Author: Redactie

Mit Wietske aan raaime, heb k guster n flinke stoapel kerstkoarten op buzze doan.
‘Aiglieks is t ‘old school’, dat wie op dizze bodschop stuurd binnen,’ zeg k tegen heur. Al n zetje heb k t gevoul, dat wie mit t versturen van kerstkoarten n doodlopende weg insloagen binnen. Zol t teveul muite wezen om n koartje te schrieven of binnen priezen van possegels meschain oorzoak. Berichtjes op Snoetjebouk goan stokken sneller en t köst gain drol. t Gemak daint de mìns.

Ik duurf wel tou te geven, ik zit ook wel n beetje zo in mekoar, mor k bin nait de persoon, dij doar over beslizzen kin.
As k vlak veur buslegen in gries-graauw twijduustern weer op hoes aan goa, zai k dat ‘James Herriot’ op televizie is. Zoveulste versie en doarom net zo goud old school. Middagborrel smoakt goud en k plof mui van t lopen in hörn van baank. Ik kiek mit n haalf oog:
Twij daaierndokters zitten opsloten in n koamer en hebben de bibbers van n löskroepende slange. Ain van baaident bedappert zok en stopt t gevoarleke schubmonster in n olde deuze. Deksel derop, gevoar weken. Inde verhoal?
Nee, t begun.
Hou t zo komt?
Olde deuze het mie veul meer in zien greep dan t kronkelbaist. t Is zo’n broene deuze, woar nogal wat broeksporen op zitten. Klaaine en grote butsen. Aan dekselranden zugst, dij is al honderden keren derop en deròf hoald. Mit verhoezen van veureg joar heb k verschaaiden van dit soort deuzen noar de pepiercontainer promoveerd. Omdat mit de deus, inhold, opborgen deur verschaaiden generoatsies veur ons overbodeg worden was.
Olde kertonnen deuzen, n beter symbool veur verleden en verdwenen herinnerns kin k mie nait veurstellen.
Tiedens de rust van n stille televizie, bie t schoamele licht van n kerstboomke begun k te prakkezaaiern.
Heb k dij olde deuzen nait te snel votgooid?
Weschienlek heb k in de hoast van t oproemen t Komnijsterwiekster deuske ook noar de ratsmodee holpen. De deus, woar mien mouder mit op schoot zat in dij loate noamiddag aargens ìnde viefteger joaren, dou der n verschrikkelke störm over de wieke roasde en wie vrezen mozzen, datter gain panne op dak liggen bleef. De deus mit weerde- en verzekernspepieren, mor woar zai dou ook heur spoargeld in bewoarden. t Hoeske is stoan bleven, d’herinnern staait mie nog aaltied helder veur de geest.
Laank het dat prakkezaaiern nait duurd, omdat Sietse binnenkwam. In zien nette, swaarte pak mit wit bezoentje. Hai gaait dunderdag noar n schoolgalafeest en den moust der wel schier op stoan. Of opa al tied had haar, om te kieken of der aargens in klaaierkaast nog n old vlinderstrikje van hom lag.
Nee dus, opa was t vergeten, mor oma haar wel heur best doan en haar t swaarte vlinderstrikje teveurschien toverd. t Het, mit t eten sikkom goar, nog best wel n zetje duurd, veurdat opa t strikje op de goie lengte om Sietses haalsgat kreeg, mor t jong is tevreden noar hoes goan.
Mor veur wat heurt wat.
Hai mien vlinderstrikje, ik zien verhoal.
Gustermiddag heb k hom noamelk mit auto van school hoald. Soms in zokzulf opsloten, haar hai guster proatjes veur tiene. Leerkracht haar aan de klazze de creatieve opdracht geven, n nije politieke partij op te richten. In t körte stokje noar Kiel kreeg k, mit Sietse op proatstoal noast mie n oetgebraaid verslag van zien pertij in oprichten.
‘HSK,’ is de noam.
‘Hou bedoulst?’ vruig ik.
Oetleg was simpel, hai wol in elk geval zien initioalen, SK derin verwaarkt hebben en zo kwam hai op t idee:
‘HSK, Herstel Sosioal Kompas.’
Verkaizenspergram was dails van internet plukt, dails van homzulf. Woar t op dele kwam, mìnsen mouten meer zörg veur nander hebben, staarken mouten de zwakkern helpen, mor t belangriekste punt, wie mouten nait verainsoamen en t directe, sosioale ketakt holden en zo neudeg herstellen.
Meschain is t olderwets, mor zolst in dit licht bekeken in de donkere doagen veur kerst verwachten maggen, datter nog wel n lutje koartje òfkinnen mout. Of zoals t spreekwoord zegt:
n Koartje? Klaaine muite, groot plezaaier.

t Lopt tegen ìnde van dezember en op weg noar t nije joar nemen wie rusteg de tied om terogge te kieken noar òflopen joar. Achteromkieken gaait mit sentimenten, noar mooie en male mementen. Over n dag of wat is t weer tied om veuroet te kieken. Sommegen sturen n koartje, der binnen ook nog gounent, dij de ronde moaken en langs de deuren goan om mekoar veul zegen in t nijjoar òf te wìnsen. Zoals opa, de bekìnde Pekelder krantenbezörger aaltied dee.
Tiedsgrìnzen vervalen, as k doar aan denk en in gedachten vlaig ik den terogge noar t stee, woar wie in ’62 kwamen te wonen. n Nij hoes aan Hugo de Grootstroat, vlak bie Achterweg. Op n hoanetree van oldste Pekelder boerderij, woonstee van boer Geert Begeman.
In vrouger tieden n romantisch stokje OldPekel mit slingerpoadjes en lutje brogjes, soms n braide plaank over wiek of sloot.

Summers n landelk stee, woar wie as kwoajongens konden speulen en ravotten, jonge verkerentjes achter hegen en boskes mekoar beter leerden kennen, swinters n kolde, barre woestenij, woar gainaine, dij doar nait wezen mos, kwam.
Dat t Pekelder bestuurders in de kop kwam om op dat schiere stokje netuur n komplete woonbuurt oet de grond te stampen, is in sosioal opzicht n zegen west, veur de netuur was t de doodsteek.
Ook al binnen der gain foto’s van moakt, verhoalen, dij Begeman mie vertelde of in zien boukjes beschreef binnen zo beeldend, dat ik in kombinoatsie mit mien aigen voage herinnerns der toch n oardege foto van moaken kin. Al heb k hom nait persoonliek kìnd, t verhoal van opa, de krantenbezörger, dij op nijjoarsdag soms tot wel vief keer bie dezulfde mìnsen over de vlouer kwam om de ‘beste wìnsen’ òf te langen, in elk geval zo laank hai wat in t gloaske kreeg, staait mie helder veur de geest.
Oom Haarm, mouders jongste bruiertje, lust hom ook wel geern.
Bruiertje is intussentied 86 joar en ondanks wat liggoamelke kwoaltjes nog goud bie de tied.
Veurege weke binnen wie, mit n verbörgen litermoatje in tazze, even bie hom op bezuik west. Om even bie te proaten. Net zo belangriek, meschain nog wel belangrieker vinden wie t baaident, om nog ais verhoalen oet d’olde deuze op te hoalen.
Dat verhoalen oet laankmanstied soms n hail nij licht op mien aigen femiliegeschiedenis waarpen kinnen, bleek lestdoags mor weer.
Haarm op proatstoul ( verhoal speult ìnde vatteger joaren, hai is den n joar of negen ):
‘In de tied, dat dien pa in Indië zat, ging ik elke zundag traauw mit dien mouder mit noar Pekel.’ Achter op fietse noar Erikoakoade 128, noar heur ‘schoonolden’.
‘Och, och, wat n boudel was dat, mit aal dij jonken doar in hoes.’
t Was nait recht nijs veur mie. k Haar van mien pabbe al wel begrepen, dast boeten de gezelleghaid, dij zo’n groot gezin mit zok mitbrengt, wel leerdest om goud veur diezulf op te kommen.
‘En t rook doar aaltied noar koekjes.’
Mien vroagogen hebben weschienlek boukdailen sproken, want dou kwam t verhoal, dat in de boerderij noast heur, op nummer 127, op houke van Hoanswieke, de koekjesfebriek van Hulzebos zeten haar.
Nijloatje veur mie en oorzoak van n laange zuiktocht noar de Pekelder koekjesbakker, nijjoars-rolletjesmoaker Hulzebos.
Dat oom Haarm geliek haar, wordt bevestegd deur Klaas, n Pekelkenner bie oetstek. Zien verhoal komt oet eerste haand: Koekjesbakker Hulzebos is al in ’54 overleden. In d’olde bakkerij stond n oven. Klaas het as 10-joareg knuppeltje nog mitholpen om dij òf te breken. Om ploats te moaken veur n pettenfebriek, dij ook mor n joar waarkt het.
Geschiedenis is nait zokswat, woar je mit de pette noar gooien mouten. Of je der wat aan hebben, is wat aans, mor ik vind t aaltied wel mooi, om over dit soort zoaken deur te prakkezaaiern:
Stel die veur, Hulzebos haar n opvolger had en op t stee, op Ericakoade nr. 127 haar de zoveulste generoatsie nog aaltied n nijjoarsrolletjesbakkerij had, den haren n bult mìnsen over n dag of wat Pekelder nijjoarsrolletjes bie de kovvie, thee of n borrel op heur bordje kregen. t Is aans lopen.
k Hoop, dat t nije joar zok over n zetje netjes veur joe oetrolt.
Veul zegen.

‘De wereld van vandoag slagt naargens op, dus woarom zol ik ploatjes schildern, dij dat wel doun.’

Pablo Picasso

Op de dag dat dezember zok aankondegt, stapt der n man t gemaintehoes binnen. Boeten is t roeg weer, binnen onwerkelk mìnsenstil. Onderwiel hai zien gabbedienejaze oetschudt, kikt hai zuikend om zok tou. Stilte moakt hom onrusteg. Naargens n mìns te zain en mit gain bèle in de buurt staait hai op t punt haard ‘volluk’ te roupen, as der aan t ìnde van gaange n deur openschoft en twij vraauwlu, aiglieks nog wichter, hom in de muide lopen.

‘Ie binnen der vroug bie,’ zegt t aine wicht mit n gutege laag.

t Verdrift zien saggerijn veur n kört mement, as hai zok bedenkt, dat hai hier veur n eernsachtege zoak noar binnen lopen is.

‘Ik zuik t leket van de burgerlieke stand.’

‘Och, meneer, wat jammer nou,’ zegt t aander ding eelsk en slagt, zo liekt t man tou, wat toneelspeuldereg haand veur mond, ‘ons Ineke is vandoag wat verloat deur autopech.’

‘Schiere boudel hier,’ mottjet hai.

‘Ie maggen wel even zo laank wachten in dizze makkelke stoule,’ wist t eerste wicht vrundelk.

Zai het deur, man is hier nait veur de poelegrap. In t vacuüm, dat ontstoan is en woaraan gain ontsnappen meugelk liekt, oamt man hail daip en beslot op nuigen in te goan en let zok dele zakken in rode kroakstoul. t Budt baaide wichter gelegenhaid om in versnelde pas deur te lopen noar n bevrijdende schoefdeur en man om in aigen gedachten weg te zinken.

In de stilte van grote hal kobbeltjeboien herinnerns van gusterse dag over nander hìn. Eerst t vrouge telefoongesprek mit n hom onbekìnde vraauw, n verpleegster, dij hom mit veul omhoal van woorden verteld het, dat zien pabbe oet tied kommen is. Nog gain haalf uur noatied voert hai n zoakelk gesprek mit n klerk op notoareskantoor.

‘Hebben ie binnenkört tied om noaloatenschop van joen pabbe te bespreken?’

‘Mörgen bin k bie joe op kantoor,’ haar hai antwoord.

Dat hai zok mit dij mitdailen in n achtboane ploatst haar, doarvan was hai zok goud bewust. Allendeg al de raaize vanoet Broabant noar zien geboortedörpke in Grunneger veenkelonies was al n wereldraaize.

‘Hou laank is t leden, dast dien pabbe veur t lest bezöcht hest,’ haar zien vraauw guster nog vroagd.

Hai wos t zulf nait ais meer.

‘Kinder woonden nog thoes,’ haar hai antwoord.

t Was dus minstens tien joar leden, weschienlek al veul langer.

Gusteroavend het hai noa d’kommootsie in alle rust zien olde mouder bèld en heur informeerd over pabbes dood. t Was, zoals hai al wel verwacht haar, gain schok veur heur.

‘Is e toch nog veur mie aangoan,’ haar zai op t ìnde van t gesprek nog zegd.

Zai haar gain mooi leven bie heur man had. Aaltied vot, aaltied op weg noar waark en zien aigen plezaaiertjes haar zai n ainsoam leven laaid. Haar alles aksepteerd. Pas dou hai noa zien burn-out in n depressie terechte kommen was, was heur huwelk bie lutjen veraanderd in n hel. Zai haar schaaiden aanvroagd en was mit hom – n dag veur zien negende verjoardag – verhoesd noar n nijbaauwwonen.

t Waren stoere joaren west mit n mouder, dij veur t eerst van heur leven aan t waark mos. Zok oetbesteedde bie lu, dij veurtied tot heur kennizzenkring beheurden. Veur n hongerloon. t Was, veuraal in financieel opzicht n haile omschoakeln, vergeleken bie t leven dat zai aaltied laaid haren. Pas op loatere leeftied dus zai t weer aan en het zok weer aan n man bonden. n Rustege, vrundelke man, woar zai nog aaltied mit soamenwoonde.

Bie n wegrestaurant vlak boeten Zwolle het hai vanmörgen nog n kop kovvie dronken. Het de braif, dij hai gusteroavend via droadpost van notoares kregen haar nog ais deurlezen. Inholdelk stelde braif niks veur. De zoak, woar t echt om ging, dat zol hai dammeet bie netoares op kantoor wel heuren.

Hai schrikt op oet zien gedachten, as der inains n vraauw veur hom staait en verontschuldegend zegt:

‘Ik bin Ineke en t spiet mie, dat ik joe zo laank wachten loaten mos.’

Neudzoakelke formaliteiten nemen waineg tied in beslag en hai staait snel weer op stroat. Mit nog n uur op de klok veur d’òfsproak op t notoareskantoor besloet hai noar t grote hoes te goan, woar hai d’eerste negen joaren van zien leven woond het. Aanblik van verkommerde boudel het de waineg goie herinnerns, dij hai nog aaltied kousterde in ain klap volledeg votpoest. t Hoes mit de grote roeten was, mor is nou ook in de werkelke wereld n hoes zunder ziel worden.

In t grote kantoor komt hai tegenover n jonge vraauw te zitten. Noadat zai hom condoleerd het, stekt zai van waal:

‘Ik heb leste tied regelmoateg ketakt mit joen pa had.’

Zien verboazen is oprecht.

‘Hai het t zo bedocht, om joe as ainegste zeun, noa zien overlieden hier bie mie op kantoor te nuigen.’

En as zai n groot kevort oet beroloa pakt, zegt zai:

‘Zien òfschaaid het hai verpakt in n braif en k woarschaauw joe alvast, inhold kin best wel redelk hefteg op joe overkommen.’

Beste zeun

Astoe dit heurst of leest, bin ik der nait meer. Zelst die vervast òfvroagen, woarom ik die mien wedervoaren nait persoonliek verteld heb. k Heb doar zo mien redens veur, net as dastoe van mie aannemen moust dat ik nait zunder reden die en dien mouder laankleden al verloaten heb.

Veuls te jong heb ik deur schoa en schaan ervoaren mouten, dat ondanks aal mien goie bedoulens de wereld deur mien aanwezeghaid der nait beter op wuir. Aaltied op de bres, aaltied Hoantje Veurmaaier, net geliek oft mit sport, op t waark of in de politieke arena was, k luip overal mit mien blinde kop tegen muren aan. k Wol te veul, te snel en huil veuls te waineg reken mit aander mìnsen.

t Is mie duur kommen te stoan. Mien sportvrunden hebben mie deroet bonsjoerd, op t waark wuir k oetspijd en veur de politieke zoak was k veuls te ongeduldeg.

En dat leste het mie de kop köst.

Notoares stopt noa dizze leste zin even en kikt man overkaant van t grote aiken bero aan en zegt:

‘Over t volgende stok hebben dien pabbe en ik laank proat. Of t verhoal, zien levensverhoal so-wie-so wel aan t pepier touvertraauwd worden kon.’

Man kikt bedenkelk, schudt ais mit t heufd en zegt:

‘Wat mout der beurd wezen, dat je zoveul joar noatied zoaken nait ais opschrieven kinnen.’

t Antwoord het n schokeffect op hom.

‘Omdat t strafrechtelk bekeken oardeg wat konsekwensies hebben kin??’

En noa n körte pauze:

‘Duurven ie der op aan?’

Hai knikt hoast onmaarkboar.

‘In t politieke spel worden soms haarde neuten kroakt. Neuten binnen woorden, mor t is n spel. En net as in elk spel gelden ook in de politiek spelregels, regels woar elkenain zok aan holden mout. En wat net zo belangriek is, maiste stemmen gelden. Dat hait democratie.

Mor in de politieke arena wordt voak nait eerliek vochten. t Openboare debat wordt in achterkoamertjes voerd en beslizzens worden doar in t gehaim bekonkelfoefd. In dij wereld van machtsdenken bin ik ook verzaaild roakt en heb mien ideoal om n betere wereld te scheppen inleverd deur n verschrikkelk domme actie.

Wat nou kommen mout, duurf en kin k nait aan t pepier touvertraauwen.

Hai is flabbergasted en kikt mit grote ogen noar de netoares. Dij is veurberaaid en begunt te vertellen:

‘Wat ik joe nou vertel, mag dus nooit nait aan t licht kommen. Zol t wel beuren, den lopen joe, mor ook de noagedachtenis van joen pa onherstelboare schoa op, dat nooit meer goud te moaken is.

t Komt hier op dele, joen pa het laank leden brand sticht bie n politieke tegenstander.’

En noa n körte pauze vult zai aan:

‘Dat de brand snel ontdekt is en der gain persoonlieke ongelokken beurd binnen is n gelok bie ongelok west. t Haar hail aans òflopen kind.’

Volgende vroag brandt hom op tonge:

‘Zollen ie dat noader oetleggen kinnen?’

‘Nee,’ is t pertinente antwoord, ‘elke noadere oetleg zol joe, as dit ooit bekìnd worden zol en ie zollen der noar vroagd worden, in grote problemen brengen kinnen. t Is beter veur joe, woare toudracht nait te waiten.’

Netoares pakt rezoluut braifpepier weer op en zegt:

‘k Zel joe nou t leste stok van braif veurlezen.’

Ik docht dat ik n gewoon mìns was, mit aal zien veur- en zien noadailen. Competietsiedrang is ons mìnsen toch nait vrumd. Willen wie nait aal de beste worden? Noa dizze slomperd bin k tot konkluzie kommen, ik bin de mìnselke moat kwiet en heb miezulf tot mien aigen vijand moakt. t Is de aanloop west noar n daipe depressie en mien noodgedwongen teroggetreden oet de moatschoppij. Mor t stoerste mos nog kommen. As zulfverkloard kluzenoar mos k, hou haard t ook klinkt, eerst dien mouder en die kwiet. Nait omdat ik dat wol, mor om joe te beschaarmen en ook al heb ik voak twieveld aan mien beslizzen, k dus joe gewoon nait meer onder ogen kommen. Ik was de kanker, dij zokzulf wegsneden het.

De keus veur t ain is aaltied d’òfwiezen van t aander. Zo was t, dou ik òfschaaid nam van joe en de rest van de wereld.

Dat ik doarmit joen leven op de kop zet heb, is wel bleken, mor k zag gain aander oetweg.

Ondertaikend

Onderweg noar Broabant wordt hai overvalen deur ambivalente gedachten. Over zien pa. Over de man, dij der nooit was, n pa, dij zien mouder niks in reken haar. Der is nooit n kwoad woord over heur lippen kommen. Man, ooit de grote laifde in heur leven, was gewoon hail stil en onmaarkboar oet heur leven verdwenen. Pas dou hai zulf kinder kreeg, kreeg hai bie lutjen aan deur wat hai mist haar, de onmiskenboare behuifte aan n pa, n veurbeeld, n rolmedel.

Tot n joar of tiene leden het hai nog perbaaierd ketakt te kriegen mit zien ol’heer. Bie d’leste ontmouten haar dij nait ais de muite nomen om te proaten. Was t stoenskeghaid of was hai t communiceren verleerd. Was dat n zwaktebod of zien zwakste punt, gewoon nait goud kinnen overleggen.

’n Domme actie,’ haar hai de netoares dicteerd, mor t mog nait aan t pepier touvertraauwd worden.

Oet zulfbeschaarmen en om zien vraauw en kind nait de loden last van zien ‘misdoad’ op scholders te leggen haar hai zok oet de wereld terogge trokken.

Mos hai dat beschaauwen as n edele doad?

En kon hai zien pabbe vergeven?

Noa aal dij ellìnde, t verdrait en aarmou, dij hai in zien leven mitmoakt haar en woarvan zien pabbe toch hailemoal allendeg oorzoak was.

In zien braif schreef hai, hai wol de wereld beter moaken.

Deur zulf de beste te worden?

Mor koos t verkeerde instrument. Joa, brandstichten dut n normoal mìns toch nait en tougelieks kommen tegenstriedege gedachten bie hom noar boven drieven:

Mos hai zien voader vervluiken of juust meelie mit hom hebben.

Meschain was t beter west, hai haar zien doad openliek bekìnd, mor doar was t nou te loat veur.

Hai het zien pabbe al laank vergeven, ook al zel hai de rest van zien leven leven mouten mit dit duvelse gehaim.

Vrede op eerde veur alle mìnsen is n nobel streven, n mooie kerstgedachte, mor of dat ooit te realiseren vaalt, is de vroag.

Dinsdag 10 dezember.
k Bin vandoag oardeg loat oet de veren. k Tref Arineke onder grote laamp van keukentoavel aan. Zai is n wakkere taante, zai k in ain oogopslag. Mout ook wel, want zai gaait op raais noar Duutslaand. Mit vraauw Oldenburg noar Oldenburg. Oostvoarders. Ik bin de tel al laank kwiet, mor zai doun dit al minstens datteg joar. As t nait voaker is.
Op weg noar mien eerste kop kovvie, zegt zai onder t kraantlezen deur:
‘Ik lees de kraant van moandag.’
Zai is nait van guster, mor guster was t toch echt moandag.
‘Da’s old nijs,’ denk ik, mor tougelieks schut mie n gedachte deur de kop:
‘Hestoe zulf kraante van moandag wel lezen?’
Nee dus. Wat den volgt, is de vroag, hou t aal kommen is.
Was t n overvolle agenda?
Zeker.
Haren wie tussentied gain tied om kraante deur te snuustern?
Vast wel. Dat kraant in braivenbuzze zitten bleven is, heurt wel tot d’oetzunderns, mor elk noadail het ook weer n veurdail. Dinsdagkraant was veuls te loat bezörgd.
Tegen acht uur heb ik nog gain kraantenletter lezen, mor t is wel tied om Arineke noar bus te brengen. Op terograaize noar Kiel denk ik aingoal:
‘Wat n zee van tied ligt der veur die oetspraaid.’
Dinsdagkraant is intussentied arriveerd, net as de femilie oet t veurhoes. Zai hebben nog n uurtje over veurdat zai op òfsproak in zaikenhoes wezen mouten. En n uur is zo mor vot en bie t òfschaaid krieg k te heuren:
‘Denkst der wel om, dat kinder om elf uur van school hoald worden mouten, hè?’
Kranten mouten nog mor even liggen blieven, want Wietske heur wandelrondje duldt gain oetstel. Mit n stoetje in d’loop moak ik tegen ìnde van de mörgen tied om Ilse òf te zetten bie heur waarkstee. Soamen mit kollegoa kriegen zai dij dag feesthoud op, omdat baaide wichter heur diploma in de zörg hoald hebben.
Onverbiddelke klok vertelt mie bie thoeskomst, datter van de laange dag nog mor n haalve overbleven is, mien aigen ikje gooit der nog n schepke boven op en moant mie:
‘Eerst even sloap deur leden, jong.’
Twijstried is snel beslist, in zien veurdail en k leg onderdoaneg kuzzen onder kop en bin binnen de menuut vertrokken. Veur n veuls te laange raaize en as k noa n uurtje sloapdronken deur koamer stommel, heb k veur zoveulste keer dij dag t idee, datter aal aine aan de wiezers van de klok het zitten draaien.
Mit n kop kovvie veur t wakker worden leg k ook kraant op toavel. Moandagkraant wel te verstoan.
Op bladzie 3 lees k n stokje over grìnscontroles bie Duutse grup en vroag mie òf of Arineke heur paspoort wel mitnomen het. Ain blik op femilie-gps-app vertelt mie, zai spoukt al urenlaank in t centrum van Oldenburg rond.

Op dijzulfde pagina lees k n artikel over ‘Rolder Boys’, dij mit n olde Ajax-bus aan de rit binnen. t Haar mie aan t denken zetten mouten, wat t dus nait doan het, mor as k regionoale-nijs-dail oppak, kopt doar mit grote blaauwe letters: Drenthe. Dat klopt dus nait.
Boeten n klaain stokje over Sapmeer is t aal Drìnts nijs wat de klokke slagt. t Is n roare gewoarworden. Zo mis k al votdoadelk ain van mien favoriete stokjes, linksboven: Roarekiek. Drìnthen hebben doar n miniman, dij kommentoar geft op ingezonden braiven. k Vind t mor niks.
Besloet om middenkraant mit ongewoon ‘boetenlands’ nijs gewoon aan kaante te schoeven, wordt nog even oetsteld, omdat ik t verhoal van n Meppelder ark onder ogen krieg. Zunder dat ik en mien aaltied protesterende betere binnenman t in de goaten hebben, lees k t haile verhoal oet. n Nije Noach? n Man, dij over vaar verdaipens verdaild alle biebelverhoalen oetbeelden wil. n Ongeleufelk verhoal, dat veul indrok op mie moakt. En omreden dast moudveren nait te snel hangen loaten moust, besloot Grunneger lezer deur te goan en kwam oet bie n schier stokje van n totoal onbekìnde schriever: Lamert Kieft. Grapjas eersteklas mit n verhoal over bladbloazers. k Heb t haile verhoal, ook al het Drìntse Lammert soms onbegriepelke woorden in zien idioom, volledeg oetlezen.
t Is even noa drije as k deur Ilse oet mien Drìntse leesavonturen opschrikt word. Zai het heur diploma in buutse en vragt of k heur ophoalen wil.
Tuurlieks, mor de rust, dij mie in dat klaaine middaguurtje gund was en woar k n onbedould oetstapke moakt heb noar t haimstee van onze zuderburen is mie nait slecht bekommen.

3 dezember.
Al bie t opstoan schot mie gedachte deur t heufd:
‘Famke zol vandoag 16 joar worden wezen.’
Zai kwam persies n moand tekört.
Smörgens vroug haar k n òfsproak bie dokter over bloudweerden. Al joaren loop k floitend noar dit doktersgesprek. Boeten wat leeftiedsgerelateerde klachten is t aaltied goud. Dit joar is t aans.
Bie t bloudprikken veurege weke dunderdag zee prikster nog:
‘Volgende weke moandag het dokter rezeltoaten wel in hoes.’
Prompt kreeg k dijzulfde dunderdagoavend via droadpost n volledeg verslag van mien bloudonderzuik.
Zo snel? Woarom? Zollen zai mie loos moaken willen, omdat der wat loos was?
Schrik sluig mie om t haart en woar k t bericht in eerste instantie aal nait aanklikken dus, heb k noa n uurtje aal mien moud versoameld en t verslag opensloagen. t Was nait te best. Juust dij onderdailen, woar k aaltied al grote angst veur haar, – suker, cholesterol en prostoat – lichtten donkerrood op. Haile weekìnde heb k mit cievers in de kop rondlopen.
‘Moust t mor over die hìn loaten kommen,’ zat ik guster miezulf in wachtkoamer aingoal op te pittjen, dou deur al open ging en dokter mie binnenruip.
‘Nou, dat ziet er goed uit,’ was heur openingszin.
Ik keek heur wat verboasd aan en noadat zai t beeldschaarm noar mie toudraaid haar, kreeg t zulfde verslag veur ogen, dat ik intussentied wel dreumen kon.
‘En dij rode cievers den,’ heb k vast verbolderd zegd.
t Waren aandachtspunten, zee dokter trankiel en doar huifde ik niks nait ongerust over te wezen. Omreden dat ongeleuf weschienlek van mien gezichte òfstroalde, zee zai geruststellend:
‘Zo’n bloedonderzoek is ook maar een momentopname.’
Joa en as zo’n dokter dat zegt, den moust doar nait over twieveln.
‘En dij verhoogde psa-weerden binnen……’
Veurdat ik mien zin òfmoakt haar, keek zai wat kriegel over t bero hìn en zee, inains veul minder vrundelk:
‘Heeft u vorige week misschien naar VI ( Voetbal Inside) gekeken?’
Ik schrok best even en mos tot mien teleurstellen mitdailen, dat ik mitschik nooit noar Derksen en consorten kiek, nait aans as datter op mien mobieltje wel ais wat verbie kwam.’
‘Hoezo?’ vruig ik.
Weer hailemoal zokzulf, zulvens mit n verbörgen laag op t gezicht kwam t antwoord:
‘Vorige week ging het in die uitzending over prostaatklachten en sinds die tijd loopt het hier storm op de praktijk.’
Op terogweg noar hoes blief k in gedachten n beetje hangen in t gesprek van n zetje doarveur. Dat t VI-duo gemoudern in ons laand zo beheersen kin, heb k mie as nooit-kieker nooit recht veurstellen kind.
Vlak noa flaauwe bochte op weg noar Kiel wor k twij dingen gewoar. Der staait nait allendeg n brandweerauto vlakbie nije school, der binnen ook al n bult mìnsen op òfkommen. k Begriep niks van dizze kommootsie, der is ja gain rook of vuur te zain, mor as k in de melee van mìnsen terechte kom, zai k wat ik eerst nait zain haar. Sunterkloas. En tougelieks denk ik, Sunterkloas leeft dus nog. In elk geval bie de mìnsen, dij hom en zien Pietjes zo haartelk ontvangen. t Is stoer sturen tussen aal dij enthousiaste mìnsen deur en as k de grootste drokte achter mie loaten heb, komt plöts n VI-Sunterkloas bie mie binnen. Nait de echte en ook gain gewone. Hai gooit bie binnenkomst zien staf aan kaant, vindt zien aigen verjoardag mor n kutfeest en kinder mit heur laange verlanglieskes kutkinder.

t Is toneel, of nuim t cabaret, mor wel n taiken aan de wand. Kinder kieken ook noar zokse pergrammma’s en as t nait mag van olden, zain zai t loater wel op heur FB of Instagram.
Is t n verluus van weerden, vroag ik mie voak òf.
Begun 70-er joaren zat hail Nederland massoal veur de buis as Barend Servet en Fred Haché op televizie kwamen. Ook zo’n komisch duo. Veul bloot en platte grappen waren heur handelsmaark. Zai zörgden op heur menaaier veur n twijdailen in calvinistisch Leeglaand. Mien olden spraken der schaan van. Ik von t apaart en ook al was k gain fan, ik keek der wel noar.
De vroag, dij mie n dag noa doktersbezuik aal deur kop spoukt is:
Worden vermoak en informoatsie deur pergrammamoakers bewust aan mekoar koppeld.
Mor n nog veul belangrieker vroag is:
Sturen dijzulfde lu t moatschopppelk veraandernsperses aan?
Binnen zai veroorzoakers, zo joe willen trendsetters of toch gewoon volgers.
t Liekt mie vouer veur psychologen.
Op 5 dezember gaait ain van klaainkinder as Piet weer de stroat op. Of t nou as veeg-, rout- of swarte Piet is, moakt nait oet. Belangriekste is, dat ondanks alles watter in de grote-mìnsen-moatschoppij regeld en ontregeld wordt, t kinderfeest in ere holden wordt.

Zai is n 93 joar en moakt nog doaglieks t verschil. Of zai aaltied zo west is, vertelt t verhoal nait, mor zai is zeker n taante mit hoar op de koezen. En boven alles…. schaarp van geest, aine dij zok gain knollen veur sitrounen verkopen let.
‘Je moet haar niet tegen de haren instrijken,’ heb k al voak heurd.
Huift ook nait, want mìnsen op leeftied hebben net zo veul recht op n goie behandeln as lu van welke leeftiedscategorie den ook. n Luusternd oor en openstoan veur heur doagliekse zörgen hebben zai noa zo’n laank leven toch wel verdaind. Gelokkeg lopen der n bult van zokse mìnsen in de zörg rond. Perbaaiern ook oet, woar interesses van heur ‘pasjìnten’ liggen. Zo binnen der ‘oldjes’ dij stommegeern over t verleden proaten willen, aandern kist gain groter plezaaier doun as n mooi melodietje veur te speulen. Bie onze 93-joarege zit t aal in ain persoon versoameld. Zai kwedelt t personeel, in elk geval dijgenen dij der tied veur vrijmoaken, de oren van de kop en is moeskestil, as z’heur op n doodnormoal mobieltje n verske oet d’olde deuze tovern. Joa, zai is n dankboare klant.
n Poar moand leden heb k heur mien bouk ‘Bie pad en weg’ schonken.

Soms heuren je nog wel ais wat en omdat ik nog n stoapeltje in n olde deuze op zolder liggen haar en t verstovven bij lutjen aan toch al begonnen was, heb k heur per kerende post n eksemploar toustuurd.
Op mien vroag:
‘Kin zai den Grunnegs lezen?’ kreeg k te heuren, dat zai in n kraant al verschaaiden keren n verhoaltje van mie lezen haar.
Nait dat t aineg verschil moakt haar.
Van de weke kreeg k per kerende post van dezulfde postbode n braif van d’olde mevraauw op matte vlijd. t Bouk was sikkom oet en zai voulde bliekboar de behuifte om schriever ais dudelk oet te stokken, hou zai over zien vertelsters docht. Om persies te wezen over t verhoal ‘De postbode.’
n Körte inhold veuròf:
‘De postbode’ speult aargens in de winter van 2015. Ik loop mit Famke bie t Lutje Bos ( op Ommelanderwieke ) en kom mit n postbesteller aan de proat over t stoere leven van postbezörgers. k Heb de dag derveur n beste slister op t weggetje bie Jeudenkaarkhof moakt, mit as gevolg n zere scholder.
De braif begunt zo:
Blz. 120 ‘De postbode zegt, dat hij weer verder gaat’
Zai verontschuldegt zok vervolgens, dat zai gain Grunnegs schrieven kin, wel proaten en ook lezen en schrift den n opmaarkelk zinnetje:
‘.. maar bij het jeudenkerkhof denk ik, dat ie het mis hebben. Jeuden hebben geen kerk, dus ook geen kerkhof, maar een synagoge.’
Heur reactie verboast bie t eerste lezen en zet mie tougelieks ook aan t prakkezaaiern. Woarom het mien onverwachtse slister op t asfalt bie t jeudenkaarkhof ( en dij k de volgende dag nog nait vergeten was ) heur aanzet tot bovenstoand zinnetje. Zol zai onverwaarkte belevenizzen overholden hebben aan WO2? Binnen der dou dingen beurd, dij zai nait zo makklek vergeten kin? Of is dat te vèr zöcht. Mien olden waren van dezulfde leeftied en pruiten ook ja nooit over oorlogstied.
Zai mout traauwens nog wel wat over zokzulf kwiet:
‘Ik ben wel een echte Grunneger, uit de school Foxhol. Goed onderwijs, maar Nederlands was bekakt.’
Zai geft tou, ook al het zai t stoer mit schrieven, dat zai de braif in n haalf uur schreven het en slot òf mit de woorden:
‘Het boek is haast uit. Mooi en nog heel erg bedankt. Ik lees het met plezier.’
Bliekboar het de postbode hoast had, het meschain stoan te drammen, getuge heur leste zin:
‘Ik moet nu stoppen, anders kunt u het niet meer lezen.’
Mor t mooiste bewoart zai tot t leste: heur aigen handtaiken. Om in te liesten.

Gustermörgen binnen wie onder n gries dak mit fiene snij richten Schanze vertrokken. Noar de sauna. Al doagenlaank hong der zokswat as n verwachtensvolle, vekansieachtege sfeer in hoes.
n Beetje vrumd netuurlek, ast noagaaist, t is nait veur t eerst, dat wie doar op slippers, soms mit of zunder slipjaze aan, lopen hebben.
‘Volgens mie is t al wel vief joar leden,’ heb k n dag of wat leden in t wilde weg roupen.
‘t Kin net zo goud n joar langer of körter leden wezen,’ zee Arineke.
t Is nait veur t eerst, dat ik konkludaaiern mout, dat tied ons nait allendeg de boas is, mor datter in de puzzel dij Voadertje Tied veur ons hìnvlijt aal meer stokjes ontbreken. Hou t kommen is, dat wie zo laank nait west binnen, is nait zo belangriek, t is der gewoon nait van kommen.
Bie òfslag Schanze vaalt snij mit bakken oet de locht en ook al is t gain baksnij, t is net zo glad. Dat maark ik, as k remmen mout veur mien veurligger en aan de glie goa.
‘Vout van rem,’ heur k mien alerte ik al roupen, mor t scheelt mor n vout of twije tot achterbumper.
Dat ik op drokke parkeerploats nog n stee vind, scheelt in elk geval ook, ook al mouten wie n zetje loater mit zummerschountjes deur de braggel noar de ingang lopen.

Van boeten is t nog aal t zulfde, bie binnenkomst zai ik in ain oogopslag, lu binnen doar goud bezeg west.
Wie besloeten om rusteg aan te begunnen en zitten even loater bie n leeg brandend vuurtje van 65° in n krudege omgeven te swaiten. Deur gloazen deur zai ik, dat de snij in aal dikker wordende vlokken den en spar in binnentoene wit kleurt. n Prachteg gezicht en onwillekeureg schaiten mien gedachten noar onze aigen toene en ik denk:
‘Wat zol ons Famke hier n plezaaier aan had hebben.’
Snij was heur lust en heur leven. Lag der nog mor n centimeter snij, den ston zai al mit achterpoten op stoule en veurpoten op vensterbaank om mie te beduden:
‘Boas, as t gain proaterij in de buurte hebben wilst, wordt t nou tied om snijtroep op te rumen.’
Nee, bie t snijscheppen en snijschoeven was k nooit allendeg. Ik schepte en schoof, zai sprong as n circushond noar aal t snij wat ik op bulten gooide en n gries-swaarte Famke veraanderde langsoamaan in n witte poolhond. Nee, niks was heur te gek of te dol.
Even loater drieven Arineke en ik as zeehondjes in t zolte bubbelboetenbad omgeven deur n prachteg kersttavvereel. In de stilte van valende vlokken vertel ik heur van mien körtsleden opkommende körtstondege gedachten aan Famke.
’t Is nog mor drij weke leden,’ zegt zai.
t Voult as guster.
Op terograais krieg k t oardeg veur de koezen. Wat dij dag oet t oosten kommen is, leek in beslotenhaid van t resort meschain wel schier, zulvens sprookjesachteg, mor was dus nait veul deegs. Op snelweg kom k in n laange snijfile terechte. k Volg geern t spoor van mien veurganger, mor bin verbolderd as vrachtwoagens mie d’ain noa d’aander mit veul opwaaitroep links passeren.
‘Der zit zeker gain rem op dij woagens,’ heur k rechts noast mie en n tel loater:
‘Wie mouten dammeet mor even mit Nico ( gerazieholder én bandenverwisseloar ) bèllen.’
‘Veur winterbanden?’ denk ik, ’t wordt zundag ja weer 15°.’
In hoes het oppasmouder Ilse Wietske en Meiske gezelschop en de kaggel aan loop holden.
‘Meiske heeft mij de hele dag gezelschap gehouden,’ zegt Ilse.
En Wietske?
Ilse kikt ais noar t aans zo drokke boerenfoxje en zegt, zunder dat wie doarvan opkieken:
‘Zij heeft alleen maar stil voor de kachel gelegen.’
Zai het òf en tou oet roete keken en het niks aans zain as valende snijvlokken. Veur n plas of poepje mos zai hoast dwongen worden om noar boeten te goan.
‘Ze miste jullie echt,’ zegt Ilse.
Nee Ilse, nait ons, mor Famke. Acht joar laank heur steun en touvlocht. Zai kin dit verluus nait net as ik in n verhoaltje perbaaiern oet te drokken, mor heur ogen vertellen wel t haile verhoal.

Woar mien interesse veur Vincent van Gogh ontstoan is, is mie nog nooit rècht dudelk worden.
Was het de ‘Pont de Langlois’, t brogje in Arles, woarvan n òfbeelden op mien legere Geertsschool in ain van hogere klazzen hong?
Of het onze welbesproakte doomnee Rawie, in de joaren dat ik op Winschoter HAVO zat, mit zien mooie verhoalen over kunst en cultuur doar d’haand in had. k Duurf t nait te zeggen.
t Schoolraaiske noar Frankriek in dijzulfde tied het, veuraal noa t bezuik aan t museum van impressionisten mien belangstellen veur schilders in t algemain en Van Gogh in t biezunder wel verhoogd. Zwaalken langs de Seine, snuustern bie kroamkes was netuurlek ook wel n kompleet aandere wereld as de maarkt langs t Pekelder Daip. Dat ik nait mit n reproductie van Renoir, Van Gogh of Cézanne noar t zulfde Pekel òfraaisd bin, mor mit n ‘Che Guevara’ het miezulf aaltied verboasd. Zo’n opruirkraaier bin k ja nooit west.
Hou t meugelk is, dat Van Gogh mie al n levenslaank bezeg holden het, blift veur mie den ook ain groot vroagtaiken. t Is zulvens zo ver kommen, dat ik, in mien fascinoatsie veur de schilder zo daip in zien geschiedenis, zien persoonleke levensloop deurdrongen bin, dat ik noa daipgroavend speurwaark tot de konkluzie kommen mos, dat ain van zien maist bekìnde schilderijen ‘Eerappeleters’nait in t Broabantse Nuenen speult, mor in de Grunneger Veenkelonies van 1883. Lees in Grunneger verhoalenwinkel: ‘Veendammer wind’
Vrijdag kwam der n onverwachtse, nije schoakel aan de laange ketten van mien Van Gogh bewondern. Op zuik in Hoogezandster Langstroat noar n nije winterjaze veur Arineke, haren wie nog tied zat om bie bibeltaik langs te goan. Ik huifde nait zo neudeg en noadat Arineke in heur boukenparredies onderdoken was, bleef ik bie ingang wat omkeudeln. En ….vuil mit neuze in de botterpot: n diaveurstellen mit veur mie onbekìnde foto’s van Vincent van Gogh. Kompleet verwaard bin k begund te kraben in mien herinnerns en k wos hoast zeker:
‘Van Vincent is ja mor ain foto bekìnd.’

Dat op anderhaalve meter twij biebbedaindes in n stoer gesprek verwikkeld waren over aanschaf van heur nije brille, muik mien onrust allendeg mor aarger. Zai haar mit heur nije brille weschienlek n beter zicht op de wereld kregen, mienent wuir bie t flitsend dia-apperoat verduusterd deur onwaitendhaid en gebrekkege kennis over vertoonde beelden. Intussentied verzoop ik hoast in over mekoar hìn kobbeltjeboiende meugelkheden, mor dee net of mien neuze blödde, greep kou bie hoorns en vruig:
‘Hebben lu aargens n old fotoalbum vonden van Van Gogh?’
Brillenvraauw kon snel schoakeln, greep mie bie aarm en drokte mie mit neus op t bordje onder beeldschaarm en zee hulpsoam:
‘Meneer, dat is nou dus AI,’ en begon votdoadelk n hail verhoal òf te steken, hou je mit n poar woorden:
Vincent
Penseelstreken
Woanzin
‘KI’ oftewel kunstmoatege intelligentie aan t waark zetten kinnen.
Ik bin noa dizze eerste echte konfrontoatsie mit AI daip onder indrok. Niks is wat t liekt, mor k vind t wel woanzinneg mooi doan.
‘Ik zol wel zo’n petret van Vincent aan de mure hebben willen,’ zeg k even loater tegen Arineke. Zai was al n zetje mit drij bouken onder aarm op zuik noar mie.
k Zag heur schrikken en heur antwoord was mor veur ain oetleg vatboar:
‘Zo’n petret komt der bie mie nait in.’
Aal mit aal was t bezuik aan bibeltaik n opzainboarende beleven, dij n nije werkelkhaid schoapen het.
Ik begun der langsoamaan over noa te denken om zokswat ook op miezulf oet te perbaaiern. Of k bevubbeld deur t invoeren van n poar trefwoorden AI ook op miezulf toupazen kin. Huif k in elk geval gain uren meer achter tikmesien te zitten.

Al wekenlaank loop ik mit t idee rond om wat biezunders te moaken van t doezendste verhoal in mien ‘Grunneger verhoalenwinkel’.
Zundag schreef ik t negenhonderdnegenennegentegste stokje.
n Dag vol tegenstellens. n Feestdag, mor ook n dag vol verdrait. Feest, omdat Anna heur dattiende joardag vierde, t verdrait zat hom in t plötse overlieden van Famke. Zai was al n dag of wat wat housterg, n vervelende dreuge houst, dij in de loop van zotterdag omsluig in körtoademeghaid en nait meer willen eten en drinken. Soavends bin k nog n poar moal mit heur in toene west en noadat zai aangaf, k wil nou op bère heb k heur aan zied moakt en smörgens was t doan…..
t Feest ligt al weer laank achter ons, t gemis van Famke ligt nog elke dag as n loden deken over t haile gezin. Ook bie Meiske en Wietske. Zai zuiken heur nog elke dag, ainegste wat zai nog aantrevven binnen heur geuren en elke keer as deure opengaait, stoan zai nog verwachtensvol te kieken of ….
t Is nait te begriepen en ook nait oet te leggen.
Oflopen doagen kwam t besef bovendrieven, dat Famke noa 16 joar n eerbetoon verdaint.

Hou groag k ook n aander onderwaarp veur mien 1000e verhoal kozen haar, mien gevoul zegt , dat t goud is. Onveurspelboare gebeurtenizzen bepoalen nou ain keer de gang van ons leven.
Veur de goie orde, goa k n ìndje terogge in de tied, noar 2014.
Ik kom op ain jannewoarie op stroat te stoan en bie t òfschaaid van waark en kollegoas, meld ik:
‘Ik goa eerst n aigen toenhoes baauwen en vervolgens n aigen webstee veur mien verhoalen.’
t Eerste staait al in mai, op verhoalenwinkel mout ik nog n dik joar wachten. Haalf september is t zo wied en goan winkeldeuren open. Ik neem mie veur, ik publiceer elke dag n verhoal.
‘Bist gek,’ zegt zeun, ‘dat lukt die nooit.’
Hai krigt geliek. Verhoalen verzinnen köst veul denkwaark en is n bewaarkelk perses. Gelokkeg komt zulfde zeun ook mit n oplözzen:
‘Doe lopst elke dag n poar keer mit Famke bie pad en weg. Doar kist toch ook stokjes over schrieven.’
Gewone doagliekse zoaken as onderwaarp veur n verhoal?
Doar heb k stief over noadenken mouten en as k op 12 september Famke aan de liene dou om t Wiekster ommetje te lopen, kriegen wie te moaken mit n schraiwende swoane.
Vanòf eerste zin is Famke nait allendeg mien hond, mor nog veul meer moatje en gesprekspartner, woar k alles mit dailen kin.
‘Hai is van ons schrokken,’ en as we oorzoak van t schraiwend beest en zien zaacht gejammer nait achterhoalen kinnen, zeg ik:
‘Zol zai aargens noar op zuik wezen?’ en as k in Famkes ogen n zulfde verboazen lees, proat ik veur ons baaident en zeg:
‘Meschain is hai zien moeke, of nog aarger, baaide ollu wel kwiet.’
As vanzulf, zunder veurberaaiden of overdenken tik ik n haalf uur loater t komplete, woargebeurde verhoal in ain oademzucht op en kom noa t (her)lezen tot de konkluzie:
‘Ik heb n nije verhoalvörm vonden.’
In dat joar 2015 schrief k nog 8 verhoalen, woar Famke in meer of mindere moate de hoofdrol speult.
t Bevuil mie, mien gruiend aantal lezers, mor ook boukoetgever Noordbouk zo goud, datter in 2016 al n boukje mit d’eerste 69 verhoalen oetgeven is:
‘Bie pad en weg, Grunneger verhoalen over mìnsen en daaier’.
t Doezendste verhoal mog zai nait meer mitmoaken, ook al besef ik dat zo’n opmaarken niks aans is as mìnsensymboliek. Famke is aal dij 16 joar, dat wie van heur gezelschop genieten moggen, aaltied zokzulf bleven. n Traauwe mìnsenvrund tot de leste dag, dij ons leven verriekt het mit mooie herinnerns.

‘Doe bist eerst aan beurt,’ haar Henk beloofd.
Zo kwam t, dat ik vrijdagmörgen in alle vrougte al kasten en banken van de mure trok, zodat plintenplakker zie waark doun kon. k Haar bie veurboat en nait zunder reden ook t laifst dat e nait te laank plakken blieven zol.
Mit n bundel flapperplinten en knipmes bleek t n floitje van n cìnt. Mit dank aan Wietske, dij hom gain menuut allendeg loaten het en toesjoer om hom tou sirrelde.
Goie kammeroaden van t eerste uur?
Nee, dat nait, want dou zulfde man n moand leden onze vlouer legd het, het hai t zulfde hondje regelmoateg aan kaante schoven en is zai op n duur mit n sneue neuze in heur hok kropen.
Hou mìnsen veraandern, of aans zegd, heur gedrag aanpazen kinnen, blift n wonderliek fenomeen.
Snommedoags bin k op zuik noar miezulf. Arineke het zok, traditiegetraauw vanòf ain november, op baanke in n waarm klaid nuzzeld veur n kerstfilm, baange dat zai der veur kerstdoagen aans nait deurkomt. Ik sloet mie ook van de boetenwereld òf en doek bie gebrek aan beter in n olde deuze mit femiliedocumenten. Van moekeskaant. Laankleden, noa t overlieden van oma het neef Henk mie d’haile santefrik van femilie Streun en Frikken overdroagen. Mit de woorden:
‘Doe schrifst nog wel ais n verhoaltje, meschain hestoe der wat aan.’
Overtuugd, dat oet n olde deuze niks nijs teveurschien kommen kin, bin k op dij dooie vrijdagmiddag veur dij gemakzuchtege denkwieze oardeg logenstraft. t Eerste document is t traauwboukje van Aalbert Streunding en Heika Frikken, mien grootolden. Traauwd in juni 1924.

‘Waist wel dat oma nait in 1899, mor in 1898 geboren is?’ heb k Arineke, meer schrokken dan verboasd, roeg oet heur kerstdreumwereld hoald en heb k heur t olde paspoort onder neuze drokt.
‘Hou konden wie ons doar nou zo over mishad hebben.’
t Antwoord, woarmit zai mie om d’oren sluig kon nait körter:
‘Doe!’
‘Waist nog wel,’ ging k onverdrutsoam deur, ‘dat wie t op n bepoald mement neudeg vonden kinderslöt op televizie te zetten en dat ik zee, den broeken wie t geboortejoar van oma wel. Dat waiten ons kinder vast nait.’
Of t zin had het, wait ik nait. Wie goan dervan oet dat kinderslöt nooit kroakt is, net as dat laange zin hierboven gain zin haar, want Arineke haar zok al laank weer òfsloten van mien geteut.
Bie t omsloan van bladzie, lees ik de zes bekìnde noamen van heur kinder, in prachteg schoonschrift, alsof der in dij tussenliggende vattien joar aingoal dezulfde ambtenoar van de Burgerleke Stand achter t leket zeten het. Oprechte Grunneger noamen, woar, behaalve bie mien mouder, veurnoam ook roupnoam is. Omdat der niks nijs under de zunne schient te wezen, kiek ik nog ais noar de prachtege regelmoat, woarop zai kinder op dizze wereld zet hebben. Te begunnen bie eersteling Geert, zoals t gebroek was, nuimd noar mien opa Aalberts voader, in november 1924.
Snelle rekensom leert:
‘Ome Geert was n viefmoands kindje of n ongelokje.’
‘Vrouger was t normoal, datter pas traauwd wuir, as t wicht in bliede verwachten was,’ echoot mien aaltied aanwezege, betwaiterge ik vanoet onbekìnde houke.
Zokse klaaine biezunderhaiden lichten deksel van t verleden soms n klaain beetje op, roupen vroagtaikens op, mor veraandern niks aan de loop van de geschiedenis en net as k besloet t dossier Streunding te sloeten, krieg k t paspoort van overopa Geert in handen.
k Heb hom nog persoonlek kend. Op 3 november 1961, vandoage dus persies 63 joar leden binnen wie soamen mit opa Geert op foto kommen. Alle manlu netjes in t pak en moeke en zuske in n nij klaid, ontworpen in moekes aigen naai-atelier, veur t hoes van de femilie Hoogerman. Omdat oom Haarm en zien vrundin Hammy gingen traauwen.
Dit verhoaltje en de waitenschop, dat e körtsleden verhoesd is, drokken mie weer ais mit de neus op t faait, dat t al weer veuls te laank leden is dat wie ketakt had hebben.
‘Wie mouten onszulf mor weer ais nuigen bie oom Haarm,’ heb k Arineke net verteld.
Wat ik heur nait verteld heb, mor zeker bie eerstvolgende òfsproak aan mien oom veurleggen mout is de vroag, hou en woarom overopa Geert haalverwege viefteger joaren om de moand over de grup noar Duutsland raaisde.
t Is vast niks biezunders.

Zunder te waiten watter kommen mout , binnen wie al wekenlaank op zuik noar wat ‘schiers’ aan de mure. t Het gain hoast, mor t koale stee tussen televiezie en kaggel is ons n doorn in t oog.
‘Plant, schilderij of foto, t moakt nait oet,’ zeden wie tegen mekoar.
In houveul sjieke woonwinkels wie west binnen, is nait op vingers van ain haand te tellen. Zulvens obscure brocante- en vintagezoaken hebben wie mit n bezuik vereerd. t Huift ja nait duur te wezen, as t mor paast in ons interieur.
Zotterdag lopen wie, touvalleg in Veendam, olde bibeltaik aan Veenlustplaain binnen. Ooit t stee, woar k mit grote regelmoat deur schoefdeuren noar binnen schoof. Veur miezulf, mor ook mit mien schoolklaske luip k doar ains in de drij weken noar tou.
Ook al is t aanbod van bouken mor n fractie van dou, kist in t ‘Veenhuus’ zoals n groot bord boetendeure mìnsen vertelt, nostalgisch winkeln.
‘Snuustern in olde, òfdankte spullechies!’
Zo’n laange zin haar dus nooit op t bord kind.
Kist mie gain groter plezaaier doun as dwoalen deur overvolle zoalen mit olde, antieke spullen. Aiglieks mout ik zeggen, k mag geern verdwoalen in de tied.
t Begunt al as mie bie binnenkomst in n grote bakke mit koartjes n olde ansicht van t Old-Pekelder zwembad in handen vaalt. Mit in t achterheufd:
‘Woar aine is, mouten meer wezen,’ vlaig ik mit de vingervloghaid van n goocheloar langs dörps- en stadsgezichten van Nederland.
t Duurt meschain vief menuten, t rezeltoat is n kompleet Pekel-kwartet.
‘En dat veur n euro t stok,’ zeg ik enthousiast.
‘Zollen wie nou even noar boven goan,’ is n begriepelke reactie van Arineke.
Mien nije aanwinsten binnen nait datgene, woar wie veur kommen binnen. Zo’n schieteg ploatje aan de waand liekt ja van gain kaant.
Trapopgang is versierd mit mooie landschopsschilderijtjes en eernsachteg kiekende manspersonen oet laankmanstied. Zo’n doodserieuze man zol k veur gain geld aan de mure spiekern willen, veur t schilderijtje, woar k wel wat ‘Ploug’-overainkomsten in herken, blief k wat langer stoan, mor omdat de noam mie totoal onbekìnd veurkomt, loop k toch mor deur.
Op leste treden noar bovenverdaipen wor k overvalen deur tegenstriedege gedachten. Nait aans wìnd as om tegen strakke boukenkaasten aan te kieken, mit bouken, dij netjes in t lood stoan, bin k best n beetje oet t lood sloagen, as k konfrontaaierd wor mit dizze oetdroagerij.
Op leste traptree besloeten wie elk n kaante op te goan. Ik goa noar rechts, noar vrougere kinderbouken-òfdailen, Arineke noar links, mit d’òfsproak, zain wie echt wat deegs, wie loaten t mekoar waiten.
t Duurt wel n zetje, veurdat ik besef, ik bin hier vandoage nait mit n tjucht kinder.
‘Twij leesbouken en ain studiebouk,’ heur k miezulf zeggen.
Zunder oetzundern knikken zai as joa-knikkers en binnen binnen vief tellen spoorloos verdwenen in onoverzichtelke gangen.
‘k Loat heur eerst heur gang mor goan,’ zeg k tegen dainstdounde bibeltaikjuf.
Zai kin t klappen van de zweep en wait ook, dizze kinder moust nait votdoadelk op de nekke zitten. Noa n ketaaiertje zit ongeveer drijkwart van klazze mit drij bouken bie mie aan toavel. t Leste kwart het meer muite t goie bouk te kaizen en da’s reden genog veur mie om op te stoan. Op zuik noar ploatjeskiekers, dij onder t oog van de meester alsnog aan de aandacht ontsnapt binnen.
‘Woar zitst wel,’ heur k inains vlakbie, ‘bist hier in stoule in sloap valen?’
‘Nee, man,’ loog ik, ‘ik kon hier niks fesounlieks vinden en k zat hier aiglieks nog mor net, dou k bedocht houveul voutstappen ik al wel op dizze etoazie zet heb.’
Tougeven, dat t nait aaltied makkelk was leerlingen in t gareel te holden en dat mien gedachten mit olde herinnerns op de loop goan waren, zol heur vervast nait interesseren.
‘En,’ zee k hoopvol,’hestoe nog wat vonden?’

Mit lome bainen bin k achter heur aansjokt, het zai mit mitnomen noar aander houke van bovenverdaipen en het mie doar mit n trotsk handgeboar wezen op n gruin kastje. Veur aan de mure. Woarmit n ìnde kommen is aan n laange periode van zuiken.

t Was moandag n bandege dag en zoals t wel voaker beurt, volgt den n onrustege nacht. Dinsdagmörgen wuir k wakker mit n onbestemd gevoul in hazzens, voage kopzere op òfstand en n ondefinieerboar geluud in oren.
‘Zol buurman Chris nou nog mit grasmesien aan t maaien wezen?’
Boeten n onmeugelk te ontkennen mörgendrang is t reden genog om bainen boeten bère te sloagen en gedien aan zied te schoeven. In t licht van lanteernpoal zai k, dat nait Chris de lewaaischopper is, mor gemaintelke putjesschepper, mit zoegslang in haand.
‘Dij binnen der vroug bie,’ denk ik en op weg om mien hoge nood te verlichten, vertelt mien wekkertje, dat t al noa zeuven is.
‘t Zol ook tied worden,’ loaten even loater twij honden en n katte aanderkaant blaauwe deur mie waiten.
Aan heur gefruzzel en gesnoef is dudelk te maarken, zai hebben t nait zo op laanksloapers. Zo komt t, dat ik n poar menuten loater mit twij honden in toene en n emmertje dreuge kattenkeudels noar gruincontainer loop.
Drokte in toene vaalt mie raauw op dak. Anna staait mit swoare schooltazze op rogge kloar om ophoald te worden, veur n laange schooldag. Zai huift nait te fietsen. Bruier Sietse is al laank richten Veendam vertrokken en dochter smookt heur eerste pafke en staait ook op punt om noar school te vertrekken. Heur opmaarken:
‘Ook al wakker?’ klinkt aans as woorden allendeg oetdrokken.
k Wait, zai binnen al minstens n uur in t ìn, t veur mie zo vrouge mörgenuur weerholdt mie om derop te reageren. Inploats doarvan zeg ik:
‘k Bin wakker worden van zoegauto.’
Twij uurtjes loater, onder t kovviedrinken komt t putjesscheppersverhoal weer op toavel.
Hou voak zai kommen, is mien vroag.
‘Twij moal in t joar.’
t Heurt waineg. Grootste probleem is bladvaal, dat veur verstoppens zörgt, begriep ik.
‘En plazzen en natte sokken,’ zeg ik inains plompverloren.
Arineke en Frederik kieken mie verboasd aan. t Vragt om oetleg:
In 2012 heb ik n boukje schreven veur klaaindochter Ilse. t Hait ‘Ilse en de toverlantaarn’.
Verhoaltjes, dou schreef k nog veul in t Nederlands, dij speulen op de Wieke van rond 2010 mit n vette knipoog noar mien aigen – Oldpekelder – verleden. Noar de tied van de melk-, vis-, gruinte- en kolenboer aan deure, mor ook sloapen in n kaaste/bedstee én van putjesscheppers.

Nostalgie?
Ik kin t nait ontkennen. Toch zit der n maal reukje aan dit soort verlangens. As k opa mit volle schietemmer noar voelnisbult zag sjaauwen en zag dat òfvoer van t riool in de sloot oetkwam, vroag k mie òf, of k en zo joa, woarom ik soms zo noar dij tied teroggeverlangd heb. Woarom ik regelmoateg mit hom mitluip, as putjesschepper mit zien jirrebak op Komnijsterwieke zien waark dee, kin k zoveul joar noatied ook nog aaltied nait verkloaren. t Heurde bie mien doaglieks leven van ìnde viefteger joaren.
Putjesschepper dee zien schepwaark nog mit n grote lepel aan n kromme stok. Huil t onderste oet de put, zodat putdeksels bie regenvaal nait wegdreven. Of grote plazzen op stroat veroorzoakten. Net as lutje Ilse vonden wie dat vrouger nait aarg. Natte sokken dreugden wel weer bie kolenkaggel. Tegenswoordeg is t riool n bron veur waitenschappelk onderzuik. Omreden dat alles mor deur weecee spould wordt, is rioolwotter n goud controlemiddel bleken op zaikteviruzzen, zoals bevubbeld Corona, mor ook op drugs. Oetsloagen geven n goud beeld van de gezondhaidssituoatsie van Nederlandse bevolken. Zoals elkenain lezen kin, binnen t gain goie ontwikkelns.
Woar k op dizze loate dinsdagmiddag, aan t ìnde van mien verhoaltje, wel benijd noar bin, is of containerwoagen, dij mie vanmörgen zo roeg oet sloap hoald het, dammeet ook bie RIVM langs mout, om zien inhold te loaten testen.

Riedend deur dokeg Grunnegerlaand, zai k troage rudermesienen over oetgestrekte eerappelkaampen kroepen.
Prachteg haarstbeeld, dat elke keer onderoethoald wordt deur verhoalen van laankleden. Steevaast begunt op dat soort mementen film van mien old’heer, soamen mit bruiers op knijen aan t eerappelkraben, veur mien ogen langs te draaien.
‘Foute prakkezoatsies,’ perbaaier ik mien aigen gedachten te verdrieven.
t Binnen gain mooie beelden en k mout woaken veur vaalse sentimenten.
Oflopen vrijdag luip k mit Wietske bie Leinewieke en zag dat eerste eerappelbovist onderoetschovveld en in stokken op fietspad lag.
‘Kwoajongensstreek,’ was t eerste wat mie deur de kop schoot.
‘Foute gedachte?’
Wat de netuur moakt, kin mìnsenhaand of weschienleker mìnsenvout ja zo makkelk vernailen. Zunder noa te denken over t nut van paddestoulen, prachtege sieroaden van de haarst, dij nait allendeg bovengronds pronken, mor onzichtboar veur t oog heur belangriek waark as oproemers doun. Dij verdainen zeker gain schop.
In hoofdartikel van vrijdagkraant loop k bie eerste zin al tegen n joekel van n schrieffout aan en as k in t stokje van Sandman denk n steurende fout te ontdekken, heb k muite om deur te lezen.
Kop kovvie brengt rust en op pagina drij krieg k, noa t lezen van t kopstuk weer hoop en n weschienleke medestander in mien joarenlaange òfkeer tegen bladbloazers. t Is gaauw doan. Drij regels verder is t al weer meleur.
‘Wie waiten,’ schrift stokjesschriever, ‘hou de grond, deur bloadjes vot te poesten veraarmd.’
Veraarmd mit n -d?
t Is nait mien dag.
‘As t twievelst ofst n -d of n -t aan t ìnde van n waarkwoord schrieven moust, zet den t woord ‘lopen’ der veur in de ploats,’ heb k mien leerlingen aaltied verteld.
’t Moakt toch nait oet of k n woord mit n -d of n -t schrief, ie begriepen toch wel wat ik bedoul,’ het n leerling noa n belerende opmaarken van mie ais tegen mie zegd.
Haar hai geliek? Of mouten wie toch meer waark moaken en meer aan toalveerdeghaiden doun. As k t leuven mag, kist t aantal nije woorden, dij jongelu tegenswoordeg broeken hoast nait biebainen en spreken zai n aigen, soms onbegriepelke toal. Dat toal zok automoatisch vernijt is gain nijloatje en t zol nait goud wezen om dizze vernijens tegen te willen holden. Toal leeft, mor om niks te doun aan spelling en grammatica, lopst den nait op n doodlopende weg.
In de netuur dut zok n zulfde probleem veur. Ook doar geldt: Mouten wie, mìnsen, doar actief ingriepen of gewoon niks doun.
Terogge noar de bladbloazers van bladziede drije en spesioal noar de mìnsen, dij aal t leven van eerdbodem votpoesten. Woarst vrouger grashaark broekdest om ‘rommel’ in toene aan kaante te haarken, doar hebben bladbloazers heur toak overnomen. Particulier of gemaintepersoneel, der is gainaine dij nog n haark in handen krigt.
Fout in haarst.
Wat zai nait waiten en soms nait waiten willen, is, dat basis veur t bodemleven, veur aal dij tiekjes, wurmkes en bacteriën t blad is. Hoal je t blad vot, gaait t leven vot en verzuurt en verdicht de grond.
Volgens de kenner:
‘Bloadjes dij deur n wurm oetpoept worden, levern 8x zoveul opneemboar fosfoat veur bomen.’
Goud in haarst?
Loat asjeblieft de bloadjes liggen in toene en moggen ie nou zo’n hekel hebben aan bloadjes op t gras, maai ze gewoon mit grasmesien mit.

Ik dou t al joaren. Vanòf oktober veeg k nog wel ais t stroatje schoon, mor bloadjes, net as verrötte appels en peren blieven gewoon liggen. Net as t snui-òfval. Tot t vrouge veurjoar. En t mooiste van zo’n ‘rommeltoene’ is, dust diezulf en de vogels, eekhoorns, mollen en stiekelswientjes en aal t aander leven der n groot plezaaier mit.

Moandag is veur Arineke koordag, veur mie stofzoegdag.
Mit n concert veur volgende zundag op t pergram en twij medebestuursleden, dij over oostelke grup wupt binnen om doar oktoberfeesten te vieren, is zai n beetje van slag. n Uur eerder as aans let zai mie in de steek en onder t mom:
‘Ik mout ook nog noar boekenwinkel veur n kattenagenda,’ kiek ik tegen n laange lege middag aan.
Mit n toakenpakket.
Ik mout dreuger in de goaten holden, n koartje posten, zummerstoulen schoon moaken en onder dak zetten en wat leste schilderijtjes ophangen. Van middagrust – en den heb k t nait ais over ‘even sloap deur leden’ – komt niks terechte.
t Begunt votdoadelk goud, as haardplestieken klemmetjes van fotolieskes ain veur ain kepot knappen. Omdat dreuger op n haalf uur stoan blift, wel draait en nait meer dreugt, besloet ik hondenloakens in de frizze wind te hangen en as k n ìndje mit Wietske bie daip lopen heb, besloet ik fietse onder t gat te schoeven.
Bie Goudkoopwinkel kosten fotolieskes n krats. Net as ondergoud en bamboesokken. Schappen vol kerstkitsch doun mie kopschudden, haarfst is ja nog mor net aan loop.
‘Vergetst nait Willy’s verjoarskoartje op buzze te doun!’
Op hìnraais is t mie deurschoten, op terogweg van Maartenshouk noar Kiel kom k, ook via omwegen, gain postbuzze tegen. Zo komt t dat ik binnen t uur noadat ik vertrokken bin noar n verboasde Frederik in toene zwaai en n stokje deurrie noar dörpse braivenbuzze bie Zuudloarderweg.
‘Willy mout wel veur vief uur in de gleuve schoven worden.’
Noa vief menuten kin k schoonzeun oetstokken, welke omzwaarvens ik t leste uur moakt heb. Hai het dat probleem nait, zai versturen alles via droadpost en internet.
‘Wie goan dammeet nog wel even noar joen kaggel kieken,’ hoalt hai onze dringende vroag van zundag noar boven.
Sunt n dikke weke hebben wie noamelk n pelletkaggel. Aine dij alles zulf regelt.

‘Wie zetten hom vast op automoatisch,’ zee kaggelboer bie installoatsie, ‘den hebben ie naargens meer omkieken noar.’
‘Doar hebben we wat aan,’ zeden wie zundag noa n uurtje branden, dou temperatuur in koamer omhoogschoten was tot boven de 23 groaden. n Sauna. En wie wollen t allendeg even van kolde òf hebben. Kaggel docht doar dus aans over en broesde mor deur mit hoge vlammen. Ik kon drokken op t minnetje van òfstandsbedainen tot ik n onze woog, t brocht gain veraandern.
‘Wie hebben n kaggel, dij gain ìnde of swet kin,’ zee k verbolderd.
As Frederik moandag tegen ìnde middag mit swait op kop perbaaiert bedainenspaneel op handmoateg te kriegen, komt Arineke thoes. Zunder kattenagenda en mit veul zulfverwiet en grammiede. Zai was te loat. Gelokkeg waiten Frederik en Bolletje n oplözzen en ligt agenda over twij doagen in de buzze. Ook mit kaggel komt t aal in de buzze, onze femilietechneut het hom haardhandeg smoord.
Inde goud, aal goud.
Wie besloeten der n gloaske op te nemen. Heurent kleurt wit, mienent rood, mor omdat der wel eten op toavel kommen mout, verdwient zai noa n zetje in de keuken en ik onderoetzakt in n wereld vol meziek. As dochter noa ketaaiertje noar binnen stievelt, heur k Arineke vanoet keuken:
‘k Heb mie n lapke van vinger òfsneden.’
Opmaarken holdt mie roeg oet mien dreumwereld. Ik mout votdoadelk aan de bak. Snie siepels en tomaten, bak de kip in de wok, zuik in diepvries noar bevroren boontjes en klungel en klaai wat in t rond mit kookroom en saus oet n pakje. Kop lopt mie om en as k 350 ml wotter òfmeten mout en zuik noar moatbeker, kom k tot konkluzie dat ik n dwoalgast bin in aigen keuken.
Dat de ‘Kip Madras’ op n metraske van zaachte, stoomgoare rieskörreltjes op borden kommen is, vind ik n wonder.
Hou t smuik?
Nait aans as dat de kok t zulf beraaid haar. Zee de kok.
‘Aiglieks zolst dat gewoon wat voaker doun mouten.’
k Bin t ruiernd mit heur ains, mor besef hail goud, datter den nog n bult te leren vaalt.

Wie hebben leste tied oardeg wat omklungeld mit televizies.
Meervoud?
Klopt. Der is mit ons kiekschaarm meer fout goan as dat wie velen kinnen.
Al joarenlaank hebben wie n grootschaarm in koamer. Prachtege beelden. Bieskoopmedel. t Oog wil ook ja wat.
En toch zitten wie regelmoateg hoast mit neus aan t schaarm vastplakt. Nait omdat wie t nait goud zain kinnen, mor omdat t geluud verschrikkelk slecht is. Aans oetdrokt, onze oren kinnen t verhoal, voaker as ons laif is nait meer goud volgen. Soundbar en geluudsboxen hebben waineg rezeltoat opleverd. k Duurf t hoast nait te zeggen, mor zulvens bie Nederlands sproken oetzendens mouten wie ‘888’ intoetsen.
‘Allendeg Annechien en Marco van t nijs binnen goud te verstoan,’ heb k wel ais gefrustreerd oetroupen.
n Dikke moand leden het verbaauwenscircus zien tenten opzet in hoes. Bie dij gelegenhaid mos koamer eerst leeg en hebben wie ons televizie bie t grof voel zet. Noa n eerste, laange oavend mit ain bank en n timmertrapke as toavel in ons onttoakeld hoes, kwam klaainzeun volgende dag langs en zee:
‘Jullie mogen mijn oude Sharp televisie zo lang wel even lenen, hoor.’
Zo kwam t, dat wie noa zoveul joar weer noar n klaainbeeld televizie zaten te kieken. Of t kwam deur de lege koamer en dat doardeur akoestiek inains zoveul beter was, t geluud van olde televizie was hoast perfect. Mit de volumeknop nog nait ais op haalve staarkte. n Klaain wonder, zeden wie tegen mekoar. Veur de grap bin k n zetje mit rogge noar televizie goan stoan en zulvens dou, mit mien krakkemikkege oren kon k alles woordelk volgen.
Singelier.
Of nait?
Nee dus. Old is meschain oet tied, mor per definitie nait aaltied òf. Old was in dit geval zulvens beter dan modern.
Ainegste noadail was, bie t Netfliksen mozzen wie weer mit neus aan t schaarm zitten, omdat ondertitelns zo verrekte klaain waren.
Joa, zo is der aaltied wat en is t nooit goud.
Nou dizze pozitieve luusterervoarens hebben wie besloten haand van knippe te hoalen en hebben besloten:
‘Wie gooien der nog mor n kappe geld tegenaan en kopen ons n nije televizie.’
Nait te groot, mor zee verkoper, mit n geluudje, dij goud is en naargens aans op televiziemaarkt te kriegen is. Nijloatje in televiezielaand: Woar aans mikrofoons onzichtboar wegstopt binnen op achterkaant van t toustel, komt t bie dizze teevee oet mikrofoons, dij in t schaarm zitten.
Dinsdag hedde t wondertoustel installeerd.
Ie snappen, ik heb tiedens t in mekoar knutseln van t apperoat toesjoer zitten te kieken, woar onzichtboare mikrefoontjes den wel zaten. Nou, hai haar geliek, zai waren nait te vinden.
Nog even terogge noar begunzin. Over t omklungeln mit televizies.
Wa’k in aal dij konsternoatsie over slechte geluudskwaliteit nog nait nuimd heb, is aanvoer van t televiziesignoal. Bie ons appartementje gaait dat via de wifi.
‘Gain probleem,’ zeden wie in t begun, ‘hest ook niks te moaken mit droaden-toezeboudel.’
Tot, hou kin t ook aans, t kastje zee:
‘Dou t zulf mor.’
En ast net in n spannende film zitst, is wachten best stoer te accepteren. Wachten duurt laank. Wie hebben dou in overleg besloten ‘olderwetse’ koabel ook in ons hoeske aan te leggen. Guster binnen wie begonnen mit n kewaai, woar ik gain lood verstand van heb. Techniek en zeker droadentechniek is aan mie nait besteed.
’t Is n floitje van n cìnt,’ zee schoonzeun.
Ainegste probleem was, volgens hom, nije koabel deur t plavvond te kriegen, persies op t stee woar de meterkaaste zit.

Hai is vol goie moud mit n laange rol witkoabel noar zolder vertrokken en ik heb op wacht stoan in hal om te melden dat de koabel op goie stee aankommen was. t Bleek mor weer, dat spreekwoord over wachten nog aaltied van kracht is. k Heb van t omhoog kieken toch n stieve nekke overholden.
‘Lukt t?’ heb k nog n poar keer, as n soort van ondersteunen, roupen.
k Haar t aal nait deur, mor dou hai inains mit n vergrèlde kop en n laange stok noast mie ston – hai was toch op zolder – schrok ik wel even. Mit ain beuk het hai n gat in t gipsen plavvon haauwen en zee dou:
‘Ik goa nou weer noar boven en schien mit schienvat noar beneden en as ie t licht zain, mouten ie roupen.’
Dat licht kwam snel en ik zee mit n stevege pozzie zulfspot:
‘Ik heb t licht zain, heur!’
Vanòf dat mement was t wel n floitje van n cìnt en zag k n tel loater n wit koabeltje noar beneden kringeln.
Aansloeten was zo moakt.
Nou is t allendeg nog òfwachten of de koabel t beter dut dan de wifi.
En as t zo is, den is t nog de vroag, of ík guster nait logen heb, dou k dus te zeggen, dat ik t licht zain haar.

Zundag 6 oktober is Wietske 7 joar worden. Even heb k der over prakkezaaierd om te schrieven:
‘Zundag hebben wie Wietske heur verjoardag vierd.’
Laigen ligt nait in mien oard en ook al staait heur joardag groot en dudelk op onze verjoarenskalender, t is bie ons nait de gewoonte om n verjoarend daaier te eren mit toart, worst of aans wat lekkers. Ook 4 oktober was en blift n gewone dag en worden ons daaier nait op t schild hesen.
Toch was t zundag n biezundere dag. Veur mie persoonliek, mor ook veur Wietske. Om mit de leste te begunnen. Sunt blaauwalg oet Kieldaip verdwenen liekt – blaauwgruine ‘benzine-achtege’
drievende vlekken binnen nait meer mit blode oog woar te nemen – duurf k weer mit Wietske aan de wandel te goan. Och-laive-tied, wat het dat beest n jeuk had. Nee, nait van vlooien, t mos hoast wel van blaauwalg kommen.
’t Kin best zo wezen,’ zee Huub, ‘mor as t noa n weke nait beter is, doun wie wel n bloudonderzuik of t meschain wat aans is.’
t Is aal mit n sister òflopen. Wietske kraabt zok nait meer en ik duurf mit goud fesoun mien gruin jaske weer van kapstok hoalen.
Hou bedoulst? heur k joe denken.
Elke keer as k leste doagen mit mörgenkolde mien jaske aandee, ston zai enthousiast springend veur deure. t Gruine jaske wekt verwachten en t luip elke keer weer op teleurstellen oet.
Veur mie was t guster ook n eerste dag van n nije periode. Noa weken timmerlu, stucadoors, schilders en behangers over de vlouer had te hebben, heb ik smörgens mien leste vaarfklusje opknapt. t Waark is doan en herinrichten van koamer en keuken kin begunnen.
t Lopt tegen elf uur, as k veur t eerst sunt weken weer mit Wietske bie t smale pompslootje langs duurf te lopen. As Wietske van ketten hoald wordt, is zai volledeg oet de kette en vlogt as n haalfmale over t lege henneplaand. Oog veur t verlaidelk, helder wottertje het boerenfoxje nait. Wat zai aan geuren opsnoft, kin zai mie nait dudelk moaken. Ik tuur noar alle kanten of der nait aargens n hoaske oet n ondaip legertje kop boven t maaiveld oetstekt of n verloren ree zok achter n lichte verhogen in t laand schoel holdt. Zai is mie ja al n keer ontsnapt.

Mit zicht op achterkaant van onze boerderij dwoalen wie over t lege laand richten Nij Komnij, as k mie bedenk, wie huiven nait langs Leinewieke terogge te lopen. Wie kinnen net zo goud over aigen dam teroggekeren noar hoes. t Veurdail is, huiven wie ook nait bie buurhonden Evert en Dirk langs te lopen. Al binnen t weschienlek laive honden, ons Wietske is as de dood veur baaide bruiers. Allendeg heur blavven jagt heur al n onbeschriefelke schrik aan.
Zo wordt t eerste rondje hondjelopen n dwoaltocht over n lege kaampe. Mit n onverwacht vervolg. Bie eerste stappen op ons aigen haim, loop ik richten ons draaihek, as k Wietske inains kwiet bin. t Gevolg is n lichte paniek, dij gelokkeg mor n poar tellen duurt, want wat ik zai is niks meer as n wonder.
Wietske het noamelk nait t hoazenpad kozen, mor is gewoon even goan buurten bie… buurhonden.
Staait neus aan neus mit Evert en Dirk aanderkaant groot hek … te kwedeln?
‘Zol zai dij grote joekels vertellen, dat zai vandoage joareg is?’ denk ik.
Zai liekt in gain enkel opzicht op t baange, schrikachtege hondje, dat bie t eerste geblaf van witte herders volledeg van slag rakt. En as k heur roup, dut zai net of zai mie nait heurt en k vroag mie òf, hou t komt dat zai nou zo rusteg is. Zol t kommen omdat zai van de raime is. Het t gevoul van nait aanbonden wezen n aander hond van heur moakt? Of zol Wietske, nou zai t ‘gevoar, dat aaltied op grote òfstand op de loer lag’ van dichtbie ervoaren het, n omslag moakt hebben?
t Binnen zo van dij vroagen, dij mie nou al 24 uur deur kop spouken en k bedenk:
‘Is t mit mìnsen nait persies t zulfde?
Des te meer je aine aan banden leggen, des te minder vrijhaid je baiden, des te onverdroagsoamer lu worden.
t Is 7 oktober en even noa elf uur, as dit verhoal op zien ìndje lopt en ik besloet om mit Wietske aan de wandel te goan. k Bin benijd, hou Wietske dammeet reageert, as k mit heur, zoals wie wìnd waren bie Evert en Dirk veur t hoes langs lopen.

Deur spelbreker regen en zien onòfschaidelke moat luchtvochteghaid hebben wie besloten n professionele vochtvreter van onze aannemer te lainen. Hai schaidt locht en wotter, mor is ook n lewaaischopper van t zuverste wotter. t Kin even nait aans. Aal dij liters vocht, dij stucadoor in grote tönnen noar binnen brocht het, waaien zunder zun en wotterhapper nait vanzulf noar boeten. En wanden en plavvon mouten veur volgende weke dunderdag wel dreuge wezen, want in n sauna kist gain muren vaarven.
Omreden dat regaaiern veuroetkieken is, besloten wie gusternommedag vast oet te kieken noar muurvaarf en n poar rollen behangpepier. Bie Praxma binnen wie kind aan hoes en vraauw van vaarfhuzzelmesien is intussentied n goie bekìnde van ons worden.
‘k Hoop,’ zee k oet grond van mien haart, ‘dat dit leste keer is, dat wie n grote bodschop bie heur ploatsen.’
Ik kin den ook gain kwast, plemuurmes of muurroller meer zain.
As k tevreden mit t rezeltoat mit twij 10-liter emmers in haand en 3 rollen behang onder aarm deur t poortje noar boeten lopen wil, begunt der plöts n sirene te loeien, dat heuren en zain ons vergaait. De schrik is groot.
Ik kiek verboasd om mie tou en zai datter bie kassa twij n jong stel net as ik van plan is om noar boeten te goan. Hai blift net as ik stokstief stoan en wie kieken over en weer vergrèld noar mekoar. Mit handen vol kist nait wiezen, aans haar k zegd:
‘Lu van bewoakensdainst, doar lopt de doader.’
Onze kassajuvvraauw is d’eerste, dij weer bie heur pozitieven is, bekikt mie van boven tot onder, knikt begripvol en vragt vervolgens hail vrundelk:
‘Hebben ie meschain n nije boksem aan?’
Ook zunder spaigel in de buurt, verneem k dat ik van kleur verschaait en vroag mie òf, hou dat mìns waiten kin, dat ik n dag leden bie Goudkoopwinkel inkopen doan heb en n poar nije onderboksems kocht heb. Bliekboar komt t antwoord nait snel genog en zai zegt wat vranterg:
‘In klaaier kinnen soms ook wel labeltjes zitten mit n stokje metoal.’
Van achtern krieg k n stöt in rogge en k heur Arineke verniend fluustern:
‘Hest vanmörgen toch dien nij t-shirt aantrokken.’
Zai het geliek en heur opmaarken verlöst mie van n bult ongemak. Stel die veur, ik zol doar midden in de winkel mit de billen bloot mouten. Ik kiek dankboar achterom noar mien vraauw en zai in n flits, dat de riege achter ons nait allendeg oardeg langer worden is, mor dat lu mit laange reknekken over mekoars scholders zitten te koekeloeren en zo te zain mit grote belangstellen op t vervolg van dizze kemedie zitten te wachten.
‘Zai zitten voak aan onderkaant van t hemd,’ zegt n nou wel hail ongeduldege kassajuffer.
Nou k wait, dat ik nait oet de boksem huif, trek ik maauwhemd schoamteloos omhoog en kassavraauw, dij intussentied n schere aargens oet n kastje opdaipt het, hangt al mit bovenliggoam over de baand hìn en knipt, alsof t doaglieks waark is, mien magnetisch labeltje deròf.
Achter mie heur k n man dudelk zeggen:
’t Zel ook tied worden.’
En ik, ik bin t volledeg mit hom ains. Dizze poppenkaast het laank genog duurd.

In hoes bespreken wie onder t lewaai van onze lochtontvochteger hou t aal zo kommen kon. Wie waiten t gain van baaiden, t is ons ook ja nog nooit overkommen. n Körte zuiktocht leert ons, dat vaileghaidslabeltjes in winkel wel de-activeerd worden, mor as t labeltje der nait oetknipst, den zet t aigenwieze magneetje zokzulf weer in waarken.
Soavends bin k weer aan de beurt. Roem te loat bie toaveltennisverainen klaid ik mie mit pingponggeluden op achtergrond snel om.
’t Komt goud oet, dast der bist,’ zegt Bert.
Veur n pertijtje moust wel mit twij man wezen.
As k noa ongeveer vief menuten oardeg waarm draaid bin, stopt mien tegenstander inains t spellechie en zegt mit dudelke pretogen:
‘Volgens mie hestoe dien shirt binnensteboeten aan.’
Ik schrik net as snommedoags mie weer n ongelok, – ook lichte trauma’s waarken dus noa – bekiek miezulf en mout constateren, Bert het geliek. En veur twijde keer dij dag stoa k weer in mien hemd.
Bie thoeskomst vertel k Arineke wat mie nou weer overkommen is. Zai komt nait weer bie en onder t noasnokken zegt zai:
‘Bist noa vandoag nou wel wìnd om in dien blode lief te stoan, zol k binnenkört weer n òfsproak moaken veur n sauna?’

‘Is toaveltennisverainen niks veur die?’ zee Arineke lestent vanachter heur leesschaarmke.
Vroag stoiterde van links noar rechts as n lutje pingpongballechie deur koamer. Mit aander woorden, k haar gain idee wat ik mit dij vroag aan mos. Haar k t overdag al nait veuls te drok en om mie noa zoveul joar weer in t swait te joagen achter n gruine toavel, doar was k oet miezulf nait opkommen.
‘Verainen op t dörp vragt lu om ais kennis te moaken,’ luit zai mie waiten.
Gedachten schoten mie terogge noar Wiekster tieden. Persieze joartallen ontbreken, mor ik kin mie nog goud herinnern, dat Harrie en ik elke zundagmörgen in dörpshoes ‘Molenwiek’n poar potjes tennisden. Jongkirrels nog. Klokslag haalf negen stonden wie in grote zoal, muik nait oet hoe loat t oavend derveur worden was, kloar veur de stried. Pingpongen, dat de vonken der òfvlogen.
‘t Mout hoast wel 20 joar leden wezen.’
Arineke, al laank weer in aander sferen, schrok van mien opmaarken.
‘Dat ik n toaveltennnisbatje in handen had heb.’
Of t komt, omdat ik nait van leeftied waiten wil of omdat ik t spellechie groag speulen mag, drij weke leden bin k veur t eerst weer mit mien olde batje aan de slag goan. Bie SVK, sportverainen Kiel-Windeweer.
Hou t ging?
t Vuil mie nait mit. n Gat van 20 joar hest nait in ain oavend weer dichtgooid. Ook al binnen de automatismes der nog wel, ik haar t gevoul, dat ik nait mit, mor t stoiterballechie mit mie speulde. Mor woar k t maiste mit zat, k haar aingoal t idee, datter n gat in mien tennisplankje zat. Ballechies, dij k opzied touspeuld kreeg, vlogen aan alle kanten langs mie hìn. k Haar en ik kreeg der gain vat op. Om gek van te worden.
‘As t nait gaait, zoals t goan mout, zuik den eerst de fout bie diezulf,’ is n belangrieke regel in de pedagogiek.
Doarom heb k noa eerste oavend alles ais goud op n riegie zet.
‘Is t dien leeftied, dij n spellechie mit die speult?’
Laank huifde ik doar nait over noadenken. k Bin nog goud vereg en mit bewegensapperoat is, boeten n lichte artrose, nog niks mis mit. Dat de snelhaid van handeln mit de joaren òfnomen is, is n netuurlek perses.
‘En hou zit t mit dien oog-hand coördinoatsie?’
Nait onbelangriek, mor k heb de steun van n nije brille, dij k pas n poar moand leden aanmeten loaten heb.

‘Meschain hest wel last van t leesvenster,’ proelde mien aaltied-beter-waitende ik.
Mor Haarm, ain van mien nije tennisvrunden, het mie op eerste oavend al verzekerd, aan t leesvenster moust gewoon even wennen.
k Heb t der nait op aanduurfd en as k t mis heb, is t nait aans, volgende dag was k ain van eersten dij bie brillenboer op drumpel ston. Mit de bodschop:
‘k Wol geern zo’n brille as dizze mor den zunder leesvenster.’
‘Mag k vroagen woarom?’ zee jonge juvvraauw, dij mie mien leste brille ook al aanmeten haar, verboasd.
‘Lege ballen bie t toaveltennissen verdwienen in de mist,’ zee k noar woarhaid.
Zai mos lagen. Meschain omdat zai dat nog nooit van n klant heurd haar? Noa wat paas- en meetwaark mit linioal en schoefmoat was t slag en koop.
‘Over twij weke is e wel kloar,’ zee t vrundelke wicht.
Oflopen dinsdag heb k nog mit multifokoale bril tegen Piet speuld. Hai is n olde röt in t ping-pong vak, dij t op veurhaand nait om t winnen gaait, mor dij mie op mien zwakke veurhaand oardeg op glee holpen het. t Ging den ook meroakels, veur mien gevoul.
Bie thoeskomst zee k nog tegen Arineke:
‘k Leuf dat ik mien nije brille wel òfzeggen kin.’
Guster noa de middag heb k mien nije brille ophoald. t Het zien bepaarkens, haar k al snel deur. Overdag is t zunder mitkleurende gloazen gain doun. Lopst constant as n Indioane mit haand boven ogen en veur kraante lezen haar k aarms te kört.
En of mien nije brille echt wat veur mie betaiken kin, kin k pas noa volgende weke dinsdag vertellen.

‘Kom je bij ons eten?’
Aanbod komt van Anna.
Omreden dat oma in Wildervank zit te baarbeknooien mit vraauwlu van t koor, voult zai zokswat as:
‘Kist opa toch nait allendeg loaten eten.’
t Paast bie heur, mor aanschoeven bie grote toavel in t veurhoes is nait neudeg. k Heb mien aigen eten goud veurberaaid. n Goud gevulde salade mit veul kip.
Ik zat kold bie t aailand en wol net begunnen aan mien kolde salade, dou deur openging en Anna stiekom om hörn gloop.
‘Bistoe al kloar mit eten?’ vruig k verwonderd.
‘Preitaart,’ was t körte antwoord en heur blik zee genog:
‘Doar huiven wie nait verder over te proaten.’
Vervolgens schoedelde zai zok op hoge barkruk noast mie en begon zunder aanloop te kwedeln over van alles en nog wat. Over nije school, t laange ìnde fietsen van Kiel-Windeweer noar Veendam. Zai is n gezellege kwedeltaante en in dat ainrichtensverkeer kon ik rusteg kaauwen en sloeken en òf en tou begripvol mitknikken. As t leste stokje kip nog mor net achter koezen verdwenen is, begunt mien telefoon te rappeln.
’t Is oma,’ woarschaauwt mien biederaande Oaltje Tieger.
Zai het t al laank schoten. Oma is kloar mit vlaisbroaderij en mout votdoadelk mit auto ophoald worden en terwiel ik nog aan t bèllen bin, glidt zai smui mit kont van barkruk òf. As ik verbinden mit Wildervank òfsloten heb en n sneue neuze trek, heb k heur even van slag moakt.
‘Gaan we oma niet ophalen?’
k Speul as n volleerde toneelspeuler t ainaktertje volledeg oet.
‘Nou haar k mie toch zo spitst op n lekker toetje, mor astoe ……’
t Wuir gain laange diskuzzie en as zai twij Sjokojoekels oet vraiskist hoald het en zok weer op heur barkruk hezen het, kommen wie soamen tot konkluzie:
‘Wereld is nait roazend moakt en oma kin ook nog wel n zetje langer wachten.’
Op terograais noar Kiel rieden wie over nij befietspadte Veendammerweg, as Anna vanòf achterbaank ons n stokje oet heur aigen verhoalenwinkel veurschuddelt. Zai en grote bruier Sietse hebben t der snommedoags noa schooltied even van nomen. Binnen in Veendammer centrum bie pizzabakker noar binnen stieveld en hebben zokzulf op n vörrel pizza traktaaierd.
Kindermoagen binnen gaauw vuld, bleek wel.
’t Was best wel n groot stuk,’ verzekerde zai ons en ‘Weet je’ – voak inlaaiden tot n laank verhoal – kwam zai mit t apaarte verhoal van de zwaarver.
‘Bist Swiebertje tegenkommen?’ docht ik heur nog mit n schimpscheut te kinnen onderbreken.
Dunderwolken in achteroetkiekspaigel spraken boukdailen en t sluig ook as n tange op n swien.
Dat de man in òfvalbakken noar wat eetboars zöcht haar, was baaide kinder kold op dak valen.
‘Nee,’ haar de man Anna’s oetstoken haand mit pizza-restant rezoluut wegwoven, mor bruier haar meer sukses. Of t aan de haand of aan pizzabeleg legen het, is mie nait dudelk worden, t kin ook wezen, dat Sietse wat meer deurzettenskracht ontwikkeld haar, zwaarver haar op t lest goudgevulde haand aannomen.
Kinderactie zel t leven van dizze zwaarver nait veraandern. Hai krigt volgende dag vervast ain of twij of meschain zoals t gewoontemìnsen as mie elke dag weer overkomt wel drij keer of voaker mit hongergevoulens te moaken. Hopen dat e even zoveul keren n Anna of n Sietse tegenkomt, kin k hoast mit zekerhaid noar t laand van de foabels verwiezen.
Zwaarvers binnen voak zwaarvers worden tegen wil en dank.
In de televizie- en filmwereld binnen de Swiebertjes en de Charlie Chaplins grootverdainers. Mor dat is de nepwereld, n schienwereld, dij ons n rad veur ogen draait en woar wie mitzienallen veur valen.
Veendammer zwaarver leeft in n echte, veur boetenstoanders voak ondudelke, onbekìnde en onbegriepelke wereld. n Wereld, dij wie laiver ook nait willen zain en kennen.
In de 80 joar dat n mìns leeft, veraandert der nait zo veul, las k lestent in zotterdagkraant. Desondanks duurf k zeggen, dat mit pizzabezörgers van òflopen vrijdag toch n sprankje hoop veur toukomst en n betere wereld aan horizon gloren blift.

Leste moanden hoakt Arineke zok de vingers hoast kepot. Noadat femilie veurzain is van kleurege windspinners, veur in toene, het zai zok sunt n week of wat toulegd op lutje gelokswurmkes. Goarenklountjes mit n kralenkopke.

‘Wat vindst der van?’
Ik zee, dat ik t wel schier von, mor was benijd woar dij kwamen te hangen.
‘Naargens.’
Zai het vervast verboazen van mien gezicht òflezen.
‘k Dou hom dammeet in n puutje en verstop hom.’
k Docht, t is n soort van verrazzen veur klaainkinder. Net as t zuiken noar poaskaaier.
‘Nee, aargens op n aander stee.’
k Was kompleet oet lood sloagen en vruig, woar zai dij onzin vot haar. Alsof zai op ploagstoul zat, luit ze der lagend op volgen:
‘k Dou der ook n riemseltje bie.’
Zai haar mie dus gewoon veur t zootje.
‘As aine hom vindt en t riemke leest, den mag k hopen dat e doar bliede van wordt.’
Hail langsoamaan begon t mie te doagen. Perbaaierde zai zok in t riegie van bekìnde stroatkunstenoars te wurmen.
Veurege weke luipen wie in Veendammer winkelstroat bie ‘Grabbeltunne’ noar binnen.
‘Even snuustern of doar ook gelokswurmzakjes te koop binnen.’
t Is doar aal veur n sintekroam.
Ik heb waineg vertraauwen in n goie koop en loop mit nutteloos mandje achter mien eega aan. Bie eerste schap, twijde vak is t zo mor roak. n Haile bakke vol puutjes. Zai is bliede en ik denk:
‘Da’s snel bodschoppen doun.’
Noast ons zöcht n olde vraauw noar wat ondudelks. Of en tou glopt zai stiekom opzied.
‘Zol zai ook belang hebben bie Arinekes puutjes,’ denk ik.
k Heb al laank schoten, ain ketonnechie mit n stok of wat puutjes köst nog gain haalve doalder
en as eerste eksemploar in mien mandje verdwient, zeg ik – netuurlek weer veuls te haard -:
‘Oh, doar kist wel n poar meer van mitnemen.’
Arineke het zokse prikkels nait neudeg. Zai grabbelt links en rechts wat bie nander en kin heur enthousiasme mor moeilijk verbaargen.
‘Z’hebben hier zakjes in wel vief kleuren.’
As bodem van mien mand nait meer te zain is en k zai, dat twijde vak sikkom leeg is, zeg ik:
’t Is toch nait bedoulen haile winkel leeg te plundern.’
t Komt mie op n onbegriepelke, kwoie blik van olde vraauw te stoan. Overtuugd, dat wie nou wel òfreken kinnen bie kassa, krieg k te heuren:
‘Zolve nog ais kieken of zai hier n bewoarbuzze hebben veur onze grote bakkersbeschuten?’
t Liekt mie gain verkeerd veurstel. Aingoal te grote beschuten oet n te klaaine buzze kloppen is gain waark.
Veul succes hebben we nait. Ainegste, watter op liekt, binnen vaarkante buzzen.
Ik bin der votdoadelk op tegen. Rond in vaarkant paast nait.
‘As k waiten haar, dast hier noar zuiken wolst, haar k beter n beschuut mitnemen kind,’ zeg ik.
Olde vraauw flottert nog aal, as n luustervinkje binnen heuròfstand om ons tou. Zai rommelt wat in plestiekzakjesvakje. Nait dat ik aan achtervolgenswoanzin lie, mor t is net of zai aan ons vastplakt zit. t Woarom ontgaait mie, mor daipe rimpel in heur veurheufd geft aan, mien leste opmaarken wordt mie bliekboar weer nait in daank òfnomen.
Arinekes ‘Wie kieken wel aargens aans,’ laaidt t ìnde van koopjeswinkelspeurtocht in en as wie richten kassa lopen vlogt t ‘En aans hebben wie ook nog wel plestieken puten, mit zo’n handege ritssloeten, doar pazen beschuten vervast wel in’ mie ongewild over tonge.
Olde vraauw schudkopt veur zoveulste keer, kikt meedliedeg noar Arineke en zegt:
‘Zolst mor zo’n kirrel hebben.’
Bie t òfreken kommen wie achter zulfde vraauw te stoan. Heur oogst is n rol mit plestieken puten, mit ritssloeten en as zai winkel verlet en nog ain keer schis achterom kikt, wait ik, ik heb n onoetwisboare indrok op heur moakt.

‘Allendeg veur beschuut kom ik der uut.’
Zin zit as oet stain haauwen in mien kop, biebeheurend rekloamefilmke was k kwiet en heb k via You tube teroggehoalen mouten. Körte blik in Neerlands televizieverleden:
Brudegom staait mit n schier roekertje veur dichte deure bie zien aanstoande bruud. Op bèle en klopper krigt hai gain oam. Don Juan pakt trappen en krigt veur sloapkoamerroam n jaloezie mit de bekìnde tekst veur ogen. Leste filmbeelden binnen van sjefeur in traauwauto, dij zok op knijen slagt van plezaaier.
t Klinkt joe meschain vrumd in d’oren, mor bie ons is t nait de bruud, mor vertikt beschuut t zulf om in bewegen te kommen. Brözze twijbak het zokzulf zo stief aan raand van buzze vastklampt, kist hom – of is t net as de bruud oet de filmpje toch n dwaarse zai – mit gain meugelkhaid van t stee kriegen.
Datter vrouger zoveul rekloame moakt wuir veur beschuten, was best wel biezunder. Oet mien vrougste jeugd, kin k mie nog goud herinnern, dat moeke mie regelmoateg mit 3 stuvers op pad en bodschop stuurde om n rol beschuten te hoalen in t lutje krudenierswinkeltje van vraauw Diekhoezen. Beschuten waren nait allendeg om te eten, krummeltjes wuiren ook deur gehakt en spinoazie klaaid. Beschuutjebrij, mit veul suker en laauwe melk was mien lekkerste pap.
Alles wat ik in leste zin benuimd heb, is, k heb t noavroagd, nait meer van dizze tied. Van achtern noar veuren: pap eten wie nooit, gruinte en gehakt blieven paneermeelvrij en t beschuutje mit lekkere hagelslag of -körrel staait nait meer op t menu.
Stond nait meer op broodtoavel, mout ik miezulf verbetern.
Sunt kört staait der n moderne, plestieken buzze – antieke beschuutbuzze van schoonmoe het noa onze beschuten-revival in voatwasker de geest geven – op t swilk. Wie eten zo te zeggen weer n beschuutje as toetje.
Mor t is nait aal joechaai-stemming in hoes en òf en tou vergaait ons t lagen, as der weer ais n veuls te grote beschuut in de veuls te klaaine plestieken koker stoeken blift.

Woar t aan ligt?
n Probleem het voak meer kanten en da’s hier nait aans. Herleven van beschuut heb ik te danken aan oetvinden van bakkersbeschuut. n Slag groter dan t olderwetse bolletje, mor net even te groot veur nijemoodse – ook al is t de grootste in zien soort – bewoarbus.
‘As wie nou gewoon weer olderwetse, klaain formoat ……’
Van oetspreken is gain sproake en da’s den ook de reden, dat wie leste tied tussen de middag oardeg langer toaveln as normoal.
Wilst gain spelbreker wezen, mor ervoaren het leerd, mit geweld zo’n beschuut oet de koker kloppen, levert allendeg mor brokken op. Mit n schildersmeske begunnen te peutern is onbegonnen waark en om mit t zulfde Herdersmeske bie elke beschuut veur t instoppen de kantjes deròf te schillen monnikenaarbaid.
En zo is twist en twijdracht om twijbak ontstoan.
n Oplözzen mit de vroag:
‘Zollen bakkers nait beter zo’n handege oetspoaren in beschuut moaken kinnen, zodast vinger derachter kriegen kist?’ wordt op dit mement nog onderzöcht.
Tot zo laank is t aan mie, as onbetoald hoesklopgeest, om t lekkere beschuutje zulf mor oet de buzze te kloppen.

Of en tou overkomt t mie, dat ik tegen t ìnde van de middag in n wak vaal. n Onwìnselk, ongewild gat in de noamiddag. Te vroug veur t eten, te loat om nog wat nijs aan te pakken zit ik op zokse mementen mit mie zulf in de knuppe. Veurege weke haar ik t ook even stoer. Om veur n vlakke sprinters-etappe in de Vuelta te goan zitten, doar heb k t geduld nait veur. Kon k net zo goud noar n hoakende vraauw zitten goan te stoaren, dat schot ook veur gain meter op.
Om oet mien geestelk dal te kommen, heb k fietse grepen en binnen n stokje goan rieden. In t grìnsgebied tussen Grunnen en Drìnthe, kwam k noa Old Annerveen op weg noar Zuudloaren in n grote leegte terechte. Zagst gain boer op t laand en gain fietser bie pad en weg. Wereld leek wel oetsturven. Aansproak in dij ainsoamhaid heb k maisttied voldounde.

‘Wat zolst nou doun as t inains tegenover n wolf of n wolvenroedel komst te stoan.’
Wat n vroag, mor tougelieks begon k om mie tou te kieken en docht:
‘Doe bist mie ook n schiere.’
Baange bin k, veur zovèr ik mie heugen kin, nog nooit west. Nait in of deur t duuster en ook nait in grote ainsoamhaid van bos of vlakke laand.
‘En nou wolstoe mie n irrationele angst aanproaten?’ verweet ik dij vaalse stem van binnenoet.
Pas dou k eerste wonens in Zuudloaren op t netvlies kreeg, nam onberedeneerboare angst wat òf en schoot mie inains in t zin woar t votkwam. Deur n krantenartikel over schoapenboeren. Zai hebben gain idee, hou zai mit ondudelke, voak onmeugelke regelgeving rond t gruiend aantal wolven omgoan mouten. Dat t stokje zo’n noawaarken haar en mie tot angsthoas moaken kon, het mie hogelk verboasd.
Mor schepers en schoapenboeren zitten mit handen in t hoar, binnen veroordaild tot òfwachten.
t Liekt mie n kunst.
Dat òfwachten bedoul ik.
t Zit nait in mien genen.
‘Jong het n kloune in de kont,’ is mie vrouger voak verweten.
Tegenswoordeg zeggen lu t aans:
‘Hai – of zai – het ADHD, alle doage hail drok.’
Ondanks t noadail van overbewegelkhaid en hyperkonteghaid hebben zai t veurdail van tabletjes. Dat haar ik nait.
Op rustege mementen, maist op t ìnde van de dag, zit ik, as t mitzit en ik zitten blieven kin, wel ais wat te filosoferen over t leven. Over mien leven. Passeren de belangriekste zoaken, draaipunten in n mìnsenleven aan mien geestesoog veurbie. Goa k terogge in de tied en perbaaier k te achterhoalen, welke beslizzens goud en welke negatief oetpakt binnen.
Nou de joaren begunnen te tellen, maark ik, dat de grootste onrust wel verdwenen is. Neem k soms de tied en neem n òfwachtende holden aan. Den zegt mien betere ik:
‘Zugst nou wel dast nait aaltied as n bok op de hoaverkiste zitten huifst.’
t Voulde as n compliment.
Rust komt net as wieshaid schienboar mit de joaren.
Gusteroavend wuir t redelk loat, omreden Arineke heur koorzang weer oppakt het. t Binnen voak de aangenoame uurtjes vlak veur t sloapen, omdat de sloap noa n inspannende oavend voak vèr te zuiken is. Kregen we t over kommende weke, as interne verbaauwen begunt. Zai haar op veurhaand al nije indailen veur koamer moakt.
Woar t om draaide, was de nij aan te schavven draaistoule. Ons baaider keus. Dat doarmit haile koamer op de kop mos, was mie nait echt noar de zin. Diskuzzie is op n soort handjeklap oetdraaid. Over oetslag kin traauwens nait correspondeerd worden.
Loaten we t der op holden, t is n geliekspel worden.

Wie waren t wel wìnd om nachtkatten om hoes te hebben.
Ofst der echt aan wìnst is n twijde. n Jaauwsternde katte, voak in gezelschop van mitjeuzelnde soortgenoten, onder sloapkoamerroam, voak vèr open vanwege bruierge augustusnachten, is gain pretje. Hest al muite om mit tropische binnentemperaturen in sloap te valen. Komst eindelks in t schemergebied van de sloap, begunt der n nachtconcert, woar sloapzuikers, zulvens zunder tougangskoartje ongevroagd tot luusteroar tou veroordaild worden.
Kloagen helpt nait.
‘Katten binnen nachtdaaier,’ hebben buren aigen handel en wandel over heur löslopend kattengespuis regelmoateg verkloard.
Niks doun is ook opvouden en omdat ‘ksst-kssstt’ wegstuur-geluden gain zin hebben en n emmer weggooi-wotter nait bie mie opkomt, blift zo’n probleem bestoan. Wie vonden t aaltied wel rusteg, dat ons aigen katten vaileg in hoes zaten.
Moandagmörgen, veur mien gevoul was t nog nacht, wuir k deur n ondudelk zaacht kloaggeluud roeg oet mien leste sloap hoald.
‘Mraauuuw, mraauuw.’
t Onmiskenboare kattengeluud was reden, dat ik in ain klap kloarwakker was, bainen noast bère sluig, mit n poar stappen bie t wiedopen sloapkoamerroam stond, gediene aan kaante schoof en ….oog in oog stond mit Garfield. Garfield, de rooie koater van de veurburen zat potsierliek in ons sloapkoamervenster mit neus aan t horrengoas.
Hai was bliekboar blied mit mien verschienen, draaide zok ais in t ronde, gaf kopjes tegen t muggengedien en muik zaacht knorrende, tevreden spingeluden. t Was overdudelk, hai wol der in en haar hai, zoals zien wereldberoemde noamgever, proaten kind, hai haar vervast zegd:
‘Ie kinnen wel aal wat mainen, mor ie hebben wel mien sloapstee stolen.’
En geliek haar hai. Garfield is n echte boerderijkatte, dij sunt wie hier wonen veroordaild is tot boetenleven.

Eertieds nog schuurkat is hai vanòf t mement, dat de baauw van ons binnenhoes begon, haalverwege 2023 degradeerd tot boetenkat. Ook al hebben veurburen veur hom n stee in biekeuken bedocht, t is nait wat hai wìnd was:
‘De kunk van dörsdele en zolder.’
Doar sluip hai en doar haar hai zien aigen jachtterraain, juig hai op moezen en rötten. Tot grote tevredenhaid van de mìnsen en van homzulf. En wol hai ais oetsloapen, den beurde dat. Wol hai op stap, den was der aaltied wel aine, dij baanderdeuren of schuurdeur even opendee. Zöchde hai zien plezaaiertjes bie t daip of buren, hai was vrij man om te doun en te loaten wat hai wol. Wol hai achter de wichter aan, den dee hai dat. Haar de buurkat teveul katsones, ‘Lion-king’ van Kiel zette hom wel even terechte.
Moandagmörgen hebben wie t horrengoas, noa dij overhoaste dagopen, veur Garfield even omhoog schoven. Bedachtsoam snuvvelnd en in t ronde kiekend het hai ons boudeltje in zok opnomen. Het de sprong op t sloapkoamerzaail woagd en het noa n körte inspectie besloten via de hal toch mor weer deur de veurdeure te verdwienen. t Was schienboar nait, ook al ligt der n matte mit ‘Welcome’ veur de veurdeur, wat hai zöchde.
En ondanks de vrijhaid, dij hai doaglieks ervoart, denk ik, dat t toch wel aanpazen is veur t olde baissie.

Vandoage is t 1 september.
Haarfstmoand is begonnen. Fruitmoand. In t aander hoes zaten wie elk joar mit bakken vol zuid’appels opscheept, dijst aan de stroatstainen nait kwiet kondst. En omdat wie in principe nait mit gif spoiten wollen, mit oneetboare proemen, aantast deur n lutje wurmke.
En mörgen, al is t veur mien gevoul aan de loate kaant, begunnen scholen weer te draaien. Al binnen wie al joaren op Drees, mit 2 kinder en 4 klaainkinder in t onderwies kin zokswat joe hoast nait ontgoan.
En toch is t dit joar aans.
Ik bin noamelk mit mien gedachten hail aargens aans. k Loop al doagen, meschain onbewust al veul langer mit n nummer van Green Day, n Amerikoanse punkrockband, in de kop:
‘Wake me up when september ends.’
Moak mie wakker as september òflopen is.
De meziek vind ik prachteg, de tekst intrigeert. t Nummer is schreven deur zanger Billie Armstrong, noa de dood van zien pa. n Eerbetoon aan zien voader, dij in september overlee, is n herinnern, dij hom nait lös let. Herinnerns loaten zok nait makkelk wegdrokken en kinnen ons blievend confronteren mit t verleden. Zai moaken wel wie binnen en deur de oorzoak, de reden te benuimen kin t soms wat makkelker worden.
Dat geldt veur laidjesmoakers én, k spreek oet ervoaren, veur verhoalenschrievers.
t Leven is n raaize, woarin van alles beuren kin. Wie kinnen nait in de toukomst kieken en t is den ook nait meugelk om alles van teveuren te plannen. Mit aander woorden: soms mouten je risico’s nemen.
Doarover gaait t verhoal van vandoage.
n Vertelster, dat sikkom n joar leden begon. t Verhoal van de baauw van n hoes, woarvan allendeg de muren en t dak al stonden as n hoes, moar woar alles, wat je t interieur nuimen kinnen, nog inricht worden mos. Mor t is net zo goud n verslag van twij mìnsen, dij net zo veul verstand hebben van n hoes baauwen as n kou van fietsrieden.
Oflopen joar is n joar worden, ook al zolst t willen, woarvan d’herinnern zok nait makkelk aan kaante schoeven let. Nait allendeg omdat t geheugen zok nait veur de gek holden let, mor ook omdat onze ogen elk subjectief oordail aan kaante vegen. Wie hebben kregen, wat we zain en da’s gain onverdaild genougen.
Zunder te verdwoalen in n laange kloagzang komst aan t ìnde tot konkluzie dat tegenvalers en verkeerde keuzes mekoar oardeg in balans holden. Dat bevubbeld t plakken van scan op holten ondergrond op n flottje oetlopen is, komt oet n onverwachte houke. Wie plakken al joaren mit glasvezelbehang, aaltied mit goud rezeltoat. Dat kozen is veur OSB-ploat as ondergrond is de crux, t heikele punt, woar alle ellìnde ontstoan is en oorzoak, dat alle wandbetimmern vannijs mout.
‘Schaait mie nou mor n uurtje dood,’ grapte pabbe voak, as hai swoar toaveld haar.
Ik heb aiglieks n zulfde soort gevoul:
‘Wake mie up when september ends.’
As september op zien ìndje lopt, hebben timmerman en stucadoor wanden en plavvonds van onze koamers vervast mooi òfwaarkt en glad streken.
Dat in volgorde van opkomst ook vlouerbelegger en kaggelboer mit nij mattrioalen kommen, kinnen wie grotendails wel veur aigen reken nemen.

Dat pvc-vlouer en pelletkaggel nait aan verwachten voldeden, is n grote tegenvaler, mor n ingecalculeerd risico. Zai maggen aan t ìnde van de moand nog ais opdroaven om t gehail netjes òf te moaken, zodat wie in oktober eindelks kinnen zeggen:
‘Nou voulen wie ons echt thoes.’

Omdat drogist shampoo en vitaminetabletten in aanbaiden het, zit ik op n bankje. In Autorama.
As t nait neudeg is, loop k laiver nait zo’n winkel binnen. Ook al is t gain allergie, ik kin slecht tegen onzichtboare geuren en dampen, dij aaltied in zo’n winkel hangen. t Slagt mie op de borst. k Heb wel ais docht, t is aarvelk. Mien mouder haar ook zo’n vrumd kuchje, as zai in aanroaken kwam mit schaarpe, deurdringende geuren, mor dat heb k aaltied weten aan t faait, dat zai levenslaank mitroker west is. En ik bin al 35 joar van t roken òf.
k Loat dizze bodschop den ook mit alle laifde aan Arineke over. Zai is van hoes oet koopjesjoager, mor mag ook geern snuustern en scharreln.
t Zitten op zo’n bankje is traauwens gain stravve. Kist ongestoord en ongestraft en zunder terogholdendhaid om die tou kieken noar aal t winkelnd publiek en wordst nait bekeken as gluurder. Elke keer kom k weer tot de konkluzie, dat gain mìns geliek is.
Zo luip doar n jonge vraauw, dij veur zovèr ik t inschatten kon, zo oet hoes weglopen was. t Eerste wat mie noamelk opvuil was, zai haar n olde trainingsboksem aan, dij vol mit vaarfvlekken zat. Moakst bie zo’n tavvereel votdoadelk n verhoaltje:
‘Zai is aan t vaarven mit kwast of roller en komt tot ontdekken: Vaarve is op. Gript telefoon en autosleudel en scheurt noar t winkelcentrum.’
En zo is t kommen, dat zai doar op òftrapte schounen, t hoar nog roeg op kop, mit n donut in ain en beltelefoon in aander haand stoef aan mie veurbie lopt. t Kin, dat zai n vrundin aan de liene het, veur t zulfde geld bèlt zai heur man, om mit hom leste stand van vaarfzoaken deur te spreken.
Dat ik heur haile tied, dat zai in mien blikveld lopt op de kieker heb, zel heur vervast n zörge wezen.
Twij doagen loater, of t touval is, kin k nait zeggen, loop ik deur Hoogezandster Hoge Meren. Veur n noodbodschopke. t Kin in fietstazze en k huif nait mit auto en bin binnen t haalf uur weer terogge bie hoes, woar n kop kovvie op mie wacht. En onder t genot van even loater n kritische dochter:
‘Bistoe net zo op bodschop west?’
De noadrok ligt op zo. t Woarom van de vroag ontgaait mie zo-wie-zo, woarop zai gnivvelnd zegt:
‘Moust ais noar dien poloshirtje kieken.’
Arineke het t sneller schoten, as dat ik kieken kin en zegt beschuldegend:
‘Hest vanmörgen dien waarkbloeske aantrokken.’
t Draait oet op n körte, redelk heftege diskuzzie, kört soamenvat in:
‘Mien waarkklaaier heuren toch apaart in kaaste te liggen.’
Onder t mom:
‘Ik blief vandoage gewoon thoes en ook al zol k der wel weer oet mouten, k goa mie nait omtrekken,’ heb k oet vranterghaid haile dag mit t schoon, lekkerroekend mor deur vaarfvlekken ontsierd polootje rondlopen.
Soms denk ik wel ais, as k zo om mie tou kiek, dat t der ook nait zoveul meer aan toudut, hou je der bielopen. Lu mit goaten veur de knijen of boksems, dij aine onder om de kont hangen en niks verbaargende, blode jurken bepoalen t stroatbeeld. Of dit n tiedelk verschiensel is of datter toch weer n nije mode deurbrekt, zel toukomst oetwiezen. Ik kin der mor stoer aan wennen.
Oet olde foto’s van mien jeugd kin k ook nait recht wies worden, zai vertellen zokse tegenstriedege verhoalen. Haarst vrouger, doar zörgden mien olden wel veur, aaltied, veur de gelegenhaid, n schier pak in kaaste hangen.

Datter, omdast in de grui bist, noa verloop van tied soms wat nijs kommen mos, haar k accepteerd. Mor woar k de grootste muite mit haar, was, dat mien mouder, ongevroagd, olde klaaier wegmieterde.
‘Kist der toch nait as n slobbertje bielopen,’ zee zai den.
‘O, nee?’
Nog aaltied gaait t mie stoer òf om olde klaaier weg te gooien. Vrouger nuimde ik t speulklaaier, tegenswoordeg waarkklaaier. Mor as k eerliek bin, maggen ‘nette klaaier’ gewoon netjes opborgen blieven in kaaste, want olde klaaier pazen mie as n waarme jaze.
Wat ik mie wel òfvroag. Stel, ik zit op datzulfde bankje in t zulfde winkelcentrum en t zulfde jonge wicht, mor nou in heur ‘nette’ plunje lopt aan mie veurbie, zol k heur den nog wel herkennen?
Want t spreekwoord zegt:
‘Klaaier moaken mìnsen.’

‘As k mie nait vergis, hebben wie dammeet feest.’
‘Zo vroug op de mörgen al,’ zegt Famke mit braide gaap en sloaperge blik vanoet heur waarme hondennuske.
Olde stabij komt langsoam en mit zichtboare muite overìnde, rekt zok ais oet, draait twij moal in t rond en knoedelt zok vervolgens weer in hörn van hondenmand. t Is heur te vroug om zok zulvens mor te verdaipen in Wietskes opmaarken over noadernd feest. Zai let zok geern weer wegzakken in daipe dreumen.
n Tel loater komt Meiske om hörn van daaiernsloapkoamer gieren en vragt nijsgiereg:
‘Woar pruitst net mit Famke over?’
‘Neuzewies,’ plagt Wietske t levenslustege poeske.
Omdat Meiske zok zokse dingen nait zeggen loat, duurt t mor even veurdat kat en hond t hond-en-kat spellechie speulen. t Wordt Wietske al gaauw te bandeg mit zo’n verniende, schaarpnoagelge katte, dij heur aingoal achter de kont en op de kop zit. As stofzoegergeluden de koamer vullen, binnen twij honden en ain kat in waarkkoamer aan t overleggen. Zai waiten, as boas en boazinne vroug in t ìnde binnen, hai mit stofzaiger, zai mit natte lappe, den kin t mor ain ding betaiken:
‘Der komt veziede.’
En plannen binnen snel smeed.
In stille òfwachten verlopen vrouge uren. Zo liekt t tenminnent. Famke is t al laank weer vergeten, datter weschienlek bezuik komt en ronkt as n rooske. Wietske slept mit open ogen en Meiske zit, zoals gewoonliek, veur t grote schoefroam noar boeten te kieken.

Niks verradt de duustere plannen, dij de drij musketiers, soamenspanners in t kwoad, oetdocht hebben.
t Lopt tegen tien uur, as veurdeurbèle ding-dongt. Famke slept doar dwaars deurhìn, wakkere Wietske is as n springveer oet heur mand vlogen en zit binnen drij tellen mit verhoogde haartslag en snoefneus stoef aan koamerdeur. Van sloaphond noar woakhond. t Köst boazinne veul tact en mooie woorden om in de hal te kommen. Pas noa n draigend ‘en nou aan kaant’ lukt heur dat. Meiske het zok tiedens t gefruzzel bie deur tussen de kovviekopkes en gebaksschuddeltjes op t aailaand nuzzeld. Zai zit eerste rang bie t verwelkommensritueel, woar d’eerste gast op traktaaierd wordt.
‘Tsongejongejonge, wat een sprongen, Wietske liekt wel n circushond,’ stelt zai vast.
Tiedens trampo-show klingelt deurbèle veur twijde moal. Dit keer blift koamerdeur open, zodat Wietske kans boden wordt nije gasten zulf te ontvangen. Twij doames brengen nogal wat ruiern in hoes. t Wordt even rusteg, as bliekt, dat ain van baaide vraauwlu hondenkoekjes in tazze het. Zai is n hondenkenner en wait Wietske veur n zetje òf te laaiden. Bie de daarde bèle begunt t springfeest vannijs.
‘Neem n hond, den is der aaltied aine bliede as t thoeskomst,’ zol olde buurman zeggen, as hai Wietske zo bezeg zag.
Vaarde gast is leste binnenkommer, mor het gain binnenkommertje in buutse. Zai het wel wait, hou’je mit honden omgoan mouten. Loat ze links liggen, den het hond der gain oardeghaid aan en is t gedonder zo òflopen.
Of kovviegeuren heur neuze kiedeld hebben, as elkenain aan toavel zit komt Famke langsoam op dreve. Zai schommelt koamer binnen en ook al binnen heur ogen nait meer zo best, zai rokt wel vrumde mìnsengeuren en…. begunt te blavven. t Olde, aandounlieke wiefke trekt op dij menaaier alle aandacht noar zok tou. Of dat n poar uur leden zo òfsproken is in t gehaime overleg, zel gainaine ooit waiten, mor datter zok vanòf dat mement n bult zoaken aan de mìnselke aandacht onttrekken, is wel zeker.
As Meiske in daaiernkoamer met veul gekraab in kattenbakke zok oet de noate waarkt en persoonlieke geurvlagen zok vermengen mit kovviegeuren, springen twij mìnsen overìnne. Omdat kattenkörrels nait alle zoere lochten wegnemen kinnen, lopt hai binnen de körtste keren mit kattenbakke noar boeten. Omreden dat Famke toesjoer rondjes draait en zai wait, dat doar voak n bepoalde bodschop achter vot komt, vlogt zai mit n treuzelhond achter hom aan. Gelokkeg is de kovvie nog te hait. t Zol Meiske n zörge wezen. Zai het t stoer om t gebakschuddeltje, nog mor net belegd mit n stokje appeltoart n stokje dichter noar raand te schoeven. Wietkse kin hoast nait wachten op aal t lekkers, dat heur touvalen mout. Gesoamelke actie van kat en hond ontgaait de veziede. De paniek, dij touslagt as zai en hai mit n bevrijde Famke weer in koamer verschienen, is des te groter. Op n hoartje noa worden schuddeltje en gebak van de ondergang red en mit zaachte haand verdwienen drij daaier, onopgemaarkt in de gevangenis.
Ook goie veurnemens worden soms bestraft.

Nog nait zo laank leden ree k mit auto over Kielsterachterweg richten Veendam, dou k tot twij moal tou, vlak noa mekoar, deur n tegenligger op n kört flitslicht traktaaierd wuir. Van d’eerste ruik ik nait onder indrok, bie twijde keer schoten mien stresshormonen zoveul punten d’höchte in, dat mien ogen even nait wozzen woar zai t eerst of t lest kieken mozzen. Zuiktocht noar n bemand, soms is t n onbemand ‘pech’autootje mit n onverbiddelk snelhaidsmetertje achter veurroet aan kaant van weg, was begonnen.
Noa n poar honderd meter haar k weschienleke doader, aiglieks doaders vonden. Twij agenten stonden noamelk, zo op t eerste gezicht rusteg te keuveln noast heur plietsiebuske. Te oordailen noar t speren van lutjeste en braide laag op t gezicht van lange Jan, was d’eerste bezeg n goie mop te vertellen. Mit n vailege 75 kilometer op de teller haar k genog tied om de situoatsie in te schatten.
‘Dij stoan gewoon even aan kaante van weg oet te rusten van meschain wel n wilde achtervolgen van n snelhaidsduvel,’ docht ik nog.
Dou k rotonde noar Veendammerweg opdraaide speulde mien aaltied aanwezege, achterdochtege mitrieder weer n vies spelletje mit mie:
‘k Zol doar nait zo zeker van wezen, voaderman, ook bie de plietsie hest goie toneelspeulers.’
Nait dat ik mie zo makkelk opschunen loat deur mien betere ik, nut of onnut van woarschaauwenssignoalen van passerende sjefeurs hebben mie nog wel n zetje bezeg holden. Mor dou k over de bulte van Börkomnij ree, haar k dij hobbel veur miezulf grotendails wel overwonnen.
Ook al kin mien konkluzie wat vrumd overkommen, k bin der haileg van overtuugd, wie mouten mekoar nait meer mit licht, toeter of aander geboarentoal wiezen op radarwoagens. Staarker, t is a-sosioal om haardrieders weg te loaten kommen mit te hoge snelhaiden. Wel te haard ridt, mout zulf op de bloaren zitten.
Te kört deur de bochte?
Aiglieks wel, mor dat komt ook omdat wie aingoal steken blieven in olde gewoontes. t Wuir guster op t nijs al weer aankondegd en t was veur mie zeker gain nijs:
‘Mit prinsjesdag worden verkeersboutes weer slim verhoogd.’
t Is toch singelier, dat gain enkele regerensploug, of zai nou van links of van rechts kommen, t veurnander krigt om nije ontwikkelns op gang te brengen. Zulvens mit de konkluzie:
‘Wie verhogen de boutes, mor t gedrag kinnen wie der nait mit veraandern,’ geft te denken.
Moaken zai der in n Hoag n potje van?
Joazeker, n spoarpotje.
Zol t nou nait ais tied worden, minister van verkeer, om de trend om te boegen en n verbetern aan te brengen deur minder op t negatieve, mor ons meer op t pozitieve te richten. Zet t veurbeeld van verzekernmoatschappijen, schoadevrije joaren worden beloond mit legere premie om in verkeersgedrag:
‘Elk joar zunder snelhaidsovertreden betaikent n tree leger in wegenbelasten.’
Of t helpt, wait ik nait, mor zoals t nou gaait en aal joaren, dat auto’s stroatbeeld bepoalen al gaait, binnen wie op de verkeerde weg.

Of mìnsen in stoat binnen om oet aigen bewegen riegedrag aan te pazen, vroag k mie òf. k Wait hoast zeker van nait. En mekoar wiezen op onverantwoordelk riegedrag zol k nait aan begunnen. t Levert juust tegenovergestelde, saggerijn en regelmoateg agressie op.
Van de weke reden wie in onze Modus op ons dooie akkertje richten Grunnen. Mit n snelhaid tegen de 100 km aan. t Luip as n traain.
k Zee nog tegen Arineke:
‘Wat is t heerliek rusteg en ontspannen rieden, zunder roazend verkeer, dat die veurbie snittert.’
Onderzuik het bewezen, dat verlegen van snelhaid van 130 noar 100 km ongevallen mit dodelke òfloop tot zeuven keer vermindert. En t maist opvalende is, dat sikkom gainaine doar tegen protesteert.
En hopelk kinnen wie dit beeld deurtrekken noar Nederland braid en as aine toch oet de bochte vlogt, den mout hai of zai doar de zoere vruchten mor van plukken.

‘Doe en dien toentje, hè.’
t Is de toon, woarop dij woorden oetsproken worden. Soms heb k t gevoul, dat lu doar wat laggerg over doun en toentjewaark aiglieks mor niks vinden. Of en tou klinkt der in zo’n opmaarken wat deur van:
’t Vaalt mie toch niks tegen van die.’
Woar t om gaait?
Dou wie, sikkom n joar leden, verhoesd binnen noar Kiel-Windeweer en n aigen stee vonden hebben in grote boerderij, heb k vroagd of k dail van heur grote toene beheren mog. Laifst aan veurkaant van t hoes. Nait mit t idee om koopmanskaant op te klandern, mor meer om wat omhanden te hebben.
In haarfst kreeg k mien aigen hek, zodat ik in alle rust en zunder dat onze vaar honden aingoal deur toene bozzeln, aan t ‘waark’ kon.
Toenproject lopt nou n haalf joar en bie lutjen aan zugst hou t in grote lienen worden mout. k Bin der zulf nait ontevreden over.
‘Kommende weke het bloumenverkoper in Sibboeren oetverkoop,’ zee dochter veurege weke nog.
Mien achterdochterge ik schoot as n kattapulle in t geweer en k vuurde n onverbloumd: ‘Is t die nait noar de zin,’ op heur òf.
Ook al is t soms best even slikken, ook binnen aigen femilie, k loat mie nait ontmoudegen. Inrichten van paarkjes, oetfigelaaiern van evenwicht in toene en oetkaizen van bluiende planten deur t haile joar hìn is mien belangriekste doul en passie. t Köst wat tied, mor Keulen en Oaken binnen ook nait op ain dag baauwd.
En der is ja zoveul moois te zain in toene. Mit regelmoat van klok loop k op verveelde mementen deur mien lutje hofke. Of en tou mit gaiter en ook al huift toentje nait meer op de schop, k heb hom soms nog wel neudeg, mor t belangriekste geraidschop is toch de knipscheer, ploaggeest van plant en bloum. Laiwebekjes, fuchsia’s, net as primula’s en doahlia’s begunnen voak al te siddern en draaien zok in alle meugelke bochten om aan de schaarpe randen van mien plantenschere te ontkommen. Konden zai proaten, zai zollen zeggen:
‘Doar komt kindermoordenoar weer aan.’
k Snap heur angst, mor doulstellens van plant en mìns verschillen nogal. Woar t heur te doun is om de soort te beholden en zo veul meugelk noakommertjes te kriegen, is t ons, is t mie te doun om zo laank as t kin te genieten van bluiende bloumen. En doarom knip ik, veurdat zai heur kracht verspillen aan onneudeg zoad, oetbluide bloumen en heur zoadknoppen òf. Laiwebekjes verschaaiten, zunder te mendeln, op dij menaaier wel tot drij moal in ain joar van kleur. Ik vind dat prachteg. En t mooiste is, t is n spel, n spel mit de netuur, dijst allendeg speulen kist.
Guster hong ik as n krinkiespijer over toenhek en bekeek mit grote tevredenhaid mien ‘toentje in oetvoeren’, dou k bezuik kreeg van n wepe. Op minder dan n haalf meter heurde ik heur mit heur beweeglek achterliefke zachies tikken op t zachte holt.
‘Hou gaait t der heer,’ zee k zo veur t voaderlaand vot.
Meschain omdat zai t nait wìnd was om mit mìnsen te proaten, mor wepenwiefke stopte votdoadelk mit heur hoamertje tik, schoof wat dichter noar mie tou en zee in dudelk verstoanboar Grunnegs:
‘Nait best.’
t Was gain verrazzen, want wepentellers zuiken zok al moanden n ongelok om in elk geval n poar törfkes op telformulier te kinnen zetten. t Liekt derop, dat zuitzuikers veroordaild binnen tot oetstaarvend ras. Dat zai ook nog wat pozitiefs te melden haar, was wel n verrazzen:
‘Dien toentje ligt der schier bie, voaderman.’

‘Ong??’
k Haar heur groag complimenteren willen mit zo’n mooi compliment, mor k was te loat, zai was al weer votvlogen.
t Binnen zo van dij klaaine onverwachte opstekers, net as lestdoags van n touvalleg pazzant. Hai, jong van joaren, mit zien femilie op deurraais over Kiel-Windeweer, haar inains trappers stilholden. Haar over hege glopen en tegen zien verboasde ollu en bruiertje zegd:
‘Mou’je ais kieken, wat n mooie toene.’
Nee, doar dust t nait veur, mor zo’n reactie is mooi. t Siert de mìns, net as mooie bloumen n toene.

k Heb as kind oardeg wat veur de koezen kregen.
Al op jonge leeftied is dat besef tot mie deurdrongen, as moeke ons bevubbeld opgewaarmde boontjes veurschuddelde. Smuik naargens noar. Of, as in t loate veurjoar eerappels op t laand stonden te bluien en wie de leste verschrompelde keldereerappels op toavel veurschuddeld kregen. Hou krigst dat, ast al nait lekker rokt, deur de keel. Mit vlais oet de weck was t n zulfde verhoal, dat was ook nait te kaauwen. As k der aan terogge denk, wat ik in mien jonge joaren aal slikken mos, den lopt mie de griezel nog over de graauwel. Dat ik as kind broodmoager was, mag den ook gain wonder haiten.
‘Mor luipst over van energie en was t nooit zaik,’ het mien mouder mie loater wel verteld, as k heur mien vrouge eetfrustroatsies veurlegde.
Tegenswoordeg is alles wat mit ( gezond ) eten te moaken het en dus ook in t verlengde doarvan diëten n verdainmedel. Doarbie komt ook nog, dat lu doodgooid worden mit recloames over voedings-supplementen. Bekìnde BN-ers willen ons groag loaten leuven, dat wie nait zunder de vitaminen en mineroalen van t deur heur aanprezen drankje, pilletje of poedertje kinnen. Fabrikanten binnen loze lu, dij waiten wel hou zai heur product aanpriezen mouten.
Moaken zai gebroek van t faait, dat mìnsen goudgeleuveg binnen?
As je gewoon eten, hè’je aal dij ekstroa touvougens toch nait neudeg?
In bieloage van zotterdagkraante van 27 juli heb k n stok lezen van Ter Braack. Hai perbaaiert dudelk te moaken, datter voak gebrek aan bewies is of n supplement aiglieks wel waarkt.
Hai stelt:
‘Veur gezonde mìnsen moaken touvougens gain verschil.’
Mor nait alles is onzin:
‘Kinder hebben boat bie vitamine D….’
En dou’k dat las, wuir k onwillekeureg teroggevoerd noar t Pekel van mien jeugd. Dat haar mien mouder dus wel goud bekeken, want elke mörgen kregen wie n poar druppeltjes oet n broen fleske op n theelepeltje mit suker. t Smuik in elk geval beter as dij volle eetlepel mit levertroan. Slikst t omdast as kind niks in te brengen hest en omdat die veurholden wordt dat t goud veur die is.
Dat was dou zo en tegenswoordeg nait aans. Nog ain keer Ter Braack:
‘Mit t aanpriezen van supplementen, mor bevubbeld ook van homeopatische producten bevinden wie ons op n gliedende schoal.’
Perbaaier as gewoon mìns oet alles watter op internet aanboden wordt mor ais wies te worden.
Zol t nou aans wezen as bevubbeld 50 of 100 joar leden?
t Zel nou roem 60 joar leden wezen, dat ik op n dag mit boderieder mitreden bin.
t Was al vroug dag, dou k achter de kont van t peerd noast boderieder op de bok ploats nam. Eerst aan landskaant richten Nij Pekel waren wie nog mor net Aalbion veurbie, dou bode aan de teugel trok. Hai kraabde zok ais onder de pette, schudde wat mit kop en zee dou:
‘Moust wel even over Wieskedraai noar Baalman lopen, mien jong. Hai het t bodebord in etaloazie van drogisterij stoan.’

Noa t luden van winkelbèle zag k Baalman oet achterkoamer kommen.
‘Hebben ie wat veur bode Middel mit te geven?’ vruig k vrundelk.
Zunder mie aan te kieken, gloop hai deur etaloazieroete noar boeten, rekte zok nog ais goud oet en zee dou mit gestrekte aarm noar boeten wiezend:
‘As hai wat van mie mitnemen wil, mout hai t zulf mor op kommen hoalen.’
k Vond t n vrumde bodschop, dij k òflangen mos en noa laank noadenken is Middel mit zichtboare muite en n gezichtsoetdrokken, dij op störm en onweer wees van de woagen stapt.
Veur mien gevoul is e aiwen votbleven en wie waren ja nog mor net aan de rit. Dou k bode noa laank wachten op t smale battentje kleppern heurde, zag k, dat hai behaalve n lutje deuske onder aarm n gezichtsoetdrokken mit zok mitdruig, dij t schierste weer van de wereld veurspelde. Aans as wat ik van hom wìnd was begon hai votdoadelk te proaten:
‘Goh, wat was dij Baalman poeslaif.’
En noa n körte onderbreken kwam t haile verhoal deroet.
t Was al meer dan n joar leden, dat zai roezie kregen haren over n bestellen, dij Middel in Winschoot òfleverd haar. Volgens Baalman was Middel veuls te roeg mit t pakket omgoan en was der wat tiggelwaark kepot goan en hai wol dij schoa op boderieder verhoalen. Op zien beurt haar Middel zegd, drogist haar zien boudel gewoon beter inpakken mouten.
t Rezeltoat: gain schuld, gain geld terogge.
Woarom winkeldeure nou weer veur de boderieder openston, was nait ter sproake kommen.
In achterkoamer haren baaide manlu, zunder woorden deraan voel te moaken de vrede taikend, onder t genot van n kop kovvie.
‘Nog aaltied swaart?’
Middel haar nog zegd:
‘Baalman, k hoop dastoe der wel n flinke schep Buisman in doan hest.’
En Baalman haar doarop antwoord:
‘Doe waist toch wel, dat wie van Baalman van de touvougens binnen.’
Doarop was hai haard begund te lagen.
‘Mor k vertraauwde dij verrekte Baalman toch veur gain half stuver. Waist nooit wat e die deur de kovvie klaaid.’
Mien gezichte mout hoast ain groot vroagtaiken west wezen en dat was weschienlek de reden, dat Middel t mie oetstokte.
‘Hai het der n handje van mìnsen, dij e nait lieden mag, n scheutje Hoarlemmereulie in de kovvie of thee of net geliek wat te doun. En dou t inschenken van de kovvie ook nog zo laank duurde, bin k goan twieveln. Nait allendeg over de kovvie, mor ook over dit plötse bezuik.’
Bode Middel, in normoale doun al nait laank van stof, was nog nait oetverteld.
‘Dou e bie mie aan keukentoavel zitten ging en vruig hou t der heer ging, heb k hom n verhoaltje op maauwe speld. k Heb zegd, dat ik leste tied zo’n last van winderghaid haar en k heb, omdat ik doar toch was, vroagd of hai in de winkel gain deuske mit t femielierecept van Worrelboers kruden haar. Nou, k zel die vertellen, hom was gain koare aan hakken bonden en veurdat ik derop verdocht was, stond t deuske mit t bekìnde petret van zien mouder Jacoba Maria Wortelboer op toavel.’
Middel luit mie vol trots t rode deuske zain en zee dou cryptisch:
‘Mor hai was nait zo snel terogge, dat ik kovviekopkes makkelk verwizzeln kon.’
Van Hoarlemmereulie en Worrelboers kruden haar ik tot dat mement nog nooit heurd. Ainegste wat ik mie van dij dag nog herinnern kin, is, dat leste stop bie ‘Hoantje Pik ’op t Zuudveen laank duurd het. Veur mie n gloaske prik en veur hom n borrel. Of twije, denk ik.
Op weg noar t leste adres, Winschoter stainfebriek, pruit Middel deur linnen en wollen, alsof hom n last van scholders valen was. Van winderghaid en moagkrampen was niks te maarken.
Dat ik hail loat thoes was, is mie deur mien mouder nait in dank òfnomen.
n Dag of meschain wel doagen loater heb k, zo onschuldeg meugelk, bie heur informeerd, woarom der bie ons op bozzem, noast de moagzoer-remmende rennies en t vitaminedruppelfleske gain deuske mit Worrelboers kruden ston.
t Antwoord was kört mor krachteg:
‘Wie hebben ons aigen middeltjes.’

t Is de zundag van Harry en Sifan, mor woar k van Harry nait aans verwacht haar, dat hai drij golden medallies winnen zol, doar was t bie Sifan doemen draaien en noagels bieten.
‘Kippenvel,’ chatte mien old-kollegoa kört vanoet zien nije woonstee in Spanje, vlak noa de marathon.
Ik was wat oetgebraider in mien reactie en antwoordde:
‘Echt wel.’
k Heb haile dag mit, wat ik t best omschrieven kin, n trotsk gevoul rondlopen. Zokse mooie sport.
Tussen de wedstrieden deur, Harry en aander boanrenners mozzen ja nog in de boane kommen, heb k toch nog wat oet stee zet. Nait zo spectaculair, mor flèzzentun mos neudeg leeg.
Zo komt t dat ik vlak veur de middag mit n rammelnde bodschoppentazze op pakjedroager richten Kielster glasbak fiets. Nait omdat ik, zoals Harry hoast op de kette heb, mor k bin oardeg wat sneller dan de drij boten, die op weg binnen noar ‘Haalfstuverbrogge’. In t veurbierieden lees ik dat middelste boot de noam ‘Kookaburra’ dragt.
Even bin k slachtovver van n körte verwarren, mor k herstel mie gaauw en hail langsoam kommen de woorden en de melodie van t kinderverske weer boven. Ik zong t vrouger mit de kinder in de klazze en automoaties begun k te hummen:
Kookaburra sits in the old gumtree
Merry, merry king of the bush is he
Laugh, Kookaburra, laugh
Kookaburra ……….
Dat mie leste zin nou nait in t zin schaaiten wil, frustreert en hou k ook perbaaier en componeer, de leste vief woorden kommen nait bovendrieven.
Noa t glasgekletter blief k noast fietse bie daipswaal stoan om te zain hou brogwachter brogge omhoog toakelt. t Duurt den ook nait laank dat drij boten zok in bewegen zetten. Ik zit nog aal vast aan n verloren tekst. Van opgeven kin gain sproake wezen en hou roar t meschain ook klinken mag, as ‘Kookaburra’ op vief meter is, heb k hom te pakken. Om t soamen mit stuurman en vraauw te vieren zing ik baaide leste zinnen oet volle borst:
‘Laugh, Kookaburra, laugh
Kookaburra, gay your life must be.

t Kin netuurlek wezen, dat de woorden der in mien enthousiasme wat onzuver oetkwamen, mor datter van boord gain enkele reactie kwam, haar k nait verwacht.
‘Nee, stuurse stuurman was gain lachebekje.’
Dou k zoadel weer onder kont haar, was k stoenske man al laank weer vergeten, mor t verske nait. Soms hest dat, dast n taimke nait weer kwietroaken kist en om t feest van herkennen te vieren, heb k bie thoeskomst mit mien kleuterjuf – t is ja n kleuterverske – t laidje nog soamen zongen.
Vandoag heb k mie verder in de Austroalische lachvogel verdaipt, k heb zulvens mien olde swaarte map mit alle schoollaidjes van zolder hoald. t Vaarregelg verske haar k ooit zulf op noten zet en tougelieks schoot mie in gedachten, dat ik ‘Coockaberry’- zoals k per abuus schreven haar – ook wel as canon mit kinder in de klazze zong. Was nog ais wat aans as ‘Brouder Jokkop’.
Woar k kommende tied noar oetkieken mout is n vèrre femilielid van de kookaburra.
Kiek, da’s t veurdail van internet, want as t snuustern gaaist, komst tot ontdekken, dat onze ijsvogel tot dezulfde vogelfemilie heurt. En ijsvogeltjes vlaigen hier vervast bie t visvolle Kieldaip.
t Is, as k dizze leste woorden optik sikkom 12 uur ommiddag.
k Heb der over prakkezaaierd of k vandoag nog n berichtje noar Gretha, mien old buurwichie van Komnijsterwieke sturen mout. Zai woont al n levenslaank in Austroalië en t kin hoast nait aans, zai het de kookaburra vast wel ais mit aigen ogen zain.
k Loat der mor bie, want veur heur is t nou bèregoanstied. Meschain lees k heur antwoord vanoavend en aans mörgenvroug wel.

‘Wat n geweldig idee,’ docht ik van de week, dou k bericht onder ogen kreeg van onthullen van fotoborden over ‘Pekelder parels’. Bewonersinitiatief om Pekel op de koart te zetten verdaint hulde. Der binnen ja zoveul mooie plekken, woar Pekel trotsk op wezen mag.
Alsof t nait op kon. Veurege weke ston der ook al zo’n joechaai-verhoal in dagblad:
‘Pekelderdaip liekt op n wotterhortus.’
Woar ooit elkenain de pest aan haar en schaan sprak over voelwotterdaip gruien tegenswoordeg wotterpest en veulkleurege lelies in t zulfde daip. Zoveul gruin in helder, schoon wotter is veur n old Oldpekelder, opgruid mit n klaaibolle dij sporen in daip trekken kon, hoast nait te bevatten. Dat bootjevoarders en zulvens viskelu tegenswoordeg begunnen te kloagen over onderwotterwildgrui vindt zien oorzoak in t slechte onderhold van broggen. Dij worden dus ook nait meer ophoald of òfdraaid. t Was ook ja nait vertraauwd om mit boot of jacht deur t Pekelderdaip te voaren. Zolst mor mit schroef of kiel vast kommen te zitten.
Zo komt Pekels levensoader, Pekels mooiste poarel, toch weer in diskrediet, net als de spreuk in t gemaintewoapen:
‘Hold voart der in mit vaste haand’
De vroag is nou den ook:
‘Hou overleeft n echte Pekelder dizze (broggen)ellìnde.’
Want wees mor eerliek, kist wel honderd fotoborden aan kaant van weg zetten, as t toeristen, dagjesmìnsen of touvallege pazzanten niks te baiden hest, den vaalt der veur zokse lu niks te hoalen.
Al doagenlaank prakkezaaier ik mie suf, of ik aan t poarel-verhoal – in broggentoal – gain ekstroa pozitieve draai geven kin.
Guster ree ik op n Ommelandse raaize van Maiden via Kibbelgoarn richten Pekel. t Is meschain roar zegd, mor t is den net of k n olde foto binnenrie. Den zai k links wottertoren, in t midden Willibrordus en rechts schösstainpiepe van stainfebriek Stroaten. n Drij-ainhaid, dij zok al sunt mien jeugd as n skyline in ain ogen-blik aan mien ogen ontvoldt. t Voult nog aaltied, ook noa viefteg joar as thoeskommen.

k Wait t nait wizze, mor ik kin mie hoast nait veurstellen dat dizze drij ankers nait opnomen binnen in t Pekelder poarelpergram. Alle drije aan of in elk geval stoef aan hoofdoader, t Pekelderdaip.
Of k guster op mien fietstocht deur t Pekelder achterlaand deur n vrumd vlaigbeest prikt bin of dat n onbekìnd virus mie aanstoken het, sunt gusteroavend en ook òflopen nacht het zok n onrust in mien heufd nuzzeld, woar k mor stoer mit omgoan kin. k Zel t wat dudelker oetstokken, der het zok vannachts n vraauw aan mien bèrekaant opsteld, woar k, as k deraan teroggedenk, nog baange van worden kin. Nait zo mor n vraauw, mor aine mit hoar om de koezen, n buusdouk op kop en n drijtand in haand, dij aingoal zulfde zin as mit n repeteergeweer op mie òfvuurde:
‘Doe bist toch schriever en schrifst toch ook toneelstokken. Astoe van plan bist Pekel in de voart van t volk mit te nemen en mìnsen noar Pekel lokken wilst, moust ais aan ons, Maidemer vraauwlu denken.’
‘Wat n roar wief,’ docht ik en dou k opzied keek en Arineke rusteg heurde oamen, vruig k mie òf, woarom zai nait wakker wuir van t gebölk van dat vrumde mìns.
‘En mag k vroagen, wel ie den wel binnen?’ heb k toerloos roupen, mor t haar gain zin, t wief in heur laange jurk dee net of zai mie nait heurde.
Sloapkoamerdeure het zok nait bewogen en hou zai oet beeld verdwienen kon, is mie nou nog n roadsel. Meschain bin k gewoon weer in sloap sukkeld, mor bie t wakkerworden kwam t ploatje van onbekìnde en toch aiglieks ook weer bekìnde vraauw in alle heveghaid terogge.
t Het mie n bult zuikwaark köst om heur op te sporen. Maidemer vraauw komt oet t verhoal ‘Vraauwenvictorie in t veen’ van Haarm van der Veen en is taikend deur Geert Schreuder. t Verhoal is snel verteld:
In de stried om de Pekelvenen, rond 1600, tussen Maidemer boeren en Pekelder törfstekers kraaien Roegbainders victorie. Dat zai boeten Maidemer vraauwlu rekend hebben, wordt noa n zetje dudelk, as dijzulfde vraauwlu mit drijtand, heuvörk en aander boerenwaarktugen heur kirrels kommen bevrijden.
Ik heb t verhoal oet laankmanstied wel drij, vaar keer lezen en hail langsoam is t besef bie mie boven komen drieven, wat vraauw vannachts aan mien bèrekaant het perbaaierd oet te leggen.
‘Doe bist toch schriever …….’
t Liekt mie n haile klus.
Boetendes is t ook nog zo, k huif mie netuurlek niks te loaten zeggen deur n vraauw oet Maiden, zeker nait as t waist, dat zai onze veurvoadern oardeg op t jak geven hebben.
En toch, as k alles goud op n riegie zet en t begun weer oppak, is t in wezen n goud idee.
Houveul poarels zollen der nait onder t stof of aargens verbörgen in bouk of in t veen te vinden wezen, woar wie mit nander ons Pekelder verleden weer op de koart zetten kinnen. Noamen en verhoalen genog.
Wie mouten t der nog mor ais over hebben.

Soms kin k mie nait aan de gedachte onttrekken, dat t meertje aan Veendammerweg, n stokje deurtrokken Borgerswold n oefenstee is veur aankommende draglinesjefeurs. n Speulploats veur jonge, nog onervoaren groafmachinisten?
Ik kin mie zo veurstellen, datter plannen liggen om n aanleghoaven bie t restaurant ‘The ranch’aan te leggen. Mocht dat werkelk zo wezen, den kin k vast veurspèllen, t mouten wel lutje bootjes wezen, dij doar aanmeren. Jammer genog, veur windjammers zel t gain aanlegstee worden. Nee, t zel vervast gain Saint-Tropez aan Laangeleegte worden, mor zoals t wottertje der leste tied bieligt, is t n aarmzoalege boudel. t Is n kwestie van òfwachten. k Hold mie aaltied veur, Blaauwe Loper aan Beneden Oosterdaip het ook n laange aanloop neudeg had om tot volle wasdom te kommen. Hoaventje bie Borgerswold kin ook best n laange-oadem-project wezen. Toukomst zel t oetwiezen.
Zundag veur n weke zag k op schaaiden van gele wotter en hoge zandbaarg wat kinder speulen en docht onder t veurbierieden:
‘Wat is der mooier veur kinder dan zaand en wotter. n Beetje ploetern in t ondaipe wotter en koeltjes en kenoaltjes groaven in t goldgele zaand,’ dou zok plöts n onverwachte zaandlawine lösmuik van hoge baarg.

k Schrok mie n ongelok, trapte automoatisch rempedoal in en zag in n snelle blik, dat kinder rusteg deurspeulden. Ik docht nog:
‘Kinder binnen nait zo snel onder indrok.’
Of zol t zo wezen, dat kinder gewoon gain gevoar zain.
Gelokkeg was t goud òflopen, mor onder t deurrieden bleven mie zörgelke gedachten deur de kop spouken. t Haar ook aans òflopen kind. Zaand is n onveurspelboare speulkammeroad en veur zover ik zain kon, was der gainaine in de buurte, dij touzicht huil.
Meschain is t onneudege zörge west om aandermaans kinder. Dat t incident mie doagen bezeg holden het, ligt in t verleden, in mien verleden opsloten, dou zaand wel ain noodlottege speulkammeroad bleek te wezen. En ook zoveul joar noatied mout ik nog aingoal weer constateren, dat trauma’s nait vot te poetsen binnen, woarmit de vroag bovendrieven kwam:
Mos k aigender van t restaurant aiglieks nait inlichten?
Of meschain wel aigender van t project? Zien noam staait ja mit koieletters op n groot bord schreven.
Veur t zulfde geld is gemainte verantwoordelk.
Wat mie tegenholden het, maiste klachtenbero’s binnen voak en dus nait allendeg in vekansies sloten. Mor wat nog veul meer demotiveert, is t faait, komst voak in n òfschoefsysteem terechte. Verantwoordelken geven nait thoes.
Veur mie is t dudelk en doarom dit verhoal:
‘Speulende kinder heuren nait thoes op zandwaark-lekoatsies.’

Omdat t leven van mìnsen van gewoontes aan nander hangt scharreln wie rond tien uur al over Sapmeerster maarkt. t Is n vast rondje, dat wie lopen en k heb zo t idee, dat maarktlu ons noa n joar zo langsoamaan wel herkennen.
Plannen om snommedoags noar Zuudloarder maarkt te goan, blieven laank doelloos in de locht hangen. t Was òflopen weke n bandege weke en n dag rust zel ons nait slecht bekommen. Tegen haalf twije zit ik verdaipt in zotterdagkraant, as k maark dat Arineke wat onrusteg in hoed wordt. t Duurt nait laank veurdat onverbiddelke vroag komt:
‘Hest nog zin om noar Zuudloaren te fietsen?’
Zuudloaren is dichtbie, zin is vèr te zuiken, mor haile middag rondhangen is ook gain aangenoam veuroetzicht. Zo komt t dat wie even noa twij uur, t is nog gain haalf uur fietsen vanoet Kiel, op Zuudloarder ‘Maarkt van Melk en Hunneg’ lopen.
Wie binnen nait ainegsten en nog mor net aan loop, lopen wie tegen twij old-Wiekster dörpsgenoten aan. t Is n zet leden, dat wie mit mekoar proat hebben en wie hebben genog zoaken oet te wizzeln. Mìnsen blieven mìnsen en dus nijsgiereg. Benijd noar t wel en wee van heur femilie komt proat ook op de zörg veur olders. In dit geval olders mit dementie.
As wie al laank en braid òfschaaid nomen hebben van old-Wiekster bekìnden en rusteg over maarkt koiern kom k nog even terogge op dat gesprek en zeg tegen Arineke:
‘k Heb der nog even over noadocht, mor waist wel, dastoe van ons varen ainegste wast, dij gain older haar of het, dij aan Alzheimer lee?’
t Holdt mie bezeg. Gelokkeg binnen omstandeghaiden dusdoaneg, t is schier weer, mìnsen om ons tou lieken vrolek en tevree en omdat maarkt zoveul budt, wat mìnsen’ haart begeert, bin k vervelende prakkezoatsies ook zo weer vergeten.
t Duurt nait laank, veurdat twijde bekìnde ons in de muide lopt. Onze levensboomschilder. Vrijdag nog haile dag kind aan hoes, lopt zai nou te flierefloiten over maarkt.
‘Dat hestoe zeker òfsproken,’ heb k Arineke noa kennismoaken stiekom toufluusterd.
‘Joa en dat heb k die ook verteld,’ was t körte antwoord.
Dat je zokswat nait ontholden.
Ik voul mie vanòf dat mement viefde rad aan woagen en zuik zoveul meugelk mien aigen weg. Wat mie interesseert, is houst mit n voelcontainer en wat wurms oet toene, gruinòfval composteren kist. Was k nait op fietse west, haar k vervast n vogelnestkastje van zo’n handege knutseloar kocht.
t Blift op t ìnde van de rit bie n fleske Mede, hunnegdraank, omdat zeun binnenkört joareg is en dat zo lekker vindt.
Wie breken mit in achterheufd, noar loater bliekt onterechte onweersveurspèllens, tegen vaar uur t gezelleg maarktbezuik òf en vinden op t drokke terras mit ons drijent nog net ain vrij toaveltje. Wie proaten mit schilder nog wat over t vervolg van onze levensboom. t Wordt n biezunder experiment, zo het schilder ons al verschaaiden keren verzekerd. Dit keer dragt boom, nait zoals onze levensboom op boetenmure van t hoes op de Wieke gewoon bloadern, mor wordt hai behongen mit deur heur bedochte tierelantijntjes én op ons verzuik, òfbeeldens oet ons leven.
Woarom wie zo hechten aan n levensboom? vruig ons lestent aine.
‘Wat n roare vroag,’ docht ik achterdochteg, ‘woarom zuiken aanderlu aaltied van alles aargens achter.’
Noazuikwaark leverde verrazzende rezeltoaten op. Levensboom het n laange historie, woar mìnsen, elk vanoet heur aigen geleuf of levensovertugen n aigen symboliek aan koppeld hebben. k Zel der votdoadelk mit veur n dag kommen, doar is t ons nait om te doun. Wie binnen gewone Grunnegers, optrokken oet veen en zaand en n tikkeltje klaai om boudel bie mekoar te holden en vinden n boom gewoon mooi. Net geliek of e nou in toene staait, op n boetenmure schilderd is of zok in ons nije hoes op koamerwand ontwikkelt.

Zotterdag binnen wie op weg van Zuudloaren noar hoes van t padje roakt. Hebben bewust d’òfslag via t nije project ‘Tussenwotter’ nomen. Op t onderlopen laand staait n mooie rechte riege bomen bloaderloos te verkommern in t ondaipe wotter. k Bin der even stil blieven stoan en Arineke het n foto nomen.
Joa, ook zo’n beeld kin mie bekoren.

‘Willen ie mien katten vrijdag wel even verzörgen?’
Soms is n vroag nait echt n vroag, want nee zeggen voult as n honds nee, komt gewoon nait bie die op. Wie doun t wel voaker as zeun n dag aan de riddel is. En waark hest ook nait van baaide bruiertjes. Gefst heur n bakje kattenvreten en wat wotter en kloar is Kees. n Kattenbakke verschonen huift nait, want zai binnen wìnd om bie buren of nog verder vot n koeltje in toene te groaven. Ik bin wel ais jaloers op zeun, as ik thoes weer mit n volle kakbakke richten gruincontainer loop.
Da’s dus t verschil tussen n boeten- en binnenkatte.
Omreden dat Arineke nait allendeg thoes mor ook bie zeunlaif aaltied wel wat te reddern het en ik den voak t idee heb, dat ik mor wat in de wege loop, kais ik de verstandegste weg en keudel wat deur toene. Veurtoene, wel te verstoan, achtertoene is noamelk van stain. En ook al is zien toene nait groter as n pozzegel, tussen de bloumen gruit genog aander waark. n Klaaine inschatten moakt dat ik even loater mit schovvel en haark aan de slag goa, as k Arineke achter veurkoamerroete zai speren. Zai het n staarke wiesvinger en ik, haalve zole, bozzel weer om t hoes tou noar achterdeure. Doar krieg k de vroag veurlegd:
‘Hest tussendeur tied om kattendekens te bozzeln?’
‘Weer zo’n vroag, woarst gain nee op zeggen duurfst,’ denk ik bie miezulf en zeg mit n onderdrokt vergrèlde stem:
‘Ach, toene kin ook ja wel even wachten.’
t Is voak de toon dij de meziek moakt, mor ik krieg nait t idee, dat mien bedoulen echt overkomt.
‘Hest ook n handeg handschrobbertje,’ wil ik nog vroagen, mor as k deur keukenroete noar binnen gloep, zai k dat de poetsvraauw in Arineke al mit kop onder t aanrecht zit.
Ook t ‘Ach, den zuik ik zulf wel even,’ blift aargens haalverwege achterdeur en keukenkastjes hangen.
Mit n handbozzeltje, dat zok op n filaine menaaier tussen t gruin en prachteg wit van n hortensia verstopt haar, heb k stief waark om Donalds sloapkuzzen te onthoaren, as der inains zo’n ieselk geluud vanoet de keuken mien oortjes taaisterd, dat ik volkomen lamsloagen roak. Mien hazzens doarentegen moaken overuren. Verschrikkelke beelden schaaiten as weerlichtflitsen deur mien kop en t duurt volgens mie wel n aiw, veurdat ik moud hervonden heb om keuken binnen te lopen.
Nog aal baange dat Arineke, toch maist weschienleke aanstichtster van t schrikaanjoagend gebölk, tegen de vlakte goan is, registreren oog en oor twij dingen. t Ain is n zacht zoemend geluud, as van n ieme, dij mit n kwoadoardeg gezoem aingoal tegen t roam botst. t Aander is n trankiele Arineke, dij op knibbels mit n tevreden gezicht kastdeurtjes aan t poetsen is.
As k heur vertel over deurstoane angsten, vaalt zai hoast flaauw van lagen en onder t noasnokken wist zai op n zacht zoemende swaarte triezel, dij rondjes over de vlouer moakt as n volleerde danser.
‘En dij angstkreet van die?’ informeer ik belangstellend.
Even trekt der n duustere wolke deur t hoes, as zai zegt:
‘Hou zolstoe reageren as der inains, in n lege koamer aine vlak achter die staait, dij tegen die begunt te proaten.’
Doader trekt op datzulfde mement n klaain rondje om stoulpoot en k verboas mie, hou hai noa wat gefruzzel deur t potenbos onder keukentoavel de weg weer terogge vinden kin en weer vrolek zien rondjes deur d’koamer walst.
‘Wat n oetvinden nait?’
t Liekt Arineke ook wel wat:
‘Hai zogt ook hoogpoleg tapijt’.
Ik heb t nait zo op dat nijemoods gedou.
‘Hai kin zulvens de vlouer nat òfnemen,’ perbaaiert zai mie nog ais van t nut van zulfsturende stofzoeger te overtugen.

Wie binnen t der nog nait over ains. Overleggen nog mit ons daaier, hou zai in dizze haile diskuzzie stoan, mor k bin baange, datter nog n bult wotter deur de zee spoulen mout, veurdat der zo’n stofzoegrobot in ons hoes regaaiern mag.

‘Bie midsummer heurt n midsummerkapsel,’ besloot ik guster, dou wie op weg waren noar onze kapster.
Dat zo’n besloet bie mie nait mor zo oet de locht komt valen, mor t oeteindelke rezeltoat van n laange overdenken west is – ie maggen t leuven of nait – het te moaken mit hondsdoagen.
Ik zai vroagtaikens?
Loat mie t zo zeggen, ik bin nait biegeleuveg, mor praktiek het oetwezen: as eerste dag van hondsdoagen, dit joar 20 juli, n schiere dag is zunder regen, den blift t tot ìnde hondsdoagen, 19 augustus mooi weer. En omdat t zotterdag toch redelk waarm was, t voulde veur mie zulvens tropisch aan, besloot ik guster in auto, noa aal dij laange prakkezoatsies toch mor n extreem körte kop te loaten knippen.
k Mag traauwens geern bie kapster in stoule zitten. Sunt de tied dat wie nait meer op de Wieke wonen, is zai behaalve knipvraauw ook geknipt om as deurgeefloek te fungeren van doagliekse dörpse roddel en achterklap, woar k aans nooit achterkommen was. Zai kin tougelieks proaten en braaien en moust onder t luudruchteg knippen wel dien verstand derbie holden, aans mist de belangrieke faaiten ook nog.
Arineke en ik waren de eerste pasjìnten van de dag. Onder tied, dat wie t ‘stain-pepier-knipscheer’ spelletje speulden, wat ik won en dus as eerste in de stoule mog, ritste zai zok in heur knipschoet. Noadat zai mie grotendails onder t kapklaaid verbörgen haar, zag k heur in spaigelbeeld zuiken noar t kappersrubber. Knipkroag bleek nog in kaaste te liggen, mor dou zai mie swoare rubbermat over de scholders vlijde, sloakte ik n, hoast nait te onderdrokken daipe zucht. Van verlichten.
Veuroetkiekend zag k achter mie n glimlaag over heur gezichte trekken en wos:
‘Ik bin nait de eerste, dij zok onder t juk van swoare knipkroag zo makkelk ontspannen kin.’
Vrouger was t aans. Den kreegst eerst n nekpepiertje, n soort manchet om haals. n Strakke, ietwat elastisch stokje pepier, dat noa t vastplakken om kapmantel drapeerd wuir. Kreegst tenminnent gain lözze jeukhoaren in de nekke of in t boesderoen mit noar hoes.
Vanòf t mement, dat wie guster weer noar hoes reden, zit ik mit t probleem van dij swoare knipkroag. Aiglieks bedould as beschaarmen veur t knipklaaid, liekt t ook n onverwachte mentoale functie te hebben. Ook al is t waitenschappelk nait bewezen, t blift n roare gewoarworden, dast deur n swoare last op aines scholders te leggen de persoon ontlast.
n Massage veur de ziel.
k Vroag mie nou al 24 uur òf, of k guster meschain extroa gespannen was, mor kin doar gain pazend antwoord op verzinnen. As k mien oor te luuster leg bie mien aigen vraauw, krieg k allendeg mor blikken vol onbegrip over mie hìnstört. Mit aander woorden, zai vind t mor onzin.
Dat ik guster op terogweg wel degelk de weg kwiet was, is aans zunnekloar. Dou k nait de snelste weg noar Kiel koos, mor over de bulte van Tonckelweg noar de Wieke ree, kreeg k de board der flink òf van Arineke:
‘Woar wolstoe nou hìn!!’
Pas bie t zain van n vrumde blaauwe auto op oprit van ‘ons’ hoes op de Wieke wuir k weer wakker.

Swoare knipkroagen kinnen bliekboar dus tot vrumde situoatsies laaiden.
k Heb om volledeg en goud veurberaaid te wezen op kommende haite doagen, in hoes boardtrimmer oet kaast hoald en heb de board der ook nog mor òfschoren.

‘Oh, ik bin zo aan vekansie tou,’ – daipe zucht – of ‘k Sleep mie leste doagen deur t waark hìn,’ – nog daipere zucht – binnen zo van dij opmaarkens, dij mie nait onbekìnd veurkommen.
‘Zollen lu dat echt zo voulen?’ heb k mie voak òfvroagd.
Dat zai t zo stoer hebben? Of zol t aal noa-oaperij, noaproaterij wezen. Ik kin allendeg veur miezulf spreken, mor ik koos der aaltied veur om eerste weke van (school)vekansie in alle rust even op oadem te kommen. Zunder dat ik t woord broekte: om te ontstrezzen.
Guster was t dus eerste vekansiedag, mor veur mie n dag as alle doagen. Ik heb gain klokke neudeg om vèr veur zeuven al in t ìnde te wezen. Wat mouten hondjes wel denken, as zai n uur of nog langer op heur brokjes wachten mouten.
k Bin al drok in de weer mit loakenrek vaarven, as eerste stommelderij in t grote veurheus zok aankondegt.
‘Sloapkoppen.’
‘Da’s nou vekansie,’ zegt mien bloudaigen kind.
Heur honden binnen dus wel twij uur achter op t schema, k zeg t aans:
‘Dou t mor rusteg aan, vermui joe nait.’
t Duurt gain twij menuten, as Anna veur open roete van mien waarkkoamer staait en mie streng tousprekt:
‘Wij zijn geen slaapkoppen.’
En om heur verhoal kompleet te moaken:
‘Wij staan altijd om 6 uur op en jullie pas om 7 uur. Daarom mogen wij in de vakantie best eens een keer uitslapen.’
Woarvan akte.
Vaarverij is doan, as de femilie aan de broodtoavel zit. Wat zok verder dij dag in de grote toene òfspeult, doar heb ik gain zicht op. Ik heb t stoer mit n brandende zunne op de kop om vervelend onkruud en onberekenboare branekkels oet beukenhoag te trekken. Ondanks handschounen blieven branekkelbulten mie nait bespoard.
‘Dat wordt dammeet edik deppen,’ woarschaauwt mien aigen beterwaiter.
As k net op kop stoa, om branekkelworrels in dichte hoag op te sporen, blift buurman van n poar hoezen verder bie mie stoan. Hai is verlegen om n proatje, ik heb nait zo veul te vertellen. k Heb mie ja veurnomen om veur de middag kloar te wezen mit dit pokkewaark.
Noa t broodeten maark ik, dat t waark mie veul energie köst het. k Heb laampe oet en besloet, wat ik zo geern nog wel ais vergeten wil, mie in houk van baank te nuzzeln.
‘Even sloap deur leden,’ beloof k miezulf.
As k te laank liggen blief, voul k mie haile middag lamsloagen en doar heb k op mien menaaier gain tied veur. Wie mouten snommedoags noamelk nog even mit Arinekes nije brille noar de dokter. Brillendokter in Veendam.
t Is schier fietsweer en ook al begunt t op terograais wat te betrekken, wie nemen de tied om op ons favoriete bankje, mit zicht op Kaalkwieke pauze te nemen. Ook al binnen baarms van t slootje körtsleden jammer genog ontdoan van rait en kattesteert, t ploatje, dat wie veur ogen hebben is n foto weerd. Dichtbie dwarrelt n prachtege, veur mie onbekìnde vlinder, van t roazende verkeer op Kielsterachterweg hebben wie gain hinder. Ik bekiek t panorama dat zok veur ons oetspraaid mit de blik van n voyeur. En geniet. Ik heb t idee, wie zitten in n vacuüm, n luchtledeg, n wereld zunder geluud, woar alles zok op grote òfstand òfspeult, as der inains n labradoedel om hörn komt stoeven. Tougelieks is t doan mit onze innerlieke rust. n Hond allendeg kin n verdwoalde hond wezen, meschain het aine – t is ja vekansietied – hom wel oet auto zet. Verdere prakkezoatsies en eventuele scenario’s blieken overbodeg, omdat der op dat mement ook n jongkirrel aan komt lopen. In tegenstellen tot onze onrustgevoulens is de boas volkomen ontspannen. Hai moakt ons dudelk, hai nemt elke dag de tied om mit de hond aan de wandel te goan. Goud veur hond en mìns.
Zo jong en al zokse verstandege proat. Stress veurkommen is beter as stressklachten opbaauwen.
‘Draai die nait zo op, den moust ook weer òflopen,’ woarschaauwden grootolden mie vrouger al.
Zai konden t waiten. Zai leefden heur leven, in n vast doaglieks ritme. Stonden vroug op en gingen vroug op bère. Op vekansie binnen zai nooit west. Ain keer binnen zai op n mooie zundag bie ons op camping west. Opa in zien beste sundoagse pak, oma in heur netste jurk.
Of zai t dij dag ook noar heur zin had hebben?
Dat heb k heur nooit vroagd.

Opstoan mit n lege agenda kin aanloop wezen tot n rustege dag. Gain òfsproaken op t pergram, dij die haile dag op klok kieken loaten en dij die voak al vèr vanteveuren onrusteg in hoed moaken, zörgen veur n ontspannen open van de mörgen.
As k net kraante aan kaant legd heb en mie òfvroag of t al tied is veur mien eerste kop kovvie, wordt der vezichies op koamerdeur klopt. k Roup gewoontegetraauw:
‘Binnen,’ en besef, dat automatismes n levenslaank automatismes blieven.
t Is Ilse, dij mien mörgenrust versteurt. Zai glopt om deure. Te oordailen noar heur grote ogen en heur redelk rode konen, mout der wat aargs beurd wezen en in sneltraainvoart schaiten mie de maist vervelende gedachten deur de kop. k Wacht even òf en noa n daipe zucht, heur k heur zuchten:
‘Ik moet vanmorgen om kwart over negen naar bloedprikken.’
Ain blik op klokke vertelt mie, t is ain menuut over negen. Schounen stoan nog onder toavel en twij menuten loater loop ik mit oldste klaaindochter en roeg hoar op de kop noar d’auto. Opa staait aaltied op stand stand-by.
Onderwegens krieg k t verhoal van heur onverwachte overvaal te heuren. Zai het wel de wekker zet, mor dij is nait òflopen. Denkt, dat zai d’oavend der veur heur pa wel verteld van heur prikòfsproak, mor wait dat nait recht zeker.
‘Moakt nait oet, k was ja toch wakker.’
Noa n körte stilte, vragt zai:
‘Weet je waar je moet zijn?’
Joazeker wait ik dat.
‘In d’olde SBHS toch,’ vroag ik nog veur zekerhaid.
Zai kin zok rusteg vervoaren loaten en mit n haalf oog noar rechts zai ik, zai zit al te wachten op mien verhoal. Ik heb mor n lichte stöt in de rogge neudeg.
‘Jij hebt daar vroeger nog een jaar gewerkt, hè,’ is genog aanlaaiden om mien verhoal oet schooljoar ‘78/’79 nog ais lichies over te doun.
n Biezunder schooljoar, omdat onze Scheepstroaschool òfbroken wuir om ploats te moaken veur nijbaauw. Mit noodgebaauwen op t plaain van technische school en twij hoogste klazzen in t grote stainen gebaauw, tussen aal dij grote bungels, was t best wel n spesioal joar.
As k auto om dattien over negen parkeerploatse opdraai, mout ik concluderen, der is niks van t olde schoolgebaauw overbleven. Nait van boeten, ook nait van binnen.
Ilse is zo kloar. Körte tied op wachtstoultje het veul herinnerns bovenbrocht en ik heb mie in de stilte van wachtkoamer al veurnomen, k wil olde beelden van dat joar op dia en foto wel ais teroggezain.
Op terograais noar hoes stel ik veur n klaaine omweg te moaken deur mien olde buurten. Spoorstroat-Kieldaip. Linkerkaant Erasmusweg is aal nijbaauw, rechts is t bie t olde bleven. k Wil Ilse der nait te veul mit vervelen, mor bie n bult hoezen wait ik nog persies woar wel woonde. Gedachtenvlucht is oorzoak, dat ik nait mit mien verstand bie de echte wereld wezen kin. Tot t mement, dat Ilse, schienboar zo mor oet t niks noast mie begunt te wuppen op stoule en ropt:
‘We zijn net door een Google Street-View auto gefilmd.’
Ook al haar k zo’n auto nog nooit zain, t was mie so-wie-so dus kompleet ontgoan.
‘t Binnen toch ook wel utersten, woar k mit konfrontaaird wor,’ besef ik.
Wie binnen baaiden fotogroaf. Allewel. Mien olde dia’s heuren bie n vergeten wereld en binnen nait te vergelieken mit heur moderne camera’s.
t Ommetje deur de buurte het verder waineg nijs opleverd. t Daipe gat, woar ooit mien legere schoule stoan het, is nog aaltied n daip gat. De schoakel noar t verleden van 45 joar leden duurt, veur de duur van t veurbierieden, meschain tien tellen en den is t weer vot en goan wie over tot de orde van de dag.
Poetsen!
Poetsen??
Joa, al wekenlaank stond in onze agenda: auto poetsen. t Was hoogneudeg, mor t komt der voak nait van, mor noa omzwaarvens deur Hoogezandster dreven heb k guster Arineke zo vèr kregen, wie goan vandoag deur de wasstroat.
t Rezeltoat is oogverblindend. Hai glimt weer as n keudel in duustern.
Woarschaauwen!
t Zel vast nait beuren, mor stel, ie verdwoalen ooit ais in Hoogezandster buurten, dij ik net beschreven heb en ie hebben Google Maps neudeg, let den nait op dij voele swaarte auto.

n Lopende hond vaalt aaltied wat in de mond. Spreekwoord heb k veur miezulf wat aanpaasd. Mit n lopende hond vaalt mie aaltied wat in de mond.
Zo beurde t òflopen dunderdag, dat ik mit Wietske bie Leinewieke luip, dou k in de vèrte n vraauw lopen zag. n Poar tellen loater kreeg k ook n behoude man in t vizier.
‘Hopelk blieven zai op t Nijkomnijster pad lopen,’ docht ik nog.
t Is veur Wietske vervelend om heur weer aan de liene te doun. Zai mag ja zo geern even flottern bie t daipke langs. Van aanderkaant bekeken, nait elke wandelgast kin mien enthousiaste hond waarderen.
k Word even òflaaid deur leegvlaigende swaalfkes. Binnen zai in de ware?
‘Mit dit mooie weeer mouten joe toch hoog in de locht vlaigen.’
As k mien blik weer omhoog en op de ‘Toukomst’ richt, zai k ook dat pothoudman en vraauw de bochte om kommen.
’t Is meleur,’ woarschaauw ik Wietske al vast.
t Is nait aans.
t Binnen vrundelke lu, woar ik n zetje loater mit aan de proat kom.
‘Dag meneer, woont u in Kiel-Windeweer,’ riemt goudlaagse vraauw.
Ik schrik van t gemeneer en as ik noa t bejoa-en van de vroag t gesprek in de richten van t Grunnegs laaid heb, kom ik tot de konkluzie, dat ik miezulf nog gain deurwinterde Kielster nuimen mag.
Zai het de vroag van n klaain geel pepiertje lezen.
‘Wie binnen op zuik noar Romala’s Home.’
Doar haar k eerliekswoar nog nooit van heurd. Zai konden mie den ook meer vertellen dan ik heur.
Zai luipen t Pronkjewailpad. As k t goud begrepen heb, hebben zai haile pervinsie al deurkruust en dunderdag luipen zai t Zudelke Pad.
Van Kropswòl noar Maiden.
‘Mit t geel pepiertje in haand zellen zai vervast wel op t goie stee oetkommen,’ heb k mien aigen geringe kennis van t Kielster leven mor wat vergouliekt.
Dat ik doaglieks bie pad en weg loop, het veul, zo nait alles te moaken mit mien hond. k Bin aiglieks nooit aans wìnd west. Dust t, omdat t zo heurt, nait omdat t mout.
t Wordt aans, as t n verplichten wordt.
Loat ik mor doadelk mit woarhaid veur n dag kommen, ik heb in mien leven te voak wandeln mouten. Dat begon al op legere schoul, woar k mit OavendVaardoagse mitlopen mos. Ik kin de medallies, dij k oplopen heb wel op vingers van ain haand tellen. Omdat ik ook nog lid was van gimmestiek verainen en omdat ollu wat ondudelks in t bestuur deden, hebben zai mie verplicht aan zotterdoagse wandeltochten mit te doun.
Ik kin nog aaltied nait persies aangeven, wat mie zo tegenstond bie t wandeln.
Dat ik as schoolmeester ook nog ais joarenlaank as begelaaider mitlopen mos bie de AVD, vaalt in de categorie beroepsrisico.
Leste joaren hebben Arineke en ik tot t leste klaainkind aan tou alle intochten begelaaid mit bloumen, slikkerij en onze aanwezeghaid.
‘Mor nou is t doan.’
Guster las k n stok in kraant over Nijmeegse Vaardoagse. Jubelverhoalen over de intocht over de Via Gladiola. Hou mooi t is om wandelplezaaier mit zoveul aandere mìnsen te dailen.
‘En aal dij leuke ketakten,’ zo haar n vraauw optaiken loaten.
Kiek, dat leste, doar kin k wel inkommen. Dat is wat mìnsen mìnsen moakt. Sosioale ketakten binnen neudeg. Allendeg is mor ellendeg. Zunder mìnsen om die tou, zunder proaterij is t mor n dooie boudel. Zunder aanderlu bist ook mor n haalf mìns. Mor om doar nou netjes in rotten van vare ( dainsttaarm ) tussen aal t publiek deur te goan sjaauwen, nee, dat vin k echt niks. In t kwedroat.
De kunst om de lutje pareltjes van t mìnselk ketakt te zuiken en te vinden, vind ik in mien doagliekse ronde mit de hond. Soamen beleven wie doar veul plezaaier aan. En aal dij oetstapjes bie pad en weg hebben mie in de òflopen joaren n baarg aan pronkjewailen opleverd.
t Is lopies waark en ongemaarkt is t aantal oplopen tot sikkkom 1000 verhoalen.

Zundag 14 juli 2024
‘Quatorze juillet,’ schot mie ongewild deur gedachten.
Mien wekkertje wist tiene noa vieve. Hou k ook draai en wurg, sloap blift vot en as k, kloarwakker, n ketaaier loater bainen noast bère sloa, heur k noast mie n grommelg:
‘Roare vogel.’
Ik kotsebaal fluusternd, omreden dat matineuze diskuzzies zinloos binnen, terogge:
‘Vrouge vogel.’
Beste lezers, k moak joe op dit vrouge punt in t verhoal al vast klouk, dit wordt n verhoal over vrumde vogels. Mor ook n verhoal over mìnsen.
Baaide honden kieken versteurd, as deur van heur sloapkoamer open gaait. Allendeg Meiske is bliede mit mien vrougkomst. Heur etensbakke is leeg, kattebakke is roekboar vol.
Bie t mörgenritueel heurt n körte honden-snuvveltocht deur toene. Bie t open van boetendeur slagt Wietske aan.
‘Stil doe,’ sis ik tussen tanden deur, ‘moakst mìnsen wakker.’
Reden wordt snel dudelk, wie binnen noamelk nait allendeg. Wie binnen in goud gezelschop, Ilse is net as ik vrougopstoander. Zai zit op n klaain kleuterstoultje veur broudhok. Deurtje is open en as t Wietske lewaai verstomd is, heur k heur zachies zingen. Zai zingt veur t nije leven en veur broudhen Moeke. Vief lutje, gruine aaichies hebben persies op t òfsproken mement noa 21 doage schoal opend en oetgang verlaind aan vief donzege kukenkjes. Moekes adoptiegezinnetje het z’in alle kleuren, van geel tot gries en swaart, zulvens aine mit n borstbefje. Prachteg om te zain hou wies moeke mit heur kroost is en hou zulfstandeg t grut zok aan de wereld toont. Noa n snelle hap mouten zai weer rap terogge onder t vailege lief van Moeke.
Ik denk:
‘Hou zollen lutjen t ervoaren, datter n twijde mouderklouk op körte òfstand mit zit te koekeloeren.’
t Is n mooi begun van de dag, mor k wait ook dat t n drokke dag wordt. Schilder het beloofd, zai komt diz’kanten op om onze levensboom nij leven in te bloazen. Noa t succes van Wiekster boom – wie konden hom ja nait mitnemen – mout der n nije boom kommen. Dit moal is t plan, wie planten boom in hoes. Swaart op gruin, pazend bie nije keuken.
Datter snommedoags nog meer veziede aanschoeven zel, zel dij pret vast nait drokken.
Al veur 8 uur is t haile hoes al in rep en ruier. Ik bin al doagen euvel aan, regenwotter van leste tied het n groot gat in nije oprit sloagen. Euvel is snel deur schoonzeun vonden, n lekke riolerensbuis.
’t Is snel verholpen,’ stelt hai mie gerust, ‘k mout allendeg even wachten tot Praxma open is en k zet joe der zo n nij t-stok tussen.’
Reden genog veur n klaain feestje en om negen uur zit de haile femilie te genottern van Arinekes baksel, toart mit kaarzen en n toefke kloproom oet spoitflèze.
Om haalf elf heb k t hoes veur miezulf. Veziede is vot, Arineke bie de super en ik besloet mit Wietske aan de sjaauw te goan. Mit zicht op ‘Toukomst’ zai ik dat Wietske op achterpoten zitten gaait en noar boven kikt.
‘Dij zugt ze vlaigen,’ denk ik.
Op t zulfde mement zai k boven t hoge hennepveld n grote vogel veur de zunne langs vlaigen. n Ooievoar. Veur twijde moal mout ik Wietske tot de orde roupen, zai wil der achter heer. Ook omdat t zicht op ‘Langpoter’ heur deur t korenhoge gruingewas ontnomen wordt, blift t bie ain terechtwiezen.
Weer terogge op t haimstee, zai ik dat Arineke ook thoes is en bodschoppen noar binnen sjaauwt. Zai het t zichtboar had.
‘Gekkenboudel was t in de winkel.’
Zai komt de konkluzie, mìnsen binnen toch mor roare vogels.
‘Ik heb net ook n vrumde vogel zain.’
Zokse opmaarkens kommen as vanzulf. Woar je nait mit opgruid binnen…..n Ooievoar blift veur mie nog aaltied n biezundere verschienen.
Om haalf aine mout Arineke weer op pad. Schilder het gain vervoer. Mit n ketaaier hìn en n ketaaier weer terogge mout zai om 1 uur toch hoast wel weer op t haim wezen. t Wordt haalf twije as zai zok meldt. Vroag woarom zai zo loat is, bliekt nait relevant, zai het n old poezenmandje van zolder neudeg. t Slagt onze diskuzzie dood, want zai is al weer vot. Reden wordt mie noa n zetje dudelk. Schilder het onderwegens n lutje vogeltje van de weg plukt en zit nou mit ongeloksvogel in handschelp in auto te wachten.
‘Welke roare vogel dut nou zokswat,’ denk ik, ‘loat de netuur …….’
k Mout miezulf terechte zetten, laankleden zöchde ik wegkaant en bospad ook òf noar dode, haalfdode daaier. Veur mien versoameln opgezette daaier.
Gusteroavend heb k mit plezaaier noar EK-finoale keken. Nait allendeg omdat Spanje won, mor ook omdat ploaggeest van t haile Nederlandse volk, penaltyversierder Harry Kane wizzeld wuir. Mien braif van 11 juli aan hom het doar vervast gain rol bie speuld.
As k noa òfloop Engelse speulers mit tonen in aaske t veld òflopen zai, besef ik, dat mien (veur)oordail over Kane nait veur t complete elftal geldt. Gelden kin.
En òf en tou mout ik eerlieks erkennen, datter in miezulf ook regelmoateg n vrumde, roare vogel hoest.

Net binnenkommen:
Bericht schilder, t muske vlogt al weer.