Author: Redactie

Mit t weer vaalt nait te spotten.

Woensdag heb k sikkom haile dag veur, of mout ik zeggen achter schoefroete zeten te wachten op weersomslag. t Was veur mie t ainegste stee, woar ik t nog n beetje oetholden kon.

Woar k dinsdagoavend nog zunder problemen mit sportvrunden achter toaveltennistoavel stond te springen en pingpongbalen over de gruine toavel mepte, zat ik der woensdag as n dood muske bie.

Haar k dinsdag te veul van miezulf vaargt, vruig k mie òf. t Kon ook wezen, dat t oploadsysteem mankementen vertoonde. Wat mie snel dudelk wuir, k huifde mie gain illusies moaken, datter dij dag veul oet stee zet worden zol.

‘As weersveurspèllens kloppen, kriegen we vandoag dunder en bliksom!’

t Lag mie veur in de mond en t kon mie aiglieks ook nait snel genog goan.

Haarfstmìnsen holden nait van extreme hitte, zai kommen pas tot leven bie ‘echte’ Hollandse temperaturen.

Boeten t faait, dat oet roete kieken gain persesversneller bleek te wezen en dat mit t verstrieken van de tied t geleuf in mien persoonleke ‘buienradar’ hoast tot t nulpunt doalde, heb k oet grammiede ook mien vertraauwen in t landelk kleurencode-systeem opzegd.

‘Gain sputter hebben wie had.’

‘Op t Hoogezaand het n hoosbuie t riool loaten slurpen,’ wos d’ain mie te vertellen.

‘In Termunterziel binnen hoagels zo groot as pingpongbalen valen,’ zee d’aander ploagerg.

Op gain van baaident heb k zeten te wachten en dou tegen t loate twijduustern, dou fladdermoeskes al drok om de grote boom vlogen, toch nog wat druppels omdeel vuilen, was t veur mie te loat.

Van weeralarmen en kleurencodes kin k mie aiglieks nait veul herinnern. Op weg noar school of waark keekst smörgens oet roete en beslootst as zulfbenuimde weerexpert of t vertraauwd was om op fiets, brommer of in auto op pad te goan. t Mishottjede mie wel ais, as k winters in snijdunen vast kwam te zitten of wat regelmoateg beurde, onderwegens overvalen wuir deur n störtbui en sjompenat op school kwam.

Tegenswoordeg zit haalf Nederland bie t ontbijt mit telefoon in aanslag noar t weersbericht en biekommende codes te koekeloeren. Geel betaikent gevoar, oranje extreem weer en bie rood goan d’alarmbèllen òf en wordt t advies geven thoes te blieven. Dat t voak mit n sister òflopt is meschain n beetje te makkelk steld, mor as k mien ervoarens van woensdag derbie hoal, den denk ik:

‘Was t woensdag nou echt neudeg om lu mit gevoarencodes zo de schrik aan te joagen?’

t Liekt wel wat op t sprookje van herdersjong en de wolf:

Hai slagt veur de poelegrap regelmoateg alarm, datter n wolf op de baarg zit. Dörpsbewoners kriegen der mitschik n paniekaanval van. As op n kwoie dag n wolf de kudde aanvalt, slagt paniek bie herdersjong tou. Hai ropt moord en brand, mor beneden in t dörp blift elkenain rusteg zitten. De meroal? n Laigenpuut wordt nait leufd, ook al sprekt e de woarhaid.

Overgens bin ik van mainen, dat lu, dij zok in t verkeer willen begeven zulf risico’s mouten ( leren) inschatten en ook heur aigen beslizzens mouten nemen.

Veurege weke dinsdag was t maal weer en ik was ongewoon vroug wakker. k Besloet n ìnde te goan lopen, mor as k neuze boetendeure steek, maark ik dat t waait. t Störmt. t Huift nait. Stofzoegen mout. k Bin den wel n uurtje onderwegens, mor as k aan de wandel goa, bin k net zoveul tied kwiet. Om kwart over zeuven stub ik hondendeken oet en k word overlopen deur Sietse, mit fietse aan haand. Hai is op weg noar school.

‘Sietse krigt t stoer vandoage,’ zeg k tegen Arineke, dij net oet de veren is.

‘Hou bedoulst?’

‘Zien fatbike is deur n spieker reden, accu van elektrieke fietse is nait oploaden, dus hai mout nou op n gewone fietse noar school.’

t Lopt tegen twaalven, as t bericht bie mie binnenkomt, dat Sietse weer op weg is noar hoes.

‘Zo te zain lopens,’ zegt Arineke, ‘aargens bie Börkomnij.’

‘Oh, den het e vervast baand lek of ketten deròf,’ antwoord ik en as k even in mien herinnerns groaf vul ik aan:

‘Den zel e dammeet wel bèllen en vroagen of e ophoald worden kin.’

t Lopt aans.

Wie zitten net aan toavel as via de Live-app Sietse bie ons aanschoft. Mit n braide laag.

t Waait hom te haard en doarom is e goan lopen.

‘Woar bist mien jong,’ vroag ik mit n mond vol stoet.

‘Klaploane.’

Ongeleuf is zien dail.

‘Hest dat haile stok lopen?’

Om ain uur bin k even onderoetzakt op baank, as n haarde bons op roete mie oet mien middagsloapke hoalt.

t Is Sietse, nog even stroalend as n haalf uur leden. Hai het t stok van Börkomnij noar Kiel-Windeweer lopen.

Ik nam smörgens de beslizzen n uurtje te goan stofzoegen, hai besloot n uurtje te goan lopen.

As t echt niks meer bedenken kist en aal t waark, dast die dij dag veurnomen hest van t lieske schrapt is, der zulvens in toene gain spiertje rout meer kop boven t maaiveld oetsteken duurft en kraant stokkendlezen is, den kin t wezen, dat ik, omdat niksdoun bie mie laaidt tot onrust, zulfde kraant nog ais oppak om n puzzeltje in te vullen.
Zo kom ik bie sudoku.

Hou laank t leden is, dat ik mie over zo’n cieverdiagram bogen heb, duurf k nait zeggen – weschienlek joaren -, mor as k even aan loop bin, overkomt mie t vervelende gevoul dat ik de kunst van t oplözzen van Japanse hazzenschrabertje verleerd bin.
‘Begun den ook nait votdoadelk mit de stoerste,’ heur k mien havvelsnoet oet Bovenburen al zachiesaan mottjen.
‘Woarom moust die ook aaltied overal mit bemuien,’ scheld ik terogge tegen roeziezuiker.
Ik vertik t om de makkelkste te moaken. Elke puzzel mout wel wat van n oetdoagen in zok droagen.
Toch stoekt votgang regelmoateg en k vroag k mie òf, woar mien rationele oplözzensmethodes verstopt zitten. Aargernis en saggrijn over aigen onkunde wizzeln mekoar òf. t Wordt zulvens zo aarg, dat ik tot twijmoal tou kraant grammieteg aan kaant mieter. Körte mementen van geestelke rust en verstandelk overdenken brengen oetkomst en ik krieg mien aha-ervoaren op n presenteerbloadje aanboden. Zo zat t dus. Desondanks mout ik òf en tou nog wel even groaven in mien herinnerns om mien zulfbedochte algoritmes weer schaarp op t netvlies te kriegen.
‘Puzzels, benoam sudoka’s binnen dementieremmers,’ heb k wel ais aargens lezen.
t Schaarpt de geest, mor eerste ervoarens mit cieverpuzzeltje leren ook, dat oplözzens pas kommen as t rust in de kop hest. En dat leste, doar was t mie ja om te doun.
t Herstelde begrip van oetsloeten van onmeugelkhaiden, nait aingoal dezulfde doodlopende wegen insloagen en òf en tou wat geheugensteuntjes op raand van vaarkant noteren, brengten mie op t goie pad. De leste vakjes invullen is den n floitje van n cìnt.
‘Hè, hè,’ heb k bliekboar mit n zucht van verlichten oetbrocht, noadat ik mien eerste sudoku noa zoveul joaren òf haar.
‘k Voul mie net Ludwig,’ zee k tegen Arineke, dou’k kraant vezichies en mit n tevreden gevoul op toavel legd haar.
Zai, verdaipt in heur aigen spelletje, wos even nait wat zai mit mien opmaarken aanmos.
‘Ludwig, de puzzelmoaker!’ zee ik.
Veur aal dij lu, dij Ludwig nog nait kinnen: Ludwig is n teroggetrokken puzzelmoaker, dij deur omstandighaiden ongewild en ongevroagd in de rol van plietsie-rechercheur dwongen wordt en in dij functie moorden oplözzen mout. Ondanks zien onhandighaid in t sosioale verkeer, zien onwaitendhaid mit plietsie-zoaken, levert t vinden van moordenoar hom schienboar waineg problemen op. t Gaait hom, tot zien aigen verboazen goud òf.
Omdat hai n netuurtalent is?
Nait echt. Zien gehaim zit hom in t faait, dat n moord onderzuiken aiglieks t zulfde is as t soamenstelllen van n sudoku. Loat dien gezond verstand waarken, sloet alle doodlopende wegen òf tot ainegst begoanboare weg overblift en den hest de doader te pakken. Meschain n nait alledoagse menaaier van moordonderzuik in dizze moderne tied, woarst doodgooid wordst mit DNA en aander technische hoogstandjes mit camera- en òfluusterpraktieken, mor gewoon deur logisch redenaaiern tot d’oplözzen kommen.
Eerste òfleverns van dizze serie hebben wie intussentied bekeken en as veurtaikens nait bedraigen, den komt der vervast ook nog n vervolg.
Hou t verder mit mien sudoku-puzzeltjes goan is?
Dat verhoal is snel verteld. Noa de twijde sudoku was succes-ervoaren over t ìnd-rezeltoat mor haalf zo groot as bie d’eerste en bie de daarde haar k de truuk deur en d’oardeghaid der schier òf. k Loop nait geern over geboande wegen. Puzzels mouten noamelk wel n oetdoagen vörmen.
As k der goud over noadenk, hebben puzzels wel n beetje weg van t echte leven. Mìnsen voulen zok voak t maist op heur gemak as zai heur leven, t laifst onopvalend binnen de vakjes van t betoamelke intaiken of inkleuren kinnen. Mor voak is nait aaltied. Hest ook lu, dij wel ais oet de band springen willen, zok boeten de vakjes van t normoale willen bewegen. Out-of-the-box denken wordt den out-of-the-box doun. Zai zuiken d’oetdoagen en al is t voak nait de makkelkste weg om te volgen, t zuiken van nije wegen kin hail bevrijdend waarken.
Alle doage stamppot broene bonen verveelt toch ook hail snel.

’t Is toch wel n krappe bedounen mit dien mouder bie ons onder dak.’
t Het even duurd, mor t hoge woord was der den toch oetkommen. Hai wait van zokzulf, hai is gain orbedor en hai het zeker gain hekel aan zien schoonmoeke. Zai is in heur oard n laif wiefke, woar niks mis mit is en doarnoast, zai is ook nog n echte kinderpuut. Mor om heur doaglieks over de vlouer te hebben, doar het hai de leste tied best veul muite mit.
Al doagenlaank het hai zok de kop suf zeten te prakkezaaiern, hou hai t onderdakprobleem van zien schoonmoeke bie zien vraauw aankoarten mout. Dat oplözzen, dij regelneven in de femilie veursteld hebben om t allaainstoand vraauwchie bie hom onder dak te ploatsen vèr van ideoal is, het de praktiek van alledag wel bewezen.
‘Ie hebben ja n groot hoes,’ heurt hai versoamelde femilieleden nog wel zeggen.
Woar hai in t verleden wel ais vranterghaid en ieverzucht pruifde bie zokse opmaarkens, was de toon dit keer toch maarkboar aans. Dit keer zeden zai t nait om hoat of nied, mor om t aigen perfiet.
Hai het al laank schoten, dat zien vraauw t der, noa zien opmaarken zulf best wel ook wel stoer mit het. Tuurlek, zai haar t ook wel aans doun wild, mor om de krappe wonenmaarkt kin gainaine hìn.
Baaide kinder snappen t saggerijn van heur pabbe nait recht. Zai binnen n identieke twijling en denken over veul zoaken ook t zulfde en zain doaglieks mit pien in t haart t verdrait van heur aigen mouder. Veur heur moakt t nait veul oet, zai binnen al regelmoateg aan de flotter en n beetje inschikken veur heur oma vinden zai doarom ook gain probleem.
Hou aans was t west, as opa nait omkommen was bie n dakongelok. Opa, dij zien geld verdainde mit schösstainvegen, was op n dag deur lu vroagd om schösstain te vegen, omdat der gain trek meer in t rookkenoal zat. t Was dij dag maal weer en noadat hai de draaiende gek van dak schroven haar, kwam hai al snel tot ontdekken, dat kraaien mit takken n nust in schösstain vlochten haren. Stokje bie beetje, takje noa twiegje is e minstens n uur bezeg west om t nust te ontmanteln. Dou e mit n overvolle emmer vol òfvalmattrioal noar beneden wol om dij te legen, is e op zunnepanelen aan de glie goan, van t dak òfstört en dood noast n toenbankje liggen bleven.
t Inde van opa was t begun van alle ellìnde. Oma kon noa t verschaaiden van opa nait allendeg blieven. Dat was tiedens opa’s leven al zo en as ainsoame wede zol t zeker nait vertraauwd wezen.
Nog even het hai perbaaierd bie de gemainte aan te kloppen mit t verzuik om veur oma n aanbaauw bie te baauwen, mor doar het börgmeester Van de Boom n stokje veur stoken.
‘Biebaauwen is net as nij baauwen en in onze gemainte zitten wie mit onze CO2 oetstöt al n dik joar aan onze taks.’
Noa dit gesprek is hai mit hangende pootjes noar hoes òfraaisd. t Was nait aans en hai zol zok derbie dele leggen mouten.
Mor guster is de zin en onzin van oma’s verhoezen deur heur aigen toudoun in n stroomversnellen terechte kommen.
Hou?
Deur n zulf ontwikkelde bom te loaten ontplovven .
In de benaauwde, soms tropisch aanvoulende waarmte was t zulvens in t grote oksternust hoast nait te haarden. Ondanks t dichte bloaderdak kwamen Kobus’ zunnestroalen ongenoadeg haard binnen.
Veur baaide jongens was der in toene genog diverdoatsie in t ploeterbadje van lutje kinder.
‘Dat Eko en Eltjo dat duzzen,’ zee n bezörgde mouder vanoet de vailege beschutten van hoge boom.
‘Zai binnen veur de duvel nait baange,’ zee n trotske pabbe.
t Luip tegen etenstied, dou d’mìnsenkinder d’ain noa d’aander in hoes verdwenen en oma veur t eerst dij dag vanoet heur zörgie in t ìnde kwam.
‘Zai stikte van honger,’ zo zee zai en vruig aan baaide klaainzeuns of zai veur heur nait even wat ittebijen oet toene hoalen konden.
‘Mor pa en moe binnen ja net op stap goan veur ons oavendeten,’ perbaaierde Eltjo tegen te sputtern.
‘Wel lekker,’ zee Eko, mor hai zag t ook nait zitten om in ‘heur’ toene ongevroagd ittjebijen te goan stelen en gaf n dudelke woarschaauwen òf:
‘As zai t maarken goien dij goie mìnsen ons dammeet nog mit veul geweld oet boom.’
Hou t verder òflopen is, duurf k nait zeggen. Wat mie wel opvaalt is, datter zok sunt vandoag gain vief, mor nog mor vaar oksters in toene opholden.

Sunt kört staait t blaauwe zwembad in toene. Vare bie twijenhaalf. Net gain meter daip.

’t Is wat wie vrouger t eerste bad nuimden,’ zeg ik tegen klaainkinder.

‘Veur ongediplomeerden,’ vul ik aan.

Zai lagen mie oet en vertellen mie, dat z’aalmoal drij diploma’s hebben. Kinder binnen slim wies mit heur plestieken ploeterbadje, t is n bak vol levensplezaaier en zörgeloos juchtern.

Moandag was t schier weer, Arineke zat op t koor en ik n zetje loater op fietse richten Nij Pekel. Op weg noar t olde zwembad. t Stee, woar k zo geern noa schooltied nog n poar uurtjes poedelde in t ainegste zwembad, dat Pekel riek was. t Is n vrumde trek noar t verleden.

Ik bin nait d’ainegste, dij deur t wotter trokken wordt. Vlak bie ingang zai’k n viskeman mit allendeg oog veur zien schaive dobber. Verder is t stil aan Zwembadloane. In mien heufd is t vèr van stil mit roupende en rerende kindergeluden. Gelokkeg is der genog plek om mien fietse te stallen. t Vrijerspoartje draait wat onwenneg om mekoar tou, as k mie deur t hekje bie de kassa draai en richten schoaphokken loop.

Aan omtrekken kom k nait tou. Telefoon dut zien waark en registraaiert grote veraanderns.

‘Houveul joar mout t wel leden wezen, dat ik hier veur t lest west bin,’ vroag k miezulf òf.

Ik kin mit goud fesoun nait meer over betonnen looppad tussen eerste en twijde bad lopen. Bomen hebben bezit nomen van t zwembad. k Woag t der nait op en loop hailemoal om twijde bad tou en as k wat foto’s van restanten van glieboane neem, heur k stemmen, dij over t wotter noar mie tou zweven.

‘Badgasten?’

t Binnen gain geluden oet laankmanstied, dij mie deur de kop spouken. Achter verbaargboom op t ìnde van twijde bad, zai k t zulfde stelletje, dat n zetje leden vanòf de weg nog haalfbakken en om nander toudraaiend aingoal noar mie gloop. Zai mouten hoast n omtrekkende bewegen rond t zwembad moakt hebben om tussen boomkerij bie t daarde bad terechte te kinnen kommen. Of zai deur hebben dat ik achter n boom stoa te koekeloeren noar n goud stee om n foto te moaken van t vrougere badmeestershoeske, vaalt te betwieveln. Dat zai zok doar aan t omtrekken binnen om n doek in t broene wotter te nemen is even onweschienlek.

Ik besloet òfschaaid te nemen van t ooit zo vertraauwde Nijpekelder zwembad. Viskeman op honderd meter het zok t zulfde veurnomen. Hai glopt n tel noar mie, zugt, net as ik, niks bekìnds en draait mie mit vranterge blik in ogen rogge tou.

‘Wol t meschain nait bieten?’

k Wait woorden op t leste mement in te slikken.

Bie toenakkertjes binnen, aans as op hìnraaize, nog mor ain man en zien vraauw aanwezeg. Hai drok wiezend en proatend, zai innemend knikkend. Zugst aan zien gezichtsoetdrokken, dat t n tevreden toentjeman is.

Smörgens heb k nog n stok in kraante lezen over t Nije Hemeltjeriek en as vanzulf begunnen onder t trappen de wiekens van mien meulen op volle toeren te draaien en zok de mooiste ideeën over n soortgeliek nij Nijpekelder Hemeltjeriek te ontwikkeln.

n Monument in vervaal, mor woar infrastructuur nog volledeg in tact liekt, mout toch te herstellen wezen.

Wotter in t zwembad was vanòf de start in 1933 prachteg helder, ook al kwam t deur n duker onder weg deur oet daip van Poortmanswieke. Datter aaltied vizzen mitzwommen, heb ik nooit as n probleem ervoaren. Dat t ‘voele’ wotter doaglieks mit n euliepomp teroggespoten wuir in t kenoal en deur schoef in duker weer aanvuld wuir mit ‘vers’ wotter mout in mien ogen makkelk te herstellen wezen.

t Is t begun van n laange riege aan ideeën over t herstel van t olde zwembad.

Op betonnen poalen kist mit n beetje goie wil zo weer n nije glieboane fabrizaaiern. Net as dast op fundamenten van t verdwenen badmeestershoeske zo weer n nije begunnen kist te baauwen. Belangriek is verder, dat t zwembad aal dij joaren, dat e ongebroekt achter hoge diek legen het, zummer en winter vol was, en bleef. Van lekkoazie kin dus gain sproake wezen. En hou mooi zol t wezen, dat t eertiedse zandstrandje veur t lutje grut weer in ere hersteld worden kon.

Over t beheer van t nije zwembad huiven w’ons gain zörge te moaken, net as over cinterij. Woar burgerkemissies t veurtaauw nemen duurven om Pekelder broggen te beheren, doar liekt t mie n floitje van n cìnt om t olde zwembad nij leven in te bloazen.

k Zai t zo veur mie: Gaait t leven as onderdail van zummer rekreoatsie in Pekel weer broezen.

En …. woar wie as kinder noa t sloeten van zwembad in haarfst en t vrouge veurjoar al kans tou zagen, t zwembad kist mit dank aan wotterschoef in dijzulfde tied ook ombatterijen tot visviever. Rezeltoat verzekerd.

t Liekt mie mit, mor ook zunder de gelden van Henk Nijboers ‘Nij Begun’, n kans veur open doel.

Vlak bie hoes krieg k t, mui van t fietsen en t prakkezaaiern, nog even stoer en aan stok mit mien aaltied-alles-beter-waiter, dij mie veur de vouten gooit:

‘Wat al n geplaas over t herstel van n òfdankt en olderwets zwembad, Nijpekelders hebben toch heur zwemplas in de vörm van t Heeresmeer.’

Of e nou wel of gain geliek het, dut niks aan de zoak òf.

t Hemeltjeriek en ook t Heeeresmeer binnen prachtege zwemplekken, mor zai missen ain belangriek ding, de intimiteit van n klaain zwembad.

Vroag t mor aan mien leeftiedsgenoten.

t Is aangenoam zunschienweer en k heb auto mooi strak aan linkerkaant van weg tegen stoepraand aan parkeerd. Arineke is n menuut of wat leden bie slachter noar binnen stapd om heur veurroadje vlais aan te vullen.

Ik blief in auto zitten, omdat ik mie in dij smale winkel voak redelk overbodeg voul en omdat t sunt Corona nait mog, het zok dij gewoonte as vanzulf ontwikkeld. Mit autoroeten open is t nog goud vol te holden in onze lutje Modus en k heb mit zicht op OldPekelder domineeshoes genog te prakkezaaiern en mie terogge te loaten voeren noar vrouger tieden.

As der n auto veurbiescheurt schrik ik even op oet mien gedachten. Deur veurroet zai k n onbekìnde jonge knuppel, n joar of vieftien schat ik, mit lözze handen aankommen fietsen en op t mement, dat e vlakbie mien auto is, heur k deur d’open roete:

‘Hé, ouwe!’

k Schrik van opmaarken en denk: ‘Ongeheurd, dat heb k ja nog nooit heurd,’ mor binnen n fractie van n seconde heb k besloten, ondanks n innerlieke vranterghaid, nait te reageren. Tougelieks begunt t in mien bovenkoamer te dundern en schaiten mie bliksomflitsen veur ogen langs. Verschaaiden kostgangers roupen om veurrang en goan as n roazende tekeer om t begrip ‘ouwe’ n plek in mien aigen normenwereldje te geven.

‘Bist toch ook n old’kirrel,’ zegt d’ain.

‘Doarom huift zo’n jong toch nait votdoadelk begunnen te schelden,’ krieg k steun van n aander.

k Mout over twijde opmaarken even stief noadenken. Hai vindt mie dus aiglieks wel n olde kirrel, mor vindt dat net as ik gain reden om te goan schelden.

n Daarde stelt zok wat neutroaler op en verkondegt:

‘Hai het t vervast nait zo bedould, zoals doe t nou voulst. ‘Ouwe’ kist ook as n kompliment opvatten.’

Aiglieks kin t mie ook gain fozzel schelen, wat n aander der van vindt, k vind t persoonlek n roare menaaier van proaten. k Bin ja n wildvrumde veur hom.

’Weschienlek het t kirreltje net roezie had mit zien opa,’ zegt Arineke even loater, noadat zai net n dikke puut vlais in kovverbak zet het.

’t Kin ook nog wezen, dast op n leroar liekst, woar e n bloudhekel aan het,’ zegt zai mit n onderdrokte laag.

Zai zugt de humor van vrumde begrouten wel in.

‘Moust mor zo reken,’ zegt mien kleuterpedagoogeloar, ‘kinder op dij leeftied pubern en zai mouten gewoon deur stoer te doun deur n stoere periode hìn.’

‘Deur aine oet te schelden?’

Zai trekt wat onverschilleg mit scholders, mor t let mie de rest van de dag nait lös. In gedachten goa k terogge noar de tied, dou k zulf dij leeftied haar. k Schrik, t is ja sikkom 60 joar leden en toch kin k mie dij tied nog makkelk veur de geest holden.

Teroggekiekend noar dij tied, duurf k nou wel zeggen, dat ik in n ‘olderwetse’ tradietsie opgruid bin. Of ik ooit puberd heb, duurf k nait mit zekerhaid zeggen. Bewust tegen de wil van olders ingoan, is in dij tied nooit echt bie mie opkommen, mor k wos ook, dat ain keer nee aaltied nee bleef.

Dus k konfrontoatsie mit olders nait aan? Of was k gewoon te makkelk in omgang. Wat ik wel wait is, dat ik van klaains òf aan aaltied mien aigen weg volgd heb. Al vroug achter t hek vot, heb k mie nooit meer – k vergeet veur t gemak mien dainsttied mor even – opsloeten loaten. k Heb mie loaten vertellen, k was aaltied bie pad en weg. Inzeggens heb k nooit had, allewel k al vruig deurhaar, dast overal vaileghaidsrisico’s incalculeren most. k Was n stroatkind, zunder de negatieve klank dij zo’n woord oproupen kin.

Ook nou nog bin k gain hoeshìnne, k mag geern boeten wezen. t Laifst allendeg of soamen mit hond. Dat geft rust. In gezelschop wor k onrusteg, wor k ploagd deur n soort sosioale onrust, dij k geern veurkommen wil.

‘Laat me,’ zong Ramses Shaffy ooit.

‘Loat mie mien aigen gang mor goan.’

Dat gevoul is nooit vèr vot. Nooit west en t komt ook nait overain mit t beeld van n makkelk persoon, dij aanderlu wel ais van mie schetsen.

Meschain, denk ik nou, haar k mie toch wat voaker òfzetten mouten tegen mien omgeven en net as passerende fietser regelmoateg n moal bungel in t hounderhok gooien mouten.

‘Hé doe…..!’

Noadat wie ons hier zo’n anderhaalf joar leden in Kiel vestegd hebben, bin k al snel begund mit plannen moaken veur n nije viever en sunt n moand of wat duurf k zeggen:

‘Mien viever ligt der bie as n pronkjewail in t mooie Grunnegerlaand.’

Veul sneller as dat ik mie in mien mooiste dreumen ook mor veurstellen kon, gruit en bluit alles in en rondom t wottertje as n tierelier. De gele lis let zien schierste bloumkes zain en wotterlelies bluien al doagenlaank in prachteg wit en sieren t wotteroppervlak. Mor t mooiste vin k de gele plomp, dij k in mien veurege viever op de Wieke om onverkloarboare redens aiglieks nooit goud aan d’loop kreeg.

‘Haar k hom meschain toch te daip poot,’ vroag k mie nou wel ais òf.

Of was t juust aansom en ston e in te vloot wotter. t Binnen zo van dij vroagen, woar k mie nou de kop nait meer over breken huif.

Net as over Duutse haardhaid van t wotter.

‘In zacht wotter ontwikkelt zok t vieverleven nait,’ het viever-goeroe Ada Hofman mie joaren leden via bouk en woord al op t haart drokt.

In zacht wotter versliemen planten en kin t daaiernleven zok nait ontwikkeln. Mit as rezeltoat, zachtgruin, mor o zoks dood wotter. Zagst gain bodem of vis. Olde herinnerns aan t vervoelde Pekelder Daip oet mien jeugd kwamen net as schoem vanzulf bovendrieven. t Is mie voak en voak voaker as voak overkommen. En den kinnen lu die wel oetstokken, houst dat probleem oplözzen moust, dat geleuf bin k in loop van joaren kwietroakt. Hou voak heb k nait op knijen bie viever legen en heb k mit n duur meetsetje mit stripjes en druppelfleskes perbaaierd t lichtgruine wotter weer helder te kriegen. Of mit vieverkaalk en zuurstofverriekende poedertjes. Dreum van n kristalheldere viever is bie mie regelmoateg omsloagen in nachtmerries, as k weer ais konfrontaaierd wuir mit n witte viever.

’t Beste is om alles oet de viever te hoalen en gewoon weer vannijs te begunnen.’

Wieze road, mor wat heb k mie aaltied n bult waark op haals hoald.

Tegenswoordeg loop ik zunder zörg en kopschraberij mit n tevreden gemoud om mien viever hìn.

Zit der n moal n raaiger of wat ook regelmoateg beurd n verdwoalde aaiberd mit laange snoavel en begerege blik in ogen noar kikker, pad of stiekelboarske te koekeloeren, k zit nait meer op kniepnoagels om dij baisten te verjoagen. Wat moakt t oet, denk ik nou, zo’n vogel het vervast ook jongen en mout toch ook leven. De nepper, opbaauwd en in nander lasd oet ol’iezer, dij eertieds mien vievertje in t olde hoes bewoaken mos, het aiglieks nooit veul zin had. Hai is twij joar leden wel mitvlogen diz’kanten op en dut op t mement allendeg nog dainst as lanteerntjesdroager in toene.

Joa, k duurf best tougeven, dat ik aldernoast bliede mit mien nije viever, n viever woar k gain omkieken meer noar heb.

Wat heb ik mie aal dij joaren oet de noad waarkt. Regelmoateg von k in bouken of bie swoager Leo nije inspiroatsie en ston k t volgende mement weer op schuppe om viever te veraandern, oet te braaiden of n nije wotteroverloop te realiseren. t Ploatje beloofde zoveul moois, de realiteit was weerbarsteg. Voak meer dan mie laif was.

Aal dat soort hazzenspinselderij heb k sunt onze verhoezen noar Kielwinderweer achter mie loaten.

Woarom was k ook zo aigenwies, dat ik docht, dat ik t aal zulf wel wos of oetfigelaaiern kon. Wieshaid komt mit de joaren, denk ik den. Wat n kopschraberij heb k mie op haals hoald, want ain ding staait as n poal boven wotter, n viever is meer as n oetgroaven koele mit wotter.

En elke dag is t weer n plezaaier om even rusteg om mien vievertje tou te koiern. Om te luustern noar t sfeervolle concert van kikker en pad en mie òf te vroagen, welke raitzanger zo melodieus vanoet hoge raiten zit te kwinkeleren.

Mor wat mie t maist goud dut binnen de witte wotterlelies. Zai binnen t taiken, dat wotterkwaliteit goud is en geven de vrougere vieverlaifhebber de verzekern, dat t mit de Duutse haardhaid van t wotter wel goud zit.

‘Volgens onze gegevens binnen ie aan n nij paspoort tou,’ het gemainte ons n zetje leden al kenboar moakt.

t Kin wel drok worden bie aanvroag, woarschaauwt zulfde braif en da’s de reden, dat wie lestent al vast op petret goan binnen.

‘Vlakbie winkelcentrum Maartenshouk zit n fotogroaf,’ wos Arineke mie te vertellen.

‘Groot Obbink.’

‘Nooit van heurd,’ docht ik nog bie miezulf.

‘Zit der gain winkel van Kral meer vlakbie t kruuspunt van Kerk- en Hoofdstroat,’ zee k verboasd, mit herinnerns aan t begun van ons traauwen, dou wie n poar joar in Hoogezaand woond hebben.

Wat wilst ook, as t in Pekel opgruid bist staait de noam van Kral in zokse gevallen boven aan t lieske.

Van klaains òf aan is t nooit aans west. Van babyfoto tot pasfoto, van femiliepetret tot traauwalbum is t aal Careltje Kral, dij zien stempel op achterkaant foto’s drokte. Bezuiken hebben aiglieks aaltied vould alsofst even bie n femilielid op veziede gingst.

Meschain is t n kwestie van gewoonte. Veur n foto gaaist noar Kral en ook al is t imperium al laank leden instört, zulvens op t Hoogezaand, kwam k pas loater achter, hest nog n paspoortenfotowinkel mit dijzulfde noam. Jammer veur Kral, wuir t dus Groot Obbink.

‘Da’s nog vère femilie van mie,’ zee schoonzeun lestent, dou t paspoorten- en fotoverhoal op toavel kwam.

‘Lokst zeker,’ zee k vol ongeleuf.

Hai verzekerde ons, ook al most veur t bewies van femieliebanden vèr in t verleden doeken, dat t woar was.

‘Mouder van oma’s kaante,’ zo begon e ……en den ook nog zunder document of foto …. t was mie de muite nait om doar op in of deur te goan. Of vrundelke man achter fototoustel, dij ons n poar weke leden zo schier op foto knipt het, zulf n Groot Obbink was, is om nou begriepelke redens dou dus bie t portrettaaiern ook nait ter sproake kommen.

Op n stil mement noa t vranterge gesprek mit schoonzeun over veronderstelde, onbewezen femiliebanden zat ik doar nog ais wat over te prakkezaaiern. Haar k hom mit mien onnoadenkende reactie nait beledegd. Ook mit opmaarkens over veurolden kist lu soms daip in t haart roaken. t Is en blift netuurlek wel femilie.

Zo kouster ik bevubbeld n vrouge foto van mien mouder, dou nog n lutje wichtje van joar of zeuven. Speulend mit aander kinder in Blijhamster Oosterstroat. Zai kikt mit eernsachtege, hoast zörgelke blik noar de camera(man?) en liekt zok òf te vroagen, wenneer t vogeltje nou eindelks oet de lens wuppen zel.

Van mien pa heb k nait ain foto oet zien vrougste jeugd. Zien olden hebben dou vervast wel aander kopzörgen had as noar fotogroaf te lopen om hom of ain van zien acht bruiers en zusters op foto te loaten knippen.

Mor of t zo wezen mos, hoast op t zulfde mement, dat dij vervelende gedachten bie mie speulden, kreeg k via snoetjebouk t herdenkensbouk ‘Hendrik Wester en ‘zijn’ school’ onder ogen. Oetgeven in 1993.

n Bouk mit mooie verhoalen, mor wat mie t maist interesseerde waren de foto’s. Klassefoto’s en omdat t olde foto’s binnen – vanòf begun 1900 – , schrief k t veur dizze keer in olde spellen.

Foto’s binnen nomen op schoolplaain van olde Hendrik Wester School, d’oldsten van rond joartellen mit Kösters meulen, nog in volle glorie op achtergrond. Gezichten van kinder zeggen mie niks, noamen binnen zunder oetzundern bekìnde Pekelder noamen.

Pas as klassenfoto’s oet 20-er en 30-er joaren verschienen, wor k ekstroa alert. k Zai meester Schetsberg, dij ik allendeg mor as Sunterkloas kind heb, mor ook n jonge meester Meijer. Maaier, lutje Maaier, neef van dikke Maaier. Heb k zulf loater op ULO nog Duuts van had.

Op bladzie 33 is t den zo wied. Vin k bienoa de komplete femilie Wiekens op ain foto, in elk geval vieve van de negen, woaronder mien pa. Bram Wiekens, daarde riege van ondern, hailemoal rechts. k Haar hom eerder ontdekt as dat ik zien noam in t onderschrift lezen haar. t Is nait persies noa te goan, mor hai zel doar n joar of aachte west wezen.

k Mout eerlieks bekennen: t Voult bie eerste herkennen as n soort van vinden van n stok verbörgen verleden. De verhoalen waren der aaltied wel, n foto zegt toch n bult meer.

k Heb nog even perbaaierd hom wat groter in beeld te kriegen, mor doar wuir t rezeltoat nait beter op. Allewel de foto n prachteg monumentje is, wait ik, dat ik t hier mit doun mout.

‘Mörgen kin ook onze wereld der inains hail aans oetzain.’

Opmaarken ontvaalt mie bie t nijs van de dag, as k zai, hou lu as schoapen in n hok dreven worden op weg noar n etens-distrubutiepunt in de woestijn. t Is stoer veur te stellen, hou t leven deroet zugt, as t gain eten en gain hoes hest en dat elke vörm van zörg ontbrekt.

Ik leef en lie in stilte mit mit aal dij mìnsen, dij deur t mulle zaand plougen op weg noar hoes, tìnt of gewoon noar n stee onder blode hemel. Sommegen hebben gelok en sjaauwen mit n kertonnen deuze etenswoar op kop of onder aarm.

t Is ook de dag van Freek, van Suzan. t Nijs is klaainer, mor overweldegt net zo. n Gezonde jongkirrel mit n hoast onòfwendboar doodsbericht. Longkanker.

Oorlogsslachtovvers binnen voak nait meer as getallen, Freek is n persoon.

Ik veronderstel: Freek het al langer leefd mit onveurspelboarhaid van liggoamelke klachten. Hai het wachten mouten op oetslag van test(en) en het pas dou besloten t verhoal aan openboarhaid pries te geven.

t Zet mie aan t denken:

‘Mörgen kin óók onze wereld der inains hail aans oetzain.’

Ik leef al moanden mit de zekerhaid, ook al heb k gain liggoamelke klachten, datter wat loos is mit mien old-kirreltjes-klier. Joarlieks bloudonderzuik leverde n laange lieste getallen op, dij veur 95 persìnt binnen de marges van t akseptoabele valen. t Binnen dij poar persìnten, dij vroagtaikens oplevern. Echo, MRI en n leste prikactie mouten t zuvere van t probleem in koart brengen en oetslag van dij testen stoan veur mörgenvroug op t pergram.

‘Mörgen kin ook onze wereld der inains hail aans oetzain.’

Ik zai der den ook as de dood tegenaan om mörgenvroug noar t zaikenhoes in Scheemde te rieden om mie bie mevraauw de uroloog te melden veur de definitieve oetslag. Alle scenario’s binnen mie òflopen weken al deur de kop spoukt. Ook t swaartste.

‘Ik zol mie dus nooit op zokse zoaken loaten prikken,’ zee n goie sportvrund lestent tegen mie, dou k in de kovviepauze vezichies mien zörgen oetsprak over mien gezondhaidstoukomst.

‘Kist der toch beter te vroug dan te loat bie wezen,’ opperde ik.

‘As t zo vèr is, zai ik t wel.’

Dat elkenain op zeker mement ais mit wotter noar de dokter mout, is veur sommege lu bliekboar gain punt van overwegen.

Op weg noar t OZG wor k vergezeld deur Arineke. Zai zit swoar onder medisienen deur rogklachten.

Zai kin nait op of dele, mor het zok veurnomen:

‘k Loat die nait allendeg goan.’

Twij pasjìnten op weg noar n onzekere toukomst.

‘Dokter lopt vaar menuten achter op schema,’ zegt Arineke mit n pienlek vertrokken gezichte in laange wachtgaange.

t Zel mie worst wezen. Dij poar menuten? t Voult veur mie as wachten in wachtkoamer bie tandarts mit swoare koeskillen en toch hopen, dat t nog laank duren mag veurdast noar binnen roupen wordst. Tegenstriedege gedachten kobbeltjeboien over nander hìn. k Bin baange veur de piene van oetslag en toch benijd in welke mallemeulen k over n zetje terechte kom.

Onderzuiken hebben t geliek van echo en MRI bewezen.

‘U heeft kanker,’ knalt t oordail over toavel hìn.

Even leef ik in veronderstellen, dat mien wereld aan t instörten is, as mevraauw de uroloog oetleg geft over alle vörms van prostaatkanker. k Luuster mor mit n haalf oor, tot t mement, dat zai zegt:

‘En u heeft de meeste milde vorm.’

k Goa dood mit, mor noar alle weschienlekhaid nait aan prostaatkanker.

‘U kunt er wel honderd mee worden.’

Op weg noar oetgang, heb ik t gevoul dat ik zweef op n wolke van gelok en as Arineke mie even zachies in aarm knipt, voul k onze verbondenhaid en tougelieks heur k heur zeggen:

‘Hold mie mor goud vast, want ik zweef der over.’

Dat krigst dus as t onder de medisienen zitst.

Op 2 meert 2025 schreef k n stokje over Meiske en heur wedervoaren. Zai sloot òf mit opmaarken:
’t Zol mie wat weerd wezen, as k nog ais n keer bie mien mouder Coco op veziede goan kon.’
Twij moand loater is de situoatsie kompleet veraanderd en staait heur en ook onze wereld op zien kop. De reden zit hom in t faait, dat lu in t veurhoes begin mai veur n körte vekansie noar de polder vertrekken en vroagen of Coco zo laank bie ons onderdak kriegen kin. De reden? In de pikorde staait t swaarte poeske hailemoal onderaan. Wie loaten op dat mement de keuze open om verblief bie ons te verlengen.
Wie leven nou drij weke loater, ìnde mai.
Coco het zok snel en makkelk aanpaast aan t rustege olden-van-doagen leefwereldje. Zai leeft heur leven en kin en mag zok deur t haile hoes hìn bewegen. t Mout veur heur n oetkomst wezen, dat zai nait aingoal n Maine Coon, n lutje laiwe in katformoat, tegen t lief lopt of n klierderge tieger, dij heur in de poepdeus of tiedens t brokjeskaauwen op de kop zit.
‘Coco staait aaltied aan,’ zeggen zai van t veurhoes.
Rustege mementen waren zeldsoam en zai mos deurlopend bedocht wezen op onverwachte en ongewenste aandacht van aander katten.
Toch het dizze, van alle kanten goud overwogen verhoezen nog best veul vouten in eerde had.
Om te begunnen mit Anna. Lutjeste klaaindochter het Coco sunt joar en dag al omaarmd as ‘heur poeske’. Zai mout veur Coco aanvould hebben as n vailege boaken op roege zee, dij heur n stee bo, woar zai aaltied terechte kon. As noa de vekansie bliekt, dat Coco toch echt nait meer teroggekomt, wordt Anna overspould deur tegenstriedege gedachten. t Gemis van heur favoriet katje, benoam op de mementen, as zai noar Loakenstroat vertrekt, mor ook as zai op n aander menaaier wat troost veur zokzulf zöcht, dut zeer. Ook al kin Anna elke menuut van de dag bie ons binnenlopen en ketakt zuiken mit Coco, t voult toch aans.

t Is stil verdrait, woar zai nait van ain op aander dag overhìn komt.
Mit Meiske is t n hail aander verhoal. Op de vroag hou zai de komst van heur moeke verwaarkt het, is t stoer om doar n goud antwoord op te geven. t Het heur ‘vailege’ wereld wel op de kop zet. Zeker d’eerste doagen waren stoer. Deur overvloud aan aandacht veur Coco, het zai zok ongemaarkt teroggetrokken. t Is ook wat, as der inains aine is, dij oet dien knabbeltjesbakke vret, oet dien wotterbakje slurpt en zok oetgebraaid dele vlijt op dien maist zaachte dekentje in houk van baank. Woar wie, mor wie binnen mor simpele mìnsen, veronderstelden, dat Coco zok in ons hoeske zol voulen as n katte in n vrumd pakhoes, was t Meiske dij dij rol op zok nam. Zai haar, zeker dou de femilie noa t weekìnde terogge was van vekansie best veul muite mit nije situoatsie. Mor ofst ingriepen moust in nije verholdens en of t so-wie-so verstandeg is te sturen op reloatsies, hebben wie besloten haile gang van zoaken mor op zien beloop te loaten.
Hou t nou is?
Ons loat-mor-lopen-en-wie-kieken-wel-hou-t-òflopt ‘belaaid’ is nait zunder rezeltoat bleven. Dat Coco n hail aander tiepje is dan heur dochter, wuir ons al snel dudelk. Coco is noamelk aaltied op zuik. Zöcht veul meer dan Meiske grìnzen van t touloatboare op. Woar spesioal veur katten aanschaft kattengras noast heur etensbakje staait, knabbelt zai op onbewoakte ogenblikken geern aan koamerplanten. Woar Meiske nooit toald het noar holten daksteunders in koamer, zat n vlaigensvlogge Coco d’eerste doagen al boven in boom. t Was best n roar gezicht, zo’n katte dij tegen t plavvon aanplakt zit. Mor woar we nog t maiste aan wennen mozzen, was, dat wie heur om d’hoaverklap kwiet waren. Leste tied binnen wie ons bewust, da’we gain deuren open kinnen loaten stoan. Of t vraauwelke nijsgiereghaid is of dat boetenlocht, dij zai t eerste joar, dat zai as boetenkat in de vrijhaid op Kiel-Windeweer deurbrocht het, heur toch nog lokt, blift n vroag. Het alternatief, n boetenkattenren, was, veurdat Coco in ons hoesholdentje terechte kwam, traauwens al aanwezeg. En as twijduustern langsoamaan over Kiel vaalt, zitten mouder en dochter gesoamelk boetendeure onder de kroon van de grote, gruine levensboom en volgen fladdermoeskes, jonge oksters en aal watter in de locht vlogt mit grote belangstellen.
Of t klierderij is of dat katten ook in heur doagliekse omgang mekoar aingoal weer mouten oetdoagen, ‘Slag om Keuneginneschop’ het noa drij weken zien beslag nog nait kregen. Zo het Coco t pepieren puutje, Meiskes mooiste plekje onder toavel, woar zai zok òf en tou even rusteg teroggetrekken kin, ook ontdekt. t Zinde Meiske niks. Ain haarde klap op boetenkaant van puut was voldounde om Coco de schrik van heur leven te bezörgen. Of doarmit de zoak beslist is, of dat t n kwestie van ‘Elk veur zok en …..’, blift veur elkenain nog de vroag.
Gusteroavend loat kreeg k n aander tavvereel veurschuddeld. Stonden baaide wichter as kemphoanen, in n soort van ‘stare-down’ neus aan neus.
‘Dat wordt vechten,’ schoot mie deur de kop.
n Territoriumgevecht?
Mie der mit bemuien, dus k nait en noa n menutenlaank om nander hìndraaien zag k, dat Meiske roggels de vechtcirkel stap veur stap verluit.
Was zai de verstandegste?
Of was t toch t besef, da’je n mouder nait tegen hoaren instrieken maggen.

Maimörgen laagt mie tou mit n heldere zunne aan de hemel en 18° op de grondthermometer. Weer veur n laange wandeltocht.
Bie t startslootje, zo’n 200 meter van ons hoes, het buurman mit zaais of grasmesien n looppad veur hond en man hìnlegd.
‘n Schier stokje noaberplicht,’ denk ik den.
In ain blik vang ik t beeld van n snel dichtgruiend pompslootje mit veul rait en wotterlelies. Buurman is der jammer genog nait aan toukommen om verderop aan weerskanten van t lutje daipke n makkelk begoanboar pad te zichten. t Is n roege boudel en t pad is biezetten nait zichtboar.
t Moakt mie niks oet. Ik stiefel mit hoge stevels rusteg deur t hoge gras, Wietske het der wat meer muite mit. Zai verlust regelmoateg t overzicht, gaait den as n stoksteertje op heur achterpoten zitten en soms, om nait as n blinde allendeg op de geuren òf te goan beslot zai kaant van t eerappelveld op te zuiken. Doar is t gras veul minder gruin en gruit t ook nait zo hoog. Gelokkeg wait zai, kaampe eerappels is van boer en kist nait as n dolle hond over de bulten vlaigen.
Mor da’s nait ainegste reden, dat ik heur nait op t laand hebben wil. n Dag of wat leden het boer noamelk nog n waaier aan gewasbeschaarmend, of zol t n onkruudverdelgend of wast meschain n insectenwerend vergif aanbrocht.
Mien gedachten worden op dat mement roeg onderbroken, omdat twij Nijlganzen mit veul vleugelkleppergeweld en schorre kreten vanoet slootswaal over t wotter scheren om noa n grote bocht op t laand aanderkaant sloot te landen. k Wait nait wel van ons varent t maist schrokken is, mor ik heb aan t onverwachte incident n lichte haartverzakken overholden.
Veul tied om te herstellen heb k nait.
‘Hest ooit n boer zain, dij hekken of muren om zien laand baauwd het,’ heur k inains n bekìnde stem.
Noar t woarom van dij opmaarken huif k net as noar d’òfzender nait te zuiken. Antwoorden liggen veur t oproapen. Gif is grìnsoverschriedend en kin gain ho of zwet en let zok makkelk deur de wind mitvoeren noar steeën, woar t aiglieks nait kommen mag.
‘En doar bozzelst doe nou mit dien grote vouten, soamen mit dat lutje hondje deurhìn?’
De diskuzzie het nog veul langer duurd en het niks opleverd om noar hoes te schrieven. De vroag, of n hondenloopje in de buurte van baauwlaand wel zo gezond is, blift aargens tussen meugelkhaiden en gezond verstand hangen.
‘Wie zitten ja midden tussen de landerijen,’ heb k op t lest moudeloos oetroupen.
Bie thoeskomst het Wietske waineg puf meer. Noa n slobberpertij in heur wotterbak, vlijt zai zok dele in t gras, in schare van esdoorn. t Geft mie de kans t langhoareg boerenfoxje ais goud te bozzeln en as zai zok op rogge draait om zok even te schoedeln, zai k n lutje tiekje op t blode liefke.
‘Dij zit der nog nait laank,’ denk ik.
Of is t gewoon n slome teek. Hai het zok noamelk nog nait mit zien kop in t roze velletje van Wietske boord en t kost mie gain muite om hom tussen doem en wiesvinger op te pakken en tussen twij doemnoagels te pletten.
‘Hai kin ook slachtovver wezen van t sproeibelaaid van boer!’ heur k nog aargens vèr vot.

De kovvie brengt rust en as k vanoet leunstoul mien belevenizzen van de mörgen dail, zai k datter n schoal mit tulpen op toavel staait. t Is op slag doan mit mien rust:
‘Waistoe wel houveul gif der op dij bloumen zit,’ schaait ik ongeremd oet mien slovven.
Achtergrondkennis komt oet kraant:
Der wordt naargens meer gif spoten as in de bollenteelt, mor biologisch boeren levert gain cìnt op.
Perbaaier doar as normoale, weldenkende dörpsbewoner mor de goie weg in te vinden en de juuste keus te moaken.
Veur de zekerhaid hebben wie Wietske vandoag wel n anti-vlo-en-teek tablet geven.

Moandag 5 mai vierde ik mien aigen feestje.
t Was n soort van bevrijdingsfeestje.
Ook al was t den nait in de betaikenis, dij sikkom elke Nederlander aan bevrijdingsdag geft, ik haar dizze viefde mai wel t gevoul dat ik n persoonleke overwinnen behoald haar.
Om dit soort oapekool te begriepen, goa k n poar moand terogge in de tied. Noar kerstdoagen veureg joar, om t persies aan te geven, noar de weke noa kerstdoagen. t Is dij dag fris, t vrust nait en t is mooi weer om t kerstboomke, dij in dezembermoand ons veurdeurpertoal versierd en verlicht het, weer terogge in toene te poten.
Naaldbomen, zo wait elkenain, binnen staarke bomen en kinnen n bult velen. Dreugte, natten en zulvens dikke vorst loaten heur kold.
Deur d’joaren hìn het der in dezembermoand boeten de grote koamerkerstboom, ook aaltied n klaainer eksemploar boetendeure stoan. t Is in de loop van joaren n oardege versoameln worden. En tegen de tied, dat Sunterkloas weer òfraaisd is, moaken wie soamen de keus welk boomke dat joar n twijde kans krigt om t lichtspektoakel in dij donkere doagen nog meer sjeu te geven. Ik bin de opgroaver en wederplanter, Arineke het de schone toak hom vannijs weer te behangen mit lampkes en aander versierspul.
Dit joar is dij kringloop deurbroken.
‘Wie hebben dit joar n liedertje,’ haar k Arineke en dizze en dije in t grote woonhoes al woarschaauwd, dou k aargens in de loop van jannewoarie konstetaaierde dat t gruin van naalden van t mini-kerstboomke van 2024 langsoamaan veraanderde in broene stiekels.
‘Dij boom redt het nait, haarst hom beter soamen mit de grote kerstboom aan kerstbomen-ophoaldainst van gemainte mitgeven kind,’ wuir mie al veur de vouten gooid.
Ik denk doar dus aans over. Alles wat n worrel het, verdaint n twijde kans; dus ook t lutje kerstboomke, dat zichtboar dood, meschain toch nog zoveul levenssappen in zok haar om zok te herstellen.
k Mos doemdenkers wel n beetje geliek geven. Drij ‘gezonde’ boomkes op n riege en den zo’n winterliedertje dernoast, t was aiglieks ook gain gezicht. Mor om hom oet toene te roppen, ging mie veuls te ver.

‘De netuur regelt t zulf wel en pas as …….,’ verdedigde ik mien halsstarreghaid.
Oflopen moanden heb k hom òf en tou stiekom n plomp wotter geven en ook al bin k gain bomenknuvveloar, k heb hom ook regelmoateg moud insproken:
‘Volholden mien jong. Bist nait d’eerste, dij k op staarven noa dood weer nij leven inbloazen heb.’
Hoop dut leven, ook al was t elke dag weer n òfknapper te zain, datter gain votgang in t herstellensperses zat en voulde ik, ook al was t zunder woorden, de vranterghaid van mien mitbewoners gruien.
Of t touval was of datter in de netuur zokswat as n blui- en grui-joarkalender bestaait, persies op 5 mai kwam de ommekeer. En woar overal in t laand bevrijdensfestivals op punt stonden te begunnen, vierde ik in de stilte van de vrouge mörgen mien aigen feestje. t Onveurstelboare was beurd, aan oetìndjes van verschaaiden takken van t ‘liedertje’ broesde t noamelk van leven.
‘Waren de lutje gaitertjes mit wotter, soms mit n handjevol koumizze derbie de reddende engeltjes west of waren t toch mien bemoudegende woorden, dij hom op de drumpel van leven en dood noar t leven trokken haren, ’ vruig ik mie òf.
Ook al vuil der op t rezeltoat van mien inspannens niks òf te dingen, vonden ook mien femilieleden, hou t kin, dat ik mie soms zo begoan voul mit de netuur blift n roadsel. As t tenminnent n roadsel is, want veul van wat mìnsen binnen en oetdroagen ligt besloten in t verleden.
Zo zai k mie nog zitten in t lutje veurkoamertje op Komnijsterwieke, woar de PTT-radio òfstemd was op de RONO en wie as gezin luusterden noar t radioproatje van bioloog dr. Foppie Brouwer.
Dr. Foppe I(nne) Brouwer, zo bleek mie loater, dij elke oetzenden òfsloot mit de gevleugelde oetsproak:
‘En al wat leeft en groeit en ons altijd weer boeit.’
Hai haar geliek.

As versloafde krimikieker duurf k stellen aan:
‘Mit vingeròfdrokken hebben speurders n bult misdoaden, moorden en inbroaken oplözzen kind.’
Ook al bin k mie bewust, dat in films en tv-series doagliekse werkelkhaid best veul geweld aandoan wordt, mien trek noar t schaarm van de misdoad blift onverminderd en onweerstoanboar groot.
Mit voutòfdrokken ligt t net n beetje aans, mor mit n goie speurhond komst toch ook n hail ìnd.
Tegenswoordeg leest en heurst veul over zuiktocht noar mìnselke ‘footprints’.
Mit aander woorden: Wat is de invloud van leefstijl van mìnsen op onze wereld. Elk mìns let deur zien activiteiten noamelk n indrok achter. En dat wat je achterloaten blift hangen, rezeltoaten binnen meetboar en kin aine as n schaduw achtervolgen.
Invloud van mìnselke voutòfdrok is òflopen weekìnde, noadat kinder en klaainkinder vrijdag veur n körte vekansie vertrokken binnen, veur ons in n hail aander licht kommen te stoan. Mit n volbepakte auto haren zai gain roemte meer veur heur honden en katten, loat stoan dat zai veur tuten en knienen ook nog n plek inroemen mozzen.
‘Ie willen wel poar doage op onze daaier pazen, nait?’ haar dochterlaif weken leden al ais vroagd.
Zokswat blift bie mie nait hangen, k was t al laank weer vergeten.
Nou t zovèr is, dat zai langsoamaan auto weer aan t inpakken binnen veur de terograaize, duurf k wel zeggen:
‘Oflopen vaar doagen, mit n hoes en aarf vol blavvend, maauwend en koakelnd daaiernspul zel k nait snel vergeten.’
Omdat ondanks goie veurberaaidens t oppaasweekìnde toch ainegszins aans verlopen is as vanteveuren bedocht, gaait t verhoal verder onder de titel: ’t Zielege hondje.’
Wekker wist zotterdag 05.47 uur aan, as Arineke mie aanstöt en zegt:
‘Volgens mie schraift Odi.’
Wie binnen t wel wìnd, dat hai op mementen, dat de femilie in t veurhoes op stap of bodschop is, Odi wel ais jammert. Ondanks aanwezeghaid van zien grote vrundin Kaya.

Om 6 uur loop ik mit sloapogen en haalfwakkere hazzens de grote hal binnen. n Kwispelsteertende Odi verwelkomt mie. Kaya zit òfwachtend in hondenmand. Op de trappe kieken twij katten mie verschrikt aan en k zai even loater, dat keuken- en koamerdeur haalf open stoan.
‘Dat was dus nait de bedoulen,’ zeg ik bestravvend tegen n mie traauw volgende Odi.
Hou hai koamerdeur ondanks n swoare leunstoul onder klinke open kregen het, is n wonder. Twij katten binnen intussentied oet de ‘verboden’ koamer vlucht en holden baaide katten op trappe gezelschop. Terogge in de hal zai ik dat deuren noar badkoamer en ‘waske’koamer ook open stoan en dat is t mement, dat ik op boekebakke goa zitten en mit Odi in ‘gesprek’ goa. k Heb t gevoul, dat ik hom snap en nait noar t woarom van zien zuiktocht huif te vroagen. k Huif nait te gissen, t draait om t missen.
Honden hebben ooit t predikoat gezelschopsdaaier opprikt kregen. Noa vaar doagen – t is intussentied zo vèr, dat de femilie in t vekansiehoeske in de polder aan ontbijttoavel zit – kom k tot konkluzie, dat t woord ‘gezelschopsdaaier’ n vice-versa woord is.
n Omkeerwoord.
De omgekeerde wereld?
Woar honden ooit domesticeerd binnen om t de mìnsen wat makkelker en aangenoamer te moaken, is t nou zo wied, dat honden gezelschopsmìnsen neudeg hebben om heur leven leefboar te holden.
Dit geldt in elk geval veur Odi.
As ik veur n plas, poepje of speulketaaiertje even mit honden in toene bin en heur noa n zetje noar binnen roup, lopen zai in rechte lien noar onze deur. Zai hebben in heur aigen hoes niks te zuiken.
Ik heb even in de veronderstellen verkeerd, dat dit ‘honden’gedrag nij veur mie was. Dat was verkeerd docht. Of meschain haar k dij vervelende herinnern op n onvindboare plek aargens vèr weg in mien bovenkoamer achter slöt en grundel opsloten, mor dou k vanmörgen om even veur zèzze Odi en Kaya mit noar boeten nam, schoot t mie inains weer in de zin.
Veur n vekansie laankleden haren wie, veur ons gemak, onze Drìntse Petries Rakker in n pension stopt. t Beest het doar sikkom nait eten en het dag en nacht hoelt. Van verdrait? Of ainsoamhaid? Noa weken haar hai zien blaf pas weer terogge. Ik heb t miezulf aaltied verweten en vanòf dij tied hebben wie aaltied goie en vertraauwde oppas regeld. Of t onze mìns-hondreloatsie negatief beìnvloud het, kin k nait noagoan.
Wat ik mie veurnomen heb is, om bie n volgende gelegenhaid of vekansie eerst mit veurburen in overleg te goan. Veur heur en onze zielerust:
‘Of joe nemen Odi mit of hai komt bie ons in hoes wonen.’

n Vertraauwd nust is n zegen veur n kind. Vanonder t vailege pannendak van t lutje hoeske op Komnijsterwieke hebben ollu mie as opgruiend kind al snel de vrijhaid geven om bie lutjen aan de wereld te kinnen ontdekken. k Was best wel nijsgiereg, mor terogholdend. Mit gain tien peerden of stoksloagen was k in hoes te handhoaven. n Boetenkind.
t Kon in dij tied, auto’s reden der biezetten nog nait en de wereld om te ontdekken was, mit kinderogen bekeken, groot genog om op pad te goan. Pa zee voak, as k weer achter t hoge hek ston te dreinen, tegen mien mouder:
‘Hai lopt nait in zeuven sloten tougelieks.’
Woar k over de vlouer kwam, was t nait veul aans as bie ons thoes. In elk geval niks biezunders om over noar hoes te schrieven. Tot t mement, dat ik op n verjoardagsfeestje nuigd wuir bie klasgenoot Jan. n Toenfeestje. Spelletjes as koukhappen en stoultjedansen von k wel schier, mor wat mie t maiste biebleven is, is prachtege inrichten van t hoes. k Heb, dou k even neudeg mos, stiekom n raaiske deur t stille hoes moakt en heb mie doar d’ogen oetkeken. Gain cocosmatten op de vlouer, mor zaachte wollen tepijten. Gain inbaauwkasten of dresswaars, mor kabinetten mit kronen en k heb zulvens n zetje in n roodpluchen stoule zeten. Veur n middag was k pazzant in n aandere wereld. n Wereld, woar k gain dail aan haar en niks van wos. Wat n wereld van verschil.
Van de weke wuir k onverwacht teroggeschoten in de tied en overkwam mie hoast t zulfde as doudestieds op t kinderfeestje. t Gevoul hebben, dat je in n wereld verzaild roakt binnen, woar je aiglieks nait thoes heuren.
Kin dat deur t bekieken van n film?
Bliekboar.

t Is 1953 en directeur van holtstek Koerts oet Pekel en zien vraauw vieren heur 25-joareg traauwfeest. Koerts heb k nooit ontmout, zien vraauw komt mie wel bekìnd veur, allewel ik heur roem 20 joar noa de film pas leer kennen, as mevraauw Koerts. Arinekes mouder het sikkom heur haile leven bie heur in d’hoesholden waarkt.
De film begunt op t bedrief, woar t personeel gelegenhaid krigt jubeloarezzen te feliciteren. Mìnsen, dij deur t beeld lopen kommen mie nait bekìnd veur en omdat elk geluud ontbrekt, mout ik t doun mit kolde, swaart-witte, nikszeggende beelden.
Soavends is t grote feest. In ‘t Heerenhof in Emmen en as de gasten tegen t ìnde van de middag ain veur ain deur de filmer op parkeerploats op petret zet worden as zai oet auto stappen, overkomt mie t zulfde as op t feestje bie Jan. Ik kiek mit verboazen noar de prachtege sleeën, mor de grootste verwondern ontstaait as k mien olde hoofdmeester Geerts van legere schoul tegenkom.
Onder t kieken heb k binnen n poar tellen de rekensom moakt. In ’53 mos ik nog 11 joar wachten veurdat ik bie hom in de klazze zitten zol. t Was mien leste joar op legere schoul, zien leste joar in t onderwies, omdat hai in ’64 mit pensioen ging.
Ook al haar ik gain spesioale band mit dizze meester, k heb hom wel speuld. Op zien òfschaaidsfeestje bie Sasker kreeg k noamelk de hoofdrol toubedaild in n toneelstok over n hoofdmeester.
t Moakt t kieken, ook al is t nog aal zunder geluud n stok leventeger. De rokende schoolmeester was k wel wìnd. Mit n dansende en charmerende jongkirrel van in de viefteg op dansvlouer, dij loater op d’oavend ook nog n stokje opvoert veur t echtpoar, bin k veur even weer ais beland in aander tieden, mor benoam in aander kringen.
Hou t dij dag, de vattiende augustus 1953 verder òflopen is, kin k joe nait mitdailen, want t ìnde van de film komt onverwacht in flapperende griestinten.
Makkelkste konkluzie zol wezen om te vermelden, dat de filmrol op was.
‘Zol t vervolg bewust nait op celluloid vastlegd wezen?’ ropt evenwel mien nog aaltied aanwezege nijsgierege mitdenker. k Haar zo groag waiten wild, hou gasten noa n oavend feestvieren weer in auto stapt binnen om noar hoes te rieden. Zai binnen vervast nait mit bus noar hoes brocht.
t Antwoord zel weschienlek veur aiweg verbörgen blieven en as k vandoag bie t optikken van dit verhoal òfsloeten wil, heur k aargens vèr weg Wim Sonneveld zingen ……
Dat dörp van dou dat is veurbie
Dit is aal wat der bleef veur mie
n Ansichtkoart en wat herinnerns …….

‘Ik zit hail gezelleg in t kantoor noar boeten te kieken, deur n spleet van swoare gedienen……… Mìnsen hier in de buurt zain der nait zo aantrekkelk oet en benoam kinder binnen te vies en te voel om mit n taang aan te pakken. t Binnen achterbuurtkinder mit n snötneuze en van heur proat begriep k sikkom gain fozzel.’
t Stokje hierboven is n vrij noar t Grunnegs vertoald fragment oet dagboukaantaikens van 13 dezember 1942 van schriefster Anne Frank.
Zai het t der al ais mit heur oldere zus Margot over had, as zai aan t baddern binnen:
‘Konden wie kinder, dij hier regelmoateg veur t hoes langs lopen mor mit n angelstok van stroat visken, heur in bad stoppen, heur goud wasken en verstellen en den weer loaten lopen, den ….’.
‘….zollen zai der mörgen weer net zo voel en kepot oetzain as de dag derveur,’ haar Margot antwoord.
Tot zovèr t bericht oet t Achterhoes in Amsterdam.
t Volgende verhoaltje speult zok roegweg 20 joar loater òf. Aan Achterweg, in Pekel.
Ik bin net verhoesd vanoet n klaain aarbaaidershoeske noar n splinternij nijbaauwhoes aan Hugo de Grootstroat. Of der dou al proat wuir over sosioale woningbaauw, wait ik nait. Buren waren, mit ain verdwoalde plietsieagent en n ambtenoar gemaintewaarken oet Tukkerlaand, hoast zunder oetzundern febrieksaarbaaiders. Ollu betuilen zok blaauw aan hure: f 10, dat elke woensdag deur sigarenwinkelier Scholtens ophoald wuir. Dat t bankbiljet van 10 gulden ook blaauw was en of t zo wezen mos ook nog t petret van stroatnoamgever Hugo de Groot druig, is vervast touval west.
Op stainwörp òfstand van ons hoes stond de Pekelder woonschool, n woonbuurt, woar probleemgezinnen onder touzicht ploatst wuiren, mit de bedoulen heur vannijs op te vouden tot modelburgers. Dat was in elk geval de bedoulen. In de volksmond kregen zai t stempel ‘a-sosioalen’ opdrokt.
t Waren over t algemain grote gezinnen. En ook al haar ik in 60-er joaren t bouk van Anne Frank nog nait lezen, de gedachte, dij zai op 13 dezember ’42 aan t pepier touvertraauwde leefde ook bie mie. Dat mien pa wel ais n puut mit klaaier en schounen bie n ‘aine van febriek’ òfleverd het, doar heb k regelmoateg op aandrongen, mor zat ook in d’oard van mien olden.
‘Druig dien zuske ook nait aaltied òfdroagen klaaier van grote nicht?’ ropt plöts mien altied aanwezege beterwaiter.
Hai het geliek.
Dat wonens van woonschool roem 10 joar loater, in 1974, òfbroken binnen, het vervast te moaken mit de slechte stoat van onderhold van hoezen. Of zol t toch de formule west wezen, dij t project de daze om doan het. De vroag is ofst lu op grond van levenswieze n stempel geven kist en op n kloetje gooien moust.

Tot zover t lutje stokje over mien ervoarens aan Pekelder Achterweg.
Of der ondanks t tiedverschil van 20 joar n overainkomst zit tussen baaide verhoaltjes?
Om dat goud veur t voutlicht te kriegen, goa ik mit Anne Frank noar 13 jannewoarie 1943. Veur t eerst sunt de start van heur dagboukverhoaltjes gaait t dit keer nait over de 8 mìnsen, dij op t onderdoekadres zitten, mit nander opscheept zitten en der in mien ogen n ‘soap’ van moaken, mor hoast allendeg mor over wat zok boetendeure òfspeult:
‘Boeten is t verschrikkelk. Dag en nacht worden mìnsen wegsleept. Kinder dij thoeskommen van school vinden heur olders nait meer.’
De oorlog komt vanòf dat mement aal dichterbie. Vlaigtugen vlaigen over de stad richten Duutsland. Nait allendeg de angst om ontdekt, mor ook om slachtovver te worden van bomaansloagen, begunt n aal grotere rol te speulen. Dat ook de hoop gruit, bliekt oet:
‘En wie hebben t goud, joa beter dan miljoenen aander lu. Wie binnen zulvens zo egoïstisch, dat wie over ‘noa de oorlog’ duurven proaten.’
Desondanks slot zai dij dag òf mit de fatalistische opmaarken:
‘Zowel jeuden as christenmìnsen wachten, de haile wereld wacht en veul mìnsen wachten op de dood.’
Zol zai t veurvould hebben, dat t ook mit heur slecht òflopen kon?
De geschiedenis het ja bewezen, dat jeudengemainschop t al aiwen stoer had het en verspraaid is over d’haile wereld. Dat je as volk allendeg op grond van geleufsovertugen zo makkelk ontmenselkt worden kinnen en ontdoan van alle individualiteit, geft te denken. De gevolgen binnen bekìnd.
De net overleden paus het t ais zo oetdrokt ( vrij vertoald ):
Veur elkenain mit macht en gezag, baauw gain muren om mìnsen tegen te holden of heur achter op te sloeten, mor baauw broggen.

t Is zundagmörgen.
Wie binnen al vroug bie pad op weg noar Maiden en rieden over n autostille Kielsterachterweg richten t zuden. Arineke het t drok op heur sosioale snelweg, bestuurder kikt zok d’ogen oet noar t strakke, gps-stuurd Grunneger boerenlaand.
‘Was alles in t leven mor zo mooi recht en zunder vrumde kronkels,’ is n onvermiedelke gedachtengang, as op t zulfde mement mien ogen n klaain grieswit vogeltje woarnemen, dij oet alle macht mit rappe vleugelslag perbaaiert aan fatoale bumper van onze auto te ontsnappen.
Mien onbeheerste schrikreactie is kört en brengt t leven terogge in auto.
‘Wat is der beurd?’ heur k noast mie.
‘k Heb, denk ik, net n kwiksteertje dood reden,’ is t antwoord.
‘Ong? k Docht dast n katte onder auto had haarst,’ klinkt t opgelucht.
Haile weg noar Maiden blift t ongelok mit t parmantege zangvogeltje, t lutje wupsteertje, dij ons op fietstochten zo geern begelaidde mit zien prachteg laid, in mien hazzens rondzingen. t Plagt mie, ook al binnen der genog excuses te bedenken, dat ik onder t autorieden nait beter oplet heb.
‘Meschain was hai net wel op zuik noar wat eten veur zien bruidend wiefke op t nust,’ versteur ik noa n zetje de stilte.
Ain blik opzied is genog om te waiten, dat antwoord oetblieven zel.
‘Aarme wedevraauw.’
Ook in Maiden is t zunneg en stil. Mit 2 auto’s om en om aan weerskanten van weg parkeerd, ontstaait der desondanks toch n klaaine file.
Klaain oponthold brengt grote aargenizzen mit zok mit.
’t Remt wel de snelhaid,’ zeg ik, nog aal mit mien gedachten op 8 km òfstand en n ketaaiertje terogge in de tied.
Ik dram nog even deur op mien stokpeerdje en oroakel:
‘En as elkenain aan t waark en mit auto op pad is, kist der ook decoys hìnzetten en wordt t n stok vaileger veur fietsers.’
Omdat n reactie wederom oetblift, moak ik mien verhoal òf:
‘k Heb lestent lezen dat z’in Oekraïne de Ruzzen soms oardeg op n dwoalspoor brengen kinnen mit decoys, plestieken tanks, dij nait te onderschaaiden binnen van echten.’
Mit dizze tactiek het Churchill in Twijde Wereldoorlog, deur lege vrachtwoagens noar t noorden van Engeland te sturen om zo de Duutsers zaand in d’ogen te streuen over plek, woar invasie kommen zol, veul succes had.
Dat ik dit keer gain antwoord krieg is, omdat wie op dam bie zeun in Maiden aanbeland binnen en even noatied hebben katten, behaalve n beste bak mit kattenvreten ook heur vrijhaid kregen. Baaide bruiers binnen, ook al sloapen zai snachts in hoes, echte boetenkatten. Vinden heur diverdoatsie in de buurt en soms in t bos dichtbie en binnen goud veurberaaid op t leven in en om t mìnselk verkeer. Dus ook t autoverkeer.
Hou aans was t mit Bobo, n jong en levenslusteg buurkatje, dij regelmoateg ook bie ons in toene buurten kwam. Hom was gain laank leven beschoren, n pazzerende auto het hom de kop en t leven köst. Of autobestuurder te haard reden het, is nait meer van belang, want t binnen nait allendeg zotkappen en dwoazen, dij mit auto langs pad en weg roazen.
Bie ons mìnsen is t gelokkeg aal aan regels bonden en ook al overtreden wie dij wetten nou en den, t is wel van de zotte, dat vanoet ’s lands bestuur t veurstel komt om de limiet bie lutjen op autosnelwegen weer noar 130 km te verhogen.

‘Aarme mìnsen, aarme daaier.’
‘Bie ons in Duutsland is t oorlog op de weg,’ kopt vandoag n artikel in kraant.
Zai vinden t mor niks, dat zai dammeet op weg van Schanze noar Winschoot weer 130 rieden maggen.
’t Is bie joe veul meer ontspannen rieden as bie ons,’ zegt n echtpoar.
Zai snappen gain fozzel van dizze moatregel, ik sloet mie groag bie heur aan.
500 joar leden schreef Erasmus al zien ‘Lof der zothaid.’
Hai wos t dou al, zunder malloteghaid kin de wereld nait bestoan.
Bliekboar is t nait aans en mouten mìnsen roare kronkelwegen goan.

Dat ik noa n aiweghaid droadgebonden grasmaaien twij joar leden van t stroom òfgoan bin, was n bewuste keuze. t Gemier mit aingoal droad verleggen én de angst, dast op n onbewoakt mement dien aigen stroomkoabel noar de ratsmodee helpen konst, hong mie zo de keel oet, dat ik op batterijmaaien overstapt bin.
Twij weke leden heb k mien pruttelmesientje weer oet winterstallen hoald. Mit n volle accu en n lege opvangbak ston k even loater, mit twij koekeloerders op körte òfstand evenwel mooi veur schut.
‘Dut e t nait?’
Nee, t apperoat dee gain slag.
‘Ik denk, dat de accu in wintermoanden gewoon leeglopen is.’
Wos ik veul, mor k haar ja nog twij reserve-accu’s.
t Rezeltoat bleef t zulfde.
‘As k joe was, zol k de accu ais perbaaiern op joen kantenstrimmer ( zulfde maark, zulfde accu ),’ legde loze schoonzeun mie veur.
t Was ain klik en lopen, aan de accu lag t dus nait.
‘En wat nou?’
Veronderstellingen waren der zat en omdat welke reperoatsie den ook weschienlek in de pepieren lopen zol, besloot ik n nije aan te schavven.
‘Bie baauwmaarkt heb k al aine veur minder dan € 100,’ zee k trankiel.
Ploatje in de webshop sprak veur zokzulf, t was persies dezulfde.
Dinsdagmörgen vroug bin k in auto stapt en heb k mien nij grasmesientje oet de grote stoapel pikt en bin k as tevreden klant weer noar hoes reden.
Veur t in nander zetten van baauwpakket haar k n goie pazzipant, veur hom was t n floitje van n cìnt en in n wup beurd. Tot e plöts mit n oetstreken gezichte zee:
‘En as ie nou de koabel derbie pakken, kinnen ie weer maaien.’
Oeregaai, haar ik mie doar mit mien electrische grasmesien even n bok schoten. Dat kriegen je dus as je nait de tied nemen.
t Vervolg het ook nait veul tied in beslag nomen. Als snel haren wie beslizzen nomen om t goie batterij-bestuurde mesientje via internet te bestellen en binnen körte tied ston ik mit mien goie gedrag en n zo goud as meugelk vannijs inpakte grasmaaier weer oog in oog tegenover zulfde verkoopster in baauwmaarkt.
‘In t vervolg beter kieken, hè, meneer!’
Ook al het miskleun mie gain geld kost, terechtwiezen kösde mie oardeg wat meer muite.
Thoeskommen zag k dat schoonzeun nait bie de pakken dele zitten goan was. Hai haar t olde – hai is ja toch al òfschreven – grasmesientje op toavel zet en was bezeg bovenkaant van t apperoat lös te schroeven.
t Ging nait vanzulf, mor dou t dak van t apperoat òfkwam, vuil ons de mond open en stonden wie oog in oog mit n prachteg baauwd moezennust. Hou moezen der in kommen waren en hou der weer oet, is ons n roadsel.

Mor wat nou t echte probleem was?
Tiedens baauw van t nuske of geboorte – woarvan ik dus nait zeker bin – is t dunne aanstuurkoabeltje lösgoan. Dat bleek reperoabel en sunt dinsdagmiddag roatelt mien pruttel-kovviemesientje weer as vanolds.
Hou n relatief klaain probleem joe zoveul moezenizzen bezörgen kin?
t Is van alle tieden.
400 joar leden schreef Shakespeare der al n kemedie over:
‘Much ado about nothing.’
Veul drokte om niks. Mor mit Shakespeare kom ik vandoag tot de konkluzie, t levert wel weer n mooi verhoal op.

‘Wel zol aiglieks dij Ballou wezen,’ vruig k mie lestent òf.
Al joarenlaank het dij noam op mien voaders legerkiste mien netvliezen roakt, even zo laank is onbekìnde man in t daipste dail van mien onderbewustzien hangen bleven.
‘Per ss Ballou,’ is der weschienlek deur n onhandege foerier op t leste mement vlak veur òfvoart op kwasket. Veur terograaize vanoet Djakarta noar Olde Pekel.
April 1950.
Woar mien nijsgiereghaid noar onbekìnde noamgever van stoomschip plöts votkwam, is mie n roadsel. Oplözzen via t web is snel vonden: n Amerikoanse generoal oet Eerste Wereldoorlog.
April is veur mie oorlogsmoand. t Zit al van jongs òf aan, as n soort aanloop noar vaar mai, verweven in mien aigen levensgeschiedenis. Vrij vertoald:
‘Kennis van t verleden moakt mìnsen bewust van d’ellìnde van dou en doarmit weerboar veur de toukomst.’
Veurege weke bin k, noa joaren van geestelk omswindern, weer ais in t femiliearchief doken. Heb k pabbes fotoalbum oet zien Indië-tied overaal hoald en bin k weer begund te lezen in Bert Uils ‘Tanja’.
Dat klaainzeun Bram mie zundagmiddag tiedens de ‘Ronde’ as motorbierieder ook nog Anne Franks ‘Achterhoes’ toulangde, was wel n grote verrazzen.
Om mit de leste te begunnen.
Om Anne Franks dagbouk volledeg oet te lezen heb k nooit de tied, lees: t geduld had, mor k heb mie veurnomen, nou k zeeën van tied heb, goa k t haile verhoal van a tot z lezen.
Dat ik ‘Tanja’ weer van achterste plaanke boukenkaaste toverd heb, het veul te moaken mit mien Pekelder sentimenten. t Verhoal van Tatjana/Tanja, t Russisch wichie oet Koersk, dij tiedens Twijde Wereldoorlog noa veul omswaarmens n Pekelder jong ontmout, is n levensechte, oet heur aigen mond optaikende biografie. Schriever Bert Uil broekt as ondertitel, ’n aangriepend oorlogsverhoal’, mor kist t evenzogoud n laifdesverhoal nuimen:
‘Hou n verwoestende oorlog twij mìnsen bie nander brengen kin en heur ook nog n toukomst budt.’
As soldoat A. Wiekens, noa twijenhaalf joar over vèr, op stoomschip ‘Ballou’ veur twijde moal over evenoar voart, komt Neptunes, zoals op hìnraaize beurd is, nait weer aan boord. Boardmans mit zien drijtandvörke en laifhebbende zeemeermin zellen hom ook n zörge wezen. Zien gedachten binnen hom veuroet sneld en hai zugt zokzulf al lopen op t poadje dat laaidt noar t lutje aarbaaidersbedounentje aan Blijhamster Zandstroom. In de dainstkist zitten meer as 100 braiven, dij hom n gelokkege toukomst veurspèllen.
As nijsgierege oape heb k in mien jonge joaren voak op zolder lopen te snuustern. In de dainstkist haar k niks te zuiken. Doar zaten noamelk allendeg mor zaip-spullen in. Van braiven wos k dou niks en bie t leste òfschaaid van mien mouder is der nait ain braif van of noar Indië boven wotter kommen.
Wat ik n dag of wat leden wel in handen kreeg, is n mie totoal onbekìnd document. n Certificoat.

Bie touval ontdekt, omdat t verstopt bleek te zitten tussen, al laank verlopen, verzekernspepieren van mien olden. In n kevort, dij de grote oproemen vlak veur onze verhoezen noar Kiel overleefd haar. Aans as t olde vodje van Neptunes is dit certificoat vrij van broeksporen en bie nander plakte dailen.
t Zet mie aan t denken.
‘Zol mien voader bewust zien onderschaaiden ‘Eretaiken veur orde en vrede’, ook al was t zunder gesp, aargens vèr weg stopt hebben?’
Aan t diploma van Neptunes’ Evenoar Controledainst kist die gain boele valen, mit n bewiesstok, dast in Indië dainst doan hest as soldoat, ook nog officieel ondertaikend deur de minister van overzeese gebiedsdailen, Johannes Henricus van Maarseveen, liggen de zoaken bliekboar wat stoerder.
Wol e gain woord hebben, dat e in Indië daind haar?
Hai het mie, net zo voak as k hom doar om vruig, oet de douken doan, hai haar nooit aan militaire acties dailnomen. k Leufde hom op zien woord en de foto’s, woarop hai as radio-telegrafist portretteerd is, spreken de woarhaid.
n Begelaidende braif van t Bero Onderschaaidens, in t zulfde kevort, bevestegt dat:
‘Soldoaten, dij gain velddainst verricht hebben, hebben gain recht op n gesp.’
t Zol hom vast n zörge west wezen.
Hai mog en kon noa 2½ joar in de Oost zien leven weer oppakken, mor de oorlog van mien voader is
bie ons thoes nooit echt n onderwaarp van gesprek west.

Sunt n week of wat staait witte poashoan weer bie ons op toavel.
n Stainen.
Al vèr veurdat poaske op kalender staait, is t hoes noamelk al in poaskestemmen.
Poaske, in taiken van nij leven.
Ook al bin k nooit aans wìnd west, toch is t dit joar, noa onze verhoezen noar Kiel, aans.
‘Aiglieks is t onneudeg om koamer mit aal dien poaske-fertuten op te klandern,’ heb k onze binnenhoes-architecte den ook al verschaaiden keren veur de vouten gooid.
t Wuir mie nait in daank òfnomen.
‘Wie hebben ja doaglieks zicht op meneer Hoan en zien toom hounder in tutenhok.’
Zai lopen van smörgens vroug tot duustern tou tuutjefloitend deur t hok. Pikken hier en doar noar n onzichtboar körreltje, nemen op tied n verfrizzend stofbad en lewaaischoppers moaken n leven as n oordail en trekken zok van gain zummer- of wintertied wat aan.

Nou mout ik wel tougeven, ‘onze’ hoan en zien doames binnen van n oetzunderliek mooi, veulkleureg ras. In elk geval veul kleureger dan t onoogliek stille, stainen hoantje bie ons op toavel.
‘Mor dat is ook n fantasiehoan,’ verexcuseert interieurverzörgster heur keuze.
Dou wie lestdoags aan n goud gedekte toavel, mit n bakken aai op stoetje, zaten en ik veur t eerst de kolde stainkip ais goud op schot kreeg, kwam k tot de verrazzende ontdekken, dat t aarme beest behaalve bloumen ook vlinders in t lief haar.
‘Vlinders in t lief? Dij pazen wel bie dij dekselse hoane van ons,’ heurde ik n tel loater aine mit n filaine laag aargens vèr op achtergrond .
Wat dichtbie is, kin aine bliekboar joarenlaank ontgoan.
Veurege weke zat ik mit n moager zunnetje op kop even in schoel van beukenhege noar de boeren op t vlakke, lege laand te kieken. k Haar boer al roken, veurdat ik hom zain haar en roamen sloten, veurdat ik noar boeten luip. t Binnen tegenswoordeg aal boeren mit laange aarms, dij sporen over t stille laand trekken.
‘Zunder dunne stront waast der niks,’ is heur motto.
As boer vlakbie is, is de stank even ondroaglek en t geluud van mittrekkende, honderden maiwen oorverdovend. Op wenakker vlakbie t Kieldaip draait hai behendeg zien logge mesien 180° en gaait grote zwaarm maiwen op n òfstandje zitten te kieken, mor as d’injectiespoit weer de grond in gaait begunt t vreetfeest vannijs.
‘Ast der van oetgaaist, dat maiwen gain stront vreten, mor leventege grondbeessies,’ het aine mie lest n moal dudelk moakt, ‘den mout zo’n strontspoit n bult daaierliek vreten noar boven brengen.’
t Is veur heur, ook al duurt t feest mor even, n goud gedekte toavel.
Of kokmaiw doarmit onze nije boerenlaandvogel worden is, is aiglieks gain vroag.
As k doar stil op mien bankje over zit te prakkezaaiern, mout ik ongewild terogge denken aan vrouger tieden. Mog k geern, ook al as lutje kirreltje tussen d’akkers en waailanden deurlopen. Midden in de ‘bebaauwde’ netuur en aaltied omringd deur floitende, kwinkelerende vogeltjes.
En as de zunne op zien haitst aan hemel ston, floot de laiwerik zien hoogste laid.
Leste joaren stuurt de zunne nog aaltied zien waarme zunnepielen op ons òf, t geluud van n laiwerik boven n korenveld heur k nog zelden en nog voaker nait meer.
‘Zai hebben doar gain leven meer, omdat der gain leven meer in de grond zit,’ zeggen lu, dij der verstand van hebben en beweren vervolgens:
‘Injectiespoit het t leven deroet spoten.’
En den te bedenken, dat mest-injectie sikkom gain invloud het op ammoniak-oetstöt.
Vanmörgen bin k even mit Wietske bie t lutje daipke langs, richten Nijkomnij lopen. Dit keer is t nait de wind, dij ons mit n zandstörm om d’oren slagt, mor n rode trekker dij ons traktaaierd op n körte windhoze vermongen mit de deurdringende mestgeur, woar wie al doagenlaank de muif én de neuze vol van hebben.
Of t laiwerikje dizze zummer zien weg noar diz’kanten weer terogge vindt, is de grote vroag.
k Zel, net as k mien levenslaank al doan heb, mien oortjes spitsen en luustern of k heur boven de hennep-, eerappel- of korenvelden heur.
t Zel mie nij doun, mor k bin der nait gerust op.

Diskuzzie, dij leste tied voerd wordt over oetbraaiden kriegsmacht brengt mie ongewild in n aandere wereld.
Woar k zulf begun 70-er joaren nog onderdail was van n òfschrikkensbelaaid op wereldschoal tegen de onveurspèlboare Beer oet t vère Rusland, voulde t noa vaal van Berliense Mure en opschoeven van Iezern Gedien inains n stok ontspannender. Kon k in elk geval rusteg oamen en huifde ik nait meer zo baange te wezen, dat ik mie melden mos ( vertoald noar t Grunnegs oet letterlieke tekst ):
‘…. votdoadelk noa oetzenden van radio/tv omroupbericht op mobilisoatsiebestemmen…..’
Opkomstplicht is sunt 1997 oetsteld, dainstplicht is ( nog ) nait òfschaft.
k Mout hier mien verhoal even onderbreken, omdat ik veur n prik noar t bloudlab mout. Ofsproak is òfsproak. Noa n ketaaiertje fietsen zit ik in wachtkoamer, soamen mit stoenske lu, dij koaken stief op nander holden. In de grote hal is n bult meer diverdoatsie. Drij lutje grommen, k schat n joar of drije, vare binnen aan t oorlogje speulen. Mit kleurrieke lewaaimesien-geweren en evenzo luudruchtege pistolen. t Liekt levensecht, zoas zai zokzulf verstoppen achter vitrines en aander kasten en alles, wat heur mor aan t oog onttrekken kin.
‘Nog mor net kleuter en nou al zo oorlogszuchteg!’ denk ik.
Woar hoalen ze t vot.
Tougelieks begunnen in dij stille wachtkoamer mien hazzens op volle staarkte terogge te vlaigen in de tied. Speul ik soamen mit twij kammeroadjes op t swaart stokje grond veur t hoes op Komnijsterwieke landjepik. Mit moekes maist schaarpe Herders-schillemesje.
‘Ik bin Amerikoa,’ zegt d’ain.
Aanderbaaident kaizen t heur maist aansprekende laand. Meschain paast t in de tied van dou, as t lutjeste kirreltje vol trots ropt:
‘Ik bin Chroetsjov en ik pik aal joen laand in.’
t Wordt n mezzengevecht op leven en dood en grìnzen worden mit de regelmoat van de klok trokken of wegveegd. Ondanks schaarpte van mezzen luip doar gain bloud oet.
Omdat mien noam omroupen wordt, moak ik nait meer mit wel oeteindelke winnoar wordt.
Op weg noar hoes stoa’k nog n zetje stil bie mien jeugd en kom k al rad tot ontdekken, dat wie elk vrij mement oorlogje aan t voeren waren. As koiboys mit knappertjespistolen of Indioanen mit n zulf gemoakte piel-en-boge of laange speer.
Wie waren as kind dus waineg aans as de kinder van tegenswoordeg!?
Oordailen over t spelgedrag van dou en nou het gain zin. As kind heb k mie oetleven kind in t oorlogsspel, op weg noar dainstplichtege leeftiedsgrìns was k n principiële tegenstander van alles wat mit oorlog en geweld te moaken haar.

De minister van oorlog en geweld het körtsleden oet aigen inzicht of t kin ook, omdat t mout van veurege landsboas, besloten ons leger oet te braiden noar 200.000 soldoaten, mariniers en huzoaren.
t Zel vervast bie opgruiende pubers nait in goie eerde valen, dat zai dammeet meschain onder de woapens mouten. Docht ik, mor tot mien grote verboazen, heur k links en rechts kompleet aander geluden.
‘As t neudeg is, mout ons laand wel verdedegd worden.’
‘As k oproupen word, den zol k nait twieveln om mien plicht te vervullen.’
Ik heb zokswat nooit roupen dust en mit mie n bult aandern. Ook al was de draigen in ’73 nog best reëel, wie hebben der in dij tied mor n flottje van moakt. Veurberaaid worden op n werkelke konfrontoatsie mit jongens van mien leeftied, dij, omdat zai nou ainmoal oet n aander laand kwamen en n aandere toal pruiten, was n soort van vijanddenken, dij mie nait paasde. Net as staarven in n riedende doodskiste.
De vroag, dij k mie vandoag den ook stel, het al n laank leven laaid:
‘Het landjepik speulen zin?’
Netuurlek het t zin en der binnen vervast wel honderd of nog meer redens te bedenken, woarom d’aine kunk of d’aander president aandermans laand wil. Mor as je der over strieden willen, omdat noaberlaand zoveul economisch veurdail verschaft, goa den as kirrels onder mekoar om toavel zitten en pangel, mor offer doar gain (jongemìnsen)bloud aan op.

Foto van poserende oapen in Rötterdamse daaierntoen het wel indrok moakt. Nait allendeg bie mie.
Tien oapen, van de noam Gelada’s haar k nog nooit heurd, binnen de wereld overvlogen. Stief tegen mekoar aandoekt, het heur verzörgster veur n wereldprimeur zörgt. Nog nooit hebben oapen zok as group loaten fotograferen.
’t Lieken wel mìnsen,’ was t eerste woar ik aan docht en mos teroggedenken aan schoolfotogroaf, dij elk joar mien klaske mit oapekoppen op foto zetde.

Most aaltied oppazen, dat ter gainaine was dij stiekom n male kais trok of n verkeerde vinger opstak. Onze oapen oet Blijdörp hebben doar vervast nait bie stilstoan. Heur eernsachtege oetstroalen is aine van nijsgiereghaid. t Was ja heur verzörgster, dij doar mit heur mobieltje op n poar meter òfstand ston en zai wozzen:
‘As wie goud opletten en stil zitten, kriegen we dammeet lekker eten.’
Ook bie de oapen gaait de laifde ………
Of t n ainmoaleg mement in oapengeschiedenis west is, mout blieken. Ik kouster t ploatje en sloa t op in mien fotobouk. Noast aal dij femilie- en schoolfoto’s, dij k eerst in albums, mor leste joaren in apaarte mapjes in mien aigen ‘One-drive’ versoameld heb. Mìnsen en oapen mouten wel schaaiden blieven.
Of t ooit zo ver komt, dat oapen n zulfpetret, n selfie van zokzulf moaken goan, liekt mie wat veur n vère toukomst. Zai vinden t bliekboar nait zo belangriek om zok aan de wereld te tonen. Zai hebben wel aander zörgen. Heur leven staait in t taiken van overleven en doarbie heurt nait allendeg beschaarmen, mor ook n goie opvouden van heur jongen. De soort mout overleven en zokzulf portretteren daint gain enkel doul.
Hou aans is t bie ons. Ook al worden wie net as oapen onder sosioale daaier rangschikt, individuele verschillen binnen onmiskenboar. Elk mìns moakt in zien leven n perses deur, om oet te zuiken woar zien of heur kwaliteiten liggen en hou zai zok op n schiere en veur zokzulf zo veurdailege menaaier aan de gougemainte veurstellen en tonen wil. En doarin is gain mìns geliek. Elk lopt n aigen pad en voak binnen t slingerpoadjes, mit veul ziedwegen en soms ook doodlopende steegjes.
Dat soort loantjes binnen mie nait onbekìnd.
Zuiken noar n goie, bie miezulf pazende en oetdoagende menaaier om mien zulfvertraauwen wat op te poetsen kreeg n dikke datteg joar leden n plötse wenden. n Berichtje in kraant ruip mìnsen op om ais n verhoaltje te schrieven, in t Grunneger dialect.
‘Grunneger schriefwedstried!’
t Leek mie wel wat en ook al was k as geboren Pekelder opgruid mit platte Pekelder proat, t schrieven vuil nait tou. Nait aans wìnd om in t Nederlands te schrieven, heb k eerste tied oardeg wat aanklungeld mit mien zo vertraauwd Veenkelonioals Pekels.
Mien eerste verhoal kin k mie nog goud herinnern en kreeg as titel:
’n Oap van n jong.’
t Was gain groot succes. Mit n 6½ kwam k aargens in n graauwe middenmoot terechte. Nait om noar hoes te schrieven en vandoag is t ook d’eerste keer, dat ik mit dit verhoal veur n dag duurf te kommen.
’n Oap van n jong?’
k Leefde dou nog in veronderstellen, om n verhoal wat schierder, wat echter en leesboarder te moaken moust dien vertelster wat mooier en interessanter moaken as de doagliekse werkelkhaid is. Zo kwam mien verhoal, ontlaind aan vrouge herinnerns, aargens rond 1960, dou k nog op Komnijsterwieke woonde, op t pepier terechte. t Faait, dat ik n moal gloazen bol van koamerlaamp aan diggels haauwen heb ( ‘Bist n oap van n jong,’ zee pabbe ), was t begun. Dat in dijzulfde tied n daaiernboot in t Pekelder Daip legen het is ook n bestoand gegeven. Baaide gegevens heb k verwaarkt in n fictief stokje.
Wat de fictie was?
Ik haar n oape oet kooi van daaiernboot stolen en hom stiekom mitnomen noar hoes. In koamer heb k hom zien vrijhaid terogge geven, mor dou oap van vervelen aan laampe slingern ging, is der n ballon, n gruin ballonnetje sneuveld.
t Haar kind, mor t was nait echt geleuvensweerdeg.
Dat ik nog n 6½ kregen heb, was n goie opsteker. Dat ik joaren loater, in 2008 en 2009 mit nog veul meer fictieve gebeurtenizzen t Pervinsioal Grunneger schrieffestival wonnen heb, mag n wonder haiten.
Vanòf 2015 heb k mie langsoamaan toulegd op verhoalen oet t leven grepen, onder de titel: Bie pad en weg. Klaaine selfies/zulfpetretten, woarbie ik mie aan de wereld veurstel, mor den mit woorden.

In dizze tieden van nepnijs en kunstmoatege intelligentie is t nait zo vrumd, dat ik guster bie t krantenstokje over ‘Stemmen op joen favoriete insect’ mie even duchteg achter op kop kraben mos.
t Lopt traauwens noar ain april en omdat mien mistraauwege ik nait zo mor alles veur woar aanneemt, bin k wat daiper goan groaven noar reden achter dizze vrumde verkaizen.
Favoriete zespoter?
t Heurt as n contradictio in terminus, oftewel n oetsproak woar woorden zokzulf tegenspreken. Stief noadenken huift nait, k zol nait ain insect waiten, woar k n goie herinnern aan of n spesioale reloatsie mit heb.
Knuvvelinsecten bestoan nait. Wel blinde muggen, dij die bie t viswotter filain nipken kinnen en neeffies, dij in waarme zummernachten op veziede kommen om zok vol te zoegen mit kostboar mìnsenbloud. Van dien femilie moust t mor hebben.
Gelokkeg binnen wie, sunt t mement, dat wie bie femilie onder dak wonen, beter dan ooit teveuren tegen t rondvlaigend volkje angeldroagers beschaarmd. Mit horregoas. Boeten hebben zai ja ook meer te zuiken dan in hoes. Doar is t stee, woar zai zok nutteg moaken kinnen. Want wees eerliek, zunder insecten gain bestoeven en zunder bestoeven gain appels en gain peren.
En hou kin t aans, doar komt t mìnselk perfietbegunsel om houke kieken. Ons eco-systeem mout in stand holden worden en meschain is dat de reden, dat sunt vaar joar verkaizens holden worden veur ‘insect van t joar’.
‘En doarbie leren mìnsen elk joar vief van de ongeveer 20.000 Nederlandse insecten op n pozitieve menaaier kennen,’ holdt n insectendeskundege ons veur.
As t kikst noar de genomineerden, den liekt mie dij pozitieve kennismoaken swoar overdreven. k Heb wat veurwaark doan om toch op n zinvolle menaaier mit te kinnen stemmen, mor k mout zeggen, k bin wel schrokken van watter op de lieste staait. Der binnen gounent bie, dij k laiver nait tegenkommen wil.
n Kört overzicht.
De schuchtere schoamloes. Sommegen nuimen hom platje. Leeft n verbörgen leven en wordt pas zichtboar as t de gastheer begunt te jeuken.
Nummer twij komt oet t boetenlaand. België. Oet t Vloamse laand: haarkwesp. Is n veur mìnsen goie moordenoar onder soortgenoten, omreden dat hai peerdemuggen opvret. Verder is t n orbeer, benoam veur zien vraauwchie. Noa de doad let hai heur in de steek, gaait op t café, drinkt doar n gloaske nectar en gaait den de piep oet.
De daarde is de klaaine knotssprietkever. n Vrumde schooier, dij grootbrocht wordt deur mieghommels en vret as dank veur t aangenoam verpozen heur aaier, larven en popkes op. En t mooiste komt nog, as e op raais wil, ropt e koekoek en kropt op de rogge van zien gastheer en let zok floitend noar n nije voedselbron vervoeren.
As vaarde wordt de perenbladvlo presentaaierd. Zogt levenssappen oet naarven van perenbloadern en omdat vergifspoit hom nait om haals brengt, is hai doarmit de bloudzoeger onder de perenboomtelers.
De leste is de koele snijspringer. Holdt zok in t veurjoar en de zummer ondergronds rusteg en komt bie t noadern van de winter boven de grond. Bie hom lopt antivries deur d’oadern, zodat hai ook onder nul overleven kin. t Is n haite bliksom, dij doagenlaank, ook zunder lustopwekkende medisienen poaren kin.
‘Cool man!’
t Is aal oet eerste haand, wat ik meld en der is waineg of gain nepnijs bie, ook al binnen mien omschrievens òf en tou wat persoonlek inkleurd. Aan joe de toak om maist geschikte kandidoat te kaizen. Ie hebben tot 2 april de tied.
Ik wacht nog even òf, omreden ik tiedens t opsommen van de vief genomineerden inains n helder mement kreeg en mos konkludaaiern, dat ik in twijde alinea nait de woarhaid verteld heb. k Heb noamelk wel n favoriet, woar k goie herinnerns aan heb:

t Laimeneersbeestje.
Hulp in bange doagen in de stried tegen bladloezen én as aangenoam gezelschop op zummerse boetendoagen is hai ainegste, woar k nait mit muggenmattenklopper noar huif te haauwen.

Lutje Robin is weer terogge!
Gustermörgen zag k hom veur t eerst weer zitten, op leunen van toenbankje.
‘Zol t wel dezulfde wezen, as dij ons aaltied gezelschop huil op de Wieke?’
In Arinekes vroag zit t antwoord al verpakt. Zai twievelt.
Ik bin der vast van overtuugd, Wiekster roodborstje is ons noavlogen. Mien staarkste bewiesgrond zit hom in t faait, dat zowel toenbankje as t vouer-vogelhokje de raaize van de Wieke noar Kiel mitmoakt hebben.
‘Hai het ons zöcht en noa anderhaalf joar weer vonden!’
Inde diskuzzie?
t Is meer n begun, van langsoam deurdringende nije inzichten. Om dat te begriepen, mout ik even teroggeschoakeln noar gusterse dag, noar t mement, even veurdat ‘verloren zeun’ weer op t haim kwam.
t Is n uur of tiene as k in kroakstoule noar t gewummel van muskes rond vogel-vouer-hokje in veurtoene zit te kieken. Wat n levenslust leggen dij vogeltjes aan de dag. t Is n lust om noar te kieken. Hebben zai de roape vol, vluchten z’even in de dichte hoagbeuk om t eten te loaten zakken. Of en tou kriegen n verdwoalde okster en n swaarte merel ook de kans om wat van oetgebraide vogelmoaltied mit te pikken. Vogels hebben n groot haart, volgens mie, gunnen ook n aander heur dail.
Omreden dat kovvie-veziede meer verwacht dan bloots kovvie, bin k n zetje oet beeld, mor as k weer in vogel-kiek-pesietsie zit, zai k tot mien stomme verboazen n roodborstje op leunen van toenbankje zitten. t Vervolg heb k hierboven beschreven, mor wat ik nait vermeld heb is, dat de toene verder vogelleeg is. Der is gain mus, merel of okster meer te bekennen, hou schaarp ik ook kiek. Allaaind t lutje roamentikkertje zit pontifikoal as n kunk op zien troon in t ronde te kieken, net of e mie beduden wil:
‘Ik bin der weer.’
Mien bliedschop is groot, mor dat mit t verschienen van t oranjeborstje aal ander vogels oet zicht verdwenen binnen, zet mie aan t denken. Zollen dij vlucht wezen? Zollen zai op de loop goan wezen veur zo’n klaain schieteg onderkroepertje? Zol t den toch woar wezen, wat lu van t roodborstje beweren?
Ik kin t mie nait veurstellen en schaait ongemaarkt twij joar terogge in de tied noar de Wieke. Meertmoand. Ik lig op knijen tussen de crocussen, vlakbie t vogelhokje winters onkruud te waiden. Maist opslag van op grond valen vogelzoad. Roodborstje zit op nog gain meter van mie en pikt hier en doar wat zoadjes van de grond en k heur hom zeggen:
‘Dat krigst mit dij roege vreters.’
‘Roege vreters?’ zeg ik verwonderd.
t Antwoord is rondoet schokkend:
‘Waist wel dat muzzen dikke knooipotten binnen en overal woar zai toaveln der n rötzootje van moaken.’
As k verboasd in t ronde kiek, zai k dat ik hailemoal allendeg op knijen in toene zit en datter verder van mìns noch daaier en zeker van n roodborstje gain sproake is. Mit wel k proat heb is mie n roadsel. Was t mien aaltied-beter-waitende-ik of …….
Beschuldegen aan t adres van t muzzenvolkje kin k nait zulf bedocht hebben. k Bin ja n muskefan. In koamer hangt al joaren n fotopetret van n Amsterdams muske. Ook in ons nije hoes hangt hai trotsk aan de mure. Mor t vrumde gesprek van twij joar leden het wel gevolgen had. Sunt dij tied heb k mie wat meer in t leven van t nationoal maist favoriete vogeltje, t roodborstje mit zien oranjekleurege borstlap verdaipt.
As ornithologen logen hebben, laig ik ook, mor t lutje knuvvelvogeltje, dat veul kerstkoarten versiert is n minne vogel.
‘Roodborstje tikt tegen t roam, tik-tik-tik.’
Wie zingen t van jongs òf aan en melodie is net zo bekìnd as t nationoal volkslaid.
‘Loat mie derin!’
Is t gewoon n drammer, dij mìnsen aanspoort om nog ais wat vouer op vogelplaank te leggen?
Veur t zulfde geld het hai gewoon n hekel aan dij vrumde vogel aanderkaant spaigelnd glas, dij vervelende indringer en wil hai hom votjoagen.
Dat veul lu roodborst as n symbool veur hoop zain en denken, dat hai gelok brengen zel, mouten dat ais veurleggen aan t roodborstwiefke. Den zollen zai heuren, dat mannetjesputter noa t poaren en oettocht van jongen, zien vraauw as eerste van t haim jagt. En luustern zel zai, aans zol zai t wel voulen. Hai kin gewoon gain aander vogel in zien territorium velen.

Mit dizze leste opmaarken bin k aanbeland bie t maist tegenstriedege onderdail in t karakter van onze nationoale vogeltrots: Aaltied op zuik noar mìnselk ketakt is t vredeg en vreedsoam soamenleven mit zien soortgenoten nait aan hom besteed.
En ik?
Ik bin zeker van plan om kommende tied t lutje dictatortje naauwlettend in de goaten te holden en as t aal woar is, wat aandern beweren, den…….
k Loat in elk geval mien muskes nait votjoagen.
k Zel joe van mien ervoarens op de höchte holden.

Van de weke zagen wie buurwichie mit buurhond Max aan de wandel.
‘Da’s biezunder,’ dochten wie.
Aiglieks kwam hai sikkom nooit van t haim òf. Of t mos al wezen, omdat hai deur n gat in hege of open poort ontsnapt was.
Noavroag noar dizze ongewone gang van zoaken luit waiten, dat oorzoak van dizze vrumde wandelgang ook wel n hail biezundere reden haar.
‘Max het zo’n verdrait omdat Lana, zien steun en touverlet vanòf t mement dat hai as jonge pup in hoes kwam, oet tied kommen is.’
t Is de loop der dingen.
Daaiernverdrait is onmiskenboar en echt.
Bie ons Wietske is t nait aans. Ook al het zai n troanoog, ons boerenfoxje kin ook haartverscheurend verdraiteg kieken. Leste tied vaalt ons op, dat zai boeten heur troanerg oogje en heur daiptriestege blik, zok ook regelmoateg terogge trekt en zok mit n daipe zucht aargens onder toavel of op baank dele plovven let. t Is stil verdrait om t gemis van Famke en zai kin t ja nait oetspreken.
In gesprekken mouten wie goud op onze tellen pazen. Dat deur emootsies overmand Famkes noam ons wel ais ontvaalt is soms nait te vermieden. t Is ook ja nog mor net vaar moand leden. En as t woord onverhoopt toch deur de koamer zingt, blift t nait allendeg bie ons, mor zeker bie Wietske langer in de locht hangen as wìnselk is. Den kikt zai van d’ain noar d’aander en zugst heur vol verwachten in t ronde kieken of deure meschain toch nog open gaait. Mor dij hoop is intussentied wel vervlogen en het ploats moakt veur vertwieveln.
t Is om moudeloos van te worden.
Oflopen weekìnde waren wie even terogge op de Wieke veur n verjoardagsveziede. Wie waren nait ainegste gasten en mit n aangenoam winterzunnetje zaten wie in schoel van besloten toene, dou leste bezuiker mit n jong hondje op batterij kwam. Wat n leven en diverdoatsie nemt zo’n pup mit zok mit.
As t boeten toch te kold wordt en t feest zok noar binnen verploatst, besloeten wie noa n zetje weer op hoes aan te goan.
Op terograais komt t gesprek as vanzulf op lutje pup én op Famke. In de koets van auto kinnen wie vrijelk over heur proaten.
‘Waist nog, hou bliede ons Famke was, dou zeuven joar leden Wietske in heur leven kwam.’
‘Waist nog, hou zai deur t levenslustege boerenfoxje ook inains weer zin in t leven kreeg.’
‘Waist nog …….’

t Aantal mooie herinnerns aan dij periode binnen hoast teveul om op te nuimen en t onaindeg aantal foto’s spreken dezulfde toal.
Toch is t nait verstandeg om dizze pozitieve geschiedenis nog ais te herhoalen. Hou geern wie t veur ons verdraitege Wietske ook zollen willen regeln, op dit mement nog n jong hondje derbie liekt ons nait verstandeg.
Ook al speult t besef van – onze – vergankelkhaid in dizze diskuzzie n grote rol, wie binnen nait de mìnsen om doar laank bie stil te stoan.
En zunder t te besevven komt noa dizze leste punt onverwachts mien dichtoader mit n levenswieshaid tot leven:
Neem t zuit, zoals t op joen pad komt en aksepteer t zoer
Want allendeg en zunder mekoar wordt t leven wel haile stoer.
t Geldt veur Jan en Alleman, net as veur Wietske en ook veur Max:
Wie mouten mekoar der deurhìn slepen.

Veurege week dunderdag het Arineke snommedoags mit heur volkszanggroep zongen in Breehörn.
n Verzörgenstehoes in Veendam.
Dat n breehörn ook n zaailschip is, is overbodege kennis, mor soms mout ik net as n zaailboot even mien kennis spuien en zeg betwaiterg:
‘Henk het veur vanmiddag vervast veul zeemanslaidjes op t pergram stoan.’
‘Wat n onzin,’ zai k heur denken.
Volkszang is ja gain shantykoor.
Ondertied dat zai aan t reddern en t regeln is, om op raaize noar Veendam te kinnen, krieg k ain van heur zangboukjes in handen en sloa n willekeurege bladzie op.
‘De paden op, de lanen in…..’ zing ik d’eerste regel haardop, mor bie twijde regel:
‘Vooruit met flinke pas,’ komt twievel over t melodietje as n stiekomme daif sloepensgewieze binnen.
k Perbaaier t nog n keer en ook al is de tekst mie nait onbekìnd t deuntje bin k dus radikoal kwiet.
‘Met stralend oog en blijde lach,’ lees k desondanks verder en mout den konstateren, dat zokse teksten nait meer van dizze tied binnen. k Heb t veur de zekerhaid snel opzöcht, verskedichters kommen ja ook oet 19e aiw.
‘Zollen mìnsen vrouger werkelk zo mit nander proat hebben,’ vroag k mie wel ais òf.
As k nijsgiereg noar de goie melodie toch even op You Tube òfstem, krieg k al vlot n ‘Jo met de banjo en Lien met de mandolien’ gevoul. Marsmeziek zo te zeggen en in gedachten zai k mie al mit jonken tiedens Oavendvaardoagse mit zo’n verske bie pad en weg lopen. t Haar in dizze tied echt gain pas geven.
Deurbloadernd in t zulfde boukje – der liggen vare op toavel – mout ik vaststellen, dat mien kennis van t Hollandse laid nait om over noar hoes te schrieven is. t Wordt aans as k t oranje boukje in handen krieg.

Den gaait der bie t overzicht al n wereld aan bekìnde nummers veur mie open:
Over ’n strand, stil en verloaten’, woarst ‘de klok van Arnemuiden’ heuren kist en as k noar boeten kiek zai k ‘snijklokjes dij bluien’ en in de verte staait ’n molen, woar t wichie woont woar ik zoveul van hold.’
Verskes dij k zunder hoapern en oarzeln van a tot z mitjodeln kin.
Dit is mien wereld, de wereld van mien jonge joaren en as k ogen dichtdou, zai k in gedachten de tien-ploaten-wizzeloar van opa Streunding weer op dreswaar stoan en heur k miezulf zeggen:
‘Opa, mag ik nog ais n ploatje draaien.’
k Haar zo mien favorieten, mor de mooiste von k ‘Ik sta op wacht’.
Marsmeziek.
t Woarom is mie nooit dudelk worden of kwam t omdast noa elke zin konst zingen:
‘ …… zunder hemd, zunder broek …’
t Oranje laidboukje het traauwens nog n verrazzen in petto, dij mie veur twijde moal noar laank vervlogen tieden laaidt.
‘Kom zwarte zigeuner’.
‘Du schwarzer zigeuner,’ kin ik in de versie van Vicco Torriani.
n Italjoanse zanger, n regelmoatege gast in Duutse showpergramma’s, zat noamelk ook in ploatenrek van opa Streun.
En op n gewone dunderdagmiddag zit ik in mien allaaintjes in koamer en neurie zunder problemen de Duutse tekst, dij k 60 joar leden vervast hail voak heurd en weschienlek mitzongen heb, veur mie oet. Hou kin t dat dij tekst zo hangen bleven is.
As Arineke plöts veur mien neuze staait, schrik ik wakker en k zeg onbeholpen:
‘Joe zingen dat verske van dij swaarte zigeuner ja in t Nederlands.’
‘Joa, en …..?’
Ik mout tougeven, t is n roar soort sentiment. Nuim t jeugdsentiment en ik snap ook, dat lu, dij opa Streun zien ploatenversoameln nait kinnen en aal dij pergramma’s op Duutse televizie mit veul ‘Schlagermusik’ nait mitmoakt hebben, doar gain fozzel van begriepen.
Gelokkeg bin k nait in dij tied hangen bleven, mor ik kin mie goud veurstellen, dat zo’n middag in Breehörn veur zowel de zangeressen as t publiek ain groot feest wezen mout.

In schoel van hoge hoagbeuk is t aangenoam vertouven en da’s de reden, dat ik snommedoags in mien olde klaaier schaait. Woar de hoge hege mie lekker oet de wind zet en aangenoam waarme zunnestroalen as in n gloazen bol gevangen holdt, binnen zien lössloagen bloadern mie n doorn in t oog.
Nou de vorst oet de locht is, duurf k bladhaark wel oet schuurtje hoalen.
In middenpaark, woar dammeet goldjebloumen n geel-oranje bloumenzee tovern mouten bliekt n veronderstelde dovenetel n rasechte branekkel te wezen. t Pippert flink en k wait nou al, dat ik de kommende uren dat haalfdovege gevoul ook nait meer kwietroaken zel.
t Lopt tegen drij uur, as Arineke langskomt en vragt of k aan n kopke thee tou bin.
‘Hest ook edik?’
Zai kikt mie ais verwonderd aan en t duurt even veurdat zai deurkrigt woar mien vroag op baseerd is.
Mit t taimpie ‘Edik hoalt de brand deroet,’ het moeke mie vrouger regelmoateg oet de brand holpen.
‘Branekkelprik is gezond,’ vertelt Arineke mie even loater onder t genot van n kopke thee mit vrizze munttheebloadjes.
Hou zai dat wait, is mie n roadsel, mor zai beweert mit veul overtugenskracht, dat branekkels goud binnen veur blouddeurstroom. Vol schrik en òfkeer schaaiten op datzulfde mement mien gedachten noar vrouger tieden en denk ik aan dij keer, dat ik achter op Komnijsterwieke bie t visken noar boars en sallemanders mit blode bainen in daipswaal midden in n bos branekkels terechte kwam. t Staait mie zoveul joar noatied nog aaltied helder veur de geest. Tougelieks mout ik denken aan Obelix, dij as lutje Obelixje in de kedel mit toverdraank vuil en doardeur zien levenslaank berestaark was én bleef. Wel wait het mien vaal in t daipke doudestieds n soortgeliek rezeltoat had en blief ik mien leven laank verschoond van bloudverstoppens.
As k weer terogge bin van mien raaize oet t dou in t nou, krieg k nog n haile verhandeln over gezondhaidsveurdailen van de branekkel. t Is n laange wasliest en ongemaarkt ontschot mie n opmaarken over Willemientje Worrelboers kruden, dij ook elke kwoal en zaikte genezen konden. En ook tegenswoordeg nog kinnen.
De prikkel om noa t theedrinken nog ais toenpad op te lopen om t leste beetje onkruud aan kaante te moaken is oardeg minder as de prikkel in mien haand. Mit nog wel n haalve middag op de klokke, verwit mien betere ik mien lamlendege holden en fluustert filain:
‘Haalf waark is gain waark.’
Om haalf vieve kom k, mui mor voldoan toch op baank te liggen en krieg k gezelschop van kat en hond. Zai hebben t der bliekboar ook aan tou, hond aan t voutenìndje en kat kropt mie hoast in de board.

Veur t eerst dij dag krieg k telefoon in handen, as k veur twijde moal binnen körte tied teroggeschoten word noar t verleden.
‘De kat van ome Willem is op raaize west,’ zingen Wim Sonneveld, zuster Klivia en heur kommensoalen in t rusthoes aan de Primulastroat.
Automoatisch neurie ik t bekìnde wieske mit, mor as k bie t zinnetje:
‘Hai wil allendeg op n Franse bak, kolde kak,’ mien stemvolume bie leste baaide woorden wat verhoog, bit dat lutje verwìnde kreng van n katte mie in mien al zo pienlek trovven linkerhaand, dat ik in ain keer weer kloarwakker bin.
Waren kakwoorden heur meschain onwelgevalleg, dat zai mie even nipkede of kwam t omdat ik in mien enthousiasme mien stem wat aanzetde. Heur duuster kiekende ogen vertelden n zulfde verhoal.
‘Zing doe mor n toontje leger, voaderman.’
Joa, t is bekìnd, katten binnen onveurspelboar en ons Meiske het mie net as brandhoaren van branekkel al doan haren, hoarfien loaten voulen, hou zai derover denkt.
En n woarschaauwd mìns telt veur twije.

t Is nait, dat ik sommegen van joe hier evenpies filain òfkatten wil, mor ie mouten toch erkennen, datter n bepoalde kattegorie mìnsen is, dij niks mit katten het. As t bevubbeld om t nemen van n hoesdaaier gaait, heur k regelmoateg:
‘Neem n katte, doar hest nooit gain omkieken noar.’
k Vroag mie òf:
‘Binnen dat de echte kattenkenners, of juust kattenontkenners.’
Wat zai bedoulen, is nait stoer te roaden en omdat ik nait as n katte om de haite brij hìndraaien wil, zel k t in n poar woorden oetstokken:
’n Katte is n roofdaaier en dij moust nait in hoes opsloeten, dij willen de wereld ontdekken en hebben doarom roemte neudeg.’
Wat zokse lu nait zeggen, mor hoogstweschienlek wel denken: ‘Boeten kin e best zien aigen köstje vinden’, vind ik n zörgelke ontwikkeln. k Zol nait geern veur aaipoes speulen willen veur zo’n persoon.
Der binnen traauwens ook lu, dij kattegorisch tegenovergestelde mainens verkondegen. Dat binnen de kattenputen. Hest kinderputen en kattenknuvveloars. En woar gounent katten snachts de stroat opschoppen, wordst bie de twijde kattegorie hoast doodknuvveld.
Noa dizze laange inlaaiden bin k nou bie miezulf oetkommen en om nou nait as n katte in n kloune goaren terechte te kommen, zel k mie eerst even veurstellen.
Meiske.
Vrouger haitte ik Moeske, omdat ik n moeskegrieze vacht heb, mor bin deur mien pleegolders herdeupt. Heur wil k geern aan joe verustellen. Doodgoie mìnsen, doar wil k gain woord over voelmoaken, mor wel lu van de twijde kattegorie.
Zörgsoam tot op t bot, mor gain lood verstand van katten.
k Zel t perbaaiern oet te leggen, mor doarveur goa k eerst n ìnde terogge in mien geschiedenis. Noar mien geboortestee.
Even tussendeur, wat joe meschain nog nait wozzen – t is waitenschappelk bewezen -, katten kinnen soms haile vrouge herinnerns hebben.
Geboren in de zummer van ’22 in Kiel-Windeweer bin ik n poar moand loater as lutje kitten verhoesd noar de Wieke. Mien bruiertje Fedde bleef op t dörp. As 10-weeks poeske bin k dou roeg van mien moeke Coco schaaiden en heb in n poezenmandje de tocht moakt noar t onbekìnde. Kwam onderdak bie twij honden, Famke en Wietske.
Mor den beurt der, as k net mien eerste verjoardag vierd heb, hail wat biezunders. Den wor ik in t zulfde kattenmandje woarin ik n joar doarveur vervoerd bin, tussen twij honden in op achterbaank van auto weer teroggereden noar t olde stee. Noar t zulfde hoes. En wat ik in mien eerste levensweken nait mitkregen heb, ik kom doar in n menagerie terechte mit nog ais twij joekels en wel negen katten.
Dat ik dat aal overleefd heb, mag n wonder haiten, mor der zat ook wel n hail mooie kaante aan mien terogkeer. k Wuir noamelk weer herenigd mit mien mouder Coco. Nait dat zai in t begun zo wies mit mie was. Nee, vrumd genog wol zai aiglieks hailemoal niks van mie waiten. Gelokkeg is de femilieband noa n muizoam begun weer in ere hersteld en as aander katten soavends in de kattenkoamer votstopt waren, kregen wie òf en tou gelegenhaid wat bie te proaten.
Mor nou komt t. n Lutje joar noatied, in t veurjoar van ’24 bin k veur daarde moal verraaisd. Dit keer nait in n auto, wel weer in dezulfde kattenkovver en de raaize het, hou vrumd t ook klinkt mor n zetje duurd. Dat ik doardeur weer van mien mouder schaaiden wuir, het best wel zeer doan. Wie haren ja net zo’n mooie mouder-dochter band opbaauwd.
En toch is t dit keer aans.
Zo komt Frederik de Grote regelmoateg even buurten of kovviedrinken en as dij op stoule zitten gaait, den roek ik Frederik, mor ook mien mouder.
‘Coco-parfum’, docht ik eerst.
Mit Anna is t persies t zulfde. t Blift n roadsel, der hangt aaltied n vertraauwde geur om heur tou.
Even wat aans. Vlak veur nijjoar is der n vogelkooi bie ons aan t hoes baauwd. Haar ik t even goud mis, t bleek n kattenren te wezen. Mit n loekje in t roamkezien en n trapke boetendeure onder t roam mog k zo inains de ‘wiede’ boetenwereld in.
‘Da’s nou dien aigen boetenhoes,’ wuir mie dudelk moakt.
Nou, mooi nait.
Ook al bin k oet miezulf aaltied best wel nijsgiereg west noar alles wat zok aanderkaant glas òfspeult, inains in t volle zunlicht kommen te stoan was n apaarte ervoaren. Mor as t waist houveul geluden der op die òfkommen in de vrije netuur, doar bin k oardeg van schrokken. Sunt n week of wat bin k nou redelk wìnd aan aal dij boetengeluden. Wait ik hou hoanen kraaien, honden blavven en vogels kwettern en heb k langsoamaan deurkregen, dat t auto’s binnen, dij mit roazend motorgeweld over stroat sjezen.
’t Het mien bruiertje t leven köst,’ heb k wel ais heuren fluustern en aiglieks de reden, dat ik nait de grote wereld in mag trekken.
Dat ik mie sunt kört boeten vrij bewegen kin, geft n vaileg gevoul.
Eerguster bin k vlak veur bèregoanstied n zetje kwiet west. Kompleet hoteldebotel waren z’aalbaaident, dochten dat ik ontsnapt was. Wat n overdreven toustand. k Heb gewoon n zetje mit buurkat Garfield proat. Deur t goas hìn.

Woarover?
Over n bult zoaken, mor benoam over Coco, mien mouder.
Hai het mie verzekerd, zai woont ain deurtje verder, op nog gain 10 meter van mien nije onderkommen. En ook al het dij goie goudzak van n Garfield beloofd, hai zel de groeten overbrengen, t zol mie wat weerd wezen, ais n keer bie heur op veziede te goan.
Zet t raaiskovvertje veur d’vaarde moal mor vast kloar.

Alles te waiten moakt nait gelokkeg.
Haile volksstammen nijsgierege kinder binnen mit dizze opmaarken deur ollu t bos instuurd.
Alles ontholden lukt gain mìns.
Kompjoeters kinnen in princiep alles opsloagen, onze hazzens hebben dij opslagroemte nait. t Maist vervelende vind ik, mien bovenkoamer filtert op n onzichtboare en onbekìnde menaaier alle input. Van n aigen wil is gain sproake.
t Is aal oet aigen ervoaren, wat ik in bovenstoand stokje schrieven dus.
Onderzuik van George Miller, in 1956, het aantoond, mìnsen hebben n bepaarkt körte termien geheugen en kinnen hoogoet 7 dingen ontholden. t Is wereldwied bekìnd onder de noam:
‘The Magical number seven’.
Loatere tests van t zulfde bero, in 70-er joaren holden t bie vare.
Woarom mie dit soort onderwaarpen aiglieks al n leven laank bezeg holden, zit hom in mien aigen onvermogen om bepoalde dingen vast te holden, te ontholden.
Eerste keer dat t mie opvuil, echt steurde, was bie Mies Bouwman. Bie t spelletje ‘Eén van de acht’kreeg de winnoar aan t ìnde de opdracht zoveul meugelk producten, dij op lopende baand langskommen waren vannijs op te nuimen. Ik wuir doar dou al nait gelokkeg van. Net as van t spelletje ‘Memory’. k Verloor aaltied glansriek. Mien geheugen let mie zulvens bie dat soort gezelschopsspellechies in de steek. Mit kloaverjazzen verlais k aaltied, omreden ik, hou stief k ook noadenk, nooit ontholden kin houvel troeven der nou oet binnen. t Is n schier hopeloze zoak en k snap nou ook woarom mien pabbe voak zee:
‘Jong kin ontholden van 12 uur tot de middag.’
‘Woar haarst dien verstand wel,’ is mie voak verweten, as k n bodschop weer ais nait goud volbrocht haar.
Onwil was t nait.
t Is weschienlek ook de reden, dat ik in mien rol as schoolmeester en om kinder veur te beraaiden op n stoer, toukomsteg leven, woar reproduceren hoog in t voandel staait – denk mor ais aan dij vervelende toaveltjes -, voak lasteg vuil mit luusterspelletjes. Op visueel gebied kin k mie traauwens oardeg redden. Gezichten vergeet ik sikkom nooit, mor wegen ontholden is weer n groot drama. Ik bin wel weer n ster in verdwoalen.
Gelokkeg leert n mìns van zien fouten en zien onmeugelkhaiden accepteren. Oplözzens liggen soms veur t oproapen. Mit zo waineg kilobites onder schedeldak as bie mie, mos k doar effectief mit omgoan.
Wat dat betaikent?
k Vervaal weer even in de rol van schoulmeester: Dail leerstof op in hapkloare brokken. Nait teveul ziedwegen bewandeln. En je zollen maarken, ontholden wordt plöts n stok makkelker.
Proef op de som: k geef joe 10 willekeurege cievers – 78623008112. Perbaaier dat ais in joen kop te stampen. Stoer, hoast nait te doun, mor mit de hapkloare-brokken-tactiek lukt t vervast.
Hou? Eerst zuiken we noar structuur. Wat opvaalt binnen baaide nullen, moak doar of 008 of bevubbeld 2300 van. Leste drij cievers binnen elkenain bekìnd -112. Wat krieg je den: 786 2300 8 112. Gain 10 cievers, wel vaar overzichtelke happen.
Op n duur wordt t n spelletje. Mout ik veur medisienen noar de kluis in taptaik, krieg n 6-cieverg nummer op de mail. Thoes lees k t twij moal, den stap k op fietse en herhoal al fietsend mien code. Ook al heb k t nummer veur de zekerhaid in mien telefoon in buutse, t is mie nog nooit mishottjet.
t Leste stokje is spesioal veur vraauwlu, specialisten in multitasken. Wordt der beweerd. Niks van dat aal, zeggen deskundologen. Onze prefrontale cortex, veurste hersenkwab, is t knelpunt. Dij kin mor ain ding tougelieks behappen.
Zo, is dat foabeltje ook de wereld oet.
Mor t interessantste punt bewoar k veur t leste. t Is mie noamelk sunt kört dudelk worden, dat van alles wa’je heuren of joe verteld wordt, mor 10% ontholden.
???
Da’s dus nait veul en omdat ik mie doar van jongsòf aan al van bewust was, heb k bie alle lezzen op schoul en bie vergoaderns aaltied mitschreven. Onder t motto: Dij schrift, dij blift.
Woarmit ik miezulf eindelks verschoond heb en n laange neuze trekken kin noar aal dij lu dij mie in mien leven slecht luustern verweten hebben.
Nog even terogge noar t kloaverjazzen en de titel, dij boven dit stokje pronkt:
Dij schrift, dij blift.

Worden in t doaglieks leven dijlu, dij stand bie t kloaverjazzen bieholden, stiekom voak nait verdocht van foevelderij. Veur aigen veurdail. Ofst schrievers doar ook van verdenken moust? Zai regaaiern wel over n aigen wereldje, voak achter toetsenbord en soms nog mit pìnne in haand, as n kunk boven op n baarge en hebben alle troeven én roem in haand.
Dij prat gaait nat, dij schrift dij blift.

Eerste veurjoarsdag in feberwoarie het nogal wat kommootsie aanricht. Dast op 21 feberwoarie zunder trui of jaze as n jong volen deur toene daartelst en n onweerstoanboare aanvechten om ook laange boksem oet te trekken hoast nait weerstoan kist, is op zok nait vrumd.
‘Wind komt oet zuden,’ heurde ik n onbekìnde weerman t totoal oet t lood sloagen weer van dij dag verkloaren.
Of dizze temperaturen de normoalste zoak van de wereld binnen.
Smörgens vuil t nog mit, snommedoags ging onze boetenthermometer hoast oet zien dak en mat in t schoel sikkom 20°.
Dat t doan wezen mos mit mien moandenlange wintersloap haar k dunderdagoavend, ook om miezulf op te pittjen al braid verkondegd.
‘Mörgenvroug breng k aanhangwoagen mit takken van beukenhoag noar gruinstört.’
t Was der van d’winter gewoon nait van kommen en omdat gemaintedainst ook nog vergeten was onze kerstboom op joarliekse rondraais deur t dörp mit te nemen, kreeg k ook nog n schiere top op de kare.
Op hìnraais noar t gemaintelk gruinversoamelpunt aan ‘Vosholen’ haar k al schoten, dat lu van pervinsie mit groot mattrieel aan Kielsterachterweg in de weer waren mit hoogwaarkers en kettenzoaggeweld om bomen te snuien. Feberwoarie is nait veur niks de noam sprokkelmoand toubedaild. Schier waark. Stammen wuiren netjes aan kaant van weg op n bult bie nander legd, takkenspul ging votdoadelk in de takkenversnipperoar.
‘Da’s nou net wat ik zuik,’ docht ik in t veurbierieden bie miezulf.
Nee, nait dat takkenzoagsel, mor mit twij meter laange boomstammetjes zol k n mooi klimbaauwwaark in kattenren veur ons Meiske moaken kinnen. Kin zai mooi klimmen en klaauwstern en beter as aan baank of vlouerklaid te broeken heur noageltjes schaarpen.

As k mit n lege kare weer op hoes aan goa, besloet ik t der op te woagen. Meschain kin k manlu zo wied kriegen, dat zai n poar stammetjes veur mie aan kaante leggen willen. Ik parkeer auto op körte òfstand in n stille stroat in t pas kloarkommen, nijste stokje nijbaauw mit d’olderwetse noam Acaciastroat. Alsof hai op mie wacht het, komt der n behelmde jongkirrel mit oorwaarmers noar mie tou lopen.
‘Mag k joe wat vroagen?’
Noadat bomenzoager doppen van d’oren schoven het, herhoal ik mien vroag. En vertel hom ook de reden, dat ik wel n stammetje of twije broeken kin om n klimtoustel in boetenren van mien binnenkat in mekoar te flanzen.
Zien non-verboale reactie hoalt aanvankelke hoop bie veurboat al onderoet. Man glopt om mie tou noar t stee, woar auto en aanhanger stoan, kikt bedenkelk en sprekt den de dodelke woorden:
‘Nee, meneer, doar begunnen wie nait aan.’
‘Ong?’
‘Nee, want wie voeren dit waark oet in opdracht en mouten aal t holt aan opdrachtgever òflangen.’
Mien gedachten stoeken n mement, mor veurdat ik n antwoord bedocht heb, zegt hai:
‘As ie doar wat van mitnemen, den is dat stelen.’
En omdat mien koaken nog aal vast op nander klemd zitten, vult hai t verhoal oet aigen herinnerns aan:
‘Der binnen wel ais collega’s west, dij dochten, net as ie, dat zai ook wel wat holt mitnemen konden noar hoes.’
t Was heur slecht bekommen, wos hai mie te vertellen en ook t ìnde van ons ainrichtensgesprek.
Ik wos genog en vruig mie òf, of mìnsen in körte tied zo veraanderd wezen konden of zollen aander omstandigheden n rol speulen.
Teroggelopend noar d’auto mout ik oppazen veur n stoensk kiekende kroanmasjinist, dij mie, mit vief schiere baarkestammen in griepaarm, bienoa van de sokken ridt om zien holtlast netjes op n bulte te kinnen vlijen.
Of boomstammen van gold binnen.
Tieden binnen veraanderd. Holt stolen heb k nooit doan, mor der was aaltied wel n noaber, kennis, vère vrund, of aans wel n vrundelke bomenkapper in t dörp of langs de snelweg, dij mie as holtbrander in feberwoarie wel n kuub of soms wel meer op oprit störten wol. t Huifde ja nait vergees.
Sunt n joar stoken wie gain holt meer, mor k heb zo t idee, dat ik noodgedwongen weer terogge mout noar holtboer om n stok of wat stammetjes op d’oprit te kriegen.
‘t Is nait aans,’ heb k Meiske al verteld.
t Klimoat liekt ingriepend en onomkeerboar veraanderd, of t mit de mìnsen dezulfde kaante opgaait, is de vroag. k Hold moud. Wel wait, meschain is der toch nog n dörpsgenoot of vrund, dij verlegen is mit kapholt en t kwiet wil en nait kwiet kin.

’t Is leste vraisnacht van dizze winter,’ hebben weermeters ons veurspèld.
Al doagenlaank perbaaiern Jan en allerhandegste boeren mit wotterstreuers n iesboane in nander te flikken. Veur t plezaaier van kinder en toukomst van onze nationoale wintersport.
t Lopt al tegen elven as k besloet mit Wietske t vrije veld in te goan. Ik bin deur en deur deurwaarmd, tot in mien klaainste botjes en lutje spring-in-t-veld het der zichtboar zin in. Onzin het zai nog nooit had, want elke keer as t looptuug overaal komt is t weer feest.
Feest? Ook al spits ik mien oortjes, iesboangeluden gaalmen nait over t dörp. t Verboast mie. Noa twij strenge vraisnachten zol scheuvelies toch wel riep wezen mouten en iesboan open. En tied dringt.
Via t smale looppad richten Nijkomnij lopen hond en boas langs stief bevroren wiekje. Wìnd aan wotter in wieke, liekt t swaarte ies heur ook wel wat om oet te perbaaiern, want zunder woarschaauwen staait zai inains midden op t ies. k Schrik mie n ongelok.
‘Dat krigst dus as t dien verstand der nait biehest,’ foetert mien betere ik en ik trek heur mit zaachte haand aan oettrekliene van t ies òf.
k Zai heur denken:
‘In t aander hoes luitst mie wel ais over t ies van viever achter vizzen aan zitten.’
Joa, mor dat waren ook aander winters.
Wietske het intussentied heur blik op aander zoaken richt. Ondergrondse mollen moaken heur de kop gek. Zai vlogt van t aine vrizze bultje noar t aander en holdt soms kop schaif om nog beter te kinnen luustern. Of zai het ‘Spock’oortjes of mollen zitten gewoon nait zo daip, zai kin swaarte groafbaisten zulvens tiedens t schoeveln deur t gangenstelsel feilloos volgen.

‘Zai hebben t drok in feberwoarie,’ het n molloloog mie ooit ais oetstokt.
Mollenkirreltjes binnen echte casanova’s, binnen nait kieskeureg en nemen alles wat der veurkomt in de loop mit. Logisch dat mien hond van dat ondergronds gedonder zo drok wordt.
t Vaalt mie traauwens nait tegen van onze boerenfox, dat zai zok zo makkelk bie oetloopliene aanpaast het. Eertieds de keunegin van t vrije veld, is zai toch oardeg aanbonden, bepaarkt in heur bewegensvrijhaid.
t Was nait meer vertraauwd, vonden wie.
Hoazen en reeën loaten behaalve keudeltjes ook aander sporen achter en de jachthond in Wietske wos doar wel road mit. Hoazekokindjes binnen tot doar aan tou – Wietske is wat dat betreft n echte omnivoor – de jacht op n petries, verscholen in daipswaal, het heur tot vlakbie n drokke verkeersoader laaid. t Was, hopelk, heur leste jachtpertij.
t Is gelokkeg aal goud kommen en mit de – veur mien gevoul onnatuurleke oetlooplien – is t veur mie in elk geval n stok rusteger worden.

Sunt n haalf joar bin k lid van ping-pong verainen op dörp. Nait groot, mor ook gain schietverainentje.
Aine van dattien in n dezien.
Hou bedoulst?
Dattiende lid let zok nooit zain. Dat hai vrijdag op t joarlieks potverterensfeestje in ‘Rozentoene’wel aanwezeg was, is n taiken, hai is ons nait vergeten.
Vanòf mien hoes in Kiel-Windeweer is t mor n hoanetree. Da’s de reden, dat ik elk aanbod om mit te rieden òfsloagen heb. Ik moak der gain drokte om, kom net as op tennisoavends gewoon op fietse.
Ook al bin k nait kòlderg in hoed, as k om kwart over zèzze miezulf goud inpak, krigt t òfschaaid onverwacht oetstel.
‘Hest dien telefoon ook bie die?’
Vroagtaiken heurt as n oetrouptaiken en biebeheurende zin kin k wel dreumen:
‘Stel die veur, dat ……..’
t Binnen voak lastige diskuzzies en ik vertrek zunder. Wat kin der ook beuren, k goa de wereld ja nait oet.
k Bin persies op tied om veurzitter Bert zien openswoord mit te kriegen. Spesioal veur Valentijnsdag het hai veur ‘onze’ drij vraauwlu n boske tulpen versierd en wìnst elkenain smoakelk eten.
Hongerlappen binnen t. Kold binnen, nog mor net ain hap oet mien eerste pilsje nomen, stoan zai noa Berts wìns al mantje aan mantje over volle bakken bogen om zok n bord vol Chinees lekkers op te scheppen.
Zo begunt overbuurman Menno mit n bord vol Hollandse frieten en n stok of wat ondudelke frituurtjes te bikseln. Nijsgierege ogen van zien buurvraauw Dianne binnen t begun van n biezundere over-en-weer gesprek.
‘Genoat?’
‘Nee,’ schrikt Menno zichtboar, ‘zai hebben t mie as vegetarisch gerecht aanbevolen.’
t Geft n bult kommootsie. Menno is sikkom al n levenslaank overtuugd vegetariër en dat is dus al haile laank. Menno doodongelokkeg, het gelokkeg aanderkaant buurman Haarm, dij veur n poar jewailtjes oet de zee nog wel n plekje vrij het.
Om haalf tiene rie k mit n kovver vol verhoalen in rogtazze weer op hoes aan. Arineke het zok ook niks verveeld.
‘k Heb bezuik had van Ilse en Sem-vrund,’ zegt zai mit n onderdrokte laag.
Op t oog veurspèlt zo’n gezichtsoetdrokken nait veul gouds. t Duurt den ook nait laank dat t verhoal lös komt. Zai hebben t, as soamenspanners tegen t kwoad, mit heur drijent over mien staarke weerzin tegen t doaglieks gebroek van mobieltjes had.

‘Hebt u nog een reservesleutel van zijn fiets,’ het Sem, as boaske van t kwoadoardeg trio n plan oetdocht.
Zai zollen mie, ongeleuvege Thomas, wel ais de les lezen. Mit n twijde sleudel mien fietse stelen, den zol k deurhebben, wat t betaikent as je zunder telefoon van hoes goan. Zo worden je dus onderwaarp en tougelieks liedend veurwaarp in n duvels plan. Mit zokse vrunden hè’je gain vijanden meer neudeg.
t Is aal mit n sister òflopen, omdat reserve-sleudel – dat klaain gehaimpje duurf k nou wel veur oetkommen – aargens ( te ) goud opbörgen was.
t Is n roare wereld, dij zok ongemaarkt en veur mie soms veuls te snel verlust in nije oetvindens.
k Vroag mie vandoage in alle eernseghaid òf op welke mementen in mien leven ik n mobieltje wel broeken kind haar.
Dij keer in ‘72, dou wie mit bus vanoet legerploats Hohne noar Nederland reden en motorpech t haile reziment soldoaten op n parkeerploats midden in West-Duutsland stoan luit. Wachten op n twijde bus kon nog wel uren duren. Kammeroad Rob en ik binnen dou liftend tot Duutse grìns kommen, mit traain oet Schanze noar Winschoot reden en op station heb k pas mien pabbe bèld om ons oet Sodom op te hoalen.
Of dou aargens midden 70- er joaren, onderweg van Arnhem noar Pekel n staine veurroet van onze Simca 1000 in doezend bietjes verkrummelde en der gain gerazie te vinden was? Wie hebben t mit open roete en thoes n flinke Berenburger ook red.
Nee, k huif nait alle doagen aan t snoer te liggen. Mìnsen mouten ook nait elke menuut van de dag aanstoan. t Moakt heur onrusteg, alles mout votdoadelk besproken en oplöst worden.
Ping-pong moatschoppij.
Ik mis de tied, dast wel ais rusteg achter n leeg vel pepier zitten gingst en n braif schreefst. k Wait van miezulf nait ais meer, hou laank t leden is, dat ik dát doan heb.

Laange doagen, körte nachten. Van jongs òf aan bin k nooit aans wìnd west.
‘Jong is veuls te drok in de kop,’ zeden ollu, as t gesprek op mien sloapelooshaid kwam.
Overdag n kloune in de kont, snachts spoukten allerhande aander lu mie deur de kop.
t Is zoals t was en nog aal is.
Van de weke was t weer zo wied. Arineke sluip de sloap van de deugdsoamen. Ik woulde as n Hollandse kaizer in gewaitensnood van linker- op rechterkaant. Om gek van te worden.

Tot t mement, dat n ‘ping’ deur de koamer echoot en rechts van mie t schaarmke van Arinekes telefoon op nachtkastje veur n tel oplicht.
‘t Is al tien over aine,’ vertellen rood oplichtende wiezertjes van mien aigen wekkerradio, n ‘glow-in-the-dark’ en kammeroad menutenteller gedurende ellenlaange woaknachten.

Meschain is t vranterghaid, mor even overvaalt mie n aandrift om ‘Schone Sloapster’ wakker te schudden en te zeggen:
‘Wel in vredesnoam het die nou midden in de nacht neudeg.’
Mit opgruiende kinder vonden wie t onverantwoord om nait 24 uur per dag aan te stoan. En nait aaltied omsonst. Kinder binnen intussentied aal op stee. Woarom telefoon snachts nog aaltied in woakstand stoan mout, is mie nog nooit dudelk worden en doarom somtieds nog wel ais n twistappel. Evenzogoud, op nachtelke oremes lig k ook nait te wachten.
De volgende mörgen bin k de eerste. Sloaperghaid wordt makkelk verdreven, omdat n oetsloapen hond en dramkat alle aandacht vroagen. Bordje van hongerlappen is snel vuld en as de kaggel schoon en vannijs vuld is, heur k sloapkoamerschoefdeur opengoan.
Onder t stoetje eten kin k nait noaloaten n opmaarken te moaken over t nachtelk geping:
‘Bist vannachts ook bèld,’ zeg k zo onverschilleg meugelk.
‘Ong?’
Heur reactie verboast mie nait.
‘Bist nait nijsgiereg?’ zeg ik mit lichtelke stemverhevven.
‘Woarnoar?’
‘Dast vannachts aine aan telefoon hangen haarst.’
‘Nee, doe?’
‘Meschain was t wel ain van kinder,’ rolt mie zunder noadenken oet de mond.
‘As zai mie neudeg binnen, bèllen ze weer,’ is t rezolute antwoord.
Zai lopt vervolgens bie toavel vot en let mie mit n haalfvolle kom kwark en n groot vroagtaiken zitten.
Doar bin k mooi kloar mit, mor nait mit n restje vaarfwaark. Zai het t nog drokker, mit schurreldouk en aander poetswaark. Dizze stomme film duurt sikkom n uur en as de klokke tien uur slagt is t kovvietied.
Rustmement in de mörgen geft mie de meugelkhaid t onvoltooide gesprek vannijs aan te koarten.
‘Bist vannachts ook bèld,’ begun k veurzichteg.
Zai schudkopt ais mit n verboasde, donkere blik in ogen en zegt den:
‘Wat hest wel aal, maal jong!’ en n tel loater:
‘Zel k even veur die kieken?’
Op mien onverschilleg scholdertrekken reageert zai nait, pakt telefoon van toavel en krigt mit ain vingerdrok n oplichtend schaarmke veur ogen. Noa n klaain zetje zai k n daipe denkrimpel in heur veurheufd verschienen.
‘Is t toch wat belangrieks?’ oppert ainegste mitkieker, woarop ik, aiglieks veuls te snel t volgende -voult as-ontwiekende antwoord heur:
‘Oh, nee, t is aine woar ik òf en tou wel ais wat mit heb.’
Zai trekt doarbie n gezichte, dij totoale desinteresse oetstroalt.
En ik?
Ik zit derbie en kiek der noar. Dat ik nijsgiereg bin, mit wel zai zo nou en den wel es wat het, blift onbesproken.
t Binnen zo van dij gehaimen in t huwelk, dij òf en tou in t rimpeloze leventje wat ruiern brengen.

Zotterdag maarktdag.
Sloepensgewieze is maarktbezuik n gewoonte worden. Sunt wie vannijs Midden-Grunnegers binnen. Wie mouten der wel n ìndje veur raaizen vanòf ons woonstee op Kiel-Windeweer, want maarkt is op t Sapmeer. Of duvel Sappe der mit speult, lopen wie net as in t begun van ons traauwen, ìnde 70-er joaren, weer op dezulfde maarkt rond as doudestieds.
Zotterdag kreeg k deur beslommernis van vaarfwaark in badkoamer vrijòf. Ilse kwam der zulf mit aansjaauwen, grote laiverd wol dit moal t sjaauwen van appelsienen en mousstronken wel veur heur reken nemen.
k Bin nog drok aan de rol, as k baaide wichter al weer aan veurdeurklinke rommeln heur.
‘We hebben ook voor jullie makreel meegenomen,’ loat Ilse mie, nijsgierege Aage, enthousiast waiten, as k kop even om koamerdeur steek.
‘Lekker, man,’ zeg ik, mor k heb put der nog nait oet en da’s de reden, dat makrelen nog even in koelkaast verdwienen.
t Lopt al nuver noar de klok van twaalf, as wie bezuik kriegen van Anna. Heur onderzuikende ogen goan richten keuken en verroaden n daiper gehaim dan heur gezicht pries geven wil.
‘Zöchst wat?’ vroag ik ploagerg.
Anna’s gezicht blift evenzogoud strak in de plooi en eernsachteg zegt zai:
‘Hebben jullie de makrelen al geslacht?’
Ik vaal hoast van baank van lagen.
‘Makreel slachten?’
Woar hoalt t kind dat vot. Heur gebelschop blift evenwel onveraanderd strak en pas as k weer n beetje biekommen bin, zegt zai zunder n spoor van emootsie:
‘Zullen we onze makrelen dan maar even ophalen, dan kunnen we ze hier wel ………’
Hier stopt de spreekster n poar tellen, kikt mie deurdringend duuster aan, net of zai mie beduden wil: “En woag t nait om weer te goan lagen” en vult den mit n dubbele oetrouptaiken aan: …. slachten!!’
‘Nee,’ is t rezelute antwoord van n vastbesloten opa, ‘òfsproak is, joe zollen t noa twij keer veurdoun zulf doun.’
‘Dan kijk ik nog één keer bij jou en dan loop ik wel naar huis,’ is t antwoord van n vastberoaden Anna.
Zo komt t dat binnen vief menuten t aanrecht leeg is, onze twij makrelen, n fileermes en n plestieken bakje noast mekoar in de riege stoan veur ‘makrelenslachter’.
As k eerste vis bie de kop heb, komt Anna mit n verrazzende opmaarken:
‘Deze noemen we Mark.’
Ong?
Ik kiek verboasd opzied noar klaaindochter en mout veur zoveulste keer constateren, da’k der bie dit kind weer gain taauw aan vastknuppen kin.
‘Zol Mark n klasgenoot wezen, woar zai n hekel aan het of meschain nait te best mit akkedaaiert en dij zai geern ……’
t Binnen zo van dij gedachten, dij onoetsproken blieven. Ik bin allendeg ja inhuurd om n makreel te fileren. En da’s stoer waark, want gain groatje mag mie ontgoan. Tussendeur kwedelt Anna aan ain stok deur en veurdat ‘Thomas’ as slachtovver op t schavot hesen wordt, zeg ik schoolmeesterachteg:
‘Vette vis is gezond.’
Pas as t leste woord nog deur keuken rondzingt, besef ik, onneuzele haals, wat ik weer aanricht heb. t Vaalt dit keer tou, ‘mien moeke in de blode kont’ blift achterwege. Allewel, de schuunse blik opzied en t smaigeln vertellen soms meer as woorden oetdrokken kinnen.
t Bakje is noa n stief ketaaiertje vol en Anna spoorloos verdwenen.
Onder t middageten loaten w’ons t groatloze makrelenvlais goud smoaken.

Of t aan Anna legen het, is ondudelk, makreel kin ook oorzoak west wezen, mor woarom mie aingoal weer ‘Annaloge’ onderwaarpen deur de kop soezen, is mie n soms groot roadsel. Zo flapte ik, volkomen overwacht veur Arineke de onbegriepelke tekst, dij pabbe vrouger te pas en te onpas broekte, deroet:
‘Kinderen thuiskomen, vader gaat een haring slachten.’
Tot vandoag heb k mie nooit òfvroagd woar pabbes taimpie votkwam. Zuiktocht haar snel rezeltoat, mit dizze spotzin wuiren dikdounerge Hoagenoars/Hagenezen in t zunnetje zet. t Was n soort van vergulden van aarmou in intellectuele kringen.
Hou mien voader zok dat zinnetje aigen moakt het, is de volgende vroag. Aarmou hebben wie nooit rècht leden, mor beheurden zeker nait tot de intelligentsia van Pekel en femilie in n Hoag hebben wie nooit had. Wat meschain nog kin, is dat hai t aan zien dainsttied, tussen Jan Rap en zien dainstmoaten in Indië overholden het.
Ik kin t hom nait meer vroagen.

Joen probleem is, ie hebben gain timmermansoog.
t Klinkt oet de mond van schoonzeun as:
‘As k joe was zol k ais noar brillendokter goan.’
Van schrik versloek ik mie hoast in mien eerste slok kovvie.
Wat mien probleem wel is?
Onze wandklokke, n regelateur – n joar of wat leden veur n habbekrats op de kop tikt bie noaberman op de Wieke – lopt nait goud.
‘k Heb hom toch echt zuver wotterpas hangen,’ is mien verweer.
Om te demonstreren hou k dit soort zoaken aanpak, goa k op n poar meter van klokkenmuur stoan, kniep ain oog dicht, hold doem en wiesvinger in houk van 90° en schoef mit verkregen kennis zo neudeg klokke n ìndje noar rechts of links.

t Ontlokt, zowel in woord as geboar waineg bievaal van timmersmanszeun. Zien antwoord frustreert as e wist noar baaide vertikoale baalken in houk van koamer.
‘Ik denk, dat ie gewoon, zunder t deur te hebben, teveul noar schaive binten keken hebben.’
t Klopt. Aiwenolde binten binnen n sieroad veur t oog, mor stoan zo schaif as n kraab. As ik nog stief aan t prakkezaaiern bin hou t nou verder mout, is hai al oet t zicht verdwenen, om n poar tellen loater mit n echte wotterpas op batterij te kommen. t Apperoat logt nait. Klokke, dij volgens mie zuver recht hong, hangt wel n centimeter oet t lood. k Schoamde mie dood.
‘Om herhoalen te veurkommen, zet ik aan ziedkaant van klokke n potloodstreepke op muur.’
n Mìns mout bliekboar n beetje praktiek hebben.
Weer terogge aan kovvietoavel zit onze kovviedrinker toesjoer onrusteg op stoule hìnneweer te schontjen, kikt regelmoateg over scholder achterom noar de klokke, trekt n moal of wat n bedenkelke rimpel in t veurheufd om den inains zunder woarschaauwen midden in t gesprek vot te lopen. Noar onze wandklokke.
Wie binnen veur n mement oet t lood sloagen.
‘Is t nog nait goud?’ vroag ik.
t Antwoord loat even op zok wachten, komt noa n poar tellen:
‘Klokke tikt onregelmoateg.’
Vervolgens begunt hai weer te schoeven mit klokkenkaast. n Beetje noar links, den weer aander kaant op en net as ik mie der mit bemuien wil, heur k t verlözzende:
‘Zo tikt t klokje zoals t mout.’
Ik heur t verschil nait, mor dat het n aandere oorzoak. Dat t controle-streepke deur dat geschoef vot is, wordt oplöst deur n blaauw baalpìn-lientje.
De vroag of klokke nou nog wel wotterpas hong, heb k nait meer steld. Stel die veur, haren we meschain ook nog n daarde streep op mure kregen.
In mien geboortehoes, op Komnijsterwieke was t aans. Doar was werkelk alles schaif wat de klokke sluig. Dat wie as lutje grommen leerden om te goan mit de schaifhaid van t hoeske, was n kwestie van zulfbeschaarmen. Pa haar, weschienlek in n buie van bittere zulfspot, zulvens n pazende noam bedocht veur t lutje aarbaaidershoeske op nummer tiene:
‘Schaive villa.’
Baauwd op slempgeuten, mit n haalfstains muurtje was t ook vroagen om problemen. Zo heb k mie loaten vertellen, dat ik as kind voak oet bère vuil. Pabbe was n pragmaat en von n oplözzen deur twij planken aan ziedkaant van t ledikant te timmern.
Kregen wie veziede, ook veurnoame lu, zai luipen aaltied achterom. Deur veurdeur noar binnen goan, was noamelk levensgevoarlek deur schuunse ski-hellen. Aan keukentoavel soep eten was hoast onmeugelk. Pabbe het dou aan toavelpoten aan ain kaant n stok òfzoagd.
Knitters in roeten was normoalste zoak van de wereld. Glaszetter haar der n beste verdainste aan, mos regelmoateg mit nij glas en stopvaarf op kommen droaven.
Toch waren dij eerste tien joaren in t schaive hoes mooie joaren, woar k mit veul plezaaier op terogge kiek, want wees mor eerlek:
Zoals t klokje thoes tikt, tikt t naargens.

Veur joe en elkenain, dij verhinderd of t domweg vergeten was, mien inlaaidend verhoal in t Pekelder Proatcafé van 28 jannewoarie mit de Noordmannen.
t Pekel van nou en dou holdt mie regelmoateg bezeg. Ook al is t meer as 50 joar leden, dat ik oet Pekel vertrokken bin, as k bie Brink aan Nijpekelder kaante of aan noordkaante dörp bie wottertoren over gemaintegrìns wup, voult t aaltied toch weer as thoeskommen. t Klinkt meschain roar, mor elke keer kom k weer tot dezulfde konkluzie, datter aiglieks nait veul veraanderd is in aal dij joaren. Hoezen hebben, moakt nait oet, wel der achter gedien of dubbel glas woont, net as mìnsen ook n gezicht én …..ogen. Ogen, dij die aankieken en zunder dat t tot n twijgesprek komt, heur aigen verhoal vertellen. En der binnen verhoalen bie, dij in loop van joaren aal mor mooier en glansvoller worden binnen.
Tot zover dit lutje stokje nostalgie.
Kop is deròf, mor as verhoalenverteller, zo bin k langsoamaan in dit café wel wìnd, mout ik mie wel wat schikken en aanpazen aan t onderwaarp.
Dit keer binnen t Noormannen. De Noormannen veur Dorestad. Schoolploat hong op Geertsschool in vaarde klazze aan de wand. Roege kirrels op droakenschepen mit op achtergrond n brandende stad. Doezend joar leden voarden zai mit heur schepen, de rode oorlogsvlage in top, zo vèr meugelk t laand binnen om oorspronkelke bevolken van hoave en goud en soms zulvens van t leven te beroven.
Onze Noordmannen deden tot veur kört net zo, mor den n beetje fesounleker. Zunder droakenschip, wel mit n radio-auto, woarmit zai tot in de klaainste gehuchtjes kwamen, om lu heur grootste gehaimen te ontfutseln en heur t hemd van t gat te vroagen.
Ook ik bin n poar keer slachtovver west van dij praktieken. Of k nait n keer wat vertellen wol. Och, netuurlek wol k dat wel. Leste keer was in t mooie wierdendörpje Niehove. Nou, t is n barre tocht worden noar de binnenlanden van Grunnegerlaand. Der kommen was al n verhoal op zok. t Broene kaffee, woar oetzenden votkwam leek hoast oet de tied van de Noormannen te stammen. Der votkommen, over iezelk smale weggetjes mit daipe sloten aan weerskanten, was n duvelsverdrait.
En zoveul joar noatied zit ik weer mit heur in t schip.
17 joar laank het heur rooftocht noar goud en gold duurd, hebben zai mìnsen in Grunnen bölkiezer onder neuze holden. t Zol mie vrumd veurkommen, as heur schip ook nait ais deur t Pekelder Daip voaren haar. In Pekel wonen ja genog interessante lu, dij wat over zokzulf of heur veurvoadern zollen kinnen vertellen. t Was veur mie as old OldPekelder, dij regelmoateg in zien verhoalen weer terogge griepen kin op gebeurtenizzen oet t dou en nou, dit keer den ook nait stoer om der n verhoaltje oet te pikken.
Tiedsgrìnzen vervalen, as k aan Pekel denk en in gedachten vlaig ik vandoag terogge noar t stee, woar wie in 1962 kwamen te wonen. n Nij hoes aan Hugo de Grootstroat, vlak bie Achterweg. Op n hoanetree van oldste Pekelder boerderij, woonstee van boer Geert Begeman.
In vrouger tieden n romantisch stokje OldPekel mit slingerpoadjes en lutje brogjes, soms n braide plaank over wiek of sloot. Summers n landelk stee, woar wie as kwoajongens konden speulen en ravotten, jonge verkerentjes achter hegen en boskes mekoar beter leerden kennen, swinters n kolde, barre woestenij, woar gainaine, dij doar nait wezen mos, kwam.
Dat t Pekelder bestuurders in de kop kwam om op dat schiere stokje netuur n komplete woonbuurt uut de grond te stampen, is in sosioal opzicht n zegen west, veur de netuur wast n doodsteek.
Ook al binnen der gain foto’s van moakt, verhoalen, dij Begeman mie verteld het of in zien boukjes beschreef binnen zo beeldend, dat ik in kombinoatsie mit mien aigen voage herinnerns der toch n oardege foto van moaken kin.
k Vlaig nog ain keer mit tiedmesien deur de tied. Dit keer noar 2018. Sikkom 7 joar leden. k Was dou dus nog n Wiekster.
t Verhoal het as titel mitkregen:

Nutteloos hek

t Hek staait al joarenlaank verloren en doelloos aanderkaant sloot. Elke keer as k mit auto achter Pekel over Pervinsioale weg richten Winschoot rie, vaalt e mie op. Rosteg, n beetje schaif in d’hingen en haalf open, net of der körtsleden nog aine vlog even deurhìn glipt is. Of leste opmaarken klopte, wos ik nait, doar heb k pas guster n beetje sjoege van kregen. Dit olde hek is letterliek lössloagen en van de dam.
Vrouger draaide hai gesmeerd en dee e dainst as boeren-aarf-òfschaaiden tussen t haim van Hinderk Horlings en zien landerijen aanderkaant snelweg. Boer het hom bie zien òfschaaid – zeun Harmannus het vervast gain zin had in boeren – stoan loaten en lu van pervinsie of gemainte hebben t ook mor zo loaten. Boerderij van Horlings is al laank leden òfbroken. Tied het de rest doan en het t hek, verloren en verrost, mor veural nutteloos bie slootswale achterloaten.
Omdat nijsgiereghaid op n duur toch begunt te jeuken, bin k guster op fietse van de Wieke noar t old hoes in Pekel reden. Ook al staait t hoes der al joaren nait meer, ik kin hoes, toene en gerazie nog persies oettaiken.
k Bin over t sintelpad tussen boer Begeman en t haimstee, woar ooit Hinderk Horlings boerderij ston deur fietst. Vlak bie snelweg zag k, tussen hoge mèllen en veul branekkels, dat n smaal poadje noar t hek luip.

Mien hek haar k hoast opschreven. Weschienlek allendeg nog broekt deur hondje-oetloaters of aander lu, dij nog wat te zuiken hebben in Pekelder bos, docht ik nog bie miezulf.
Dat t vergeten hek veur mie symbool staait veur n belangrieke periode in mien leven, ston tot vandoage nog naargens beschreven. Dat ons hoes op H. de Grootstroat nummer 129 hoast in rechte liene mit t hek staait, is nait zo belangriek. Dat t pad tussen ons hoes en t verloren hek n dikke 200 meter is, is n oninteressant feit. Wat veur mie wel telt, is t faait, dat ik in zesteger en begun zeuventeger joaren veul en grote dreumen kousterde en ze fanatiek noajuig. Tussen joen tiende en twintegste joardag leggen je voak de basis veur hou je de rest van joen leven inrichten willen.
Wat dat hek doarmit te moaken het?
n Bult. Ain, soms twij, mor der waren ook weken bie, dat ik wel drij moal in de weke loopschounen aantrok om n ìnde te goan haardlopen. Nait omdat haardlopen mien hobby was, mor wel om op dij menaaier conditie op te baauwen. As voetballer hest behaalve n goie techniek, n goud oetholdingsvermogen neudeg. Dus wat dee ik, ik trok t veld in en luip in n straf tempo op en dele noar Emergo. t Loantje bie Horlings over, t hek deur, de blik op oneindeg ( ‘Pas op,’woarschaauwde moeke mie elke keer weer, ‘dast goud oetkikst bie t oversteken’) en sjaauwen. Dat t liggoamelk oetnavveln oeteindelk nait zoveul, of aiglieks hailemoal gain zin had het, dut aan t verhoal niks òf.
De voetbaldreum is op n bepoald mement op t stee aan Pekelder Achterweg haile leventeg west.
Guster was k dus weer even terogge. t Is tegenswoordeg n koale vlakte aan Hugo de Grootstroate, en dat dut onwerkelk aan. As k ogen dichtdou, kin k mie zo haile woonomgeven en aal mìnsen dij doar doudestieds woonden stok veur stok weer veur de geest hoalen. n Stok geschiedenis van n dikke viefteg joar, mit de grond geliek moakt.
n Verloren stok geschiedenis?
Nou, nee. As k op plek stoa, woar ons hoes ston en ik draai as n triezeltoppe in t rond, den heb k oardeg wat tied neudeg om alle indrokken binnen te loaten kommen. Herinnerns dij terogge goan noar 60-er joaren. Noar dakzitters op nummer 21, wat loater Ro-d-Ys boerderij wuir, mor ook Geert Begemans omscholen van boer tot jongerenwaarker. Van boer noar beat. t Was de tied dat Pekel op landkoart kwam te stoan. t Verinneweerde hek het t aal mitmoakt.
As k weer op fietse stap op weg noar de Wieke, rie k noa 100 meter op kop tegen n bord aan, dat op n hek van houkhoes timmerd is.
‘Vergeten houke,’ vertelt t bord mie.
t Is veur t eerst, dat ik nait konfrontaaierd wor mit olde herinnerns, mor mit n onbegriepelke tekst.
k Vroag mie òf, wat bewoonder mie – en aander lu – vertellen wil.
n Vergeten hörn?
Wait dij mie onbekìnde man wel woar e t over het?
Was k hom op dat mement tegenkommen, den haar k hom even hoarfien oetstokt, dat e zok ais verdaipen mos in Pekelder geschiedenis. Dat stokje Achterweg is zeker gain verloren en vergeten houke, haarbaargt juust n haile rieke historie. Dat vergetst nait zo mor.
Alles, ook t nutteloze hek aan snelweg, al is t den n persoonleke ervoaren en doarom de reden dat ik dit vandoage mit joe daild heb, speult noamelk n rol en het zien weerde in n mìnsenleven.

Wie koustern, of t olderwets is of meschain al weer nijemoods, nog aaltied onze gesoamelke moaltieden. Veur t oavendeten speult de klokke voak gain rol. Soms wordt t Frans loat en is t al vèr noa zeuven, òf en tou zitten wie, net zoals mien olden zongen, om vief uur al te bikseln. Wie binnen dus nait zo strèng in dij leer. Bie t middageten is t aans, den hebben berichten oet Rommeldam al de neudege onrust en kommootsie veroorzoakt en is t nooit vèr van dagomslag.
Rustmement in de dag.
Veul belang bie n snel 12-uurtje hebben wie nait. Even n vluggertje op raand van t aanrecht, n haardbroodje in de loop of n flatterg stokje zuit bloaderdaig mit n flottertje keze oet magnetron is aan ons nait besteed. Wie doun t nog op d’olde menaaier mit n toavelklaid en zuit- en zoltgoud derop. En … om de dag n aaichie.
Vanmörgen was t traauwens n bandege mörgen. Arineke mos op raais noar ‘vraauw Tone’ om noagels en ielt bie te loaten sliepen, ik haar t drok mit stofzoeger en mien rol as kinder-taxi-sjefeur.
En doar kriegen je dus honger van.
Veur t vervolg is t wel belangriek om toavelschikken onder joen aandacht te brengen. Arineke zit aan laange toavelkaant, mit de rogge noar de keuken, ik der tegenover. Meiske zit op t onbedekte dail van toavel – omdat toavelklaid te klaain is – en holdt op n katse menaaier touzicht. Wietske zit rechts van mie, stoef aan stoulpoot en pikt net as doefkes op Dam alles op, wat op grond vaalt.
Bie t eerste stoetje vaalt mie op, dat Arineke mit linkerhaand onder t heufd en heur ellebocht op toavel der vermuid oetzugt. Mien medeleven mit heur is groot en veurdat ik n pazende oppittjeder bedocht heb, rolt t taimpie, in stain haauwen, deroet:
‘Moust n törf hebben?’
Ik schrik van mien aigen woorden, zai kikt mie nog verboasder aan en ik mompel n verontschuldegen:
‘Zee mien pabbe vrouger ook as k mit haand onder kop bie etenstoavel zat.’
Recht braaien kist zo’n opmaarken nait, wel perbaaiern oetleg te geven, hou toavelmenaaier bie mie thoes waren. t Is laank leden, k was nog mor n poar törven hoog, de beelden binnen zo helder as glas.

Net as doudestiedse toavelregels.
Mit soep lepeln bevubbeld heb ik t aaltied stoer had. k Was n dikke graimerd en de weg van n volle lepel van bord noar mond was bedekt mit stroekelstainen. Om mien sundoags boesderoentje te beschaarmen tegen soepsputters of vlekken, legde ik ellebocht op toavel. Veur de stabiliteit en de rust aan toavel, lees: om olderlieke aargernizzen en moppers te veurkommen. Kreeg k as dank t törfverhoal.
Mor t soepverhoal is nog nait doan, mien grammiede zit daiper. Ruierde moeke in de soeppane om vervolgens elkenain op te scheppen, kommandaaierde pabbe steevast:
‘Ikke, dikke soep!’
Wat hai bedoulde?
Loat t nat mor in de pane, k heb genog aan sliertjes en soepballechies. t Was zien gewoonte en ook al heb k t nooit haardop zeggen dust, weschienlek was hai net as ik ook n kliederoar. Ik heb mien klungelghaid vast nait van n vrumde.
Netjes eten was t credo. Klaaine hapjes en nait mit open mond kaauwen. Proaten onder t eten was verboden. Boeren mog wel, onder t mom: is n kompliment veur de kok. Smakken, ook al smuik die t eten nog zo lekker, wuir nait waardeerd. Mor woarom wie noa t eten handen en mondhouken wel aan tippe van toavelklaaid òfvegen moggen, heb k dus nooit recht begrepen.
Bord oetslikken was onwìnselk. Wuir ons al vroug leerd, houst deur eerappelkrummels te prakseln dien bord weer schoon kreegst veur riezen- of zoepenbrij. t Was n haile kunst, dij wie tot de perfectie beheersten.
Of dizze strenge eettoavel-opvouden n veurdail west is? Of zaten der ook noadailege kanten aan.
Soms vlaig k zoals vanmörgen even oet de bochte mit mien törf en ook al kriegen wie allendeg bie hoge oetzundern pap noa, mien bord komt sikkom aaltied papschoon in voatwasker terechte.