel even,’ blift aargens haalverwege achterdeur en keukenkastjes hangen.
Mit n handbozzeltje, dat zok op n filaine menaaier tussen t gruin en prachteg wit van n hortensia verstopt haar, heb k stief waark om Donalds sloapkuzzen te onthoaren, as der inains zo’n ieselk geluud vanoet de keuken mien oortjes taaisterd, dat ik volkomen lamsloagen roak. Mien hazzens doarentegen moaken overuren. Verschrikkelke beelden schaaiten as weerlichtflitsen deur mien kop en t duurt volgens mie wel n aiw, veurdat ik moud hervonden heb om keuken binnen te lopen.
Nog aal baange dat Arineke, toch maist weschienleke aanstichtster van t schrikaanjoagend gebölk, tegen de vlakte goan is, registreren oog en oor twij dingen. t Ain is n zacht zoemend geluud, as van n ieme, dij mit n kwoadoardeg gezoem aingoal tegen t roam botst. t Aander is n trankiele Arineke, dij op knibbels mit n tevreden gezicht kastdeurtjes aan t poetsen is.
As k heur vertel over deurstoane angsten, vaalt zai hoast flaauw van lagen en onder t noasnokken wist zai op n zacht zoemende swaarte triezel, dij rondjes over de vlouer moakt as n volleerde danser.
‘En dij angstkreet van die?’ informeer ik belangstellend.
Even trekt der n duustere wolke deur t hoes, as zai zegt:
‘Hou zolstoe reageren as der inains, in n lege koamer aine vlak achter die staait, dij tegen die begunt te proaten.’
Doader trekt op datzulfde mement n klaain rondje om stoulpoot en k verboas mie, hou hai noa wat gefruzzel deur t potenbos onder keukentoavel de weg weer terogge vinden kin en weer vrolek zien rondjes deur d’koamer walst.
‘Wat n oetvinden nait?’
t Liekt Arineke ook wel wat:
‘Hai zogt ook hoogpoleg tapijt’.
Ik heb t nait zo op dat nijemoods gedou.
‘Hai kin zulvens de vlouer nat òfnemen,’ perbaaiert zai mie nog ais van t nut van zulfsturende stofzoeger te overtugen.

Wie binnen t der nog nait over ains. Overleggen nog mit ons daaier, hou zai in dizze haile diskuzzie stoan, mor k bin baange, datter nog n bult wotter deur de zee spoulen mout, veurdat der zo’n stofzoegrobot in ons hoes regaaiern mag.

In Engeland hait stoultjedansen ‘Musical chairs’.

In Amerikoa wordt t kringspelletje op dezulfde menaaier speuld, mor doar hebben lu t over ‘Trip to Jerusalem’. Noam is nait onomstreden, t zol zulvens teroggevoeren noar de tied van de kruusvoarders.

t Is in wezen n gezelschopsspel, n bekìnd verschiensel op verjoardagsfeestjes en nait allendeg favoriet bie t jong spul.

Woarom t van alle leeftieden is, wordt pas dudelk, as t löskoppelst van biekommende zoaken en deurdringst tot de kern van t spel. t Is n eliminoatsiespel, dij ons teroggevoert noar tieden van weleer, woarbie de mìns n goie overlevenstactiek neudeg haar om te overleven. Bie t stoultjedansen kin blaauwdrok van onze vère veurolders, dij stried tegen de elementen voeren mozzen, bliekboar weer in alle heveghaid teroggekommen.

Kört deur de bochte, zolst ook kinnen zeggen, n moordspel: ‘Eerst ikke en de rest kin stikken’.

k Speulde t vrouger regelmoateg mit kinder in de klazze. Ik op accordeon en d’kinder in de kring.

’t Luip aaltied oet op roezie en kribberij.’

Jantje Goudbloud dee t zoals de meester bevolen haar en was ain van d’eersten , dij aan kaante kwam te zitten. Jan Grammiet dee t aans. Hai huil zok aan gain regel, stopte bie n ‘vailege’ stoule en luip pas verder as de volgende stoule n vrijploats bo, mor streek op t ìnde wel zien winstpremie op.

Zulfde Jan lopt ook op t voetbalveld. Bie n penaltie is t regel: in ain vloeiende bewegen noar de bal lopen en den schaiten. Hoast zunder oetzundern wordt dit mit vouten treden. Stilstoan mag nait, mor t wordt nooit òfstraft.

‘Misangst’, is n onderdail worden van ons leven.

Mìnselk en toch onbegriepelk, want voetbal en stoultjedansen binnen toch baaide etiketteerd as spel.

Thoes speulen wie t spel ook mit grote regelmoat. Te voak. Mit vief man, of beter zegd: mit twij man, ain hond en twij katten. t Het ook n aander noam kregen:

‘Loop noar de pomp.’

Allewel: van lopen of aanszins bewegen komt maisttied niks.

t Veurdail is ( mor touglieks ook t noadail ), t spel kin op elk willekeureg mement van de dag speuld worden. Wie huiven nait te wachten tot der aine joareg is.

Regels binnen wel aanpaast en nait deur ons. Wel deur de katten. Zai hebben, zunder overleg, en aigengerechteg belangrieke veraanderns touvougd aan t reglement: Opstaait, ploats vergaait. En d’accordeonist van n poar alinea’s terogge zit, tot zien aigen verdrait en saggrijn, veuls te voak op t zulfde krukje as zien zuster Jantje. Veuls te goud veur dizze moatschoppij.

As der veziede komt, hebben zai aan ain ogenblik voldounde om te zain, dat baank en stoul al bezet binnen deur vaarpotege mormels. Doarom rollen zai zok, alsof t zo heurt, gewoon op ( eethouk-rolstoulen ) in de kring. Heuren zai der toch bie.

Wie hebben t nog n zetje perbaaierd deur kattendekentjes bie verwacht bezuik aargens vot te movveln. t Het gain zoden aan de diek zet. Praktiek het oetwezen: Op bloots leer ligt t ook aangenoam.

Ainegste wat heur nog wel ais van t stee kriegen kin, is t blavven van hond of anderszins n bult lewaai moaken. Ook dat is voak van körte duur. Is t weer rusteg, den kommen katten, eerst d’ain , den d’aander weer om houk kieken en schoedeln en drokken net zo laank, tot zai heur aigen stee weer innemen kinnen.

t Wordt pas eernsachteg, as zai t maal vel omkriegen. Den binnen de banken inains gain zitploats meer, mor dainen dij as steile wand. Zunder t geronk van motoren zitten zai den achter mekoar aan, dat heuren en zain joe alsnog vergaait.

Nou baarg joe den mor.

Veur ons binnen zokse toustanden hail normoal, mor ik kin mie best veurstellen dat t deur normoale mìnsen wel as n haile verwarrende konsternoatsie ervoaren wordt .

Terreurkatten

Guster bin k prikt op griep

Doar heb k niks van vernomen

Rusteg op stoul

Mit n bouk oet bieb

Kreeg k kat op schoot

Bie t omsloagen van blad

Schrok t baist zok dood

k Heb nou vief goatjes in t bain

En dij steken en zeuren al n dag hail gemain.

Bie ons op t dörp is ook aaltied wel wat loos.

Dinsdag haar t stroombedrief n gedailte van t dörp òfsloten van stroom. Oflopen drij weken haren alle stroaten, deur n òfsloeten van Kielsterachterweg, n constante stroom aan autoverkeer deur t dörp. Veur zovèr ik noa kin goan, haar t ain niks mit t aander te moaken.

Dat deur dinsdoagse stroomoetvaal t complete dörp zunder wifi zat, het tot n bult kommootsie laaid. Wat betreft t drokke autoverkeer kin k nait aans konkludaaiern, dat mien dörpsgenoten doar hail schappelk en inschikkelk mit om goan binnen.

Zemeln en zeuren, loat stoan kloagen over onwìnselke verkeersstromen en noavenante haardrieders bie pad en weg, ligt nait in heur oard. Van klaains òf aan wordt kinder al leerd, dat zai goud oppazen mouten in t verkeer. Logisch, want op t dörp hest gain apaarte fietspoaden, loat stoan datter wandelstrookjes veur t langsoam loopverkeer aanlegd binnen. Soezen over broezende snelhaidsduvels komt nait ais bie heur op.

Fietsers waiten al snel van rechts en links, wandeloars, mit en zunder hond doun groag n stap opzied.

Der binnen traauwens ook lu, zo heb k leste weken ervoaren, dij binnen van t slag en denken:

‘Veurkommen, mit noadrok op de ò, is beter dan genezen.’

Wat zai deden?

Zai luiten heur voelnisbakke, moakt nait oet van welke kleur, noa t legen n dag of soms verschaaiden doagen wat haalfbakken – Och, bin k hom vergeten? – aan kaant van weg stoan. t Remt oardeg òf.

Nogmoals, woar aander lu op aander steeën meschain en weschienlek oet grammiede, stain en bain zollen kloagen over haardrieders, doar krigst mien dörpsgenoten nait snel op kaaste.

Veurege weke bin k in mien veurtoentje begund mit de zo laank meugelk oetstelde toenverbaauwen. Mit t oetgroaven van n toenvievergat veur mien verjoardagskedo. t Was der mit t vroughaarfstege weer en òf en tou n beetje regen ideoal weer veur. t Oetgroaven van n 250 liter vievergat was nait wat betreft inhold, mor wel deur zien a-symmetrische vörm best wel stoer. t Kwam oardeg naauw, mor gelokkeg haar k deur t regenachtege weer gain kiekers en dus ook gain proaters, dij mie van t waark holden konden. En dat scheelde.

Dou’k om middag t plestieken geval den ook mooi strak en ook nog nuver vlak in t grote gat kregen haar, kreeg k bezuik van schoonzeun en mooie woorden om t rezeltoat.

Van zien opmaarken:

‘Ie hebben mien opa’s stain ook ja broekt?’ kreeg k evenwel gain höchte.

‘Dien opa’s staine?’

t Verhoal het n laange geschiedenis en ook al is t wat körter dan de geschiedenis van de stain zulf, t is de muite van t vertellen wel weerd.

Opa, regelmoateg op veziede in Kiel, kon zok noamelk moateloos aargern aan t roazende verkeer op t dörp. Mit de woorden:

‘Zai rieden joe aingoal toene kepot,’ haar hai n oplözzen bedocht om t auto- en trekkerverkeer in goie, betere boanen te laaiden deur n dikke vlinte vlak bie d’hege te leggen. Haar hom veur d’zekerhaid en de sier ook nog mooi wit kaalkt.

‘Doar willen ze wel om tou en zulvens veur stoppen,’ haar e de versoamelde femilie oetlegd.

Elkenain tevree?

Nou nee, want dou opa de dag noa t stainleggen weer op veziede kwam en zien auto stoef aan hege parkeerde, knalde hai bovenop zien aigen bedocht obstoakel. Was de goie man toch glad vergeten, dat hai doar n dikke kaai hìnlegd haar.

De vlinte het noa zoveul joar zien originele kleur weer terogge en siert sunt kört nije viever en elke keer as k der langs loop, schut mie t verske van Bram Vermeulen in de zin:

Ik heb een steen verlegd in een rivier op aarde
Het water gaat er anders dan voorheen
De stroom van een rivier hou je niet tegen
Het water vindt er altijd een weg omheen

As t echt niks meer bedenken kist en aal t waark, dast die dij dag veurnomen hest van t lieske schrapt is, der zulvens in toene gain spiertje rout meer kop boven t maaiveld oetsteken duurft en kraant stokkendlezen is, den kin t wezen, dat ik, omdat niksdoun bie mie laaidt tot onrust, zulfde kraant nog ais oppak om n puzzeltje in te vullen.
Zo kom ik bie sudoku.

Hou laank t leden is, dat ik mie over zo’n cieverdiagram bogen heb, duurf k nait zeggen – weschienlek joaren -, mor as k even aan loop bin, overkomt mie t vervelende gevoul dat ik de kunst van t oplözzen van Japanse hazzenschrabertje verleerd bin.
‘Begun den ook nait votdoadelk mit de stoerste,’ heur k mien havvelsnoet oet Bovenburen al zachiesaan mottjen.
‘Woarom moust die ook aaltied overal mit bemuien,’ scheld ik terogge tegen roeziezuiker.
Ik vertik t om de makkelkste te moaken. Elke puzzel mout wel wat van n oetdoagen in zok droagen.
Toch stoekt votgang regelmoateg en k vroag k mie òf, woar mien rationele oplözzensmethodes verstopt zitten. Aargernis en saggrijn over aigen onkunde wizzeln mekoar òf. t Wordt zulvens zo aarg, dat ik tot twijmoal tou kraant grammieteg aan kaant mieter. Körte mementen van geestelke rust en verstandelk overdenken brengen oetkomst en ik krieg mien aha-ervoaren op n presenteerbloadje aanboden. Zo zat t dus. Desondanks mout ik òf en tou nog wel even groaven in mien herinnerns om mien zulfbedochte algoritmes weer schaarp op t netvlies te kriegen.
‘Puzzels, benoam sudoka’s binnen dementieremmers,’ heb k wel ais aargens lezen.
t Schaarpt de geest, mor eerste ervoarens mit cieverpuzzeltje leren ook, dat oplözzens pas kommen as t rust in de kop hest. En dat leste, doar was t mie ja om te doun.
t Herstelde begrip van oetsloeten van onmeugelkhaiden, nait aingoal dezulfde doodlopende wegen insloagen en òf en tou wat geheugensteuntjes op raand van vaarkant noteren, brengten mie op t goie pad. De leste vakjes invullen is den n floitje van n cìnt.
‘Hè, hè,’ heb k bliekboar mit n zucht van verlichten oetbrocht, noadat ik mien eerste sudoku noa zoveul joaren òf haar.
‘k Voul mie net Ludwig,’ zee k tegen Arineke, dou’k kraant vezichies en mit n tevreden gevoul op toavel legd haar.
Zai, verdaipt in heur aigen spelletje, wos even nait wat zai mit mien opmaarken aanmos.
‘Ludwig, de puzzelmoaker!’ zee ik.
Veur aal dij lu, dij Ludwig nog nait kinnen: Ludwig is n teroggetrokken puzzelmoaker, dij deur omstandighaiden ongewild en ongevroagd in de rol van plietsie-rechercheur dwongen wordt en in dij functie moorden oplözzen mout. Ondanks zien onhandighaid in t sosioale verkeer, zien onwaitendhaid mit plietsie-zoaken, levert t vinden van moordenoar hom schienboar waineg problemen op. t Gaait hom, tot zien aigen verboazen goud òf.
Omdat hai n netuurtalent is?
Nait echt. Zien gehaim zit hom in t faait, dat n moord onderzuiken aiglieks t zulfde is as t soamenstelllen van n sudoku. Loat dien gezond verstand waarken, sloet alle doodlopende wegen òf tot ainegst begoanboare weg overblift en den hest de doader te pakken. Meschain n nait alledoagse menaaier van moordonderzuik in dizze moderne tied, woarst doodgooid wordst mit DNA en aander technische hoogstandjes mit camera- en òfluusterpraktieken, mor gewoon deur logisch redenaaiern tot d’oplözzen kommen.
Eerste òfleverns van dizze serie hebben wie intussentied bekeken en as veurtaikens nait bedraigen, den komt der vervast ook nog n vervolg.
Hou t verder mit mien sudoku-puzzeltjes goan is?
Dat verhoal is snel verteld. Noa de twijde sudoku was succes-ervoaren over t ìnd-rezeltoat mor haalf zo groot as bie d’eerste en bie de daarde haar k de truuk deur en d’oardeghaid der schier òf. k Loop nait geern over geboande wegen. Puzzels mouten noamelk wel n oetdoagen vörmen.
As k der goud over noadenk, hebben puzzels wel n beetje weg van t echte leven. Mìnsen voulen zok voak t maist op heur gemak as zai heur leven, t laifst onopvalend binnen de vakjes van t betoamelke intaiken of inkleuren kinnen. Mor voak is nait aaltied. Hest ook lu, dij wel ais oet de band springen willen, zok boeten de vakjes van t normoale willen bewegen. Out-of-the-box denken wordt den out-of-the-box doun. Zai zuiken d’oetdoagen en al is t voak nait de makkelkste weg om te volgen, t zuiken van nije wegen kin hail bevrijdend waarken.
Alle doage stamppot broene bonen verveelt toch ook hail snel.

Ilse het van de weke veur heur nije wonentje n nij ( olderwets ) kastje kregen. Van heur oompie. t Is puur aiken, zunder n spoor dunholt en binnenwaark verradt, t is gain febriekswaark.
Dat veurege aigender n loage witte vaarve aan boetenkaant klaaid het, is oom, zulf timmerman vast n doorn in t oog west. Mit zo’n onoogliek kastje kon hai nait bie zien nichtje aankommen. Hai het mit loog perbaaierd oorspronkeleke kleur weer terogge te hoalen, mor t wit zat te daip in de naarven. Mor om nou mit n meske begunnen te peutern……
‘Ik help die wel,’ zee k, dou ik t pronkjewail veur t eerst zag.

‘k Heb nog wel olderwetse wriefwas van olde oma en doar klander ik dien kastje wel mit op!’
Oeregaai, doe ook aaltied mit dien grote snoete, docht ik guster nog, want ik heb mie mit dat kastje toch wat op haals hoald.
t Ging al vot fout, dou k op zuik ging noar t potje mit wriefwas. k Wos zeker, t mos in t raiten mandje mit aal dij olderwetse wrief- en poetsmiddeltjes van schoonmoeke zitten. t Mandje was snel vonden, wriefwas was poter. t Ainegste aan boungoud was n potje mit iemenwas en dat was nait wat ik zöchde.
’t Is vast votkommen mit verhoezen.’
Aan zokse opmaarkens heb k dus niks, ook al omdat ik wait, dat ik zulf de doader bin. Je kinnen ook teveul votmietern. Mor belofte moakt schuld.
‘Bie Praxma is wel bounwas te koop,’ las Arineke in heur folder en luit der votdoadelk n woarschaauwen op volgen:
’t Is wel duur goud.’
Leste opmaarken is weschienlek de reden, dat ik op fietse stapt bin en noar Goudkoopmaarkt in Maartenshouk reden bin. Dij hebben sikkom alles, mor noadat ik twij moal alle schappen bie langs west was, gain antiek wriefspul. In gedachten loop ik al bie Praxma noar binnen, mor stoa nog veur t dichte hekje, woarst mit n kassabon deurhìn kist om weer noar boeten te goan. t Is drok in de winkel en der staait n laange riege veur de kassa en oetpakkers, heb k al zain, binnen drok bezeg schappen bie te vullen. Over t hekje hìnspringen zai k mie nait meer doun en om as n soldoat in tiegerkroepgang op n hindernisboane onder t striekeldroad deur te kroepen, doar heb k de leeftied toch ook nait meer veur. Dus besloet ik om mie deur t hekje hìn te wurmen.
t Is t mement, dat alles even stilstaait mor tougelieks ook in n stroomversnellen terechte komt. t Alarmsignoal begunt as eerste verschrikkelk te hoelen, as k mit mien heupe t draaihekje nog mor n klaain drokkertje geven heb. k Zai vanoet ooghouk t versoamelde volk in winkel mit nander heur koppen, as op militair commando nijsgiereg in mien richten draaien. Woar zai votkwam, heb k nait zain, mor veurdat ik n moal mit ogen knipperd haar, ston der plöts n winkeljuvvraauw noast mie.
‘Ie mouten eerst t bonnetje veur de scanner holden,’ zee t wicht bestravvend.
‘En as je gain kassabon hebben,’ zee k vergrèld en begon al aan t taauwchie van mien tazze te trekken om heur te overtugen van mien onschuld.
‘Den mouten je gewoon deur de kassa noar boeten,’ wees zai mie noar laange riege.
‘k Heb t nait zo op wachten,’ lag mie veur in de mond, mor dij diskuzzie was mie de muite nait weerd.
Bie Praxma was t weldoadeg stil en mit de les van t laange zuiken in veurege winkel, bin k vot op n blaauwhemd òfstapt en heb k jongkirrel vroagd of zai ook wriefwas verkochtden. Zien gezichtsoetdrokken sprak boukdailen.
‘Wriefwas veur holten kasten!’
t Bleek, zai haren doar wel 10 soorten en ook nog de goie en mit n blied gemoud luip k noar de kassa. Hier zol Ilse vervast bliede mit wezen.
‘Hebben ie ook n klantenpas?’ zee kassajuffer.
‘k Mout hom aargens hebben, mor k denk, dat ik hom thoes liggen loaten heb,’ loog ik.
Aal dij muite en dat gedou mit ekstroa punten, woarst toch niks aan hest, was aan mie nait besteed.
’t Zol joe wel n flinke körten oplevern van 25 persìnt,’ zee t wichie achteloos.
Dat was dus de muite wel weerd en terwiel ik in mien bodschoppentaske zit te rommeln op zuik noar mien pazzenholder, zai k dat zok achter mie n riegje begunt te vörmen. t Lutje leren porremonneetje is even onvindboar en veur twijde moal dij dag trek ik ongewild de aandacht. k Voul t gemottje achter mie. Joa, hest nou ain moal lu, dij gain geduld hebben en nait even wachten kinnen.

‘Ast mie doar in hoes komst, breek ik die baaide bainen.’ k Was glad van slag van dij opmaarken van mien voader. t Paasde ook hailemoal nait bie zien netuur om zokse roege woorden te broeken. Hai haar mie ja nog nooit mit ain vinger aanwest, loat stoan dat e mie baaide bainen breken wol.
‘k Heb allenneg mor n bouk van hom laind,’ perbaaierde ik mien handelwieze te rechtvoardegen.
‘As t der mor om denkst, da’k die doar nait in hoes hebben wil.’ En omdat n diskuzzie mit mien voader nait gebrukelk was, bleef de situoatsie zo as e was. Noavroag bie mien mouder leverde ook niks op. t Rezeltoat was dat ik mit n gevuil van grote onzekerhaid zitten bleef.
Koning leek mie n normoale, vrundelke, olde man. Gries hoar, n klaain snorretje en hail bedachtzoam. Hai pruit in zo’n leeg, sloapverwekkend tempo, dast aingoal schaarp luustern most om nait òf te dwoalen.
‘Kiek, mien jong,’ zee e den, as k hom deur dij grote verwoarloosde toene aan zag kommen sjokken, ‘k heb nog n bouk veur die, dijst doe vast wel groag lezen magst.’ In t begun haar ik doar nog wel oardeghaid in. k Was wel lid van bibeltaik, mor k von t ook biezunder, dat aine zoveul belangstellen veur mie aan de dag legde, dat hai mie n bouk oet zien aigen bibeltaik te lain gaf. t Waren olde, vergeelde bouken, in n olde spellen, dij t lezen der nait makkelker op muik en ook al haren ze n geur van vergankelkhaid, k zag doar gain bonken in. Tot t mement, dat mien pabbe dus dizze oetlain en t ketakt mit d’olde man op schaarp zet haar. Mor woarom?
Koning woonde mit zien vraauw in t grote, dubbele hoes aan t daip. Hai was doar gewoon blieven wonen, dou d’buren besloten haren om te verhoezen. Wie keken vanòf d’Komnijsterwieke tegen d’achterkaante van t hoes aan. Volgens mien pa wast n verwoarloosde boudel en riep veur de sloop, mor dat heb ik nooit zo ervoaren, ook omdat ik netuurlek keek mit d’ogen van n negenjoareg knuppeltje. d’Aangekondegde bainenbrekerij zat mie nait lekker, mor t was wel d’oorzoak dat Koning veur mie onbewust in n hail aander, min of meer ongunsteg daglicht kwam te stoan. Hai was inains nait meer allenneg de zunege Paiter, woar mien pa hom aaltied veur versleet, getuge t voak vertelde verhoal wat zok tussen Koning en zien vraauw òfspeulen zol:
‘Moust nog sju, man?’
‘Nee, vraauw.’
‘Den gooi k t bie de bloumen.’
En d’bouken, dij e mie te lain gaf, konden ook nait d’reden wezen, dat mien pa zo’n aversie tegen dij olde man ontwikkeld haar. k Wos wel zeker, dat as k de echte reden van dij òfkeer te waiten kommen wol, k zulf op onderzuik goan mos. Dat was n ding wat zeker was, mor hou je dat aanpakken mozzen, was n vroage woar k gain antwoord op geven kon. n Poar doagen noadat mien pa zo tegen mie tekere goan was, bin ik via t lutje kelderroetje in t lege, olde hoes van Worrelboer noar binnen slopen. k Haar bewust gain van mien kammeroaden nuigd en dat was, zo as loater bleek, gain verkeerde beslizzen west. En toch haar k t gevoul da’k dij dag nait allenneg in dat grote, verloaten hoes was. k Bin op mien allaintjes op struun goan, zunder te waiten woar k nou aiglieks noar op zuik was, dou inains n vrumd geluud, dat bliekboar oet d’kelder kwam, mien aandacht trok. Dat olde hoes haar netuurlek zien aigen geluden, want dat hest mit olde hoezen, woar aal t binnenwaark van holt is. Mor dit keer was t aans. Veur de duvel nait baange bin k noar d’kelderdeure lopen en op t mement, da’k de klinke vastpakken wol, ging e vanzulf open.
Wat op dat mement veur gedachten deur mien hazzens schoten binnen, wait ik nait meer, mor wel dat de schrik zo groot was, dat mien hulpgeroup mie achter in de keel stoeken bleef en ik as mit spiekers aan de grond vastnoageld stoan bleef. Oog in oog mit Koning.
‘Moi,’ zee e trankiel, ‘k haar die hier nait verwacht.’ Hai ston in deuropen van d’kelder mit n sigaret in de mond, keek even om zok tou – meschain om te controleren of der nog meer mìnsen waren – en luip dou noar t aanrecht.
‘Komst hier wel voaker?’ en omdat ik nait zo’n goie gesprekspartner was en hai t bliekboar neudeg von om zien aigen binnenkomst te verkloaren, luit e der votdoadelk op volgen:
‘As k zin heb in n sigaret, loop k hier even noar tou.’ t Was nait logen, want ik zag dat e n schuddeltje oet t aanrechtkastje pakte en op t aanrecht zette. Der lagen al meer peukjes op.
‘Mien vraauw kin nait zo best meer tegen rook en den goa k mainsttied even bie d’buren op veziede.’ Hai laagde zachies in zokzulf, woar ik nog aal lamsloagen was deur datgene wat mie net overkommen was.
‘Wolst mie wat vragen?’
Joa, k haar genog vroagen, mor om de goie vroage te stellen von k weer nait zo makkelk.
‘k Mag aiglieks nait mit joe proaten,’ zee k verzichteg.
‘Dat hebben dien ollu die zeker verboden.’ Hai drokte op dat mement zien sigaret oet en keek mie es deurdringend aan. Even leek t der op dat e weer verdwienen wol in d’kelder, dou e zok leek te bedenken.
‘Mìnsen hebben mekoar wies moakt, da’k in d’oorlog fout west bin.’ t Vuil mie raauw op t dak, veural omdat pabbe dat nooit zo oetdrokkelk benuimd haar. ‘Lu hebben mie aaltied veroordaild, da’k zokse goie vrundjes mit Duutsers west bin. En waist woarom?’ k Haar gain idee.
‘Omda’k as schoumoaker wel es n kerwaaichie veur ze dee. Klaaine reperoatsies, dij k thoes in mien waarkkoamer oetvoerde.’
‘En doar waren mìnsen hier op t dörp kwoad om.’
‘Joa, zai vonden t nait kinnen, dast veur de Duutsers waarkdest en veural omdat hier regelmoateg n Duutse soldoat kwam om wat kepotte schounen of tazzen òf te levern, dochten ze dat ik n movvenvrund was.’
Hai keek mie es schaarp aan, op zo’n menaaier of ik t aal wel begreep. Nou, k begreep t donders goud. Tot e veur mien gevoul zokswat onbegriepelks zee:
‘En toch kwam t mie nait slecht oet.’ Dou wos k t even nait meer. En dat zag e bliekboar. ‘Loop mor even mit mie mit.’
En ook al haar mien pabbe t verboden, ik bin achter d’olde man aan de keldertrappe òfdoald. In d’kelder konst bienoa rechtop lopen en ook al wast redelk duuster, konst dudelk zain dat t n grote kelder was.
‘Kiek,’ wees e mie, ‘hier zit n gat in d’mure.’
Wat ik zag was n n gat van wel n vaarkante meter, woar wat voal lamplicht deurhìn scheen, mor k mout bekìnnen, dat t bie mie gain lichtje branden dee. Weschienlek zag Koning dat. ‘Dit gat zit der al sunt t begun van de Twijde Wereloorlog.’
‘Ong?’
‘Joa en t was allenneg mor veur noodgevallen, heur. Mog t zo wezen, dat mien ‘vrundjes’ oet Duutsland zok t in de kop hoalen zollen om bie mie in hoes noar onderdukers te goan zuiken, den konden ze nog aaltied via dizze vluchtroute ontsnappen.’ t Doagde ainegszins bie mie. Haar dizze man, dij ze in t dörp mit de nekke aankeken, hier in d’oorlog mìnsen verstopt? Dat mien gedachten op dat mement op volle toeren draaiden, wait ik nog goud. Dou pas snapde ik ook, wat Koning bedoulde mit d’opmaarken, dat t hom nait slecht oetkwam, dat hai kammeroaden was mit de Duutse bezetter. Aine dij zo opzichteg mit de vijand heult, zol toch gain jeuden of aander onderdukers verbaargen.
‘En wos Worrelboer der van, dat je hier n gat haren?’ Koning begon te lagen.
‘Zeker wel. Hai haar aan zien kaante van t gat, net as ik traauwens, n grote kaaste stoan, dij makkelk even opzied schoven worden kon.’

d’Zummer van 1962 was n waarme zummer. t Luip al tegen d’vekansie, dat slopers t olde hoes aan daip binnen begonnen òf te breken. Koning was al in t veurjoar verhoesd noar n aander stee in Pekel. t Slopen van t olde hoes heb ik van dag tot dag volgd. Mien pa haar geliek kregen. t Was n olde boudel en riep veur de sloop. Van boeten meschain. Dat t van binnen aal degelk spul was, bleek wel op d’bouldag. Op n zotterdag binnen aal dij holten baalken en planken, netjes in de grote toene sorteerd op dikte en lengte verkocht.
Mit de sloop van t olde hoes is t gehaaim van Koning ook verdwenen. Mit mien pa heb ik doar nooit over proat. t Ainegste wat mie nog herinnert aan dij tied, is n boukje da’k vlak veur zien verhoezen van Koning kregen heb. t Is n Engels boukje van Aldous Huxley ‘Brave new world.’ k Heb t joaren loater, in de Nederlandse vertoalen, lezen. n Leerzoam bouk, woarin de schriever woarschaauwt dat je gain krachten lösloaten mouten dij je nait controleren kinnen. k Heb mie mien leven laank al òfvroagd, hou hai doar aankommen is.

Wie hebben leste tied oardeg wat omklungeld mit televizies.
Meervoud?
Klopt. Der is mit ons kiekschaarm meer fout goan as dat wie velen kinnen.
Al joarenlaank hebben wie n grootschaarm in koamer. Prachtege beelden. Bieskoopmedel. t Oog wil ook ja wat.
En toch zitten wie regelmoateg hoast mit neus aan t schaarm vastplakt. Nait omdat wie t nait goud zain kinnen, mor omdat t geluud verschrikkelk slecht is. Aans oetdrokt, onze oren kinnen t verhoal, voaker as ons laif is nait meer goud volgen. Soundbar en geluudsboxen hebben waineg rezeltoat opleverd. k Duurf t hoast nait te zeggen, mor zulvens bie Nederlands sproken oetzendens mouten wie ‘888’ intoetsen.
‘Allendeg Annechien en Marco van t nijs binnen goud te verstoan,’ heb k wel ais gefrustreerd oetroupen.
n Dikke moand leden het verbaauwenscircus zien tenten opzet in hoes. Bie dij gelegenhaid mos koamer eerst leeg en hebben wie ons televizie bie t grof voel zet. Noa n eerste, laange oavend mit ain bank en n timmertrapke as toavel in ons onttoakeld hoes, kwam klaainzeun volgende dag langs en zee:
‘Jullie mogen mijn oude Sharp televisie zo lang wel even lenen, hoor.’
Zo kwam t, dat wie noa zoveul joar weer noar n klaainbeeld televizie zaten te kieken. Of t kwam deur de lege koamer en dat doardeur akoestiek inains zoveul beter was, t geluud van olde televizie was hoast perfect. Mit de volumeknop nog nait ais op haalve staarkte. n Klaain wonder, zeden wie tegen mekoar. Veur de grap bin k n zetje mit rogge noar televizie goan stoan en zulvens dou, mit mien krakkemikkege oren kon k alles woordelk volgen.
Singelier.
Of nait?
Nee dus. Old is meschain oet tied, mor per definitie nait aaltied òf. Old was in dit geval zulvens beter dan modern.
Ainegste noadail was, bie t Netfliksen mozzen wie weer mit neus aan t schaarm zitten, omdat ondertitelns zo verrekte klaain waren.
Joa, zo is der aaltied wat en is t nooit goud.
Nou dizze pozitieve luusterervoarens hebben wie besloten haand van knippe te hoalen en hebben besloten:
‘Wie gooien der nog mor n kappe geld tegenaan en kopen ons n nije televizie.’
Nait te groot, mor zee verkoper, mit n geluudje, dij goud is en naargens aans op televiziemaarkt te kriegen is. Nijloatje in televiezielaand: Woar aans mikrofoons onzichtboar wegstopt binnen op achterkaant van t toustel, komt t bie dizze teevee oet mikrofoons, dij in t schaarm zitten.
Dinsdag hedde t wondertoustel installeerd.
Ie snappen, ik heb tiedens t in mekoar knutseln van t apperoat toesjoer zitten te kieken, woar onzichtboare mikrefoontjes den wel zaten. Nou, hai haar geliek, zai waren nait te vinden.
Nog even terogge noar begunzin. Over t omklungeln mit televizies.
Wa’k in aal dij konsternoatsie over slechte geluudskwaliteit nog nait nuimd heb, is aanvoer van t televiziesignoal. Bie ons appartementje gaait dat via de wifi.
‘Gain probleem,’ zeden wie in t begun, ‘hest ook niks te moaken mit droaden-toezeboudel.’
Tot, hou kin t ook aans, t kastje zee:
‘Dou t zulf mor.’
En ast net in n spannende film zitst, is wachten best stoer te accepteren. Wachten duurt laank. Wie hebben dou in overleg besloten ‘olderwetse’ koabel ook in ons hoeske aan te leggen. Guster binnen wie begonnen mit n kewaai, woar ik gain lood verstand van heb. Techniek en zeker droadentechniek is aan mie nait besteed.
’t Is n floitje van n cìnt,’ zee schoonzeun.
Ainegste probleem was, volgens hom, nije koabel deur t plavvond te kriegen, persies op t stee woar de meterkaaste zit.

Hai is vol goie moud mit n laange rol witkoabel noar zolder vertrokken en ik heb op wacht stoan in hal om te melden dat de koabel op goie stee aankommen was. t Bleek mor weer, dat spreekwoord over wachten nog aaltied van kracht is. k Heb van t omhoog kieken toch n stieve nekke overholden.
‘Lukt t?’ heb k nog n poar keer, as n soort van ondersteunen, roupen.
k Haar t aal nait deur, mor dou hai inains mit n vergrèlde kop en n laange stok noast mie ston – hai was toch op zolder – schrok ik wel even. Mit ain beuk het hai n gat in t gipsen plavvon haauwen en zee dou:
‘Ik goa nou weer noar boven en schien mit schienvat noar beneden en as ie t licht zain, mouten ie roupen.’
Dat licht kwam snel en ik zee mit n stevege pozzie zulfspot:
‘Ik heb t licht zain, heur!’
Vanòf dat mement was t wel n floitje van n cìnt en zag k n tel loater n wit koabeltje noar beneden kringeln.
Aansloeten was zo moakt.
Nou is t allendeg nog òfwachten of de koabel t beter dut dan de wifi.
En as t zo is, den is t nog de vroag, of ík guster nait logen heb, dou k dus te zeggen, dat ik t licht zain haar.

n Stokje schrieven mout toch nait zo’n probleem wezen.

Voak nait, den lopt t as n traain. Soms is t aans, zit schriever mit n verhoal in de kop en komt der niks op pepier. Den zit e mit handen in t hoar te kopschraben, sputtert de locomotief en gaait t licht oet.

Noadail van t spoor is, kist mor ain kaant op.

Wat de machinist den dut?

Dij zet alle signoalen op rood, zet de knuppel op nul en mietert vervolgens dijzulfde knuppel soamen mit alle vervelende, dwaarse mitraizegers in t hounderhok, ropt roeg alle kommunikoatsiekenoalen mit stekker en droad oet instrumentenpaneel …….. en gaait pizzen.

Even rust. Even gain gesoes aan de kop. Even lummeln, mor nait om oet te rusten. Even noar dien aigen gezeik luustern, mor allendeg om de creativiteit, de flexibiliteit weer op t goie spoor te kriegen.

t Helpt maisttied meroakels. Ain helder moment, ain goie inval kin n deurbroak betaiken en doarmit hest dien traain weer op t goie spoor. En kist weer verder.

Oflopen woensdag haar k n stoere dag. Zo’n dag, dat t mitschik nait licht worden wil. n Dag mit regen en störm, n sjomp van n dag. n Dag, woarst smörgens bie t opstoan al as n baarg tegenop zugst, n dag zunder ìnde en zunder n spoortje licht of zun aan horizont. Zo’n dag dus, n dag dast dien hond nog nait boeten duurfst loaten.

Ik vernuver mie mit stofzoegen, kovviedrinken, stofpuut legen, kattenbakke verschonen, vogels vouern en sleep mit holtpellets om t in hoes toch nog wat aangenoam te kriegen en lees leste letters oet kraant.

Bie alle bewegens, zulvens as k kontje licht en verzitten goa op baank beweegt Wietske mit. Bie elke verploatsen noar aanderkaant boetendeur vlogt zai achter mie aan. En kikt verboasd as k weer de waarmte van t binnenhoes opzuik.

’t Is vandoag gain weer,’ leg k heur aingoal weer mit veul omhoal en verboale verkloarens oet.

Dat zai n sneue neuze trekt, perbaaier ik nait te zain.

‘Wie worden ja sjompenat, as wie deur t natte laand plougen mouten.’

Noa t middageten dut zai n drokje in toene en het den intussentied deur, boas gaait vandoag nait mit mie aan de wandel.

Snommedoags goan wie op veziede en binnen pas tegen duustern weer thoes. Wietske is bie thoeskomst even enthousiast. Noa de oavendbrokjes moaken wie in t twijduustern n klaain rondje deur toene en heur k heur zeggen:

’t Is nou zeker te duuster, boas!’

Dijzulfde oavend zit Arineke bie t koor en ik allendeg thoes. De wind giert om t hoes. Twij katten en ain hond sloapen op baank. Ik verveel mie en zit op mien telefoon te schoeven. Krieg Erik Scherder mit n paraplu in beeld. Erik Scherder, boardmans, is n rappe proater en hoogleroar Bewegenswaitenschoppen. Hai is t gewaiten van de noatsie. Oogt vrundelk en staait aaltied kloar mit wieze lezzen. Hij vertelt mie:

‘Intensiteit van t licht boeten is staarker as t (kunst)licht binnen.’

Doar kin k mie wat bie veurstellen. Allewel, bie zo’n donkere, driefnatte dag as vandoage is dat best stoer, vertel ik hom.

Dat hai nait zo mor oetproat is, wait ik.

‘Onze biologische klok wordt aanstuurd deur t boetenlicht.’

As zien paraplu bienoa de locht in gaait, blift hai lagen en sprekt den de verrazzende woorden:

‘Datzulfde licht verbetert joen stemming, verdrift sombere gedachten en zörgt ook veur meer flexibiliteit.’

Ik kiek de touvallege boodschapper in t lutje schaarmke recht in ogen, as hai mie vanonder zien paraplu mit n braide laag op t gezicht, beschuldegend aansprekt:

‘Dus toch maar lekker naar buiten de volgende keer, meneer!’

Of Wietske mien gesprek op òfstand mitkregen het?

k Bin baange van wel.

t Is meer as n haalve aiw leden en t deftege hoes aan t daip is allenneg op olde, vergeelde foto’s nog te zain. Ik heb d’invloud van dij aine biezundere dag in t olde hoes in d’loop van de tied oardeg van mie òfzetten kind. Ik duurf op dit mement ook wel tougeven, dat t joaren duurd het veurda’k alle gebeurtenizzen n beetje verwaarkt haar. Dat pabbe en moeke, noar loater bleken is, op t punt stoan hebben mie noar n psychiater te verwiezen, geft d’eernseghaid van d’situoatsie wel aan. Zo slim kin t toch nait west wezen. Ik wait t nait zuver meer. t Is ook ja zo laank leden.

t Eerste licht in de duusternis kwam veur mie joaren loater. Dou ik n zetje in dainst zat, heb ik tiedens n nachtoefening mit n helderhaidsverstaarker, de tank de verkeerde kaante op stuurd. Ik haar nait zomor verkeerd stuurd. Ik was der op dat mement gewoon mit mien hazzens nait bie. Noaderhand heb ik dat veur miezulf wel verkloaren kind. t Komt wel es veur, in elk geval bie miezulf, dat je zo’n onbestemd gevuil van binnen hebben, zo van: Hier, op dit stee, bin ik wel es west of je kommen in n situoatsie en den inains schut ter wat deur joe hìn en zegt n innerleke stem: Dat hest al n keer mitmoakt. Voak hebben je den gain idee, woar dat gevuil op grond is. Ik heb dat onder t rieden in dij gruine wereld woarschienlek ook had. d’Ainegste verkloaren is, dat ik deur t gruine licht van mien helderhaidsverstaarker mit mien gedachten òfdwoald wezen mout. Ik heb natuurlek stief zeten te prakkezaaiern, woar ik dat gruine licht al es n keer eerder zain haar. En zunder t te besevven het mien onderbewuste, onbewuste ik tiedens dij nachtelke rit mie n dikke tien joar terogge schoten in de tied. Noar t olde hoes. t Olde hoes van Braauwer. Dat grote herenhoes bie ons in t dörp, aan t daip. Dat hoes, dat, hou ver ik ook in mien herinnerns doek, nooit aans as leeg stoan het. t Was veur ons kwoajongens n oetdoagen om doar noar binnen te sloepen. Wie huifden t muurtje bie ons achter t hoes mor even over te wuppen en wie stonden al in dij grote toene.
Mìnsen haren t in dij doagen over n spookhoes. Wat spookhoes? Wie waren ja naargens baange veur. Wie duzzen alles. Doar woonde ja gain mìns.

t Was op n vrije woensdagmiddag of t kin ook best op n dag west wezen, dat wie noa haalf vare nog genog ondernemensmoud in t bloud haren, dat Jan en ik ons deur t lutje kelderroetje zunder kelderroamke hìnglieden loaten haren en ons tougang verschaft haren tot t olde hoes. t Was wat roeg weer en t nuigde nait recht om boeten te speulen. t Grode lege hoes bo ons in elk geval genog roemte. t Was ook nait d’eerste moal, dat wie van dat stoatege hoes ons speulhoes muiken – wie waren doar aiglieks kind aan hoes – mor van t kroaken en piepen van t holten binnenwaark luip ons dij dag de griezel over de graauwel. En dou op d’eerste verdaipen ook nog n deure mit veul geweld dichtklapte, zonk ons de moud in de schounen. In d’ogen van Jan ston echte angst te lezen. Hai pakte mie bie d’maauwe van mien boesderoen mit mor ain doel, hai wol zo gaauw meugelk weer noar boeten. Boetendeure duzzen wie weer wat roemer te oamen. Jan, nog aaltied onder d’indruk van t veurval, begon langsoamaan weer n beetje kleur op d’wangen te kriegen. “D..doar wonen nou toch al d..drij joar gain mìnsen meer in hoes,” zee Jan, “en ieder moal as wie doar in hoes kommen, heurst doar de vrumdste geluden. t Is net of d ..doar nog mìnsen wonen. B… begripst doe dat?”
Nee, dat begreep ik nait. Net as dat Jan op dit soort me menten begon te stuttern.
Mor der was meer, dat ik nait begreep.
Zo’n mooi hoes, as doar bie ons op d’kop van d’wieke ston, lui ten je toch nait leeg stoan. De leste bewoners waren drij joar leden verhoesd noar n bejoardenwonen en sunt dij tied ston t hoes leeg. “Ik goa doar nooit nait weer noar binnen”, zee Jan in zien gebroekelke twijvoudege ontkennen in ain toer deur. Hai was uterlek weer wat rusteger worden en dat haar n gooie oetwaarken op zien verboale aigenschoppen. ‘Gaaist mit noar t veldje. Goan we voetballen. Aander jongens binnen doar vervast ook,’ perbaaierde hai mie over te hoalen. Hai luip al in d’richten van t trapveldje achter op d’wieke. Dou e mie twieveln zag, zee e nog n keer ongeduldeg: “Komst nou nog.”
“Nee ….,” was t körte antwoord en ik haar hom nog veul meer vertellen wild, mor ik wos dat dat overbodeg wezen zol, dus luit ik t doarbie. Zo gingen wie dij dag elk n kaante op. En t olde hoes bleef op dizze menaaier veur ons n gehaimzinneg stee, woar meer achter de doagliekse werkelkhaid schoel ging as op t eerste gezicht zichtboar was.

n Dag loater zat ik in mien allaintjes op t lutje muurtje bie ons achter t hoes. n Onbekìnde onrust haar sunt t leste bezuik aan t olde hoes bezit van mie nomen en in mien bovenkoamer spoukte aingoal Jans opmaarken: t Is net of doar nog mìnsen wonen. Mien kammeroaden waren dij middag den ook zunder mie aan t visken goan. Allenneg Fixie, mien broen-wit asbakkenjoekeltje huil mie gezelschop. Mor Fixie wos t antwoord op dij beklemmende vroage ook nait. “Vrouger wast n echt herenhoes,” haar pabbe mie wel es verteld, “mit n prachtege toene derachter. Dou wie hier negen joar leden kwamen, was t al ainegszins in verval. d’Olde Braauwer was wat zaikelk worden en kon nait best meer lopen en t olde mìns lee, volgens zeggen, aan rimmetiek. Vanòf dij tied is t hoes, mor ook de toene oardeg verkommerd.” Op t muurtje haar vrouger n hoge schutten van wel twij meter stoan. Ook pabbe het mie op mien vroagen of e de femilie Braauwer persoonlek kind het, nooit n dudelk antwoord geven. Dat is meschain ook de reden, dat ik zo groag in dat olde hoes mog ronddwoalen. Ik docht doar wat te vinden, zunder dat ik wos, woar ik noar zöchde. t Was soms ook net of onzichtboare droaden mie aal mor weer noar dat hoes tou trokken. “En guster hest die baange loaten moaken deur Jan, omdat ter n deure klapperde”, schol ik miezulf oet. Ik kneep oet vervelendeghaid d’ogen haalf dicht en keek liek in de waarme noamiddagzunne noar de kwaalmende schösstain van d’Aalbion en dijzulfde zuudwesterzunne toverde achter mien oogleden n vuurwaark aan kleuren, woar’k even maal van wuir. Ik wol snel mien ogen weer open doun, dou t mekaniek, dat bliekboar de kleuren teveurschien toverde, begon te hoapern en as n toverlanteern begon te stuttern en te schokken, tot alles inains gruin was. Allaint mor gruin. En dou ik mien ogen open dee, wás de wereld gruin. Hail langsoam vervoagde noa n zetje de gruine kleur en kwamen d’oorspronkelke kleuren weer te veurschien. Dou kon ik echt es goud om mie tou kieken. Tot mien stomme verboazen zag ik, dat ik nog aaltied op datzulfde muurtje in de toene van Braauwer zat. Ik zat mit d’rogge tegen n hoge, holten schutten aan en veur mie zag ik n bloumentoene mit bloumen, dij ik nog nooit zain haar.
Achter t hoes zaten verschaaiden manlu en vraauwlu. Ze zaten onder n grote parasol op n groot plaain. Ik zag ze proaten en ik heurde ze proaten. En zo te heuren haren ze best veul lol mit mekoar.
“Gaaist mit mie mit?” n Opgeschoten knuppel van mien leeftied keek mie vroagend aan. Ik kon hom nait. Zo op t eerste gezicht tenminnent. Hai mie bliekboar wel. “Kom,” zee e tegen mie en trok mie aan d’maauwe, “t is boeten veuls te hait. Wie goan in hoes mit mien speulgoud speulen.” Wie luipen langs t lewaaierg stel achter t hoes. Der was gainaine, dij ook mor n tel opzied keek en t vrumd von, dat ik doar was. Meschain konden zai mie ook ja wel. Ik ston op dat mement naargens meer van te kieken. Mien onbekìnde kammeroad en ik klommen bie d’gaitiezern trappe omhoog en kwamen zo in de keuken. t Was bekìnd terrain veur mie, mor ook weer nait. Mìnsenkinder, wat stonden hier ja n potten en pannen op de schappen. Overal hongen hoaken mit zeven, vergaiten en aander keukengeraidschop. En aan de wieme hongen wel twinteg worsten en even zoveul zieden spek. Wat n overdoad. Den most es bie ons thoes zain. Ik keek mie d’ogen oet.
Mien kammeroad – wast wel mien kammeroad? – luip op hozevörrels noar d’gaange tou, terwiel ik nog verdwoasd in d‘keuken ston rond te kieken. “Nou, nait zo schieteg,” zee e wat vranterg, “bist hier toch nait veur d’eerste moal.” Nee, dat klopte. Ik haar nog nait zo laank leden op dele stoan. Mor dat was laank … joa, hou laank leden … of mos dat meschain nog kommen? Ik snapte t nait meer. Ik haar in elk geval t idee, dat mien nije vrund over hail aander tieden pruit as ik.

Haarm en ik hebben op zien koamer, zien speulkoamer wel te verstoan, n haile middag speuld dat t rappelde. Zokswat haar ik ja nog nooit zain. Blikken auto’s dijst opwinden konst, draaimeulens mit meziek en wel doezend blokken, woar we n geroazie mit baauwd hebben. Mor om zes uur kwam der n ìnde aan t gespeul. Dou wuir k vrundelk doch beleefd deur de dainstbode verzöcht om weer noar mien aigen pabbe en moeke te goan. Bie d’achterdeure heb ik mien klompen aandoan. Ik keek es n moal achter in d’toene en zag doar n hoge schutten van wel twij meter hoog en ik besloot dou om veurom deur t draaihek hìn noar hoes tou te goan. De kerkklokken van de Roomse toren sluigen op dat zulfde mement zes moal.
Bie t oavendeten heb ik zo tussen neus en lippen vroagd: “Hou haitte dij Braauwer nog mor es, dij hier in dat grote hoes woond het?” d’Ollu trokken es wat mit scholders. “Hinderk, leuf ik,” zee moeke noa n zetje.
“Nee,” zee pabbe onder t kaauwen deur, “Hinderk woonde op d‘boerderij achter t kerkhof. Dit was Haarm.”
Ik zag aan hom dat e t wizze wos. Vanòf dij tied wuir mien gedrag problemoaties, thoes en op school. Ik zat zo mit miezulf in de knuppe, da’k mie aal meer terogge trok. Mien vaailege en vertraauwde wereld was deur dat aine speulavontuur in t olde hoes volledeg in mekoar donderd en ik was de weg volledeg kwiet.

Olde Haarm Braauwer bin ik loater nog wel es tegenkommen. Ains luip e in d’krudenierswinkel, swoar op zien wandelstok leunend, aargens noar te zuiken.
“Zol ik joe helpen?” “Suker”, bromde hai.
Ik heb nog even docht om hom aan zien maauwe te trekken, mor dat leek mie veur n man op dizze leeftied toch nait zo pazend. Dou’k hom bie de suker brocht haar, hebben we even stilstoan en hai keek mie dankboar aan. Zag e wat bekìnds? Dou e weer wiederlopen wol, zee ik, zunder noa te denken: “Wat hebben we dij middag mooi speuld, hè en wat hebben we n mooie geroazie van dij blokken moakt, hè!”
Hai draaide zok nog es n keer om en achter zien oogleden kwam n klaain lachie teveurschien. Nou komt t, docht ik, mor nee, hai draaide zok weer om en luip vot, mit n kromme rogge en swoar leunend op zien wandelstok, mit de last van n laank verleden.

Sunt kört staait t blaauwe zwembad in toene. Vare bie twijenhaalf. Net gain meter daip.

’t Is wat wie vrouger t eerste bad nuimden,’ zeg ik tegen klaainkinder.

‘Veur ongediplomeerden,’ vul ik aan.

Zai lagen mie oet en vertellen mie, dat z’aalmoal drij diploma’s hebben. Kinder binnen slim wies mit heur plestieken ploeterbadje, t is n bak vol levensplezaaier en zörgeloos juchtern.

Moandag was t schier weer, Arineke zat op t koor en ik n zetje loater op fietse richten Nij Pekel. Op weg noar t olde zwembad. t Stee, woar k zo geern noa schooltied nog n poar uurtjes poedelde in t ainegste zwembad, dat Pekel riek was. t Is n vrumde trek noar t verleden.

Ik bin nait d’ainegste, dij deur t wotter trokken wordt. Vlak bie ingang zai’k n viskeman mit allendeg oog veur zien schaive dobber. Verder is t stil aan Zwembadloane. In mien heufd is t vèr van stil mit roupende en rerende kindergeluden. Gelokkeg is der genog plek om mien fietse te stallen. t Vrijerspoartje draait wat onwenneg om mekoar tou, as k mie deur t hekje bie de kassa draai en richten schoaphokken loop.

Aan omtrekken kom k nait tou. Telefoon dut zien waark en registraaiert grote veraanderns.

‘Houveul joar mout t wel leden wezen, dat ik hier veur t lest west bin,’ vroag k miezulf òf.

Ik kin mit goud fesoun nait meer over betonnen looppad tussen eerste en twijde bad lopen. Bomen hebben bezit nomen van t zwembad. k Woag t der nait op en loop hailemoal om twijde bad tou en as k wat foto’s van restanten van glieboane neem, heur k stemmen, dij over t wotter noar mie tou zweven.

‘Badgasten?’

t Binnen gain geluden oet laankmanstied, dij mie deur de kop spouken. Achter verbaargboom op t ìnde van twijde bad, zai k t zulfde stelletje, dat n zetje leden vanòf de weg nog haalfbakken en om nander toudraaiend aingoal noar mie gloop. Zai mouten hoast n omtrekkende bewegen rond t zwembad moakt hebben om tussen boomkerij bie t daarde bad terechte te kinnen kommen. Of zai deur hebben dat ik achter n boom stoa te koekeloeren noar n goud stee om n foto te moaken van t vrougere badmeestershoeske, vaalt te betwieveln. Dat zai zok doar aan t omtrekken binnen om n doek in t broene wotter te nemen is even onweschienlek.

Ik besloet òfschaaid te nemen van t ooit zo vertraauwde Nijpekelder zwembad. Viskeman op honderd meter het zok t zulfde veurnomen. Hai glopt n tel noar mie, zugt, net as ik, niks bekìnds en draait mie mit vranterge blik in ogen rogge tou.

‘Wol t meschain nait bieten?’

k Wait woorden op t leste mement in te slikken.

Bie toenakkertjes binnen, aans as op hìnraaize, nog mor ain man en zien vraauw aanwezeg. Hai drok wiezend en proatend, zai innemend knikkend. Zugst aan zien gezichtsoetdrokken, dat t n tevreden toentjeman is.

Smörgens heb k nog n stok in kraante lezen over t Nije Hemeltjeriek en as vanzulf begunnen onder t trappen de wiekens van mien meulen op volle toeren te draaien en zok de mooiste ideeën over n soortgeliek nij Nijpekelder Hemeltjeriek te ontwikkeln.

n Monument in vervaal, mor woar infrastructuur nog volledeg in tact liekt, mout toch te herstellen wezen.

Wotter in t zwembad was vanòf de start in 1933 prachteg helder, ook al kwam t deur n duker onder weg deur oet daip van Poortmanswieke. Datter aaltied vizzen mitzwommen, heb ik nooit as n probleem ervoaren. Dat t ‘voele’ wotter doaglieks mit n euliepomp teroggespoten wuir in t kenoal en deur schoef in duker weer aanvuld wuir mit ‘vers’ wotter mout in mien ogen makkelk te herstellen wezen.

t Is t begun van n laange riege aan ideeën over t herstel van t olde zwembad.

Op betonnen poalen kist mit n beetje goie wil zo weer n nije glieboane fabrizaaiern. Net as dast op fundamenten van t verdwenen badmeestershoeske zo weer n nije begunnen kist te baauwen. Belangriek is verder, dat t zwembad aal dij joaren, dat e ongebroekt achter hoge diek legen het, zummer en winter vol was, en bleef. Van lekkoazie kin dus gain sproake wezen. En hou mooi zol t wezen, dat t eertiedse zandstrandje veur t lutje grut weer in ere hersteld worden kon.

Over t beheer van t nije zwembad huiven w’ons gain zörge te moaken, net as over cinterij. Woar burgerkemissies t veurtaauw nemen duurven om Pekelder broggen te beheren, doar liekt t mie n floitje van n cìnt om t olde zwembad nij leven in te bloazen.

k Zai t zo veur mie: Gaait t leven as onderdail van zummer rekreoatsie in Pekel weer broezen.

En …. woar wie as kinder noa t sloeten van zwembad in haarfst en t vrouge veurjoar al kans tou zagen, t zwembad kist mit dank aan wotterschoef in dijzulfde tied ook ombatterijen tot visviever. Rezeltoat verzekerd.

t Liekt mie mit, mor ook zunder de gelden van Henk Nijboers ‘Nij Begun’, n kans veur open doel.

Vlak bie hoes krieg k t, mui van t fietsen en t prakkezaaiern, nog even stoer en aan stok mit mien aaltied-alles-beter-waiter, dij mie veur de vouten gooit:

‘Wat al n geplaas over t herstel van n òfdankt en olderwets zwembad, Nijpekelders hebben toch heur zwemplas in de vörm van t Heeresmeer.’

Of e nou wel of gain geliek het, dut niks aan de zoak òf.

t Hemeltjeriek en ook t Heeeresmeer binnen prachtege zwemplekken, mor zai missen ain belangriek ding, de intimiteit van n klaain zwembad.

Vroag t mor aan mien leeftiedsgenoten.

Wat ik joe vandoage vertel is n persoonlek verhoal. t Levensverhoal van n vraauw, dij ik van dichtbie mitmoakt heb en ook goud kend heb. t Is t verhoal van Anna.
Nou is t zo, dat ervoarens oet joen jeugdjoaren bepoalend wezen kinnen veur de rest van joen leven. Veur Anna is dat zeker van toupazen. Om joe alvast n beetje veur te beraaiden:
t Is n vertelster over mìnsen, woarin daaier n belangrieke rol vervullen.
Of dat biezunder is?
Om dit goud in beeld te kriegen, goa’k doarom eerst n hail ìnde terogge in de geschiedenis. Anna’s geschiedenis.
Noar dezember 1925.

Anna zit in achterkoamer bie grote toavel. Aan heur gezichtsoetdrokken kist òflezen, dat t bouk dat veur heur op t swilk ligt, n geweldeg interessant bouk wezen mout. Of en tou slagt ze mit n daipe zucht n bladzie om. Soms kikt ze – volledeg in gedachten – deur d’ziedroete noar boeten, draait den langsoam heur gezichte noar de lichtbewolkte locht en moakt ongemaarkt mit baaide aarms n vleugelslag, net of …. ze votvlaigen wil??
t Is toch wel knap veur n vaarjoareg wichie, dat ze dat grote vogelbouk van heur pa al lezen kin.
Nou, lezen?
Ze bekikt de mooi gekleurde ploatjes. Lezen huift veur Anna ook nait, deur te kieken leren je al n bult over vogels. Zai is nait aans wìnd, dat as je wat waiten willen, je aaltied even vroagen kinnen. Heur pa is oeteindelk n vogeltjesman en wait alles, werkelk alles over vogels.
‘Wat eten sprutters aiglieks, moeke.’
Moeke zit aanderkaant toavel mit n eerappelbakje op schoot en hoalt mit n schilmessie jaskes van de spruutjes òf.
‘Doar heb ik gain idee van, wicht,’ bekent zai eerlieks, ‘en ast echt waiten wilst, den zol ik even noar pabbe tou goan.’
‘Hai is in toene,’ haar moeke nog zeggen wild, mor Anna huifde dat leste stok van de zin nait òf te wachten. Zai wos wel woar pabbe was en vloog in vlaigende voart noar boeten.
As Annechie achterdeure opendut en noar boeten stappen wil, slagt heur n swaarte waalm liek in t gezichte. Zai schrikt doar zo van, dat zai deure in ain klap weer dichtgooit. Mor, t is te loat. Zai het d’onmiskenboare stank van verbrande lien-eulie al roken. En behaalve dat t heur op d’ogen en de keel sloagen is, wait zai dat ter veul wat aargers loos is en mit n vervelend, nait te onderdrukken kuggeltje en troanerge ogen sjokt zai deur t achterhoes terogge noar keuken.
As zai heur moeke zugt, begint ze zachies te schraaiwen en mit horten en steuten komt der oet:
‘Pabbe is weer bezeg, moeke.’
Moeke schudt moudeloos mit t heufd. Anna wait, heur mouder kin t nait helpen, mor desondanks zegt zai mit n stem vol verwiet:
‘Kinnen joe doar nou niks tegen doun? Kinnen joe pabbe nait dudelk moaken, dat zokswat zo gemain is en dat …..’
Ontdoan slagt zai handen veur ogen en vragt zok òf:
‘Hou kin mien pa, dij zoveul om vogels geft, zo veul van vogels wait, zokse gemaine menaaiern bedenken om vogels te vangen.’

Wat pabbe aan t doun is?
Dij is lien-eulie aan t branden in toene. Anna het der wel ais bie stoan kieken. Oet nijsgiereghaid. Mit n buusdouk veur t gezicht, omdat de stank aiglieks ondroaglek was. As lieneulie in t pannechie hait genog was, gooide pa der n natte eerappelzak overhìn. Oeregaai, wat n kwaalm kwam doar van òf. Net as vandoage is zai dij eerste keer t hoes in vlucht, mor vanòf t mement, dat zai deurhaar, wat nou echt bedoulen van dizze vuurtjebranderij was, het zai heur pabbe veroordaild om dizze praktieken. Lieneulie aan n stokje klaaien om vogels te vangen? Zai kin t nait riemen mit pabbes veurlaifde veur vogels.
Belangstellen veur vogels het zai van heur pabbe mitkregen, mor van zien verachtelke menaaiern om vogels te vangen, het zai van stond òf aan n bloudhekel.
De stried tussen pabbe en dochter is dus al laank leden begonnen, mor om openlek in verzet te kommen tegen heur voader, doar was t dou de tied nog nait veur.

Doarveur mouten we n tiedsprong moaken noar 21 dezember 1931
‘Der verdwienen mie teveul vogels de leste tied,’ het pabbe dij dag zien saggrijn op toavel gooid. Z’haren aalmoal in d’richten van Anna keken. Zai haar niks smoesd en dee net of heur neuze blödde. Pas dou der wat vervelende opmaarkens van heur pa in heur richten stuurd wuiren, haar zai heur vörke op toavel smeten, stoule stief achteroet schoven, zodat dij mit n knal tegen t schot aan kwam en haar heur voader recht in t gezicht toubeten:
‘Zeg nou mor es n keer rechtoet wa’je denken!’
Haar dou kwoad van d’ain noar d’aander keken en was stampend deure oetlopen, noar zolder tou. Pas doar kwamen de troanen. Troanen van verdrait. Troanen, dij heur olders en heur bruiertje en zuster nait huifden te zain. Doar was zai veuls te trotsk veur.

Wie goan nou in vogelvlucht noar 31 augustus 1957
Zo is t aal dij joaren bleven. Anna’s laifde veur vogels, mor ook heur opstandeghaid en verzet tegen alles wat gemain en oneerlek is, is n levensholden worden. Wat zai as jong wichie van hoes oet mitkregen het – de goie en de slechte dingen – het veur n groot gedailte heur leven bepoald.
Verbondenhaid mit vogels, of t nou van dij grote, swaarte kraaien waren of n lutje winterkoninkje, is nooit veraanderd. Zai binnen heur aal even laif. Zai zol heur leste stuver bevubbeld oetgeven om vogels deur n strenge winter te helpen. Net as dat n vrumde, verdwoalde katte bie heur nooit vergees om eten bedeln huift. Ook zwaarfhonden waiten de weg noar t hoeske wel te vinden.
Mìnsen om heur tou vinden dat roar. Gefst toch nait dien leste plakje stoet aan d’vogels, ast zulf nog honger hest. Gefst n hongerge katte toch nait dien lekkerste soep.
‘Zai spoart eten oet aigen mond om ….’, wordt der schudkopt.
Joa, der wordt in t dörp genog over Anna plaasd, mor aal dij lu waiten nait woar ze over proaten en van Anna kriegen zai gain antwoord. Meschain is t zo, dat d’mìnselke geest te bepaarkt is om Anna’s levenswieze te begriepen. Wat gainaine wait – gainaine waiten kin – is de daipere betaikenis van dit alles.

n Joar leden is Anna al hail jong wedevraauw worden. Zai blift mit twij lutje kinder achter, mor heur olden en schoonolden stoan doaglieks veur heur kloar. Mor verdrait kin zo groot wezen, dat woorden en zörge nait voldounde binnen. Bie tieden liekt t leven zinloos.
Mor tieden veraandern en den kin der wat biezunders beuren, wat hoast nait mit woorden oet te leggen is. Gewoon omdat t zo ongewoon is, dat t elk mìnselk bevattensvermogen te boven gaait.

t Was op n zotterdag en hier loaten we, om t zo sekuur meugelk in beeld te kriegen, buurman aan t woord. Hai het t aal zain.
‘k Luip net even in toene, dou’k bie Anna n vrumd, n soort van tikkend geluud woarnam. Wat t was? n Roodborstje. Vloog òfwizzelnd tegen keukenroet en den weer tegen koamerroet aan. Dat haar k ja nog nooit mitmoakt. Ik der dus hìn. Nee, nait om t vogeltje vot te joagen, k was nijsgiereg noar t woarom. Nou, k was toenhekje nog mor net deur, dou’k t al zag. In de keuken was t ain en aal swaarte kwaalmerij. k Heb dou keukendeur opengooid en k zag t vot: Anna haar vlais in n pannechie op t gas stoan, was in sloap valen en alles om zok tou vergeten. t Lutje wichie zag k op dele mit heur poppen speulen. k Heb dou eerst t gas oetdoan en t swaartverbrande broadpannetje in geutstain mietert en dou Anna wakker moakt.
Oeregaai, heb k loater tegen heur zegd, wat haar der wel nait beuren kind, as t vogeltje ons nait woarschaauwd haar.’

De tied draait deur en zo wordt t 1965
Anna verhoest mit baaide dochters noar Binnenweg en ook al zol joe dit vrumd in oren klinken, t roodborstje verhoest mit. Soms is e moanden laank vot, mor kin onverwachts ook zo mor inains weer op vensterbaank of op vouertoavel veur d’roete zitten of bie t lutje vievertje zitten drinken.
‘Hai komt aaltied weer terogge bie ons,’ zeggen d’wichter trotsk en dat kist nait van alle mìnsen zeggen.
Of t komt dat Anna wedevraauw is?
Of omdat der gain kirrel meer in hoes is?
Anna kin der allendeg mor noar roaden. Wat zai traauwens nait dut. En zo hernemt t leven zien gangetje. Anna het t drok bie heur ‘mevraauw’. Baaide dochters brengen aander leven in de braauwerij.
t Hoeske aan Binnenweg wordt n soort hoessie van hòl-aan. Elkenain was welkom.
‘As je mit goie bedoulens kommen, binnen je’aaltied welkom,’ zee Anna voak, as der weer n onbekìnd persoon over dele kwam. t Zulfde gol aiglieks veur d’vogeltjes, mor wat Anna tegen d’mìnsen zee, was overbodeg veur vogels. Doartuzzen zitten gainent mit slechte bedoulens.
En noa elke generoatsie kwam weer n volgende.
Klaainkinder hebben d’goudeghaid en de laifde van oma Anna aal ervoaren.
Zulvens dou Anna al old was en t leven deur zaikte en liggoamelk ongemak nait meer zo vanzulfsprekend was, bleef de trek noar t hoeske bestoan. Ook veur d’achterklaainkinder was t hail normoal dat ze even bie oma Anna op veziede gingen.

Wie schrieven 2011
Op n dag in augustus, nou dus vattien leden, vlogt ons roodborstje in toene. t Is ongewoon stil om t hoes tou en net as Robin beslot om zien stee in appelboom te verloaten om poolshoogte te nemen, watter in hoes loos is, komt Oelemans noast hom zitten.
‘Moi,’ bast de grote oele in t felle zunlicht, loat den n veuls te laange stilte valen en zegt den:
‘k Heb die en aal vogels van Binnenweg wat te vertellen,’ wacht den n klaain mement en vervolgt: ‘en om 10 uur vanoavend bin k hier weer.’
En verdween mit zaachte vleugelslag.
In t twijduustern van de valende oavend van 11 augustus het de wieze oele aal lutje zangvogeltjes persies oetstokt van wat en hou. Dat Anna oet tied kommen was en dat aal dij lu, dij zai dij dag in koamer zain haren, femilieleden waren, dij òfschaaid nomen haren van moeke, oma en overoma Anna.
De volgende dag luden de klokken in t dörp. Ze begelaiden Anna noar heur leste rustploatse, n groot graf, woar zoveul joaren leden heur vroug overleden man al biezet is.

t Is binnenkört kerst, 2025.
Wie binnen persies 100 joar verder, noa t, nuim t mor t lieneulie-conflict.
t Dubbelgraf ligt der goud verzörgd bie. Doar zörgen heur baaide wichter tot en met de daarde generoatsie wel veur. De houveulste roodborst, noa d’op t leste moment veurkommen brand, dit joar aanwezeg is, is allendeg bie benoadern te zeggen. Dat roodborstjes regelmoateg t graf bezuiken, is wel zeker. Zai binnen ook zoveul joar na t overlieden van Anna nog aaltied welkom en worden ook nog aaltied, noar Anna’s oetdrokkelke wìns, goud bedaild. Of zai der, zoals elk joar op kerstoavend beurt, bie t keerskes branden en sputterkeerskes aansteken bie binnen, is nait zo belangriek.
Veur Anna en ook veur Anna’s femilie blieven zai t symbool van hoop, gelok en beschaarmen van elkenain, dij dat neudeg het.

t Bericht het dunderdag in vrouge oavend n oardege konsternoatsie in t veurhoes veroorzoakt.

Bodschop was dudelk:

‘Vanòf vrijdag is t elke dag in t middenhoes patatdag.’

Kinder keken mekoar, hoast kloar mit mous noar binnen schoeven, ais schaif aan en zunder dat zai mond bewogen, spraken heur ogen dudelke toal:

‘Doar het aine boudel in bovenkoamer nait meer goud veurnander,’ en zunder woord of wies schoven drij grommen stoule achteroet, schoten noar biekeuken in klomp en stevel en paradeerden in ganzenpas noar n deur verder.

Noa n snelle klop op koamerdeur luipen zai oma hoast van de sokken en ruipen in koor:

‘Woar is opa??!!

Overdonderd en lamsloagen deur zoveul slagkracht en verboal geweld, zette dij grote ogen op en hakkelde:

‘Wat is der mit opa.’

Alsof t òfsproken waark was, ging ook twijde couplet in, veur heur doun, prachteg unisono:

‘Opa zegt, dat t hier vanòf mörgen elke dag patatdag is.’

Mit de neudege terogholdendhaid, schoten zai heur verwachtensvolle blikken op oma òf.

Oma, onwaitend van dit apaarte bericht, mor wel bekìnd mit achtergrond van opa’s biezundere menaaier van nijsverstrekken, haar binnen n mum van tied n klaaine optelsom moakt, – aine en aine is nog aaltied twije – schoot terogge en antwoordde mit braide laag:

‘Opa is n veurtanne kwiet en denkt, dat hai nou allendeg nog mor patat eten kin.’

Berichtgever kwam op datzulfde mement vezichies en mit koaken stief op nander om bochte schoeven van waarkkoamer en schoevelde as n ongelokkege pantovvelheld richten t kwartet.

Drij kinder keken noar n olde, sneukiekende man en dochten veur even nait aan de lekkere frietjes. Allendeg jongste van t stel was bie de pinken om noavroag te doun en schoot n verniende piele mit n schuunse blik noar oma:

‘Hebben joe roezie had?’

Zai wos ja van niks en t sluig de toch al stoer op gang kommende diskuzzie nou volledeg dood, mor oma muik heur klouk:

’t Slagt as n tange op n swien.’

Noa weer n ainstemmeg klinkend ‘ong??’ het zai t drijtal echte oorzoak oet douken doan:

‘Opa het onder t appelsienekaauwen zien veurtaand verloren.’

t Gaf n zucht van verlichten en aanlaaiden om opa midden in de kringe te zetten.

‘Opa, zeg ais vervelend.’

Rötteg jonkgoud haar hoarfien en sekuur deur wat de gevolgen van zien verdwenen veurtaand waren.

‘Opa, zeg eens, de slang sist.’

Maaljoagerij en opaatje pesten is zo nog n zetje deurgoan, mor luip op n ìndje dou t klierderg stel ook nog mit hom op de foto wol.

Mit n ‘Nou is t genog west,’ het oma heur deure wezen en t hoes oet bonsjourd.

Dat opa’s taandprobleem ontstoan is deur n dainstongelok in boetenlandse dainst, doar huifst kinder nait mit op te zoadeln.

Dat opa op de vrouge vrijdagmörgen via n sproakbericht van tandarts te heuren kreeg, dat vanwege slechte weersomstandighaiden de zoak sloten bleef, het zien humeur en de sfeer thoes gain goud doan.

t Is nait aans.

Vandoag is t zotterdag en kold en glad. Gain weer om der oet te goan.

Op n usb-stickie stoan wat olde foto’s van meschain wel 70 joar leden. Mit n opa, mor den sikkom 70 joar jonger en as t goud kikst, zugst dat verdwenen tand van nou, dou ook al de neudege knvovvels had haar.

Woarom ik teckels nait lieden mag, ligt zunder n dudelke oorzoak aan te kinnen geven, aargens in n ver verleden verbörgen op Komnijsterwieke. Mit Duutse pinschers is t zulvens nog eernsachteger. Dij zworven in mien jonge jeugd voak over stroat. Lutje, verniende kefkerhondjes, dij veur de duvel nait baange waren. Gladhoarege hakkenbieters, dij geern mit die mitluipen, as t der op fietse langs reedst.

n Week of wat leden het klaaindochter Ilse Bobbie adopteerd. n Maltipoo. Ik veronderstel, de poo is van poedel.

‘Geschikt veur lu, dij allergisch binnen veur honden,’ zegt Ilse.

Zai kommen regelmoateg even buurten. n Laif beestje om te zain, amper hond te nuimen, mor aan schèl, oortjestoetend geblaf is te heuren, hai is onmiskenboar hond. Zunder moudwil brochten zai onbewuste, vrouge frustroatsies over agressieve dwaargpinschers en in t verlengde doarvan de teckels weer in beeld.

‘Ik denk, dat oma er ook nog wel graag een hondje bij wil.’

Grote klaaindochter is n ondeugd, t stroalt heur tot ogen oet. En ik ondertussen mor prakkezaaiern:

‘Hebben wie t ooit over aanschaf van n twijde hondje had.’

‘Speulen dizze baaide wichter onder ain houdje?’

Ik kin der gain paail op trekken. Zai trekken mie woorden as t woare gewoon oet de mond en blaf:

‘Ik hold nait van teckels.’

t Is de zoveulste keer, dat n gesprek over teckels in n onaangenoame stilte vastlopt. k Zai t aan Arineke, zai het mooie herinners aan heur teckeltje. Bie de noam Iwan denkst votdoadelk aan de Verschrikkelke, heur Iwan was n laiverdje. Heur herinnerns kommen oet dezulfde tied, as woar ik mien slechte ervoarens mit honden opdoan heb. k Wait nait, hou’k dit hoeselk probleem tackeln mout, mor om Arinekes leed wat droaglieker te moaken, zeg ik:

‘Mor Wietske holdt ook hailemoal nait van teckels.’

t Is n eufemisme en om t goud dudelk veur t voutlicht te brengen, haar k zeggen mouten:

‘Wietkse is schietensbenaauwd veur teckels.’

Heur trauma is al van joaren leden, deur mien schuld ontstoan, deur op n verkeerd kozen mement aan n rondje Nummer Aine te begunnen. Wìnd om smörgens vlak noa t kovviedrinken de laange ronde te lopen, was k deur domme drokte n dik uur verloat en luipen wie mit ons baaident bie t verloat van Wildervanckkenoal op de kop tegen twij teckels van t Meubelhoes aan. Wietske, dol van bliedschop, wol wel kennismoaken. Baaide teckels haren doar gain bodschop aan en hebben stief van zok òfbeten. Twije tegen aine is ook gemain. Sunt dij tied dailen Wietske en ik n slechte ervoaren en lopen wie in t geval dat, der mit n grote boge om tou.

Of de nije Bob zo’n goie speulkammeroad veur Wietske is, is ook nog mor de vroag. t Lutje mormeltje gaait bie binnenkomst voak al duchteg te keer, jagt doarmit onze katten doodschrik aan en op kaaste in waarkkoamer en begunt den votdoadelk deur t hoes hìn te rauzen. t Is Wietske wel noar de zin. Dij dut groag mit, mor zoals n volleerde teckel makkelk in n knienenhol verdwienen kin, zo dut Bobsel dat onder baank en begunt den pestereg, vanoet zien vailege pesietsie te blavven as n grote. Tussendeur molt hai nog even de pepieren bodschoptaskes van katten en scheurt n kertonnen deuze aan stokken.

Noa n haalf uur is t maisttied wel doan. Den is Bob op en ook Wietske wel aan rust tou.

De vroag, dij wie ons zulf regelmoateg stellen is, of wie noa Famke der nog wel n twijde hondje bie hebben willen. t Komt oardeg naauw en de keus, dij wie eventueel moaken zollen, is nait aine veur even.

Katten hebben ons al loaten waiten, t huift nait van heur.

Wie koustern, of t olderwets is of meschain al weer nijemoods, nog aaltied onze gesoamelke moaltieden. Veur t oavendeten speult de klokke voak gain rol. Soms wordt t Frans loat en is t al vèr noa zeuven, òf en tou zitten wie, net zoals mien olden zongen, om vief uur al te bikseln. Wie binnen dus nait zo strèng in dij leer. Bie t middageten is t aans, den hebben berichten oet Rommeldam al de neudege onrust en kommootsie veroorzoakt en is t nooit vèr van dagomslag.
Rustmement in de dag.
Veul belang bie n snel 12-uurtje hebben wie nait. Even n vluggertje op raand van t aanrecht, n haardbroodje in de loop of n flatterg stokje zuit bloaderdaig mit n flottertje keze oet magnetron is aan ons nait besteed. Wie doun t nog op d’olde menaaier mit n toavelklaid en zuit- en zoltgoud derop. En … om de dag n aaichie.
Vanmörgen was t traauwens n bandege mörgen. Arineke mos op raais noar ‘vraauw Tone’ om noagels en ielt bie te loaten sliepen, ik haar t drok mit stofzoeger en mien rol as kinder-taxi-sjefeur.
En doar kriegen je dus honger van.
Veur t vervolg is t wel belangriek om toavelschikken onder joen aandacht te brengen. Arineke zit aan laange toavelkaant, mit de rogge noar de keuken, ik der tegenover. Meiske zit op t onbedekte dail van toavel – omdat toavelklaid te klaain is – en holdt op n katse menaaier touzicht. Wietske zit rechts van mie, stoef aan stoulpoot en pikt net as doefkes op Dam alles op, wat op grond vaalt.
Bie t eerste stoetje vaalt mie op, dat Arineke mit linkerhaand onder t heufd en heur ellebocht op toavel der vermuid oetzugt. Mien medeleven mit heur is groot en veurdat ik n pazende oppittjeder bedocht heb, rolt t taimpie, in stain haauwen, deroet:
‘Moust n törf hebben?’
Ik schrik van mien aigen woorden, zai kikt mie nog verboasder aan en ik mompel n verontschuldegen:
‘Zee mien pabbe vrouger ook as k mit haand onder kop bie etenstoavel zat.’
Recht braaien kist zo’n opmaarken nait, wel perbaaiern oetleg te geven, hou toavelmenaaier bie mie thoes waren. t Is laank leden, k was nog mor n poar törven hoog, de beelden binnen zo helder as glas.

Net as doudestiedse toavelregels.
Mit soep lepeln bevubbeld heb ik t aaltied stoer had. k Was n dikke graimerd en de weg van n volle lepel van bord noar mond was bedekt mit stroekelstainen. Om mien sundoags boesderoentje te beschaarmen tegen soepsputters of vlekken, legde ik ellebocht op toavel. Veur de stabiliteit en de rust aan toavel, lees: om olderlieke aargernizzen en moppers te veurkommen. Kreeg k as dank t törfverhoal.
Mor t soepverhoal is nog nait doan, mien grammiede zit daiper. Ruierde moeke in de soeppane om vervolgens elkenain op te scheppen, kommandaaierde pabbe steevast:
‘Ikke, dikke soep!’
Wat hai bedoulde?
Loat t nat mor in de pane, k heb genog aan sliertjes en soepballechies. t Was zien gewoonte en ook al heb k t nooit haardop zeggen dust, weschienlek was hai net as ik ook n kliederoar. Ik heb mien klungelghaid vast nait van n vrumde.
Netjes eten was t credo. Klaaine hapjes en nait mit open mond kaauwen. Proaten onder t eten was verboden. Boeren mog wel, onder t mom: is n kompliment veur de kok. Smakken, ook al smuik die t eten nog zo lekker, wuir nait waardeerd. Mor woarom wie noa t eten handen en mondhouken wel aan tippe van toavelklaaid òfvegen moggen, heb k dus nooit recht begrepen.
Bord oetslikken was onwìnselk. Wuir ons al vroug leerd, houst deur eerappelkrummels te prakseln dien bord weer schoon kreegst veur riezen- of zoepenbrij. t Was n haile kunst, dij wie tot de perfectie beheersten.
Of dizze strenge eettoavel-opvouden n veurdail west is? Of zaten der ook noadailege kanten aan.
Soms vlaig k zoals vanmörgen even oet de bochte mit mien törf en ook al kriegen wie allendeg bie hoge oetzundern pap noa, mien bord komt sikkom aaltied papschoon in voatwasker terechte.

Aargens in t begun van ons traauwen heb k ais n taikenfilmke op Duutse televizie zain van Loriot, n bekìnde Duutse schriever, cabaretier en taikenoar. n Stokje over Hermann en zien vraauw. Hermann zit rusteg in kroakstoul in koamer, zai is drok bezeg in de keuken. n Körte soamenvatten:

Wat dust Hermann?

Niks.

Zai herhoalt tot wel zes moal aingoal dezulfde vroag.

Denkst aargens aan?

Neu, niks biezunders.

t Zol die gain kwoad doun ast n stokje lopen gingst.

Nee.

Ik breng die dien jaze wel even.

Nee, dank je.

t Is kold boetendeure.

Ik goa ja nait lopen.

En net zeest, dast n ìndje lopen gingst.

Nee, doe wolst dat.

Nee, Hermann wil nait lopen, wil nait lezen, hai wil rust en ontspannen, onderoetzakt in stoule zitten.

En dat gezemel aan de kop is wel t leste, woar hai op zit te wachten. En as zai kop om deure stekt, zegt hai mit n klaaine stemverhevven:

Ik zit hier omdat ik doar zin in heb.

Nou, doarom huifst nait zo agressief tegen mie te doun.

Ik bin nait agressief.

Woarom ropst den inains zo haard tegen mie.

En den bölkt hai:

IK BIN NAIT AGRESSIEF.

Viefteg joar loater kom k touvalleg t zulfde filmke tegen op FB en ook al heb k hom doudestieds mor ain keer zain, ik kin mie t verhoal nog persies veur de geest hoalen. Hermann en zien vraauw binnen gain steek veraanderd. Mit viefteg joar levenservoaren in mien ransel kin k dat van miezulf nait zeggen, mor n ‘Hermann’, dij onderoetzakt in stoule genieten kin, of zoals in t geval van Hermann, wil van zien vrije (levens)oavend, bin k nooit west en hoop k ook nooit te worden.

k Bin gain krinkiespijer.

Tien joar leden schreef k over dat onderwaarp n stokje en k neem joe doarveur even mit terogge noar de Wieke.

t Lopt tegen etenstied, as k deur Arineke op bodschop stuurd wor. Om n potje zolt en omdat der in t loug gain krudenier woont, kar ik op mien fietse noar Veendam. Alsof ‘k in n achtboan zit, schaiten mìnsen en hoezen en alles wa’k op mien pad tegenkom, aan mie veurbie. In de gaauweghaid steek ik haand op en bölk even ‘moi’ tegen Berend. Hai staait mit achterklep van auto open en mien betere ik vrantert:

‘Haarst nait even stoppen kind?’

Nee, man, k bin toch veur n klaain schieteg noodbodschopke op pad stuurd en tougelieks voul k mie slachtovver van mien aigen goudeghaid.

Bie Vrijhaidsbrogge mout ik swoar in de remmen kniepen en roak oardeg opdraaid, omdat brogge òfdraaid is veur n klaain Duuts bootje, dij der volgens mie ook zo wel onderdeur voaren kind haar. k Heb ja hoast.

Op Molenstreek zitten drij kirreltjes op leugenbankje aanderkaant sluus. Zai hebben gain hoast en roken n tevreden piepke.

t Bodschopke in Veendam is n abceetje en in n floep en n scheet stoa’k weer boeten en as ik over t spoor hobbel, zai k vanoet mien rechterooghouke nog aaltied dezulfde drij manlu bie t verloat zitten. Zo te zain hebben zai t nog aal goud noar de zin.

‘Bist net n vlaigende vief menuten.’

k Heur t mien moeke nog zeggen.

’t Zol wel in de genen zitten,’ heb k aaltied docht. Veur krinkiespijer bin ik gewoon nait in de waige legd.

‘Kin n mìns veraandern?’ vroag ik mie òf, as k binnen körte tied veur twijde keer over Vrijhaidsbrogge klepper.

‘Kin k miezulf veraandern?’

Veur n keer kin alles en k besloet even bie Berend langs te goan. Hai is nait ains verboasd, da’k zo binnenvaal. Aan t ìnde van t gesprek, kom ik tot de konkluzie, dat t nait allaind gezelleg was, mor dat wie mekoar ook oardeg bieproat hebben. Dat ik de tied vergeten bin, wuir mie thoes nait in dank òfnomen.

Zeker nait, dou’k zee, dast nait aaltied op alle slakken zolt leggen moust.

t Zel aaltied en overal wel n kwestie van òftasten blieven, tot houvèr je goan kinnen.

Hermann en ik kinnen der over mitproaten.

Hou n vergeten kedo toch nog oetpakt wordt, lezen ie in: Unzipped
‘Gooi alles mor in deus.’
Veul post kriegen wie nait meer, mor wat der nog wel in braivenbuzze terechte komt, verdwient noa n körte inspectie , zeg mor t openscheuren van kevort, in middelste loa van t antieke kastje. In mien administroatsiebakke.
‘Mienent?’
Joa, k voul mie n beetje de postbeheerder. Gooist alles op ain bulte, den waist woar t ligt en nog belangrieker, rakst ook niks kwiet. Zo kin t dat n blaauwe envelop, t poars van daarmonderzuik en n swaart omraand, wit kevort en n verdwoalde, dus overbodege rekloamefolder t triplexen Ikea-bakje sieren. Regelmoateg goa k der vingervlug mit n snelle blik deurhìn. t Maiste, zo nait alles bliekt voak kritiek van tied nait deurstoan te hebben en kin noa n moand of twije gewoon in pepiercontainer flikkerd worden. Ondanks dij waitenschop blift t credo: alles bewoaren.
Oflopen weke haar k even tied om post te sorteren, dou’k op bodem van t bakje n smetteloos wit A5-envelopje vond. Bie t aanpakken voulde ik al natteghaid, t was noamelk gain leeg kevort.
t ‘Voor opa’ en t floitspeulend plakengeltje op adreskaant veurspèlden nait veul gouds en mit trillende vingers heb k onbeplakt envelopke oetpakt.
‘Unzipped,’ las k en laange rode tonge van òfkeuren sprak dudelke toal:
‘Opa, doe bist vergeten ons kedootje oet te pakken.’
‘Wat hest wel, jong,’ heurde ik n schrokken vraauw vlakbie zeggen, ‘wat hest inains ja n rode kleur.’
En noa n körte pauze:
‘Bist zaik?’
Wel n beetje, mos k tougeven, n beetje zaik van ellìnde. Wat ik in mien bewoarzucht zo goud opbörgen haar, was in vergeethoukje beland. Stom netuurlek, t zo goud bedoulde kedo mit entreekoarten veur twij personen veur ‘Rolling Stones’ expositie in Grunneger Museum was k radikoal vergeten.
‘En nou is t vot en te loat,’ mos ik konkludaaiern.
Mentoale schoa, dij k aandern aandoan heb, deur gain weerde te hechten aan heur goudbedould kedo, kin k allendeg mor op miezulf verhoalen. Dat huift gainaine mie te vertellen.
‘Tell me.’
Ook as k nait in hitliesten pluzen zol, haar k waiten dat dit ain van Rolling Stones heur eerste nummers was. Olde herinnerns speulen hierbie n grote rol. Op onze eerste bandrecorder, n Grundig, speulden, opnomen van Arbeidsvitaminen Rolling Stones dit nummer en vlak doarnoa kwamen de Beatles mit ‘Can’t buy me love’. Dat zulvens volgorde mie biebleven is, blift n roadsel.
Ik was – cliché – overtuugd Beatlesfan en ook noa ‘Satisfaction’ haar k nog best muite noar Stoneskaante tou te rollen. Ook al is dat aiglieks aaltied zo bleven, mout ik veur ain nummer n oetzundern moaken:
‘Street fighting man.’
Nummer het noamelk n geweldege intro. In n speulse buie heb k begunsolo op mien tape-deck wel ais tien moal achtermekoar aan zet. Prachteg veurspel.
‘Astoe der wat beter om docht haarst, wat haarst n mooi verhoal over dij tentoonstellen schrieven kind,’ het mien laive vraauw der n dag of wat leden nog ais fientjes inwreven. Tou mor weer.
‘Museum van Rolling Stones zit as in stain haauwen in mien kop, mien wicht,’ heb k mie nog perbaaierd te verdedegen en dou’k t zee, docht ik:
’t Is ook nog woar.’
Om n veurbeeld te nuimen. n Zetje leden mozzen wie lutje Bram van t pretpaark bie Drouwenerzaand ophoalen. Tiedens t wachten op lutje jong bin k even op raand van daipe koele goan zitten. Zunder dat ik doar aarg in haar, gingen mien gedachten terogge noar de tied, dou t pretpaark nog gewoon n speultoene was. Vanòf camping Alinghoek ging k regelmoateg noar ‘Buntjer’. t Was ja vlakbie. Petat kochdest bie t old vraauwchie. Annie? Heur noam is mie ontschoten. As k wat buutskecìnten haar, ging k noar speulhal om te flippern en soms gooidest n muntstuk in juke-box.
Klaboem.
Doar haar k hom te pakken. Zeggen lu nait aaltied, dat meziek olde herinnerns terogge hoalen kin.
De juke-box bie Buntjer en ik mout hier tougeven dat inlaaiden over olde rockers nait hailemoal woarhaidsgetraauw is.
Houzo, heur k joe denken. Boeten ‘Sloop John B’ komt t olde Stonesnummer ‘Have you seen your mother, baby…’ as vanzulf vanoet dij olde schievenwizzeloar bovendrieven.
Mor t steurt, dat ik t kedo nait ‘unzipped’heb.

‘t Is woensdag 30 juli, leste dag van mien 73e joar in dit troanendal.’

Mit dij gedachte wor k wakker.

Mörgen hoop k drijenzeuventeg te worden. Net as op oldjoarsdag goa k den euliebollen bakken.

Woarom?

Omdat de femilie dat zo groag wil.

Mörgenstond het vanmörgen veur mie gain gold in de mond. k Voul mie liggoamelk brak. k Wil wel geern opstoan, heb al n keer bainen noast bère sloagen, mor ondanks t binnenvalend mörgenlicht krieg k ogen hoast nait open.

Arineke is al twij moal, eerst n keer stiekom, twijde moal mit wat meer schoefdeurgeweld sloapkoamer binnen(s)lopen.

‘Zolst nou ook nog ais opstoan?’

Der klinkt oardeg wat grammiede in deur.

k Snap heur wel. Zai zit op kniepnoagels, wil stommegeern zwemmen en wekker lopt al noar haalf negen.

‘En kovvieveziede komt der ook zo aan!’

As schoefdeur mit n bats in t slöt klapt, trek ik mien konkluzie en mien nachthemd oet.

t Wordt vandoag n biezundere dag. Ik krieg snommedoags noamelk al mien eerste verjoardagsveziede. Mien eega het dat zo bedongen.

‘Bram is woensdag joareg.’

Ik kom der te loat achter om t te veraandern en t veurdail is, dat ik vandoag mien eerste verjoardagsgebakje al veurschuddeld krieg.

Mien stoetje smeren bie t aailand vaalt soamen mit kovvieveziede oet t veurhoes. Binnenkomst klinkt hartelk, mit n verbörgen addertje onder t gras:

‘Hest hom gusteroavend nog even vierd?’ zegt dochter.

Of t komt deur mien loate ochtendmoaltied of dat dij stiekemerd mie noa n intensieve toaveltennisoavend nog deur dichte gedienen spot het mit n borrelgloaske, wor k nait gewoar.

‘Joa, k leef nog aaltied in de veronderstellen dat ik Grunneger jeneverstoker in de bainen holden mout,’ ligt mie veur op de tonge, mor blift op weg noar boeten steken.

As ik brood en sap noar binnen waark en de rest aan de kovvie begund is, krieg k n stoer te verteren verhoaltje derbie op mien bordje. t Begunt zo:

‘Bist guster in dien toentje bezeg west, nait?’

Klopt. k Bin snommedoags mit lege achterbak noar en mit n volle bie plantjesverkoper oet Sibboeren vertrokken.

Noa n laange, ongemakkelke stilte kom t vervolg:

‘Mor hest nog nait alle plantjes poot.’

Nee, k mos stoppen omdat t eten kloar was en k ook nog noar toaveltennisclub mos.

Noa n daipe zucht krieg k den te heuren:

‘Aiglieks haarst plantjes nait poten mouten, mor wat nou nog in de potten zit, kist beter stoan loaten.’

Ong?

‘Zo is dat,’ vult schoonzeun aan, ‘want den mouten je noa zundag – den vier k noamelk mien verjoardag – alles der weer oet hoalen.’

Hilariteit alom, verboazen en schrik is mien dail.

‘Wel bepoalt hier nou, watter in mien toentje poot wordt en hou k mien aigen, lutje bloumentoentje inrichten wil.’

Antwoord krieg k nait, allendeg mor vaalse grimlagen en k vroag mie òf, wat zai van plan binnen.

Arineke, onkundeg, zoals zai zulf beweert, van kinders plannen – pas veul loater op de dag heur k dat zeun ook n deuntje mitbloast in dizze wanklankege symphonie – zegt mit n kwinkslag:

‘Krigst meschain wel kunstgras.’

‘Mit n stofzoeger,’ laagt schoonzeun.

Wat n lol.

Ik dring nog even aan, mor vang bot.

As buren al laank weer noar t veurhoes vertrokken binnen en Arineke in Maidemer zwembad dobbert, krieg ik de maist vrumde tavverelen veur mien geestesoog toverd.

Wil de versoamelde femilie mien veurtoentje op kop zetten?

Of krieg k n toenman derbie, dij mie n dag in de weke mithelpt, omdast op dien 73e dat waark nait meer allendeg veur nander boksen kist?

Of hebben zai n grotere viever kocht, omdat t veur dij aine gruine kikker zo zieleg is om doar allaaind te zitten?

As t zo mout, heb k aal gain zin meer om mien verjoardag te vieren.

Vannommedag heb k de potplanten, dij nog poot worden mouten al vast op stee zet, woar zai volgens mie heuren.

En tot zundag …… is t òfwachten en noagelbieten.

Bie t wakker worden voulde ik dus instinctief, dat t n stoere dag worden zol, mor dat haren ie in eerste zin al lezen.

Dunderdag 31 juli.
Verjoardag staait in t taiken van euliebollen bakken. t Echte feest is drij doagen oetsteld, omdat Maidemer klaainkinder nog nait terogge binnen van vekansie.
‘Mor euliebollen bakken is ook n feest,’ zeggen smikkeloars oet t veurhoes.
Omstebeurten zitten keurmeesters aan t aailand te pruiven van mien broene baksels. Ook dit joar valen z’in de smoak. Ik dou t groag en t is ja mor n mörgen waark.
Noadat wie en keuken noa n mörgen in vette bakluchten weer schoon en fris binnen, komt t veurhoes toch even buurten. t Is per slöt wel mien verjoardag en aan proat is gain gebrek.
Dat Ilse tussendeur stiekom wegglipt, is mie doarom ook nait opvalen. Heur terogkomst vaalt soamen mit n onwerkelieke stilte.
‘Is der meschain störm op komst?’ zeg ik nog.
t Verboast mie, dat t haile gezelschop mit n soort van verwachtensvolle blik noar Ilse kikt. Mit n schaive blik in mien richten, k zit op mien vaste stee in hörn en heur mor n hap en snap van wat zai heur pabbe in t oortje fluustert:
‘Haarm ( lokoale boer mit n aigen grondverzetbedriefke )…….oetkomt ….. vandoag ….. groafmesien…’.
En Frederik?
Dij springt, in gewone doun de rust zulf, as deur n ieme beten hoast oet zien vel en ropt ongewoon haard:
‘Dat was nait òfsproken.’
Trigger zit hom in t woord groafmesien en veurdat wel den ook wat zeggen kin, reageer ik kwoad:
‘Zugst nou wel, dat ik geliek haar mit mien veronderstellen ( dail ain zulfde tuttel ), dat ie mie n nije viever in de moage splitsen willen.’
Mit t veurnemen nog veul meer vuur oet mien slovven te loaten schaaiten, zai ik rondom mie tou allendeg mor gnivveloars en bekkentrekkers.
‘Haalfmale onneuzele,’ scheld ik miezulf oet, ‘hest die weer op de kaaste joagen loaten deur dien femilie.’
Loater op d’oavend krieg ik t haile verhoal van Arineke te heuren. Van de leugen mit veurbedachte zin. Zai haren zok snommedoags – wel mit t plan kommen is van Haarm mit zien groafmesien wor k nait gewoar – de buutse oetlaagd over mien te verwachten reactie.
Wat n lol.
Mor of doarmit t plan van de boan is, duurf k nait te zeggen. k Bin n woarschaauwd man, mor k wait ook dat mien femilie oet n stelletje onbetraauwboare maaljoagers bestaait.
Snommedoags is zeun ook nog even langs west veur kovvie, euliebollen en om mie te felisitaaiern. Ilses verdwientruuk wordt op de loate middag nog ais herhoald. Woar ik denk, hai lopt noar de hal en mout even oet de boksem, zai k hom n poar tellen loater mit gruine rol de koamer binnenkommen. Hai het mien verhoal van de dag derveur ook goud lezen en overhandegt mie mit n braide laag n poar vaarkante meter kunstgras.
’t Was bie Goudkoopwinkel toch in oetverkoop.’
En vult aan:
‘Kist t kommende doagen even oetperbaaiern in toene.’
Zundag 3 augustus is t uur van de woarhaid. Den vieren wie feest en ook al is t gain feestelk weer en mouten wie in hoes boudel ombatterijen en stoulen bieslepen, wie doun t mit plezaaier. Klaainkinder binnen van vekansie terogge en veur t eerst kriegen wie ook komplete bonusfemilie op veziede.
t Wordt in meerdere opzichten dus n spannende middag.
Klaainzeun Bram, t woord lutje is op hom al laank nait meer van toupazen, opent de feestmiddag, as hai verklaaid as de mytholigische god Atlas mit n joekel van n viever op de nekke veur schoefdeuren langsschoft.

Binnen de duur van n oademzucht mout ik aal mien tegenstand aan kaante schoeven. Ik kin nou nait meer de gekwelde opa speulen, dij mit n pongel waark en ruderij in toene opscheept zit.
Vandoag bin k wel eerst even bie gruine kikker, nog aaltied ainegste bewoner van t mini-vievertje langsgoan. In goud overleg hebben wie besloten, wie loaten t dizze moand nog even rusten, mor in september krigt hai zien nije hoes.

t Lopt tegen ìnde van dezember en op weg noar t nije joar nemen wie rusteg de tied om terogge te kieken noar òflopen joar. Achteromkieken gaait mit sentimenten, noar mooie en male mementen. Over n dag of wat is t weer tied om veuroet te kieken. Sommegen sturen n koartje, der binnen ook nog gounent, dij de ronde moaken en langs de deuren goan om mekoar veul zegen in t nijjoar òf te wìnsen. Zoals opa, de bekìnde Pekelder krantenbezörger aaltied dee.
Tiedsgrìnzen vervalen, as k doar aan denk en in gedachten vlaig ik den terogge noar t stee, woar wie in ’62 kwamen te wonen. n Nij hoes aan Hugo de Grootstroat, vlak bie Achterweg. Op n hoanetree van oldste Pekelder boerderij, woonstee van boer Geert Begeman.
In vrouger tieden n romantisch stokje OldPekel mit slingerpoadjes en lutje brogjes, soms n braide plaank over wiek of sloot.

Summers n landelk stee, woar wie as kwoajongens konden speulen en ravotten, jonge verkerentjes achter hegen en boskes mekoar beter leerden kennen, swinters n kolde, barre woestenij, woar gainaine, dij doar nait wezen mos, kwam.
Dat t Pekelder bestuurders in de kop kwam om op dat schiere stokje netuur n komplete woonbuurt oet de grond te stampen, is in sosioal opzicht n zegen west, veur de netuur was t de doodsteek.
Ook al binnen der gain foto’s van moakt, verhoalen, dij Begeman mie vertelde of in zien boukjes beschreef binnen zo beeldend, dat ik in kombinoatsie mit mien aigen voage herinnerns der toch n oardege foto van moaken kin. Al heb k hom nait persoonliek kìnd, t verhoal van opa, de krantenbezörger, dij op nijjoarsdag soms tot wel vief keer bie dezulfde mìnsen over de vlouer kwam om de ‘beste wìnsen’ òf te langen, in elk geval zo laank hai wat in t gloaske kreeg, staait mie helder veur de geest.
Oom Haarm, mouders jongste bruiertje, lust hom ook wel geern.
Bruiertje is intussentied 86 joar en ondanks wat liggoamelke kwoaltjes nog goud bie de tied.
Veurege weke binnen wie, mit n verbörgen litermoatje in tazze, even bie hom op bezuik west. Om even bie te proaten. Net zo belangriek, meschain nog wel belangrieker vinden wie t baaident, om nog ais verhoalen oet d’olde deuze op te hoalen.
Dat verhoalen oet laankmanstied soms n hail nij licht op mien aigen femiliegeschiedenis waarpen kinnen, bleek lestdoags mor weer.
Haarm op proatstoul ( verhoal speult ìnde vatteger joaren, hai is den n joar of negen ):
‘In de tied, dat dien pa in Indië zat, ging ik elke zundag traauw mit dien mouder mit noar Pekel.’ Achter op fietse noar Erikoakoade 128, noar heur ‘schoonolden’.
‘Och, och, wat n boudel was dat, mit aal dij jonken doar in hoes.’
t Was nait recht nijs veur mie. k Haar van mien pabbe al wel begrepen, dast boeten de gezelleghaid, dij zo’n groot gezin mit zok mitbrengt, wel leerdest om goud veur diezulf op te kommen.
‘En t rook doar aaltied noar koekjes.’
Mien vroagogen hebben weschienlek boukdailen sproken, want dou kwam t verhoal, dat in de boerderij noast heur, op nummer 127, op houke van Hoanswieke, de koekjesfebriek van Hulzebos zeten haar.
Nijloatje veur mie en oorzoak van n laange zuiktocht noar de Pekelder koekjesbakker, nijjoars-rolletjesmoaker Hulzebos.
Dat oom Haarm geliek haar, wordt bevestegd deur Klaas, n Pekelkenner bie oetstek. Zien verhoal komt oet eerste haand: Koekjesbakker Hulzebos is al in ’54 overleden. In d’olde bakkerij stond n oven. Klaas het as 10-joareg knuppeltje nog mitholpen om dij òf te breken. Om ploats te moaken veur n pettenfebriek, dij ook mor n joar waarkt het.
Geschiedenis is nait zokswat, woar je mit de pette noar gooien mouten. Of je der wat aan hebben, is wat aans, mor ik vind t aaltied wel mooi, om over dit soort zoaken deur te prakkezaaiern:
Stel die veur, Hulzebos haar n opvolger had en op t stee, op Ericakoade nr. 127 haar de zoveulste generoatsie nog aaltied n nijjoarsrolletjesbakkerij had, den haren n bult mìnsen over n dag of wat Pekelder nijjoarsrolletjes bie de kovvie, thee of n borrel op heur bordje kregen. t Is aans lopen.
k Hoop, dat t nije joar zok over n zetje netjes veur joe oetrolt.
Veul zegen.

Ik las lestent in kraant:

‘Onderzuik noar vapende jongern is shockerend.’

k Heb mie wel ais òfvroagd:

Hou zol dien leven deroet zain, as t nou puber wast?

t Is veur joe vervast n vroag. Veur mie net zo goud, k zol t echt nait waiten.

Moak ik n veurzichtege stap in t verleden en perbaaier mie in te leven in t leven van de jeugd van nou, den kom ik al snel tot de konkluzie, dat ik as babyboomer nait biezunder jaloers bin op de tegenswoordege jeugd, de generoatsie Z ( 1997 – 2012 ).

k Huif nait vèr terogge te goan in tied, om Corona periode in beeld te kriegen. Wa’k den zai binnen kinder, dij nait noar school kinnen en in gedwongen òfzundern leven mouten. t Gemis van sosioale ketakten, benoam mit leeftiedsgenoten, is, zo hebben onderzuiken al oetwezen, veur n zok ontwikkelnd kind n drama. n Mìns wordt mìns deur t ketakt mit mìnsen.

Wel de ‘Wilde van Aveyron’ lezen het, wait dat n kind zunder mìnselk ketakt wel overleven kin, mor nooit en te nimmer mìns worden kin. Leren leren je nait van beren of wolven in t bos. t Verhoal van Tarzan is gewoon fictie.

Leren gaait voak speulenderwies. Van klaains òf aan. In t prenataal stadium leert t kind al. Doarnoa is t n kwestie van kieken en noadoan. Luustern en noazeggen. n Veurbeeld dut volgen. En as je n beetje verstand hebben van ontwikkelingsfasen van kinder, den waiten je persies of in elk geval zo ongeveer, wanneer zai aan wat nijs tou binnen.

Leve de olders, leve de schoolmeesters en -juvvers, want dij hebben t aal ommans.

Denken zai.

Ik wait t nog nait zo. k Heur wel ais wat. Opvouders hebben t stoer. Kinder van nou binnen nait makkelk. Niks gaait vanzulf.

Mien vroag in t begun liekt mie den ook redelk actueel.

Mor ik bin ik, opgruid in viefteger- en zesteger joaren. n Aandere tied. Achteròf bekeken n exploderende tied, vol nije ontwikkelns.

Ik mos mien weg zain te vinden in t olderliek hoes, op school en stroat. k Zat waineg thoes, de school was n verplichten en k brocht relatief veul tied op stroat deur, Academie van t leven.

Mien olders en ook leerkrachten leerden mie de regels van t spel, de stroat leerde mie hou’k mie aanpazen mos om dail van t gehail te wezen en te blieven. Doar von k mien veurbeelden en dij stonden voak hoaks op wat noaste omgeven mie leerd haar. Zo kon t beuren datter langsoamaan n schaaiden ontstond tussen t sosioale netwaark thoes en doarboeten.

En der waren best veul zoaken, woar k aiglieks nooit mit mien olden over pruit. Nait bewust, denk ik, mor omdat ik – en zai? – dat nait neudeg von.

Zo bepoalde ik al vroug, dat ik roken wol. Roken mos. Ik dee t stiekom, mor nait omdat ollu t verboden haren. Zokse discussies wuiren der thoes nait voerd. k Wos t gewoon.

Ik draaide al vroug mien eerste shaggies oet pabbes tebakspuut en rookte dij aargenswoaraans op. Ik kocht mien eerste ‘Runner’pakje kloare sigaretten ( dij waren t goudkoopst ) in Winschoot op Adrillenmaarkt. Wie waren doar mit n haile kluit jonken vanoet Pekel over t Zuudveen noar tou lopen. k Was dou 12 joar. k Dee niks kwoads, von k zulf. k Zat ja doaglieks in rookhollen. Thoes, op school of woarst ook kwamst, overal wuir rookt. Ik wuir versloafd aan roken deur t slechte veurbeeld.

Vapende jongelu van nou hebben, ook al wait ik dat netuurlek nait zeker, nooit t veurbeeld van heur olden of grootolden kregen. Zai doun t omdat zai t vapen in de leerschool van de stroat oppikt hebben. De lerende omgeven is veur heur onontkomboar.

Belerende toal is n vaalkoele en kin weerstand oproupen. Dat wait ik oet aigen ervoaren.

Ik bin pas stopt mit roken, dou’k der zulf aan tou was. Nait omdat aanderlu mie dat veurkaauwd haren.

Ik heb veul bewondern veur kinder, dij, ondanks de druk van d’omgeven, zulf beslizzen nomen hebben om nait te vapen. Dij t nait loaten kinnen, goan n stoere tied tegemuide.

n Puberbrein zöcht noar oetdoagens en t liekt mie veur elkenain, dij t goud mit heur veur het, n oetdoagen om doar n pazende oplözzen veur te vinden.

Ik denk dat ik mit dit stokje mien vroag oardeg nuver beantwoord heb.

Bèregang het zo zien regelmoat. n Vast petroon veur t sloapen goan, n veurspel zunder oetzunderns.

t Woarom is veur mie wel dudelk, zunder structuur vaalt t systeem oet nander.

Nait dat ik n stappenplan op n pepiertje schreven heb, n oavend-agenda, op spaigel van medisienkastje plakt, nee, regels van veurnacht stoan netjes rangschikt op n verbörgen stee in bovenkoamer. Dat geft rust en beantwoordt aan n innerlieke drang, dijst ‘orde’ nuimen kist. Veur t voaderland weg leven waarkt nait, is mie n graauwel.

t Köst wel wat tied.

As k alle daaier aan kaant moakt heb, lichten oet en deuren dubbel controleerd heb, is

t pilletje veur t tandenpoetsen t leste, veurdat ik onder de wol stappen kin.

Kinnen is gain mouten. t Is noamelk elke keer weer n grote stap, dij k nemen mout. t Kolde bère lokt en stöt tougelieks òf.

k Bin òf en tou n koldkleum, mor hold ook van de nachtelke kolde op sloapkoamer. Bèr is mie, zeker as k stoer in sloap kommen kin, gaauw te waarm. En waarmte betaikent jeuk en doar wor k zo kregel van, da’k bainen weer noast bère gooi. Om dij negatieve kringloop, dij vicieuze cirkel te veurkommen, droal ik.

En t is ook nog zo, heb k wel ais heurd:

‘Bewust blootstellen aan kolde verbetert dien netuurleke weerstand tegen zaiktes.’

En wel wil nou gain stuur en controle hebben over zien aigen gezondhaid.

Soms denk ik aan Ria. Zai is mouder van n old-leerling oet laank vervlogen tieden. n Kregele taante, mit n onblusboare energie. Aaltied oproupboar veur welk klusje op school den ook, ging ook regelmoateg mit op schoolraaize. n Joarlieks terogkerende vaardoagse mit körte nachten en laange doagen. Zai was gold weerd. Pruit mit muie, zemelnde kinder, dij veuls te waineg sloap kregen en haar n wonderboarliek middeltje om kinder, dij in dij negatieve spiroal van waineg sloap en doardeur ontstoane zeurende kopzere, te genezen. Mit handmassage. Loater bleek, zai was ook magnetiseur.

Zai was de zoveulste in n laange riege aan alternatieve geneesheren en -vraauwen, woar k mien haail zöcht heb om van mien migraine òf te kommen. t Waarkte, mor veuls te kört.

Dat ik òf en tou aan Ria denken mout is net zo onbegriepelk as mien migraine.

‘Oh, ik bin zo aan vekansie tou,’ – daipe zucht – of ‘k Sleep mie leste doagen deur t waark hìn,’ – nog daipere zucht – binnen zo van dij opmaarkens, dij mie nait onbekìnd veurkommen.
‘Zollen lu dat echt zo voulen?’ heb k mie voak òfvroagd.
Dat zai t zo stoer hebben? Of zol t aal noa-oaperij, noaproaterij wezen. Ik kin allendeg veur miezulf spreken, mor ik koos der aaltied veur om eerste weke van (school)vekansie in alle rust even op oadem te kommen. Zunder dat ik t woord broekte: om te ontstrezzen.
Guster was t dus eerste vekansiedag, mor veur mie n dag as alle doagen. Ik heb gain klokke neudeg om vèr veur zeuven al in t ìnde te wezen. Wat mouten hondjes wel denken, as zai n uur of nog langer op heur brokjes wachten mouten.
k Bin al drok in de weer mit loakenrek vaarven, as eerste stommelderij in t grote veurheus zok aankondegt.
‘Sloapkoppen.’
‘Da’s nou vekansie,’ zegt mien bloudaigen kind.
Heur honden binnen dus wel twij uur achter op t schema, k zeg t aans:
‘Dou t mor rusteg aan, vermui joe nait.’
t Duurt gain twij menuten, as Anna veur open roete van mien waarkkoamer staait en mie streng tousprekt:
‘Wij zijn geen slaapkoppen.’
En om heur verhoal kompleet te moaken:
‘Wij staan altijd om 6 uur op en jullie pas om 7 uur. Daarom mogen wij in de vakantie best eens een keer uitslapen.’
Woarvan akte.
Vaarverij is doan, as de femilie aan de broodtoavel zit. Wat zok verder dij dag in de grote toene òfspeult, doar heb ik gain zicht op. Ik heb t stoer mit n brandende zunne op de kop om vervelend onkruud en onberekenboare branekkels oet beukenhoag te trekken. Ondanks handschounen blieven branekkelbulten mie nait bespoard.
‘Dat wordt dammeet edik deppen,’ woarschaauwt mien aigen beterwaiter.
As k net op kop stoa, om branekkelworrels in dichte hoag op te sporen, blift buurman van n poar hoezen verder bie mie stoan. Hai is verlegen om n proatje, ik heb nait zo veul te vertellen. k Heb mie ja veurnomen om veur de middag kloar te wezen mit dit pokkewaark.
Noa t broodeten maark ik, dat t waark mie veul energie köst het. k Heb laampe oet en besloet, wat ik zo geern nog wel ais vergeten wil, mie in houk van baank te nuzzeln.
‘Even sloap deur leden,’ beloof k miezulf.
As k te laank liggen blief, voul k mie haile middag lamsloagen en doar heb k op mien menaaier gain tied veur. Wie mouten snommedoags noamelk nog even mit Arinekes nije brille noar de dokter. Brillendokter in Veendam.
t Is schier fietsweer en ook al begunt t op terograais wat te betrekken, wie nemen de tied om op ons favoriete bankje, mit zicht op Kaalkwieke pauze te nemen. Ook al binnen baarms van t slootje körtsleden jammer genog ontdoan van rait en kattesteert, t ploatje, dat wie veur ogen hebben is n foto weerd. Dichtbie dwarrelt n prachtege, veur mie onbekìnde vlinder, van t roazende verkeer op Kielsterachterweg hebben wie gain hinder. Ik bekiek t panorama dat zok veur ons oetspraaid mit de blik van n voyeur. En geniet. Ik heb t idee, wie zitten in n vacuüm, n luchtledeg, n wereld zunder geluud, woar alles zok op grote òfstand òfspeult, as der inains n labradoedel om hörn komt stoeven. Tougelieks is t doan mit onze innerlieke rust. n Hond allendeg kin n verdwoalde hond wezen, meschain het aine – t is ja vekansietied – hom wel oet auto zet. Verdere prakkezoatsies en eventuele scenario’s blieken overbodeg, omdat der op dat mement ook n jongkirrel aan komt lopen. In tegenstellen tot onze onrustgevoulens is de boas volkomen ontspannen. Hai moakt ons dudelk, hai nemt elke dag de tied om mit de hond aan de wandel te goan. Goud veur hond en mìns.
Zo jong en al zokse verstandege proat. Stress veurkommen is beter as stressklachten opbaauwen.
‘Draai die nait zo op, den moust ook weer òflopen,’ woarschaauwden grootolden mie vrouger al.
Zai konden t waiten. Zai leefden heur leven, in n vast doaglieks ritme. Stonden vroug op en gingen vroug op bère. Op vekansie binnen zai nooit west. Ain keer binnen zai op n mooie zundag bie ons op camping west. Opa in zien beste sundoagse pak, oma in heur netste jurk.
Of zai t dij dag ook noar heur zin had hebben?
Dat heb k heur nooit vroagd.

‘Volgens onze gegevens binnen ie aan n nij paspoort tou,’ het gemainte ons n zetje leden al kenboar moakt.

t Kin wel drok worden bie aanvroag, woarschaauwt zulfde braif en da’s de reden, dat wie lestent al vast op petret goan binnen.

‘Vlakbie winkelcentrum Maartenshouk zit n fotogroaf,’ wos Arineke mie te vertellen.

‘Groot Obbink.’

‘Nooit van heurd,’ docht ik nog bie miezulf.

‘Zit der gain winkel van Kral meer vlakbie t kruuspunt van Kerk- en Hoofdstroat,’ zee k verboasd, mit herinnerns aan t begun van ons traauwen, dou wie n poar joar in Hoogezaand woond hebben.

Wat wilst ook, as t in Pekel opgruid bist staait de noam van Kral in zokse gevallen boven aan t lieske.

Van klaains òf aan is t nooit aans west. Van babyfoto tot pasfoto, van femiliepetret tot traauwalbum is t aal Careltje Kral, dij zien stempel op achterkaant foto’s drokte. Bezuiken hebben aiglieks aaltied vould alsofst even bie n femilielid op veziede gingst.

Meschain is t n kwestie van gewoonte. Veur n foto gaaist noar Kral en ook al is t imperium al laank leden instört, zulvens op t Hoogezaand, kwam k pas loater achter, hest nog n paspoortenfotowinkel mit dijzulfde noam. Jammer veur Kral, wuir t dus Groot Obbink.

‘Da’s nog vère femilie van mie,’ zee schoonzeun lestent, dou t paspoorten- en fotoverhoal op toavel kwam.

‘Lokst zeker,’ zee k vol ongeleuf.

Hai verzekerde ons, ook al most veur t bewies van femieliebanden vèr in t verleden doeken, dat t woar was.

‘Mouder van oma’s kaante,’ zo begon e ……en den ook nog zunder document of foto …. t was mie de muite nait om doar op in of deur te goan. Of vrundelke man achter fototoustel, dij ons n poar weke leden zo schier op foto knipt het, zulf n Groot Obbink was, is om nou begriepelke redens dou dus bie t portrettaaiern ook nait ter sproake kommen.

Op n stil mement noa t vranterge gesprek mit schoonzeun over veronderstelde, onbewezen femiliebanden zat ik doar nog ais wat over te prakkezaaiern. Haar k hom mit mien onnoadenkende reactie nait beledegd. Ook mit opmaarkens over veurolden kist lu soms daip in t haart roaken. t Is en blift netuurlek wel femilie.

Zo kouster ik bevubbeld n vrouge foto van mien mouder, dou nog n lutje wichtje van joar of zeuven. Speulend mit aander kinder in Blijhamster Oosterstroat. Zai kikt mit eernsachtege, hoast zörgelke blik noar de camera(man?) en liekt zok òf te vroagen, wenneer t vogeltje nou eindelks oet de lens wuppen zel.

Van mien pa heb k nait ain foto oet zien vrougste jeugd. Zien olden hebben dou vervast wel aander kopzörgen had as noar fotogroaf te lopen om hom of ain van zien acht bruiers en zusters op foto te loaten knippen.

Mor of t zo wezen mos, hoast op t zulfde mement, dat dij vervelende gedachten bie mie speulden, kreeg k via snoetjebouk t herdenkensbouk ‘Hendrik Wester en ‘zijn’ school’ onder ogen. Oetgeven in 1993.

n Bouk mit mooie verhoalen, mor wat mie t maist interesseerde waren de foto’s. Klassefoto’s en omdat t olde foto’s binnen – vanòf begun 1900 – , schrief k t veur dizze keer in olde spellen.

Foto’s binnen nomen op schoolplaain van olde Hendrik Wester School, d’oldsten van rond joartellen mit Kösters meulen, nog in volle glorie op achtergrond. Gezichten van kinder zeggen mie niks, noamen binnen zunder oetzundern bekìnde Pekelder noamen.

Pas as klassenfoto’s oet 20-er en 30-er joaren verschienen, wor k ekstroa alert. k Zai meester Schetsberg, dij ik allendeg mor as Sunterkloas kind heb, mor ook n jonge meester Meijer. Maaier, lutje Maaier, neef van dikke Maaier. Heb k zulf loater op ULO nog Duuts van had.

Op bladzie 33 is t den zo wied. Vin k bienoa de komplete femilie Wiekens op ain foto, in elk geval vieve van de negen, woaronder mien pa. Bram Wiekens, daarde riege van ondern, hailemoal rechts. k Haar hom eerder ontdekt as dat ik zien noam in t onderschrift lezen haar. t Is nait persies noa te goan, mor hai zel doar n joar of aachte west wezen.

k Mout eerlieks bekennen: t Voult bie eerste herkennen as n soort van vinden van n stok verbörgen verleden. De verhoalen waren der aaltied wel, n foto zegt toch n bult meer.

k Heb nog even perbaaierd hom wat groter in beeld te kriegen, mor doar wuir t rezeltoat nait beter op. Allewel de foto n prachteg monumentje is, wait ik, dat ik t hier mit doun mout.

Ook al is t nait meer dan n voutòfdrok in toene, t lutje vievertje, doar heb k n bult diverdoatsie van.

Wotter trekt.

Hou dat kommen is, doar mout ik noar roaden. t Het vervast niks te moaken mit t schoemende òfvalwotter, dat deur strokertonfebrieken op t Pekelderdaip loosd wuir en bie ons veur t hoes langs stroomde. Daipswaal was gain speulterraain. Vizzen en aander daaier konden doar onmeugelk leven. Sloot en wiek waren persies tegenovergesteld. Doar was t wotter helder, kwoakten kikkers en zwommen stekelboarskes. k Angelde heur mit n bonestok, sollegoaren en n rode wurm oet de sloot. Zunder hoak. n Viskeman bin k, ondanks de wieze lezzen van mien voader, den ook nooit worden. Te ongedureg. Om dij reden is bootjevoaren ook nooit mien hobby worden.

En toch trekt wotter.

t Beeld van t heldere wotter in t slootje achter op Komnijsterwieke, woar daaier en planten in alle rust ongemuid leven konden, het mie n leven laank begelaaid. Meschain kin k beter zeggen, achtervolgd. Vanòf t mement, dat wie op de Wieke kwamen te wonen, het t veurbeeld van dat hoast parredieselk stokje netuur oet mien jeugd mie op de nekke zeten.

n Onwies grote toene, doar mos meer meugelk wezen as allendeg n grasveld en wat bloumpaarkjes. Of tiedens n heldere moannacht Loena zok der mit bemuid het en n vloud aan viever-ideeën over mien heufd stört het, kin k nait meer achterhoalen. De sloot oet laankmanstied wuir n ronde en joaren loater ombatterijd tot n rechthoukege viever. n Kunstmoateg stokje netuur, dij veul plezaaier opleverde, mor voaker nog aargernis en kopschraben. Want t evenoaren of zulvens mor in de buurte kommen van mien ideoale wotterpertij mit leventege vizzen in helder stromend wotter, bluiende mor ook zuurstofproducerende wotterplanten bleek voak, te voak n onberiekboar doul.

Noa onze verhoezen twij joar leden, begon d’olde dreum vannijs op te speulen, mor k dus tegenover vraauw en femilie gain woord hebben. Den kon k n gobbe verwietens over mie hìn verwachten.

‘As k nou ais wat klaainer begun,’ zee k twij joar leden vezichies tegen miezulf.

Wie binnen intussentied wat verder in tied en t meroakel het ploatsvonden. Mien vievertje leeft. Mit n boomstronk as brogge tussen wotter en laand, zodat wottertiekjes, salamandertjes, pad en kikker of wel den ook deur t wotter trokken wordt, derin en deroet kin. En mit ain fonteinkruudje, dij bie elke zunnestroal broest van leven en brobbels.

Dat tiekjes en torretjes de weg nog nait vonden hebben, dut niks aan t plezaaier van mien heldere viever òf. Dat kikkers wel kwoaken in t Kieldaip, mor oet vrees veur t snelverkeer de weg nait oversteken duurven, kin k goud begriepen. Dat zok leste tied wat droadalg in t 60literbakje ontwikkelt is allendeg mor n goud taiken, n taiken van gezond wotter. In vaktoal: der is evenwicht in t vievertje. Of en tou draai k mit n stokje wat alg oet de viever en dat leg ik onder n stain.

Eerguster luip k tevreden deur mien toentje. Ston bewonderend onder mien mooie vlinderboom. n Swaarte ridder dij mit zien laange spiesen al hoast boven beukenhoag oettorent. Hai is gastheer van hommels, iemen en vlinders. Dagpauwogen en Atalanta’s binnen n sieroad in toene, n toonbeeld van fleur en kleur. Flower Power in toene en sikkom 60 joar noatied veur mie nog aaltied n symbool van vrede en anti-oorlog.

As k mie n slag draai, zai ik in t lutje vievertje wat bewegen en k mout op knijen om oet te visken dat doar n dagpauwoog sparrelt veur zien leven. Hai haar netuurlek dörst, zag t heldere wotter en zit nou vast in droadalg. As k hom vezichies oet zien dodelk vangnet hoald heb, leg k hom nat, mit kepotte vleugels op raand van hek in de zunne. k Hoop, dat vlindertje t redt en as k zo noar hom kiek, schait ik miezulf veur twijde moal terogge in de tied, noar ìnde 60- er joaren en heur t laid van Boudewijn de Groot.

Zo te staarven op t wotter mit dien vleugels van pepier
Zo mor drieven, noa t vlaigen in de wolken drifst doe hier
Mit dien kleuren dij vervoagen
Zunder zuiken, zunder vroagen
Eindelks veur aaltied rusten
En de bloumen dijst doe kuste
Bloumen woarop doe hest zeten
Alles kist nou wel vergeten
Op t wotter wiegst doe hìnneweer
Zo te staarven op t wotter met dien vleugels van pepier.

Zunder te waiten watter kommen mout , binnen wie al wekenlaank op zuik noar wat ‘schiers’ aan de mure. t Het gain hoast, mor t koale stee tussen televiezie en kaggel is ons n doorn in t oog.
‘Plant, schilderij of foto, t moakt nait oet,’ zeden wie tegen mekoar.
In houveul sjieke woonwinkels wie west binnen, is nait op vingers van ain haand te tellen. Zulvens obscure brocante- en vintagezoaken hebben wie mit n bezuik vereerd. t Huift ja nait duur te wezen, as t mor paast in ons interieur.
Zotterdag lopen wie, touvalleg in Veendam, olde bibeltaik aan Veenlustplaain binnen. Ooit t stee, woar k mit grote regelmoat deur schoefdeuren noar binnen schoof. Veur miezulf, mor ook mit mien schoolklaske luip k doar ains in de drij weken noar tou.
Ook al is t aanbod van bouken mor n fractie van dou, kist in t ‘Veenhuus’ zoals n groot bord boetendeure mìnsen vertelt, nostalgisch winkeln.
‘Snuustern in olde, òfdankte spullechies!’
Zo’n laange zin haar dus nooit op t bord kind.
Kist mie gain groter plezaaier doun as dwoalen deur overvolle zoalen mit olde, antieke spullen. Aiglieks mout ik zeggen, k mag geern verdwoalen in de tied.
t Begunt al as mie bie binnenkomst in n grote bakke mit koartjes n olde ansicht van t Old-Pekelder zwembad in handen vaalt. Mit in t achterheufd:
‘Woar aine is, mouten meer wezen,’ vlaig ik mit de vingervloghaid van n goocheloar langs dörps- en stadsgezichten van Nederland.
t Duurt meschain vief menuten, t rezeltoat is n kompleet Pekel-kwartet.
‘En dat veur n euro t stok,’ zeg ik enthousiast.
‘Zollen wie nou even noar boven goan,’ is n begriepelke reactie van Arineke.
Mien nije aanwinsten binnen nait datgene, woar wie veur kommen binnen. Zo’n schieteg ploatje aan de waand liekt ja van gain kaant.
Trapopgang is versierd mit mooie landschopsschilderijtjes en eernsachteg kiekende manspersonen oet laankmanstied. Zo’n doodserieuze man zol k veur gain geld aan de mure spiekern willen, veur t schilderijtje, woar k wel wat ‘Ploug’-overainkomsten in herken, blief k wat langer stoan, mor omdat de noam mie totoal onbekìnd veurkomt, loop k toch mor deur.
Op leste treden noar bovenverdaipen wor k overvalen deur tegenstriedege gedachten. Nait aans wìnd as om tegen strakke boukenkaasten aan te kieken, mit bouken, dij netjes in t lood stoan, bin k best n beetje oet t lood sloagen, as k konfrontaaierd wor mit dizze oetdroagerij.
Op leste traptree besloeten wie elk n kaante op te goan. Ik goa noar rechts, noar vrougere kinderbouken-òfdailen, Arineke noar links, mit d’òfsproak, zain wie echt wat deegs, wie loaten t mekoar waiten.
t Duurt wel n zetje, veurdat ik besef, ik bin hier vandoage nait mit n tjucht kinder.
‘Twij leesbouken en ain studiebouk,’ heur k miezulf zeggen.
Zunder oetzundern knikken zai as joa-knikkers en binnen binnen vief tellen spoorloos verdwenen in onoverzichtelke gangen.
‘k Loat heur eerst heur gang mor goan,’ zeg k tegen dainstdounde bibeltaikjuf.
Zai kin t klappen van de zweep en wait ook, dizze kinder moust nait votdoadelk op de nekke zitten. Noa n ketaaiertje zit ongeveer drijkwart van klazze mit drij bouken bie mie aan toavel. t Leste kwart het meer muite t goie bouk te kaizen en da’s reden genog veur mie om op te stoan. Op zuik noar ploatjeskiekers, dij onder t oog van de meester alsnog aan de aandacht ontsnapt binnen.
‘Woar zitst wel,’ heur k inains vlakbie, ‘bist hier in stoule in sloap valen?’
‘Nee, man,’ loog ik, ‘ik kon hier niks fesounlieks vinden en k zat hier aiglieks nog mor net, dou k bedocht houveul voutstappen ik al wel op dizze etoazie zet heb.’
Tougeven, dat t nait aaltied makkelk was leerlingen in t gareel te holden en dat mien gedachten mit olde herinnerns op de loop goan waren, zol heur vervast nait interesseren.
‘En,’ zee k hoopvol,’hestoe nog wat vonden?’

Mit lome bainen bin k achter heur aansjokt, het zai mit mitnomen noar aander houke van bovenverdaipen en het mie doar mit n trotsk handgeboar wezen op n gruin kastje. Veur aan de mure. Woarmit n ìnde kommen is aan n laange periode van zuiken.

t Is vrijdag en t lopt om middag, as k n ìndje aan de wandel bin mit Wietske. t Is al bloudhait. Spring-in-t-veld mag op fietspoadje aan Leinewieke van taauw òf. Heur is gain koare aan hakken bonden en as zai de vrijhaid voult, moakt zai n klaain sprintje en schot as n hoaze tussen raiten deur in t daipke.
‘Even pootje boaden.’
t Duurt nooit meer as tien tellen, veurdat zai driefnat, mor nooit verder as heur rokje weer bie daipswaal omhoog kraauwelt. Om te loaten zain, dat zai goud badderd het, sprint zai vervolgens terogge noar mie tou en schudt zok in n waaier van fiene druppeltjes ais goud oet. Ik pruif de frishaid van Kielster wotter, mit biepazende daipgeuren. t Is n vast ritueel.
Vanòf dat mement gaait zai heur aigen weg. Snoft mit grote persisie alle geuren van onzichtboare pazzanten in zok op en luustert naauw noar eventueel ondergronds leven, t zij van mòle of van moes.
Òfsproak is, kommen der lu op fietse, scooter of lopens aan, zai mout aan raaime.
Zo ook dij vrijdag, dou der vanòf Nij Komnij n swaarte fietser aan kwam peddeln. Ain keer floiten is maisttied genog om heur aandacht te kriegen, ook al komt der voak meer bie kieken om heur aan de liene te kriegen.
Dou’k heur netjes op de kont haar, zag k dat grote kirrel in swaarte fietsklaaier gas terogge nomen haar en striedewieds op fietse zitten bleef. Swait stroomde in stroaltjes onder zien helm vot.
‘Hai is mui en het verlet om n proatje,’ was t eerste wat mie in zin schoot.
t Bleek n haalve woarhaid, want man haar honger en was in dizze kontraainen rond Kiel-Windeweer op zuik noar n eetgelegenhaid.
‘Dij vinden ie hier nait,’ zee ik rezoluut.
k Haar al laank schoten, dizze man komt aargens aans vot. t Zachte, zudelke accent was onmiskenboar.
‘Ik kom van Antwerp,’ antwoordde fietsrieder verrazzend.
‘Den het dij vanmörgen wel de sokken derin zet,’ docht ik nog.
Onterecht. Hai was smörgens vroug mit traain oet België vertrokken en in Stad Grunnen op zien mountainbike stapt. Ik heb dou perbaaierd om mien nije vrund oet te stokken hou hai in Hoogezaand n beetje schier broodjeshoes, den wel petatbakker vinden kon. Tiedens mien oetleg zag k hom aingoal mit kop schudden.
‘Nee,’ zee hai, ‘dat is me veel te ver uit de richting.’
Dat kon ik toch nait waiten. Hai haar honger en om votdoadelk te zeggen:
‘Kom mor mit noar mien hoes, Arineke het vervast nog wel n plak stoete in broodtrommel,’ von k ook weer te ver goan.
Wie kwamen wat meer in de richten, dou hai mie op zien GPS wees, hai mos noar Sèlng. Doar haar zien vrundin n hoeske huurd en doar was hai op weg noar tou.
‘Oh,’ zee ik, ‘da’s nait zo stoer.’
En k heb hom dou de weg wezen via Veendam, Pekel, over t Alteveer, Onstwedde en net zo laank deurrrieden noar t oosten tot je in Sèlng binnen. Gewoon de borden volgen.
‘Mooie omgeven in dij buurten,’ heb k zien vrundin nog perbaaierd te complimenteren mit heur keus.
Hai knikte gedachtenloos. Meschain wuir e op dat mement net overvalen, zoals dat bie wielrenners wel voaker beurd, deur hongerklop, mor dou e zien schaarmke mit vervolgroute intikt haar, keek e mie even aan en zee:
‘We zijn van plan om morgen door te reizen naar Duitsland.’
‘Duutsland?’ docht ik, ‘België is toch al oetschoakeld veur t EK.’
Dou zien achterkaante al laank om bochte verdwenen was, heb k Wietske weer van de raaime hoald.
Dij was van t boetenlands oponthold recht n beetje kefuus en wos nait recht, hou nou verder. Wie binnen dou ook mor weer omkeerd en noar hoes tou goan.
Woar k wel benijd noar bin, is of de verdwoalde Belg nog aargens onderwegens de tied nomen het om zien honger te stillen. Veur t zulfde geld het t veuroetzicht van n vrundin hom wel vleugels geven en is e mit of ondanks honger in ain streep noar heur tou vlogen.

“Woarom hebben mien ollu gain film moakt van mien leven.” t Is n onmeugelke klacht, dij ik hier veur t eerst aan t pepier touvertraauw. Woarom mout ik t doun mit wat aarmzoalege en nikszeggende fotootjes in poseerstand. Stilstoande en geregisseerde mementopnoamen, dij zoveul joar noatied wel n beeld geven van miezulf en mien femilie, mor elke levensechthaid missen. Zörge en laifde heb k voldounde had, doar gaait t nait om, mor soms heb ik t onmeugleke verlangen om de tied van vrouger wat schaarper op mien netvlies te kriegen. Wat maggen d’kinder van dizze tied bliede wezen, dat zai opgruien in n wereld, dij zoveul meer meugelkhaiden het om heur leven van t begun òf aan te documenteren. Ik heb dat mist. Ik mout t doun, mit wat in mien bovenkoamer opsloagen is. Toch woag k ter op, ook mit d’waitenschop, dat ter waaineg mìnsen overbleven binnen, woar ik nog es bie te roade goan kin. Der binnen genog zoaken, woar ik mie aal schrievende in verdaipen kin en ik mout bekennen, dat t inkleuren van de beelden van vrouger n schier putje is.

Elk joar voul ik wel ain of twij moal d’onbewuste aandrang om terogge te goan noar mien geboortestee. Komnijsterwieke nummer tiene. Mien hoes staait ter nait meer. Dij is ofbroken en het ploats moakt veur n nijemoodse wonen. Wat aal dij joaren wel stoan bleven is, is de mure as òfschaaiden tussen t febrieksterraain van d’Aalbion en ons hoes. n Dikke mure, dij bie mie aal wat herinnerns noar boven hoalt as ik der langs rie. Ik mout mie elk moal weer bedappern, aans zol k der groag nog es bovenop zitten willen. Wat n mure nait aal veur beelden oproupen kin.

Zotterdagmörgen, 4 maai 1960
“Ons katte het d’jongen weer aanderkaant van d’mure brocht.”
Mien pabbe zit achter t hoes op n stoule achter n braide plaanke, dij op twij blokken holt rust. Hai is vizzen aan t opmoaken. Op n olde kraante liggen de blouderege ingewanden. Ik kiek of pabbe zok ook aan d’òfsproak holdt.
“Legst de zwembloazen veur mie aan d’kaante?” Ik mout aaltied n zwembloaze in d’buutse hebben. “Nait te dicht bie t daip kommen,” woarschaauwt moeke, “ast ter invaalst den verzoepst.” Moeke wait nait, dat ik nait verdrinken kin. Ik heb ja n zwembloaze bie mie.
Pabbe het t zegd: “Joen centen kin je verzoepen, mor mit n zwembloaze kin je nooit verzoepen.” En pabbe het aaltied geliek: “n Vis kin toch ook nait verzoepen.” Hai het vannachts mit d’visklup op raaize west noar Vraisland. Dikke karpers en slijen kieken mie vanoet t leefnet gloazeg aan. t Is n beste pongel vis, dij doar achter t hoes ligt. En pabbe is in n nait aal te best humeur. As ik vlak bie hom kom te stoan en tussen t òfval zuik, roek ik ook dat e mit d’visklup op raaize west is. De janneverlocht is zulvens staarker dan de vislocht. “Wie mozzen weer zo laank wachten bie t òfwegen, dat ik mie n borreltje kocht heb.” Mor pabbe kin nait zo goud tegen staarke draank. t Slagt bie hom op zien gemoud. Hai wordt ter vranterg van. “Is t weer zo wied,” naart e, “hest ter weer mit d’handen aan zeten. Waist toch dat d’olde katte gain mìnsenhanden aan zien jongen verdroagen kin.”
Ik wait nait wat ik doarop zeggen mout. Zai binnen ja zo zacht en ze roeken zo spesioal. As gainaine t zugt, kin ik t voak nait noaloaten mien neuze in heur vachtje te steken. Vanmörgen haile vroug bin ik van d’bère of goan, omdat ik t nait langer oetholden kon. Mit zes sloagen van d’Roomse toren dus ik de dag wel te loaten begunnen. t Was ook ja al wel n uur licht.
“Ik heb nou gain tied veur die, mien jong. Vizzen mouten opmoakt worden. Red die der zulf mor
mit.”

Ik klaauwster even loater bie d’mure omhoog. n Olde gresbuis, dij pabbe in d’hörn tegen t törfhok aan in de grond moakt het as pisbakke, helpt mie t eerste ìndje op glee. As ik boven op d’mure zit, kiek ik over t grote febrieksterraain. t Is ain groot veld mit branekkels en ik oarzel, as geroup van d’overkaante van d’stroate mie oet mien gedachten hoalt. Wel bölkt doar wel zo onwies haard? Ik goa wat verzitten en schoef op mien gat wat noar veuren. Mit mien linkerhaand trek ik takken wat omdele en heb den vrij zicht. t Liekt wel of der aine in d’sloot valen is noast de school. Mor dij sloot is ja dreuge.
“Wel helpt mie nou.” t Geroup komt op zied van d’school vot. Ik mout hailemoal noar t ìnde van d’mure schoeven, wil ik wat zain. Mor de takken van de liesterbes zitten mie in d’wege. Dunne takken knap ik òf en dikke takken boeg ik wat opzied.
Zo kom ik op t stee woar ik wezen wil.
“Au, au, ik zit vast.”
Doar is aine in nood. Dat is wel dudelk. Aans bölken je nait zo onwies haard. In mien nijsgiereghaid goa ik stoan en knap mit mien heufd tegen n dikke takke aan.
“Röttege moareboom”, scheldt mien moeke aaltied in t veurjoar as d’boom in blui staait. Moeke vindt dat blui van liesterbezzen net zo roekt as d’moaren woar pabbe mit aan t visken gaait. “Röttege moareboom, hold dien aarms bie die. Ik zwaai toch ook nait zo mit mien aarms in t ronde. Mag ik nou even kieken of blifst mie t oetzicht belemmern.”
As ik mien kop deur t bloaderdak hìnsteek, knal ik hoast mit d’kop tegen n betonnen poale aan. O, joa, hier begunt d’òfrastern van t febrieksterrain. Beton, goas en stiekeldroad moaken mìnsen dudelk, dat je vanòf dit punt nait welkom binnen. “Moeke!”, schraaiwt t lutje, roodhoareg wichie nou zo haard, dat t mie deur maarg en bain gaait. Ik voul aan mien kop, woar d’boom mie net n kletse verkocht het. Ik voul mit dat wichie mit. Woarom is der nou gainaine dij heur helpen kin. Ik kiek in t ronde of ik ook mìnsen zai. d’Petreulieboer mit zien peerd en aanhangwoagen is al n haalf uur leden bie ons veur t hoes langs kommen en staait nou haalverwege de wieke petreulieklippen bie te vullen. Der stoan drij vraauwlu bie zien woagen te kwedeln. Dij heuren netuurlek niks. Den inains zai ik onverwachtse hulp om d’hörn van d’jeudse kerke kommen. De domie van d’jeuden! Hai is der toch wel rap bie, denk ik.

“Moust heuren, mien jong,” zegt pabbe, “n domie van de jeuden hait n rabbie.” En veur de zoveulste keer legt e mie oet, dat n pestoor bie de roomsen heurt en n domie bie de koksioanen. “Woarom luden ze bie de jeuden nooit de klokken, zo as ze hiertegenover bie d’Roomse kerke wel aaltied doun. Doar kommen aaltied n haileboel mìnsen op òf. Of hebben ze bie de jeuden gain klokken, dij ze luden kinnen.” Pabbe schudkopt wat: “Dat vertel ik die nog wel n moal.” Toch ist roar dat ter nooit gain mìnsen noar tou goan. Ik kin natuurlek meester op school ook es n moal vroagen. Dij het op vrijdag aaltied n vroagenuurtje. As vanzulf begun ik in miezulf zachies te zingen: “Bij de rabbie is gestolen, ingebroken, da, da, da, da.” Dat zingt meester op vrijdag wel es mit ons. Elke vrijdag zingen wie wel n haalf uur. Van vaar weverkens en scheresliepen en van de rabbie. Op mien stee op d’achterste baanke zit ik achter de braide rogge van Jannes Bruning mooi verdekt mit te doun mit dreuge mondbewegens. Ik hol nait zo van zingen en ast n haalf uur zingen moust den wordt die de strötte zo dreuge. Doarom heb ik mie oefend in stil zingen. En t is meester nog nooit opvalen, dat ik nooit haardop mitdou. Alle teksten stoan netjes schreven in mien zangschriffie. Zingen n acht. t Is t beste siever op mien rapport.
Ik zai den dat e zien laange jurk omhoogschoeft en over t prikkeldroad hìn stappen wil. De sloot is daip en de walen lopen oardeg schuuns noar beneden en t lieden van t lutje roodhoareg duveltje aan d’aander kaante van d’sloot is groot. Ik zai nou pas, dat zai mit t bovenbain in t prikkeldroad vast zit. Wat dut ze doar ook. As ik mie nait vergis, ist Aaltje van t smaal padje achter d’kleuterschool. Joa, ik wait t nou wel zeker. Dicht bie de betonnen poale heb ik nou n goud zicht op de verwikkelns, dij zok viefteg meter verder op òfspeulen. Zai het in d’sloot weschienlek zöcht noar krietjes en potloodstompies en is stoeken bleven in t prikkeldroad. En d’hulpe, dij zo dichtbie was, ligt op dat moment onder in d’sloot. d’Rabbie het zok verrekend in de schuunte van d’slootswale en het zien bemoudegende woorden òfsloeten mouten en is as n doekeendje mit d’kop veuraan de dreuge sloot in doken. As e mit t heufd boven d’raante van d’sloot weer teveurschien komt, bekikt e zien laange jurk es goud. Aan d’achterkaante zit n winkelhoake, woar wel n voetbale deurhìn kìn. Doar kin e nait meer schier mit veur n dag kommen, liekt mie zo. Mor persoonleke tegensloagen weerholden d’rabbie der nait van om Aaltje oet heur benaauwde situoatsie te helpen. Ik zai, dat e op knijen in slootswale ligt en bogt en draait aan t prikkeldroad. Mor t geft nait makkelk mit, te zain aan zien gezichtsoetdrokken. Ik vin t jammer, dat ik te wied vot bin om te heuren, wat e intussentied aal zegt. As de wind inains n flinke poeste löslet, waaien mie de takken veur d’ogen en bin ik n poar tellen t zicht kwiet. En zo kin t gebeuren, dat mie de bevrijden van Aaltje ontgaait en d’hoofdrolspeulers in dit dubbeldrama zok baaident in tegengestelde richten begeven. Aaltje vlogt nog haarder schraaiwend as dou ze nog vastzat noar hoes tou en d’rabbie dut zien uterste best om de twijde moal zunder klaaierscheuren over t prikkeldroad hìn te stappen, weschienlek ook op weg noar zien hoes tou.
Soavends aan toavel vertel ik mien ollen wat ik zain heb. Ik vertel t verhoal in geuren en kleuren en ook van t scheuren van d’rabbie zien klaaid. As mien lutje zuske zok versloekt, mout ik mie stil holden van moeke:
“Je mouten onder t eten nait aal proaten.”

Dij oavend vertelt mien pabbe mie van d’oorlog. t Verhoal van Aaltje was veur hom aanlaaiden genog om mie oet de douken te doun, hou t aal in mekoar zat. De rabbie dij ik dij middag zain heb, was dus gain rabbie: “In Pekel binnen gain jeuden meer en dus ook gain rabbies.” De jeudenkerke dut d’leste joaren allaint mor dainst as padvindersonderkommen. En dij man mit zien laange jurk aan, was dus wel degelk d’pestoor van de roomsen. Noa t eten mag k nog even boeten speulen van ons moeke. Ik besloet om mit mien visnetje nog even te goan visken in t Pekelder daip.
“Mor doe waist t, hè, as de Roomse toren zeuven uur slagt, moust thoeskommen.”

23 maai 2008
Ik bin mit lu van t waark drij doage op raaize noar Berlien. Veur t eerst van mien levend zai ik hou n mure mìnsen verdailen kin. De kruzen mit biebeheurende verhoalen moaken op mie n onoetwisboare indrok. Net geliek of d’mure der nou staait of nait. Opsloagen herinnerns roak je nooit meer kwiet.

30 maai 2008
Ik goa oet t waark n ìndje op fietse vot. t Is mooi zunschien weer en op Komnijsterwieke zai ik dat mien mure verswonnen is. Ik bin verbolderd. “Nou is der niks meer overbleven, wat mie aan mien kinderjoaren denken dut.” As de Roomse toren zeuven swoare sloagen heuren let, wait ik dat ik thoeskommen mout. Ik voul mie dicht bie hoes, mor desondanks is t nog n haile trap noar d’Ommelanderwieke tou.

t Begrootte mie zo, as ik Jannie om t hoes tou stommeln zag mit heur looprek. Jannie, dij as kind kinderverlammen had haar en doar liggoamelk swoar gehandicapt oet te veurschien kommen was. t Was weschienlek de reden dat zai aaltied bie heur ollen is blieven wonen.
‘Jannie is dien taante toch?’ zee k wel es tegen mien kammeroad Paiter. Deur heur spastische bewegens en ondudelk proaten prakkezaaierde ik der nait over om mie mit heur te bemuien.
Dat wuir aans, dou Paiter mie smörgens vlak veur schooltied vertelde, dat Jannie sloage had haar van heur pabbe. De dag dat mien hond Robbie bie t daip doodreden was deur n bakkerskarre, was tot dat mement t aargste wat ik ooit mitmoakt haar. Mor zokswat onbestoanboars as wat ik dij dag heurde, sluig alles. Ik sloag, doe slagst, dij olde man slagt. Jannie is sloagen deur heur aigen pabbe, Paiter zien opa. Net as dat t beeld van mien dode hond, aan d’kaante van daip mit bloud om de bek, mie bie t passeren van ongeloksstee toezjoer weer in gedachten schoot, zo kon ik t beeld van n schraiwende Jannie op dörsdele, liggend onder heur looprek ook nait kwietroaken. Woarom juust dat beeld mie aingoal weer in d’zin schoot, was mie n roadsel. Was t n stokje aigen fantasie? As n repeteergeweer schoten in klazze dij beelden mie tot gekwordens tou deur d’hazzens hìn. Aarm wicht, docht ik mor aal: wat is die wel overkommen? t Zat Paiter bliekboar ook laank nait lekker en in de pauze het e mie oetstokt, hou t bie heur in de femilie touging. Ver bie alle juchternde en roupende kinder vot, in n hörntje van t schoolplaain het e zien haarte lucht. Net as schoem op t daip mit biekommende stank, zo stonk ook dit verhoal. Veur t eerst van zien leven het Paiter mie dou verteld, woarom der grote oremus in zien femilie was. Om Jannie. En om sìnterij.
‘Mien grootollen binnen te greinderg om heur n goie behandeln te geven. Zai zit d’haile doagen op n stoule in keuken en dokter het zegd, dat dat nait goud veur heur is. Aiglieks mout zai doaglieks spesioale oefeningen doun. Thoes of aargens aans.’
‘Mor doar is gain geld veur, zegt dij olde kirrel aaltied,’ zuchtte Paiter daip en ging dou verder: ‘t Aargste is, dat Jannie liggoamelk wel gehandicapt is, mor verstandelk nait. Zai is n hail loze vraauw.’ Dat haar zien pabbe tenminnent zegd.
En Jannie wol der oet. Vot, van t haimstee. Zai zat al sikkom vatteg joar aan dat hoes vastbakt. ‘Mor elke keer as ze doar weer over begunt, den lopt mien opa der oet.’
‘Wie mouten wat bedenken,’ zee k tegen Paiter, dou we tussen de middag noar hoes luipen. Wie luipen mit de stroom van t daip en mit aal d’voeleghaid dat der boven op dreef mit en ik mos onwillekeureg denken aan de woorden dij mien pabbe aaltied oetsprak, as t over kwoaleke zoaken ging:
‘Schoem komt aaltied boven drieven.’
‘Wie?’ zee Paiter, ‘Mouten wie wat bedenken?’
‘Joa, dat liekt mie wel. Of wolst doe t ter bie zitten loaten, dat dien opa Jannie nog es n keer weer haauwe geft.’
In dijzulfde tied kwam mien moeke mit n swèlle aan de moage op bèrre te liggen. Zes weken rust wuiren heur veurschreven en in dij zes weke kregen wie n wiekverpleegster in hoes. Vraauw Kuper. Intern. Zai beraaidde nait allendeg de moaltieden, zai zat ook bie ons aan toavel. En tiedens t eten heb k mie n moal ontvalen loaten: ‘Vroagen ze joe ook wel es om ongelokkege mìnsen te helpen?’ Doarmit haar k netuurlek wel t spel op de woagen. Dou kon k der nait meer onderoet en haar k, zunder t achterste van mien tonge te loaten zain, n stokje van de mistege sluier rond Jannie oplicht. Dat zai in alle opzichten hulpe, mor veuraal meer bewegensvrijhaid neudeg haar, dus k wel benuimen. Dat Jannie sloage kreeg van heur voader, nait.
Dij nacht het Jannie mie gezelschop holden. Elke keer as k van vermuidhaid d’ogen draaigde te sloeten, kwam zai oet bloumengedien teveurschien en ging bie mie aan t voutenìnde zitten. Nait om te proatjen, mor om te kieken. Gain stom woord het ze dij nacht zegd. En omdat ik ook niks te zeggen haar, ik haar ja gain oplözzen veur heur probleem, wuir t ain laange stomme film.
Dou mien moeke al laank en braid genezen was van heur moagproblemen, kregen wie op n oavend onverwachts veziede van de wiekverpleegster. t Was even noa aachte, dou der n fietse tegen zied van t hoes hìnzet wuir en zai de koamer binnenstapte. ‘Dat komt goud oet, dat joen zeun nog nait op bèrre ligt,’ zee vraauw Kuper goudgemutst. Zai zee, zai was spesioal veur mie langs kommen om te vertellen, dat ze veur Jannie nou echt wat regeld haren. ‘In d’eerste ploats goan wie pebaaiern Jannie op n spesioale bewegensles te kriegen, woar zai mit heur handicap n bult veurdail bie hebben kin en in de twijde ploats goan we Jannie wat mobieler moaken. Zai krigt n drijwieler mit handaandrieven.’ k Haar t begrepen, was bliede veur Jannie, mor kon t nait noaloaten tegen te sputtern: ‘Mor heur pabbe wil dat ja nait.’
‘Nee,’ zee ze verboasd, ‘dat klopt.’ Ze keek mie aan en ik zag aan heur ogen, dat ze zok òfvruig woar ik dij wieshaid vot haar. ‘Nee, heur pabbe vindt dat mor onzin.’ En noa n zetje: ‘Mor wie nait. Via t zulfde fonds, dat ook blindengelaaidehonden financiert, hebben wie via t Gruine Kruus t veur mekoar kregen om zo’n fietse veur Jannie te regeln. En doar het heur pabbe niks over te zeggen,’ luit ze der zelfbewust op volgen.
Zol t den woar wezen kinnen, dat ter toch nog n betere toukomst veur Jannie weglegd was, dat ter toch nog lu waren dij zok echt om Jannie bekommerden. Dat vraauw Kuper nog nait oetverteld was over heur bezuiken aan Jannie en heur ollen, bleek al snel. ‘Ik mos en ik zol bie ain van mien eerste veziedes zien kooien even bewondern. Nou vooruit den mor, docht ik, hai zien zin.’ Even leek zai in gedachten aargens aans te wezen. ‘Dij olde vieze kirrel,’ zee ze plotseling. t Klonk as n geweerschot. ‘Hai luip d’haile tied aal zo stoef aan mie, net as aine, dij baange is in t donkern. Nou bepoald licht wast doar in d’schure natuurlek nait mit dat waainege licht, mor ook weer nait zo, dast niks zain konst. Noa n zetje waren mien ogen al wìnd aan t schemerduuster. En ik vruig mie òf of e nou echt zo schietensbenaauwd was as dat e veurkommen luit, of dat e n spelletje, n vies spelletje mit mie aan t speulen was. k Vertel joe vast gain nijs, as k zeg dat ik gain polonaise aan mien liggoam verdroag, mor dij olde kirrel docht zeker dat e in t duuster wel even n katje in t naauw kniepen kon.’
’n Toneelspeuler ist,’ zee ze kwoad, ‘dou e op d’ain of aander menaaier in n koele stapte of meschain gewoon dee alsof e zok zo mor verstapte en d’störmlanteern grote bewegende figuren in donkere schure op de muren toverde, greep e mie inains bie de borsten.’ ‘Och wicht toch,’ zee mien moeke schrokken.
‘Ik heb hom dou mit d’elleboge n abbedoedas verkocht, dij klonk as n klokke en ik denk dat e doar wel n zetje genog aan had het.’

Dou ik de volgende dag Paiter van vraauw Kupers heugelke bezuik op d’höchte brocht, zee dij: ‘Dat wos k al laank en doe bist n haalfzeuven, ast nou nog in n goie òfloop geleufst. Denkst dat mien opa noa dij opsodemieter van dien vraauw Kuper nog ain fozzel veur Jannie betaiken gaait? Hai is den wel n olde kirrel, mor hai het drommels goud deur, dat ter gounent west binnen dij hom d’wiekverpleegster op dak stuurd hebben.’
Hai schudkopte wat en zee beschuldegend: ‘Neeeee!! Jannie is nog verder van hoes as n poar weke leden. Dij komt t hoes nou hailemoal nait meer oet.’ En Paiter kreeg geliek. Vraauw Kuper haar veur heur beurt proat en haar meer vernaild as goud doan.
Olde Nuus was onvermurwboar en zee: ‘k Loat mie de kop nait gek moaken deur n stelletje haalfmale doktoren en waike wiekzusters. Ik wait toch wel wat goud is veur mien dochter.’
‘Haarst die der nou nait mit bemuid,’ verweet ik miezulf regelmoateg, mor dou k n moal op moekes naaikoamer wat olde jurkjes hangen zag, schoot mie der wat in d’zin. n Poar weke noatied, op n zotterdagoavend loat het plietsie noa n vermizzensmelding, dijzulfde Nuus, noa kaffeebezuik in t dörp, oet n dreuge sloot hoalen mouten. Nait omdat e doen was en ook nait omdat e n ongelok had haar en in sloot reden was, mor wel volkomen van de wereld. Kierewiet, deurdraaid en nait in stoat om ook mor ain fersounlek woord oet te brengen. Kon e nait meer proaten den? Joawel, hai pruit nog wel, mor zee aingoal dezulfde, onbegriepelke zin: ‘Jannie kin weer lopen, Jannie kin weer lopen.’

Nou kin je joe òfvroagen, welke Jannie hai doar op dij ainsoame, duustere landweg tegenkommen is. Ik zol zo gain aander mìns waiten, dij doar antwoord op geven kinnen zol. Mor meschain is t mor beter zo. Sommege zoaken kin je beter rusten loaten.

t Overkwam mie lestent op n schiere novemberdag, dat ik t gevoul kreeg, van thoeszitten word ik ook nait gelokkeger. Omdat t mit twij man n stok gezelleger is, besloten wie om n stokje te goan fietsen.

‘Woar zollen wie ais hìngoan,’ was de vroag.

Wie konden alle kanten op, want t was windstil en huifden dus gain reken te holden mit tegenwind. Zunder kompas en koart reden wie op goud gelok noar t westen en luiten binnen n poar menuten t Grunnegerlaand achter ons. Al snel kregen wie t blaauwe bord ‘De Groeve’ in t zicht. Op gewone doagen n stee woarst snel deurhìn fietsen wilst, op dij zunnege novemberdag was t aans. Schoot mie zunder te zuiken plöts n bekìnde stroatnoam veur ogen langs, woar k best van opkeek.

‘De Steeg!!’ heb k weschienlek veuls te haard roupen.

Heb votdoadelk in de remmen knepen en mit n snelle, haalve cirkel t veurrad weer richten Grunnen draaid.

‘Woar wilstoe nou noar tou,’ heurde ik op t zulfde mement achter mie.

Dou t haart wat rusteger worden was, kwamen de woorden vanzulf. De stroatnoam ‘De Steeg’ het noamelk veur mie n hail spesioale betaikenis. Elke Carmiggelt-lezer mout dij noam hoast wel opsloagen hebben op zien haarde schieve. Simon, vergeef mie t joe-en en jij-en en zien Tiny gingen regelmoateg vekansie vieren in t dörpke ‘De Steeg’. In Gelderland. Veur heur rust.

Mor den ridst op n dag op de grìns van Grunnen en Drìnthe en komst dijzulfde noam tegen en denkst:

‘Zo’n noam as “De Steeg” het toch n soort van exclusiviteit.’

Niks dervan.

Noa n ommelandse raaize deur Drìnthelaand kreeg k soavends tied mie te verdaipen in ‘De Steeg’.

t Vuil mie kold op dak, datter zoveul steeën mit dij zulfde noam onderschaaiden waren, mor dou’k mie wat verder in dizze materie verdaipte, kwam k toch wat maals tegen.

t Stroatje ‘De Steeg’ in t grìnsdörpke ‘De Groeve’ is wel n stroatnoam, mor d’hoezen in dijzulfde stroat valen onder ‘verspraaide hoezen’.

Definitie van dat begrip was net zo helder blaauw as òflopen dag west was:

Verspraaide hoezen binnen n lözze group hoezen zunder herkenboare kern of dörpsplaain.

‘En den heuren je der nait bie!!??’ zee mien grammietege ik.

t Heurt ja as n scheldwoord, t wegzetten van n sosioal onaangepaste bevolkensgroup in n houk, allendeg omdat zai wat roemer op de roemte zitten?

In Veendam, zee mien Wiekenspedia noa wat deurscrollen, hest ook verschaaiden van zokse plekken. Mor dou’k koart van Veendam op t schaarm toverd haar, kreeg k doar toch wel zo’n vieze biesmoak van.

Wat bleek, t hoes woar wie 38 joar woond haren, op de Wieke, ligt ook midden tussen ‘verspraaide hoezen’. Nummer Aine bevubbeld, tegenswoordeg Sluusweg nuimd, is in mien beleven toch n gezelleg streekje mit n bult sosioale gemainschopszin. Net as Numero Dattien, n kilometer verder.

En richten Maiden bleek ook n groot stok Vossenveld tot dij apaarte group te beheuren.

Woarom der n spesioale sticker op mout, blift veur mie de vroag.

Noaderhaand bleek de soep minder hait te wezen, dan e eerst leek.

Verspraaide hoezen betaikent ondermeer ook: splits n bestoande wonen of boerderij in klaainere, betoalboare woonroemtes. Of baauw huurwonens om etnische integroatsie te bevordern.

k Zit nou even mit aarms over mekoar en bekiek t haile verhoal nog even rusteg. Van onrust is gain sproake meer en ik kom tot de konkluzie, dat wie zulf ook actief mitdoun aan dit belaaid. Ook al zitten wie tegenswoordeg nait in n gebied mit ‘verspraaide hoezen’, wie hebben n schiere onderkommen kregen in de grote boerderij van ons kinder. Veur heur én onze rust.

Al hebben wie nog gain bankje in toene, zoals Simon en Tiny in t vekansiedörpke ‘De Steeg’, wat de rust betreft begunt t der toch wel n beetje op te lieken.

Suntermeertenlichies

Veur jonges en veur wichies

Mor mienent mit zien ribbeltjes

Ligt doar in swaarte snibbeltjes

Mien lichie vloog inains in braand

Nou loop k allaain mit stok in haand

Suntermeertenlichies

Veur jonges en veur wichies

Mien lichie was van rood kerton

Wat ik zulf hail prachteg von

Mor wind dij bluis mien lichie uut

Nou loop k allaain mit plestiek puut

Suntermeertenlichies

Veur jonges en veur wichies

Mien mangelwortel is vertrapt

En luzivers het Anton gapt

En regen dij muik mie sjompenat

Nou zing ik zo mor zunder wat.

Pauzeproat in t ping-ponghok liekt òf en tou op t gekoakel in n tutenhok, n komisch spektoakel. Politiek en Voetbal vechten in de rust voak om veurrang.

Voetbal won van de weke glansriek. Politici stonden op t punt van nij begun nog aal mit n dikke nul op t scorebord en dus mit lege handen. t Overvaalt mie wel ais, mor k mag geern noar mien slagveerdege sportbruiers, mit -zusters op achtergrond, luustern.

‘Wat vondst doe der gusteroavend van,’ vruigen zai mie in n stil mement van oploaden.

‘Ik heb nait keken,’ zee k.

t Zörgde veur veul onbegrip. t Kwam van baaide kanten. Leeglopen en saggrijn votpoetsen over n voetbalwedstried was al nooit n hobby van mie. t Lopt mainsttied oet op n spervuur van verwietens aan dijgenen, dij t veur t versoameld volk veur de buis en dij poar mìnsen in t stadion verpest hebben. Ook gusteroavend haauwden kunken van gruine toavel weer oardeg om zok tou en brochten weer n mooi schaauwspel op de planken. In elk geval, zoals k van heur begreep, haren zai t beter doan dan de ‘echte’ acteurs de oavend derveur op t grote gruine grasveld.

‘Mit houveul hebben zai verloren,’ vruig k belangstellend.

Zai haren wonnen, was t antwoord en ook nog dik, 4-0.

Vanwoar d’onvrede?

Joa, mor …. en dou begunde t van veuren òf aan en kwamen zai gesoamelk tot de konkluzie:

Dit voetbalelftal het t volgend joar niks op de WK te zuiken.

Noa dizze opmaarken ging veur mie t licht oet en schoten mien gedachten noar 1974.

Ik zit in dainst, in West-Duutsland en in t zulfde joar worden wereldkampioenschappen voetbal ook in West-Duutland speuld. In mai bin k n weke thoes en krieg k mit, datter n vrundschappelke wedstried speuld wordt tussen t Nederlands elftal en HSV/Hamburg. Wie winnen. Klaain. Dat t bie veurberaaidens op t WK in t Nederlands kamp allesbehaalve vrundschappelk tougaait, wordt braid oetmeten. Ik lees VI, Voetbal International. Wat mie biebleven is?

Eerst wordt Jan van Beveren, bekìnd as doelman van FC Emmen en loater PSV, oet de selectie knikkerd. Hai het Cruyff tegen t zere bain schopt, omdat dij Ajax-speulers n leuk zakcentje toustoppen wol. Cruijf was dou al Barcelonees.

‘Gelieke monniken, gelieke kappen,’ von Lange Jan.

t Het Neerlands beste keeper de kop en t WK kost.

Datter op weg noar t WK veul zoaken passeren, dij ik nooit in pers lees of op teevee zai, bliekt wel, as k t elftal oet de veurberaaiden vergeliek mit t elftal, dat in juni begunt aan d’eerste wedstried tegen Uruguay. t Elftal is op 6 ploatsen veraanderd. Vermoudens kommen oet alle houken en goaten, dat Cruijff en Michels onder ain houdje speulen. Ik speul in dijzulfde tied mien wedstriedjes in t Nederlands militair elftal van Hohne.

Op t ìnde komt t goud, as we de finoale boeten beschaauwen loaten.

Veur mien ping-pong-partners mout dizze waitenschop n geruststellende gedachte wezen. t Lopt dammeet in Amerikoa ook wel lös.

Gusteroavend kreeg k nog net mit, dat Dicky’s (Avvekoat) Curaçao ook noar t WK gaait. Surinoame mout nog even in de wachtkoamer, mor holdt ook nog kansen om noar Amerikoa òf te raaizen. Omdat buurland België ook al kovvers pakken mag, kinnen wie varent der aan overkaant wotter n mooi onderonsje van moaken. En den Nederland en Curaçao soamen in de finoale?

Ik kiek der noar oet. t Belooft volgend joar vervast n spektoakel te worden, mor den t laifst wel zunder begelaidende ping-pong-pauzeproatgekoakel.

As versloafde krimikieker duurf k stellen aan:
‘Mit vingeròfdrokken hebben speurders n bult misdoaden, moorden en inbroaken oplözzen kind.’
Ook al bin k mie bewust, dat in films en tv-series doagliekse werkelkhaid best veul geweld aandoan wordt, mien trek noar t schaarm van de misdoad blift onverminderd en onweerstoanboar groot.
Mit voutòfdrokken ligt t net n beetje aans, mor mit n goie speurhond komst toch ook n hail ìnd.
Tegenswoordeg leest en heurst veul over zuiktocht noar mìnselke ‘footprints’.
Mit aander woorden: Wat is de invloud van leefstijl van mìnsen op onze wereld. Elk mìns let deur zien activiteiten noamelk n indrok achter. En dat wat je achterloaten blift hangen, rezeltoaten binnen meetboar en kin aine as n schaduw achtervolgen.
Invloud van mìnselke voutòfdrok is òflopen weekìnde, noadat kinder en klaainkinder vrijdag veur n körte vekansie vertrokken binnen, veur ons in n hail aander licht kommen te stoan. Mit n volbepakte auto haren zai gain roemte meer veur heur honden en katten, loat stoan dat zai veur tuten en knienen ook nog n plek inroemen mozzen.
‘Ie willen wel poar doage op onze daaier pazen, nait?’ haar dochterlaif weken leden al ais vroagd.
Zokswat blift bie mie nait hangen, k was t al laank weer vergeten.
Nou t zovèr is, dat zai langsoamaan auto weer aan t inpakken binnen veur de terograaize, duurf k wel zeggen:
‘Oflopen vaar doagen, mit n hoes en aarf vol blavvend, maauwend en koakelnd daaiernspul zel k nait snel vergeten.’
Omdat ondanks goie veurberaaidens t oppaasweekìnde toch ainegszins aans verlopen is as vanteveuren bedocht, gaait t verhoal verder onder de titel: ’t Zielege hondje.’
Wekker wist zotterdag 05.47 uur aan, as Arineke mie aanstöt en zegt:
‘Volgens mie schraift Odi.’
Wie binnen t wel wìnd, dat hai op mementen, dat de femilie in t veurhoes op stap of bodschop is, Odi wel ais jammert. Ondanks aanwezeghaid van zien grote vrundin Kaya.

Om 6 uur loop ik mit sloapogen en haalfwakkere hazzens de grote hal binnen. n Kwispelsteertende Odi verwelkomt mie. Kaya zit òfwachtend in hondenmand. Op de trappe kieken twij katten mie verschrikt aan en k zai even loater, dat keuken- en koamerdeur haalf open stoan.
‘Dat was dus nait de bedoulen,’ zeg ik bestravvend tegen n mie traauw volgende Odi.
Hou hai koamerdeur ondanks n swoare leunstoul onder klinke open kregen het, is n wonder. Twij katten binnen intussentied oet de ‘verboden’ koamer vlucht en holden baaide katten op trappe gezelschop. Terogge in de hal zai ik dat deuren noar badkoamer en ‘waske’koamer ook open stoan en dat is t mement, dat ik op boekebakke goa zitten en mit Odi in ‘gesprek’ goa. k Heb t gevoul, dat ik hom snap en nait noar t woarom van zien zuiktocht huif te vroagen. k Huif nait te gissen, t draait om t missen.
Honden hebben ooit t predikoat gezelschopsdaaier opprikt kregen. Noa vaar doagen – t is intussentied zo vèr, dat de femilie in t vekansiehoeske in de polder aan ontbijttoavel zit – kom k tot konkluzie, dat t woord ‘gezelschopsdaaier’ n vice-versa woord is.
n Omkeerwoord.
De omgekeerde wereld?
Woar honden ooit domesticeerd binnen om t de mìnsen wat makkelker en aangenoamer te moaken, is t nou zo wied, dat honden gezelschopsmìnsen neudeg hebben om heur leven leefboar te holden.
Dit geldt in elk geval veur Odi.
As ik veur n plas, poepje of speulketaaiertje even mit honden in toene bin en heur noa n zetje noar binnen roup, lopen zai in rechte lien noar onze deur. Zai hebben in heur aigen hoes niks te zuiken.
Ik heb even in de veronderstellen verkeerd, dat dit ‘honden’gedrag nij veur mie was. Dat was verkeerd docht. Of meschain haar k dij vervelende herinnern op n onvindboare plek aargens vèr weg in mien bovenkoamer achter slöt en grundel opsloten, mor dou k vanmörgen om even veur zèzze Odi en Kaya mit noar boeten nam, schoot t mie inains weer in de zin.
Veur n vekansie laankleden haren wie, veur ons gemak, onze Drìntse Petries Rakker in n pension stopt. t Beest het doar sikkom nait eten en het dag en nacht hoelt. Van verdrait? Of ainsoamhaid? Noa weken haar hai zien blaf pas weer terogge. Ik heb t miezulf aaltied verweten en vanòf dij tied hebben wie aaltied goie en vertraauwde oppas regeld. Of t onze mìns-hondreloatsie negatief beìnvloud het, kin k nait noagoan.
Wat ik mie veurnomen heb is, om bie n volgende gelegenhaid of vekansie eerst mit veurburen in overleg te goan. Veur heur en onze zielerust:
‘Of joe nemen Odi mit of hai komt bie ons in hoes wonen.’

Soms heb k wel wìnst noar t Sunterkloasfeest, mor lutjesten in onze femilie binnen al dikke pubers. Wie vieren kerst.
Dat ik op Sunterkloasoavend toch nog n pakje krieg, is dus biezunder.
k Zit in t ledege, onbestemde uurtje tussen 7 en 8 uur wat op mien telefoon te pielen. t TV-gat, dat al joaren leden op dat uur ontstoan is, is nooit opvuld. k Mout wachten tot 8 uur. Soms lees k wat onverteerde stokken oet kraante, vrijdag geft mien digitoale meziekzender aan, k mout neudeg bieproat worden. Zai hebben n kedootje veur mie inpakt:
‘Wrapped’
Tiedens t oetpakken belt zeun zien moe en vertelt heur, hai begunt aan n nij avvontuur.
Mien verrazzenspakket blift op toavel liggen. t Leste nijs gaait veur. Hai en vrundin hebben n hoes kocht. Sunterkloas het ook heur goud bedocht. Feest in Maiden en hier.
As emotie doald is, goa k verder mit oetpakken. Bericht van meziekzender het n dudelke bodschop:
‘Doe hest wat mist in dien leven.’
Mien meziekleeftied is vaststeld op 37.
Of ik dat as compliment opvatten mout, word mie bie t verder lezen dudelk. Der zit n groot gat in mien meziekgeschiedenis. Aargens tussen aiwwizzeln en begunjoaren 2000. k Luusterde dij joaren wel noar radio, mor de meziek van dou is in t weeshoes van de hits beland. Of t desinteresse was of de drokte van t leven doudestieds kin k mie nait meer goud veur de geest hoalen.
Noa ‘Queen’ is ontdekkensraaize noar nije, aandere en meschain nog mooiere meziek in t slop roakt en bin k bliekboar volledeg òfhoakt.
Vrijdagoavend heb k rusteg de tied nomen om aanloop en òfloop van mien persoonleke meziekkeuzes op n riegje te zetten. t Voert mie terogge noar Torenstroat in Winschoot. Hekman, meziekwinkel. k Zai mie doar nog wel zitten aan de hoge bar mit n koptelefoon veur t oortje om t vinyl, dat op draaitoavel ligt, te keuren. Voak was t stoer kaizen, want de keuze was reuze en wat in porremonnee zat, konst mor ain keer oetgeven.
Wat mie nog goud biestaait is t gevoul, dat ik haar, as k op fietse of plof terogge ree noar Pekel. t Bezit van n nije ploat, of t nou van CCR was of van Peter Greens Fleetwood Mac, gaf n gevoul van riekdom.
Tegenswoordeg is de keuze nog aaltied groot. Groter as t ooit west is. k Zit nait meer aan de bar in meziekwinkel, mor op mien aigen bank. Onderoetzakt. Vlaig van t ain noar t aander. n Avvontuur in meziekland en k veer regelmoateg overìnde, as k n zeldsoam pareltje ontdek. k Duurf t aiglieks nait te zeggen, en dat veur n habbekrats. n Wereld vol meziek, hoast vergees en dat mou’je waarderen.
Mien ledeg uurtje wordt op dizze vrijdagoavend ekstroa goud vuld, as Anna binnenwupt. Mit stroalende laag. Zai draait in n rondje en as k oma’s bewondernde ‘aahh’ heur, wor k nijsgiereg en ook dailgenoot. Zai het n nij joggingpak aan. Mit opdruk:
‘Bankzitters,’ lees k.
Nederlandstoaleg. Anna is n echte fan.
As waarderen veur heur keus ruilen wie truien en goan op de foto.

Vandoage is t 1 september.
Haarfstmoand is begonnen. Fruitmoand. In t aander hoes zaten wie elk joar mit bakken vol zuid’appels opscheept, dijst aan de stroatstainen nait kwiet kondst. En omdat wie in principe nait mit gif spoiten wollen, mit oneetboare proemen, aantast deur n lutje wurmke.
En mörgen, al is t veur mien gevoul aan de loate kaant, begunnen scholen weer te draaien. Al binnen wie al joaren op Drees, mit 2 kinder en 4 klaainkinder in t onderwies kin zokswat joe hoast nait ontgoan.
En toch is t dit joar aans.
Ik bin noamelk mit mien gedachten hail aargens aans. k Loop al doagen, meschain onbewust al veul langer mit n nummer van Green Day, n Amerikoanse punkrockband, in de kop:
‘Wake me up when september ends.’
Moak mie wakker as september òflopen is.
De meziek vind ik prachteg, de tekst intrigeert. t Nummer is schreven deur zanger Billie Armstrong, noa de dood van zien pa. n Eerbetoon aan zien voader, dij in september overlee, is n herinnern, dij hom nait lös let. Herinnerns loaten zok nait makkelk wegdrokken en kinnen ons blievend confronteren mit t verleden. Zai moaken wel wie binnen en deur de oorzoak, de reden te benuimen kin t soms wat makkelker worden.
Dat geldt veur laidjesmoakers én, k spreek oet ervoaren, veur verhoalenschrievers.
t Leven is n raaize, woarin van alles beuren kin. Wie kinnen nait in de toukomst kieken en t is den ook nait meugelk om alles van teveuren te plannen. Mit aander woorden: soms mouten je risico’s nemen.
Doarover gaait t verhoal van vandoage.
n Vertelster, dat sikkom n joar leden begon. t Verhoal van de baauw van n hoes, woarvan allendeg de muren en t dak al stonden as n hoes, moar woar alles, wat je t interieur nuimen kinnen, nog inricht worden mos. Mor t is net zo goud n verslag van twij mìnsen, dij net zo veul verstand hebben van n hoes baauwen as n kou van fietsrieden.
Oflopen joar is n joar worden, ook al zolst t willen, woarvan d’herinnern zok nait makkelk aan kaante schoeven let. Nait allendeg omdat t geheugen zok nait veur de gek holden let, mor ook omdat onze ogen elk subjectief oordail aan kaante vegen. Wie hebben kregen, wat we zain en da’s gain onverdaild genougen.
Zunder te verdwoalen in n laange kloagzang komst aan t ìnde tot konkluzie dat tegenvalers en verkeerde keuzes mekoar oardeg in balans holden. Dat bevubbeld t plakken van scan op holten ondergrond op n flottje oetlopen is, komt oet n onverwachte houke. Wie plakken al joaren mit glasvezelbehang, aaltied mit goud rezeltoat. Dat kozen is veur OSB-ploat as ondergrond is de crux, t heikele punt, woar alle ellìnde ontstoan is en oorzoak, dat alle wandbetimmern vannijs mout.
‘Schaait mie nou mor n uurtje dood,’ grapte pabbe voak, as hai swoar toaveld haar.
Ik heb aiglieks n zulfde soort gevoul:
‘Wake mie up when september ends.’
As september op zien ìndje lopt, hebben timmerman en stucadoor wanden en plavvonds van onze koamers vervast mooi òfwaarkt en glad streken.
Dat in volgorde van opkomst ook vlouerbelegger en kaggelboer mit nij mattrioalen kommen, kinnen wie grotendails wel veur aigen reken nemen.

Dat pvc-vlouer en pelletkaggel nait aan verwachten voldeden, is n grote tegenvaler, mor n ingecalculeerd risico. Zai maggen aan t ìnde van de moand nog ais opdroaven om t gehail netjes òf te moaken, zodat wie in oktober eindelks kinnen zeggen:
‘Nou voulen wie ons echt thoes.’

Gustermörgen binnen wie onder n gries dak mit fiene snij richten Schanze vertrokken. Noar de sauna. Al doagenlaank hong der zokswat as n verwachtensvolle, vekansieachtege sfeer in hoes.
n Beetje vrumd netuurlek, ast noagaaist, t is nait veur t eerst, dat wie doar op slippers, soms mit of zunder slipjaze aan, lopen hebben.
‘Volgens mie is t al wel vief joar leden,’ heb k n dag of wat leden in t wilde weg roupen.
‘t Kin net zo goud n joar langer of körter leden wezen,’ zee Arineke.
t Is nait veur t eerst, dat ik konkludaaiern mout, dat tied ons nait allendeg de boas is, mor datter in de puzzel dij Voadertje Tied veur ons hìnvlijt aal meer stokjes ontbreken. Hou t kommen is, dat wie zo laank nait west binnen, is nait zo belangriek, t is der gewoon nait van kommen.
Bie òfslag Schanze vaalt snij mit bakken oet de locht en ook al is t gain baksnij, t is net zo glad. Dat maark ik, as k remmen mout veur mien veurligger en aan de glie goa.
‘Vout van rem,’ heur k mien alerte ik al roupen, mor t scheelt mor n vout of twije tot achterbumper.
Dat ik op drokke parkeerploats nog n stee vind, scheelt in elk geval ook, ook al mouten wie n zetje loater mit zummerschountjes deur de braggel noar de ingang lopen.

Van boeten is t nog aal t zulfde, bie binnenkomst zai ik in ain oogopslag, lu binnen doar goud bezeg west.
Wie besloeten om rusteg aan te begunnen en zitten even loater bie n leeg brandend vuurtje van 65° in n krudege omgeven te swaiten. Deur gloazen deur zai ik, dat de snij in aal dikker wordende vlokken den en spar in binnentoene wit kleurt. n Prachteg gezicht en onwillekeureg schaiten mien gedachten noar onze aigen toene en ik denk:
‘Wat zol ons Famke hier n plezaaier aan had hebben.’
Snij was heur lust en heur leven. Lag der nog mor n centimeter snij, den ston zai al mit achterpoten op stoule en veurpoten op vensterbaank om mie te beduden:
‘Boas, as t gain proaterij in de buurte hebben wilst, wordt t nou tied om snijtroep op te rumen.’
Nee, bie t snijscheppen en snijschoeven was k nooit allendeg. Ik schepte en schoof, zai sprong as n circushond noar aal t snij wat ik op bulten gooide en n gries-swaarte Famke veraanderde langsoamaan in n witte poolhond. Nee, niks was heur te gek of te dol.
Even loater drieven Arineke en ik as zeehondjes in t zolte bubbelboetenbad omgeven deur n prachteg kersttavvereel. In de stilte van valende vlokken vertel ik heur van mien körtsleden opkommende körtstondege gedachten aan Famke.
’t Is nog mor drij weke leden,’ zegt zai.
t Voult as guster.
Op terograais krieg k t oardeg veur de koezen. Wat dij dag oet t oosten kommen is, leek in beslotenhaid van t resort meschain wel schier, zulvens sprookjesachteg, mor was dus nait veul deegs. Op snelweg kom k in n laange snijfile terechte. k Volg geern t spoor van mien veurganger, mor bin verbolderd as vrachtwoagens mie d’ain noa d’aander mit veul opwaaitroep links passeren.
‘Der zit zeker gain rem op dij woagens,’ heur k rechts noast mie en n tel loater:
‘Wie mouten dammeet mor even mit Nico ( gerazieholder én bandenverwisseloar ) bèllen.’
‘Veur winterbanden?’ denk ik, ’t wordt zundag ja weer 15°.’
In hoes het oppasmouder Ilse Wietske en Meiske gezelschop en de kaggel aan loop holden.
‘Meiske heeft mij de hele dag gezelschap gehouden,’ zegt Ilse.
En Wietske?
Ilse kikt ais noar t aans zo drokke boerenfoxje en zegt, zunder dat wie doarvan opkieken:
‘Zij heeft alleen maar stil voor de kachel gelegen.’
Zai het òf en tou oet roete keken en het niks aans zain as valende snijvlokken. Veur n plas of poepje mos zai hoast dwongen worden om noar boeten te goan.
‘Ze miste jullie echt,’ zegt Ilse.
Nee Ilse, nait ons, mor Famke. Acht joar laank heur steun en touvlocht. Zai kin dit verluus nait net as ik in n verhoaltje perbaaiern oet te drokken, mor heur ogen vertellen wel t haile verhoal.