Kupers, Joakop

Over roem twai week is t tachteg joar leden dat twaide wereldoorlog veur Grunnen veurbie is.
De muinsten hebben t heulemoal nait metmoakt, ik ook nait, 3 moand der noa ben ik boorn. Dus tiedens de bevrijding zaten mien olders in n grode schoelkelder. Dai was moakt in de grassilo an t Houndaip achter boerderij op nr 55.
Ze haren alle oorlogsjoaren gewoon in heur hoes deurmoakt, mor nou werden ze anbevolen om door vot te goan, t wer levensgevoarliek, zeden ze, de bevrijders dus, Canadezen zo as k altied begrepen heb. Bie onze boerderij waren achter en veur kanonnen opsteld om de bezetter oet stad te verjoagen. Mien olders woonden op nummer 53, vlak an noordkaant van t Houndaip.
Ze haren al wel es schoeld in stookhut van Kupers, mor dat wer te klain.
Achter ons waren twai boerderijen en n klein aarbaiders hoeske. In de boerderij van mien olders woonden an aandere kaant ook nog aarbaiders. Dat wer vief gezinnen in ain schoelkelder. Dat waren 18 of 20 mensen doar in.
Boeren Ebbinge en Kupers haren iezern balken over de silo legd en door overhen holten baalken, en doar aalmoal stropakken overhen en ales ofdekt met grond.
‘t Was aingenliek net n ronde bult. Deur n loek kon je binnen komen over n ledder. Hopeliek waren ze doar vaileg.

t Mot n oorverdovend keboal west hebben, kanonnen schoten achter mekoar deur, t leek der op recht omhoog, mor ik heurde loater dat de bommen of grenoaten in Noorderplantsoun neer kwamen en bij de Oostersluus.
Mor der waren ook vlaigtugen dai aal overvlogen met n gierende toon en aargens hun bommen luiten valen. Vlak in de buurt bennen ook bommen terecht komen, en ook moal n vlaigtuug dai anschoten was deur de Duutsers. Dai is in n wailand de grond in schoten. Noa de oorlog was dat meschain wel de eerste moal dat Haarm Poort een baarging dee, met n op de kop getikte Jeep.
Houveul doagen dat ze met mekoar in schoelkelder zeten hebben wait ik nait. Mor op n bepoald moment wordt t loek opengooid en kwam der n kop van braide zwaarde man, dai wat ruip, t zal wel Canadees west hebben, mor gain ain verston het. Vrouw Ebbinge zee tegen Corrie heur dochter: “Tou Corrie, doe hest Engels leerd, wat zegt dai man.” En dauwde Corrie wat noar veuren. De man zag heur, bood heur geliek sukkeloade en n sigaret an.
Bliekboar was t rusteger en vaileger worren en kon elk noar heur aigen hoes.

Zo ver ik wait was der nait veul schoade an hoes en omgeven.
Toch was t veur elk weer wennen en men zag roare dingen. Neem nou tiedens die beschaitingen waren Duutsers dood komen, ze haren ze in wailanden langs de weg begroaven, hail vremd met ain aarm boven de grond. Der bennen soldoaten west dai zeden: “Kiek, ze grouten hun laider nog. Mor aigenliek was t allin mor om ze terug te vinnen.
En wait je, der lagen bulten geel koperen lege hulzen van de grenoaten dai op stad ofschoten waren. Hail lang het der zoaine bie ons in hoes stoan, as je der met wat tegen an sluigen, klonk dat hail lang noa. En der bennen mensen west dai der hail veul paraplustaanders van moakt hebben van zo’n hulze.
Ik heb nog n iezern schaarve van n grenaot.

t Was veurbie, of nait, zo te zain brandde het op veul ploatsen in de stad, mor het leek der op dat Hoogkerk was bevrijd.
Mor elk wis dat nog nait. Station van Vairverloaten wer bewoakt deur vair oldere Duutsers. En dai zaten der nog steeds en toun met lood in de schounen ben der gounent hengoan, zagen al dat ze de geweren boeten tegen de mure anzet haren, vechten wollen ze nait meer. En gaven zuch gewoon over.
Veul Duutsers werden in de pulploods van de sukerfabriek opsloten, mien pa en Boersmoa oet Pikkertbuurtje waren bie de bewoaking as bewoakers, allebaide met karabijn.

Ik heb t nait metmoakt, mor ik heb der wel een angst van over hollen, ik was as de dood veur vuurwaark, veuraal de knallen, en ook as t onweerde, kroop ik onder toavel.

Hoast tachteg joar is elk weer vrij, genait of genotter der van.

Joarn lang ben ik bie muziekveraineging west, veur wel ‘t waitn wil Harmonie ’67 oet Stad.

Onze muziekverainegeing dee met aan wedstrieden en festivals.
Ook in boetnlaand.
Wie waarn oetneudegd in Lauenburg, stoef tegen de Oost Duutse grens an.
De maainsten zagen het zitten om door poar doagn hen te goan.
Mor der waarn ook poar dai de oorlog metmoakt haarn, dai het nait zagn zitten.
Haarn over wat der allemoal gebeurd was, zen ben nait te vertrouwn en zukswat.
Wie mozzen ze omproatn om toch mor met te gaon, ze waarn as muzilkant onmisboar!

En zo gingen wie met meer as hondertwinteg leden in twai buzzen noar Lauenburg.
Door ankomen wern wie verwelkomt en een dail wern onderbrocht bie verschillende pleeggezinnen.
Mor een dail woor ik ook bie heurde mos overnachten in groot gebouw, was vrouger en bioskoop west, stouln waarn der allemoal oet en nou wer’t gebruukt as sportzoal.
Wie waarn de eersten en konnen een mooie plek oetzuikn.
Op balkon, waarn wie mooi onder mekoar ja.
Mannen dai eerst nait metwoln luipn wat te moppern mor namen genougen met ook een pekkie op ‘t balkon.
Wie hebben de bern oetspraid en alles kloar legd veur as wie ‘s oavond’s noar berre mozzen.
Wie mozzen ‘s middags en soavonds nog optreden en gingen noar beneden, luipn deur de zoal dai toun nog leeg was.
Wie hebben ons optredens doan en kwamen ‘s oavonds loat weer an de zoal.
Deure wer opendoan, en wie noar binnen.
Zoal dai ‘s middags nog leeg was, was nou mudjevol. Aalmoal jonges en wichter.
Ain zee van sloapzakken en dekens, stoev tegen elkoar an. En overal bewoog wat.
En een gekoakel van heb jou, tuudehok was der niks bie.

Mannen dai eerst nait metwoln mopperden: “Bende, rötzooi, woor bennen wie beland.”

Groot dail waarn Duutse jongens en een aander dail waarn wichter oet Denemarken.
Dat was mie wat. Wie noar bovm. Gelukkig onze plekken waarn der nog.
We trokken onze ponne an en kropen in sloapzak of onder dekens.,
Mor man wat een kaboal door beneden.
‘t Was net stuvertje wisseln, je heurde ze tegen mekoar zegn: “Heb jij deze al gehad, dan neem ik die.” En ruilden van sloapzakgebruukster.
Mannen dai eerst nait met wollen aargenden zug blau.
Deense wichter kraaiden het oet. En jongens gedruigen zug as hoanen dai ‘t huile kippehok nog mozzen oafwaarken. Wat een toustand.
Jongs en wichter haarn kennesmoakn en austausch te letterliek nomen zol’k mor zegn.

Ain van de mannen dai eerst nait metwol haar zug van onder al oetklaid, trok zien uniförmjaz weer an, zette uniförmpet op de kop, ging stoan, vlak tegen balkonreeling an en bulderde: “Als joe nou de snauze nait houden, smijtz ik jullie der allemaal draus!!!”

En om zien woorden kracht bie te zetten sluig met vlakke haand op de balkonraand.
Ken ‘t nait helpen, mor ‘t leek net een Duutse kaptein of zukswat

Dat was Grunnings, Nederlands en Duuts deurelkoar.

Mor of aine het verstoan het betwievel ik, mor ‘t huilp wel.
‘t Was doodstil, angsteg stil.
Mor dat was veur ons nog nait alles.
Mot je je es indenken zo as dai man der ston, van bovm as mititair in uniförm mor van onder, en dat zat net achter ‘t balkonrailing, een spierwidde lange onderbrouk, met kruus beetje loag.
Dat was zon komisch gezicht dat wie blauw laagen.
Mor dat was nog nait alles, wat toen hoi ging stoan, zakte zien ondebrouk stukkie noar beneden.
En toen hoi klap op balkonraande gaf weer stukkie en hong het kruus tussen de knaien.
Wie dochten as zug nog kwoader moakt zakt zie onderbrouk heulemoal of tot op de enkels.
Wie haarn het nait meer.

Ging goud en haile nacht hebben wie niks meer heurd.
‘s Mörgens gingen wie noar beneden om ons te wassen, de man dai de jeugd woarschouwd haar luip ook met.
En je wil het leuvm of nait, jonges en wichter gingen stoan en bogen as knipmessen.
“Guttenmorgen Herr.”
Man luip deur mor knikte ze tou as ‘n hoge militair.

En echt dat is alle doagn dat wie door waarn zo blevm.

En toun wie op terugwege waarn noar Grunnen zee man: “Ben bliede dat ‘k metgoan bin, heb ze endeliek es terecht ken wiezn!”

Man haar zien oorlog geliek overwonnen.

Mag groag taiken en as lutje jong was k ook voak ant kleuren en t noataiken van ploatjes die moi ansproaken.
Wie woonden in Stad, op houk van Frederiksplain in Boeten Oosterpoorde.

t Was zummer en zat op n woensdagmiddag veur de deure op de knaien te taiken en in te kleuren, k haar een anzichtkoarde bie pa in de loa vonnen met doarop een hoakenkruusvlaage dai deur een Oranje Laiw kepot scheurd wer, doarachter kwam dan de rood wit blauwe Nederlandse vlaage as overwinnoar te veurschien. t Was dus heul simbolies.

k Haar zo terloops al veul heuren vertellen over de oorlog, die röttege moffen en zo meer. Ik zat dus mien taikening in te kleuren, heul schier net binnen de lienen.
Puntje van de tonge stak der bie boeten de mond.

Plots ston der aine boven mie te kieken wat of ik wel dee, t was Haarm de Buur, dai woonde an de overkaande, k gaf der gain aarg op en ging gewoon wieder.
Haarm was een beetje aans, doodgoie vent, mor hai mos nait kwoad worren. Haar klap van de oorlogsjoaren overholden haar ik wel es heurd.

Verder met kleuren mor weer, mor plots greep Haarm mien taikening en scheurde hom kepot, in wel doezend stukkies, k wis nait wat of k der an haar, vloog jankendes in hoes en zögt troost bie mien moe.
Haarm laip schelndes noar hoes “voellakken bennen t, röttege moffen” en nog veul meer verwensingen.

Ben t nait over nais goan taiken en pas vatteg joar loater ben k ter achter komen woarom Haarm der tou kwam om mien taikening te verscheuren.
Zien pa was tiedens de bevrijding van Boeten Oosterpoorde op t klaine bruggetje deur de Duutsers doodschoten, hai was bie de Binnenlandse Striedkrachten en de ondergrondse Road van Verzet.

t Is toch singelier dat je noa zoveul joar der pas achter komen, en dan pas begriepen, je veur kennen stellen, dat Haarm der muite met haar, hai zag t nait aans as t was een hoakenkruus.

Loop ik bie ons in de buurde deur de Joakopstroade en zui dat der hoes ofbroken is, alles vot. Och door woonde berend Temmen toch, fietsemoaker.
Der stad nou al nai hoes, in vair doagn tied opbouwd, mot nog wel hailemoal ofwaarkt worren, mor goud.

In Boetn Oosterpoorde waarn nogal wat fietsewinkels, in Naistroat was der ain op nummer 32, an Veemaaktstroat aine van Jan Deba, An Oosterweg aine van Nauta, In Sophiastroat ain van Buiter, an Meeuwerderweg nr. 66 ain van Boekhout en en dan zat der ook nog ain in Joakopstroat Dat was Berend Temmen.
Veur heul wat joarn terug zat ik met mien vrouw in ’t pankoukschip in Schoetndaip te eten. Op ains veul gestommel en geroup van ain, Deur vlugt open en komt der man binnen stevig körde kerel met blauwe overal an.
“As ze hier gain borrel hebben ben ik zo weer vot.” Ruip man.
Jong wichie wat bie hom was zee: “Rusteg nou mor, hebben ze vast wel, goa nou mor eerst evm zitten.”
En met wat tegen stribbelen ging Berend toch mor zitten.
Berend keek rond en zag mie zitten: “Moi petroleumboer.” en stak zien haand omhoog. Ik groette terug en zee: “Dag Temmen.”
Mien vrouw vruig: “Kenst die man?”
“Joa” zee ik “Dat vertel ik die straks wel.”

Elke fietsemoaker haar wat, Boekhout an Meeuwerderweg haar kwoade oetkiek, mor was guie fietsenmoaker, ston voak op oetkiek of der al klant an kwam.
Nauta an Oosterweg haar elke breur een toak, brommers, fietsen, motoren draiwielers, grode zoak ik kwam door op ‘n tied, niks mis met mor toun ze vakantie haarn moz ik noar aander tou, Buiter was wel open ik der hen: “Komst hier aans ook nait nou help ik die ook nait” En kon weer votgoan.
Kwam ook keer bie Jan Deba, hou komen ze der op hoi huit Jan de Vries. Kom waarkploats binnen, en ‘k vruig of e evm wat repareren kon, Dat kon wel zee e. mor most eerst evm op winkel pazzen. Mot evm boodschap doun, kom zo weer.

Evm terug noar Berend Temmen, haar zien zoak in Joakopstroade, winkel met fietsen en zukswat en ook vaarve, veur waarkploatze moz je deur smaal gaankie hen.
Mor je moz hom kennen.
Der kwam keer klant: “Temmen kenst mie evm nai zoadel op mien fietse zetten?”
“Joa her, komt goud mien jong, kom over haalf uur mor evm weer, is e wel kloar.”
Noa haalf uur, “Berend kom evm mien fietse met nai zoadel ophoaln” “Kiek mien jong.” “Mor Temmen das gain nai zoadel.” ”Nee dat wait ik wel, mor kost ook mor drai kwartjes ja.” Klant betoalde en ging vot. Komt der klant, “Temmen wist mie der evm naie belle op zetten.” “Komt veur elkoar. Kom hom straks mor evm ophoaln.”
Man kwam terug, keek verbaast: “Mor das gain naie belle.”
“Dat wait ik,” zee Temmen, “Köst ook mor drai kwartjes her.”
Man betoalde en ree vot.

En zo ging dat bie Berend Temmen.
Elk het dat wel es metmoakt.
’t Zol best es kennen wezen dat ’t zoadel van de aine op de aander zet wer.
Mor hou dan ook Berend verdainde zien geld.
En veur de rest, ’t was doodguie kerel.

Mien pa zee keer tegen mie: “Wist doe even buzze vaarve opholn, blauw.”
Kreeg geld met en ging op pad. ‘k Wis dat wie altied bie onze klanten mozzen kopen dus ik op weg noar Temmen want dai haar ook vaarf ja.
Stap winkel bennen, Temmen kwam dar an en vruig wat ik moz hebben.
Ik zee: “Blik blauwe vaarf.” Kwait nait meer wat koste mor ’t was nait duur.
Temmen zee nog: “Echte olderwetse kwaliteits vaarve mien jong.”
Ik noar hoes tou, en ’s oavends ging mien pa an’t vaarvm.
“Wat is dat veur vaarve?” zee mien pa, “Echte olderwetse kwaliteit” zee ik.
“Wel zee dat, Temmen woor ik de vaarve kocht heb.”
“Wel koopt der nou vaarve bij Temmen.”
Door het mien pa geliek an kreegn, want vair week loater wast nog nait dreuge.

Berend een guie kerel, je kon der ook nait kwoad op worren.

En nou stat der nai hoes, ast kloar is ist mooiste hoes van de haile stroat verzekerde mie de bouwer van dat hoes.
As ze nog noam veur dat hoes zuiken: “Drai kwartjes.”

In de vatteger joaren ben ik boren op een boerderij in Hoogkerk.
Zoas gebrukelek waren der rond om boerderij allemoal sloten.
Toen dit verhoaltje zug ofspeulde mot ik een joar of vieve west hebben.

Een oom en taane die noar Apeldoorn waren verhoesd, zollen noa een poar joar op bezuik komen.
Smörgens om een uur of negen, melde mien moe dat we veziede kregen.
“Joa?,” zee ik. “Joa waist wel, taane Truus oet Apeldoorn.” “Wel?”
“Taane Truus oet Apeldoorn.” Bliekboar was de noam van taane Truus nait zo belangriek as de rest want ik vruig: “Hebben ze door appels met doorns?”
Mien moe stelde mie gerust: “Nee jong, zo hait dat door, net as dit Hoogkerk hait.” k Vroeg bliekboar te veul en mien moe begon geliek woor aargns aans over, “Ze nemt heur kinder met, en doar is ook een jonkie bie die net zo old is as die, kenst mooi met speuln.”

Dat leek mie wel wat, “Wanneer koomn ze moe?” “Straks.”
“k Goa veur an de ree kieken, of ze der al ankomen.”
Mien moe von dat goud. Nog gain vief menuten loater: “Ze komen der nog nait an moe.” “k Zee toch ook straks.”
k Was der nait met tevreden, “Hou lang duurd straks dan wel?”
“As Piet,” (Piet is een older breurtje van mie) “As Piet straks thoes komt van schoule, zellen ze der wel wezen. Goa nou mor mooi boeten speulen.” “Hou kommen ze dan moe, met de buzze?” “Dat denk ik wel.”
“Dan goa ik veur an de ree kieken of buzze der al ankomt.” “das goud jong.”

Noa een poos wast: “Piet is al thoes van schoule, en is met zien kammeroad Anne Ebbinge, an t slootje springen moe, mor de buzze is der nog nait.”
Mien moe kikt oet roam en zugt dat de buzze net stopt, en dat taane Truus met twij jonges oetstapt.
Moe dut de deure open, ik mos nait veul van vremde taanes hebben en bleef achter mien moe stoan met heur rokken stief vast.

Taane komt binnen: “Daaag Griet, hoe gaat het, alles goed, en hoe is het met de kinderen?”
Verdorie was dat mien taane Truus?, t was ja net een schooljuf.
Mien moe vertelde dat allemoal goud was en vruig heur woar ze de jonges zo gauw loaten haar. “Och die zagen Pietje en zijn daar blijven spelen.”
“Vertrouwst dat wel met al die sloten hier?”
“Mijn jongens lopen echt niet in zeven sloten tegelijk hoor.”
Mien moe von dat ik ook mor boeten mos goan speulen.

Lang duurde dat boeten speulen van mie nait, kwam as een verwilderde weer noar binnen stoeven: “Moe, Moe, hou hait dat jonkie, wat net zo old is as mie?”
“Bertie.” “Hou?” “Bertie.”
Bliekboar keek ik nogal bedenkeliek en kon ik de noam nait goud oetspreken.
Dat klopt meschain wel, want kon vrouger de ‘R’ nait zeggen.
Taane Truus zugt dat en herhoald het nog es: “Bertie.”
k Kon t bliekboar nait bevatten, k loop noar moe tou en vroag heur of ze het nog es zeggen wil.

Taane Truus begon het te vervelen en begunt haardop te spellen: “B..E..R..T..I..E”. Toen kreeg ik het bliekboar deur: “Nou die “B…E…R…T…I…E… wol over de sloot springen en kon dat nait en viel der midden in.”
Taane Truus vloog as een haalve wilde gilpendes noar boeten: “Bertie, Bertie”
Ik was nog nait oetsproken: “Mor Piet het hom der weer oethoald.”
“Zeg moe ken dat jonkie nait tot zeuven tellen?

Veur wat joaren terugge mos k even kieken in de nije schoule in de Warmoestroade en k mot zeggen n prachteg gebaauw.
Bie zo’n gebeurtenis kom je hail veul mensen tegen dij je aigenliek al lang vergeten wazzen.
Inains zug je ze dan weer gebeurtenissen, vervelende mor ook leuke, komen dan weer boven drieven.

Zo kwam ik n leroar tegen oet mien schoultied.
As jongens oet de zesde klazze van de Dr. G. Nijhofschoule in de Euliemulderstroade gingen wie geregeld zundags op de fietse der op oet.
Dan es hier hén, dan es doar hén. Zo kwamen wie voak in Leek, boeten de kermis met de Pinksterdoagen haar je altied nog dat Leekstermeer wat ons gloeps trok.

Mainstieds wér der dan n roeiboot huurd woar we t meer met op gingen.
Noa verloop van tied konnen wie roeien as de besten.
Op n waarme zundag zat Having an t rouer, ik roeide en Hero zat as n soort boegbeeld veurop om de weg te vinden.
Wie waren wel gain oproerkraaiers mor veur n geintje waren wie wel te vinnen.

Hail stil, zo dat men ons nait an heuren kommen kon, voeren wie op het raait of.
“Doar in t raait ligt n zaailboot stil”, ruip ons boegbeeld, “t binnen wichter dunkt mie, dij an t zunneboaden binnen”.
Dat zol wat worren, mot je ais veurstellen, hail zachies gleden wie wieder met Hero op de knijen as n jachthond veurop, t was net of e wild rook.

Dou we vlak bie de zaailboot wazzen, haren wie der nog gain mens zain.
“Boot kon wel verloaten wezen”, melde ons boegbeeld.
“Och nee man, wichter hebben zuch vanzulfs verstopt” ruip onze stuurman.
Zachies deurvoaren en as we der vlak bie bennen roupen wie oet volle macht, dan schrikken ze en komen ze wel veur de dag wer der ofsproken.

Vlak bie de boot ging t oet volle borst, t was net of der n bom barsde op dat stille meer.
En verdold der haren twije op de bodem van de zaailboot legen te zunneboaden en vlogen met n rötgang omhoog en dat haren ze beter nait doun kennen, ze haren niks aan.

t Was n man met zien poedie, de man herkenden wie vot t was n meester bie ons van schoule, hai gloop ons aan.
Wie wizzen nait hou gaauw dat we vot roeien mozzen, deur de peniek roakten we zien boot ook nog met t gevolg dat ze deur de boot hén slingerd wuiren.
Onder veul knitterderij van de meester roeiden we as kennen vot, zo haard as dou hebben we ook noeit weer roeid.
We duurden nait meer achterom te kieken.

Smoandags bennen wie mor met een haile grode boog om de meester tou lopen, net of we van niks wizzen, mor we vuilden zien ogen in onze rugge en as blikken doden konnen waren wie der nait meer west.

Der bennen nou hail wat joaren overhén goan en we hebben mekoar vrundelk goiedag zegd.

Een stukkie van viefenvatteg joar terugge, Wie hebben wat op alochtonen tegen, tegen?
‘k heb allain mor opschreven wat de Grunnegers toen oetkroamden.
Ik hol ons gewoon n spaigel veur.

Allain ‘t woord al; Al, toch, tonen, net of wie verboasd bennen dat Ale Toch mor Tonen het, mor goud.
Wie begunnen al meer ‘n gruwelieke hekel te kriegen an boetenlaanders.
En zallen ook best wel slechten onder wezen en ook wel heule slechten, mor die zitten der ook onder mensen zo as wie.
Der is gain verschil, mor wie willen dat zo zain.

Wat bennen nou boetenlaanders, mensen dai oet n boetenlaand komen.
Neem nou Duutsers. Van vatteg tot viefenvatteg konnen woi ze wel doodschaiten, tegenswoordig soms nog wel, veural als ze tegen Oranje voetbalen mouten.
Mor nait as ze noar Grunnen komen met hemelvoart om bloumpies of wat aans te kopen.
Nee dan maggen ze wel komen. En wie goan ook rusteg noar hun tou op vakantie, of goan doar noar grode supermaarkt omdat t doar goedkoper is.

Boetelaanders motten wie nait, mor Prins Bernhard, een Duutser, wer op hannen droagen, Prins Claus was ook ‘n heule goie. En doarveur Prins Hendrik ook al.
Nee wie bennen gek met Keuninkliek hoes, ook al bennen doar Duutsers. En wat dochten joe van de Nassaus, kommen oet Duutslaand, en wie zingen zelfs van “Duutsen bloud”.
Mor wie lopen wel in kleren van C&A, ook Duutsers, net as V&D.
Ons burgemeester zien femilie komt van oorsprong ook oet t boetenlaand net as die klaine verslaggever Jacque ‘d Ancona zien veurolders oet Portugal kwamen.

Nee wie motten niks van boetenlaanders hebben, neem nou dai Italioanen, bennen allemoal maffiosies en vraauwenjoagers, das niks, motten wie hier nait, bah, vieze spaghettivreters.
Mor wie goan wel noar ze tou om pizzas te eten, hun wien te drinken en vreten ons te barsten in maccaroni, spaghetti of salamie. En wat docht je van ‘t ijs van Tallamini of Fiorin, doarvan eten wie ons pien in de buuk.
En as we dat dan hebben hollenn wie medicien van Tonella.

En dan die smerige Turken motten wie ook nait, bennen nait te vertrouwen, bah.
Mor wie eten wel n broodje Shoarma of Sjaslik, mor dat is zeker wat aans.
En goan noar Turkije op vakantie en bezuiken doar de minaretten, mor we motten niks hebben van die geleuven hier.

Net as dai Grieken, lopen soms met rokkies an, nee woi motten ze nait, mor wie goan der wel heen om door in blode kont te lopen.
En dan dai domme Belgen, dai snappen niks, waiten niks en kennen niks.
Konnen allemoal wel an pornografie doun en zo, boh.
Mor wie willen wel hun Frieten en Belgische Bonbons of goan der wonen om belastingveurdail.

Endje verder dai Fransen hè, bennen allemoal vraauwenjoagers en veulproaters, proaten n half uur in n minuut, wie motten ze nait. Mor hun wien wel, en ook hun stinkende keeze en nog veul meer.

Spanjoarden dat is ook zon misseliek volk, dai motten we hier net zo min, mor wie stoan op oetkiek as t tegen Sunterkloas lopt om hom zingend te verwelkomen, zo bliede bennen wie dan ook, al draigen ze dan met kinder in de zak met te nemen of te sloan met de roe.
Heulemoal te gek bennen dai Zwaarde Pieten, pure discriminoatie, maggen wie heulmoal nait zeggen mor wie zingen ze het tou en willen nog t laifst n Negerzoen op koop tou.
Volgens ons is elke zwaarde n drugsdealer, n fietse- of autoradiojatter, wel wait hou of Zwaarde Piet an al die kado’s komt, mor dat willen wie wel.

Nee, wie bennen roar bezeg, Islamieten motten wie ook nait, Arabieren motten wie ook al nait, mor wie schrieven wel met heur letters en gebruken heur alfabet.
Wie holden der ook nait van dat heur vraauwen met sluiers lopen, mor wie willen wel dat onze vrouwen met sluiers thoeskomen van ondergoudwinkels, dan is t opains opwinnend.
En dai Islamieten met heur soepjurken vinnen wie ook al niks, mor bennen dol as n Schot komt met n rokkie an, en dan het e der ook nog niks onderan.

Hebben wie nait de Molukkers en Ambonezen noar Nederland hoalt, of ze wollen of nait. t Mos. Wie hebben het ook zo ver loaten komen met vluchtelingen en asielzuikers.
Zolang wie der mor geld an verdainen kennen vinden wie het primoa, en as ze onze kleren mor repareren kennen, mor as alles weer vermoakt is en der gain geld meer met te verdainen is, motten ze t land weer oet.

Boetenlaanders primoa, mor nait verder dan as schoonmoaker en trainen- en perronveger.
Donkeren bennen nait te vertraauwen, stinken noar knoflook, mor wie goan zulf op zunnebank om strontbroen te worden en vreten ons te barsten in knoflook omdat dat zo gezond is, of kopen zelfs knoflookpillen. Snap je t nog?
En loat die Oost Europeoanen doar mor mooi blieven, die motten wie hier ook nait, mor ze maggen wel komen as Kozakkenkoor, as circusartiest of zukswat. En wie luzzen heur kavioar en wodka wel en wie willen ook wel doar hèn met vakantie, en willen wel een museum vol kunst wat door wegkomt, mor dai mensen motten door blieven.
Nee, as voetballer of as model is t primoa, mor verder nait.

En dan die Chinezen, compleet geel gevoar oet t oosten, dat stat zelfs al in Biebel, mor wie vinnen hun Nasi, Bami en Saté heerliek. En steken mor wat groag hun vuurwaark oaf.
En die Thailanders, Pakistoanen of Indiers: rotspul man met heur zwaart tot blauw hoar.
Mor houveul goan doar nait hèn met vakantie en veur sex bennen ze ook goud genog.

Aigenliek kennen wie heulemoal niks zeggen, Nederland is groot worren deur boetenlaanders.
Veur een groot dail stammen wie oaf van de Germoanen, de Fraizen stammen oaf van de Noormannen of Vikingen.
Zuud-Nederlanders kommen van België en Frankriek.
Heel veul Jeuden kwamen oet Oost Europa, Portugal en Spanje noar hier.
De donkere Nederlanders komen van de Nederlandse Antillen en Surinoame.
Mor bennen doar terechtkomen deur de Nederlanders, want die hebben ze votroofd oet Oafrikoa en duur verkocht as sloaf.
Zai je wel: as wie der mor geld an verdainen kennen.
Nee wie bennen nait konsekwent, allain as t ons oetkomt.

Wel is nou aingenliek dan Nederlander, ik wait t nait meer.
Meschain ben ik, denk ik, d ainegste.

En elk mor denken: Grunneger oavend, zal wel met stampot, of grauwe aarwten wezen, niks dervan. En doarom haren wie hier eten van de Chinees, onze buren zo als ze zelf altied zeggen. Mor hou dan ook: t bennen ook gewoon Grunnegers en aal dai aandern ook.

An t end van de viefteger joaren kwam ik bie n drumband, Avanti in Stad.
Ze haren verainen veur t eerst inschreven veur wedstried in Lains, konkoers nuimen ze dat.
Zo wollen wel es zain hou wie der veur stonnen en of wie ook pries winnen konnen.

Wie mozzen biemekoar kommen an t begun van Bedummerweg, doar was toun t busstation van de MARNE.
Was bus veur ons apaart holden, gruine buzze, sjefeur met grode pet op zat achter t stuur.
Elk ging met zien instrument noar binnen en zócht n plekkie.
Toun opains begon sjefeur tegen te sputtern, “Dat baist wil ik nait in de buzze hebben, der oet.”
Wie haren noamelk n gelukbrenger, een mascotte dij overal met hén ging, t was n grode widde bok met haile grode hoorns.

Noa veul hefteg hén en weer geproat kregen de laiders van onze drumband t veurmekoar hai mog met, mor dan deur nooddeure achterin veur de achterste baanke.
Bok wer der intollen en doar gingen wie hén.

t Was net of bok aalgedureg even oefen wol, mor ken ook wezen dat hai t nait leuk von, hai mekkerde aalgedureg.

Tou wie in Lains ankwamen en wie met instrumenten noar boeten gingen, gongen de laiders de bok der weer achteroetpakken.
Bussjefeur kwam ook even kieken en zag wat aandern ook zagen.
Bok haar van benaauwdeghaid n bult keudels achterloaten.
“Oproemen dij stinkerij”, zee bussjefeur, “Aans kom ik joe hier nait weer vothoalen.”
“Ken je lopend noar Stad tou met bok veurop.”

t Is allemoal goud goan, k wait nait meer of wie pries wonnen hebben, mor wie bennen weer met buzze in Stad komen en k denk dat bok geval van buszaikte had het.

Wat doun wat aigenliek nait mag is altied mooier en spannnender west dan andersom.
Sins mensenheugenis bennen der ja al schoulen in de Euliemulderstroade, kinder hebben der altied al oaf en an lopen, ook kwoajonges dij biedehand bennen. Dat begon voak al in de zesde klazze.

Op de houk van de Euliemulderstroade en de Meeuwerderderweg was vrouger n winkel woar je tiedschriften kopen konden, allerlei soorten veur groot en klain. De aigender, n nait zo’n grode man, laip nogal muiliek, zeg mor maank en zat mainstieds in zien ketoortje de administroatie te doum, of met zien klanten te bellen.

De winkel haar gain etaloages, wel hongen der allelei tiedschriften an waskniepers an horizontoal spannen taauwchies achter de roamen.
Twij van dij taauwchies, veur t roam in de Euliemulderstroade, waren vol hongen met blode of hoalf blode doamesbloadjes.
De aigender haar ter hoogte van bustes of loagere dailen hail netjes der broenpepieren hulsies omtoudoan en an de achtekant vastplakt.
Mor ze zaten nait vast an de bloadjes, nee, want dij mogten nait schonden worden.

Dat was vanzulf bie de opschoten jonges zo bekend en dat was roef de winkel in, deure open stoan loaten, dan rad zo’n broen pepieren hulsie noar beneden tikken en dan as de sodemieter de winkel weer oet.
Veur dat de aigender, dij muiliek ter bain was, de winkel in komen kon was de doader al weer vlogen.
Wat loater stonnen de grode jonges zug te vergoapen an dij blode doames dij nou zichtboar waren.

Dat vergoapen duurde noeit zo laank omreden zo’n oploop vuil de aigender vanzulfs zo op en den schoof hai de hulsies der weer om tou.

Dan wer de tegenzet nomen, de flinkste de winkel weer in en weer aine noar beneden tikt.
Dat ging zo en dan deur tot dat de aigender der wat op von, hai plakde de hulsies vast an de bloadjes, mor dat wissen de jongens nait.

Op n moal, hup de winkel in, tikkie der op, mor der gebeurde niks, dan nog mor rad n tikkie, en dan wat haarder, mis wast, de tik was zo haard ankommen dat de droad met alle bloadjes noor beneden kletterde.
Veur dat de jong de winkel oet kommen kon was de aigender der al.

Der was dou wat aans te zain as blode doames. Jong het wel twij doage met zien hannen an zien kont vuilt en wel n weke nait zitten kennen.
Aigen schuld, dikke bult.

t Is weer februoarie, tied van carnaval komt der weer an.
Dee mie denken an t volgende verhoaltje, speulde zug of in begun zeuventeger joaren in Oostwold WK.

k Ben gain kroegloper, dat dee je ja nait as gehailontholder ja.
Mor al mien bruiers en zussen haren zug over loaten holden om bie de carnavalsverainiging op Oostwold te goan. Mien vraauw en ik hebben ons loaten beproaten en bennen ook mor lid worden van “De Geintrappers.”
In de zoal achter Banderingoa zien cafe.
Je mos verplicht verklaid komen, t moakte nait oet as wat.
Ik ging as dreugkloot met n poar grode oren, enorme neus.
Och man, t duurde mor even, t elestiekie woar neus mit vastzat begon zeer te doun.
Mor goud, de oavend wuir vervroliekt met aine dij moppen ging vertellen, t was n haile bekende Grunneger: Piet Fransen, bliekboar voetballer, al kon ik hom nait, k hol ook nait van voetbal ja.
Ain mop kin ik mie der nog van heugen van bussjeveur in bus noar Stadsknoal.
Dat was ja wat. Wordt toakelwoagen beld, bus is t knoal inreden.
Plietsie der bie, toakelwoagen trekt bus weer oet knoal, waren gelukkeg gain aarge ongelukken bie beurd.
Gaait plietsie dij sjeveur ondervroagen: “Wat is der gebeurd dat bus zo knoal inreden is?”
Antwoordt sjeveur: “Dat wait ik ja nait, was net even de bus in om koartjes te controleren.”
t Zal wel n Belg west hebben.

VERKLAID KOMEN

Elk mos verklaid komen en dat deden aandern ook.
Ik zol nooit verklaid goan as vraauw, nait mit rokken an lopen of zukswat, dat past nait bie mie.
k Vind t ook niks as n aander dat dut.
Mor dij oavend gebeurde t volgende:
Deur van zoal wuir open doan en komen der twije binnen.
Ik heb twij keer keken of t wel klopte.
Komt der duudelk n man binnen, stevige kerel, hannen as kolenschöppen, echt aine dij boeten waarkt, mit broen en verweerd heufd, hannen en aarms.
Kon nait van zunnebaank komen want dij was der dou nog nait.
En de man was verklaid, en wie keken en barsten in gieren oet, dat was komisch.
Man haar n tutu an, zo n klain pakkie van baletdanseressie mit stief oetstoand rokkie..
Veuls te krap, netuurlek, en zo n wit mailootje an, je ken t geleuven of nait, man was zo behoard dat ter deur t mailootje hìn kwam.
En an bovenkaante gulpte t hoar der boven oet.
Net as op zien blode aarms.
En hai laip op zien tonen mit van dij spitzen an vouten, t was n heul apaart gezicht.
Ballerinoa mit vairkaante kop, mor hou din ook, hai kon zulfs sprongetjes moaken en mit de vouten tegen elkoar anklappen.

Dat was wel de apaartste balerina dij ik ooit van mien leven zain heb.
Gloepens mooi man.
Nee, k goa zien noam nait nuimen, hail Oostwold ken hom.

Mien pa was zien haile leven petrolieventer, ik mog dat ook vief joar doun en as je het dan over dai strenge winter van ’63 hebben, kin ik vertellen hou wie dat beleefden.
Elk hèt t dan over dai gloepens kolde Elfstedentocht en nog veul meer. Was dat echt zo’n strenge winter? Joa zeker! De auto’s reden dat joar over de Zuuderzee, t was de koldste winter van dai eeuw. Gloepens kold.
Joa dat was het zeker. Je kennen rusteg stellen: De handen vroren je òf.
Wie luipen toun met de petroliewoagens en elke klant mos wel bedaind worren, mor der was gain deurkomen an, overal dikke baargen, snaidunen, je brak je nek over al dai klonten snai. Met mien schounklompen was t net of je op hoge hakken luip.
Soms luip je wel 10 centimeter hoger, was der aalmoal snai onder je schounklompen plakt. t Peerd ston op schaarp mor haar der evengoud nog muite met.
Mien draiwieler haar hoast gain kracht genog om veuroet te komen.
En t was zo drok.

In sommege stroaten zoas de H.L.Wicherstroat en Meeuwerderboan (door woar nou de naie ringweg ligt), was t net n Noordpool, altied striemende wind, gloepens kold, dik inpakt, polsies an, mor je handen vroren nog an pietreuliemoat vast, je handen waren zo knovveleg dat je gain geld meer oet de geldtazze kriegen konden. En din mor aal met je aarms zwaaien om ze weer wat waarm te kriegen.

Och man wat was t kold, en je begon s meurgens om zes uur en s oavends om tien uur was je nog bezeg.
Doezenden liters petroleum gingen der deur, kon ook nait aans want elke klant mos een veurroadje in hoes hebben.
Gruinteboer haar petroleumkacheltje in opslag stoan aans bevroren zien eerappels en gruinte, De mainste klanten haren n brandend petroliestel in de wc stoan, aans bevroor de wc pot of stortbak.
De kachel in veurkoamer ston roodgloeiend te wezen met turf en kolen.
Zelfs de hoge kachel in t klaine koamertje brandde en dat was n oetzunderen.
Ik haar in mien bèrre sloapzak onder de dekens en as ik noar bèrre ging zette ik eerst t ventiloaterkacheltje in bèrre, zodat binnenkant waarm wer. En nam haide kroeke met. De iesbloumen zaten dubbeldik op alle roamen.
’t Was net dubbelglas. De melk in de vlezzen in keuken mos je eerst ontdeuen om t der oet te kriegen.

Mor In dai tied kon je gold verdainen.
Mien pa haar ain stelregel, zien klanten waren haileg, köste wat köst: klanten mozzen bedaind worren, eerder stoppen was der nait bie, of wer t ook tien uur soavonds. Ze mozzen eerst aalmoal petroleum. Eerder rust haar e nait.
En klanten konnen in nood altied nog bie deure ankomen. Al mocht t nait, mor zelfs op zundag, dan verkocht hoi t nait mor gaf t zo met, bie hun an de deure kreeg e altied nog wel zien geld.
Bie zaikte van mien pa wer elk ain inschoakeld om toch mor de klanten te bedainen. Dochter, zeuns, breurs van hom, elk sprong in ook al haar e vaste knechten.
Zelfs mien moe huilp wel es met. Joa zien klanten waren haileg.
As t aargens gold was t hier, klant is keuning, zai waren immers zien inkomsten en doar was e zuneg op.
En door dee dat slechte weer niks an òf, of vroor t ook veul groaden.

Haarn wie weer ains een Delfsail in Delfziel wel te verstoan.
En toen kwam ’t volgende weer bovmdrieven, werkeliek we hebben ’t over ‘t woater ja. ’t Was in de tied dat speultoen Oosterpoort zundags s’middag films draaide, woor honderden kinder op of kwam, elke veursteln köste dubbeltje en as je de heuftfilm hailemoal wol zain moz je om haalv zézze hen veur kwartje.
Ik moakte keer film met, “De ondergang van de Titanik” ‘k was denk joar of tiene. Veur speultoen was gain filmkeurn neudeg bliekboar.
De ondergang van de Titanik, ‘n hail groot passagiersschip voer tegen iesschots op, boot zonk steeds verder noar de daipte, en dan aal dai mensen dai over boord sprongen, aen ‘n gegil en gebler, reddingsboten waarn der nait genog. Ik vond verschrikkeliek.
En dan dat orkest dai in grode zoal speulde, en dai speulde mor deur, ofschuweliek.
Kont nait weer van mie ofzetten, ‘k heb der ’s nachts nait van sloapn.
Wat man, ‘k heb der biekans ‘n traumoa van overholn.

De oom woor ik noar naimt ben haite Joakop, was zeevoarder, aal mien breurs hebben ook aalmoal op zee voarn, ver van hoes.
Ik ben de ainegste dai nooit verder komen is dan roeiboot op Fraiseveense plas.
En dat von ik al aarg genog.

Loater, ik waarkte op tied bie holthandel Stoit en elk joar gingen wie met ’t haile personeel drai doagn met elkoar vot. Op keer gingen wie noar Volendam, mooi man, mor wie gingen ook nog evm met boot noar Marken.
‘k Zag ’t nait zitten mor ja je wil je nait loatn kennen joa.
’t Stormde, en ‘t goot van de regen en der waarn grode golvm.
Mor wie de rondvoartboot in.
‘k Heb nog keken of der ook een reddingsboot was. Mor zag gaint.
Wie zaten in midden, schoefloek ging dicht, net as bie rondvoartboot hier in stad. En van bovem aalmoal glas, ken je joa mooi noar boetn kieken.
Boot vetrok en doar ging ‘t hen, het woater broesde over dat gloazen dak hen, je zag echt niks aans as woater. ’t Was net onderzeeboot.
En dan nog wat, achter in boot zat harmonicaspeuler in Volendams kostuum mor te speulen, “Op de woelige baren, bij storm en bij wind.”
Wait je woor ik an docht? Precies.Titanik.
Harmonicaspeuler, haar bliekboar dai film nait zain.
Ik docht nog, as hier mor gain iesschotsen drievm.
‘k Wait nait meer hou wie an waale komen bennen, of dat wie bennen goan eten, mor mien moage draaide week loater nog om ask der an docht.

Vast heb ik der wat van film Titanik overholn:
Wie bennen es moal in Zeeland op bezuik west. Ze hebben ons hail Zeeland loatn zain, wie kwamen toun ook over Zeelandbrugge hen.
Toen wie der overkaant waarn heb ik auto an kaant zet en oetstapt, ‘k haar bainen van elastiek, ben op knaien goan zitten en heb grond kust.
Man aal dat woater.

Het geld uit deze film Titanik.
En aal as ik zeg “Titanik”, wor ik verbeterd, “Taitennic”, ston op anplakbiljet. ‘ik zeg gewoon: Titanik en niks aans.

Rötfilm blift het toch ja.
Mien aine breur wol onsmail met hebben op ‘n Rainrais, in zo’n kast van schip, nou mooi nait blief laiver thoes, veuls te gevoarliek, ’t gloepns lange schip ken wel in twaaien breken ja.
Mien aandere breur wol ons met hebben noar Zweden, mot je ook met boot over,
’s nachts, man schai toch oet, ’s nachts ken dai stuurman ook ja niks zain.
Nee ik blief wel thoes.

En dat is allemaal dankzij de film, hij speelt weer, films zijn goed, vooral deze.
Wat doe je, want ik zit al meer dan vorig jaar in de Grunneger Reddings Brigade.

Nee voarn is veur zeeluu en dat ben ik nait.
Nee ik mot de waale kennen zain, ken ik der desnoods nog hen zwemmen.

Toch heb ik schepen woor ik een baand met heb, bieveurbeeld sleepboot Holland.
Toen dai bouwd is ant Winschoterdaip en noar Delfziel voarde, moz e deur Bonte Brugge hen. Het haalve dag het e der in vast zeten. Dat kwam omdat der een haile staarke stroming is van ’t Verbindinskenoal noar Oosterhoavm, vlak veur Bonte Brugge langs. Dai dag ston der koets te wachten met stel dai noar ’t stadhoes moz, om te trouwn, kon der nait laans, ‘k kwait nait hou dat oflopen is.

Zai je ook dat ’t woater staaker is as wat dan ook.

Onze speultoen zit an Meeuwerderweg in Boeten Oosterpoorde in Stad ja.
En door stonnen altied drai glieboanen.
Je kon dan laangs grode iezern trap noar boven en kon dan noar klaine, dai onder de grode deurging of de aandere klaine dai noar links ging of netuurliek de grode glieboane.

Veur mien gevuil was grootste wel zes tot acht meter hoog.
Veur baangerikken as ik was t gloepenshoog.
t Huile bouwwaark was moakt van iezern buizen dai oalmoal zilver vaarfd waren.
En glieboanen waren ook van iezer met oalmoal holten latten der over hén.
De grode was met twai boggels der in, de klainern haren mor ain boggel.

As je der òf ging as kind, en je ging deur zon boggel, haar je t gevuil dat je moag omhoog kwam, mor dan mos je wel veul voart hebben.
t Was net of je even löskwam, net of je even vloog.
Dai holten latten waren oalmoal vastzet met doemroemte der tussen.

Veural lutje kinder mozzen oetkieken gain vingers der tussen te steken want dan kont wel es wezen dat je vast bleef zitten, kepodde vingers.
Mainstal keek de portier van speultoen der wel op tou.
Was ook wel neudeg want glieoanen waren zo in trek dat der soms verkeersregeloar bie mos, zodat elk op zien beurt der òf kon. Want der waarn altied veurkroepers.
Der was niks aan de haand as je mor de hannen op je knijen legde, glee je zunder kepodde hannen noar beneden.

Deur t veule gebruuk sleet glieboan zo gauw dat der splinters lös kwamen, dat was mie wat, as je ze in hannen kreeg, kon je ze der oethoalen mor in boksum was t minder.
Heulemoal as ze der deurhén gingen, haar je splinter in kont.
Nou, reken der mor nait op dat portier bie elk kind splinters oet de kont ging hoalen.
Nee, dan zee e “Goa mor even noar dien moeke tou.”
Joa, voaders konnen dat toun nog nait.

Olders maakten wel dat jongen oet speultoen voak boksum kepot haren, bie sommegen wer der lap opzet, mooi of nait, mor t huilp wel.
Der waren gounend dai haren oetvonnen dat as je deurmatje met nam, doar op zitten gingen, glieboan òf, dat dat nog beter ging, wat… ging nou zulfs gloepens haard.
As je t een beetje goud anpakte, kon je zo haard goan dat je twai meter deurschoot en in zaand belande.
Dat wer wedstriedje, matje boven op t begun van glieboan hénleggen, achteroet lopen, anloop en op matje springen, dat ging haard.

Hou dan ook, bie veul Oosterpoorters verdwenen de deurmatjes as snai veur de zun, veul matjes achter deur waren der nait meer, nee dai waren in speultoen in gebruuk.
t Bestuur vond dat de glieboanen anpakt worden mozzen.
t Wér te gevoarliek, nee vailighaid ston veurop bie speultoen.
t Holt wer der oafsloopt, stelloage schoonmoakt, en over t iezern freem kwam een naie glieboan, nait van holt, nee van stain, of aigenliek terazzo, wait je wel van dat gele spul woar de geutstainen en aanrechten toun ook van waren.
k Wait nait of der oeit aine over noadocht het, mor dai stainen bakken waren meer as vief centimeter dik en dat over de huile lengte, dat mot wel paor tón west hebben.
Vaileg? Dat, dat noeit noar beneden komen is.

t Zag der mooi oet, t was net of je van t aanrecht of glee.
Woarschienliek de mooiste glieboan van stad en omtrek, mor glieden dee e nait.
Kokosmatje der mor weer onder, joa hur, dat glee as n tierelier.
En door gingen de deurmatjes weer.
Ik wait, der bennen Oosterpoorters west dai hom achter deur vastspiekerd haren.

Nou wait je geliek ook woarom manufacturenzoak De Komeet altied n bak met deurmatjes bie ingang stoan haar. Verkoop luip goud, heul goud.
t Zol toch nait woar wezen dat De Vries van de Komeet gebruuk van deurmatjes zelf bedocht het?
En dai gain deurmatje betoalen konnen, dai haren voak jute zak achter deure.
En aans huilen kinder wel aine op bie Apeldoorns zakkenhandel an t Winschoterdaip.
Was altied wel aine dai nait te repareren was.

Deurmatjes van kokos bennen der nait meer, ook nait van rait en hoge glieboan zai je ook sikkom nait meer, nee man.

Mor nou zal ik joe vertellen, lest bennen wie met klainkinder noar Sprookjeshof in Zuudloaren west, en je kennen t geleuven of nait, ik ben 65 joar, mor ik ben van hoge gliemboan west met kont op deurmatje, man ik heb genoten.

Twijde wereldoorlog is nou 79 joar veurbie, der is heul veel schreven over dai tied. Toch kom je aal weer op zoaken wat je nooit waitn hebt.
Mien oalders woonden veur de oorlog op Köstverloren, toun nog onderdail van Hoogkerk. Heur hoesarts was Van der Reis, volgens mien olders wast een haile bekwoame arts, hard mor met hail goud haart. Veul dweepten met dizze arts. Van der Reis was ‘n Jeudse arts met anzain. Van der Reis haar eerst in de Haddingestroat 31 woonde, woarschienliek bij zien olders, tenminste drai Van der Reis die door woonden De ain is journalist, de aander magezienchef en hoi is dan nog medisch student. Noa dat ofstudeerd was en praktiek haar, woonde hai an H.W.Mesdagstroat 7 en van of 1928 an Kroaneweg op nummer 18. Zien spreekoamer was het pand der stoef achter an Leeuwarderstroat 25.

Mien olders woonden in dai tied op Köstverloren en haarn hom as huusarts.
Ain ding wat miet olders wel es verteld haarn was dat mien oldste breur stoef bij spoor op de Fraisestroatweg keer overreden wer deur peerdewoagn. Wielen waarn van hold met iezern houpels der om tou. Hoi haar groot gat in de rugge, metain wer Dr. Van der Reis der bie holn, en dai het hom verbonnen. Mien pa het wel es verteld dat hoi der haile fleze jodium in gooide en hom toen verbonnen het. Met mien breur is alles goud komen.

Dr.Van der Reis was boetn hoesarts ook nog woarnemend chef in het katairzaikenhoes van de Roabenhauptkazerne an Hereweg. Hoi was door hail veuroetstevend zeg mor. Wer bescheevm as ’n bekwoam arts een groag gezaine man.
Twaide Wereldoorlog brak oet en alles wer aans.
Dokter Van der Reis komt op vief oktober 1942 in kamp Westerbörk terecht.

Ondertussen was dominee C.W.Coolsma al joarn gevangenispredikant van de strafgevangenis en ’t hoes van Bewoaring in stad en trachte met gevoar veur aign levem Jeudse Grunnegers te helpen woor e kon. En der waarn veuln dai om hulp kwamen, b.v. veur een bewies dat ze lid van Herveurmde kerke waarn.
Coolsma protesteerde en von dat de Duutsers hier de opdrachten nait begrepen. Hoi vruig onderhold an bie commandant van Westerbörk. En wol hom overtuugn van ‘n misverstand en wol met mensen door proatn. Commandant vruig houveul bennen dat der dan. Coolsmoa zee, 65, dai al veur 10 mai 1940 lid waarn van zien kerk.
Coolsma moch noamen nuimen, zoln ze oproupn worren. De eerste was Dokter van der Reis. Hoi haar een gesprek met hom. Ze namen ofschaid en van der Reis ging weer mensen in ’t Kamp helpn.

De zelfde oavond belde Coolsma met de synode dat ze een bekwoam iemand noar Westerbörk moszzen sturen met het bewies dat der veul zaten dai lid waarn van hun kerk. ’t Het niks opleverd.

Mien familie het altied annomen dat dokter Van der Reis en zien familie nooit terugkomen is.

Ik heb het anduuft en braif noer Herrinnerncentrum Westerbörk stuurd:
Dokter Maurits van der Reis geboren op 12-12-1899 kwam op 05-10-1942 in Kamp Westerbörk terecht. Op vieftien februoarie 1944 wordt hoi van oet Westerbörk deporteerd noar Bergen-Belsen.
Het was door een verschrikkelieke hel, mor der was een dail wat specioal was veur Jeudse mensen was om as ruilgevangenen te gebruken, dai werren gespoard van de gaskoamers, om dat ze gebruukt konnen worren om te ruilen tegen Duutse kriegsgevangen.
Van de 120.000 stierven door 52.000 van de verschrikkingen.

Vlak veur de bevrijding deur de Engelsen wordt in Bergen-Belsen op last van de Duutsers 2.500 gevangen op een train zet dai op 10 april 1945 vertrekt noar Teresienstad, mor komt door nooit an. Noa twai week strand de train in Tröbitz al die tied ree de train hail langzoam en pas op 23 april komt stil te stoan met oetgehongerde mensen derin, de Engelse bevrijders deden de deurn open en de overleden mensen vielen der oet.. Van de 2.500 waarn meer as 500 onderweg overleden.

In dai train zit ook Dokter Van der Reis, dai in Trobitz stopt en woor hoi en de mensen dai ook nog leven op 23 april worren bevrijd.
Dokter van der Reis overleeft de oorlog De aandere gezinsleden bennen op zelfde dag in Westerbörk terecht komen, en ook op zelfde dag noar Bergen-Belsen goan en werren ook in Trobitz bevrijd.

Dokter Van der Reis is noa de bevrijding in Den Hoag terecht komen, is zo ver ik heurd heb noot weer in Grunnen west en is zo gauw ‘t kon emigreert noar Amerikoa. Hoi is op 18 december 1968 in San Francisco overleden.

Zien vrouw, Henrieëtte Leonora van der Reis-Jacobs is op zeuvm oktober 1987 overleden in California. Baide kinder Leonora en Leo hebben ook oorlog overleefd.

Kroaneweg 18, woor ooit Van der Reis woond haar, wer loater ’t heufdkantoor van ’t Rooie Kruus in stad.

Mien pa, twij bruiers en mien zwoager gingen es met zien vaaiern noar voetbalwedstried in Amsterdam.
t Is al heul wat joaren leden, ik heb gain verstaand van voutbal, ook nait van draank, mor ik wait wel dat wedstried in Amsterdam holden wèr.
Met zien vaaiern gingen ze met train der op òf, van oet Stad is dat nog best n ende.

Hou wedstried verlopen is wait ik ook nait, en wel dat der speulde wait k ook al nait.
Mor op terugweg gebeurde t. Bliekboar haren ze best nog wat plezaaier, t was laachen in elks geval, ik denk dat ze ook best wat draank had hebben, vast veural bier, en as je dat drinken mot dat der ook weer oet.
Om beurt gingen ze noar wc wiederop in train.

Mien zwoager was as leste hén west en kwam met n zoer ponum weerom.
Mien bruier zee: “Jan wat kikst joa zoer.”
Jan zee niks, bliekboar was wedstried in heur ogen goud òflopen, dus zegt mien bruier: “Jan ze hebben wonnen, en doe hest n gezicht as oerwurm.”
Jan zee niks en keek nog zoerder, was ook wat spits worren, zee aander bruier.
Mien pa zee: “Jan wat is t jong, vuilst die nait goud of zo?”
Jan schudkopte, en dee mond open, “Was beroerd, mos overgeven.”

“As dat alles is wat moakt dat nou oet”, zee bruier.
“k heb mien gebit ook oetspijt.”
“Nou wat zol dat, spuilst hom of en kenst hom toch weer in mond doun?”
Mien zwoager keek nog gramieteger, “Hai is deur wc spuild en ligt nou op spoorboan.”

Pa en mien bruiers heb zug bescheurd, en Jan zat mit smaal bekkie verbraand te kieken.
Zegt mien bruier, “Most mörgnvroug direct noar spoorwegen, bie vonden veurwaarpen, meschain het aine hom vonnen.”
Joa mien bruier kon t waiten was bie t spoor ja.

An Meeuwerderweg op nummer draienvetteg, tussen de polderstroade en de poort was tot veur kört een soort kantoor van het bejoardenwaark, of zo as ze dat tegenswoordig zeggen olderenwaark. Het pand is leeghoald en naischiereg as dat k ben keek ik even over de gedientjes hén noar binnen. t Was mor goud dat ter gain aine was, want as ze mien kop zain haren, haren ze zug wel doodschrikken kend.
Der wordt heul wat an vertimmerd en as k goud informeerd ben komt Gruno der in met een buurtkantoor.

t Zol nait de eerste keer wezen dat ze van moi konnen schrikken, lange tied leden was der in dit pand een dreugisterij vestigd van Jans. Ook toun al zat de winkeldeure op dezulfde plek as nou en recht veuroet de deure van de bovenwoning in dezulfde portiek.
Ik mos geregeld wat bie Jans ophoalen, boeten zien dreugisterij, ontwikkelde hai ook foto’s, mor op een keer mos ik bie de bovenwoning wat oafgeven. Zoas dat voaker gebeurd, in gedachten stap ik zo de dreugisterij binnen, geliek da k de winkeldeure open dou bedenk ik dat doar heulemoal nait wezen mos en trek geliek de winkeldeure weer dicht en bel boven an.

Mor de winkelbelle was netuurliek wel overgoan en doar kwam Jans de winkel instoeven, kikt verbouwereerd in t rond dat ter gain klant in de winkel staait, kiekt overal verwilderd, mor ontdekt niks. Hoi was der dudelk nait met te vreden en gaait op zuik, kikt achter de teunbaanken, in de eteloages mor vind netuurliek niks.
Volgens Jans mot der netuurliek wat wezen en hoi zuikt deur, in de kassies onder de teunbanken, achter in de winkel, alles zöcht hai of.
Op de onmogeliekste ploatsen. Dou ontdekte hai mie doar in de portiek, stoof op de winkeldeure of, ik denk nou krieg ik n oetbrander, dee de deure open en vruig an mie “hest doe ook zain wel der net in de winkel goan is?”
“Nee Jans, k heb gain aine de winkel in zain goan.”
Jans snapte der dudelk niks van en ging schudkoppend de winkel weer in en keek veur de zekerhaid nog even in de prullebakken en onder de teunbanke.

t Is nog wel es gebeurd dat de winkeldeure open en dicht ging en de klant in t niks verdween, of wel in de portiek.

Toun dreugist Mulder nog in de zoak zat, kwam ik der n moal wat vothoalen en as tougift hiel e mie schoaltje mit droppies veur, “Wou je nog een droppie?”.
Ik keek Mulder an, keek es noar dat schoaltje en begon te glundern. “Joa, t is der weer veur”, zee ik en pakde aine tot schoaltje oet.
Mulder keek mie verboast an om mien glundernd gezicht.

Dat zit noamelk zo, n end wieder op houk van Jan Goeveneurstroade en Meeuwerderweg zit nou kefee van Boone. Vrouger zat hier ook n dreugist.
Ondanks dat der doudestieds genog slikwinkels in Oosterpoort waren, kochten wie doar droppies.
t Was n verstrooide, dreuge dreugist. Man haar allend an ziekanten van zien heufd nog wat donshoar, met zo’n glad heufd kreeg e al gauw de bienoam droppie.

Mor dat was ook nog woar aargens aans om.
Ain ons drop kopen was veur ons best te betoalen, mor n haalf ons was meer plezaaier an te beleven.
“Wat zal het zijn?”
“Een haalf ons van die drop” zeden wie dan en wezen de bewuste pot met drop an.
De dreugist pakte dan n broen tippuutje en zette dij op weegschoale en begon met te klain scheppie droppies oet de pot in t puutje te scheppen.

Dat was hail sekuur waark, want wiezer mos pesies op haalf ons oetkommen.
Ging wiezer der overhén, wér t puutje weer leeggooid in pot en begon alles weer overnij.
t Puutje kwam weer op weegschoale en scheppie veur scheppie wér e dan weer vuld.

n Haalf ons pesies òfwegen lukte sikkom noeit en zo kon e wel vief moal t puutje weer leeggooien.
En bie elke poging verschoot dreugist van kleur, t was net n teuverbaale wit, rose, rood en blauw.
En as wie binnen t haalf uur weerkwammen veur weer n haalf ons en ook nog ais met lösse sìnten betoalden juig hai ons winkel oet.
Noa n weke was hai t wel weer vergeten en konnen wie der wel weer hén veur weer n haalf ons.

Ken je begriepen woarom ik zo glundern mos toun Mulder mie n droppie aanbood?

Gooi dat rotzooitje toch weg man, ze vaaln oetmekoar, kopen wie es wat nais.
“Nee, ze blievm hangen.”
Nou zal je zegn woor hest het over, nou over winter van ’63, aigenliek en over de Kaarst.

Op ’t ogenblik het elk en ain het over de winter van ‘63, over dai gloepens kolde Elfstedentocht en nog veul meer. Was dat echt zo’n strenge winter?
De auto’s reden dat joar over Zuuderzee, ’t was de koltste winter van dai eeuw.
Gloeps kold. Joa dat was het zeker. De hannnen vroorn je oaf man.
Wie luipn toen nog met de petroliewoagens en elke klant mos wel bedaind worren, mor der was gain deurkomen an, overal dikke baargen, snaiduunen, je brak je nek over al dai klonten snaie.
Soms luip je wel 10 centimeter hoger, was der allemoal snai onder je schounklompen plakt.
’t Peerd ston op schaarp mor haar der evengoud nog muite met.
Mien draiwieler haar hoast gain kracht genog om veuroet te komen.
En ’t was zo drok.

In sommege stroaten zoas de H.L.Wicherstroat was ’t net een Noordpool, altied striemende wind, gloepens kold, dik inpakt, polsies an, mor je vroorn nog an pietreuliemoat vast, je hannen waarn zo knoveleg dat je gain geld meer oet de geldtazze kon kriegn.

Och man wat was’t kold, en je begon ’s morgens om zes uur en ’s oavend om 10 uur was je nog bezeg. Doezenden liters petroleum gingen der deur, kon ook nait aans want elke klant mos een veurroadje in hoes hebben.
Gruinteboer haar petroleumkacheltje in opslag stoan aans bevroorn de eerappels of de gruinte,
Wie haarn brandend petroliestel in de wc stoan, aans bevroor de wc pot of stortbak.
De kachel in veurkoamer ston roodgloeiend te wezen met turf en kolen.
Zelfs de hoge kachel in’t klaine koamertje brande en dat was oetzundering.
Ik haar in mien berre sloapzak onder de dekens en as ik noar berre ging zette ik eerst ventiloaterkacheltje in berre, zodat binnenkant waarm wer.
De iesbloumen zaten dubbeldik op alle roamen.
’t Was net dubbelglas. De melk in de flezen in keuken mos je eerst ontdooien om ’t der oet te kriegn.

Mor door wol ik het hailemoal nait over hebben.

Net as elk joar haarn wie in ’63 ook een Kaarstboome, heulemoal optuugd.
Mor dat joar haarn wie ook wat aans.
Wie haarn plavond dai vaafd was, met op elke houke een rozet met dikke knoppe der an en in ’t midden grotere woor laampe anhong.

Dat joar haarn wie an ain van dai rozetten zo’n ding hangen wat mor aal in bewegen is. ’t Was van dun karton, allemoal Engeltjes, van gold nog wel, an droadjes en dai Engeltjes haarn aalmoal trompet in hannen, of aigenliek nuimen ze dat bazuinen.
Door weren vrouger de mensen met verwelkomt.
Ze draaiden mor aal om elkoar tou, mooi man, wat ’n schittering.

Pa en moe hebben der van genoten.

En as pa ’s oavonds de heule pongel geld an ’t tellen was, vuil e der voak bie in sloap en haar dan voak ’t heufd op bulde geld liggen, as e dan wakker wer haar e de centen soms op ’t veurheufd zitten.
Voak schrok e aargns wakker van, kon ‘e soms vremd reageren, hoi haar dan wel es wat zuin of heurd, wat wie dochten dat der nait was.
Ik moak mie staark dat e wel es wakker worren is van getrompetter van de Engeltjes.

Je kent geleuvm of nait, mor ze hebben der elk joar weer hongen ook al vuiln ze hoast oetelkoar. ‘k Heb ze aal verschaidn moal weer wat in elkoar plakt.
En ik heb het gevuil dat ze mie der dankboar veur bennen
Zo lang as ze der hangen wor ik aalgedureg wakker, net of ik wat heur, trompet geschal? Ik wait het nait, soms twievel ik, mor mot hoast wel.
‘k Heb ook al poar moal docht wat zoln ze dan speuln, Ken ik der wat bekends oetholn? ’t Is net ofk de aine keer “Ave Maria” heur, mor veur ’t zelfde kent “Op naar het licht” wezen, en ‘k heb ook al keer bedocht dat “Auf die reeperbahn” was.
’t Moakt ook joa niks oet, meschuin speuln ze elke dag wel wat aans.

Joarn lang hebben ze op Frederiksplain hongen an dai knoppe van plavond.
En toun wie verhoezen gingn noar Begoniastroat gingen Engeltjes met, hebben door ook weer joarn hongen, nou der bennen gain Engeltjes dai op zoveul adressen west bennen. Van Irisloan weer weer noar Begoniastroat en in ’79 noar hier in Polderstroat. Dit joar hier al veur vairenvattegste keer.
Terwiel ze der al zesteg joar bennen.

En toen ’t hoes op Frederiksplain ofbroken wern ben ik noar sloper toustapt en hom vroagt of ik ain rozet oet ’t plavond hebben mog.
Sloper keek mie an, grode kerel met hannen as kolenschoppen, een echte staarke beer, keek mie an grijnsde es wat, keek mie toen an met gezicht van zo van doe benst nait goud wies. “Van mie wel mor wat most door met.”
‘k Heb hom ’t haile verhoal oetlegd en hoi was der stil van, “Wacht evm mien jong, ‘k hoal hom der veur die wel evm oaf.”
En met de mainste veurzichteghaid het dat stuk der oetbroken.
‘k Heb hom bedankt, en nou ligt e hier al weer as achtendatteg joar, vlak bie de Engeltjes dai door hangen.
Al dai verhoezens hebben ze overleeft, zelfs onze kat dai joarn probeert dai engeltjes beet te griepen, is t nooit lukt.

Kiek de ain is gek met zien Rolex horloge, aanderen met ’n Ferrarie, nou ik ben gek met mien Engeltjes.
In zesenzesteg heb ik mien Engeltje leern kennen, ze het ook trompet leern speuln, en nog staarker ze het hoar van gold, trouwens heur haart ook.

Engeltjes haar ik in draienzesteg kocht bie V en D, an mien olders gevm, mien moe is der al achtenviefteg joar nait meer, mien pa twaienviefteg joar. Engeltjes hebben ‘t overleefd. Aigenliek niks biezunders, mor huil wat hebben ze metmoakt, veul hebben ze zain.V en D is der nait meer, kolle Wiegerstroat is heulemoel vot, ofbroekn.

Ze kieken nou al meer as twai en viefteg joar van bovm tou hou wie de kaarst deur brengen. Of ze geluk brocht hebben wait gain aine zeker, mor ze heurn der bie, aans mist der wat. En as ze dan der weer hangen dan draaien ze weer rond van bliedschap en trompetteren der op los.
Kiek mor evm omhoog, de engeltjes bloazn bie nacht, nou al meer as viefteg joar.

En is nait frapant dat Engeltjes in elk geleuf veur komen, as bedaindes, as beschaarmers of as boodschappers.
En wel zegt nait es dai het engeltje op scholder had?

Prachtege Kaarstdoagn.

Ik denk dat elk feestdoagen niks vonnen as eerder. Mor dat ligt heufdzoakeliek an dij virus dij overaal rond dwoald, en veulen angript.
Toch hoop ik dat elk nog wat schiers der van moakt het. Woar je ook wonen.
Veul overlast van vuurwaark hebben wie nait had.

Mor hou dan ook, verveling slacht tou, bie jong en old.
Vuurwaark is der nait altied west rond joarwisseling, of wel dan?
Bie wisseling van t joar is een old haidens gebruuk overblevem oet tied van Olde Germoanen.
Net as oorsprong van t vieren van aander gebeurtenissen.

Men was baang dat t altied donker blieven zol, bomen zunder bloaren. Doorom vereerde men de Sparreboom, bleef joa altied gruin.
Men wol de donkere doagen votjoagen, veur heur waren t boze gaisten dij dat veroorzoakten en dat verjoagen deden ze mit hail veel lewaai en vuur. En hoopten zo t licht en t veurjoar weerom te hoalen.
Aigenliek is dat oorsprong van t carbidschaiten en t vuurwaark.

Bie al dat lewaai en vuur offerden ze ook vai om de goden goud te stemmen.
Loater ging men der ook van eten. Dat doun wie joa nog; Euliebalen, Knieperties, Rollegies en nog veul meer.

Grode vuurbulten wazzen ook tot op dag van vandoag overal te vinden ja. Mor dij haren ook nog aander bedoulen.
Ikzulf was voak tegen Oostduutse grens, doar haren ze grode vuren om ‘Druben’ (aandere kant van grens) te loaten waiten wie bennen jullie nait vergeten en der komt oeit n aandere tied.

Houveul joar hebben wie zulf nait metdoan met grode vuren op alle plainen in Stad.
Nait allain Kaarstbomen mor ook aander holt wer opstookt. Mag tegenwoordig nait meer, luchtvervoeling en te gevoarliek.
As kind zag ik voak dat t vuur op t plain zo hoog ging, dat laampe van stroatverlichten der van knapte.
Elke eerste waarkdag kwam der n auto van gemainte om der weer nije laamp in te draaien.

En wat docht je van dat slepen.
Alles wat lös en vast ston wér votsleept. Groot of klain alles. Van pleetönnetjes tot mizzewoagens.
Bie ons in Hoogkerk haar burgemeester vlaagemast, grif haren ze der wel 20 herenfietsen omtoulegt, ain grode stoapel.
Op dak van schoulen ston voak wipkoare vol met mizze. Alle pleeemmmers waren verzoameld en aargens hénzet.
Op Nij-joarsdag zag je veul kirrels in heur schiere pak om pleeemmer op te zuiken. Eerder konnen ze ja nait poepen.
t Gobbelde der wel ais overhén, as ze den in kerk zaten hong der dudelk n pleelucht.
Allemoal ook om de kwoade gaisten in de waar te brengen.

t Lewaai woar de Ole Germoanen de kwoaie gaisten met verjoagen wollen deden ze ook met allerlij veurwaarpen, kedels, pannen, en wat docht je van swienebloazen dij ze op n pot spannen haren woar ook wie nog met stok een verschrikkelk geluud met oetkregen. Foeke Rommelpot nuimden ze dat.
Vellen op kedels sponnen as trommels, aigenmoakte hoorns, en Ramshoorns.
In Twente, Drenthe en Oost Grunnen dut men dat nog met aigenmoakte Midwinterhoorns.

Ik heb zulfs nog metmoakt dat mien Pa om middernacht op òljoarsdag mit zien zinken scheepshoorn mit messing mondstuk veur boerderij gong stoan en bluis der steveg op, twijmoal en luusterde dan.
“Heurst wel?” zee e tegen mie, en verdold hail in verte was der n aander dij dan twijmoal bluis.
Dat dee e n poar moal veur en achter boerderij.
En zo moakten ze kontakt mit mekoar en bluizen zo donkerte weg. Meschain wel wat om weer in te voeren, wel wait wat t opleverd…

Was dat bie joe ook zo?

k Mag groag fietsen, niks miz met, mor tegenswoordeg ist wel oetkiekn bloazn.
Kiek, vrouger was men tevreden met gewone fietse met terugtraprem, gain versnellen of handremmen. Op zo’n fietse wer de wereld oetreden. Wie gingen op zo’n fietse noar Delfziel, Leek, Roden of Assen.

En wel wait nait dat der fietse anschaft wer op de grui, net as kleren en jazzen. Op fietse haar je op de trappers blokken zitten om mor bie de trappers te komen. Gruide je, gingen de blokken der of. Man dan vuilde je, je volwassen, nait woar.

Agenten of schoulmeesters haarn bliekboar as eersten een fietse met handremmen van stangen dai op de baanden twai blokkies anknepen as je de handvoatn ankneep.
Mor ja de veroetgang stoat niet stil. t Was al hail wat dat je een fietse haarn met drai versnellen, man och man dat ging goud, loater kwamen der met 7 versnellen.
Mog van mien breur keer op zien naie fietse met drai versnellen proberen, ik wol dat nait, mor hoi dramde deur ik moz hom proberen, was nog gain honderd meter vot of ‘t zat aal in de toeze.

Woor ik waarkte haarn wie een dainstfietse, gewoon zwaarde fiets met terugtraprem en gain versneln, wel zwaarde fietstazzen.

Der kwamen mandjes veurop, rekkers achterop, van een ‘n braid zoadel wer ‘t een smaal zoadel, de veuroetgang was en is nait bie te bainen.
En wait je, ’t ioch vrumd, woorom vuilde het altied net of de huurfietsen op Schiermonnikoog veul lekkerder reden as thoes? Bennen die beter? Of om dat je gain hoast haarn?

Nou wast allaang zo dat wielrenners altied zo gloepens haard reden, en al hail ver veur die tied béln om der langs te wiln goan. Net of haile weg veur hun is. Je wait voak nait wor mot ik hen.
En dan opains verschient der een fietse dai heul haard ken. Een fiets met trapondersteuning, zo as dat ze zeggen. Wie zeggen mainstal elektrische fietse.
Is dat nou een oetkomst of juust nait, ik bedail de elektrische fietse.
Vast en zeker is’t en oetkomst veur dai nait meer de kracht hebben om end te fietsen. Een fietse met trapondersteunen, mooi man.
De mainsten zegn: E-bikes, spreken wie oet as I-baiks. Das toch gain Nederlands man. ’t Bennen elektrisse fietsen, of wel in werkeliekhaid fietsen met trapondersteuning.

Der bennen gebruukers bie dai vuiln zug op zo’n fietse bliekboar heer en meester op de weg en gedroagn zug ook zo. Snittern je altied ja veurbie, mor dan, zunder achterom te kieken as ze aine passeern goan ze geliek noar rechts, en ik mot dan ofremmen aans zit’n wie op elkoar.
Ofstand inschatten in blieknoar nait meer neudeg.

Mor dat ken aander zoas ik ook nait meer. Want as je wied vot fietser an zain komen ken je nait meer inschatten hou haard dat ze riedn of nait. Dan loat je ze mor oet goud fatsoun ook nog mor weer veurgoan.
Trapondersteuning is goud mor fietsers dai der gebruuk van moaken motn wel de verkeersregels eerst es goud deurnemen.

Elektriese fietsers bennen over het aalgemain nonchalant.

En Sund de opkomst van elektrise fietse ben der veul meer ongelukken met fietsers.

Een collegoa van mie op de fiets wer passeert dai fietser gat te snel noar rechts roakt collegoa dai komt te vaaln, veroorzoaker was al honden meter vot. Zai noar ’t zaikhoes brocht, gebroken scholder.

Goa ik gusteroavond endje lopen, wor ik op de stoupe biekans anreden deur jongge doame op elektrische fietse, ze komt met bloudgang an en ken nait meer op tied stoppen. Ik heb stap terug motten doun anders haar ze mie anreden. “Sorry” zegt ze.
En ried as gek gewoon deur. Ik roup nog je mag hier ains nait rieden. Mor ze was aal lang weg. Hoast, hoast en nog es hoast. As ik aandere kant op keken haar, haar ik der onder zeten. Wat docht je van ain dai blind is, of slecht ter bain.

Mor ’t ken aans. Wie moakn met haile group old collegoas joarlieks grode fietstocht, veul hebben elektrische fietse, wie nait, mor ze holn rekening met elkoar, passen zug an bij onze snelhaid.

Mor wait je wat ook aarg is. Moekes dai met fietse met bakkie der veuran, met elektrische trapondersteuning je veurbie joekeln, as dai vlot motn remmen wil dat nait want dan vluign kiender der oet. En komn ze nooit op schoule.
De griezel gat mie over de grauwe as ik zulk’n as met bakkie zai rieden.

E.bike is ‘t zelfde as n elektrische fietse. Mag nait haarder rieden as 25 km per uur, mor goan soms opgevoerd of nait wel 45 km per uur.
Fatbikes zoas een crossboss mag nait haarder as 25 km. Per uur, goan ze haarder gelden zulfde regels as bij Pedelec. En motn helm droagn.
Pedelec, mag nait haarder as 45 km per uur, mor ken soms wel 65 km per uur. Mor hier mot je een brommer riebewies veur hebn, verplicht helm droagn.mag nait op ’t fietspad.

Soms is ‘t ook wel kurig.
Kom ik van rechts an, komt der van links man op fietse dai zo haard ried dat moi gaoin veurang ken geven om dat e zo haard rit, nog mooier is dan dat hai rechtsof haar motten goan, mor door ree te haard veur, nou mor ofremmen, keren en nou toch mor linksof.

Of met dai helms op.
Is dai helm nou veur je aigen vailighaid of veur aander.
Helm geft shien vailighaid. Geevm de gebruukers een idee dat ze nog veul haarder kennen fietsen. En sommigen holn nou heulemoal gain reken meer met aander fietsers.

Helm op, t’liekt meer op ’n helm oet de roemtevoart, sommege helms mor dan in vörm van pedde.
Der bennen helms lieken op gewoon petje met kleppe.
Helm spierwit mor in ’t model van Duutse legerhelm oet 1943.
Lest stapt ain van de fietse of en ik docht wat het dai nou op de kop, ’t liekt meer op zon ding dai ze ook op hebben in de films van Star trek.

Ik denk dat de handel de bovmtoon voerde, as der mor verkocht word, der haarn eerst regels opsteld motten worren. Desnoods eerst riebewies motten holn net as de brommer gebruukers.

Tegenswoordertied rit hoast elk en ain op elektrisse fietse, as je bie ’n schoule kiekt stat het der vol met. Ken mie veursteln as veul kilometers noar schoul of mot legn, mos is nou echt neudeg?

Stoa je aargns, man sprekt mie an: Heb joe gain elektrische fietse? Ik antwoorde: “Nee, wil ik ook nait ik ken nog zelf trappen en wie motten joa toch bewegen hebben en mot je wel beetje meer kraacht zetten.”

Loat mie mor op gewone fietse riedn, goud veur liggoamsbeweging en ken ik alles overzain.

Veul fietsplezair.

Sommegen bennen heul vindingriek, doar stoa je soms versteld van.
En as je gain sìnten hebben om joe n beetje op te doffen, moot je wel roeien met raimen dij je hebt.

Mien neef dij von dat e mooie widde tannen hebben mos, haar veul meer sjans bie wichter.
Het van alles pebaaierd, poetste zien tannen mit VIM, of blaikwoater.
Je motten der mor opkommen.

Der was ook aine dij sjefeur was, brocht aalmoal kruudenierswoaren noar Enkabe winkels is Stad en Ommelaand.
Bie ain van de winkels haren ze n nuver wichie in winkel stoan.
Sjefeur en t wichie kregen kennis an mekoar en haren al n tied verkeren.

Voader van t winkelwichie von tied worren es kennen te moaken mit vrund van dochter.
“Doe most jong mor es even met nemen noar hoes, ken wie hom ook es bekieken.”
Dag wér òfsproken, jong zol op bezuik komen.

t Wichie haar nog twij zusters en bruier, elk was vanzulf gelieke nijschiereg.
t Regende dij dag.
Heur voader haar ze woarschauwd ‘je gedroagt je’ en k wil je nait bie deure hebben.

Nou mot je waiten dat noast heur hoes n schutting was, en zussies en bruier stonnen op kissies net met kop boven schutting oet te loeren of vrijer der al aan kwam.
Nijschiereghaid was staarker as nat worren van regen. Prachteg gezicht, allain mor dij blonde koppies boven schutting oet.

Jong haar zuch goud opdoft en net als elk in dij tied van vetkuiven wér der hail wat Brylcream bruukt.
Nait bie dizze jong, nee die was zuneger. Haar eerst ook nog bie Synpro waarkt, een zaipfebriek op Hoogkerk.
Haar nog n pot gruine zaipe overholden. Volgens hom was dat ja net zo vet en goud.
Kuif wer goud insmeerd, mor hai haar gain reken holden met natteghaid.

Toun e as verzopen kat anbelde stonden jongen achter schutting zuch al te verknutern.
t Wicchie dee open, heur voader ston achter in gaang de boudel in de goaten te holden.
En doar ston jong met kop vol met schoem.

“Wat hest doe nou?”
“t Regent.” “Joa dat zai k ook wel, mor wat hest op kop.”
Jongen achter schutting begonnen te roupen: “Kiek oet, meschain het e wel hondsdolhaid, of tropenkolder.”

Voader ruip: “Geef dij jong n handdouk.”
Mor bleef zulf op vailege ofstand stoan, je konnen mor noeit waiten ja.

Grunnegers en de Grunninger toal kom je overal tegen, woor je ook bennen, ze wait’n ook altied geliek dat je oet Grunnen komen.
Nait dat dat zo aarg is mor je kiekt der wel es van op.
En om eerliek te wezen heb ik wel es in spaigel keken of ‘k nou zon vairkante hazzes haar.
Dat laip wel es tot blunders.

Veur dat ‘k mien vrouw leerde kennen, was ’k veul met kammeroad op pad. Veul waarn wie in Emden in Duutsland. Logeerden door bie Duutsers.
In ‘t begun wer ‘k keer op pad stuurd om wat slik te kopen.
Ik docht nou ken ik ook wel wat Duuts en ‘k wol mien toalnknobbel evm loat’n zain en zee: “Jouf Koufers gas snouf kauffen.”
Ik denk bie mie zulf, zo das der oet en nou zeln ze wel versteld stoan van mien Duuts.
Dat was nait zo, ze laagn dubbel van lachen.
‘k von der niks leuks an.
Vrouw Friederichs legde mie oet da’k zegn mos: “Ich gee bonbons kauffen.” ‘k Heb’t poar moal oeffend en onderweg noar winkel, mor oal dat zinnegie opzegn: “Ich gee bonbons kauffen, Ich gee bonbons kauffen, Ich gee bonbons kauffen. “
‘k Wer der seupel van man.

Stapte winkel binnen, vrouw aan aandere kant van teunbaanke zee op zien Duuts: Guiendag en wat ik hebben wol.
Zo, nou zol ik mien zinnegie evm opzegn: “Ich gee bonbons kauffen.” ‘t Zwait brak mie overal oet, mor ‘k haar ‘t zegt.
Vrouw achter teunbaanke lachte haard op en zee: “Komst zeker oet Grunnen he.” “Kenst wel gewoon Grunnens proatn her, dat verstoan wie ‘t wel.”
Door haar ‘k nou zo mien best veur doan, mor hou wis zai nou woor ‘k weg kwam.
Ze zag mie bliekboar denken.
“Ik kom ook oet Grunnen en ben boren op Oosterpaark.”

En der was nog meer verwarring, op moal ging wie waarm eten en kregen as toetje Pflaumesuppe. Proemesoep dus. ’t Was net krentjebrij. Dat was lekker, mor mien kammeroad luit het stoan en vrouw Friedrichs vruig “Magst du das nicht.” Mien kanmeroad viel oet: “Ik mag het wel mor lus dat nait!”
En net zo’n blunder haarn wie ook met wichter.
Wie gingen stukke rieden en ’t was mooi weer. Onderweg gingen wie evm zitten en wer der zoent, tenminste, zee ’t wichie: “Das darfst doe nicht.” En wie volmondeg: “Dat duuf ik wel.” Mor dat kwam nait goud.

Kwam op ‘n tied veul in Amsterdam, en door zat an de Kaizersgracht het IPA, ‘t Internationoal Prentenbriefkaart Archief. Door kon je in honderden schounedeuzen in doezenden koarten zuiken noar dat wat je hebben wol.
De eerste keer dat ‘k der kwam, belde ‘k an, deur ging automoatisch open, stapte de gang in, zag dat ‘k deur deur mos. Stapte noar binnen en veur dat ‘k een woord zeggen kon, zee de man: “U komt helemaal uit Groningen om hier ansichtkaarten uit te zoeken?” Hou wis die man dat? Ik docht dai mot ik in de goat’n holn.
‘k Ging zuiken in veule deuzen, bracht der heul wat tied deur. Plots komt die man: “Meneer wilt u misschien ook een hartversterkertje?”
Ik denk nou mot ‘k opletten, kiek want ben geheelontholder, straks zet e mie een gloassie genever veur, ik zeg: “Nee!” Man vruig an aander bezuiker en die zee ja, graag. Wat docht je, hiel e hom deussie veur met van die snoepies, van die hartjes met hallo en zo der op.

Loater moz ik veur oplaiden noar Apeldoorn.
Zit ik in taxi, sjoveur is duudeliek ‘n boetnlander, aine oet Oost-Europa, n Croaat of zo.
Ik denk kenk mooi proatje met moakn. ik vroag hom: “Aan welke kant van Apeldoorn zitten wij eigenlijk, in de buurt van Apelheul?”
Man antwoorde in gebrekkeg Nederlands: ” U zeker uit Groningen komen he?” Gommesdoagn ‘k wor pizzeg en zeg tegen hom: “Kan u dat zien of praat ik nu zo raar?” Hoi verontschuldegde zug: “Nee meneer, ik niets bijzonder aan u zien en u ook goed praten meneer.”
Week der op, wer ik weer met taxi vervoerd, aandere sjoveur, ik denk zeg niks, ken e ook nait heurn woor ‘k weg kom.
Zegt sjoveur: “U bent niet erg spraakzaam meneer, kom u misschien uit Groningen?”

En toch ben ‘k bliede dat Grunneger ben.

Wat past der nou zo goud bie de haarfst as sukerbaiten. Joa, ook wel de eerappels mor toch de sukerbaiten voeren de heufdteun.
Heulemoal as je aan t Houndaip tussen twai sukerfebrieken geboren bennen zoas ik.
Dag en nacht zat je in de sukergeur en bie de mainsten ropt dat een gevuil op van borstploat, Sunterkloastied nait woar?
Met vrachtauto’s vol, oet haalf Nederlaand worren ze hier hen brocht. Man, wat is dat een waark om zoveul, zo ver weg, ‘t veur elkoar te kriegen.
Vrouger joekelden de baitenauto’s vlak veur deure langs en mor hopen dat der wat ofvaalt, kon je dan mooi aan t peerd geven. Toun waren der kwoajongens dai een lat op de weg legden, as de baitenauto der overhen ree, wipte de vracht omhoog en vuil der wel wat of. Nee, dat heb nooit doan. Mor ik von wel es ain aan kant van weg. Trouwens, k vin nog wel es ain bie de rotonde, neem ik hom met mor dou der niks aans met dan der even noar kieken ja.

Voak stoan der dikke stukken in de kraande: Verschrikkelijke stank boven Groningen, afschuwelijk. Of stukken veur radio noord over dai verschrikkelieke tied van luchies.
Man, dai lucht vin ik nou schier, mag k groag roeken.

Ain febriek is joarEn leden stopt (wat eerst de Frais-Grunningse was in Stad) en soamengoan met d aander in Hoogkerk en hait nou: Cosun Beet Company. Eerder was dai: C.S.M. Centrale Suiker Maatschappij en doorveur was t: N.N.B.S. Noord Nederlandse Beetwortel Suikerfabriek. Ooit opricht deur Jan Evert Scholten.

Die lucht geft mie altied al het waarme gevuil dat der aalmoal fijne doagen weer an komen, Sunt Meerten, Sunter Kloas en Kaarst. As kinder luipen wie met Sunt Meerten der hen en kregen wie n brok waarme suker, dat was heerliek man.
In dai tied rie ik ook n poar moal bie febriek laangs, roeken, kieken en even wat foto’s moaken. Veural van sukerbaitenauto’s. ‘k Heb der wel es stoan te kieken dat k op scholder klopt wer. “Vindst doe dat nou ook zo mooi Joakop?” Kiek achteromme, stat der oomzegster van mie. “Dat dou ik ook elk joar, fijne geur hè”

Ik zal wel nait normoal wezen, mor ik mag dat groag doun.
Mor soms.
Zoas veur twai joar leden, fiets ik rond over Vairverloaten en kom bie de sukerfebriek langs, even fiets neerzetten, fototoustel veur de dag, even n poar foto’s van sukerbaitenauto’s moaken. Dat kon nou mooi, zun scheen percies vanof de goie kaant.
Even n goud plekkie oetzuiken en n poar mooie vrachtauto’s op foto zetten. Loop noar doar woar ze t terrain oprieden, druk aine of. Ik keek met verboazen, stat op n schiet vluchtheuveltje woar alain mor n verkeersbordje stat n jonkie met n fototoustel en zet elke vrachtauto dai binnenkomt op foto. Der gat n roar gevuil deur mie hen, van verboazen? Zo moakte ik in mien tied op dai leeftied ook al zo foto’s van vrachtwoagens, de troanen schoten mie in d ogen. Ik heb mien fototoustel opburgen en ben wegreden, troanen in d ogen. Op dai leeftied von k het nait pretteg om bekeken te worren, dat stoorde mie as ik foto’s moakte.

Dat der nog steeds gounend bennen dai dat doun, ondanks de mobieltjes en zo. Mooi man.

Ben eerder ook wel es n dag lang metreden met sukerbaitenauto, hail noar Bant ophoalen en dan noar Vairverloaten om te lössen, wat ‘n dag man.
Sukerbaitencampanje loopt al hoast twai moand, binnenkört rie ik der even weer bie laangs, even roeken en kieken.
Weer mien haarfst.

Oeit was ik vrachtwoagensjeffeur bie holthandel Stoit in Stad.
t Was gain gewone holthandel mor een fienholthandel, aalmoal hardhold en zukswat.
Ook ploaten zoas meubelploaten, triplex met aiken der opplakt en zukswat.
Veul veur meubelmoakers en veur timmerluu, mor knuteroars konnen der ook wat met ja.

Ik ree deur de noordeliekse vaaier pervincies en soms nog wieder.
Wie reden voak routes en legden veurof alles op volgorde zodat wie nait aal hén en weer rieden mozzen. En zo legden wie t ook in de auto.

Wie kwammen ook regelmoateg in Oost-Grunnen.
Mor dan vanòf Drenthe, Emmen, Weerdinge, Valtermond, Troapel, Troapelknoal, (bie grode eerappelmeelfebriek) en zo deur Stadsknoal, Nij Pekel, Òl Pekel en op noar Winschoot.
Eerste was grode holthandel an Blijhamsterweg, ik docht Maaijer. Dan noar aannemer Heikens in Krugerstroat, dan noar Techinische schoul en doarnoa kwamen wie bie De Grooth an de Hofstroat.

Dat was mie altied wat. De Grooth kocht bie holdhandels en bouwmaterioalenzoaken restpartijen op. Spul wat nait gangboar meer was en zulfs verpakkingsmaterioal.
Dan kwam e op de zoak en ging met directeur rond, dij wis voak wel wat vot kon. De Grooth wis alles zo goudkoop meugelk in hannen te kriegen.
t Was n echte handeloar. Partij wér biemekoar zöcht en kloarzet tot we zien kaant oetgingen.

As wie alle klanten op route ofleverden en wie stonnen met auto bie hom veur de deure, melden wie ons om t spul oet te loaden.
Meneer kwam der den bie stoan en bekeek alles vol aandacht. Haar overal aanmaarkens op.
“Nou ik het goud zai vaalt mie t tegen. Der mekeerd van alles aan, as k dat waiten haar.”
En zo gingt e mor deur.
Doar wér je saggeraineg van man. t Oetloaden duurde veuls te laang.
Mor ja, klant is keunenk en wie bleven vrundelk.

Draaide der dan op oet dat man nait de ofsproken pries der veur betoalen wol.
Ik zee: “Dan bel je de zoak mor en vertel je dat.”
Dat dee e, kwam der op deel dat e alles veur de helft van ofsproken pries in hannen kreeg.
Hai wis bliksemse best dat as wie zien spul der nait oethielen, wie de haile weg met de bestellen van hom in de moag zaten.
Want onder al dij ploaten en zukswat lagen nog hail veul bestelns van aandern woar wie dan nait bie konnen kommen. Mozzen wie eerst noar Stad om dat van hom der oet te hoalen ja.
Ondertied dat man aan t bellen was, keek ik wel es rond en zag dat hai alles verkocht veur de normoale pries. Niks goudkoper.

Soamen met boas hebben wie der wat op vonnen.
Personeel wol het ja ook wel veur zo’n belachelk loage pries hebben.
Man in Winschoten mos mor kontant betoalen en wie spraken of: eerst ofsproken pries betoalen aans hoalden wie ter nait oet.

De Grooth kwam weer es langs en kocht weer heule partij op.
Pries wer òfmoakt en op dag van bezörgen haar ik t in auto.
Ree veur deur, ruip de handeloar en zee: “As wie eerst even ofreken dan hoal ik t der wel oet”.
Nee, hai wol t eerst zain, ik zeg: “Mor op de zoak hebben ie t al zain”.
Zien gezicht ging aans stoan, en hai kroop op de loadklep van auto en keek noar zien stoapel.
“k Zai aal wel, zucht der slechter oet as ik docht, mot mor even bellen, der mot mor even wat van pries òf.”
Ik zeg: “Dat huift nait, eerst betoalen aans hoal ik t der nait oet. Neem ik alles weer met.”
Hai gloop mie aan en zee: “Nee, dat ken ja nait, want most ook nog noar aandern tou, dat wil ja nait.”
Ik zeg: “Ik vroag nog ain moal, eerst betoalen.”
Mor hai bleef tegensputtern.
Ik zeg: “Goud, dou ik klep weer dicht en goa wieder.”
En dat heb ik doan. Man ston roar te kieken en ruip nog: “Mor dan kinst dat van aandern der nait oet kriegen ja.”
Ik ben votreden. Heb bie volgende klant zien bestellen rechtop zet en heb route gewoon ofmoakt.

Op de zoak hebben wie t spul oetloaden en verdaild onder t personeel elk het metbetoald, aal tevreden en de boas was t ook.
En zo hebben wie dat voaker met nait gangboare spullen doan.
De Grooth is der wel es weer west en mos redelieke pries betoalen aans wer t nait meer brocht.
Man was rasechte handeloar, aandern zeden n Sjaggeroar.

Onze klainzeun haar’t over maauwhemden, hoi moz naien hebben zo as e zei.
Mien vrouw (zien oma dus), haar veur heur zelf aine kocht en jong vruig, “Haarn ze door ook maauwhemden veur mie?”
“Vas wel” zee mien vrouw. “Mor hest ook zain dat der in folder van Albert Hein ook goun stoan?”
“Dat was toch allain mor veur doames“ zee e, “Nee” zee mien vrouw “Der stoan ook gound veur kerels in.”

“Zel mien moat wel nait bie staon,” zee e. Mien vrouw folder der bie, en zuikt het op, “Kiek hier stoan ze,” en lat folder zain.
“Mor is dat mien moat wel?”
“Wat veur moat hest dan?” En hij noemde een moat. Mien vrouw kikt wat veur moatn der bie stoan “M, l, XL en XXL, is dien moat der bie?”
“Ja dat wel. Maar dan wait in nog nait of ze lang genog bennen.”
Ik ging mie der ook met bemuien en vruig:”Woorom mos ze zo laang hebben jong?”
“Nou” zecht e, “As te kört bennen kroepn ze zo gauw bovm mien brouk.”
En vervolgde hoi: “As wie ons omklaidn is dat makkelieker.”
Ik vroag: “Woorom dan?”
Ik begon het wat deur te kriegn en zee: “Ik neem an dat jullie noa het voetbaaln toch doezen goan, lopen jullie heulemoal noakt. Of nait dan?”
“Joa dat wel, mor toch vin ik het makkeliker as der wat veur hangt.”

’t Wer discussie van niks, jong kwam der nait heulemoal oet.

Ik vruig: “Bedoulst messchuin net as bie dekberovertrek dat der instopstrook an zit?”
“Joa precies, zo bedoul ik dat, en ken je dat onderste dail zo noar binnen voaln, veul makkelieker loop je ook nait aal met blode rugge en zo.”

Ik zeg: “Waist wast doun most, most vroagn om maauwhemd met an baide kanten instopstrook.” “Das nog makkelieker.”
“Houzo?” zee klainzeun verboasd.
“Dan kenst veurste dail onder ’t lief deurtrekken, en dan ant achterste dail vast knuppen.”
“Woor mot ik dat dan doun?”
“Wel an onderkant.”
“Mor dat zit door ja dikke knuppe.”
“Joa dat is zo, mor slippen komen nooit meer omhoog, en aans most dien moe vroagn of ze der wat drukknopen op zet.”

We hebben hom der nooit weer over heurd.

Mor der ben wel geuren dai ik herkèn en tegenswoordeg heul voak mis.
As je vrouger deur de buurt woar ik woon luipen, kwam je bie n febriek of zoaken laangs dai je an de geur konden herkennen. Mor net as overal bennen de maiste febrieken zoaken oet de bewoonde buurten verdwenen joa. Neem nou holthaandel Nanningoa dai vrouger an de H.L.Wicherstroat zat, kon je vers gezoagde holt roeken, dat was nait vies, want dat von ik lekker roeken. Mor waren ze met Red Ceder an t zoagen mos je oppassen aans haar je zo n bloudneuze.
Mor der was nog n holthaandel, Hemmes an de zuudkant van Oosterhoaven, heur specioaliteit was Teak en in biezunder Javateak. Dat rook lekker heul vet, hail aans mor k mog t groag roeken.
Achter Nanningoa zat scheepswaarf van Vos an t Winschoterdaip, as je doar in de buurt kwamen rook je t iezer, en aan dat bezeg wezen met dat iezer was wat apaarts, nait pretteg messchien mor wel apaart ja, net of roest op je neuze trok.
As je din Verlengde Lodewiekstroat òfgingen kwam je op t terraain van de gemaintereineging, de Drekstoupe zo as ze zeden. Rook het noar as van turf- of kolenkachels, mor ook noar wc emmers en t branden van oafval woar ze niks meer met konnen doun, dat deden ze in de grode oven.
En hail aans en aarg was de geur van Van Geuns, een daarmschraberij dai vlak veur de Drekstoupe zat. Dat was n vieze stank, doar wer je beroerd van, je moag draaide om, net doodsgeur.
Nog verder der achter was de kolenopslagploatse van StainkolenHandelsVerain. Door waren ook geuren van vedde kolen, cokes en antreciet. Je kon t verschil roeken woor ze met bezig waren. Mor ook de briketten, weer n hail aander geur. Trainwagons vol kwamen doar aaltied binnen.

Dat kon je bie ons thoes ook roeken, mor wie haren ook aaltied n haile veurroad törf in de kelder. As dat brocht wer rook het best apaart, net noar n waarme dag op de haaide. t Wer traauwens ook aaltied zummers brocht.

Hail aander geur kwam oet n klain winkeltje, dai was der in Middenstroade stoef tussen vief schoulen in, een lutje snoepwinkel, echt veur de lutje bunzels, De Snoepdoos haitte dat. As je doar binnen stapte rook je de drop, mor ook zuidholt en spekkies van Hoepman. En wait je wat je der ook roeken konden? Kauwgom, dat rook zuit mor ook, zeg mor, noar rubber of zo. En je kreeg der ook ploatjes bie.

Bakkers, dai waren der genog, stoef tegenover woar wie toun woonden: Boersmoa. En dai haren nog al wat lopers. Netuurliek doar rook t altied noar vers gebakken stoet, heerliek. Nou en din aans, as ze mit kouke bezeg waren.
Mor an Oosterweg was bakkerij Nederhoed, dai haar n haile aandere geur, joa haardbroodjes, kon ik dudliek roeken.
As kind mog ik de melkboer wel es helpen, lege flessen in metoalen kratten zetten. En din mog ik met noar melkfebriek in Van Julsinghastroat. Doar hong een waarme geur van melk en botter en op sommege doagen zoepenbrij, heerliek man.

De smeregste luchten waren van de Hunzecentroale dai op kolen stookte en as der te veul druk was luiten ze stoom òfbloazen mor dat ging gepoard met zwaarde roet, vensterbaanken vol. En nog veul aarger was as chemische febriek Agrunol lucht en stof kwiet mos, din hong der n verschrikkelieke stank in de buurde, was t net of je een vlaaie op de tonge kregen en kon je je noam in t gele stof schrieven.
Een kunstlucht, kon je nait thoesbrengen, en schaarp dat je de lucht ontnomen wer.

En wat waren der luchies op en rond de vrougere Veemaarkt. Op maarktdoagen was t doar een drokte van belang, veule tientallen veeauto’s om t vee te brengen stonnen in t Zuderpaark, Oosterweg, Holtzoagerstege, Cubastege, Polderstroat, Veemaarktstroat en Trompsingel stonden vol en aalmoal vee wat noar de Veemarkt mos of der vandoan kwam. En overal lagen bulten baistepoep en dat rook je. Mor de baisten zulf kon je ook roeken, n kou haar n huil aandere geur as n peerd of n schoap. Dai rook aaltied vetteg. n Peerd rook waarm, kou noar mizze en melk. En de zwienen roken zwaiterg zeg mor.

Mor boeten de baisten haar je doar ook de draanklucht van de krougen, deuren stonnen open en as t der veur langs laipst kwam de bierlucht je tegemuit en bie sommegen wat staarkers. En nait te vergeten de visboer met zien zolde herings en gebakken vissies of zoere bommen kreeg je ook al gaauw in neus. Heulemoal bie Volendammer vishaandel, woar ze aaltied an t spuiten waren mit de bakken woar de vis oetkwam, t wer goud schoonmoakt mor dat stonk wel noar n vieze vislucht.

En as de maarkt leeg was wer alles schoonmoakt, baargen mizze òfvoerd en din wer der met brandslaange alles schoonspoten. Mien breur dee dat en noa ofloop kwam e wel es langs, zien overal stonk din hail aarg noar de mizze.

En wait je, wat pretteger was? As Tiktak (dai zat toun an Damsterdaip) koffie an t brannen was, roken wie dat ook, heerlieke geur waarme kovvie wat noar gezelleghaid rook..
Allain de kovviegeur kin je nog wel es roeken. Tiktak zit nou an de Rouaanstroat en as de wind hierhìn is, heerliek. Zelfde geur as bie De Gruyter vrouger woar ze dat in de winkel deden en moalden.

Bie ons thoes rook alles noar petroleum, soms zo aarg dat k op schoul oetscholden wer. Ben der joaren laang mit pest, Mor toch zulf rook je dat nait of nait meer, mor ik roek het nog steeds as k petroleumstellegie vul. Klinkt roar veur aandern mor ik genotter der van.

Luchies zellen der aaltied wel blieven, mor ze veraandern, herkennen is der nait veul meer bie.

Sommegen mis ik, joe ook?

Vaast wel, want aans woarom holden ze ons mor aal veur de gek.
As je dat nait leuft, lees dit mor es.
Wie zaten op ons volkstoentje op Toenwieck.
Wie haren mobiele telefoon en dai dee as oproupgeluud zukswat as: “tuluulllluu, tuluuluu, tuluulluu.”
Wie heurden dat en ain van ons ging noar binnen en joa hur, der was aine dai ons belde, mien vrouw pakte hom op, Der was aine dai ons wat vroagen wol.
’t Wer ofhaandeld en mien vrouw zette hom weer oet.
Prompt gaait dat ding weer “Tuluulluu , tuluulluu, tuluulluu.”
Was zeker wat vergeten te vroagen dochten wie. En dat was ook zo, noa t gesprek weer oetzet en votlegd.
Wie zaten goud en wel weer in onze klapstoultjes, ging dat ding al weer, “Tuluulluu, tuluulluu, tuluulluu”. Ze bennen toch nait weer wat vergeten, zeden wie tegen elkoar. Mien vraauw pakt weer de telefoon en zegt: Kuipers. Der volgt gain reactie: Kuipers, t bleef stil. Ze het hom mor oafsloten en neerlegd en kwam weer boeten zitten.
En verdold: “Tuluullu, tuluulluu, tululluu”, mien vraauw weer noar binnen, ik bleef boeten zitten en toen zai zug melde bleef ik dat geluud heuren, en nog steeds mor dan wel boeten.
Dat hebben we mor even oetzocht. Wie kieken woar t geluud vandoan komt, boven in boom zat n merel: “Tululluu, tululluu, tuluulluu” en doormet dee hai telefoon percies noa.

Wie hebben dat es oetzocht en verdold: een merel leert hail gauw n geluud noa, as t lukt doun ze dat zelfde riedeltje drij of vair keer noa.
Ik heb voak noa dai tied n bepoald deuntje floten en verdoeld dat dee hai ook.
Probeer mor es, en denk nou nait dat k je veur de gek heb.

En ik wait nog aine dai dat ook dut, een Sprutter. Ik stoa aargens en n man komt oet auto, smiet de deure dicht en wil votlopen, veur dat e dat dut, drukt man op knoppie van sleudel en je heurt: “Biep,Biep” en je heurt de autodeuren op slöt goan.
As de man terugge komt en weer op t knopje van sleudel drukt heur je: “Biep” en deur is weer open.
Bliekboar haar de sprutter dat aal veul voaker metmoakt en moakte dat geluud ook: “Biep Biep”, Man keek verboasd en drukte nogmoals: “Biep, Bliep”. Sprutter: “Biep, Biep”.
Bliekboar denkt de aigenoar: k dou wat verkeerd bliekboar, en drukt nog moal: “Biep”.
Man snapt der niks meer van schudkopt met zien heufd en vuilt din autodeure, autodeure is van slöt of.
Man snapt t nait meer, verdorie mot k mörgen ook nog bie garage laangs, der is wat ommaans met sleutel of de slötten.

Noar mien gevuil zit der boven in boom n sprutter zug n pien an de buuk te laggen, ja. Din genottern dai vogels en holden ze ons voaker veur de gek as joe denken.

Mor wait je: der bennnen vogellaaifhebbers dai doar uren over vertellen kinnen: vogels noadoun, zoals de merel dai n Oalscholver noadut, of Koolmees dai n Boomklever noadut.

Wie hebben volkstoentje op Toenwiek en veur een poar joar terug kregen wie door nije noabers, keurige mensen, altied beleefd en altied kloar om even n proatje te moaken.

Een vaste gewoonte bie ons is t kopen van een kenailstok as t kermis in Stad is. Meer om thoes nog wat noaplezaaier te hebben.
Goud dan, wie haren kenailstok met noar Toenwiek nomen.
k Was bezeg gruintetoene om te groaven.
We haren even n kop kovvie had en k zol weer verder goan.
Even n stukkie van kenailstok ofbreken, mien vraauw het mor n klain mondje, dus die krigt een klain stukkie, stuk veur mie was wat groter, meschain wel wat te groot veur mien mond, mos der dwaas in.

Met dat stuk dwaas in de mond en de grepe in de haand ging k weer noar de gruintetoene tou. k Was drok an t zoegen, want met kaauwen is t te vlug vot.
Kwam t hekkie oetlopen, komt mien buurvraauw der an, “Dag buurman, mooi weer he, net weer om even wat in de toene te doun vin je ook nait?”
Op zo’n proatje was k nait veurberaaid, wat mos k doun, k haar te smerege hannen om dat stuk kenailstok weer tot de mond oet te hoalen.
En deursloeken kon nait, was t stuk ja veulste groot veur.
Niks zeggen was ja ook zo roar, aans kon k ook altied even proatje moaken.

Buurvraauw keek mie aan, net of ze dogt ‘zeg joe niks?’
Der zat niks aans op dan met geboarentoal duudlek te moaken dat k niks zeggen kon. k Wees noar mien mond, en schudkopte.
Ze keek vol begrip noar mien bol stoande wangen en zee: “Koespien buurman?” “Das ja verschrikkeliek, k wait der alles van, zeg mor niks meer.”
Mor k haar heulemoal gain koespien, dus ik nog heveger schudden.
t Huilp niks, ze haar meelie met mie, t kon ja ook nait aans met dat stuk kenailstok dwaas in de mond.
k Perbaaierde zo vlug meugelijk mien mond leeg te kaauwen, mor dat ging nait zo best en ik verslook mie der in.

“Of heb joe last van de keel buurman?”
Proestend schudde ik weer van nee, kreeg ter benaauwd van, de stukken kenail kwamen mie tot de neuze oet.
“Ook nog verkollen der bie, man och man, wat hebben joe t ja te pakken, je mot der wel met hén goan heur, nait met deurlopen, even noar dokter tou.”
Ik perbaaierde de rest deur te slikken, snoot mie neuze, veegde de troanen vot en kon weer wat oademhoalen, mor mien stem haar k nog nait terug, haisterg perbaaierde ik heur duudlek te moaken; “Ben noar Montelimar west en…”
Kon nait oetproaten omreden buurvraauw wist t al.
“Is dat n nije dokter, woor zit dij dan?”
“Vismaarkt, op Glene Riepe”, zee ik.
“Zit doar dan n hoesarts?”
“Nee” zee ik.
“O, dan is t zeker n spesjalist, o, t zal wel zo’n nijmoodse wezen, met kruden en zo”
k Gaf t op en zee: “Joa met kenailstokken, nou goud.”

Loop ik met mien doageliekse wandeling van bie De Sluus laangs noar Zuuderhoaven en zai an de koade een plezaaierjacht liggen. Mor zag ‘k dat wel goud, achter op ‘t dek, door woar de aigenoars in luukse stouln kenn zitten onder een overstekend ofdak, zat op oetende van de reling een zwaarde kraai.
En dat baist zat door zo wies, net of e zegn wol wat vindst van mien schip.
Met glimmende kraaloogies keek e mie an.
Ik docht wacht evm, ik moak der even een foto van, ken ‘k hom even aan mien vrouw loatn zain. Tiendens mien bedenksel wask al deurlopen en docht: “Ask ik teruggoa is hoj vast al votvlogen.” Toch maar evm omdraaid, teruglopen en ‘t fototoestel al vast in de haand nomen. Hoi zol der wel nait meer zitten.
Verdold hai zat der nog wel, dat is nait normoal, zukke schuwe vogels, maar goud, gauw evm op foto zetten. Hai bleev zitten as volleerd fotomodel.
Klik, klik nog ain veur reserve. Borg mien fototoestel weer in de fototazze en de Kraai keek wat ik dee. Hij zat wel aarg stil. Ik siste (zoegen) evm met mien lippen net as je een peerd lokte. Hij vertrok gain spier. Das echt nait normoal en ik probeerde te zain wat hier an de haand was. Meschien wel een gedresseerde kraai voor bevaileging of zukswat, mor kon ook wel ‘n opgezette kraai wezen ja.
Op dat moment wer ‘t gedien dat tougang tot stuurhut gaf, open trokken en kwam der een man van de boot veur de dag. “Wat zet u eigenlijk op foto meneer?”
“Wel ik zag dai kraai zo gloepens mooi zitn, dat gebeurt ja nooit, ik docht evm vastleggen.”
“Had u niet gezien dat het een beeld is?” “Nee man, dat haar ik nait zain ik vond wel vremd dat hoi zo stil bleef zitten. Meneer, ik vind gloepens mooi beeldje, heul noatuurgetrouw.”
Ik vruig: “Mag ‘k joe vroagn woorom heb joe dat beeld doar zo stoan?”
“Ja zeker, dat schrikt andere vogels af, vooral stadsduiven die zijn hier met tientallen en poepen ja alles er onder.” “Sinds dat wij die kraai daar hebben is er nog geen duif weer aan dek geweest.”
“Wat mooi joa, joe hoald ze gewoon veur de gek, mor ’t waarkt wel” zee ik.
“Bedaankt voor joe informoatie meneer.”
Ik vuilde mie aigenliek een beetje veur ’n haalv maale neerzet.
Nee das nait juust, ik haar mie zulf veur de gek holn, mor evm goud wast wel een goud idee.
Ik haar ook aal bedocht, meschuin hait aigenoar van boot wel kraai. Mor dat was bliekboar nait zo.

Ben mien doageliekse wandeling of goan moaken.

Ondertussen zai je overaal in Stad kraaiebeeldn zitten als ofschrikker voor overlast van aandere vogels.

En zo moak je elke keer weer wat met.

Heb je wel es heurd vann loper? Vast wel, mor aigenliek is t n loopsleudel.
Vrouger waren ale deuren veurzain van n slot woarvan de sleudel n lange steel haar mit n oog, en aan e aander kaant een vairkant ploatje, de board hait dat woar je alle deuren dai veurzain waren van slot mit boardsleutels konnen open moaken.
As petroleumventer, mor ook alle aandere venters, haren zo n sleudel en dai wer bruukt as klant nait thoes was.
Der waren ook klanten dai n modern Lipslöt haren, dat was veul moeilijker, dai mensen gaven ons ook wel es sleudel as t petroleum neudeg was en ze nait thoes waren.

Onze loper zat altied bie geldtazze in.
Vrouger was t bliekboar vertrouwder dan tegenswoordeg, nou het elk en ain n lipslöt, voak ook nog mit extroa bevaileging en zukswat.
Nee, in tied van boardsleutels was bliekboar alles vertrouwder.
Mor of t altied goud ging is wat aans.
Lest proatte ik mit n old collegoa en kwamen wie op dai lopers.
‘t Was in Verlengde Nijstroat, bewoners mozzen weg, kwamen poar stroaten verderop vrunden tegen, ze warren met zien twaibaiden, man mit zien vrundin, waren op weg om even op veziede te komen ja. Nee, bewoners mozzen weg, haren gain tied en zukswat.
Och wat speet dat stel t nou ja.
Nou zee bewoner: “Wait je wat, ik geef joe n loopsleutel, goa mor hen, kin je bie ons wat televisie kieken. Mor t kin loat worren dat wie thoes komen mor dan blief je mor sloapen ja.”
Stel kreeg loopsleutel en ging noar Verlengde Nijstroade.

t Was ongeveer bie 17a noar ik heurde, een bovenwoning dus.
Ze deden deur open en gingen noar boven, hongen jas op kapstok en gingen veurkoamer in, “Hee wat is t hier veraanderd” zee vrouw, “Wat hebben ze t ja mooi moakt, most kieken ze hebben ook n nij televiesietoustel, en nije baanke.”
“Joa” zee man,”Zugt der goud oet.”
Ze laiten zug neervalen op baanke en deden televiesie an.
Toun tied was om noar bere te goan hebben ze toustel oetzet, licht oet en bennen noar boven goan woar de sloapkoamers waren.
“Most kieken” zee de vrouw “Wat mooi bere joa, gommesdoagen, hebben meschain stoatslötterij wonnen of zo.”
Ze hebben kleren oetrokken, “Waist wat” zee man: “Wie doun alles oet, ook t licht, zon berre geft mooie gelegenhaid veur wat aans dan sloapen.”

Ik huf je nait oet te leggen wat toun gebeurde, man och man, t ging der om weg, t was net of je de kopies in kaste heurde rabbeln ja.
Wat, ‘t was net of ze van de berefebriek an t oetprebairn waarn wat dat bere kon hebben. Man o man.
Bliekboar waren ze zo bezeg dat ze nait heurd haren dat aine trap opkwam.
“Ho, ho, ja”, ja, bliekboar waren ze op n hoogtepunt.
Op dat moment wer deure opengooid en t licht andoan.
Ze schrokken zug t oape lazerus en t hoogtepunt was daiptepunt worren.
Ston door n wildvremde kerel in deur en ruip: “Wat doun joe in mien berre?”
Dai vroag was nait moeiliek te beantwoorden, mor ze konnen gain woord oetbrengen.
“Mor” zee man in berre, “Wel bennen joe.”
“Ik woon hier en dat is mien berre.”
“Hou kom joe in mien hoes.”
“Nou” zee man in berre dai al bezeg was zien onderbrouk an te trekken “Wie haren n sleutel kreeg van Jan en Truus. Dai mozzen vanoavend weg.”

“Jan en Truus wonen nait hier, mor twai deuren verderop en nou der oet, vot en k wil je nait weer zain.”
Man greep ze beet en waarkte ze de deure oet.
Door ston t stel, haalf anklaid in kolle Verlengde Nijstroat veur de deure.
Meschien heb je t wel es heurd dat der gounend in onderbrouk doar veur de deure stoan hebben.

Joa, je ken wat mitmoaken met zo n loper.
Ik wait wel dat bie klanten woar je petroleumblik gewoon oe t aanrechtkassie mozzen holden, en mensen haren n hond, dat je altied t blik tussen je bainen en de hond mozzen holden, want mainste honden deden niks, mor as je wat mitnam wollen ze je in hakken bieten.

En, je kin netuurliek ook nait alles vertellen, want ook is t zo lang leden, over klanten niks dan gouds ja. Gloazenwasser keek ook wel es deur n roam en ston oog in oog met noakte doame of zukswat, nee doar keek je overhìn zelk mor zeggen.

Moak een wandeling komt man mie tegemout, proatendes weg, tegen wel dut e dat?
Gain aander in de buurt ja, zol e tegen mie proatn, nee hoi lopt mie stroal veurbie. Proat wel aal deur. Techniek van nou ja, mobieltje en dan lutje dopie in ’t oor, en proatn dan gewoon veur zug oet en de aander ken dat verstoan.
Moderne tied.
Vrouger was alles dudelieker.
As je vrouger aine in zug zulf heurde proatn, wis je dat aine was dai deurlaip. Aine dai heul old was of zukswat.
Tegenwoordig lopt bliekboar elk en ain deur.

Loop ik met mien hond’s oavonds bie stroade, evm noar ‘t Zuderpaark oetloatn. Lopt an aander kand jong wicht haard op te proatn, ik denk is dat tegen mie? Of lop ze deur,
‘k Kiek op noar heur, ze zugt het en ik zai dat ze met zo’n luliezer an’t proatn is, “Ik steek hier net de Oosterweg over, loopt zon oude kerel met hond mij aan te gapen, … nee, lijkt totaal niet gevaarlijk,…..”

‘t is netuurliek soms ook wel vaileg, ken je onderwiel verteln woar dat je bennen en wel der in buurt is. ‘k Stel mie dat zo veur, “Ja, ik loop hier aan de Oosterweg,…. steekt een oude man over,….. nee niet gevaarlijk,….. ik ben nu bij de Oliemulderstraat, ……komt een jongeman aan,…. model boddygard,…… kon wel eens gevaarlijk wezen,…. nee toch niet,……., zet nu telefoon even uit, kan even niet praten.

Op aander moment Zit ‘k in netuur te genotteren, gloeps mooie omgevm, vogels kwetteren der op lös, je heurd de wind waaien. Geeft mie heul veul rust.
Schrik je opains te pletter, gaalmd zo’n haalf male deur omgevm: “Joa, Jan ben hier, nee nait thoes…. stilte, Joa ben nou in netuur, moz rust hebben joa,…..in stilte zalk mor zegn…. stil ist weer… nee kerel, dat zalk die evm verteln”…en dan komt der nog heul verhoal.
Weg stilte, weg netuur, gat kerel veur telefoon evm, oetgebraid bölkens oetleggen hou of de rust en netuur door wel nait is.
Holn gain rekening met aandern.

En dan loop je in Supermaarkt tussen de stellingen deur, lopt door man met zon ding te lullen, krigt bliekboar mor aal anwiezens wat veur boodschappen dat e met mot nemen. Haardop lopt e de boodschappen op te nuimen, op ains begunt e te vluustern, “Verdorrie, wat veur maark?….. Wat zegtst OB, kenst dat zulf nait doun.

Zit ik in’t Cultuurcentrum Oosterpoort noar concert van Noord Nederlands orkest te lustern, schitterend, schitterend stuk De Moldau, een symfonisch gedicht ja, gat der op ains zo,n debieltje of, TUUUT…TUUUT…TUUUT, net of der zuikenauto deur zoal hen roasd.
Da’s toch om gek van te worren.

Veur poar joar terug toen die debieltjes der nog nait waren, haarn wie keer bieainkomst met directeuren en minister der bie, in duur restaurant in Zeegse.
Netuurliek ben der altied van dai mensen dai opvaln willen. Vrouger haarn kinder van die klaine rooie tassies an raimpie zitten, konnen ze veur trainconductuur speuln met zon goatjestaankie der in. Zo leek met die debieltjes in begun der ook op.
Aine laip der duudliek met te koop, elk mos zain dat hoi aine an zien raime haar in klain tassie zeg mor.
Het gauw collegoa bie receptie hom beld, kerel sprong omhoog, elk mos ‘t waitn dat hoi telefoon kreeg, belangriek man ja. Hou of collegoa ‘t veur elkoar kreeg wait’k nait mor kerel met telefoon zee: “Joa most zold op eerrappels doun.”

Loatn we wel wezen, ze kennen hail belangriek wezen, mor om haile dag beriekboar te wezen, en te motten dailn met elkoar zo dat elk en aine op de hoogte is met aander gat te ver liekt mie. Ik denk nait of dat wel zo goud is. As aine scheet loat wait hail Stad der van ja.

Dan is zon mobieltje aigenliek debiellig.

Der werd es keer vroagt: hou ist nu, gruid op goude grond, mor rood hoar op ezelskont, wel ken dat riempke? En woorom zegn ze dat?

Nou veur achtenviefteg joar leden leerde ik mien vrouw kennen, nait groot en met schitterend rood hoar, ik vond ‘t net gold. Zai wer op schoul best voak pest met heur rooie hoar. Heur moe, loater dus mien schoonmoe, haar altied de vaste oetsproak as heur dochter thoes kwam en weer vertelde dat ze pest was, en dan zee ze: “Weet je wat je dan zeggen moet, “Beter rood haar op goede grond dan zwart haar op een ezelskont!”.
Stat der in het Algemain Beschoafd Nederlaands omdat mien vrouw en heur olders gain woord Grunnings konnen, ze kwamen oet Amsterdam joa.
En dan legde mien schoonmoe an heur oet dat je dan de baal bie de aander neer legd haarn, dai ston dan veur schut. En je kon de kleur van ‘t hoar anpassen bie de oetschelder, blond, broen, zwaart, gries of wat dan ook.
En ‘t waarkte, ook onze dochters hebben wie dat bie brocht, want ook zai hebben schitterend rood hoar.
Ik ben bliede met mien vrouw en heur rooie hoar, man ‘t is net gold joa.
Trouwens rood was ook mien kammeroad, wie hebben joarn van alles beleefd en luit ook nait tou as aine over zien rooie hoar begon.
Mor woor kom mien veurlaifde veur rood nou vandoan docht ik opains. Ken wezen van vrouger, mien pa was petrolieventer bie de Esso en dat was rood ja. ‘k Heb vief joar rond reden in rooie venterswoagn.
‘k Was bie muziekveraineging, dai haarn rooie jazzen an. Toun ik mien vrouw leerde kennen ree ik in rooie volkswoagn kever, dat brocht mie geluk joa. Mor dat geluk was der nait altied. Want ‘k haar rooie Sparta brommer kocht en was op weg noar mien anstoande vrouw, poar week veur ons trouwn. Wor ik onderste bovm reden deur auto. ‘k Haar wel dood kennen wezen, mor ‘t vuil met. Kon poar weke nait lopen.
‘k Heb brommer vot verkocht.
Mor loater was onze eerste hond rood en onze eerste kat ook.
Dat was goud joa, moz aalmoal bielkoar pazzen.

Mooi rood is echt nait lẻlk.

Nou ben ik al joarn netuurlaifhebber, mor soms kon ik het wel vervluiken.

Joaren leden wol k netuurfilm moaken met zon super aacht toustel. k Was flink an t oefenen west om gain blunders te moaken.
Bedoulen was om noatied geluud der bie op te ztten, door veur haar k baandapperoat kocht met van dai klaine baandjes.
Thoes haar k oefend en wat meziek van radio opnomen, ik main van Luv of Dolly Dots, t was in elk geval flinks gegilp.
Mien bruier was ook met, hoi wis aine in Gasteren dai wis alles van dai omgeven, en wis woar de baisten zug ophuilen.
Der mozzen ook korhounders zitten, en man haar verteld dat as ze baltsen ze veul keboal moaken en om mekoar tou daansen.
Dat zag k wel zitten, hail apaart geluud, dat werren mooie opnoames.

Wie mozzen der veur zunsopgang wezen, veur dat baisten hén en weer gingen lopen.
Nou ver uur zol t wezen, wie met auto der hén, Reault vaaier mainde ik.
Man met dai weg wiz. En op noar netuur.

Hoi wees ons parkeerplek en gaf instruksies hou wie ons gedroagen mozzen, nait proaten, nait roken en zukswat.
Man stevelde veurop, nou steveln kon je nait zeggen, t was meer tiegersluupgang, en wees an raand van n eerappelveld n dreuge sloot, vlak bie t bos en haaide.
Doar kropen wie achtermekoar in, haalverwege mozzen wie in stelling liggen goan.
Wie konnen zo over t eerappelveld hén kieken, alles wat oet bos of haaide laangs komen kon konnen wie zo zain.
k Vuilde mie net n soldoat dai op vijand te wachten ligt.
Mien bruier brocht zien fototoestel in stelling en ik mien filmtoustel en t baandapperoat.
t Was doodstil en duuster.

En zo lagen wie doar te wachten tot dat t licht worren zol.
Zol der wat laangs komen, Korhounders? Reeën meschain wel, wild zwien, of n vos.
Och man ik zag al wilde laiwen en eulifanten.
Zun begon beetje op te kommen.
“Opletten jongens,” fluusterde man, “k heur wat ritseln”.
Ik denk ik zet vast mien bandapperoat an om t geluud op te nemen.
Mikrofoon haar ik al boven op raand van sloot legt.
Knop haar k op pauzetoets zet.
“Kiek” zee man fluusternd, “doar komt wat deur struken en gaait noar t midden van veld, nou ken je t zo heuren”.
Veur mie was t nog aal doodstil, en zag k ook niks.
Mor ik denk zet vast geluudopnoame an, teveul ken k altied nog votgooien.

Druk pauzetoets in en …
Door schelde nummer van Top Pop van Luv of Dolly Dots knoeterhaard over t stille veld.
Dat gegilp klonk hier in dizze stilte wel honderd moal zo haard.
“Wat dust nou” ruip mien bruier.
Ik wis t nait, k heb toustel mor gauw oetzet.

As der aal Korhounders waren, waren ze nou vot.
Overal zag je baisten wegschaiten en vogels wegvladdern.
“Nou,” zee man, “wie kennen t wel vergeten vandoage komt der nou niks meer.”
Door zaten wie in dreuge sloot.
t Was aal licht worren, alle muite vergees dat wie hier wacht haren, bah, dai gilpers.

Wie hebben nog even met auto n rondje reden om t veld tou over t zaandpad.
Zain opains n koppel reeën door stoan te groazen. Ik zeg “stop even, ken ik toch nog wat opnemen”.
Breng mien toustel in stellen, ze stonnen der nog, draaide zachies t roampie noar beneden en veur da k toustel an zetten kon konnen ze mie bliekboar roeken en met n poar grode sprongen wazzen ze vot.

Netuurfilm is niks worden.

Der bennen altied mensen dai last hebben van vervelende baisten zoas wepsen en altied as je ze nait gebruken ken.
In wiek woor ik woon, in Warmoestroade op ain van de stainen trappen bie nummer 31a, k mainde bie Mevrouw Helder, mos k een keer anbellen, net op dat moment vaalt mie wat bie de kroage in.
k Kiek verschrikt omhoog, boven mie was een licht, een glasploade noar het dak tou. Der zat n gat in en door deur hen zag k allemoal wespen, dus mos dat bie mie in de nekke ook vast een wesp wezen.

Ik docht nait lang noa en begon as een verwilderde overal te griepen, mor je wait hou dat goat, je griept overal, mor net nait woor t zit.
Linker aarm over de rechter scholder, rechter aarm over de linker scholder, onder de aarms langs, andere kant enzowat.
Dat ging allemoal nog al vlug, zo vlug dat veur aine dai nait wis wat t er an de hand was, n vremde vertonen moz wezen.
Vanzulf op dat moment dee vrouw Helder de deure open en ston verboasd te kieken.
Ze wis nait wat ze der an haar, vruig toen mor of ik op dansles zat en of t messchain nije daans was.
En of ik hier an t oefenen was.
Ik bleef deur schoedelen en griepen, wat kon moi op dat moment vrouw Helder nou schelen, die wesp mos der oet.

Ze bleef deurgoan, “k heb al veul daansen zain mor dizze ken ik nog nait.”
k Heurde heur helemoal nait meer, t wer mie te gek, trok het boezeroen boven de boksem en t hemd der achteran, t heule spul omhoog en zo heb ik de wepse der oet vallen loaten.

Wat was dat een opluchten. t Was gelukkeg goud oflopen.
Vrouw Helder was door nait zo zeker van want dai haar, op het moment dat ik heule spul boven de boksem trok, zug snel terugtrokken achter de deure, die ze met n klap dichtsmeten haar.
Ze ston nou achter t roampie te loeren wat of der gebeuren ging.

Ze wis ja nait da’k op jacht was noar die wepse, docht zeker an wat aans.

Dut mie denken an vraauw dij bie ons in Boeten Oosterpoorde woonde in de Joacobstroat op nummer 14. Dat ik dat zo goud wait komt omdat wie paitereulieventer waren en dij mevraauw klant van ons was.
Altied heul vrundelk en beleefd en ook nog belangstellend in joe.

Mevrouw F. Kapinga-Mulder woonde in n ainsgezinshoes links van de stroade.
Ze waarkte ook, in Stad was ze waarkzoam bie de GGD. En wel bie de schoularts dij n praktiek haar in Klaine Kromme Elleboog.
Bie heur waark as hulp van de schoularts, woar wie joarlieks als schoulkiender onderzöcht worden mozzen. Doar stelde zai de kiender op heur gemak, en huilp bie alles wat de schoularts dee.

Mor hail wat aans wér ik pas veule joaren loater gewoar.
In twijde Wereldoorlog woonde zai ook al op t zulfde adres.
En loater bleek dat heur moeke der toun ook woonde, recht tegenover heur an rechterkaant van stroade in n wat groter aingezinshoes op nummer 7.
Heur moeke brocht ze elke dag eten, ook waarm eten in panne. Niks biezunders zol je zegn, mor t was aans.

Pas noa de oorlog bleek dat heur moeke op zolder Jeudse Grunnegers verscholen haar. Een hail gezin, verburgen veur de Duutsers en de NSB’ers.
En doar was die panne met eten veur. Hail gewoon dee dij mevraauw dat. Dat nuim ik duuf hebben.
Te meer dat der noast an baide kaanten en de achter ook nog NSB’ers woonden.
En zo bennen der veul meer west dij aandern holpen hebben, zunder an zug zulf te denken.

Zolang as wie met paitereulie lopen hebben heb ik dat nait waiten.
Een vrundelke vraauw met gries hoar en ze schudde nou en dan wel es met heur heufd, ik vergeet heur nooit weer.

Veur n tied terugge stond der n oproup in kraant: ‘Journalist zoekt gegevens over hergebruik van oude kranten voor het samenstellen van een artikel in de krant.’
Ik docht ken ik wel es op reageren.
k Heb noadocht en wat op pepier zet en braif noar hom toustuurd.

t Is der op oetdraaid dan e braif terugstuurde, hou lang ik wel nait onderzuik doan haar noar dat hergebruuk.
k Heb t zo op pepier zet man, steld niks veur ja.
Nou hai verzekerde mie dat hai nou genog infermoatsie haar veur n hail bouk.
En dij is der komen, mooi man.

Ik docht meschain herkennen joe ook wel dingen wat je der met deden of nog doun kennen.

Familie van mie staken mie voak de gek an: ‘Doe aal mit dien oale kranten en dat oetgeknip, wat most der met.’
Ik zee dan: ‘De ain spoart postzegels, de aander autootjes of schepen, ik knip sunds begun zesteger joarn stukkies oet kraanten en perbaaier doar met een stukkie vrouger vast te leggen.’
Veural dat wat zo dicht bie ons ligt.
En al hail veul joaren komt elk en ain, ook mien femilie langs om wat an mie te vroagen: ‘Hest doar ook wat van?’
En dan zeg ik: ‘Toch mooi as der aine is dij wat bewoard oet kraant.’

As kind kreeg ik wel es n kloetje stopvaarf van schilder, waarm kneden drukte je dat op nije kraant, bleven de letters in de stopvaarf, kon je òfdruk op n schoon pepiertje moaken. Dat waitende heb ik wel es perbaaierd te kieken op mien kont of strookies kraandepepier ook ofloaten haren.
Wie mozzen dat ja doun met strookies, veziede mog dat met vloeipepiertjes doun.

En t eerste laidje wat k leerde was: ‘1, 2, 3, 4 hoedje van papier’, een steek van olle kraande en op n feessie kreeg je der ook nog n pluum op, ook van kraandepepier.
En as je hom twij keer opvolden haar je n bootje, dij kon met in de tobbe.
Dat hebben mien bruiers bliekboar ook altied doan, want bennen allemoal goan voaren.
En hail bekend waren de gevolden vlaigtuugies, ik kon zulfs gounent moaken met dubbele vleugels.

Achter kraant kon je zo mooi verschoeln.
Dochten ze dat je zat te lezen, mor ondertussen sluip je.
En as wie Sunterkloas gingen vieren, zat ik altied achter de grode kraant, met puutje met strooigoud op schoot, en der het noeit ain vernomen dat ik zo nou en dan wat deur de koamer strooide. Kraant was ja zo groot, tegenswoardeg wil dat nait meer zo klain bennen ze.
Om nijschierege ogen boeten te holden, wuiren de roamen van winkel of van mensen dij gingen verhoezen of aan t vaarven waren dicht plakt. Soms met klain gatje, kon de bewoner even noar boeten gluren. En doar komt het vandoan, doar zit de wereld dichtplakt met kraanten.

En veur dat aine ging behangen wuiren houken en scheuren eerst beplakt met kraandepepier. En veul mensen legden op de holten vlouer eerst kraanten en doar overhén wer zail legt. En in t midden wér een Chinamat legd. Of mensen dij meer geld haren een cocosmat.

Een kraant was een een geducht woapen om een jingelnd kind een tik met te geven.
Of een vervelende hond of kat en mep te verkopen. En wat docht je van het doodsloan van een mug of neeffie.
Je kon hom ook onder in de kattebak leggen, vrouger met törfmolm der op rook je de pislucht nait meer deur de drukinkt.

Je kon de kraant oprollen en an ain kaant wat wieder moaken haar je n goie scheepshoorn.
Je ken ze ook gebruken om de slakken te lokken, onder de kraant blift het vochteg, ze kroepen der onder en ken je zo de kraant wegbrengen.
Veul mensen deden as t hail kold was kraanten onder de klaaier, ging de koale wind nait deur hén. Doar wuiren ook de laaidens in winter met omrold, bevroren ze nait.
En wel haar nait n kraant op schoot woar boven de eerappels schild wuiren.
Krant kwam ook onder in de asemmer te liggen plakte t òfval nait aan de bodem vast.
Hail bekend was as verpakkingsmaterioal veur gruinteboer om de worteltjes of prai in te verpakken. Goudkoop toch, scheelde weer wat puten.
Bie visboer was t net zo, oal, bukkens wér der in rolt, en waarme vis met waarm holden. Ondanks dat dat hail goud waarkte mag dat nait meer, gevoarliek bliekboar.

As kind bennen je al bezeg west met pepier driefdeurnat moakt met stiefsel, en dan woar aargens opplakken, bieveurbeeld op opbloazen ballonen.
As dat den haard is ken dat beschildern, of der n masker van moaken, dat nuimen ze pepiermache, de huile stationshal in Stad is der met bewaarkt, schitterend, oale kraanten.

En om n gevecht te holden, met pieltjes schaiten, met stuk electriciteitsbuize.
Wel het dat nait doan, strookies krandepepier van 10 cm braid en 25 cm laang, oprollen over joen vinger even beetje Jeudenspije der op, man wat kon je doar met schaiten.
Stiekum bie aine noar binnen schaiten deur n openstoand roam.
De kraand thoesbezörgd in dailen zalk mor zeggen, wie deden dat ook voak an Meeuwerderweg, bie de Baptistenkaarke, doar zaten van dij grode glas-in-loodroamen, haren ze aalmoal fien goas veur doan, zo dat ze nait kepot gooid werren. Nou dat was mooi, stonnen wie an overkaant van de weg, en dan schaiten op dat goas, soms kon je letters vörmen deur ze noast mekoar te schaiten.

En vrouger as pa de kachel aan moaken gong, kwam der eerst n proppe kraande onderin, wat holtjes der op, door weer törf op en wat paitereulie der overhén, mot je kieken hou dat braande. Doun mensen met open heerd traauwens nog.

Dij kraant is een gegevensbron bie oetstek, ik heb mensen kend dij hail archief moakt haren met artikelen over ain onderwaarp.
Ikzelf betrap t nijsblad der wel es op dat ze wat schrieven en noa wat joaren schrieven ze over t zulfde onderwaarp weer, mor dat dan de reden van gebeurtenis hail aans wat is. Waiten ze zulf niks meer van.

Mien pa was paitereulieventer en soavens telde hai zien inbeurde geld.
Doarveur spraaide hai de kraant oet en wér de geldtazzen der op oetstört.
En dan wer alles sorteerd, teld en op stoapeltjes zet.
As e te veul van ain soort munten haar wuiren ze inrold, mor dat was in broen pakpepier. En wait je, soms leek mien pa beetje op Dagobert Duck, want as e geld an t tellen was, vuil wel es in sloap, met zien heufd in dij bulde geld.
As e dan plotseling wakker schrok kwam e omhoog en haar e de sìnten en stuvers op zien veurheufd zitten. Ach ik ploagde hom wel es, k haar n perkiet dij wel es lös deur de koamer hén vloog, was gek op n poar körreltjes suker, den legde ik wel es n poar körrels op mien pa zien heufd, as perkiet dat zag laande hai op mien pa zien heufd om ze weg te pikken. Dan schrok e zug wild: ‘Wat was dat?&’. Was e wer kloarwakker.

En wait ie, oale kraant wér ook bruukt as kennisgeven. Wie haren klanten dij hailemoal boven woonden en aangaven dat ze paitereulie hebben mozzen, deur kraant veur t roam te zetten.

As zummers de zun scheen zetten de mainste mensen n kraant veur de bluiende planten in vensterbaank, scheen de zun nait zo op de bloumen.
Vrouger waren der mensen, nou vrouger k haar zulfs n collegoa dij dat nog dee, gebruukte kraanten openvollen en aalmoal netjes op mekoar leggen, en n rol der van moakten. Dij brochten ze noar gruinteboeren, vishandeloaren en bloumenzoaken.
Kregen ze geld veur. Der was ook n man dij kraanten bezörgde met linnen tas om nek luip e alle cafeés bie laangs, en nam de oale kraanten weer met en dij werden weer bie aander café verkocht. Net as de leesportefullie. Dij man haitte Tammo.

En der was nog wat, wat je met oale kraant doun konden, dat nuimden ze: ‘Hoe tante Mientje de krant leest.’ Wer voak veurdroagen, en dat deden ze as volgt, je nemen n kraant, en je lezen op ain regel aale advertentietjes van links noar rechts, kom je op haile vrumde dingen terecht. Hail kemiek.

Ik zelf heb ook wat vonnen.
Ik kiek noar opvolgende koppen, noast mekoar of vlak onder mekoar.
Dan kom je tot ontdekken dat ze der nait op tou zain om stomme dingen te veurkommen. Of, heb ik wel es docht, zolden ze dat der om doun?
n Veurbeeld: Staait der in kraant n hail stuk over Valentijnsdag, met kop: “Valentijnsdag een dag van liefde”, stoef der noast op zelfde hoogte, staait n hail aander stuk met kop: “Alleen vandaag korting op castratie!.” Noakieken doun ze bliekboar nait meer.

Zai je wel, kraant ken je nait missen.

Elke tied of feestdag het zien aigen eterij, koukies of slik.
Bie ‘t Grunnings ontzet heurn eilieboln, kaneelstokken, noga en slagroomhoorns. Met Sunterkloas speculoas, taai-taai, peperneuten en banketletters, Zo het Kerstmis Kerstkransen in alle soorten, smoaken en groottes. Oljoarsdag euliekoukn en de dag er op Naijoarsrolletjes.
As’t kolder wordt heb’n wie voak ol wievm en door zal’k dizze keer over hebn.
Op nummer 48 in de Joakopstroade was altied een bakkerswinkel vestigd; Mouder Guikema ston in de winkel, de zeun laip met de bakkerskaare bie de weg en de voader ston de heule dag in de bakkerij.
Ik kwam wel es in de bakkerij, evm kieken, dan ging ik deur de ganke noast de winkel en dan achterom door ston net een groode stookhut woar de bakkerij in zat.
De lekkere luchten kwamen je tegemuid en ‘t kon der voak gloeiend hait wezen. Guikema was op de waarktoafel bezeg om een heule hoop broenachteg deeg te kneden.
‘t zag mie der nait zo lekker oet, ik vruig “Wat ben je door a’t moaken?” Het antwoord wat e toen gaf dee mie rillen; “Stront” ik docht dat hoi zug vergiste of dat ik het nait goud heurd haar, ik vruig nog es: “Wat zegn joe?” “Benst nait doof wel, stront, of waist nait wat dat is.” Ik mos tougevm dat ik ‘t dat wel wis en dat spul woor ‘e in zat te wroeten leek der ook verduveld veul op. ‘k wis nait meer wat ‘k zegn mos en dat vernam e. Hoi wol bliekboar toch oetleg gevm: “Joa jong gewoon stront, alles wat ik moak is stront of wel ‘t wordt het.” Zo daip haar ik der nait over noadogt. “Wat hier de winkel oetgat komt straks bie Delfziel der weer oet.” “Alles wat ik moak is mor veur tiedelek en wordt mor heul kört gbrukt, alles is zo weer tot niks omzet.” ‘k Mos der stief over noadenken want zulke filosofische gedachten haar ik van Guikema nait verwacht, mor hoi haar wel geliek.
Volgens mie haar e gain bakker motten worren mor beeldhouwer, zien waarkstukken haarn dan veul langer bestoan bleevm.
Der was in de Oosterpoort gain brood meer te verdainen bliekboar want ze gingen weg oet de buurt, zien zeun haar de zoak overnomen ging notebene noar Delfziel te wonen en begon door weer een bakkerij.

Weg noar Delfziel was nou nog körter worren, ast omzet was.

Hopeliek hebben aale lezers mooie Kaarstdoagn had en nou een guie joarwisseling.
Der is steeds meer rebulie over ’t vuurwaark. Gait om overlast van ’t vuurwaark, het lewaai, steeds grotere knallers, roetn sneuvelen, mensen worren doof en verbranden de haanden. En ’t geft veul stoffen dai nait gezond veur mensen en netuur bennen.

Is dat altied al zo west, of van leste tied?
Woorom daun wie dat aigenliek?

Wel, de wisseling van ‘t joar is een haidens gebruuk, overblevm oet tied van de olle Germoanen. Net as ook oorsprong van’t viern van aandere gebeurtenissen.
Men was baang dat ‘t donker of grauw zol blievm en de bomen zunder bloadern zollen kwamen. Doorom vereerde men bieveurbeeld de Dennenboom (is aigenliek een Spar) met heur gruineblievende naalden.
En doorom hebben ook veul mensen’n gruwelieke hekel an ofvaalnde naalden. Elk wait Aalmaal angst van dat grauwe en bomen zunder gruin blift.
Men wol de donkerte verjoagn, veur hun waarn ‘t de grêlle gaisten dai dat ommaans haarn.
Men wol dai donkerte en gaaisten verjoagn en dat deden ze met heul veul lewaai en vuur. Zo wilden zai ‘t licht en het veurjoar weer terug holn.

Aigenliek is dat dan ook de oorsprong van ‘t gebruuk van vuurwaark.
Hou zo? Heur ik je zegn, wie doun toch nait an biegeleuf?
En veur aal dat vuurwaark hier, gebruukte men carbid en dat is weer in opkomst, gebeurde dat vrouger met vaarfblik met gatje der in, carbid der in, beetje spaai der bie, deksel der op en luziver bie’t gootje, ontploffing. Nou doun ze dat groter met haile melkbuzzen.

Bie dai vuren en lewaai ovverde men ook om goden goud te stemmen en slachtte men baisten. Loater at men dat zelf ook op. En eten doun de mainste mensen nog, En doorom eten wie euliekouken, rollegies en kniepertjes en goa zo mor deur.
Kniepertjes op oljoarsdag en rollegies op naijoarsdag ( kniepertje int oljoar, een open bouk, rollegies int naijoar, dai is nog dicht, waitn we nog nait wat komt net as bie’n bouk).

De vuurn haarn ook nog aandere betaikenis, een grout brengn aan mensen dai ver vot woonden. Ik zulf moakte dat wel es met noabie veurmoalege Oost-Duutse grenze. Staken ze groode vuurn an, met ook de bedouln veur “Drüben” zoas ze zeden, “Wie bennen jullie nait vergeten, der komt n áandere tied.”
Zunder te waitn woorom hebben wie zelf metdoan met ofsteken van grode vuurn, aal kaarstbomen oet onze buurt opbrannen. Dat mag tegenswoordeg nait meer, geft veuls te veul luchtvervoeln en ‘t is gevoarliek. As kind wer bie ons op t plain ’n gloepens groot vuur stookt en in het naie joar mos ‘t elektriesiteitsbedrief een nije laamp indraaien in holder dai midden op ‘t plain hing.

Het lewaai woor de olle Germoanen de grêle gaisten met verjoagden deden ze ook met allerlei veurwaarpn, zelfs in onze tied nog met ‘n Foeke of Rommelpot, trommen, hoorns, zelfs nog met ramhoorns. In bepoalde dailn van Nederland zoals in Twente, Drenthe en Oost Grunnen doun ze dat nog met Midwinterhoorns.
Simpeller en in ’t klain dee mien pa dat ook, hoi haar een zinken scheepshoorn met een messing mondstuk, tiedens ‘t joarwizzeln ging hoi boetn stoan en bloasde der stevig op, wachtte tiedje en dan heurde je bie volgende boerderij datzelfde geluud, en dan wieder vot nogmoals, doornoa blies mien pa weer. Zo moakten ze ast het woare contact met elkoar.

Misschain een oproup om es flink lawaai te moaken, het mag, köst niks en de lucht wordt nait deur vervoeld. Wel wait wat ‘t oplevert.

Wiz joe dan wel dat 1 Januari in het joar 44 deur Julius Caesar is invoerd, in ons laand wer het naie joar pas insteld in ’t joar 1575.
En dat de gebruukelieke naijoarskaarten pas stammen oet 1871 en dat nog steeds op de mainste koarten ’n ploatje stat van ’n Denneboom, voak met snaie?

Ben nooit laifhebber west van ‘t vuurwaark, heulmoal nait van knallen, das nait an mie besteed. Mot wel eerliek zegn, heb es ain zeuvmklapper ofstoken, man wat ’n boudel, je wis nooit woor e henging, kon aale kaant oetschaiten ja.

Ik goa bie joarwizzeln mien scheepshoorn pakken en bloas der op lös.
Wel wait ben der volgend joar meer dai antwoord kennen gevm.

Ik wens elk en ain Veul zegen in ’t Naie Joar met veul gezondhaid en geluk.

Rie ik van de week endje op de fietse, richten Roderwolde. Mooie omgeevm in de kop van Drenthe, mor ach ’t heurt ook beetje bie Grunnen ja.
Dan rie ik vanof de Stad of deur Stadspaark of bie snelweg langs, zo onder Maupertus laangs en FC Grunnen zien trapveld.
Dan deur de Bruilwering en elke moal as ik doar rie denk ik woarom hait dat aigenliek zo. Ligt op de grens van Grunnen en Drenthe. Thoes evm opzocht.
Zien noam is te danken an de bodem, haile streek was altied veen en moeras, loater nuimden ze dat drasseg laand en dat is bruil, met diek en dat is de weering. ’t Is heul old woongebied, onderzuikers hebben der ook van alles vonnen zoas Veenbaargn of Veenheuvels. Aigenliek waarn dai heuvels van klai of zand in een veengebied. Je ken ze nog zain liggen in laandschap, mooi man.
Op deze heuvels net as bie een Grunneger wierde waren door behoezingen van vrougere boeren, woonploatsen zeg mor.

Het haile gebied van ’t Omgelegde Eelderdaip tot ant Leekstermeer van Matsloot tot an Roderwolde bennen de huudige Onlanden (landerijen woor niks met te begunnen was) is anlegd ter beschaarming van de Stad Grunnen as woaterbaargingsgebied om te zörgn dat Stadjes gain nadde vouten kriegn.. En nog steeds bennen der heuvels, nou vluchtheuvels bie grode woateroverlast kennen baissies doorhen vluchtn. Ast gain hoogwoater is der een gloepens mooi nadde netuuromgevm ontstoan.

Mor dan kent gebeurn dat het ter woatereg is.

Ik rie dan over Langmoadiek richten Roderwolderdiek over holten brugge over ‘t Paizerdaip en dan is aalmoal rust, stilte ken je nait zegn, want gegak van de ganzen is nait van de lucht en ast zunneg is schaitn de Fazanten je veur de fietse laangs en heur je ze achterof nog scheln.
Apaart dat ik dan voak wat zeg, “Hee beetje oetkiekn, veurzichteg he” of zukswat.
Ik rie van ‘t normoale verhaarde pad rechtsof de Onlandsediek op. Zai ik veurmie op ’t pad een dikke Kraai zitten, haar wat te vreten. Rem wat of mor hoi vertrouwde
’t nait en vlucht de lucht in en scheld nog wat noa. Ik zag dat e bovm in hoogspanningsmaste ging zitten. Ik kiek nog es achterom en hoi kraait nog es.
Ik rie deur en vlak veur mie schut as ’n stroaljoager met grode snelhaid een Torenvalk over mie hen, endje verderop schut e loodrecht noar beneden, zeker moeze te pakken. Ik zai in verte dat mien pad over een flink stuk onder woater stat. Dat gebeurd wel voaker met veul regenval. Dan mot je oetkieken en stevig deurfietsen aans vaal je om, lopen ken ook nait want der stat wel twinteg centimeter woater. Nait slingeren want as je oetglied lig je zo int woater. Hup doar ging ik en kwam der met dreuge vouten deur.
Dan komt der bruggetje, een hoogoaltje zeg mor en door stat man met fietse en twai mannen dai lopend benn. Ze willen veur mie aan kant goan, ik roup: “Blief mor staan want ik zet fietse door ook neer en blief an dizze kaant”. Fietse neerzet, Man met fietse gat ’t bruggeltje over en baide aandere mannen vervolgn hun weg noar dat onderlopen dail ik. En ze stoan veur dat woater te kieken en te overlegn hou ze der dreug deur hen kennen komen. Links der bie laangs of recht (ken nait ook te daip) dan vuilt ain van baiden met neus van schoune hou daip dat is, net aine dai vuilt oft badwoater nait te hait is. Vaalt hom bliekboar tegen. Stoan soam te overleggen. Ik docht zol meschuin de ain bie de aander op de rugge goan, of trekken ze nou de schounen oet. Nee heur, net as op strand bie de zee struupn ze de boksempiepen omhoog, kennen die nait nat worren. En joa her ze loopn met opgeknupte piepen deur dat woater. De schounen zitten onder woater.
Mooi gezicht. Ik kiek evm op Hoogoaltje en rechts op braid stuk woater een haile ploug Kuifeenden, mooi man hebben bliekboar bieainkomst, een laandsvergoadering op ’t woater. Links in de verte een Blauwe Raiger die stat te wachten of vis veurbie zwemt.
Ik docht ken wel es evm kieken of de Roerdompen der aal weer bennen. En dan probeer ik ze te roupen en moak geluud wat hun ook altied doun, net loeien van kou, mor ken ook misthoorn wezen zo van: “Hoooeemp, Hoooeemp”. Mor goud dat der gain mensen in de buurt waarn, zoln ze wel docht hebben vluchteling uut Zuudloarn.
Hou dan ook kreeg gain antwoord, nog te vroug.

Krieg altied thermoskan met thee met op zo’n oetstapke, dus neem mor es bekertje vol. As je zo stil stoat heur toch van alles, geritsel in riet, gegak van Wilde Eenden, en haile vluchten ganzen dai verderop goan landen. De wind waait deur het riet. Het is schitterend. Ben weer op weg goan noar hoes stevige gang rie ik weer deur de overstroming, as je nou in midden ried, dou je dat op ’t hoogste punt, weer dreug an aandere kant.

Der kwam nog man en vrouw dai gewoon deurbaggerden zunder de piepen omhoog, haarn bliekboar dainstkissies an. Ben nog aine tegen komen op mooie fietse, dai is omdraaid, bliekboar mog fietse nait nat worn.

Ben nog evm bie aandere brugge goan kiekn, opzied doorvan zai je duudliek dat door aalgedureg wat noar beneden glid of omhoogkroept. Alles glad en plat lopen, ik denk Visotters. Joa want wie hebben der ook al es een keer een Visoarend zain, wat een machteg gezicht, vleugels van wel twai meter braid. Gewoon in Onlanden.

De natuur as noaste buur.

k Haar mie ook n moal overhoalen loaten om met mien bruier en zien baide zeuns n fietstocht te moaken deur Duutsland. De Westerwolde-Humlingroute.
Grode tinde ging mit, doar mozzen wie in sloapen.
Wie haren de toaken verdaild. Mien bruier zórgde veur de tinde, t was ook zienent ja, olste zeun mos ofwazzen, zien jongste zeun dee bosschoppen en mien toak was om te zórgn veur de inwindege mins, eten en drinken dus.

Mien bruier baauwde de tinde op, en der was dudelk ofsproken, wie mochten ons naargens mit bemuien, deden wie ook nait.
Ik zat noa te dinken over t eten.
Bruier was an haspeln om dij röt tinde omhoog te kriegen, mor dij zakde aal weer in.
Zien jongste zeun zat der bie, maar haar opains heul veul belangstellen veur vogels in lucht.
Oldste zeun was net de zandkörrels aan t tellen.
Bruier schol, vluikde, “Wel helpt mie even”.
“Nee pap, je wou het zelf doen”, en aander zee, “Elk zijn taak”.
Ofsproak is oafsproak docht ik.

k Mot zeggen ze hebben t overleeft, dus an mien kookkunsten lag t nait.
Mor om t kloar te kriegen, dat vuil nait met, mit zo’n stel hampels der bie was t n ellende.
Veural de olste brak in dij poar doagen wel honderd moal sikkom zien nekke over alles en nog wat, veural de taauwen woar de tinde an vast zat haren aantrekkenskracht op hom. Hoi haar zukke trekhakken dat t grondzail aalgedureg achter hom aan kwam.
As je hom vruigen ‘kinst dat even vastholden’, kon je der steevast van op aan dat e lösluit.
As we de fietsen volstaauwden om weer wieder te trekken, was der niks an de hand.
Mor zo gaauw as hai in de buurt kwam, vuil van schrik der wel n fietse om.

t Was smörgensvroug dat k veur de tinde zat en genoot van de vogelzang.
De zun scheen der lusteg op lós. k Haar de primusbrander al oppomt en kedel woater veur de tee ston al hait te worden.
Tintzail ging open en de verdwoasde kop van mien bruiers olste zeun keek noar boeten, “Mórn ome Joop, wat bennen joe der al weer vroug boi. Haar je gain sloap meer?”
“Nee jong, smörgens is t mooiste in de netuur.”
Hai mommelde wat onverstoanboars, volgens mie was t van dat e wel wat beters wis. Hai ritste de tinde wieder open en kwam noar boeten, tenminnen dat wol e. Mor noa aal dij doagen dat wie al onderweg waren, haar bliekboar nog nooit maarkt dat t grondzail van de tinde bie ingang zo’n 10 sentimeter omhoog ston.
Klontert strukelde met zien smakpoten, vuil veurover, mor docht zien evemwicht te kennen holden deur haarder te goan lopen.
Dat mislukde. Hai schoot recht op primusbrander, mit kedel woater der op, of. Hai was nait meer te stoppen en trapte t heule zoakie om.
Gelukkig was brander op slag oet deur t woater oet kedel, aal t woater was nou ook oet kedel en doar ston hai nou mit zien blode vouten in te dansen en gilpde: “Das hait, ome Joop dou wat, dat woater is hait.”
k Was te verbouwereerd om wat te doun. Ondanks da’k de smoor in haar, was t aigenlieks wel n kemiek gezicht, t was net n regendaans, allend, t woater lag der al.
In ploats dat jong n stap opzied dee en noast het haide woater stoan ging, bleef e daansen as n beer op n gloeiende ploade, allend n beer gilpde nog nait zo as hai.

t Woater wer kolder en grond sjompeger en dan wordt t gladder en of t zo wezen mos, hai kon de bainen nait meer an de onderkant holden en glee oet.
Achterover met de kont in t woater, de handen haar e noar achter oetstoken om val te breken, dat haar e nait doun motten.
Zien linker haand belande in de botter, zien rechter, je ken t leuven of nait in de teepot. De botter kneep hom tussen de vingers oet.

Zo as e doar lag, leek t mie dat der nou nait veul meer gebeuren kon en gaf hom n douk om botter van zien haand of te hoalen.
Mor de theepot dat was minder, wie konnen hom nait meer van zien haand òfkriegen, zat muurvast.
Ondertied was mien bruier wakker worden; “Wat is dat veur spektoakel, wat hebben joe omhaands?”
Ik zeg: “Wilst doe die even stilholden, der is hier mor aine dij wat dut en dat is dien zeun.”
Mien bruier is EHBOer en wis vot road om teepot van haand of te kriegen.
“Kom mor mit, even mit haand onder koale kroane, wordt dien haand dunner en glid der zo weer oet.”
Zien zeun kwam met veul muite omhoog. Mien bruier was al op weg noar kroane. “Zeg pa ik mot eerst even noar wc tou want k mot huil neudeg pizzen, door was k aigenliek wakker veur worden.”
“Niks pizzen, eerst teepot van dien haand of.”
“Mor pa ik mot…”
“Niks eerst onder de kroane, hou wost hom anders vastholden, mit teepot?”
Mien bruier haar kroane al open en t woater joekelde der oet.
“Pa ik mot eerst…”
“Hol die stil jong.” en mien bruier trok hom an de aarm en huil de hand met teepot onder t ieskolle woater.
“Pa ik mot echt eerst…” Jong schrok van t kolle woater “ha…., ha…, ha….”
Hoi wér bliekboar nou goud wakker.
t Was te loat, t kolle woater haar zien waark doan, aarme jong, t luip hom bie de bainen langs.

k Zag t gebeuren, ik zeg: “Teepot is de leukste thoes, pist in elk zien koppie.”
Mien bruier en zien zeun glopen mie aan, bliekboar haar ik t nou doan, kon t ook nait helpen, k haar t al zegt.

Opains het elk der over, In grode supermaarkt is een kroam van as k goud vertoal gemakkeliek speulgoud, joa, want ’t is in ’t Engels. Ik snap aigenliek nait woorom dat ze tegenswoordeg alles in ’t Engels doun. Nou haar ik al wel heurd van Top 1 Toys, Toy Camp, Inter Toys, Toys XL en Toy R Us, aalmoal speulgoudzoaken, mor dizze haar ik nog nait van heurd.
Ik heurde al veur Radio Noord dat over seksspeulgoud gat. En promt is der veul rebulie over, elk het een maining.

Bliekt dat er kroam stoat in roze kleur met aalmoal verpakte dingen dai te moaken hebben met vogeln of zuks wat. Een piethoan van kunststof, of ‘n ridicuultje en nog veul meer.

Ik herrinnerde mie over vrouger, mor dan mot je waitn da’k hail bleu en nait zo veurliek was met wichter en helemoal nait met wat door bie kwam kieken.
Ik was ongeveer 18 jaar oud.
Zegt mien kammeroad opains keer tegen mie: “Joakop doe most evm zörgn veur kondooms, (kledderpuutn) koop mor stuk of wat, ‘k heb veur vanoamd met twai wichter ofsproakn en door hebben wie ze wel bie neudeg.”
Ik zeg: “Woor hoal ik dai weg?” “Bie Sallamander in Kromme Elleboog.” Gaf e as antwoord.
Ik sputterde tegen mor ik moz volgens mien kammerroad wel hen.
‘k Heb brommer in Stouldraaierstroat loatn stoan, aander moz nait zain dak door noar binnen ging ja.
Stap met lood in schounen noar binnen, komt der kerel achter winkel weg in spierwidde jazze net as ‘dokter en zegt heul vroliek: “Dag jongeman, waar kan ik u mee helpen?”
’t Hoge woord moz der doet Hail zachies zee ik “Mot evm wat condooms hebben.”
“Wat zegt u?” “Ik mot evm wat condooms hebben” Zee ik wat haarder.
‘k Haar kop as bolle en elastieken bainnen, ‘k wol wel weg vluchten.
“Wat voor maat wil u meneer?”
Verdorie hebben ze ook nog verschillende moatn, door was ik joa nait op veurberaid.
Zag al visioenen van dat e opmeten moz worren, meschuin haarn ze wel net as bie juwelier van dai ringen woor je je vinger in kon passen veur ringmoaten.
“Wat voor maat wou u meneer.”
“Dou mor gemiddelde.”
“Hoeveel wou u meneer, ik heb ze per stuk per twaalf, vierentwinteg of achtenveerteg.”
Ik zee heul veurzichteg “Dou mor twaie.’”
Ik denk en nou gauw wegwezen, ‘k was nat van’t zwait.
Man dee ze in broen puutje, ik betoalde en vloog de winkel oet.
Man zee nog: “Veel plezier vanavond meneer!”
Ik denk hou wait dai kerel dat nou.
Ik heb eerst evm rondkeken of der gain bekende was dai zag da’k door oetkwam en stoof noar mien brommer.

’t Ofspoakje met wichter is nait deurgoan, bennen nooit opdoagn komen.

Wat een toustand he.

Wat ik toun opholn moz ligt aal joarn gewoon tussen de scheermessies en en zuipe in de winkels te koop.

En nou is der ophef over de roze kroam van gemakkeliek speulgoud aalmoal groates rekloame. Mor woorom in Engels?

Je roakt der gewoon van in de toeze.

Mien pa haar as petroleumventer altied veul klaingeld.
‘s Oavons noa t eten legde hoi een kraant op toavel en ging al t geld wat dai dag inbeurd haar tellen.
En dan ging e ook t klaingeld wat over was oftellen en in rolletjes doun.
Dat gebeurde altied in broen pak-pepier.
Volgende dag wer dat bie t postkantoortje an d Oosterweg inruild veur pepiergeld.
Mor as hoi ‘s oavons geld an tellen was, in de waarmte, noa n dag haard waark en noa t eten begon e suf te worren en t duurde mor even en hoi viel in sloap, veurover met t heufd op t klaingeld.

Niks mis met, mor as e dan wakker schrok en weer in t ende ging zitten haar centen en stuvers op veurheufd plakt zitten.
Kiek zee mien moe, geld gruit bie die nait op rug mor op’t veurheufd.

‘k Heb ook wel es verteld over mien breur dai op n keer twai Engelse Grasparkieten veur mie metnomen haar.
Wait je nog? Mos ze toen zelf van boord hollen.
Nou, dai parkieten heb ‘k joaren had. ‘k Heb der veul ellende met metmoakt mor je kon soms ook lachen.
We laiten ze soms even los deur koamer hen en weer vlaigen.
Mien Moe wis ook wel dat ze gek op slagroom en suker waren.
Op keer dou pa in sloap valen was tiedens geld tellen, legde moe of ik veurzichteg wat sukerkorrels op pa zien heufd, hierzo woar e al beetje koal worren was.
Parkieten zagen ‘t nog nait of kwamen al anvlaigen, landen op pa zien heufd en begonnen drifteg sukerkorrels op te pikken.
Mot je es kieken hou gaauw pa weer bie de tied was.
En dan keek e verwilderd op, en ruip dan: “Wat was dat? “………..,

Nou wil ik ofwezen of verjoardag was, mor ken ook wel veur Sunterkloastied west hebben.

t Jonkie was joar of tiene en wol stommegeern n peerd hebben, mor welk lutje jong haar nou n peerd en heulemoal in oorlogstied toun der niks te koop was.
Voader haar wel peerd, want as venter mos je wel peerd veur de woagen hebben ja.

Peerdjederij was Jampie met paplepel as t woare ingeven ja, pa haar peerd, mor as lutje potje was e nogal es bie gruinteboer, mog e metrieden op peerdewoagen van Naas Lindeman op Köstverloren in stad. En as Jampie mitree en der was n klant dij vruig an hom: “Wel best doe dan?” Zee Jampie steevast, “Jampie Naas Lindeman”.
Naas haar dikke peerden, voader haar venterspeerd dat nuimden ze n kidde. Mor goud, t was in oorlogstied en veul was der nait en Jampie wol n peerd. Goie road was der nait, mor toch, voader von der wat op. Jampie kreeg n groot kedo, t was inpakt in broen pakpepier.

Jampie wer gloepens nijschiereg, scheurde t papier weg en zien mond vuil open, t was wel gain echt peerd mor wel aine dij der hail veul op leek, vatteg centimeter hoog, je wait wel der waarn doudetieds van dij peerdjes op vaaier roadentjes. Der was ook n staal bie, met ruif veur t heu.
Jampie was der best bliede met, k wait nait meer of t peerd ook n noam kregen het, mor dat zal vast wel. Jampie het rest van de dag met zien peerd speuld, gaf hom heu en worrel.

Van sloapen kwam nait veul, jong zat der ja zó vol van.
Mor toun Jampie goud en wel in berre lag het zien oldere bruier wat ommaans had. Toun Jampie volgende mörgen oet bêrre kwam was eerste gang noar zien peerd.
Jampie zette grode ogen op, zien mond vuil open en ruip vol verboazen zien moe: “Moe mot je es kieken, peerd het worrel en al dat heu opvreten, en mot je es kieken hoi het zulfs poept.”
Moe kwam oet keuken noar hom tou en ston vanzulfs ook verboasd, achter t peerd lagen drij echte peerdekeudels, t was echt want stonk zulfs.
“Hest geliek jong, mooi ja!”
Jampie was groots as n peerd vertelde an elk en ain dat zien peerd echte keudels poept haar.

Kiek dan zai je mor dat elk en ain met leefde met t peerd van Jampie, haar oldste breur snachts t heu en worrel weghoald en peerdekeudels hénlegd.
Mor t mog nait oproemt worren, nee man, pa mos t eerst zain. Deur waarmte in hoes stonk het haile hoes der noa, mor ze moggen nait vot, nee Jampie bewoakte ze of was t gold.

Jampie is altied gek bleven op peerden, t was zulfs zo slim dat toun e moal noar koezenropper mos, zee dij: “Wat nou jong, wat hest doe ja grode tannen, t lieken wel peerdetannen.”
Jampie het zien tannen altied bewoard, hail wat joaren loater haar n verzoameln euliefanten, aaltmoal beeldjes ja, was aine van eulifanten zien slachttannen kwiet. Jampie wis road moakte van ain van zien tannen nijen veur eulifant. Guie road was ditmoal nait duur.

Jong was zestien joar en was an t waark goan bie zien pa.
Voader was verwoud voutballaifhebber, zeun vond der niks an, stom spel haar e wel es zegd. Luipen as haalf maaln achter baal an, en as ze hom dan haarn, trapten ze hom weer vot, wel bedinkt nou zukswat.

Voader haar hom wel es metnomen noar voutbalstadion Oosterpaark. Der was wat heul biezunders, de grootse voetballer dai der toun was zol der voutbaaln. Met tegenzin zat jong grammieterg noast zien pa. Voutbalers kwamen t veld op, der was gain grode voutbaler te zain en zegt jong:
“Pa woar is dai grode voutbaler nou?”
“Lopt door ja”, en wiest met vinger man an dai in e weer rund.
Zegt jong: “Das mor n schietkereltje ja, is niks groot an ja”
Zien pa kiekt hom vergreld an: “Jong das Abe Lenstroa, grotere voerbaaler is der nog noeit west.”
Jong het rest van wedstried niks meer zegt en bie thoeskomst zee zien voader: “Hoi gaait nait weer met. Wis hailemoal nait dat Abe Lenstroa de grootste voutbaler is. Zunde van mien centen.”

Op zien verjoardag haar jong brommer kocht, en geld wat e te kört kwam haar zien pa der bie doan.
Op dag komt zien pa en zegt: “Zeg jong k heb mooi waark veur die, aale week voutbalpoel ophoalen bie heule pertij laifhebbers. Kenst wat geld met verdainen en helpst geliek mien voutbalklub.”

Voader ging met zeun noar sikketoares van voetbaalklup Gruno en dai legde oet wat der gebeuren moz.
“Doe krigst van mie n lieste met noamen en adressen door most elke vrijdag bie laangs om voutbalpoel op te hoalen.
Krigst ook rol mit zegeltjes en dan most veur elk riegje woar ze kruuskes inzet hebben der boven n zegeltje plakken.”
“Veur elk zegeltje motten ze betoalen. Dat geld bringst dan elke weke met de voutbalpoels bie mie. En doe krigst van mie veur elk zegeltje n dubbeltje.”

Op vroag van jong: “Woar mot ik dij den weghoalen?”
“In buurt woar jullie wonen en onderweg hier noartou. Bennen der nog al wat. Dat leverd Gruno nog al wat geld op. Mor most wel elke vrijdag veur haalf zesse hier inlevern, want ik mot ze noar ketoor brengen.”

Zien voader was best groots dat zien zeun toch wat veur zien voutbaalklub dee.
Jong zal wel docht hebben zoveul poels, zoveul zegeltjes, zoveul geld. Meschain ook wel nait en dat e t allaain mor veur zien pa dee.
Jong kreeg liest, en rollegie zegeltjes en voader en zeun gongen weer op hoes an.

Eerste vrijdag ging jong op pad. Waarkte lieste of bie hom in buurt en toun op weg noar sikketoares an Adriaan van Ostadestroat op Köstverloren. Onderweg haar ook nog partij adressen Coehoornsingel, Roamstroat, Ruuterstroat en zulfs aine in Naistad. Hoerebuurt joa, nou en doar mos jong hen?
Ast mor nait bie zo’n doame is. Even op lieste kieken, nee toch, das wel bie zo’n doame met n rood laampie ja.
Ree op brommertje der hén, zette op stander, en luip noar deure tou, belde an, hai ging met rugge noar t roam stoan woar vraauw zat te pronken bie heur rooie laampe.
Wer der tegen t roam antikt en vrouw ruip: “Kom maar binnen.”
Jong docht vast bie zug zulf: ‘Kiek wel oet, wel wait wat der gebeuren kin, k goa nait noar binnen’.

Jong begon t er benaauwd van te kriegen. En dee net of e niks heurd haar.
Duurde hom te laank en belde nog es. En promt heurde hai gestommel en deur ging open en doar ston vraauw in heur bienoa niksie.
Jong ston geliek oog in oog mit heur weelderege borstpartij.
Vraauw zee: “Jongeman, je kan gewoon binnen komen hoor, deur staat altijd open.”
En vervolgde: “Dat doen alle anderen ook hoor.”

Jong kreeg t nou heulemoal benauwd en stoamelde “Mor ik kom allaain veur voutbalpoel.”
“Jongeman dat weet ik ook wel, maar daarom mag je wel gewoon binnenkomen. Loop maar even mee, want ik kan hier aan de deur wel kou vatten.”

Jong ging met veul tegenzin mit noar binnen, vraauw gaf hom invulde voutbalpoel, jong plakde der zegeltjes op, vraauw gaf hom geld, mit fooi der bie, en jong moakte as de donder dat weer votkwam, want je wis mor nooit ja.
Jong haar zwait op kop stoan, pakte zien buusdouk en veegde over t veurheufd. Lopt der net kerel laangs: “Wast zo stoer jong?”
Jong wis nait hou gaauw brommer an de loop mos trappen en joekelde Naistad oet.

Week loater mos e der weer hén, met lood in de schounen ree e Naistad op. Sjaauwen der aalmoal kirrels op en deel.
Jong belde weer an, vraauw klopde en ruip: “Kom der maar in.”
Jong noar binnen met zwait op de kop. Gaauw voetbalpoel aanpakt, zegeltjes der op, geld beurt en vot was jong weer. Komt boeten bie zien brommer, staait der n kirrel: “Dat was wel een vluggertje nait.”

Week der op is jong der nait meer hen goan, gewoon doan of e t vergeten was, wat n opluchten.
Poar week loater ruip zien voader hom; “Zo mien jong, mot es even mit die proaten.”
Dat gebeurde jong noeit, t was altied zien moe dai wat belangrieks vertelde.
“Most es even luustern jong, ik wait nait woar dast doe met bezeg bist, mor der klopt wat nait.”
Jong wis nait woar t over ging en keek stom verboasd.

“Waist wel dat wie klant hebben in Euliemulderstroat, op ploatse?
Dai klant van ons sprak mie aan, woarom dast doe noeit meer bie heur in Naistad komst. Hou zit dat?”
Jong zee: “Nou gaait der mie lichie op.”
“En bie heur een laampie oet” zee zien voader.
Jong keek oplucht: “Das dai vraauw woar ik voutbalpoel op hoalen mos, dat heb twai week doan mor ik duuf doar nait weer hén en hailemoal nait noar binnen, ben der nait weer hengoan.”
“Ïs dat alles?” vruig zien pa, “Dan ist goud mienjong.”

Voutbaal, stomme sport, en bringt ook nogal wat te weeg.

Veur dai nait waitn wat dat is, mien pa was zien haile leven petroleumventer, dat heb ik ook vief joar doan, met veul plezair. In Boetn Oosterpoorde ien Stad.
Dai klanten dij nait thoes waarn of even nait konnen betoaln wern op schreven in ’t pofboukje. Een boukie met lienen der in, woor je op schrievm kon, van boeten was e broen, ’t boukje was zo’n vieftien bie tien centimeter groot, paste in borstbuutse mor zat maainstal in geldtazze. Klanten dai nait betoald haarn kon je verduiln in vair soorten, schippers en woonwoagnbewoners waarn soms zo vertrokken, mor mie pa haar mie leerd dat dai altijd betoaldn, kon wel joar duurn, mor, t kwam. En dat was zo. Klanten dai zoak haarn of zo vulden wie de blikken, ’t kwam vanzulf wel. Klanten dai nait thoes waarn konnen wie met de loper noar binnen de blikken oet aanrecht kassie holn vuln en weer neer zetten, zaterdags evm bie langs. En klanten dai gain geld haarn as wie an deur kwamen, de man waarkte haile weke en beurde zoaterdags geld. Moz je omstreeks ain uur an de deur wezen, haar man geld beurt, nait langer wachten want dan ging de man noar de kroug.
Dat was poffen. Ik wait alle adressen nog, ken ze zo opnuimen.

‘k Haar net naie brommer kreegn, een gruine Jawa, mooi ding man. Ik op pad om geld te beurn. Rie in Hoaltzoagersteege, nee nait haard, ik ree hail langzoam. Komt der tot mien schrik een jonkie oet brandgaanke stoevm, kon nait meer stoppen en ben der bovm overhen reden. Ben mie dood schrokken, ik brommer op stander zet. En noar ’t jonkie tou. Ik haar al gedachten dat oppakt wer en gevangenis in moz. Meschuin was e dood. Jonkie stat op en runt weg, ik der achteran, kwol waitn hou ‘t met hom was. Runt openstoande deure binnen en ik mor roupen. Zien moe kwam aal an deure, “Wat woln joe nou”. Ik zeg: “Ben over hom hen reden, en hoi lopt vot weg”. “Haar joe willen dat liggen bleef?” Ikzee “Nee, mor….” “Niks mor.” zee vrouw, “Je mot hom nait zo baang moakn”. En ze smeet deure dicht.
Door ston ik te trillen van de zenen.

Nou het elk en ain ‘t over sloavm ja, die tied is veurbie, mor….
Wie bennen ant venten komt der man an lopen, netjes int pak, een heer. “O”, zegt mien pa, “Komt dai blanke sloavinnehandeloar ook weer an”. Geft mien pa ’n hand en zegd: “Hoe is het meneer Kuipers”. Ondertussen docht ik an wat ik over sloavm op schoul leerd haar. “Weet u nog enkelen?” vracht de man. “Joa ik wait nog wel stuk of wat zee.” mien pa. Pakt zien pofboukje en kikt achterin en nuimt stuk of wat adressen an man deur die dat opschrieft. “Bedankt meneer Kuipers u hoort nog van mij.” Ik zeg tegen mien pa: “Wat dou je nou geef je gewoon adrezzen deur an dai handeloar.”
“Och jong, das niks aags her. Dai man waarkt bie grode klaidingfebriek van Weeber an de Achterweg, door moaken ze pakken, jazzen en broukn. Dai hebben steeds weer personeel neudeg, Ik wait nog wichter van de klanten dai nog gain waark hebben, geef ik an hom deur en hoi gat der noar tou om met heur en de olders te proatn. En waitst wat mooi is? Ik krieg der ook wat veur, veur elk adres tientje en as ze der ant waark komen nog es 25 gulden. Wichter bliede, olders bliede en Weeber tevreden. Niks miz met.”

Olders vruign voak an mie pa wait je nog wat veur mien dochter of zeun?
En zo was mie pa ook een welgezain bemiddeloar en nait allain veur waark, mor zelfs tussen jong en wicht tipte hoi wel es.
Noa dat ik keer lezing geevm haar over petroleumventerij, beld aine mie, haar de pest in, dak zien noam nait zegt haar, want, zee e, ik ben dien pa nog steeds dankboar dak mien vrouw deur hom heb leern kennen.
Of aandere dingen. Het bleek noamliek dat mie paas vertrauwens persoon bie Jeudse klanten stak hoi vrijdags de verlichting an, dat mochten ze zelf nait doun.
En as der klant was dai krap bie kas was, spronge ook wel es bie.

En zo wast pofboukje veul meer as woor je geld mos beurn.

Pofboukje toch heul mooi woord of nait dan.
(Poffen betaikent: Opgeblazen kopen, op krediet dus.)

Mien pa haar as paitereulieventer altied wel n jong in dainst dij methuilp met de paitereulieloop.
Veural swinters den wast gloepens kold, mor mos der ook veul verdaind worden.
Zummers was der nait veul te doun mor klanten mozzen wel bedaind worden, want as t kold was namen ook veul paitereulie of.

Wie woonden toen op Hoogkerk an t Houndaip, zeg mor 6 kilometer boeten zien venterswiek ‘Boeten Oosterpoorde’ in Stad.
Dij zummer haar e Bassie Huuzengoa an t waark. Schiere vent, niks mis met.
Ze zolden op tied weer thoes wezen en Bassie mog dij keer bie ons sloapen blieven, zuks gebeurde wel voaker. Veur ain oet Stad was boeten op boerderij n haile belevenis.

Bie boerderij was roemte zat, een stuk gruin veur t peerd, mor der waren ook geiten, kippen, knienen, schoapen, doeven, honden en zukswat.
En n grode toene dij mien pa bewaarkte, haar der zummers wel tied veur. Mien moe wekte alles wat kon, in gloazen potten, koken in grode wasoaker met allemoal klemmen op de potten, een haile bedounen.

Smörgens haar mien moe pa opdracht geven een kissie goie blauwe proemen te kopen en met noar hoes te nemen.
Dat gebeurde wel voaker dat hai boodschappen metnam.
Ik denk dat e dij kocht het bie Haarm Pots, n fruithandeloar op houk van hoek Julsinggoastroade.
Kissie met proemen wer op de bok zet, zailtje der overhen. Toun ze in loop van de middag op hoes angingen nam pa ploats links op houk van woagen stoef achter t peerd. Bassie mog doar nait zitten, dij mos op de bok zitten, dat was hoger en verder noar achter en ook vaileger.

Op weg noar t Houndaip.
Bassie zag t zailtje en docht mor doar mag ik vast wel aine van hebben, stak zien hand der onder en at aine op. Het smuik en nam nog aine.
Bliekboar is dat de haile weg zo deurgoan, mien pa haar der niks van vernomen.
Ze kwammen thoes, pa ging peerd oetspannen en verzörgen, woagen in de schuure. En moe vruig woar de proemen waren, kon ze dij nog even te koken zetten.

Pa noar de woagen, hoald t klaid weg en staait der n leeg kissie. “Bassie hest doe doar biezeten?”
“Joa Kupers even pruift.”
“Even pruift, kissie is hailemoal leeg.”
“Den het der bliekboar nait veul inzeten Kupers.”
Mien pa het denk ik wel fluikt, mor zee ook, “dat ken toch nait jong, doar krigst last van”.

Mien pa haar n veuroetzainde blik, jong is toch beroerd worden, pien in de buuk en nog aarger hai was löslieveg, wie zeden in reeskak, t zat overal, wat was dat wat.
Mien moe het hom holpen verschonen. Alles wat hai onderwegens valen loaten haar oproemd.
Ik denk dat Bassie klaaier van mien bruier an kregen het.
En dat hoi t nooit weer doan het.

Allain mien moe haar zug der wat aans van veursteld, proemen.

Veureg joar, trof ik gepensioneerde kollegoa, ik zeg tegen hom: “Geert hou ist der met?” “Goud, Joakop” antwoorde hai, ik vroag nijschiereg: “Kenst de tied beetje deurkomen?” “O, makkelk.” Ik vroag hom, “wat dust nou zoaal?” “Och jong, beetje met honden lopen he.” Ik zeg “mor doar hest toch gain daagwaark met.” “Dat zal k die vertellen.”
En toen kwam t volgende woar gebeurde verhoal.

Geert luip met baide hondjes, dat bennen van dij Schelties, zeg mor lutje Kollies, achter in Stadspaark. Dat lopen is meer achter hiegende honden aanvlaigen want hoi het oardeg de pas der in, omreden ze kennen haarder dan hom, gevolg is dat as ze stil stoan Geert net zo hiegd as honden.

Komt der op ains klain schietautogie aanrieden, remt of, bestuurder draaid raompie noar beneden en mevrouw vragt in t Engels noar begroafploatse. Geert het netjes oetlegt dat in Stadspaark gain begroafploatse is en ook nait in buurt. Mevrouw was hoogst teleursteld, volgens heur mos hier buurt begroafploats wezen, ze was al n uur aan t zuiken. Geert legde nog es dudelk oet dat dij hier nait in omgeven was. Geert vruig wat veur begroafploatse dat den wel wezen mos. t Was nait veur heur mor veur baide heren achterin. Geert keek es achterin en zag twij Rabbies zitten, flinke stevige kerels, dij elk vrundelk grouten. Mevrouw legde oet dat ze auto huurd haren op Schiphol en oet Israël kwamen en hier Jeudse begroafplatse zöchten. Geert, nogal bekend in stad, legde oet dat Jeudse begroafploatse hailemoal aan aander kaant van stad is. Mevrouw schudkopte, hou mos ze doar dan wel kommen en vruig aan Geert of heur nait even de weg wiezen kon. Dat wol Geert wel even mor hai zat mit dij twij honden, gaf niks konnen ook wel bie auto in.

Mot je veurstellen, schiet autogie, twij dikke Rabbies achterin, Geert en vraauw veurin en baide honden laggen bie Rabbies in nek te hiegen. t Was n hail spektoakel, dwaas deur stad en overal zaggen honden aander honden en dat was ja geblaf van heb joe doar. Den noar rechs den weer noar links. Oeteindelk kwammen ze aan de Oale Winsummerstroatweg. Geert wees ze de begroafploatse en vraauw draaide autogie de inrit op. Vraauw der oet, Geert mit baide honden der oet, en baide Rabbies voalden zug der ook oet.

En doar ging optocht begroafploatse op, Geert met baide honden veurop, vraauw der achter aan en baide Rabbies volgden. Geert vruig wat ze zöchten, baide Rabbies bleken Polakken te wezen en wollen de groaven van hun veurolders wel es zain. Polak, woar vin je dij en welk is de goie, dat wer n gezuik. Geert kreeg t idee om de aarbaider te vroagen, de haile optocht der opòf, Man wis t wel mor mos eerst waiten welke dat ze hebben mozzen de dreuge of de nadde (de ain was van de pudden aander van de drank). Hou mos Geert dat nou met zien stainkolen Engels dudelk moaken, ze kwammen der oet en aarbaider luip veurop noar t graf, Geert met honden der achteraan, vraauw en de baide Rabbies volgden.
t Graf wuir vonnen, Rabbies gongen op heur knijen en deden n gebed, Geert ston der achter met hiegende honden. Vraauw ston op zied en aarbaider ston n beetje verdwoasd te kieken.

Rabbies kwamen omhoog en wazzen nait te spreken, t graf was der, mor doar was ook alles mit zegt zeden ze, t was nait onderholden.
Geert muik aan aarbaider dudelk wat der zegt wer en aarbaider zee, “Doar ken ik niks aan doun, mout je bie beheerder wezen.” “Beheerder zit op ketoor op t Selwerderhof.” “Breng joe der wel even hén.” Ie snappen t al. Aarbaider veurop, Geert met baide honden der achter den vraauw en de baide Rabbies. Op ketoor muik beheerder dudelk dat hai t nummer van t graf hebben mos. En doar ging optocht hén, beheerder veurop, aarbaider der achteraan, volgt deur Geert en de honden, vraauw en de Rabbies, nummer wer noteerd en doar ging t weer op t ketoor of.

Bleek dat der al in joaren nait veur onderhold betoald was. Mevrouw en Rabbies stonnen stom verboasd want der wer elk joar geld overmoakt. Beheerder kon der niks aan doun, mor legde oet dat t onderhold aalmoal via de Jeudse verainen luip. Meschain dat die wozzen wat der aan de haand was. Hai wis te vertellen dat siktoares van Jeudse verainen schounenzoak haar.

Geert wis de zoak te zitten dus t haile kakkie in t autogie, op noar schounenzoak. Autogie wer in t ziedstroadje pakkeerd en via ziedingang van winkel ging t noar binnen. Geert met de honden veurop, vraauw der achteraan en Rabbies volgden. In de zoak dee Geert t woord, “Wie zuiken de boas.” Verkoopster zol hom wel even roupen en noa poar menuten was e der ook. Geert legde oet wel of hier wazzen en woar t om ging. Mor de Rabbies wazzen vot.
Wazzen bie t binnenkommen in maggezien stapt en wazzen doar oetgebraid schounendeuzen aan t leeghoalen om schounen te pazen. Doar was schounhandeloar nait bliede mit.
De zoak wer besproken en dou bleek dat der nooit gain geld binnenkommen was, mor op reken van aine in Amerikoa trechte kommen was. Ze hebben de zoak oplöst en de Rabbies konnen met n gerust haart weer ofraizen noar Israël.
Geert bedankte schounenboas en stapte met honden noar boeten, vraauw der achteraan volgt deur Rabbies mit aarms vol schounen.

t Heule kakkie weer in t autogie woar Geert veurstelde om even bie t woonhoes, ketoor en veurmoalege febriek aan Hereweg langs te goan. Hoalf uurtje loater ston t verkeer op Herewegviadukt vast. Oorzoak: autogie dij stil ston, Geert mit twij honden, vraauw en twij Rabbies dij de puddingfebriek van Polak aan t bewondern wazzen.

En nou ken je t leuven of nait mor tis woar gebeurd.

Wie hebben al joarn een toentje op Toenwieck, volkstoentjes, nog nait zo lang leden was der Toenwiecker, met ’n viever woar nogal wat vissen in zwommen. Best gloepens dure vissen, jong, mor goud elk zien oavontuur naitwoar?
En as je mooie toene hebn, wil je ook mooie viever en viever zunder vizzen is ja ook niks.

Duurde nait laang of Raigers wizzen der van en vongen ze der oet. Zaln wel docht hebben WEEVA diz moal veur ons.
’t Was net as in Amsterdam woor raigers bie touristen de lekkerste hering votsnapten as zai ze net hom boven de mond hailn. En zo wer hier de viever ook leeg hoalt.

Adviezen kwamen der genog.
Strepen zilver papier, bulde spaigelploatjes neerhongen te bengeln, huilp nait, netten der overhen spannen huilp ook nait.
Door moz wat op vonnen worren. Aal gauw was der instaloatie oetvonnen om raigers nat te spuiten. Nou ja, ’n gazonsproeier dai ombouwd was.
Dat ging zo, ze haarn de spuitinsteloate neerzet en vot as der dan ‘n Raiger lande was der bewegen en ging de bewegingsmélder over en spoot de instelloatie een beste batse woater zodat raiger drief deur nat wer en dat zol ofschrikken en nait weer kwam. Ten minste dat was bedouln. Oft ooit gebeurt is wait ‘k nait.
Ik wait nait of raigers schrokken bennen mor aigenoar wel.
Aigenoar was e evm zien aign instelloatie vergeten en kwam sjompie nat thoes.
“Verekte raigers”, voeterde hoi.
Mor der was een vervolg. Der was aine dai beweerde dat as je een kunstraiger neerzette der gain twaide kwam. Kunstraiger kocht en op slootwaale ploatst.
Promt waarn al Toenwieckers dai de aigenoar ruipn:
“Der stat weer raiger op de loer her!”
Nou was dat woar en nait woar, Raiger dai der an kwam vlaign laande en luip noar kunstraiger tou en ston gewoon te schoedeln tegen kunstraiger an. Ze waarn dikke vrunden. ‘k Wait nait of ze soamen vissie nomen hebben.

Kunstraiger het ook nog op dam in viever stoan. Mor was toun op ains vot, “Verek” zee aigenoar “Mien kunstraiger is vot”. En as haalve wilde vloog hoi der op of, bie slootwaale langs grammietereg, woor was zien votjoagraiger blevm.

In zo’n toustand moak je gauw misstap.
Ain misstap was genog en belaande op kop in sloot.
Hoi kwam thoes met kreus op kop en drief deur nat.
Zien vrouw keek hom ais an en zee: “Wat hest doe nou weer”,
“Raiger was vot.” Zee e met vergreld gezichtte.
“Wat mankeerd die nou, eerst benst ze an verjoagn en nou zitst der achteran om dat e vot is?” “Benst ook nait zuver wel.”

Wel was nou de inteligentste raiger of viever bezitter?

Vandoag, (22-11-2023) verkaizingen, goan wie aalmoal noar stemlokoal om weer te stemmen, op dai je denken dat door woor je op stemmen, het beste met je veur hebben.

Bliekboar is dizze tied toch hail aans met ’t omgoan met elkoar.
Soms sloan ze in de Twaide Koamer mekoar met woorden om de kop. En steeds grovver, hou moak ik de aander of. Dat het toch ook invloud op stemmers, of nait dan. Der bennen stemmers dai zo kwoad kennen worrn dat ain de partijlaider de kop in wil sloan.

Mor wie goan stemmen, hopeliek wordt weer aans.

Ik mag groag lezen ook Grunneger verhoalen, en mien grode veurbeeld is altied al west de schriever Jan Boer. Geboren in Röttum. Hail bekwoam onderwiezer west en loater leroar an kweekschoul en doornoa ook nog inspecteur van ’t onderwies.
Hoi ging regelmoateg bie schouln laangs om te kieken hou leroar en leerlingen met elkoar omgingen. Hou der omgoan wer met het leren en of kinder het opnamen en veul meer.
Vrouger zat hoi ook wel bie ons achter in de klazze, man was veuls te groot om in schoulbaank te zitten, mor zat dan op stoul stoef tegen de kasten achter in ’t lokoal.
Schreef nou en dan wat in zien boekje en stelde wel es vroagn an kinder.

Mor boetn zien waark was’t ook een hail bekwoam schriever van Grunneger verhoaltjes. En was een huile guie veurvechter om de toal in stand te hoaln, Wis met waineg woorden, hal wat te schrieven of te zegn.
Jan Boer haar een guie bronzen radiostem en las bij Radio Omroep Noord verhoaltjes veur, schitterend. Mien pa een groot laifhebber door van, zat dan met ain oor tegen de radio an te luustern.

Wie komen wel es in Leer in Duutsland, kiek ook altied evm bie boukhandel Schuster in De Mühlenstrasse noar bouken over of oet Grunnen. Kom ik door boukje tegen schreven deur Jan Boer, “Hogelandster Verhoaln”, soamsteld met verhoaltjes dai hai in end viefteger joarn ploatst haar in Naisblad van het Noorden,

Ik was der guster in an ’t lezen en kom verhoaltje tegen over Jaantje dai dikke griep te pakken haar en thoes zit, nait noar landbouwschoul ging. Heur moeke brengt heur kop kovvie. Het stukkie hait “Dagdreum.” Doorin kom ik hail veul plannen en oetsproakn tegen van aal dai liesttrekkers en mor aal oetsproaken, woor zai veur stoan.

Hier volgt een dailtje van ’t stukkie; Jaantje zegt dan as ik Keuningin zol wezen:

“Hou ik dan zol regeren, ruip ik ale ministers bie n ander. Dai bogen dan veur mie en moggen ze altemooi heur ploats iennemen. Den zee ik: “Heren, d’r mout wat gebeuren vandoag ’t Volk wil hemmen, dat er goud veur heur zörgd wordt. Om te begunnen mouten lasten omleeg.
Boeren veuraal jammeren, dat ze veur niks aarbaiden mouten. Dat mout aans! Hou, dat mout ie mit n kanner moar ais oetprakkezaaiern.
Den zee ik tegen onnerwiesmenister: “Ie bennen een hail kloare kerel mit joen schoulen boudel, mor denk nait allain aan ’t leren, hé. Kiener mouten veul laanger vekaanzies hemmen en veul meer vrije tied.
En tegen vrijetiedsmenister zee ik den: Zörg dat er van alles in overvloud komt: sportvelden, gemestieklokoalen, iesboanen, steeën doar ’t volk zuk vertreden ken. En denk veuraal om jongelu: dij mouten heur goud oetspringen kennen, aans worden ze vrantreg en hiepkonterreg!
En tegen hoezenbouwmenister zol ik zeggen: Denk om jongelu. dij geern trauwen willen. Zörg, dat er n bult goudkope hoezen komen. Want van ’t jonkvolk mout ie ’t loater hemmen!
Nou, en zo zol ik nog n uurke deurgoan en den stuurde ik aal dij menisters aan ’t waark.”

Dat bennen tocht zelfde oetsproken as aal dai toukomstige Twaide Koamerleden aalmoal doun? Of nait dan.
Dan is der noa meer as 70 joar niks nais onder zun.

Wie hebben stemd, nou mor ofwachten, aans kennen wie nait.

Lest luip ik langs t olle Winschoterdaip, in d’ Oosterpoort, de wiek woar ik woon, bie schepen laangs dai doar aalmoal lagen. ’t Ben aigenliek meer hoezen dai drieven ja, met aal dai opbaauw. Voaren kinnen ze nait meer, allain mor drieven. Dat was vrouger wel aans, ik docht aan dai tied dat ter nog drok voaren wer deur t Winschoterdaip.
Veul schepen, mainst tjaalken, langs de wale lagen as der gain waark was.
Schepen om vrachten te vervoeren, mor der waren ook gounent dai s winters stil lagen zoas kermisraaizeger Bosmoa dai draaimeulens en schommelbootjes haar. Waren in Verlengde Frederikstroat goan wonen, mor zummers voarden ze mit boot noar woar Kermis holden wer.

k Herinner mie veurval toun ik n jonkie was, luip k bie schepen laans en zag n mooie tjaalk, netjes in de vaarve, opgeroemd, mooi om te zain. Roeffie der op, loeken die veur de roamen kinnen, klapdeurtjes veur ingang met bovenop schoefloek mit troaliereuster der op. De schòsstain was zo moakt dat de maste der in kon liggen. Toun ik zo ston te kieken heurde ik lewaai, gestommel en geblèr in dat roeffie. Bliekboar haar schipper roezie met zien vrouw. Gommesdoagen wat ging ter omweg. k Wol deurlopen mor op dat moment ging schoefloek open mit n smak, en werden de deurtjes open smeten. Schippersvraauw kwam noar boven, t heufd en scholders kwamen boven roeffie oet, mor verdwenen gloepens vlug weer. Deurtjes wurden dichtsmeten en schoefloek der weer boven schoven. Roezie ging deur, t loek wer weer open schoven mit n smak en deurtjes open gooit. Schippersvraauw kwam weer noar boven tot mit heur scholders en nog sneller verdween ze weer. Deurtjes wurden dichtsmeten en t loek weer dicht schoven. Dat haile gedou herhoalde zug nog n poar moal.

t Bleek dat schipper heur an de bainen weer noar beneden trok. t Mot vast wel zeer doan hebben as ze aal over dat trapje hen trokken wer.
Vond hartstikke zieleg veur heur. Mor k mot zeggen dat t toch ook wel komisch leek. Zo was ze der, zo was ze weg. Dee mie denken an zo’n duveltje oet een deussie.
Veul loater toun t duuster was, ben ik der mor even weer bie laangs lopen, alles was bliekt weer bielegt, pais en vree zeg mor, want schippersechtpoar zat mit zien baiden in t roeffie bie toavel onder braandende petroleumlaampe soamen een borreltje te klokjen.
Ben oplucht weer noar hoes lopen.

Tegen twai uur kwamen laifhebbers veur de rondlaiding deur Oosterpoortbuurt bielkoar op houk van Palmslag en Oosterweg. Der waarn zowat twinnig dailnemers. Kloas, de rondlaider streepte noamen an dai zug aanmeld haarn. ’t Was voak verrassen wel laifhebbers waarn, soms waarnd er haile guie anheurders, mor t gebeurde ook dat er dailnemers waarn dai dochten meer te waitn dan Kloas.
En voak kwam der an ‘t end, noa dat Kloas vroagn beantwoord haar, nog aine met: O, joa nog evm dit, en dan kwam er voak een hail verhoal moar gain vroag, en wol men heur aign verhoal spuien.

“Menske, je bennen der allemoal, wie goan vandoag in ‘t heden es kieken en luustern noar vrouger.” “Op houk woor wie stoan was an de overkant Veemarkt. Van hier tot an de Meeuwerderweg en tot an de Trompsingel, was groot terrain, gedailteliek met overkappingen en overal metoalen hekken woor ‘t vee aan vast zet wer. Peerden, kuien, zwienen, schoapen alles wer verhandeld. In 1970 wer Veemaarkt verploatst naar de Sontweg. Door is ’t ook al opheven en worren nou meubels en zukswat verkocht.” “En hier is ook alles vot.”
Stapt der man noar veurn: “Evm dit, aal kroegen ben ook vot meneer”.
”Dat klopt hoast allemoal, allain ‘t Amstelcafe is der nog, dat haitte eerst De Ole Veemaarkt.” “Nee”, roupt aander: “Dat was Roggen.”
“Heren” valt Klaas in, “Der waarn veul cafés, wel tiene.”
“Nou” ropt ‘n aander, “an Veemarktstroat waarn 9 cafés, 2 kovviehoezen en 2 hotels meneer.”
“Ken best.” vervolgt Kloas, maar geliek was weer aander: “Evm dit, wat docht joe van Café de Oude Tjalk?” “Nee, dai zat an Meeuwerderweg hoor, dat was gain Veemarktstroat.”
“Heren ‘k wol ‘t evm hebben over Veemarktstroat, dai ook vot is.”
“Evm meneer hè, dat is nait woar want van Bonte Bruge tot an Trompkoade is nog Veemarktstraat hur.” “Ho evm,” ropt ‘n aander, “De heufdingang van ‘t Conservatorium is aans ook nog aan de Veemarktstroat.” En valt der weer ‘n aander in: “Wacht evm door bennen ze met bezeg, naibouw, zal ook wel aandere noam kriegn.”
“Heren ‘k wol t evm over Veemarktstroat hebben, zoas ‘t was is nait meer, mor ze hebben n guie noam vonnen: Palmslag, noar ‘t handelen van veehandeloaren tot loaatste slag, haarder dan eerdere volgt as endbod en koop doar met beklonken is.”
“Nou wie nuimden dat gewoon handjeklap meneer hur.”

“We lopen endje verder,” zegt Kloas: “En hier was ‘t Hotel, Café Restaurant vestigd van J.J.de Vries en ……..” Vaalt der weer aine in: “Even dit meneer, der zat achter ons café Wichers hur, en an aandere kant van de Vries was café Kok” verkondigde weer aandere dailnemer. “Mor ‘k wilde zeggen hier bie De Vries zat ‘n Quarantainestaal woor kuien tiedeliek stald werden veur ze noar boettenlaand verscheept werren.” “Door mos ‘k kuien weghoaln meneer.” “Dan bennen joe ‘n Heinkens, want die raisden met noar Griekenland om ze onderweg te verzörgen.” “Joa meneer.”

“Mooi dan loopn wie verder.” en ze komen bie ‘t grode grasveld, “Wat joe hier zain is ‘t Cultuurcentrum de Oosterpoort en op de ploats dit grasveld haarn ze een openlucht theater docht……. “ “Gelukkig is ’t nait gebeurt meneer, haile politiek is al theoater meneer.”
“Ze hebben ons Veemarkt ofnomen meneer.” Vaalt ander bie: “Evm dit en al onze cafés.” Springt ander bij: “En veural de drokte, de diverdoatsie, ‘t waark en aal mensen, wie bennen hoast de lesten die ‘t nog na kennen verteln.”
“Mor toch is de noam Palmslag goud oetdogt,” pebaard Kloas nogmoals. “Meneer, wie waitn wat dat betaikend, dat mot je metmoakt hebben, letst was der n doame dai docht an palmbomen, mooie strand of zukswat.” Vaalt aander in: “Ik heb lest aine heurd dai dogt dat hier een slag leverd was, net als bie Hailigerlee.”

“Heren wie loopn endje deur en loopn Palmslag of tot bie’t conservatorium”, blievm stoan en Kloas begunt te vertellen over n gezin dai door woonden, prompt in rede vaaln deur ain van dailnemers: “Even dit, dit was gain Veemarktstroat mor Holtzoagerstroat meneer, want dai lag recht tegenover de Duukerstroat.”
“Joa, de huudege Holtzoagerstroat ligt door”. Kloas wist noar ‘t zuden. “Meneer, dat was de Cubastroat.” Ropt aandere man: “Waitn joe wel hier woonde?” Prompt ruipen de dailnemers in koor de noam van ‘t bewuste gezin. Haile appaarde kerel.
Kloas wol nog wat verteln mor kreeg de kans nait. “Meneer even dit hè, ik krieg beheurliek dörst kennen wie niet evm aargens wat drinken?”
Kloas zee: “Ik wol joe veursteln in ‘t conservatorium te goan kiekn en in de kantine kovvie te goan drinken.” “Hebben ze door gain borrel meneer?” “Dat wait ik nait, maar ‘k denkt ‘t nait.”
Ze sloften allemoal achter Kloas an ‘t gebouw noar binnen.
Elk kreeg een kop kovvie en gingen zitten an grote toavel.
“Meneer even dit, wie zitten nou op zulfde ploats woor vrouger baanden weer nai moakt werren, hier zat Recap, ‘t is aalmoal opgebrand, weg.”

Kloas ging in ’t ende en nam ‘t woord: “Heren de kovvie en cake is u aanboden deur ‘t conservatorium en wie benn an ‘t ende komen van onze wandeling.”
“Nee, toch zeker, gommesdoagn, der is nog veul meer te zain meneer.”
“Dan doun wie dat aandere moal, ik geef joe zo ‘n koartje met mien adres en hou je gewoar ken worren veur aandere moal.”
“Wel het nog ‘n vroag?” “Meneer komt u ook oet Oosterpoort?”
“Joa. Heulemoal.”
Der kwamen nog wat vroagn en toun Kloas de loatste vroagen haar beantwoord gaf e aal dailnemers koartje met zien adres, telefoonnummer en E-mailadres.
Noa en poar doagen krigt Kloas ‘n E-mailbericht van ain van dailnemers dai nog ‘n partij waitenswoardigheden wis op te nuimen.
Onderaan stond: Evm dit, meneer ik vond t ‘gloepens mooi, ‘k heb genoten, evm weer in vrouger, mor volgende moal mot u wel wat meer verteln hur, u het nait veul zegd onderwegens.
Mor nogmoal bedankt meneer.

Veur heul veul joarn leden, ‘k was nog jonkie, kwam der wat nais op maarkt,
Deuzen met koukies van “ LU Kokeu de Bastonje”. Mien moe wol dat wel probairen en kocht een deuze. Moe nam koukie en ik kreeg ook aine. Donkerbroen met ribbels der op.
We Stipten dan in de haide sukkeloademelk, dat was lekker zee moe, joa dat von ik ook. En we namen nog aine.
En dat ging zo deur tot haile pak leeg was.
Joa mien moe was lekkereter net als ik ook worren ben.

Koukies waarn der bie ons altied.
En koukies he, wait je wat ze heul lekker von schoemkoukies, sukkeloade betons, toun nog zunder sukkeloade an onderkant, en van dai torentjes mokka, wit of rose. Aal moal aandere smoak. En der was ain bakker in Boetn Oosterpoorde die ze moakte. Mien moe gaf mie opdracht door ze moar evm op te hoaln.
En ik loop noar de Annastroade en docht opains houveul mot ik aigenliek ophoaln. As ‘k allerhande moz ophoaln bie bakker Boersmoa op Frederiksplain most altied ed pond wezen, och dan wait ik het wel ja.
Ik kwam bie bakker van schoemkoukies in Annastroade (door zat op nummer ain bakker J.Boekema) en ik zee mot evm schoemkoukies veur mien moe hebben, “Houveul mien jong?” Vruig vrouw van der Veen achter teumbaanke, ik antwoorde: “Pond”.
Ze keek mie verboasd an en vruig: “Waist dat zeker?’ “Netuurliek”, “Mos altied pond ophoaln”. En ze dee van alles wat deurelkoar in de puut, man ’t wern drai dikke puuten vol. Ben thoes komen met dai drai dikke puuten, moe zee: “Houveul hest wel nait”, ik zeg: “Pond”. Och zeg ze, “geft niks jong, kommen wel op”.
Volgende dag waren ze al op her.

Veul joarn loater kwamen wie wel bie V en D op Groode Maarkt, en door haarn ze opains aalmoal schoemkoukies te koop. Ik stond der bie te kieken en overdocht de schoemkoukies oet verleden. Mien vrouw zee: “Wat stoatst door nou te kieken?”
En wie hebben ain ons metnomen.
Nog weer zoveel joar loater haar V en D een haile verkoopstend met aalmoal schoemkoukies. Mor ston der bie Macarons, nai veur Grunnen. Rond en twai dailn met creme der tussen anelkoar plakt. Smuiken bitter, wern mandeln en kokos in bruukt.
De gewone schoemkoukjes was volgens mie allain met poejersuker en aiwit, netuurlijk ook smoakje eerbij, vanilie of mokka en sukkeloapoeier.

In onze wiek Boetn Oosterpoorde stoan aalmoal woningen van Woningbouwveraineging Nijestee, (vrouger haitte dat Gruno) Wie zaten in begun tachteger joarn in bewonerskemizzie, ze haarn mie vroagt als veurzitter en wie haarn ook secretoares, een vrouw op leeftied (tachteg), mor goud bie en een heule guie en bekwoam. Mevrouw Holwerda. Moandelieks haarn wie overleg met veurzitters van alle kemizzies soamen met bestuur en directie en dat was op kantoor van woningbouw aander kant stad. Ik mog in vervolg met heur wel metriedn zee ze, kom mor bie mie. Dat was stroat verderop. Volgende keer loop ik op tied noar heur tou. Ze komt tot hoes oet en lopt noar de auto, ‘n Daffie, niks miz met. Auto was veuroet stroat in reden en zai woonde an doodlopende duil. Ze stapte in auto en ik an de aandere kaant. Noa dat ze start haar geft ze stroal gas, scheurde achteroet en met een zwaai ston geliek aansom. Ze ree met flinke gang Meeuwerderweg op, en joekelde deur noar stoplichten bie Oosterpoortenbrugge woor ze geliek stil ston en ik klapte zewat tegen ‘veurroet an. Ik docht dai ken riedn, nait zoezen, gas geevm. Ik ging mie mor met baide handen tegenholn an veurkaant. Veur da’k der aarg in haar, was’t gruin, wie waarn aal aan aander kaant van’t kruuspunt. Mor goud dat met heufd vast zat, aans was der ofvaaln en haar e achterin legen. Wat n gang, mor nait haarder as viefteg her.
Volgende kruuspunt bij Herebrugge stond ze weer promt stil, t vuilde of der ankers oetgooid waarn, en ik schoot weer noar veurn. Ik bleef mie mor vastholn, ‘t was een snelle. Volgende kruuspunt bie Emmoabrugge ston ze weer binnen haalve tel stil. Nou mot je waitn dat door vaaier rieboanen waarn; rechtsof, linksof en twaai veur rechtdeur. Wie stonnen in rechste van rechtdeur, Noast ons in boan veur rechtdeur kwam grode slee te stoan, ik docht Jaguar. Bestuurder, een man, keek in onze richten met minachtende grijns op zien snoet, zo van most hun es zain in dat Daffie. Veur da’k der op verdocht was schootn wie as Apollo raket weg richten Eelderbrug. Ik heb achterom keken, man in grode slee ston nog veur streepe met open mond vol verboazen, zo van wat was dat.

Verschuidn moal ben ik metreden, Niks miz met, ze was heul bekwoam.
Bent nooit vergeten en elke keer as wie es op de grode weg rieden en ik zai vrachtauto rieden met noam Holwerda, denk ik der weer an terugge en krieg een lach op mien gezicht, oardige vrouw.

POORTERPROATJES

k Heb t wel es over mien breurs had die allemoal in de kustvoart zaten. De jongste van hun kon de verlaiden nait weerstoan en haar in Engeland een stel blaauwe grasparkieten kocht. Had e op zee bliekboar een beetje ansproak. Op ongeregelde tieden kwam e wel es thoes de femilie van alles op de hoogte brengen en netuurliek om de voele was en t verstelwaark achter te loaten.

Op zo’n keer zee e tegen mie: “k Heb veur die een poar echte Engelse parkieten metnomen, pracht baissies, mooi in de veren.” k Haar nog nooit vogels had, t leek mie wel wat. “Most ze wel zelf even van boord hoalen.”
Van boord hoalen, vruig ik. “t Schip ligt in Delfziel, kenst zo met de buzze met mie metrieden as’k weer noar boord goa, kenst geliek de voele wazze met noar hoes nemen”.

Mien olders vonden t goud, dus ik met mien grode breur met de DAM buzze noar Delfziel tou. En doar lag dat schip, een grode gries met widde boot.
Ze wazzen bezeg met karton te loaden. Een man in een indrukwekkend uniförm (doeane of zo) ston op de koade bie t schip.
Ik schugter achter mien breur an over de gloepenssmalle loopplanke kwammen wie in zien hut woar t kooitje met de blaauwe parkieten hong.

Mor toen kwam t: “as ze straks metnemst most ze nait zain loaten an de Doeane, want die mag t nait waiten dat ze van boord goan.”
Woarom nait vroeg ik. “Ze mogen dat nait waiten, das strafboar.” Benst mie ook een mooie, ik as schijtliester mos met die vogels bie die man langs, dat dou ik nait.

Zo ast mainstal gaait met grotere breurs hoi drong zo an da’k wel mos. Hoi probeerde mie gerust te stellen, “We doun de heule kooi in een kussenslope en stoppen de voele was der rond om tou, liekt het net ofst een pongel wasgoud hest.”
Zag’t nait zitten, ston in twijstried, met lege hannen noar hoes of t er op woagen. Zag t al veur mie dat ze moi neerschoten as smokkeloar.
Protesteren huilp nait meer, mos flink wezen en nog meer.

Kwam met bainen van elestiek, klapperende tannen en bevende handen de loopplanke of. Mos doun of der niks an de hand was, mor hou mos dat?
Ainmoal op de koade keek die man in uniförm dudeliek noar mie, dee een poar stappen in mien richting, mos ik nou haard wegloopn, nee rusteg blievm, begonnen die parkieten (die bliekboar de boetnlucht roken) ook nog te kwettern, veur nood probeerde ik ook mor te fluiten hopeliek docht die man dat ik het was, begonnen die rötzakken nog haarder.
De man stak zien hand omhoog, ik denk ben der bie, “moi” ruip e, keerde zug om en luip terug.

Met lood in de schounen laip ik verder, ging deur het poortje, linksof noar de bushalte, de buzze ston der al, ging al haarder lopen, gedureg achteromkiekend of k ook achtervolgd wer. Achter de poest stromppelde ik de buzze in. “Rusteg mor” zee de chauffeur “liekst wel een stoommachine die onder te hoge druk stoat, vertrek pas over een haalf uur her.”

Ging achter in de buzze zitten, de kussensloop op de grond noast mie neerzettend. Om te veurkomen dat ze mie hier zagen zitten lait ik mie heulemoal onderoet zakken. De chauffeur kwam verboasd kieken “of k meschuin nait goud worren was.”
Mien breur ook, as e nog es wat het.

As kind snap je alles nait, mor je denkt der wel over noa.
Mor sommege dingen goa je ook loater nait begriepen.

Neem nou vrouger toun wie op boerderij woonden, nait dat mien pa boer was, joawel petroleumboer, en op boerderij haar e roemte zat veur zien opslag en zukswat.

Twijmoal in t joar kwam n man an de deure, klain, krom, gebogen, met herenfietse met pakkiesdroager an de veurkaant woar hai grode kovvers op vervoerde. Ook haar e nog wat jutetazzen an t stuur.

Ask mie nait vergis haitte dai man ‘Ide’, t was aigenliek n marskroamer, een negotiekerel dai van alles en nog wat te koop haar.
Van schuddeldouken tot kampferbalen, bozzels en kammen en nog veul meer.
Ik wait ook nog dat e rek haar, op zo’n kartonnegie.

Mor wat hai nait haar wazzen vlaigenvangers, een rond deuzie woar je t blauwe doppie òf doun konnen en doaronder zat n rood droadje dai je met n punaise in ain van de baalken van t plevon drukken konnen en dan trok je t ronde deuzie noar beneden en ontston der laange strook met bakkege stroop woar de muggen en neefies an vast kleven.

Mor dan komt t, as mien moe zummers vruig: “Hest ook vlaigenvangers?” zee Ide promt: “Nee mevrouw”. Mor as e swinters laangs kwam en mien moe vruig: “Hest ook moddebalen?” Antwoorde Ide: “Nee mevrouw, wel vlaigenvaangers.”
En dat is elk joar zo bleven, ook al zee mien moe most zummers vlaignvangers hebben en swinters moddebalen.
Mor of e dat nou nait begreep, wie zallen t noeit waiten.
En as kind snap je der heulemoal niks van.

Joaren loater kommen wie in Stad te wonen.
Midden in de zummer op n snikhaite dag komt der n man an de deure, kört ronde gedrongen kerel, met n ronde kop dij altied rood was.
Hai pruit gain Grunnings mor t was net zukswat as bie t radioprogrammoa woar mien pa altied noar lusterde ‘Klain Rieksie oet Drente’.
“Mevrouw Kupers mot je ook törf hebben?”
As kind dink je dan toch, dat is weer zo ain dai altied in verkeerde tied komt.
Wel komt der nou op snikhaite dag om törf te verkopen.
Doar snap je toch niks van.

Mien moe bestelde törf en dan kwam t mannegie brengen in de haarfst. In grode jutezakken sjouwde mannegie alles de kelder in. Dat was aal trap òf en weer op, t zwait luip hom dan in stroaltjes van t heuft òf en t was net of e bie elke zak n roder heufd kreeg.
In de kelder wer alles netjes opstoapeld.
Wie konnen de winter an.

En elke zummer kwam t mannegie weer laangs, altied op n haite dag.
Mor begriepen, nee dat kon je t as kind nait.

Veul mensen bennen doodsbenauwd veur spinnen, ik ken mensen dai n vlaigenmepper hebben en elke spin of aander vlaigend beessie dat ding der tegen anholn en je heurt zsst en t baist is dood.
Veul vrouwn ben as de dood veur ze, terwiel in Nederland gain gevoarlieke en giftege spinnen bennen.

Is n spin nou zo gevoarliek, nee heulemoal nait en ‘t bennen best nuttege baissies.
Ze vangen heul wat muggen of neeffies dai ons aans mor lasteg vaaln of lek prikken ja.
Angst veur spinnen komt het mainst veur bie wichies en vraauwen, veul minder bie jongen en kerels. Geleerden zegn de angst komt mainstal van traumoatische ervoarn.
De kruusspin is een van de grootsten, ‘k heb keer aine taikend op wit kartonnetje en in houke van koamer plakt, schoonzus was wild, help, help wel hold dai spin hier weg, vlug een beetje!!!

Wiz je wel dat spinnedroaden hartstikke staark bennen? Ze ben 5 keer zo staark as stoal, het onderzuik oetwezen. Elke spinnedroad is soamensteld oet doezend nano gewonden droaden.
Spinnen kennen prachtige webben moaken, as je goud kieken is t n kunstwaark, net een wiel zeg mor. Mor wiz je wel dat droaden dai noar boetn goan de spoaken bennen en nait plakken en dai de spoaken in t rond verbinnen plakken. De spinne lopt over de spoakn. Spin het in dat klaine lievvie verschillende kliern dai bepoalde droaden moaken zoas plakken of dreugen.
As n spin web baauwt, loat hoi ze deur de wind metvoern noar aandere plekken om zo stevege lienen te moaken om zien web vast te zetten.

Ondanks dat der veul baang bennen veur spinnen, mor volwassen vrouwen moaken ook wel borduursels van spin op wit heufdkussens. Of roamwaark van holt met doarin n spinnenweb met zwaarde spinnen.
Veul borduurde spinnen zitten in n web as kunsstuk, gehoakt of borduurd.
Tegenswoordeg heb je dreumenvangers, dat bennen toch ook spinnenwebben.

Met kinder op bewoarschoule wer in de haarfst kastanjes en ekkels zocht om wat van te moaken, ook spinnen. Kastanje en zuurprikkers, rondom der inprikken, wollen droadje vast knuppen an kastanje en dan zig-zag om zuurprikkers doun en dan hol je droadje vast en loat hom ofrollen.
Lutje bunzels konnen ook mooie spinnen knippen oet opvoaln papier.
Heule mooien moaken ze voak bie spooknachten wat overwaaid is oet Amerikoa.
Mooien ken je moaken van een pompoen as lief en poten van piepereukels..

Veurn poos leden was k in n Grunnings dörp en zag jonkie lopen met wat wat ik nait begreep, even beter kieken, joaheur, dacht ik het nait, dat haar ik vrouger ook wel es doan. Een boegzoam takkie van wilg of zo rond boegen en de oetendenden bie elkoar binnen met stukkie droaketouw. Zo heb je n klaine badmintonrekker zunder snoarn een ovoal frame dus. Doormet ging je alle spinnewebben bie laangs en dan dee je dat ding achter t web zodat je hom met nam. Dat dee een aantal moal, dan ging je bloumpies zoas madeliefje, of lösse bloadjes van grotere bloumen moaken en muik je n (collage) schilderijtje van bloumen.

Wie hebben zelf een spin met web in de koamer hangen, van iezer mot ik zegn. Ooit keer kocht van patient van de Van Mesdaghkliniek dai hom door moakt het bij arbaidsterrapie.

Opschoten jongen as dai vervelend waarn stopten ze wel es spin bie jurk of blouze in van jonge wichter, most es kieken wat der gebeurd. Wie waarn dan redder in nood.
Net as wie ook wel es n kunstspinne kochten bie Mulder an t Zuderdaip en dan op t aanrecht neer zetten.

Wie genottern op dit moment van n dikke spinne bie ons achter thoes. Het groot web moakt en der vlakbie het e n ofdakje woar e onder schoeln ken en nait opvaalt veur de vogels. Der zit noameliek een klimhortensia en ain van oetbluide bloumkes hangt der met opening noar beneden, een kelkie zeg mor. Door persies in. En wait je, het met baide veurpootjes altied de lange droad vast en zo gauw hai bewegen vuilt loopt der roazend snel op of. Pakt dan de mug, wespe of neeffie of wat dat ook met koegelsgeweld in. As e honger het nemt het t met noar zien ofdakkie, en aans bewoard hai hom an ziedkant van t web.
As der aargens wat van t web kapot komt repereerd hoi dat votdoadeliek.
Ze kennen zo haard lopen, hoazewindhond is der niks bie

Ik zol ook mor es n spin en zien web goud bekieken, je zal verteld stoan zo ingenieus man.

Soms kom je ‘n woord tegen wat verwarren ken zaaien, ik bedoul in Grunnens met aine dai dat nait ken.
Neem nou Puutje, elke Grunneger wait dat wie dan n pampiern puutje bedoulen, voak een broene pampiern puut zoas bij gruinteboer waitje. Mor in loop van de tied bennen der plastiek droagtassen komen, nuimden wie ook wel n puutje, droagpuutje zeg mor. Nou waren wie ooit op verjoardagsvesiede bie zus van mien vrouw. Der waren netuurliek ook veul aandern, ook onze schoonzus oet Amsterdam. Nou is t zo dat zai van oorsprong oet de Jordaan komt, en dat is weer wat aans as Amsterdams. Mor goud, toun wie weg wollen goan zee zus van mien vrouw: zal ik je nog even wat metgeven? Joa dat was goud ja, ik vroag: hest ook even n puutje der bie. Toun ging ’t mis, mien schoonzus oet Amsterdam viel oet, “Hoe kan dat nu, jij een puutje?” Ik zee: “Joa.”Maar jij ben toch geheelonthouder, waarom vraag je nu dat een puutje mee? Dat klopt toch niet?”
’t Wer n haile diskussie, wat n boudel. Mor ze het oetlegd, bie hun was een puutje een gloazie jenever en dan n gloazie op n pootje.
Bennen wie toch beter of met pepiern puutje, of nait dan.

Aander geval, ‘k haar een collegoa dai Nuver haitte. Hai wis te vertellen dat dat oorspronkeliek ofstamde van de Hugenoten dai ooit oet Frankriek vlucht waren. Mor goud, wie gebruken voak ’t woord nuver ook ja. Dat hest nuver doan, of wie zeggen n nuver wichie, dat betaikend dus mooi of goud, en in elk geval mooi, goud, bie de hand of flink as betaikenis.
Terwiel je dat in Vraisland nait motten zeggen want door betaikend nuver gek, das toch dag en nacht verschil, of nait dan.

En wat docht je van tuut, Grunnegers bedoulen dan een smok (kus) of een kip. In buurt woar ik woon was ooit aine dai Haarm Heinkens haitte, mor deur elk en ain tuut nuimd wer. Was aigenliek zien bienoam omdat hoi wel handelde in kippen en aaltied tuut nuimd wer.
In Vraislaand zeggen ze gain tuut tegen een kip mor wel tegen een kus of zoen.

Mor het aargste wat ik ooit metmoakt heb was gebeurtenis toun ik bie holthandel waarkte. Wie haren ook heul veul ploatmaterioal te koop boeten het massieve holt. Een haile goie klaant was scheepsbouw- en betimmeringbedrief Van der Werf in Sneek. Dai dag kwam meneer van der Werf trots met zien nije Mercedes Benz het terrain op rieden met grode vairwielege aanhanger der achter, bestuurboar.
Hai mos veul ploaten hebben, meubelploat, spoanploat, hard plestiek ploaten en nog veul meer. Mot je waiten dat dat dreug is en ken spekglad wezen ja. Van der Werf mos achteroet rieden met dai grode aanhanger en dan n schaarpe bocht moaken en vruig mie of ik even kieken wol of t goud ging. Ik zee tegen hom: mot je nait eerst dai ploaten vastbinden? Nee jong, mot door ja ook nog wat weghebben. Ik zeg nogmoals: bind het nou even vast, ’t spul glid her. Komt wel goed zee e. Kijk jij even? En dat dee ik.
Hai moakte de bochte goud en ik ston der achter en ruip “ ‘k ken net”, goa mor deur.
Van der Werf trapte as een gek op de rem en de haile stoapel ploaten schoot over zien naie Mercedes hen, dat was nait best. Hai kwam de auto oetstoeven en brulde verwilderd: Het kan je wel. Ik zeg: dat zee ik ja.
’t Ken net in Grunnings ken t dus wel, in Frais ken t nait.
Zukswat vergeet je nooit weer.

Hail wat aans.
Soms komt het dicht bie elkoar zoas in Grunnen en Drenthe.
In dizze tied eten wie in Grunnen Naijoarsrolletjes of Gelettes.
In Drenthe zeggen ze knieperdie en opgerold bent rollegies of knieperties in ploats ven gelettes.

Loat je dat in elk geval smoaken.
Veel zegen in ‘t Naije joar

Ik las t op Dideldom, verhoal over Sprutternust, ik wait ja ook nog wat over sprutters.

In joaren da’k bie Fijnhouthandel Stoit ant Houndaip in Stad waarkte haren wie tiedens broudseizoen veul overlast van Sprutters.
Der was een ôlle loods dai an drai kanten ofsloten was, an daipskaant zaten aalmoal deuren, dai wuiren voak openzet zodat t holt dreugen kon.
De aandere kaant was open. Loods was baauwd op haile dikke poalen, wel 13 doem dik, net as in boerderij lagen door liggers woar van bovenverdaipen op ruste en hoast boven aan zaten schune droagbaalken woarop de baalken van dak leunden en zo was boven op de dikke stoanders roemte tussen dak en poale.
En dat was genog roemte veur Sprutternusten. En dai kwamen elk joar weer, der waren wel es vief nusten.

Op bovenverdaipen lag allemoal stoomd Beukenholt in verschaiden moaten netjes opstoapeld.
In brudseizoen van de Sprutters kon je beter nait op zolder komen, levensgevoarliek.
Der waren klanten dai zulf het holt oet zuiken mochten, mor deurlopend kwam zo ain verschrikt en bandiezend noar beneden met de vroag: “Wat is dat doar boven, ik wer aanvalen, levensgevoarliek ja.”

En dat was ook zo, as je in dij tied boven wezen mozzen en der was n Sprutter in de buurt, mos je oetkieken, veur heur waren wie bedraigers van t nust ja.
Dai vloog met scheervlucht recht op je of, met zo’n gloepens haarde snelhaid, t leek wel n stroaljoager dai n aanval dee. Ast nait wegdookst en tussen t holt liggen gingst, haren ze t op joen kop munt. Dan wast wel n jachtvlaigtuug met vliemschaarpe snoavel der op.
As je roakt wazzen, mos je wel eerst noar beneden veur Jodiumflezze, zat der echt n gat in.

k Von Letiense noam: ‘Sturnus’, dut mie dinken an n jachtvlaigtuug.
In dai tied gingen wie wel met n helm op noar boven tou, want je wis ook nooit van welke kaant der aine ankwam. En soms huilpen ze mekoar, kwamen oet alle houken.

Bennen best mooie vogels, net of ze elk joargedtiede aander klaidje an hebben, swaart, met gruin of purpern glans of haildaal spikkeld. Mooi man. En in sommege tieden vlogen ze met n swaarm van doezenden in lucht of ze n daans oetvoeren, liekt t of ze as blad an boom in ain keer aandere kaant opsluigen, gloepens mooi.

Ben echt femilievogels. Ik luip regelmoateg met hond rondje deur t Zuuderpaark bie ons, woar allemoal grode herenhoezen stoan, veul met klimop begruid. Dat was veur hun de overnachtingsplek en of ze nait sloapen konnen, wait k nait, mor dat gaf zo’n keboal dat je doar nait met n aander proaten konnen, zulfs hond keek omhoog zo van wat doun joe doar toch.

Dat bie mekoar komen zag ik voaker. Ik kwam wel es op station in Utrecht, onder dai overkapping zaten soavonds wel doezenden te kwettern, heuren en zain verging joe.
Stem van omrouper kon k nait meer verstoan.
Nou ken dat nait meer, hailemoal nije overkapping, gain stee meer veur Sprutters.

Toch bennen t mooie vogels.

Altied al heb ik een gruwelieke hekel om onderweg bie hoge nood aargens goan stoan te pissen. ‘t Is zelfs zo aarg dat ik nait pissen kin as der ain in de buurt stat. Dat haar ik al dou ik veur keuring mos, bie veurbeeld militaire dainst of veur n naie boas.
“Even in potje plassen meneer”.
Konnen ze wel vergeten man. Vaalse schoamte?

Mor soms wast zo aarg dat ‘k nait meer ophollen kon, en as de nood op zien hoogst is. Dan mot het wel es.
Zal je zain dat der dan wat gebeurt, lees mor. Speult zug of in begun zesteger joaren.

Ik heb altied al n stropdazze droagen, der zunder vuil ik mie hoast noakt.
Mien olste breuer het mie leren strupen.
In dij tied as opschoten jongens moakten wie altied rondjes, Grode Maarkt, Oosterstroade, Carolieweg en Herestroat, en mor kieken of der wichter waren dij kontakt zogten.
Ain keer, mos ik heul neudeg pissen, ik noar de ondergrondse op Grode Maarkt.
Toundertied zat der n doame achtern schoefroampie de boudel in de goaten te hollen.
Ik ging noar de pisbak, dee mien rits open en door ston ik te woatern.
Toun ‘k kloar was burg ik t spul weer op, dee rits omhoog, mor toun was t mis.

Puntje van dunne ende van mien stropdazze zat tussen ritsloeting.
Ik mor vörken om dat weer lös te kriegen.
Wat een gehannes, hai wol nait verder dicht mor ook nait meer open.
Ging aal verder veurover stoan en mor roppen en scheuren. Kreeg ter benauwd van. Het zwait luip mie tegen rugge omhoog.
Klopt opains dij mevrouw tegen t roampie an: “Meneer, gaat het een beetje?”
Ik zeg “nee heulemoal nait.” En bleef proberen.
“Meneer as u nu niet ophoud zet ik u eruit.”
Wat een roar mens, zit ik te zwaiten om dij rits dicht te kriegen, wil dat mens mie der oetzetten.

Kreeg t nait veurelkoar en ben der noodgedwongen met de handen veur t kruus oet vlucht. Mot je noagoan as k dat nait doan haar zag elk dat stukkie stropdazze wat der boeten stak. n Aander kon der wel wat achter denken ja.

Rötstropdazze.

Op een Sunterkloasfeest komt der jonkie bie Sunterkloas, stat noast hom en aalgedureg vroagt Sunterkloas wat an hom, en kiekt met schaif oog noar ’t grode bouk of der nog meer in stat over hom.
Jonkie kikt bliekboar met wat der staait en zegt op ains: “Sint Nicolaas mag ik wat vragen?” Dat mot je altied op je teln verdocht wezen, want je ken nait een verkeerd antwoord gevm. Sunterkloas zegt dan: “Joazeker.”
“Kan Sint Nicolaas dat gekrabbel nog wel lezen?”
Dat mot je roazend snel noadenken. ’t Lag hom op lippen om te zegn: “Dat zegt mien vrouw nou ook altied.” Mor dat kon e ja nait zegn..
Hoi kon zug inholn en zee: “Dat is soort gehaimschrift, aans zitten de Zwaarde Pietn der in te lezen.”

Jonkie was tevreden met ‘t antwoord en Sunterkloas haar ’t red..

Ook keer kwam der jonkie dai haar n gedicht moakt, niks miz met, toen e kloar was met ’t veurlezen vruig e: “Sint Nicolaas mag ik u wat vragen?”
“Joazeker zee Sunterkloas.”
“Wij zijn van de zomer met vakantie geweest in Spanje en zijn op zoek geweest naar het huis waar Sint Nicolaas woont.”
Sunterkloas docht , o, o dat wordt gevoarliek, en vragt “Joa?”
“En ik weet nu wie er naast Sint Nicolaas woont.”
Evm stil en toen vruig e en zee: “Weet u dat ook?
Sunterkloas wis evm nait, wat mot je dan zegn docht e?
Hoi probeerd heul diplomatiek te antwoorden: “Netuurliek wait ik wel der noast mie woont, mor ik wis nait dast doe dat ook wist.”
Hoi docht door ben ik vanof ja.
“Zal ik eens zeggen wie er woont?”
Sunterkloas kreeg het benauwd en kon nait aans dan te zegn: “Zeg het mor.”
En met triomfanteliek gezicht zegt e: “De buurman!”

Door zat hoi dan.
Jonkie laip hail parmanteg met kin omhoog weer noar zien ploats.
Sunterkloas bleef achter met gevuil van hoi het mie.

Dut mie ook nog denken an n geval op Hoogkerk.
Elk joar komt door ook Sunterkloas binnen en sprekt kinder tou.
Zo van: “Goedenmiddag kinderen van Hoogkerk, ik ben heel blij dat ik jullie hier allemaal weer zie, en een prachtig lied voor mij ten gehore hebben gebracht.
Mor dat joar der op was nait best, man dai door was haar an ’t haart kregen en kon nait op Sunterkloas intocht wezen.
Mor ze haarn ander vonnen, een tiedeliek vervanger zeg mor..
Kwam op Sukerplain an en dee tousproak op zeurderige toon: “Guiendog allemoal, ‘k ben bliede dat ‘k der ben, ’t laidje wat je net hebben zongen, was goud her.”
Elk en aine keek mekoar an zo van wat is dit.
Volgend joar konnen ze weer beroup doun op de guie.

Joazeker Sunterkloas moakt hail wat met.

t Luip tegen Sunterkloas en ik zat in kraande de klaine advertenties zo ais noa te kieken, k zag verschaiden aanbaidens van hulp Sunterkloazen en zee tegen mien vraauw: “t Is net of t aal vrouger begund”.
Wie zatten der zo wat over te proaten, dou k aan n moal docht dat ter bie ons, dou ik nog n kind was, n hulp Swaarde Piet op bezuik kwam.

Dat zat noamelk zo, mien pa haar altied knechten an t waark en dizze was n Jan, Jan van de ploatse, doar woonde hai.
n Doodgoie jong was dij Jan, hai was allend n beetje te veul in de hoogte oetdijd en woarschienlek was doarbie zien keel en zien stembannen nait mitgruid, mit t gevolg dat e goud zingen kon mor t proaten gong soms hail wat swoarder. Hai kon nait deurpizzen zogezegd.
In t normoale waark gaf dat nait zo’n perbleem, mor as der aine was dij hom strak an bleef kieken wer e stiller en kreeg der hailemoal niks meer oet.

Tegen Sunterkloastied wuiren der overal deur hulp Sunterkloazen boodschappen doan.
Bie sommegen kwam der n echte Sunterkloas of Swaarde Piet kedo’s brengen. Bie ons thoes kwam der nooit aine op veziede. De kedo’s wuiren altied achter de deure zet, mor bezuik van de goudhailegman was der nait bie.

Jan zat ook wel ais bie ons thoes en haar vast wel es heurd dat de kinder kluigen dat ter nooit n Sunterkloas of Swaarde Piet bie ons thoes kwam.
Dou t Sunterkloasfeest aanbroken was zat de haile femilie op n zundagmiddag biemekoar, ook aale klainkinder, dou der inains op roamen bonkt wér en aan deure rammeld.
“Swaarde Piet”, gierden de klainsten en verdold t was n echte Swaarde Piet dij veur de deure ston.

De kinder vlogen hals over kop, over mekoar hén strompelnd noar de veurdeure en luiten Swaarde Piet der in.
Hoi was wel n beetje laank, mor goud, wie wazzen allaank bliede dat ter ais n moal aine bie ons kwam.
dou begon Swaarde Piet te proaten, tenminnen dat wol e, en dat ging mit muite, hai kon zogenoamd nait deurpizzen; “goe..oe..oe.. de.. Mi..mi..mid..midag”.

De kinder stonnen Swaarde Piet strak aan te kieken, hai kon nait meer tot zien woorden oet kommen.
Ie begriepen wel, wel of t was, de kinder traauwens ook.
t Was n roare vertonen, Piet vuilde zuch lang nait op zien gemak, de oldern wizzen nait wat ze doun mozzen, laachen of nait.

Swaarde Piet vuil deur de mand, “das Jan” ruipen de kinder in koor.
Swaarde Piet ston beteuterd te kieken en zee hail verboasd: “ho..ho.hoe..we..we..weten z..z..ze da..da..dat nou, b..be..ben zo goed ver..ver..verkleed en s..sm..sminkt, da.da. snap k ja ni..niks van.”

t Was hom gaauw vergeven, t was ja toch mor een hulp Swaarde Piet.

Regionoale omroup moakte t schierste Grunneger woord van dit joar bekend: ‘Tiepelzinneg’.
Ik docht dat ken ik, lees mor es, zal je t zain.

Ik heb aal ais verteld da’k vrouger nait veul proatte mor k haar toun bliekboar as kind ook n sproakgebrek, as je dat zo nuimen.
Ik kon de RR nait oetspreken.

k Wait nog best dat wie n keer met train votzollen, stoan wie op statsion en om de zoveul tied kwam der n man met n rooie pet op, dij bordje opstak, op zien fluit blies en dan kwam de train langzoam in bewegen.
Dat was ja n machteg gezicht, veul stoom, gefluit en gepoest van dij lokemotief.
Poar moal haar ik dat zain gebeuren en ik zag de man met rooie pet weer ankommen, bordje omhoog steken en fluiten.
Ik wis nou wat der gebeuren ging en ruip hail haard: “Tain vetekt!”
Nou doar is toch niks mis met, mor doar docht mien bruier aans over: “A, jong, leer toch es proaten, t is gain Tain vetekt mor Train Vertrekt!”
Volgens mie zee ik dat, en herhoalde het: “Tain Vetekt!”
Mien bruier kwam nait weer bie.
Zag de leukeghaid der nait van in.
En wér ook noa dij tied regelmoateg pest met mien oetsproak: ‘Tain vetekt!’
Ik kon bliekboar dus nait de RR oetspreken.

Op bepoald mement zag ik n moal n blikken speulgoudtrommel met twij stokken, dat leek mie wel wat.
Ik vruig mien moe : “Moe mag ik een tommel?”
Bliekboar was dat veur mien moe anlaiden veur n goie therapie en zee: “Ast doe trommel zeggen kenst, krigst doe van mie n trommel.”

Ik heb doagen haile dag ‘tommel’ zegt mor trommel kwam der nait oet.
Mien moe weer an de gang: “Most dien tonge rollen loaten, rrrrr.”
Ik mor pebaaiern, dag in dag oet.
Mien moe heurde niks aans meer as dat: ‘Tommel, Tommel’.
Ze wér der tiepelzinneg van.

Het weken duurd en op bepoald mement kon ik de RR zeggen.
Ik schraawde t oet: “Moe mot je es heuren TRRRROMMEL!!!”
“Mooi jong, dat hest goud veur mekoar, wie goan trommel kopen.”

Volgende dag gingen wie met GADO bus noar Stad. Noar Woaterbörg en Oranje op houk van Brugstroat en Hoge Droa trommel kopen.
Toun wie thoas wazzen luip ik trots as n paauw met blikken trommel veur t lief en mor sloan met twij stokken, elk zol t heuren dat ik trommel haar.

Ik geleuf dat mien pa wel es zegt het dat het rusteger was zunder dij RR van mie, kon nou gain oog meer dicht doun.
Mor tis nog veul aarger worden, ben loater bie de muziek goan, heb trommelspeulen leerd op echte trommel en ging thoes oefenen, man de pannen rabbelden zowat van dak òf.
En thoes zat ik altied te oefenen, de marsen deur te nemen, dat kon joa overal met, ook met lepels en vörken, of gewoon met de vingers.
Mien pa von t niks, dij zee altied: “O, jong hol op mat dat tiepelzinneg gedou.”
En mien moe zee dan: “Loat hom toch, hai mot oefenen.”

Ben al joaren bie meziek weg, mor oefen bliekboar nog aal.
Want mien vraauw zegt regelmoateg: “Jong hol op met dat getik.”

Tammo is ain veurnoam, net as Lukas en wat in’t Grunnings Loeks wer, dat was wel de allerbekendste, mor der was ook ’n Tammo. Tammo Rijkens dai leefde van 1888 tot 1966.
Was ooit geboren in Sappemeer, mor grootste dail woonde hoi in Stad.

As je der nou over lezen schrift men dat hoi een Stadstype was, zeg maar net zo wat as Jan de Roos of Pietje Segoar en veule aanderen Of het klopt wait ik nait.
Mor ik heb Tammo kend deurdat hoi met een tazze met kraanten laip. Een grode scholdertazze van canvas, vol met kraanten en bezörgde kraanten bie de café’s, restaurants en hotels. Bieveurbeeld achter de Veemaarkt. Door haar hoi een apaart menaair veur bedocht, de eerste kraant die hoi afleverde, kreeg de caféholder een naie, en hoi nam geliek dai van de veurege dag weer met. Weer schier opvoaln en dai wer bie een volgende weer ofgeem. Net as bie de vrougere leesmap met tiedschriftn dat ook ging.
Kreeg overal geld mor ook voak een kop kovvie en soms wat staarkers.

Veulen zeden “Maal Tammo”. Ze vonnen hom apaart, lutje jongen waarn der bang veur.
Hij was een veul gevroagd model om noa te schilderen, de bekende kunstenoar Johan Dijkstra het hom verschaidende moaln op portret zet.
Hij mot ook met reclamebredden (sandwichman) lopen hebben, mor dat heb ik nooit zain, ken ook wel “Rekloame Bertus” west hebben.

De heer Rijkens was ooit oetzonnen as soldoat noar de Oost, Oostgangers waarn dat. De Oost waarn Nederlaandse koloniën en door bedoulden ze met Nederlands Indië. Noadat hoi weer in Grunnen was zee men der over dat Tammo tropenkolder oplopen haar.
Ain psychische stoornis bie mensken dai in de tropen verbleevm haarn..
B.v deur de gloepenste hitte, de ainzoamhaid en aintoneghaid, en meschuin ook wel draank.
Ik haar een kammeroad dai naar Surinoame zonnen was as soldoat en noa zien terugkomst in Grunnen nooit meer de ole west het.

Tammo wer aigenliek ten onrechte in Grunnen “Maal Tammo” nuimd.

En zo gauw als er ain wat aans was, of beetje onbekend dee was zo aine vrumd en zee men voak: “He, bist toch gain maal Tammo wel?”

Zeker 33 joar is Tammo in de köst west bie mevrouw Geersinga in de Jonkerstroat op nummer dattien. ’t Was een logement als veul meer rond Gedempte Zuuderdaip. Mevrouw Geersinga was der stief op tegen dat Grunnegers zeden van “Maal Tammo”, ’t Was doodguie kerel zee ze dan, zit gain spier kwoad in.
En de zoaken woor ik hom zag was elk en ain gelieke beleefd en wer ook nooit zukswat van hom zegt.
En Tammo was voak kind an hoes bij zoaken bie hom in de buurt zoas, “Holtcentroale” en “Melles meubelfebriek”, door wast ook altied waarm ja..

In de loatste tied wer noam Tammo een soort geuzennoam en wer het te pas en onpas brukt: “Tou evm Tammo” of ston der an de “Kielster Achterweg” en zo, ain groot bord “Tachtig Tammo.” En op ‘t heden heur je overal “Tik-Tok Tammo”.
De veurnoam Tammo komt van de Achternoam Tammen of Tammes. Mor veur ‘t zulfde geld kent ook aansom wezen van veurnoam is de achternoam worren.

As wie met de train goan zitten wie mainstal op ploats woor vaier raizegers bie elkoar ken zitten. Wie zitten dat mainstal in de rierichten. Op die plek kom je vaok met gount dai tegenover je goan zitten an de proat. En dat ken hail intrerresant wezen

Met aal dai naierwedse proatiezers in de train en zo as ze zeggen social media vaalt dat dik tegen, mor toch soms.
As je dan om je tou kikt zai je, dan zo’n zestien tot twinteg man zitten, dan gebeurd het dat vattien tot achttien man met een proatiezer bezeg bennen.
‘t Is mie wel es gebeurt dat der twaie tegenover ons zaten, dai zo an proatn waarn da’k docht ze ben met elkoar an’t proatn deur dat ding. Dat heb ik vroagt en ‘t bleek ook zo te wezen.

Wie vinnen dat aalmoal verschrikkeliek, mor goud.
En dan wordt der mainstal zegt: “Das nijmoodse tied, met dai social media.”
Wait je wat dat is? Evm opzocht. Sociale media, is socioal betrokken, overdracht geevm en ‘t verspaidn van kennes en informoatie. Dat mot dan betrekken hebben op de menselieke soamnleevm. Dat kennen ook proatgroupen wezen.

Ik vindt soms slap gelul, mor dat mag ik nait zegn.

Mor toch kent soms ook nog aans wezen. Wie kwamen van Apeldoorn en gingen op weg moar hoes in Stad Grunnen. Mozzn overtstappen en wie zocht noar vairpersoonsplek in richten van stad. An aandere kant zaten vair wichter hailemoal bepakt en bezakt, haarn inkopen doan in Amsterdam. En ze haarn huil wat kocht. Volgens mie waarnt vair wichter woar veurolders oet de Zuud Molukken kwamen.
Ze haarn hail wat puuten opstoapeld rond heur. Op bepoald moment begonnen ze alles oet te pakken en alles bekieken en sommege dingen pazen. En door wern babbeleguuchies over moakt.

Ain van de wichter was een bekwoam proatster, een echte kurendriever.
Toun ze ainmoal op dreef was, haar ze de kwebbel nait meer dicht.
Eerst wer der normoal tegen elkoar proat, mor toun de kuurndriever ainmol ‘t op de heupn haar, bleef ze mor veurdroagn, ‘t was gewoon een show, man och man.

“Zeg nu moet je wel weten, wat je wil, hoor, als je het niet leuk vind, moet je het niet kopen en als het niet past kan je het niet terugbrengen hoor.”
“Dus wat je koopt moet je dragen, je kan het natuurlijk altijd weggooien maar dat is toch zonde man, dat doe je niet, nee, nee, dragen zal je moeten, ook al is het te klein, nou ja zeg, een ander neemt een pusch-up bh, dan heb jij maar een te kleine, heb je toch een super pusch-up nietwaar, en voor zo weinig geld, een koopje man.”
Wees er blij mee, je loopt er straks mee te pronken.”

Ain van de aandere wichter reageert: “Doe toch niet zo raar, wees even serieus.”

En door gingt ze weer, mor dizze moal in streektoal en probeerde een Volendammer noa te doun: “Zeg hei je dat gemerk, Jan heft ook een nieuwe meid, ja dat had ik wel verwacht, maar toch, zen familie ist ter niet mee eens hoor.
Nee want ik heb ook wel es een vrindje uit Volendam gehad, das niks hoor, je weet toch, ik hou niet van vis, komt die vent er an, met een dikke paling, gatverdikke, zo’n dikke vette, wat een goor ding, ik zeg tege hem: Jan ik houw niet van paling, ik vind het vies hoor, weg met die rotzooi.
Zegt ie: Hou je niet van paling? Dat ken toch niet meid, dan klopt er iets niet met je.
Ik zeg tegen hem: Ik hou niet van paling, veels te vies, glad en glibberig, ga men deur maar voorbij.
Het die eikel het uitgemaakt, nou wat zegge ge daarvan?”

Ain van de aandere wichter zee: “Hou toch eens op over Volendammers.”

“Nou” vervolgde de sproakwoaterval: “Och guttegut, kenst door nait tegen wicht, dat is joa wat, proat mie der nait van, vent kwam joa van Oosterpaark of zukswat, waist dat nait meer?”
“Hoi zee joa, wat proatst doe veul, man o man, doezeld mie om de kop joa, guttegut wat is toch aal wat jong.” “Komst met kleern thoes en paast joa nait, och man guttegut dat is joa wat.”
Ik zeg ken altied nog noar mammaminie goan joa, is veul goudkoper man.”

En wat dochst begunt ze in ‘t Surinoams, zeg mor as Nederlands uutsprookn deur een Surinoamse.

“Ach jij niet weten man, ik veel doen hoor, maar weetje ik hou wel van hot eten, geeft mij maar kouseband met rijst weet je, dat lust ik wel, ook hamburgertje zo nu en dan man, kan best hoor, niet toch, of jij niet weten.
Als je mee wil eten kom je maar langs meid, dat weet je toch man.
Bij ons altijd welkom zijn man, mee-eten good man.
Als dan ook nog wat duns meeneemt is het helemaal wow man.
En dat je dat gedaan hebt man, heel goed weet je.”

Dan opains is net of ze oet Amsterdam komt, meschuin wel as Jordanees zeg mor..

“Zeg vent, ik weet het niet maar volgens mij lus jij wel een pinketanesie, nee dat weet ik, je spuugt er niet in, wat ben je een kelereleier, he, schatje van me.
Zeg heb je die vogels gezien jo, er waren twee soorten, Sijsies en Drijfsijssies, echt jonge. En dan vragen ze mij, waar kom jij vandaan?
Dan antwoord ik: Van de Leliegracht midden in Amsterdam, nou dan zegge ze steevast, He jo, kom jij uit Amsterdam, ken je de zon in de Zuiderzee zien sodemieteren, heb je gelijk warm water voor een koppie thee jonge.
Of ik nog verkering heb met die slemiel? nee jonge, die is opgepakt door een klabak uit de Kinkerstraat jo.
En dan vraagt der zon wijf van de lichte kavalerie waarom dat der drie kruisjes op die Amsterdammertjes staan. Ik zeg mens, kijk naar je eigen kruissie, hoe mot ik dat weten, maar ik heb wel es gehoord: Heldhaftig, Vastberaden en Barmhartig, maar die ponum van daaro zegt altijd: Water Vuur en de Pest, dat waren de rampen waar Amsterdam onder te lijen had in vroeger tijd.
Vragt die griet: Is dat tegenswoordig niet meer zo?
Ik zeg nee mens, tegenswoordig zijn het Fietsendieven, Drugs en Publieke vrouwen.
Dat mens kijkt me an, draait zich arrogant om en stapt op hoge benen weg.

En dan zegt ain van de aandere wichter: “”We zijn zo in Assen.”

En de sproakwoaterval reageerd door op met: “Ja man o man, guttegut je maakt wat mee zeg, Lest zat ik in de trein, stapt der zon klein boerke in en gaat naast mie zitn, legt zen pet op knieen en stopt een stukkie pruimtabak in zen mond.
Dat is lekker juffie, ken hiele dag op kauwe heur, ja alleen de geiten houden der niet zo van. Nee as ik noar de gaitenfokvereniging goa mot ‘k dat nie doen juffie.
Kiek mor bie de tuuten ken je het wel bruukn her, joa die vinnen ook lekker om te eten her, blikstienders wat vinnen die dat lekker jong.
Mor niet te veul her, want dan goan eigies der zo noar smoakn he, nee das niet lekker her.”

En zo zaatn wie in de train te luustern noar zo’n sproakwoaterval en dat was ook nog leuk ook nog. Ze zol zo ‘t toneel op kennen, gloepens mooi man.
Dat was es keer wat aans as aal dat gebler veur dai debieltjes, o, nee, luliezers.
Van ons hebben ze de pries wonnen, gain socioale media mor wel veur heur socioale verhoal veur de anheurders in de train.
Wichter bennen in Assen oetstapt.

Vrouger haarn wie Tumtum.
En wie kochten dat toun an Oosterweg op 46 in Boetn Oosterpoorde..
Een winkel met aalmoal slik en koukies, ongeleufeliek veul.

Winkel was van C. van Weert een sukerbakker en sukkeloademoaker, kwam oet Drunen. ‘k Heb hom nait kent wel de doames dai in de winkel stonnen. Mevrouw van der Berg en Mejuffrouw van Weert. Ain van de doames was duudeliek de boas, de aander waarkneemster, meer ‘n slooffie. Wer soms gewoon winkel oet stuurd. Mor goud slik was der nait minder om. Loater is dizze winkel dichtgoan.
Van Weert haar an ‘t Winschoterdaip een febriek, nou zo heul groot wast ook nait, dail van boerderij op binneploatse onder poorde deur. Ben der voak west bie zien zeun André. Konnen altied jongens bruukn veur het moaken van Stroopsoldoatjes. Mozzen wie honderden pieltjes moaken. Dat konnen wie wel ja, veur pieltjesschuiten met plastic buis ja. Bie van Weert mozzen wie ze van vetvrij pepier moaken. Werren allemoal rechtop in goas zet en André Van weert goot ze dan vol met ingekookte stroop.
As ze ofkoeld waarn haar je haarde stroopsoldoatjes, ook heerliek man. Kon je tiedn op sabbelen ja.

Je mag het nait meer zeggen mor door wern ook Negerzoenen moakt. Wie zetten dan aalmoal ijscobekertjes (van dai ijsbiskwie bekertjes) op rijen neer, Andre ging der dan bie langs en spoot der schoem in. As ze ofkoeld waarn, mozzen we ze bie ’t bekertje pakken en op kop in dunne sukkeloa deupen, evm oet loatn lekken. Negerzoenen mag je nait meer zegn. Mor noam kwam van as je door van at haar je de lippen vol sukkeloa, as je dan aine smok gaf, zag je ofdruk netuurliek.
Dat mag ja nait meer, niks blieft het zulfde.

André het joarn nog winkels had an Meeuwerderweg en Naie Ebbingestroat. Loater ston e met maarktkroam op Grode Maarkt onder bie ’t Stadhoes slik en koukies te verkopen. Loater verkochte broodjes en Pizza’s. Kroam stad der nog, nou is zoak van Kiel.

Tum Tum Klaine snoupies, torentjes gummetjes (van gelatine), haard sukerwaark, klaine pepermuntjes en sukkeloadeflikjes met musketbaalletgies der op. Die waarn zo bie zo voor de kinder, want aine dai kunstgebit haar kreeg ze er steevast der onder. Elk mog altied der oet hoaln wat ze lekker vonnen, schitterend. Dat was gloepens lekker man, elk zocht zien lekkerste stukkies der oet. , en der was altied zo veul van, mor as puut leeg was wast oflopen, doan.

De lekkersten waarn klaine schoempies in vorm van taps toelopende torentjes met in het bovenste dail van suikerwaark, met binnenin zat sap, Rojo, och man wat lekker.
Tumtum is der nog wel, mor dai met Rojo bennen der nait meer bie.
Mien pa zee altied: “Zuurtjeswoater.” Mor ik miz ze.

Mor hoe komen ze nou aan de noam Tum Tum?
Dat komt oet t Engels, is deur kinderen in ain reduplicatievorm (een riemvörm) gevm van ’t Engelse woord tummy (moag), Tum Tum.

Men zegt dat de firma Lemco in Rötterdam de bedenker van dit slikgoudwas. Lemco (haitte vrouger eerst Lemm & Co) te Rötterdam. Oprichter was Theodorus Lemm, kwam oet Duutsland en mot in 1920 ontstoan wezen.

Tum Tum is nog alledoagn te koop, in elks geval in ’s Hertogen Bosch woor ain slikwinkel is dai het verkoopt, en nog veul aandere olle slikoorten oet Opoes tied. Noam van zoak is: “Tum Tum” Hou kent aans he.

‘k Miz mien Tum Tum.

Loat mie es waitn as joe der nog meer van waitn.

Vrouger haar ik twai parkieten wat veur plezair ik der an haar ken je hier lezen.
Twaai parkieten in een kooitje von ik mor niks, lait ze wel al gedureg lös rond vluigen in de koamer, dat vonnnen ze prachteg. Ze waren zo mak dat ze op je heufd landen, bie mein pa mog dat nait, die haar nait genog hoar meer op zien heufd.
Mor ja as mien pa ’s (hoi was peteroleumventer) oavends an’t toavel zat zien klaingeld te tellen en in rollegies an’t doun, vuil wel es in sloap, veurover in geld. As parkeiten dat lös waren, net of ze ’t wizzen, landen ze op pa zeun heuft, hoi was dan met schrik wakker: “Wat was dat?” Ruip e dan. As je wat suker op de hand dee, kwamen ze dat der of eten. Von dat ik der mor een veul grotere kooi veur bouwen mos, hoalde wat balkies bij’t holtstek van van Houten an’t Damsterduip en een poar meter goas bie Weening an Meeuwerderweg.
In mien sloapkoamer vlak bie’t roam bouwde ik een nuvere grode vogelkooi.
Toun ik de parkieten der in lös lait vonnen ze het prachteg, wat ‘n roemte haarn ze nou. Parkieten fluiten gain deuntjes zo as een knaarie en proaten as een papagaai doun ze ook nait mor ken te keer goan as een stel reudeltaanes.
As ze mor evm wat biezunders maakten gingen ze tekeer as een stel wilden. Wie woonden beneden en mien sloapkoamerroam zat stoef noast de veurdeure van de boovmwoning. De boovmburen haarn een stuk of wat dochters dai vanzelfsprekend verkering kregen en as ze dan thoes brocht weren lag ik allang te sloapen. ‘t Stel wat verkering haar ging dan steevast met de kont in mien vensterbaanke oetgebraid ofschaid nemen. ‘t Was dan net een stel tödeldoevm. Mor as twai woakhonnen sloegen de baide parkieten dan an. Ze bleven dan te keer goan tot dat ‘t stel weer tot de vensterbanke oet was. I netuurliek kloar wakker van de schrik, kon nait weer in sloap komen, as ik dan goud en wel weer indommelde wer andere dochter thoes brocht. Kont in de vensterbanke, parkieten as wilden, ik wakker. Mot je noagoan dat ze boovm nog meer dochters haarn. ‘k heb van alles probeerd, licht anloaten, dekens over de kooi, oorwarmers op, niks huilp. Zelfs het roam stukkie omhoog schoevm met stokkie der onder en dan as ze zaten woater der onder deur loatn loopn huilp nait, ze maarkten der niks van.
As de tödeldoevm ofscheid namen wer ik wakker moekt deur mien parkieten. Je begriepen wel dat zowel de parkieten as de dochters van de boovmburen vervlukt heb. ‘k was bliede dat ze gingen trouwen en tot hoes oetgingen.
Loater docht ik wel es, woorom het mien breur aigenliek dai parkieten wegdoan deur ze an mie te geevm.

Hou dan ook mien parkieten waarn echte woakhonnen.

Mien stukkie over rondlaider an de Veemaarktstroat laide bie meneer Van Zonneveld op zoveul inspiroattie dat hoi n verhoaltje schreef over zien belevenissen door.
De man woor hoi het over het, heb ik kent. In Oosterpoort wer e de tiddebieter nuimt. Mooi verhoal, vrouger begreep ik der niks van.

In de joarn da’k petroleumventer was in Boetn Oosterpoorde heb ik hom voak zuin, ook noa dai tied. Grode kerel en echte handeloar, dat dee e in fietsen en koamer- en schemerlaampen en nog veul meer. Hoi adverteerde met de noam de Schrik.
Man haar grode auto, een slee, zummers met kap der of. Een rooie woagen, zo’n echte Amerikoanse slee, dai meer as ain parkeerploats neudeg haar. Ston voak geparkeerd veur’t gasthoes an Roademaarkt. Mor ree aalgeduureg deur Oosterpoort.

In dai tied werden verschaiden woningen van aandere deure veurzain. Deur met een streepies glas wat vast zat met widde latten en rest van’t holtwaark was rood vaarft, zelfde kleur as zien slee. Dai kleur was heul biezunder, in haile buurde haar gain ain deure zo’n apaarde kleur ja.
Mor elk wis woorom, aal dai woningen waarn geld beleggen van De Schrik en dan wer der zegt: As e teveul draank ophaar dan wis e welke hoezen van hom waarn. In dai woningen woonden allainstoande vrouwen en dai konnen zien bezuik wel waarderen bliekboar. Kon e zo noar binnen stappen.

Zowel op parkeerploatse as in de buurt de Oosterpoort as zien auto der ston zat der altied hond op de achterbaanke. Stevige hond, aine dai met zien snoet tegen dichte deure opbotst was en stompe snoet haar. Gain aine kon bie de auto komen, hoi gromde die gewoon vot.

’t Was een bekende kerel dai hail goud handeln kon en aal zien bienoamen leverden hom rekloame op. Adverteerde gewoon met: “De Schrik van Groningen”. En noa dat verhoal van de tiddebieter wer dat verhoal braid oetmeten in alle kranten. En hoi adverteerde doornoa met: “De Schrik bijt door.”
Hoi was de lampen en fietsenkoning van stad.

En aalmoal noa de herrinnerens van Van Zonneveld.

Van Zonneveld luip rond in 1955 bie A. Stoffers in de kapsallon, op drukste punt van de tougangsweg van Duutslaand en Oost Grunnen noar Stad, bie de Bonte Brugge.
Stoffers haar zien salon op nummer 91, boven woonde Wold, aan de aandere kaant Rijzinga en op 90 was fietsenzoak van Damen. Verder noar brugge tou zat gruinteboer Noordhuis (stalde zien haandkaare op Bonte Brugge) en melkboer Evenhuis.
Matjes woor met smeten wer kwamen vast bie De Komeet weg.

Der ben nog veul meer van dai haile bekende mensen dai in Stad rondlopen hebben.
De Schrik is der aine van. Mooie verhoaln. Mooie buurde, “Boetn Oosterpoorde.”

Vrouger heb ik vizzen leerd van Albert Köning oet Oostwold, t was schoonvoader van mien bruier. Man was timmerman bie Smid en Hollander, haile schiere kerel.
Ging geregeld met hom vizzen en dan zaten wie op t loopgedailte, woar brugwachter brug open draaide, aine keer bie brug over t Houndaip bie Povvert, aander moal wiederop bie Karkeloantje.
Köning moakte zulf zien dobbers, k heb der nog aine van.

Veule joaren loater vruig mien zwoager n moal of k metging vizzen, zien schoonpa ging ook met.
We muiken n ofsproak, smörgensvroug kwammen wie in Euliemulderstroade bie mekoar, op fietse ging t der opoaf.
Mien zwoager, wis n heul goud plekkie woar veul poaling te vangen was, t Leekstermeer. Wie reden over Hoogkerk, mor zoveul verder as wie boeten de stad kwammen, zo veul misteger wer t. Boeten Hoogkerk kon je al gain hand veur ogen zuin.
We mozzen Roderwolderdiek op, zwoager wis de weg, kwam je veurbie kenoaltje, ik main dat Matsloot was, doar was n hoes of zo woar je roeiboten huren konnen.

Je kon doar zo boot metnemen en achterof betoalen. Hai wis de weg. Zien schoonpa en ik mozzen doarom mor roeien, hai bedainde t rauer.
Wie wazzen al nat van mist mor wuiren ook nog nat van t zwait.
Man wat was dat meer groot, volgens moi het hai ons t meer n poar moal rond roeien loaten, we haren al bloaren in hannen. Zien schoonpa begon t te vervelen, “jong hou word dat nou?”, “Joa we ben der zo”.

Volgen mie bennen wie nog moal t meer rond west en toen wast zo ver.
“Joa hier zitten we in de goie houke, hier zat veul poaling”.
Hengels gingen oet, man wat hebben wie zitten vizzen, mor der wer niks vongen, zien schoonpa zee mor aal “t is mie hier veulste rusteg, zitten we hier wel goud?”
t Was verbeelding volgens mien zwoager, kwam van de mist, hoi sprak oet ervoaren.

Duurde nog tieden veur mist optrok en wat docht je, an baide kanten van boot was nog mor poar doem roemte, haar e ons an de zuudkant van t meer n sloot in stuurd.
Nou mot je noagoan, midden tussen de wailanden, wol achterof ook nog beweren dat poalings over t gras hén trokken.
En nou zol je zegn dat t verstand met de joaren komt hé, niks heur.

Zien schoonpa wol votdoadeliek nait meer met hom vizzen.
Mor dou dij endeliek weer overhoald was op veurwoarde dat hai wel mog zeggen woar wie hën gingen.
t Wer Slochterdaip, gelukkeg wast prachteg weer en doar zaten wie dan met zien drijen om vief meter op n riegje te loeren noar de dobbers.

Noa n tiedje begon mien zwoager, n grode staake beer dij altied honger haar, in zien tazze noar n plak stoede te zuiken.
Aigenliek gunde zug der gain tied veur want zien ogen bleven stief op dobber richt, der zat volgens hom n dikke vis an zien hoakie, hengel strak in linkerhaand en met rechterhand rommelde hai in tazze. Noa veul gehaspel lukte t hom plak stoede oet zien broodtrommeltje oet tazze te hoalen.

Noa t eerste plakkie volgde n twijde en hapde der lusteg op lös nog aal ogen stief op dobber richt.
“Verdorie wat zitten der ja haarde stukkies tussen dat brood,” spijde nou en dan es wat oet en at weer rusteg wieder, “knarst mie tussen de tanden, hou ken dat nou”, spijde nog es een keer en nou begon hom t vervelen, gooide de hengel op de waale deel en keek tussen zien brood en kwam tot de ontdekking dat der moaden tussen kropen wazzen.
“Hou ken dat nou,” ruip e, haar e met dat gezuik met zien aine hand t bussie met moaden openstöt en dij roken vanzulf de keeze tussen t brood. Gerard haar ze lekker oppeuzeld, op de haarde stukkies noa.

Zien schoonpa ruip: “Gooi dij vieze rötzooi toch vot, kenst van mie wel wat aans kriegen”.
Nee, zuneg as e was ging e ain veur ain ze der tussen oetzuiken en at de rest rusteg op.

Zichtboar het e der niks an overholden.

Wie bennen der nog nait, ik wol nait weer met, mor loater heb k t wel heurd. Mien zwoager ging met zien schoonpa vizzen in t Lauwersmeer.
Haar beet, dikke vis, mor op t leste moment vaalt vis der weer òf. Hai bedocht zug nait en sprong der zo achter an.
Dan mor met de hannen, mor vis wol e hebben en dat nadde pak dreugde wel weer..

Over viskerman sproken hé?

Op Toenwieck haren wie vogelaifhebbers, mien bruierr was der ain van dij aaltied mit verrekieker op pad was. Hai zöcht aale bomen en stroeken of noar vlaigende baissies. Hai het der oardeg wat verstand van, tenminsten dat zee e en dat dochten wie. Mor dou ik hom n moal vruig hou zugt n schijtliester der oet, haar e gain antwoord.

Op n moal haar n Toenwiecker hom tieden geven dat der n biezundere vogel te zain was, “Most even kommen, der zit n biezundere spechte op hoessie 118.” t Was net of brandweer oetrukte, hai greep zien verrekieker, fototoustel en t vogelbouk en vloog op fietse noar toen 118. t Blauwe zwaailicht ontbrak nog. Der ston al n ploug volk te kieken, mien bruier zee: “Woar zit e?”
“Doar mien jong” zee der aine, “Woar dan.” Door op t hoessie op poal van veranda.” “Woar dan?” “Doar op rechter poal.” Bruier het zuch omdraaid en wis nait hou gaauw hai vot kommen mos, hai ruip nog: “Doar trap k nait weer in!”

Wat was t nou, aigenoar van t hoessie haar van stuk hold een haile mooie specht oetsneden en op poal vastmoakt. Mor t was n biezundere, of nait den.

Bruier het t nog voak aanheuren mouten, mor zee altied: “Doar trap k nait weer in.”
Dat mout je nooit haardop zeggen, dat vragt om meer.
Was der aine dij ruip op n moal: “Most even kieken, k heb hier n nust mit aaier, woar zollen dij van wezen?”
Bruier ging op onderzuik oet, bouken der bie en zee: “doar snap k ja niks van, stoan der hailemoal nait in.”
Man zee doodkaalm mit n stoalen gezicht: “Ken k mie wel veurstellen, binnen ja kaalkaaier.”

Bruier het zuch aal meer verdaipt in de vogelkunde en gong ook mit de tied mit, gewone verrekieker was oet de tied en der mos n dure telescoopkieker op n statief kommen en dij kwam der, minder veur meer geld, mor je mouten der ook veul wieder mit kieken kennen.

Op n waarme zunnege dag ston e aan de Hoornse Plas vogeltjes te kieken.
t Was drôk, Kinder, groten, lutje potjes, mooie vraauwlu en ol kirreltjes. Bruier trok zuch naargens wat van aan, zedde zien statief hén, kieker der op, netjes hail strategisch op de noordkaant van t woater bie petatkroam en zo.

Hoi keek noar t zuden en vol bewonnern.
Komt opains n older mannechie noast hom stoan. “Ken ie wat zain?”
“Joa” zegt mien bruier, “Vaalt mit.” “Dure kieker meneer.”
“Joa, doar mot je wel op reken.” “Mor je kennen der mor met ain oog deur kieken.”
“Joa dat is zo”, zegt mien bruier en wordt gramieterg. Mannechie ging deur: “Ie hebben der wel hail wat geld veur over hé?”
“t Is mien hobbie.” “Wat bekieken ie nou zoaal meneer.” Mien bruier antwoord pisseg: “Vogeltjes.”
“Vogeltjes zeggen ie”, zee t mannechie mit n gezicht van ‘dat zal wel’.
“Joa, vogels, en dij tel ik.” Mannechie keek nog bedenkelker: “Dan binnen t zeker haile biezundere vogels.”
“Nou, ook gewone alledoagse, heur, ik tel alles.”
“Ie bennen zeker netuurlaifhebber hé?” “Joa, ken je wel zeggen.” En mien bruier docht ‘man sodemieter op’.
“Bennen ie ook naturist?” “Nee” zee mien bruier nog verbrander. “Docht ik wel, “zee t mannechie, “en wel loeren hé?”
“Hou beduilen ie dat.” Vruig bruier. “Nou, hier stoan aaltied netuurlaifhebbers te loeren noar de vogeltjes, dat ken ik mie best veurstellen want woar joe hén kieken is n noaktstrand.”
“Nou en?” Vragt mien bruier. “Doar lopen ze allemoal in blode kont, zal k mor zeggen hé.” “Nou en?” “k Vin t iederbod weer verboazenwekkend wat mensen allemoal verzinnen om doar mor hén te kennen loeren. En joe hebben der wel hail wat veur over mit zo’n dure kieker.”

Mien bruier was mit stomhaid sloagen en stoamelde: “Mor meneer ik kiek allain mor noar vogeltjes.” “Joa” zee t mannechie, “Joe bennen n volholder, zeker noar de roodborstjes, nadde sprutters en de kwiksteerden zeker, vertel mie wat.”

t Joar der op, dou ze mien bruier weer vruigen om mit vogeltellen mit te doun het e vroagt om n ploatsie bie t kerkhof.

Ben joaren petroleumventer in Oosterpoord in Stad west.
In de Cubastroade, op zug was t al nait zo’n braide stroade, t was meer n steege, was n stuk woar de hoezen nogal veurroet stonnen, t waren oale woningen, de olsten oet de buurde, mor netjes, alles wér hardstikke schoon holden deur mevrouw Jansen.

Der was ook nog wat roemte bie t hoes, ploatsie, schure en zulfs n stukkie toene, woar gain kloede verkeerd lag.
Ploatsie wuir ofsloten deur n holten hekkie met punten der op, netjes gruin met widde punten vaarft.

Vrouw Jansen, hartstikke vrundelk, was groots op heur Seringebome, nou bome, t was meer n oet de kloeten wozzen stroeke, mor ieder joar zat e vol met blui en as je dan de stroade inkwammen, kwam je de bloumelucht al tegemuid.
As je dan mevrouw Jansen trovven, zee ze steevast:
“Wat roekt e lekker he.” Ik kon dat beoamen, van luchies hol ik nait zo, mor dat mog ik nog wel geern roeken.
Kreeg ook wel es n bossie van heur, nam dat dan met noar hoes tou en gaf dat an mien moe, t was mor evem en t heule hoes rook der noa.

Mevrouw Jansen wer old en ze mos met tegenzin tot heur hoessie oet, ze mos mor in een bejoardentehoes opnomen worren haren ze beslist, dat was ja modern.
Joe begriepen t al, heur Seringebome kon nait met, doar mos ze ofstand van doun, dat vertelde ze mie dou ik bie heur an de deure kwam.
Opains ging heur bliekboar n lichie op, “jullie hebben toch n volkstoentje op Toenwiek?” vruig ze mie.
“Joa”, zee ik, “dat klopt”.
“Nou”, vervolgde ze, “wost doe hom den nait metnemen, t is ja zo’n prachtege bome en as je der goud veur zörgen dan ben k joe doar dankboar veur en de bome ook, want hai bluid ieder joar en ze roeken ja zo lekker.”
Ik stemde tou en ben der op oafgoan met n scheppe en heb de bome der oethoald en bie ons in de toene hénzet.

Hoi haar der al heul wat joaren stoan en elk haar der plezaaier an, elk joar rook weer zo lekker.
Snoeien dee k hom nait, dus wer t n aal dikker bos.
Tot dat mien bruier mie n moal helpen zol de bosserij wat op te roemen. Ik was der wat loater dan hom, tot miet grode schrik was e drok bezeg de Seringebome met n grode biele om te hakken, veul te groot volgens hom.
Ik protesteerde dat dat nait de bedoulen was. k Heb hom zo goud meugelk biewaarkt en hoi kwam der weer bovem op.

In negenenzeuventeg wuiren der bie ons in de buurde nije hoezen bouwd, wie luiten ons inschrieven en verdold wie kregen der aine van.
En zo kwamen wie in de Polderstroade te wonen met achterthoes n toentje.
Wie hebben n stuk van de Seringebome der in zet en hoi kwam an.
Ondertussen is t al weer n grode bome worren van wel vaaier meter hoog.
Elk joar bluide as nooit te veuren, hoi is dankboar en staait nog gain honderd meter van woar e van oorsprong vandoan kwam.
As onze kinder van schoule thoes kwamen, en de bome ston in blui, zeden ze steevast “wat roekt e lekker he”.

De kinder hebben mevrouw Jansen nooit kent, en k heb t verhoal hun ook nooit verteld, hou is meugelk he.
Hai het net weer bluid.
Vrouw Jansen het geliek had.

Oosterpoort maai 2007

Elk proatte Grunnings, op schoul, thoes in stroat, je wis nait beter.
Op t heden schoakel je ook hail rad over, as tillefoon gaait pak ik op met: “Kuipers.”
As ain van mien bruiers der dan veur is is geliek in t Grunnings.
Ik ken mien vraauw nou al 46 joar, ze sprak van hoes oet allain mor ABN. Niks mis mit wie begrepen en verstonnen elkoar ja wel.

Ik gaf al joaren bloud bie de bloudbaank van t Rooie Kruus en toun ik zoveul joaren geven haar wer ik oetneudegd veur n bieainkomst in de Stadsschouwburg.
Een veurstellen van de tonailverainen “De Grunneger Sproak”.
Mooi man, ik met mien vrundin noar Schouwburg. Wie zaten op zeuvende rieg van veurn of. Beloofde mooie oavend te worren.

Veurzitter van t Rooie Kruus dee opening en bedankte alle bloudgevers en zuks wat.
Toen begon t toneelstuk, vanzulfs alles in het Grunnings, ging over rieke boer, knecht, dainstmaaid en boer zien kinder.
t Was netuurliek een komies stuk en aalgeduurn lag zoal dubbel van t laggen.

Op bepoald moment wer der weer laggen, mien vraauw fluusterde mie int oor wat dat der nou zegt wer, ik heb heur dat in t ABN oetlegd. Mor ondertussen was zoal al weer stil noa dat laggen, en speulers waren al weer druk ant kissebissen, toun mien vraauw deur kreeg wat der zegt was, ze borst oet in n lachbui.
t Was zo aarg dat speulers stil vuilen en keken woar dat vandoan kwam.
Wie konnen wel in grond votkroepen, mor dat wol ja nait. Wie haren t gevuil dat haile zoal ons angloop.
In dat tonailstuk ging het over dainstmaaid dij met kont op loop was en boer dij dan wel oplossen wis om van dat hitzege gedou of te komen, hai sprak dan op n zeurderege toon: “Zet heur – mor – in – bak – met – ieskold – woater”.

Nog, as wie zukswat tegenkommen zeggen wie tegen mekoar: “Bak met ieskold woater.”
En gainaine wait woor wie t over hebben en wie gniffeln.

Aander geval was da’k as petroleumboer in Boeten Oosterpoorde veul klanten haar oet alle loagen van bevolking. Ik sprak dan ook altied in de toal die ze tegen mie ook proaten.
Mor dat mislukte n keer. An Oosterweg woonde de boas van grode zoak, mevrouw was ook klant van ons. Ik belde an, deur wer opendoan, ik zee: “Petroleumboer”. Vraauw gaf blik en wilde “Gaarne vier liter petroleum.”
Ik vulde t blik ging terugge zette hom deel: “Astublieft mevrouw, 84 cent.”
Mevrouw dee knip open en gaf gepast geld. Ik nam anstalten om vot te goan mor mos nog even goeiedag zeggen, in ploats van goedenmiddag te zeggen zee ik “Moi” en wol votlopen.
Mevrouw keek mie verbraand an en zee: “Wat zegt u daar?”
Ik herhoalde: “Moi.”
Mevrouw speide vuur en zee: “Ik ben er niet van gediend dat u zulke taal tegen mij spreekt, afschuwelijk.”
Ik wis nait hou ik doar met an mos, en sputterde wat van ik heb toch niks verkeerds zegt?
Mor ze bleef kwoad. Ik zeg: “U huft nait zo woest te doen.”
Ze wer nog verbrander, k wis t nait meer, k heb mie mor omdraaid en ben votlopen.
k Haar t waiten kend, mevrouw heur noam was Woest.

Joa ken je zain wat t Grunnings te weeg ken brengen.
Ken der wel n oavend over vertellen.

Lest lag der an de Meeuwerderweg een vieze knip op de stoupe en ik heb hom mooi liggen loaten. Woarom ? Wel dat zal ik joe vertellen.

t Was an t end van viefteger joaren.
Op het pladdelaand haren wie wel es zain dat kwoijongen een grap oethoalden met een knip aan n touwtje. Ze haren dij den zo op de stroade hélegd dat het net leek of aine dij verloren haar, t touwtje was met wat zand wegmoffeld en de jongen waren verdekt opsteld achter de bossies of in slootwaale. As der dan aine ankwam, stopde, hup van de fietse òf en dee n greep noar knip, dij vanzulf op t juuste moment wegtrokken wer.

Wie zollen dat ook wel ais pebaaiern, mor ja der waren hier in de Oosterpoort gain bossies, dan deden wie t mor veur de deure, touwtje deur de braivenbuzze netjes neerlegd in t gleuvie tussen de tegels.
En mor ofwachten of der aine intrappen zol.
Joa, der kwam aine an, n vraauw, luip der boven overhén en zag niks, n twijde vraauw, keek om zug tou of der ook aine keek, bukte zug en wol n greep doun, en op dat moment trokken wie hom vot, wie bescheurden ons en de vraauw luip kwoad vot.

Hup wie noar boeten, alles weer hénleggen. Toun kwam der n man aan, en veur wie der op verdocht waren haar man zien voude op de porremenee zet. Der was gain trekken aan.
Hoi bukte zug om hom op te pakken en prompt konnen wie antrekken, mor verdold hai bleef dwaas veur de braivenbuzze steken.
De man greep ter noar en trok de knip met het touwtje tot onze handen oet en luip doodgemoedereerd deur en we duurfden der nait achteraan.

Gloeperd van n kerel, haar onze knip òfpikt, mor t aargste was dat we soavonds ook nog op ons donder kregen van mien pa, t was zien knip.
Of we nou zeden dat der niks in zat moakte niks oet.

Wie hebben noeit weer n knip hénlegd, bliekboar konnen wie dat nait en dij gloeperd van n kerel heb ik noeit weer aankeken.

Dou ik dij aan de Meeuwerderweg liggen zag docht ik, ik trap der nait in, mor as k wis dat dij kerel bie ons deur de stroade hénkwam zol ik der weer aine hénleggen, wat zol k lagen as e der intrapde.

Nou denk elk en ain netuurliek dak ant scheln ben mor dat is nait zo, volgens ’t woordenbouk as je zakkenwasser opzuikt betaikend dat sufferd of zukswat. Mor zakkenwasser was een hail normoal beroup woar men geld verdainen kon.
Echt woar, mensen dai jutte zakken wasten noa ’t gebruuk deur eerappels waarn ze deurdrongen met de klai, wer klai der oetwossen, of bij kolen de stof van de kolen.
Zo dat der weer wat aans in vervoerd kon worren.

Vrouger zat der achter ons hoes een waarkploatze van de heer Apeldoorn, zo rond 1950 en loater. Apeldoorn repareerde de zakken, alle slietplekken weren weer hersteld en goatn werren stopt met echte juttedroaden. Voak liet Apeldoorn de zakken eerst wassen, dan was veur hom beter te bewaarken en waarn ze netuurliek schoner. Hoi haar der dagwaark met, stoapels zakken lagen der opsloagn, hoi zat met zien machines op aandere plek om te naaien, stikken, moazen of stoppen. Sommige dingen dee e met de haand.

Jute komt van ‘n vezelplant Corchurus Olitorius, dai het een haile staarke bastvezel.
Dai planten verbouwen ze veural in China, India en Bangladesch. Ain van de aller goudkoopste netuurlieke vezels en word het mainst gebruukt noa katoen. Ongeveer in 1838 is ‘t machinoal spinnen van dizze vezel in Dundee in Schotland oetvonnen. Mor ‘t is al veul older. Veule honderden joarn, veur de joartelling bestond ‘t al.

Vrouger bie de laandarbaiders wer ’t aal wel gebruukt als een soort schootsvel, schoet zeg mor. En zelfs vrouger heb ‘k nog wel ain zain. Een boerenvrouw, normoal laip ze met ‘n jutezak as schoet veur, mor as dominee op bezuik kwam dee ze gauw evm mooi schoon echt schoet veur. Törfhandeloarn brogten heur törf in juttezakken.
Brandstofhandeloaren vervoerden hun kolen in jutezakken mor veur dat ze dat ze op rugge noar binnen droegn deden ze eerst bie een schone lege jutezak de ene houk in de aandere houk en deden dai op hun heufd zodat ‘t grootste dail op heur rugge lag en zo hun heufd en nek beschaarmd waarn tegen kolenstof.
Trouwens meelrieders en meulenoars deden dat net zo.

En wait je de juttezakken ben veural bekend van Sunterkloas, dan wel Zwaarde Piet, zien hulp ja, dai van oorsprong schöstainveger was, door zaten de kedootjes in mor wer ook met draigt as kiender stout waarn kon ze in de zak metnomen worren noar Spanje. Wat aans bennen dan ook de schöstainvegers dai altied grode juttezak bie zug haarn. As ze aargns schöstain gingen vegen, hulp zat op dak en boas ston bie de schöstainmantel woor hoi juttezak veur rookgat huil, zo kwam der nait te veul rout de koamer in.

Eerappels wern der in vervoerd, en nog wel, neuten ook nog steeds en vast nog veul meer. En ze bennen ook nog steeds te koop. In Grunnen Stad haar je vrouger de Noord Nederlandse Zakkenhandel, dai is groot worren en hait tegenswoordig: NNZ Packaging, mot al wel honderd joar wezen.

En zo zai je dat nait alles veraanderd en verdwiend, en elk het zien herrinnerns an.
Dut mie ook denken an Apeldoorn dat ik wel es geld van hom kreeg, wait je woorom? Hoi was verwoed visser met hengel en gebruukte allain mor wörms en dai zocht ik veur hom op, sjempotje vol.

Woorom veraandern ze aalsmor ons eten, of ‘t is nait overal meer te koop, of bestat
‘t hailemoal nait meer.

ZOEPENBRIJ (karnemelkse gortpap)
Veur dai het nait waitn is de gört moakt van gepelde gaarst groan körrels. Aigenliek ben dai slepen. En as ze heul fien slepen bennen nuimen ze dat parelgört.
Vrouger wer dat 12 uur wuikt in woater, doornoa ain uur kookt in woater en wordt de soepen touvougt.’t Is sekuur waarkie want as je het nait goud doun, schift zo.

Zoepmbrij of Görtpap is de eerste brij in ons laand dai deur een zuvelfebriek moakt wer onder de noam Karnemelkse Görtpap. Veural boerenaarbaiders kregen dit te eten, en bewoners van volksbuurten. Onze wiek is van oorsprong een volksbuurde mor in elke supermaarkt het nait te koop, vremd in volksbuurt nait in elitiebuurt bie Fraise supermaarkt is het wel te koop. Dat geft te denken naitwoar?

Zoepmbrij wer vrouger twaimoal doags eten en soms wel drai moal, bie boer werd dat elke dag opdaint ’s middags en ’s oavonds as twaide schuddel met eten. En nog eerder ook ’s mörgs voak met brood in stukkies der in.
De brij wordt eten met stroop of broene suker.

Karnemelk, in Grunnings zoepm komt van ofroming van volle melk. Veural bie de botterproduktie tiedens ’t karnen. ’t Overbliefsel was nait neudeg, mor wer een zure frisse draank van moakt dai nog altied groag gebruukt word.
Tegenswoordig is het aangezuurde moagere melk.

WAARME PAP VERKOOP OP STROAT
Melkboer J.H. Betke Nieuwstraat 48 in stad, ventte met een bakfietse met nait allain melk en zukswat mor ook met waarme pap, zoepmbrij. Een melkbuzze vol met een kroan der an. De melkbuzze was inpakt in een soort gewatteerde deken. Man ree deur de buurt en raip: “Waarme pap… Waarme pap!!”.
Melkfebriek “De Nijverheid” in Van Julsingoastroat kon je tussen de middag in een melkoakertje waarme zoepmbrij hoalen, Kostte 4 cent per liter, mor dat is laang leden.

BLOUMPAP
Wie zeden altied meelpap, is aigenliek moakt van bloum en zoepm, dat krieg je as je bloum bie de kokende zoepm ingooit en goud reuren. Wel evm heul klain beetje zolt bie doun. Brengt nait zo veul an as zoepmbrij her. En gewoon eten met wat stroop of broene suker. Eerder was het van boukwaitmeel.

ROOM
Vrouger haar je slagroom en room, zat in zelfde soort vleskes, helder glas braide haals, klaine 10 centimeter hoog, grotere vleskes was vief centimeter groter, ofsloten met kroonkürke. Slagroom kon je vanzelfspreken stiev kloppen met een gaarde, de room bleef dun en wer voak bruukt in de kovvie. Mor mien moe dee altied scheut in de zoepmbrij of aandere pap, was goud zee ze. ’t Was in elk geval lekker dat is wel zo.
Zowel room as slagroom komt oetsloettend van koumelk, wat dan door veur ofroomd wer. Room haar 10 procent vet, slagroom 30.

BRINTA
Mijn pa vond het nait goud, te gevoarliek volgens hom, zette in de moag nog hail aarg oet, kon best gevoarliek wezen veur de moag.
Brinta wer vanof 1944 oorspronkeliek moakt deur Scholten in Foxhol, bliekboar wollen ze doormet internationoal goan verkopen want noam stat veur Breakfest Instant Tarwe. ‘t Bestat oet gebroken tarwe met heul klain beetje zolt, kookt in woater tot dikke brij dan paarst en doornoa gewalst en vermoaln.
En wie deden Brinta op bord met waarme melk, veur mie mog lepel der wel rechtop in stoan en wat suker der overhen.

Kees Visscher was heufd van afdailn promotie bij Scholten en stat mie bie dat hoi wel ains een verhoaltje veur radio vertelde over een Opa en Klainzeun, Siebert Sago en Berend Brinta, allerlij belevenissen, mooi man. Ik mainde dat dai verhoaln schrevm waarn veur ’t personeelsblad.

Ik kon ’s mörgens muiliek brood der deur kriegn, nou door was Brinta oplössen veur tot da’k keer bie dokter was en dai vruig: “Wat eet jij wel niet, man je word veels te dik ja”. Moz mor es ophoaln met pap eten, veural Brinta.
Brinta wordt nog altied moakt, tegenswoordeg deur Heinz.
En zal ik je wat verteln, ze moaken nou ook Hoavermout!

BROEN KOKENDE TOENBONEN
Der binnen twai soorten, witkokende en broen kokende toenbonen, Walse bonen aigenliek Woalse bonen. En dan bennen der nog tientallen soorten.
Der bennen nog veul meer noamen as soorten, ongeleuveliek, man wat verschrikkeliek veul noamn ben der veur gebruukt.

Roomse bonen of Waalse bonen hebben met ‘t geleuf en/of stee te moaken.
’t Is ain van de oldste gewassen dai deur de mensen verbouwd weren.

Sommegen luzzen ze nait, aanderen vinnen ze heerliek.
Wie vinnen de bruun kokende toenbonen het lekkerst, dai binnen wat bitter mor hebben de echte toenbonensmoak dai de aandern missen.
De widde rassen ben nait bitter en binnen klainere bonen. Sunds wie guin gruintetoene meer hebben kochten wie in grode supermarkt in Leer potten broene toenbonen, benen ze door nait met stopt. Allain mor klaine witten. Mensen willen bliekboar nait meer van dai grode bonen. En de febrieken vinnen de klainere bliekboar makkelieker.
As wie ze opzetten deden wie der bonekruud bieïn, o man int heule hoes kon je dat roeken, heerliek.

HOAVERMOUT
Altied nog bekend bennen de oranje licht gele deuzen met de letters H-O
hoavermout. Noam HO betaikende Havermout Original.
Muinste hoavermout komt tegenswoordeg van Quacker dai altied al de moaker was en op zich is dai van PepsiCo. Mor gewoon een pak hoavermout kopen en de smoak verwachten dai nog in je geheugen hest, nou nee, ‘t is veul fiener, bliekboar ken men tegenswoordeg nait meer kauwen. Lest hebben wie hoavermout in Duutsland kocht, en verdold het smoakte lekker en liekt heul veul op dat vrougere HO.

EERDABBELZETMEEL
Eerabbelzetmeel wordt nog steeds fabriceerd, mor kopen ken je het hoast nait meer. Honig verkoopt het wel mor dan zit der ook kokosmeel in of kokosolie, woorom? Dat wait je dan nait. En hait nou allesbinder.
Ooit waarn der in Grunnen 38 eerabbelfabrieken woor der dat meel moakt wer.

Nou hebben ze opains Allesbinders, mor door zit veul meer in dan allain mor eerdabbelzetmeel. Wat dacht je van maltodextrine, kokoseuli, glucosestroop, melkaiwit, antioxidant, voudingszuur en ook gemodificeerd zetmeel (dat is veraanderd zetmeel zeg mor). Allesbinder ken zowel kolle as in haide gerechten binnen. Mor der ben veul mensen dai maggen gain kokosspul bruken. Zal wel veul beter wezen, mor wie willen gewoon eerappelzetmeel, das primoa en wie huvven niks aans.

Wie gebruukten de eerdappelzetmeel veur stip, sauzen en om soep wat dikker te moakn. ’t Is neutroal en makkeliek.

BOUKWAITGRUTTEN
Is opeens veel fiener geworden, nauwelijks nog grutten, guin stukjes zeg moar. ’t Liekt meer op volkoren pannekoukmeel. Man ‘t was altied lekker. Mor as je het nou kopen is het net dikke pap is en ook lang nait zo lekker as je het op goan bakken, veul te slap man.
Ooit waarn wie met vakantsie in Tsjechië, doar aten ze ook boukwaitgrutten, mor dat was harteliek en smoakte ook best.

GESUKERDE MELK OF WEL GECONDENSEERDE MELK mos ik vrouger veur mien moe hoalen bij melkzoak Hake in de Bloumstroat. Dit zat in blikkies met een etiket eromtou. ‘t Was mierzuit, maar heerlijk. Deden wie ook wel op brood, net als aandere smeerselen. Mien moe dee dat wel in de pap die wie ’s oavonds aten, en soms in de kovvie. Muiliek te koop.

FRAISEVLAG KOVVIEMELK
Mien pa was petroleumventer en vruig wel es of ik hom evm methelpn wol, door haar ik toun nog gain zin an, Mor ik was wel voak bie de melkboer en huilp ik zogenoamd met. Von het mooi om flézzen te sorteren in metoalnkratten. Mor veural dai van de Friese vlag kovviemelk. Ik was gek op de etiketten woar op de achterkaant een stripverhoal ston. “Piet Spriet en Ko de Koe”?
As ik met melkboer noar de fabriek ging luip ik door ook rond, heerlieke geur van melk en veural bie de soepenbrij kokers.

Elke veraandering is nait veur elk een verbetering.
Mis joe ook zulke etenswoarn?

’t Is weer zover, mörgn ist Zuudloadermaarkt, elke Nederlander wait dat altied op daarde dinsdag van september de Stoaten Generoal opend word deur de Koning. Mor net zoveul mensen waitn dat op daarde dinsdag van oktober twai belangrieke gebeurtenissen in onze streken benn. Dat is opening van Zuudloardermaarkt mor ook mag endeliek de kachel weer op plek zet worren, veuruutschovm en mag weer opstookt worren.
Zuudloadermaarkt is aal heul lang peerdemaarkt, volgens mie 322 joar, aandern zeggen 822 joar. En meschuin wel de grootste van Europa.
Wat kachel betreft zummers haarn ze de piep van kachel noar schöstain weghoalt en kachel onder de bozzem schovem. Dai mag nou weer noar veurn en weer ansloten met piepe noar schöstain.
Zuudloardermaark kommen hail wat mensen op of, is nait veur peerden is wel om Zuudloarderbaln op te holn, aanderen goan der hen veur kermis en weer aandern veur de borrels en bier.
Mien zwoager was busschofeur bij GADO en haar vergees rieden ja, hail verstandeg ree e met bus der hen. Noa tiedje op de maarkt lopend te hebben kreeg e dreuge keel en schoot kroeg in en nam beste pul bier, en nog aine en dat ging te ver. Handege peerdehandeloar smeerde hom een klain peerdje an, een pony zogezegd.
’t Was een koopie, en zwoager docht och dai versjagger ik wel weer. Dij wor ik wel weer kwied.
Op maarkt lukte dat nait, en hoi bleef met pony zitten. Mor wat nou? Och neem gewoon met noar hoes, wor ik door wel weer kwiet. Zwoager ging met zien aanwinst noar bushalte veur ’t Sprookjeshof wachten op de buzze noar stad. Joa her, door kwam buz an, deur ging open en collegoa zegt: “Wat most doe nou met ‘n pony?” “Neem ik met noar hoes”. “Kenst wel busschoveur wezen mor dai gat nait met in buzze her”. Ik kwait nait of der steekpenningen betoald bennen. Mor zwoager kreeg noa wat hen en weer geproat ’t veur elkoar, pony mog met. Achter in buzze was roemte genog volgens hom.
In zien woonploats Hoarn stapte zwoager oet en luip noar hoes tou met pony an stuk touw.
Met doene kop bon e de pony achterthoes vast en stapte ’t hoes in en zee tegen vrouw: “Vuil mie nait goud ik kroep in berre, en achter thoes stat een kedootjes veur diet, loatst dai straks evm oet?
Schoonzus was gloepens en het hom de kont vol schollen, dat peerd de deur oet of doe, zel der wel zegt wezen.

Ben nog nooit op Zuudloardermaarkt west, mor in tied da’k op vrachtauto ree, moz op daarde dinsdag van oktober de omgevm van Zuudloarn mieden, gain deurkomen an ja. Het ainegste wat wie elk joar hebben is echte Zuudloardenbolle, lekker een plak met roombotter.