Author: Redactie

In 2005 wuir t dörpke Doodstil oetroupen tot mooiste ploatsnoam van Nederland. Ainege kennis van kais-kemizzie-leden is mie totoal vrumd, wat heur bewogen het om t Hogelandster gehucht t predikoat ‘schierste ploatsnoam’ op te spelden getuugt op zien zachtst zegd van n biezundere smoak.
Mìnsendrokte kin mie stolen worden, doar staait tegenover dat ik van doodse stilte hail aarg onrusteg wor en votdoadelk op zuik goa noar mìnselk ketakt. Zo ongeveer voulde ik mie gustermörgen in n doodstil Veendam.
Omdat ik toch veur n brillenreperatuurtje in de Passage wezen mos, von Anna, ik kon heur ook wel even bie school òfzetten. Zai huifde allendeg mor n waarkstok in te levern.
‘Kin t nait mit droadpost,’ zee k overbodeg.
’t Duurt maar een kwartier,’ zee t wicht.
Mit aander woorden: ‘nait soezen, broezen.’
t Was mìnsenstil in Veendam en van broesderij was al hailemoal gain sproake. En ik, as inval-taxisjefeur, dij nog gain tied had haar om fesounlek n kop kovvie te drinken, voulde de jank noar mien broene-mörgen-drank mit de menuut staarker worden.
Van WP-school noar groot-parkeerploats was mor n hoanetree. WP-Passage ston, zag k van n òfstand, al vol in t licht. Licht lokt lu. Ik kon de kovviegeuren al roeken. Omdat brillenboer loekjes nog nait open en deur nog nait van t slöt haar, luip ik noar overbuurman Hema, mor ook tegen dichte deur aan. Wel mit groot, nuigend licht en bedainend personeel op waarkvlouer von k dat n òfknapper. Zoveul onbegrip haar k nait verwacht. Opschrikt deur t naaldhakkengetik van n jonge vraauw, zag k over mien scholder, dat zai bie d’broodjeswinkel van Bart noar binnen glipte.
‘Kovvie mit n stokje appeltoart!?’

Twijde teleurstellen was in de moak. Bart haar net as brillenman en Hema n dudelk openingstieden-regiem insteld. 9 uur is 9 uur en gain menuut eerder.
Op de Promenade lopt gain hond. De cafetaria van t goie leven is duuster en k rammel vergees aan dichte deur en loop moudeloos deur. Kovvie is vèr te zuiken. Op houk van Promenade blief k even veur deur van speelgoudwinkel stoan. k Wait zai serveren gain kovvie, wel twievel:
‘Wij doen alleen winkeldeuren dicht om energie te besparen.’
Haar k bie cafetaria nou toch haarder op deur bonken mouten?
Bie de kapper herleeft mien hoop, as k deur eteloazieroet knip- en krullenvraauw mit twij koppen kovvie lopen zai. Zai en kovvie lagen mie tou en op t mement, dat ik op dij openleke nuigen ingoan wil, zai k dat zai t aine kopke veur n vraauw mit helm op kop hìnzet en zulf aan t aandere kopke begunt te nipken. k Heb swoar de Pee in. Aan n knipbeurt bin k nog nait tou, aans was k meschain wel over drumpel stapt.
t Rondje heb k rond. k Lever om 9 uur 10 mien bril in en steek vervolgens over noar overburen.
Heur kovvie smoakt, noa zo laank wachten dubbel lekker en as k doar allendeg aan n toaveltje zit, schaaiten mie de woorden te binnen van n bekìnde Veendammer:
‘Veendam mout weer broezen!’

As k de noam Flipsen lees, schaaiten mie ongewild n bult gedachten deur de kop.

‘Kikst even of Flipsen der nait aankomt?’

Aan t woord is Dik Trom. Jeugdheld oet n vèr verleden. Elk joar kreeg k op 5 dezember n nij bouk van Dik Trom, van Sunterkloas.

Oet de kloeten wozzen, brutoale rakker van doudestieds kin, bie hoge oetzundern, nog wel n glimlaag op mien gezichte tovern. Hou hai veldwachter Flipsen mit zien male fratsen aingoal weer op stoom krigt, von k geweldeg. t Verhoal speult aargens begun 1900.

Toch heb ik t gevoul, dat Flipsen over nait aal te laange tied zien veldwachterspak wel oproemen kin. Veurgoud, want hou de tegenswoordege Flipsen aan de weg timmert, dat is nog ais aandere kouk.

Wel en wat de moderne Flipsen is?

n Mìnsenmonteur, n Jan Fertuut, n knutseloar, dij mit lutje stokjes materie mìnsen beter moaken kin.

Da’s pozitief. Minder mooi is, dat hai ook bekìnd staait onder de noam Aarm-Jan. n Kirrel mit golden ideeën en gain cìnt in buuts of porremonnee. Hai is de man, woar wie al zo laank mit n lampke noar zöcht hebben en vonden hebben. n Willie Wortel, dij mìns-mattrioalen in mekoar draaien kin, mor wel aine oet de echte wereld. Woar t wachten wel op is, is n aander lid van de bekìnde femilie oet Disneylaand. Riek-oompie Dagobert, man van t geld.

En loat nou juust op dit mement, ik schrief 27 november 2025, in Grunnegerlaand zo’n rieke stinkerd wonen. Aine dij in groot-pakhoes op n hoge bult geld zit en t aal aan platzakken en schooiende waitenschoppers mit n goud plan, oetdailen mag.

Moggen ie denken, dat ik hier wat oet de dikke doeme zit te zoegen, den mout ik joe tegenspreken.

Theo Flipsen, d’echte noam van onze moderne Jan Fertuut, is de perfester, dij onder n vergrootglas mit atomen en moleculen aan t frutseln sloagen is en net as ik vrouger op kleuterschool dee, de mooiste figuren in n aander klaaien kin. Hai nuimt zien handenarbaaidstokjes ‘polymeren’.

n Veurbeeld?

n Kunstmoateg bloudvat. Kin in t mìnselk liggoam inbrocht worden, verdwient noa n zetje en wordt deur t liggoam even loater veraanderd in n nij bloudvat, oet aigen cellen. t Klinkt meschain as n klaain wondertje oet Disneyworld, t bestaait echt.

Wat n toukomst, wat n veuroetzicht.

Mìnsen reperaaiern.

Ook al is t nou nog n stip aan horizont, t geft de burger wel moud.

Klaaindochter Anna is vandoag mit school òfraaisd noar MartiniPlaza veur n evenement: ‘Tech to the future’. Techniek veur de toukomst. t Is best meugelk, dat zai vandoag in t zulfde gebaauw Theo Flipsen tegenkomt.

Van Anna heb k begrepen, zai vindt t bezuik best wel spannend. Zai het grote dreumen om zok op technisch gebied in toukomst verder te ontwikkeln. Veur Theo is t vervast ook n spannende dag, want hai krigt vandoag te heuren of hai mit zien ‘oetvinden’ Grunneger Ondernemerspries wonnen het.

Zat ik in kais-kemizzie, den wos ik t wel.

n Stokje schrieven mout toch nait zo’n probleem wezen.

Voak nait, den lopt t as n traain. Soms is t aans, zit schriever mit n verhoal in de kop en komt der niks op pepier. Den zit e mit handen in t hoar te kopschraben, sputtert de locomotief en gaait t licht oet.

Noadail van t spoor is, kist mor ain kaant op.

Wat de machinist den dut?

Dij zet alle signoalen op rood, zet de knuppel op nul en mietert vervolgens dijzulfde knuppel soamen mit alle vervelende, dwaarse mitraizegers in t hounderhok, ropt roeg alle kommunikoatsiekenoalen mit stekker en droad oet instrumentenpaneel …….. en gaait pizzen.

Even rust. Even gain gesoes aan de kop. Even lummeln, mor nait om oet te rusten. Even noar dien aigen gezeik luustern, mor allendeg om de creativiteit, de flexibiliteit weer op t goie spoor te kriegen.

t Helpt maisttied meroakels. Ain helder moment, ain goie inval kin n deurbroak betaiken en doarmit hest dien traain weer op t goie spoor. En kist weer verder.

Oflopen woensdag haar k n stoere dag. Zo’n dag, dat t mitschik nait licht worden wil. n Dag mit regen en störm, n sjomp van n dag. n Dag, woarst smörgens bie t opstoan al as n baarg tegenop zugst, n dag zunder ìnde en zunder n spoortje licht of zun aan horizont. Zo’n dag dus, n dag dast dien hond nog nait boeten duurfst loaten.

Ik vernuver mie mit stofzoegen, kovviedrinken, stofpuut legen, kattenbakke verschonen, vogels vouern en sleep mit holtpellets om t in hoes toch nog wat aangenoam te kriegen en lees leste letters oet kraant.

Bie alle bewegens, zulvens as k kontje licht en verzitten goa op baank beweegt Wietske mit. Bie elke verploatsen noar aanderkaant boetendeur vlogt zai achter mie aan. En kikt verboasd as k weer de waarmte van t binnenhoes opzuik.

’t Is vandoag gain weer,’ leg k heur aingoal weer mit veul omhoal en verboale verkloarens oet.

Dat zai n sneue neuze trekt, perbaaier ik nait te zain.

‘Wie worden ja sjompenat, as wie deur t natte laand plougen mouten.’

Noa t middageten dut zai n drokje in toene en het den intussentied deur, boas gaait vandoag nait mit mie aan de wandel.

Snommedoags goan wie op veziede en binnen pas tegen duustern weer thoes. Wietske is bie thoeskomst even enthousiast. Noa de oavendbrokjes moaken wie in t twijduustern n klaain rondje deur toene en heur k heur zeggen:

’t Is nou zeker te duuster, boas!’

Dijzulfde oavend zit Arineke bie t koor en ik allendeg thoes. De wind giert om t hoes. Twij katten en ain hond sloapen op baank. Ik verveel mie en zit op mien telefoon te schoeven. Krieg Erik Scherder mit n paraplu in beeld. Erik Scherder, boardmans, is n rappe proater en hoogleroar Bewegenswaitenschoppen. Hai is t gewaiten van de noatsie. Oogt vrundelk en staait aaltied kloar mit wieze lezzen. Hij vertelt mie:

‘Intensiteit van t licht boeten is staarker as t (kunst)licht binnen.’

Doar kin k mie wat bie veurstellen. Allewel, bie zo’n donkere, driefnatte dag as vandoage is dat best stoer, vertel ik hom.

Dat hai nait zo mor oetproat is, wait ik.

‘Onze biologische klok wordt aanstuurd deur t boetenlicht.’

As zien paraplu bienoa de locht in gaait, blift hai lagen en sprekt den de verrazzende woorden:

‘Datzulfde licht verbetert joen stemming, verdrift sombere gedachten en zörgt ook veur meer flexibiliteit.’

Ik kiek de touvallege boodschapper in t lutje schaarmke recht in ogen, as hai mie vanonder zien paraplu mit n braide laag op t gezicht, beschuldegend aansprekt:

‘Dus toch maar lekker naar buiten de volgende keer, meneer!’

Of Wietske mien gesprek op òfstand mitkregen het?

k Bin baange van wel.

Pauzeproat in t ping-ponghok liekt òf en tou op t gekoakel in n tutenhok, n komisch spektoakel. Politiek en Voetbal vechten in de rust voak om veurrang.

Voetbal won van de weke glansriek. Politici stonden op t punt van nij begun nog aal mit n dikke nul op t scorebord en dus mit lege handen. t Overvaalt mie wel ais, mor k mag geern noar mien slagveerdege sportbruiers, mit -zusters op achtergrond, luustern.

‘Wat vondst doe der gusteroavend van,’ vruigen zai mie in n stil mement van oploaden.

‘Ik heb nait keken,’ zee k.

t Zörgde veur veul onbegrip. t Kwam van baaide kanten. Leeglopen en saggrijn votpoetsen over n voetbalwedstried was al nooit n hobby van mie. t Lopt mainsttied oet op n spervuur van verwietens aan dijgenen, dij t veur t versoameld volk veur de buis en dij poar mìnsen in t stadion verpest hebben. Ook gusteroavend haauwden kunken van gruine toavel weer oardeg om zok tou en brochten weer n mooi schaauwspel op de planken. In elk geval, zoals k van heur begreep, haren zai t beter doan dan de ‘echte’ acteurs de oavend derveur op t grote gruine grasveld.

‘Mit houveul hebben zai verloren,’ vruig k belangstellend.

Zai haren wonnen, was t antwoord en ook nog dik, 4-0.

Vanwoar d’onvrede?

Joa, mor …. en dou begunde t van veuren òf aan en kwamen zai gesoamelk tot de konkluzie:

Dit voetbalelftal het t volgend joar niks op de WK te zuiken.

Noa dizze opmaarken ging veur mie t licht oet en schoten mien gedachten noar 1974.

Ik zit in dainst, in West-Duutsland en in t zulfde joar worden wereldkampioenschappen voetbal ook in West-Duutland speuld. In mai bin k n weke thoes en krieg k mit, datter n vrundschappelke wedstried speuld wordt tussen t Nederlands elftal en HSV/Hamburg. Wie winnen. Klaain. Dat t bie veurberaaidens op t WK in t Nederlands kamp allesbehaalve vrundschappelk tougaait, wordt braid oetmeten. Ik lees VI, Voetbal International. Wat mie biebleven is?

Eerst wordt Jan van Beveren, bekìnd as doelman van FC Emmen en loater PSV, oet de selectie knikkerd. Hai het Cruyff tegen t zere bain schopt, omdat dij Ajax-speulers n leuk zakcentje toustoppen wol. Cruijf was dou al Barcelonees.

‘Gelieke monniken, gelieke kappen,’ von Lange Jan.

t Het Neerlands beste keeper de kop en t WK kost.

Datter op weg noar t WK veul zoaken passeren, dij ik nooit in pers lees of op teevee zai, bliekt wel, as k t elftal oet de veurberaaiden vergeliek mit t elftal, dat in juni begunt aan d’eerste wedstried tegen Uruguay. t Elftal is op 6 ploatsen veraanderd. Vermoudens kommen oet alle houken en goaten, dat Cruijff en Michels onder ain houdje speulen. Ik speul in dijzulfde tied mien wedstriedjes in t Nederlands militair elftal van Hohne.

Op t ìnde komt t goud, as we de finoale boeten beschaauwen loaten.

Veur mien ping-pong-partners mout dizze waitenschop n geruststellende gedachte wezen. t Lopt dammeet in Amerikoa ook wel lös.

Gusteroavend kreeg k nog net mit, dat Dicky’s (Avvekoat) Curaçao ook noar t WK gaait. Surinoame mout nog even in de wachtkoamer, mor holdt ook nog kansen om noar Amerikoa òf te raaizen. Omdat buurland België ook al kovvers pakken mag, kinnen wie varent der aan overkaant wotter n mooi onderonsje van moaken. En den Nederland en Curaçao soamen in de finoale?

Ik kiek der noar oet. t Belooft volgend joar vervast n spektoakel te worden, mor den t laifst wel zunder begelaidende ping-pong-pauzeproatgekoakel.

k Fiets deur de laange poort van Drìnthe, beter bekìnd onder de noam Zuudloaren. Noa t Blaauwe Paviljoen is t nog n körte trap en n stokje noar links en den stoa’k midden in t glooiende laand van haaide, hunnenbedden en zaand.

Ik kin der n joar noast zitten, mor dij tocht moak ik al sikkom 65 joar. k Was dou dus 8 joar. Vanòf Olde Pekel op de fietse noar Zeegse.

Guster was t n schiere dag en hebben wie vanoet Kiel-Windeweer t zulfde pad nog ais reden. n Kört raaiske in òfstand, 15 km, n wereldraaize in tied.

Bie t hotel, dat vrouger ‘Duinoord’ haitte en midden op n grote zandverstoeven ston, hebben wie kovvie dronken.

‘Kin k joen koamernummer opschrieven?’ vruig n jonge ober in olderwets swaart-wit.

‘Welke zollen we vandoage nemen,’ zee k tegen Arineke.

Mit 17 in gedachten, was zai mie net n slag veur en zee verontschuldegend tegen jongkirrel:

‘Wie lozaaiern hier nait.’

k Wees deur t roam noar boeten.

‘In rechte liene noar t stee, woar ons vekansiehoeske doudestieds ston, op nog gain kilometer, hebben wie wel n weke kampeerd,’ verdedigde ik mien maaljoagen antwoord.

t Begun van n joarenlaange traditie in kamperen. Noa 2 joar in t hoeske ‘Catharina’, bedenk t mor, besloten mien olden, zai wollen nait langer huren, mor kopen. Kochden n tìnte en zo kwam Zeegse oet beeld en Drouwen der in. t Wuir n lappe gruinlaand zunder kooien en schoapen, n camping in aanbaauw, Alinghoek.

Noa de kovvie heb k guster perbaaierd olde herinnerns weer schaarp in beeld te kriegen. Heb k alles aan kaante veegd en bin k, alsof k n VR-brille veur ogen haar, de weg lopen noar ons zummerhoeske van rond 1960.

Noa n poar stappen deur t mulle zaand, kwam aanderkaant pad de kampeerboerderij van Van der Molen ( of was t Molenkamp?) in t zicht.

‘Doar hebben wie mit gimmestiekverainen ooit ook nog ais n kampeerweke deurbrocht,’ zee k zulfbewust, mor mit n bult twievels in t achterheufd, tegen Arineke.

En stiefelde vervolgens in t besef, datter nou toch eindelks n keer dudelkhaid kommen mos over t verdwienen van n hail vekansiepaark, recht veuroet en bløfte mit dudelke stem:

Blik op oneindig

Alles of niks

Mor as k n keer noar rechts en volgens aigen herinnern n moal noar links òfsloagen bin, stoa k veur n groot hek, mit n kou van n woakhond aanderkaant troalies en k wait, t wordt vandoage weer niks.

Ainegste hoop om boeten d’in eerdbodem verdwenen boerderij en t hoesjespaark mit mien ‘Catrientje’ terogge te vinden, zit hom in de lezers van dit stokje.

t Overkwam mie lestent op n schiere novemberdag, dat ik t gevoul kreeg, van thoeszitten word ik ook nait gelokkeger. Omdat t mit twij man n stok gezelleger is, besloten wie om n stokje te goan fietsen.

‘Woar zollen wie ais hìngoan,’ was de vroag.

Wie konden alle kanten op, want t was windstil en huifden dus gain reken te holden mit tegenwind. Zunder kompas en koart reden wie op goud gelok noar t westen en luiten binnen n poar menuten t Grunnegerlaand achter ons. Al snel kregen wie t blaauwe bord ‘De Groeve’ in t zicht. Op gewone doagen n stee woarst snel deurhìn fietsen wilst, op dij zunnege novemberdag was t aans. Schoot mie zunder te zuiken plöts n bekìnde stroatnoam veur ogen langs, woar k best van opkeek.

‘De Steeg!!’ heb k weschienlek veuls te haard roupen.

Heb votdoadelk in de remmen knepen en mit n snelle, haalve cirkel t veurrad weer richten Grunnen draaid.

‘Woar wilstoe nou noar tou,’ heurde ik op t zulfde mement achter mie.

Dou t haart wat rusteger worden was, kwamen de woorden vanzulf. De stroatnoam ‘De Steeg’ het noamelk veur mie n hail spesioale betaikenis. Elke Carmiggelt-lezer mout dij noam hoast wel opsloagen hebben op zien haarde schieve. Simon, vergeef mie t joe-en en jij-en en zien Tiny gingen regelmoateg vekansie vieren in t dörpke ‘De Steeg’. In Gelderland. Veur heur rust.

Mor den ridst op n dag op de grìns van Grunnen en Drìnthe en komst dijzulfde noam tegen en denkst:

‘Zo’n noam as “De Steeg” het toch n soort van exclusiviteit.’

Niks dervan.

Noa n ommelandse raaize deur Drìnthelaand kreeg k soavends tied mie te verdaipen in ‘De Steeg’.

t Vuil mie kold op dak, datter zoveul steeën mit dij zulfde noam onderschaaiden waren, mor dou’k mie wat verder in dizze materie verdaipte, kwam k toch wat maals tegen.

t Stroatje ‘De Steeg’ in t grìnsdörpke ‘De Groeve’ is wel n stroatnoam, mor d’hoezen in dijzulfde stroat valen onder ‘verspraaide hoezen’.

Definitie van dat begrip was net zo helder blaauw as òflopen dag west was:

Verspraaide hoezen binnen n lözze group hoezen zunder herkenboare kern of dörpsplaain.

‘En den heuren je der nait bie!!??’ zee mien grammietege ik.

t Heurt ja as n scheldwoord, t wegzetten van n sosioal onaangepaste bevolkensgroup in n houk, allendeg omdat zai wat roemer op de roemte zitten?

In Veendam, zee mien Wiekenspedia noa wat deurscrollen, hest ook verschaaiden van zokse plekken. Mor dou’k koart van Veendam op t schaarm toverd haar, kreeg k doar toch wel zo’n vieze biesmoak van.

Wat bleek, t hoes woar wie 38 joar woond haren, op de Wieke, ligt ook midden tussen ‘verspraaide hoezen’. Nummer Aine bevubbeld, tegenswoordeg Sluusweg nuimd, is in mien beleven toch n gezelleg streekje mit n bult sosioale gemainschopszin. Net as Numero Dattien, n kilometer verder.

En richten Maiden bleek ook n groot stok Vossenveld tot dij apaarte group te beheuren.

Woarom der n spesioale sticker op mout, blift veur mie de vroag.

Noaderhaand bleek de soep minder hait te wezen, dan e eerst leek.

Verspraaide hoezen betaikent ondermeer ook: splits n bestoande wonen of boerderij in klaainere, betoalboare woonroemtes. Of baauw huurwonens om etnische integroatsie te bevordern.

k Zit nou even mit aarms over mekoar en bekiek t haile verhoal nog even rusteg. Van onrust is gain sproake meer en ik kom tot de konkluzie, dat wie zulf ook actief mitdoun aan dit belaaid. Ook al zitten wie tegenswoordeg nait in n gebied mit ‘verspraaide hoezen’, wie hebben n schiere onderkommen kregen in de grote boerderij van ons kinder. Veur heur én onze rust.

Al hebben wie nog gain bankje in toene, zoals Simon en Tiny in t vekansiedörpke ‘De Steeg’, wat de rust betreft begunt t der toch wel n beetje op te lieken.

‘Inkt is op!!’

t Heurt as:

‘Gas op!’

Der binnen tieden dat ik t gevoul heb, datter n inktmot in hoes rondwoart. En bievullen is der nait meer bie. t Zol wel makkelk wezen, mor inktpotjes, kroontjespennen en inktlappen binnen al laank leden oet de mode kommen.

t Was vanwege hoge printer-inktnood neudeg om in alle vrougte op inktjacht te goan. Omreden dat inktwinkels op t Hoogezaand op moandagmörgen de winkels nait lösgooien, mos k terogge noar mien vertraauwde winkel op t Oosterdaip.

‘Kin k hier mien lege inktpetroon inlevern?’ vruig k noadat d’olderwetse winkelbèle oetklingeld was.

t Is aaltied zo’n klaaierij, vin k zulf, net as doudestieds mit inktpotjes. t Plestieken puutje, dij Arineke mie deromtou doan haar, was wel òfdounde.

Inlevern was gain probleem.

‘Krieg k ook stoatsiegeld mit t oog op mien milieuvrundelke actie?’ vruig k in alle eernseghaid.

Winkelman was smörgens bliekboar wel al vroug oet de veren kommen, want t antwoord vloog as n stoiternde kotsebale over teunbaanke hìn.

’n Euro!’

‘Da’s dus dikke winst,’ zee k tevreden.

‘Mor k drok die wel n euro bie de aankooppries op,’ zee e mit t kertonnen ‘vlinder’deuske in haand.

k Haar t waiten kind, gouddoun levert nog aaltied niks op.

‘Waist traauwens datter op kerton sunt kört ook börggeld heven wordt?’ schoot mie inains in de zin.

k Haar t veurege weke in t Pekelder Proatcafé, op n oavend over ‘Cartonnoazie-bedrieven’ al aan t luusterend publiek mitdaild. Dat ongeleuf mien dail was lag aans minder aan mie as aan de onbekìndhaid van t fenomeen ‘stoatsiegeld op kerton’.

Onder t mom:

‘Binnen ie ook kloar mit aal dat kerton?’ perbaaiern aal meer webwinkels de keus veur herbroekboare verpakkens te stimuleren.

Of t n golden greep is, mout toukomst oetwiezen.

Winkelman is intussentied de pries veur mien inktpetroon aan t scannen, as der plöts n glimlaag over zien gezichte trekt.

‘Wie mozzen vrouger op school ainmoal in de moand op zotterdag old pepier ophoalen.’

Ik denk dat ik even de droad kwiet bin, mor leg al snel de verbinden kerton/pepier. Pepier as grondstof, mor doar was t mien gesprekspartner nait om te doun.

‘As de container bie school hoast vol was, den kropen wie der stiekom in om te kieken noar stripbouken en zokswat.’

Ong?

‘Ik zöchde noar boukjes van Joop Klepzeiker,’ zee e mit n glinstern in ogen.

‘Platte, morsege humor,’ kin k mie nog aargens herinnern.

Zo het elke tied zien gewoonten en veurkeuren. Dingen kommen en goan, kommen soms weer terogge of blieven veur aiweg verbörgen.

Inktlappen kinnen mie stolen worden, dat t inktpotje n twijde leven krigt, doar binnen wie baaident wel slim wies mit.

Suntermeertenlichies

Veur jonges en veur wichies

Mor mienent mit zien ribbeltjes

Ligt doar in swaarte snibbeltjes

Mien lichie vloog inains in braand

Nou loop k allaain mit stok in haand

Suntermeertenlichies

Veur jonges en veur wichies

Mien lichie was van rood kerton

Wat ik zulf hail prachteg von

Mor wind dij bluis mien lichie uut

Nou loop k allaain mit plestiek puut

Suntermeertenlichies

Veur jonges en veur wichies

Mien mangelwortel is vertrapt

En luzivers het Anton gapt

En regen dij muik mie sjompenat

Nou zing ik zo mor zunder wat.

In Engeland hait stoultjedansen ‘Musical chairs’.

In Amerikoa wordt t kringspelletje op dezulfde menaaier speuld, mor doar hebben lu t over ‘Trip to Jerusalem’. Noam is nait onomstreden, t zol zulvens teroggevoeren noar de tied van de kruusvoarders.

t Is in wezen n gezelschopsspel, n bekìnd verschiensel op verjoardagsfeestjes en nait allendeg favoriet bie t jong spul.

Woarom t van alle leeftieden is, wordt pas dudelk, as t löskoppelst van biekommende zoaken en deurdringst tot de kern van t spel. t Is n eliminoatsiespel, dij ons teroggevoert noar tieden van weleer, woarbie de mìns n goie overlevenstactiek neudeg haar om te overleven. Bie t stoultjedansen kin blaauwdrok van onze vère veurolders, dij stried tegen de elementen voeren mozzen, bliekboar weer in alle heveghaid teroggekommen.

Kört deur de bochte, zolst ook kinnen zeggen, n moordspel: ‘Eerst ikke en de rest kin stikken’.

k Speulde t vrouger regelmoateg mit kinder in de klazze. Ik op accordeon en d’kinder in de kring.

’t Luip aaltied oet op roezie en kribberij.’

Jantje Goudbloud dee t zoals de meester bevolen haar en was ain van d’eersten , dij aan kaante kwam te zitten. Jan Grammiet dee t aans. Hai huil zok aan gain regel, stopte bie n ‘vailege’ stoule en luip pas verder as de volgende stoule n vrijploats bo, mor streek op t ìnde wel zien winstpremie op.

Zulfde Jan lopt ook op t voetbalveld. Bie n penaltie is t regel: in ain vloeiende bewegen noar de bal lopen en den schaiten. Hoast zunder oetzundern wordt dit mit vouten treden. Stilstoan mag nait, mor t wordt nooit òfstraft.

‘Misangst’, is n onderdail worden van ons leven.

Mìnselk en toch onbegriepelk, want voetbal en stoultjedansen binnen toch baaide etiketteerd as spel.

Thoes speulen wie t spel ook mit grote regelmoat. Te voak. Mit vief man, of beter zegd: mit twij man, ain hond en twij katten. t Het ook n aander noam kregen:

‘Loop noar de pomp.’

Allewel: van lopen of aanszins bewegen komt maisttied niks.

t Veurdail is ( mor touglieks ook t noadail ), t spel kin op elk willekeureg mement van de dag speuld worden. Wie huiven nait te wachten tot der aine joareg is.

Regels binnen wel aanpaast en nait deur ons. Wel deur de katten. Zai hebben, zunder overleg, en aigengerechteg belangrieke veraanderns touvougd aan t reglement: Opstaait, ploats vergaait. En d’accordeonist van n poar alinea’s terogge zit, tot zien aigen verdrait en saggrijn, veuls te voak op t zulfde krukje as zien zuster Jantje. Veuls te goud veur dizze moatschoppij.

As der veziede komt, hebben zai aan ain ogenblik voldounde om te zain, dat baank en stoul al bezet binnen deur vaarpotege mormels. Doarom rollen zai zok, alsof t zo heurt, gewoon op ( eethouk-rolstoulen ) in de kring. Heuren zai der toch bie.

Wie hebben t nog n zetje perbaaierd deur kattendekentjes bie verwacht bezuik aargens vot te movveln. t Het gain zoden aan de diek zet. Praktiek het oetwezen: Op bloots leer ligt t ook aangenoam.

Ainegste wat heur nog wel ais van t stee kriegen kin, is t blavven van hond of anderszins n bult lewaai moaken. Ook dat is voak van körte duur. Is t weer rusteg, den kommen katten, eerst d’ain , den d’aander weer om houk kieken en schoedeln en drokken net zo laank, tot zai heur aigen stee weer innemen kinnen.

t Wordt pas eernsachteg, as zai t maal vel omkriegen. Den binnen de banken inains gain zitploats meer, mor dainen dij as steile wand. Zunder t geronk van motoren zitten zai den achter mekoar aan, dat heuren en zain joe alsnog vergaait.

Nou baarg joe den mor.

Veur ons binnen zokse toustanden hail normoal, mor ik kin mie best veurstellen dat t deur normoale mìnsen wel as n haile verwarrende konsternoatsie ervoaren wordt .

Terreurkatten

Guster bin k prikt op griep

Doar heb k niks van vernomen

Rusteg op stoul

Mit n bouk oet bieb

Kreeg k kat op schoot

Bie t omsloagen van blad

Schrok t baist zok dood

k Heb nou vief goatjes in t bain

En dij steken en zeuren al n dag hail gemain.

‘Dat schrief k wel even in agenda.’

t Heurt bie mie, om òfsproaken te noteren. Nait omdat ik baange bin, dat ik wat vergeet, mor veur de zekerhaid. t Is n gewoonte, n gewoonte worden. Kladbraifkes, memoborden en kattenbelletjes waarken nait. Bie mie.

Zo komt mit n lege, twijde november veur ogen t GRN-festival van 15 november in agenda te stoan. Om te ontholden. Dizze 2e november het gain aantaiken neudeg. Tot persies n joar leden stond der aaltied n feestelk zwaaiend vlaggetje in onze femilie-agenda: Sietses verjoardag. t Feest, soamen mit dij van zus Anna, dij op d’ongemakkelke schoolse moandag van 3 november verjoart, is zotterdag al vierd. Dubbelfeest.

Vandoag lopt leste veziede òf en aan en is t veur ons n stille dag. t Lag mie aingoal veur op tonge om t gesprek te open:

’t Is mörgen n joar leden, hè!’

Mor gedachten blieven soms aargens tussen willen en doun stoeken. Veureg joar, 2 november was n stoere dag en k wos, zunder t zeker te waiten, dat onze wereld d’aanderdoags der wel ains aans oet zol kinnen zain.

Mörgenschrik was den ook onbeschriefelk verdraiteg, mor voulde ook as n opluchten. Famke was nait meer.

k Heb mie aaltied òfvroagd, hou n mìns t verdrait over t verluus van n daaier aaltied weer verwaarken kin. k Haar hoast schreven, zo makkelk te boven kommen kin. t Was ook nait woar west, want veur verwaarkenspersezzen binnen gain handlaaidens schreven.

Wietske kin doar over mitproaten, as zai tenminnent proaten kon. Zai het nog moandenlaank zöcht en nog aaltied kikt zai verward in t rond, as proat op Famke komt. Ook op heur het Famke n onoetwisboare indrok moakt. t Kin hoast nait missen, ons droktemoakertje mist t vertraauwde, t rustege van Famke nog aal.

Dat Sietse vandoage op 2 november en Anna op 3 november heur vlaggetjes nait in agenda kregen hebben, het doar dus mit te moaken.

‘Moust wel n beetje oetkieken mit dien haarke, want wie hebben n iegeltje onder d’hege,’ heurde ik onverwachts n stem vlak achter mie.

Dochterlaif moakt groag mìnsen aan t schrikken, mor k haar heur al spot en dou toenhekje in t slöt vuil, was k veurberaaid.

‘Hai komt elk joar terogge,’ zee zai overbodeg.

In t aander hoes haren wie ook n toeniegeltje, haren zulvens n iegeltjesnust aanschaft. Mit goie bedoulens, mor overbodeg. Hai verkoos boven de luxe van n winddicht onderkommentje n waarme deken van röttende bloader. Honden wozzen t. Zai moggen nait onder d’klimophege kraben en ik mog boetenlaamp nait langer loaten branden as neudeg was.

(Kunst)licht veroorzoakt bie iegels, trekvogels en zoveul aander daaiern n bult ellìnde.

Lichtvervoelen.

Kraant van vandoag staait vol van vervoelers. Noast de swoare vervoelen van snelweg bie Rouveen – dijlu zollen wat mit de rou hebben mouten -, hebben zok in noordelke pervinsies veul mìnsen veur n nachtelke tocht versoameld om te protesteren tegen lichtvervoelen. Nachtwoakers worden vroagd om t aal in koart te brengen. Benoam bedrieven kriegen Swaarte Paiter touspeuld.

Grote (licht)vervoelers huiven ook nait reken op n verkaizen van ‘Duursoame Datteg’. Meschain kin Swaarte Pait in heur licht van culturele diversiteit, mit n figuurleke rou in haand, nog wat betaiken.

Wel wint?

d’Idealist of t geld.

Sunt kört lees ik ( weer ) Snijders. A.L. Snijders. Hai is schriever van körte verhoalen. Bedenker van ZKV’s – zeer körte verhoalen. Ik nuim t, nait zo zeer om t beterwaiten, mor veur de dudelkhaid HKV’s, hail körte verhoalen, minder dan 220 woorden. Verhoaltjes, dij e opdut bie pad en weg, mor den mit drij keer minder woorden dan ik.

Even oettesten.

Zo vertelt hai over n man, dij noa t tanken zien porremonnee en pin ‘vergeten’ is. n Roar verhoal, mor t vrumde is, A.L. betoalt de kosten. Nemt hom zulvens veur n kop kovvie mit noar hoes.

n Week of wat leden overkwam mie t zulfde. Bie n drok tankstation kwam k achter n man te stoan, dij mit n hangende tankdop aan n koordje, mit zien pinpas ston te pielen bie t apperoat. Van opschaaiten kwam niks, tot hai mit n verontschuldegende laag bie mie kwam en zee, hai was zien pincode kwiet. Ik mog eerst wel tanken en hai ree zien auto vot.

Dou ik de slurf in t slurpgat haar, zag k hom op n òfstandje stoan bèllen.

Guster kreeg k n waskelap in handen, mit opdrokletters: Clockstede, Mevr. Wiekens, kamer 007.

Dou zai nog op zokzulf woonde, vond zai t fijn, as k bodschoppen mit heur dee, omdat zai de pincode voak vergat.

20251026

Noaschrift:

t Is mie lukt: 220 woorden, zunder titel.

Stoer was t wel, omdat der zoveul zoaken binnen, dijst geern benuimen wilst. Bevubbeld hou de man mit zien hangende tankdop wegree. Of over t perses, dat je deurmoaken mouten omdat ‘vergeetachteghaid’ slimmer wordt.

Mit wat onderdrokte grammiede in de pokkel, was k guster al begund mit n verhoaltje over fatbikers.

Hou t zo kwam?

Deur n bienoa-ongelok in t wandelgebied in ‘Hooge Meeren’, woar k deur n snötgrom hoast van de sokken reden wuir.

‘Dit is gain fietspad!’ heb k nog roupen, mor de doader het mie of nait heurd of was Oostindisch.

‘Waist wel woarst mit bezeg bist!,’ ruip mien betere ik mie onder t schrieven tot de orde, ‘nou dust al net as t gros en zetst, deur n klaain incident n komplete group in de bekloagdenbaank.’

k Mos doar toch even stief over noadenken. Hai haar geliek. k Bin aiglieks ook nait zo aine van kloagzang van Jeremioa. Fatbikers hebben al nait zo’n goie noam en doar huif k verder nait aan mit te waarken.

Gusteroavend kwam d’omslag en wuir t van teveuren bedochte grote verhoal over t snelhaidsduveltje op zien racefietse omzet noar n klaain inlaaidentje veur n hail aander verhoal.

Hou t kwam?

In t verloren uurtje tussen 7 en 8 uur soavends zit ik òf en tou wel ais n zetje te accordeoneren. Speul k wat nummers oet olde trekörgelbouken en kin k mie verboazen over mien kwietroakte vingervloghaid.

’60 joar leden zatst elke dag ook ja wel n haalf uur op dien buukörgel te foeken,’ vergoulekt n ongewoon meedliedege stem mien frustroatsie.

Joa, t waren stoere tieden. Meziekmeester was strak in de leer en de stokken dij k speulen mos kösten mie n bult muite. Boeten dat, speulde de tied, midden 60-er joaren, ook n belangrieke rol.

Zin was voak vèr te zuiken, mor proat over opgeven of stoppen kwam der nait echt van.

Gusteroavend kwam k ongewild in n rollercoaster van herinnerns terechte, dou’k oet n olde deuze n accordeonbouk opdaipte, dij, noaderhand bekeken, n belangriek rol in mien leven speuld het.

‘Bal musette,’ kopt de titel.

Trekharmonikoa-meziek van Hollandse moakelij mit n Franse inslag. Zes nummers, woar k twije van speuld heb en vare onbespeuld bleven binnen. Zoals k wìnd was, alles op doatem.

Hou t persies goan is dij dag, of k op de 18e mai, dou k van meziekles thoeskwam echt op de poot speuld heb, kin k mie nait meer zo veur de geest hoalen. t Bouk vertelt in elk geval, dat ik noa dij bewuste dag in 1966 definitief mien accordeon aan de wilgen hongen heb.

Wat mie nog wel fris in t geheugen ligt, is t gesprek dat ik n poar doage noatied mit mien olden voerd heb. n Onverwacht gesprek, n gesprek dij k al joaren eerder voeren wild haar.

‘Hou denkst der over om die aan te melden bie voetbalverainen?’

Wat n vroag.

‘Krieg k den ook n poar nije voetbalschounen?’ heb k dou zegd.

t Woarom zat hom in de olde voetbalschounen van oom Haarm. Gounent mit van dij haarde stoalen snoeten, net as t tegenswoordeg waarkschounen hest.

Twij moand loater, mit fietse op weg noar Beerte haar k n poar schiere Puma schounen, n rood-wit gestreept shirt en n swaart broekje in n nije voetbaltazze. De kunk te riek. t Stokje vanoet Old Pekel noar voetbalverainen Thos in Beerte vonden wie mor n hoanetree. Wie waren t wìnd, reden deur weer en wind op fietse overal noar tou. Zunder ondersteunen. t Woord kloagen ston nait in ons woordenbouk.

Van mien eerste wedstried veur Noordster kin k mie verder nait zoveul herinnern. Wat mie wel biebleven is, dat ik twij moal scoord heb. En dat Los Bravos mit ‘Black is black’ in de toptien, mien favoriete nummer van dat mement was.

Meziek waarkt noamelk as n glieboane veur joen geheugen. t Komt votdoadelk in t emotiecentrum van joen hazzens en kin staarke herinnerns oproupen.

Mit ‘walking voetbal’ zol k meschain nog wel oet de vouten kinnen. Aan t accordeonspeulen heb k onverwacht nog aaltied n bult plezaaier.

Dat ik zotterdag in aal mien hurrie daaierndag vergeten bin, vin k nog tot doar aan tou, da’k twij doagen loater op Wietskes – en dus ook bruier Odies – verjoardag heur gain hondentoart veurschuddeln kon, mag k miezulf swoar aanreken.

Ook al nuimen sommegen zokswat mosterd noa de moaltied, schuldgevoulens hebben mie der tou brocht moandag op fietse te stappen om dizze noaloateghaid weg te poetsen.

In fiene miezeregen ( om filaineghaid van dizze hoast onmaarkboare, koksioanenregen, woarst dus wel sjompenat van worden kist, aan te geven, n bewust pleonasme ) bin k noar daaiernwinkel reden.

‘Hondentoart?’ zee n verkoopster.

In heur blik zat zowel verboazen as ongeleuf. Datter drok en mit mooie foto’s op t grote net mit adverteerd wordt, dus k aiglieks nait veur oetkommen. Kist toch ook niks en gainaine meer vertraauwen.

‘Veur mien joarege hond,’ zee k nog ais.

‘Den zollen ie toch zulf aan t bakken mouten,’ was t antwoord.

Dat ik mit n poar knabbeltjes in fietstas weer òfraaisd bin noar hoes, gaf nait echt voldounen.

n Weg vol hindernizzen en schrikhekken. Op terogweg ree k noamelk tegen d’aine noa d’aandere wegversperren aan, net of hail Hoogezaand op kop ston.

‘Zo komst nog ais aargens,’ zee mien avontuurlieke ik, mor k haar zulf t gevoul, dat ik even de weg kwiet was. k Was den ook bliede, dou’k weer op bekìnd terraain kwam en net op tied veur t middageten.

‘Zo vroug?’ zee k verbolderd.

Klokkewiezers wezen nog mor haalf twaalf aan.

‘Waist toch dat ik vannommedag wat vrouger noar t koor mout!!’

‘Ong?’

‘Wie kommen op foto,’ was heur antwoord.

k Wos t, mor was t even vergeten.

En dou kwam de kink in de koabel. Kwam schoonzeun binnen. Mit n braide laag op t gezichte, d’handen op rogge en n verrazzende opmaarken:

‘k Heb ook wat op zolder vonden,’ en toverde dou zien handen teveurschien en zette n katte op toavel hìn.

n Iezern katte, wel te verstoan.

‘Hé,’ was t eerste wat Arineke zee en even docht ik, zai vlogt dij aarme jong aan en om haals, mor t vuil mit.

Zai huil òfstand en zee mit n stem vol emotie:

‘Woar hest hom vonden?’

Om dit emotionele mement weer te geven is ain, om te begriepen woar dizze heftege gemoudstoustand vot komt, doarveur mout ik twij joar terogge in de tied. Noar ìnde september 2023, dou wie t drok haren mit verhoezen van de Wieke noar Kiel. Mit bus, peerdetrailer en aanhangwoagen is dou onze haile inventoares overbrocht en het aal t spul n veurlopege plek kregen. In hoes, op de grote zolder en in n container.

Veural veul deuzen. Veur t klaaine spul, zodat wie alles op t mement, dat t weer overaal hoald worden mos, elke deuze kreeg zien aigen etiket, makkelk terogge vinden konden.

Dat etiketteren was ja wel aan mie touvertraauwd. Mien twijde noam, der wordt wel ais schamper over doan, is Piet Persies.

Dat onze iezern katte, n kunststok, n pronkjewail vinden wiezulf, in d’eerste moand noa t overbrengen nait boven wotter kwam en ook de moanden doarnoa, heb k miezulf aanrekend. Tot moandagmörgen zo om en noabie haalf 12. Dou vloog deksel van t vat vol frustroatsies.

‘Hai zat in n deuze mit keukenspullen op veurste zolder,’ wos schoonzeun te vertellen.

‘Mit nog n hailebult meer zoaken, dij joe kwiet waren,’ luit e der op volgen en dou wat binnenmonds en hoast verontschuldegend:

‘Hai zat verstopt onder ain van onze deuzen.’

Moakt nait oet, maal jong.

Moudelooshaid over t nait vinden is vot.

Vandoag staait de grote deuze mit ‘verloren’ keukenspullen op toavel.

t Grote probleem is nou, of t aal n stee kriegen kin in ons nije hoes.

Mor dat loat ik groag aan n aander over.

t Is oktober en binnenkört kloppen verkaizens bie alle Nederlanders aan deure.

‘n Opgeklopte boudel,’ zeggen gounent, ‘der veraandert toch niks.’

Aanderlu lopen zok vuur oet de slovven om heur pertij aan zoveul meugelk stemmen te helpen.

Der binnen ook mìnsen, dij trekken zok van t haile circus gain barst aan. n Relatief klaaine groep.

‘150 mìnsen kaizen en in ain koamer stoppen vinden zai gekkenwaark.’

Schatten blift giswaark. d’Ain het t over n haalf miljoen, der binnen optimisten, dij denken datter wel n miljoen volgelingen van koning Rufter III binnen.

‘Rufter Drij?’

‘Kunk Rufter de Daarde?’

‘Nooit van heurd,’ zeggen d’ongeleuvegen.

Veur aal dijlu, n kört raaiske deur de geschiedenis. Noar t keuninkriek in ons keuninkriek. Noar t laand dat ontstoan is oet wotter en woarop boeren nou al generoatsies laank boeren.

Om dat te begriepen goan we terogge in de tied. Noar 1916, dou n störmvloud t wotter in de Zuderzee zo omhoogjuig, dat mìnsen in vief pervinsies vrezen mozzen veur hoes, heerd en leven.

Twij joar loater wuir besloten te goan poldern en kreeg Lely zien plan deur de Koamer. Wat dou volgde is bekìnd: Zuderzee wuir IJsselmeer.

Wat nooit noar boeten kommen is, is de wìns van ingenieur Lely om t vruchtboare laand om te batterijen tot lelievelden. Mor landsbestuur wol nait veur Sunterkloas speulen. Noadat t laand dreugvalen was wuiren t gewoon eerappels, sukerbaiten, waite én zaai-siepels.

Lely zulf het ontwikkeln van t nije laand nait meer mitmoakt, hai is 3 joar veur aanleg van Ofsloetdiek al oet tied kommen.

Noa d’oorlog komt de grote volksverhoezen noar Noordoostpolder op gang. Ook vanoet Grunnen. Veul boeren trekken van t Hogelaand noar t Legelaand. Ain boer is Marc Rufter. Hai komt van Bolstee, in de buurt van t bekìnde Schietpot en vlakbie Brilzit. Hai is n jongkirrel, dij t op t olde stee wel bekeken het en as eerste berichten over nij te ontwikkeln laand in Noordoostpolder via t Kunksdaipke binnenstromen, het hai zien doul vonden.

‘Ik word bollenboer in de polder.’

En woarom e persé bollenboer worden wil en gain eerappelboer, doarover verschillen mainens. t Maist weschienleke verhoal het te moaken mit n vère veurvoader oet 16e aiw, mit de noam Bollemoa.

Marc krigt wat e wil. Hai zaait gain wind, mor zaaisiepels en ….. t gaait hom veur de wind.

Hai wordt in de loop en veur t gemak kunk Rufter nuimd. n Kunk zunder kroon en fratsen.

As pa Marc in 1986, n dag noadat pervinsie Flevoland begunt te bestoan, zien boerderij overdut aan zien zeun Mark, is t dubbel feest op de grote boerderij van de Rufters. Siepeltjeboeren binnen n sosioal volk. En op t feest ter ere van heur nije kunk hebben zai zok schier aankled. In heur spesioale dracht, net as d’oorspronkelke viskelu van aailand en wal. In loagjes, nait in t olderwetse swaart, mor in kleurege klaaier. Zai holden van mooie klairoazie én mooie meziek. Gounent hebben t over troanentrekkers, de echte Rufteroanen spreken laiver van levenslaidjes.

In de joaren noar aanloop van t aiwfeest gruit heur economie mit grote stappen. Woar eertieds heur siepeltjes t bieproduct van de heerns waren, binnen noa t verdwienen van d’heerns in Zuderzee heur inkomsten noar hoge höchten schoten. Ain en ander netuurlek ook deur de reloaties dij Marc en loater Mark mit t Amerikoanse MacHamburg ( spreek oet: Mèk-um-burk ) aanknoopt hebben.

Heur wandel en handel is deur de rest van Nederland nait ongezain en onopgemaarkt bleven. t Het boeten veul bewondern ook n bult kinnesinne oproupen.

‘Siepeltjeboeren kloagen mor n haalf joar,’ is bevubbeld zo’n opmaarken, dij voak in t rond streud wordt.

Of t woar is, dut nait terzoake, wat wel woar is, Rufteroanen waarken van 1 april tot 1 oktober. Zai lopen zok in dij moanden de kont oet d’hoaken, zitten op heur zaai-, poot- en rudermesienen en hebben mitschik gain tied om aan heur sosioale verplichtens te voldoun. Mor sunt begun oktober is t doan mit knooien en kraben op t vruchtboar laand.

Onder aanvoeren en op oetdrokkelk gezag van heur kunk hebben siepeltjeboeren en aal heur noakommelingen zok nooit verlaaiden loaten tot n openlieke konfrontoatsie. Nait op t laand, nait in de dörpen en ook nait in de politiek.

‘As verantwoordelken wat waiten willen, kommen zai bie mie,’ het Kunk Rufter Ain begun 50-er joaren al verkondegd.

t Is makkelk zat. Vervelende, ondeurzichtige bestuursloagen moaken de problemen eerder groter den klaainer. Zo is t en nait aans.

Dat n joar of wat noa aiwwizzeln de daarde kunk, Marc III, zien voader opvolgd is, het niks aan dij situoatsie veraanderd. Dou landsregeren deurkreeg, dat nait allendeg bevolkensgrui van siepelboeren noar n plavvon schoten was, mor dat zai ook n economisch belang vertegenwoordegden van sikkom n miljard euro, het d’aandere Marc en ook zien opvolger veur n probleem zet.

‘Nee,’ was t rezolute antwoord van de jonge kunk Marc, ‘wie goan nait in de politiek en doun ook nait aan verkaizens mit.

Punt oet.

En kunks wet is kunk.

Terogge noar schrievers haim. Hai het vanoet zien hoeske goud zicht op grote landerijen mit siepels. Rode siepels.

Zai binnen septembermoand rud. Hebben n dag of wat op t laand legen te dreugen en binnen zunder dat zulfde schriever doar getuge van west is, òfvoerd.

Guster bin k nog ais, mit d’hond aan de raime langs t zulfde oetgestrekte laand lopen. t Is nou n veld mit gruine mizze, veur grondverbetern en onkruudonderdrokken. Da’s neudeg, lees k regelmoateg. Siepeltjeboeren stoan onder swoare drok, omdat zai teveul pesticiden broeken zollen.

In de baarm lag traauwens nog n bord. Zunder poal. Mit de tekst:

Nuttige insecten beschaarmen dizze gewazzen.

De siepels dus.

Mor ik wil ook geern beschaarmd worden tegen n teveul aan gewasbestriedensmiddeln.

Meschain mouten kunk Marc III en onze nije minster-president toch zo gaauw meugelk noa de verkaizens mor ais n keer om toavel.

Ondanks t faait, dat zai al doagenlaank op adrenaline aankrukkelt en mit paracetamol-tebletten kopzeerte en spierpiene aan d’zied schoven het, is t vandoage doan mit de pret.

‘Ik denk, dat we vandoage mor wat makkelks eten mouten.’

k Haar dizze opmaarken wel verwacht, mor t is mie nait dudelk of heur verzuchten n klacht, n wìns of n onoetsproken verlangen is. Binnen n tel wor k op mien wenken bedaind:

‘k Zai mie vandoage gain bodschoppen doun.’

’t Kin mörgen of overmörgen toch ook wel,’ ligt mie veur op tonge, mor omdat ik nait de minste wezen wil, offer ik mie op:

‘Astoe mie n braifke schrifst, den goa k wel noar winkel.’

n Ketaaier loater kom k in n melee van schots en schaif stoande auto’s terechte, mit onverwachts opensloande deuren en joechaaiende kinder, dij zunder op of om te kieken stroat oversteken. Zunder kind, kraai of kuken in achterbak zit ik mit auto muurvast op Zuderkroon. De school staait op punt van begunnen.

‘t Heurt bie dizze tied,’ denk ik geloaten.

Op parkeerploats in t winkelcentrum is t ook drok en as k mit n hoast onbestuurboare, schaiflopende bodschoppenkare ( dat overkomt mie dus regelmoateg ) noar de ingang loop, hoop ik, dat ik nait meer tegensloagen tegenkom.

Op t bodschoppenbraifke herken ik op t eerste gezicht gain voutangels en klemmen.

Twij netten paars-appelsienen. Drij zitrounen mout ik òfwegen. De pries is onwies zoer, € 0,75 stok. Overwegen om om te ruilen veur n netje mit meer en veur n veul legere pries gaait de prullenbak in. Bie t koelvak ‘melkproducten’ mout ik op knijen om bie melkpakken te kommen, dij n holdboarhaidsdoatem hebben, dij mie beter oetkomt.

Bie de beschuten bin k menutenlaank bezeg om de goie deroet te visken. Op goud gelok gooi k – leg ik – n rol in kare, mor bin nait zeker van mien keuze. n Meter verder, bie de crackers, begunt t zulfde gedonder vannijs òf aan. Mien hazzens kroaken onder t geweld van de veulhaid aan hoast gelieksoortege pakken. Knopen tellen is gain oplözzen, blind pakken net zo.

k Heb nog mor n poar artikels in kare en nou al t swait op veurheufd. Wat ik dou nait wos, was, dat t stoerste nog kommen mos.

De kruden. Mit tijm bin k snel kloar, want fleskes stoan mooi op alfabetische volgorde. Bie piment – nog nooit van heurd – roak ik de weg volledeg kwiet. Noa peper en peterselie zol toch aiglieks piment volgen mouten, mor aal wa’k zai, gain piment.

Even overweeg ik om in de telefoon te klimmen om mit thoesfront te bèllen, mor al snel kom k tot konkluzie, dat mien zuikinstellen verkeerd òfsteld was. De tijm ston bie de plestiekpotjes en piment ston bie de gloazen fleskes. Bedenk t mor.

Loater op de dag heb k mie toch nog ais verdaipt in piment. Oftewel ‘Jamaica-peper’. Engelsen hebben t over allspice. De waarm-zuite smoak is n mengelmous van smoaken, kaneel, kruudnoagel, nootmuskoat en peper. En t mooiste, t kin in alle gerechten, zuit of haarteg, waarm en kold verwaarkt worden. n Klaain mespuntje is genog om de smoak tot zien recht te loaten kommen.

t Leste zinnechie voerde mie ongemaarkt terogge in de tied. Noar t verhoal van de rieke man. n Verhoal dij mien voader bie gelegenhaid groag vertellen mog. n Vertelster, dij hai op alle meugelke menaaiern klaainer en groter moaken kon. Hai zee, hai haar t zulf mitmoakt.

k Verploats de focus noar n restaurant in Stad, de ‘Weeva’.

t Is drok in Grunnegs maist bekìnde eetgelegenhaid. n Sjieke boudel. Bie ain toavel zitten vaar mìnsen, twij manlu en twij vraauwen. Noadat t eten opdaind is, ropt ain van baaide manlu de ober en fluustert hom wat in t oortje. Noa n zetje zet hai n schuddeltje mit n gelege saus op toavel en wìnst elkenain veur twijde moal smoakelk eten.

Twij toavels verder zit n echtpoar. Heur stola en zien moatpak verroaden gain geldgebrek. Zai is n ravvelsnoet, hai heurt heur wel, mor luustert nait. Reden is, dat de mìnsen twij toavels verder regelmoateg mit n lutje lepeltje van t schuddeltje pakken en t over heur eten strieken. Tevredenhaid stroalt van heur gezichten òf.

Dit duurt zo n menuut of wat, as de rieke man de ober aan d’jaze trekt. Wiezend op t vaiertal, dat zo lekker zit te smikkeln, zegt hai:

‘Dat spul, dat ie doar op toavel zet hebben, doar maggen ie mie wel veur n rieksdoalder van doun.’

Zokswat is snel beurd en veurdat ober en de stilvalende vraauw ain keer mit d’ogen knipperd hebben, het de man n grote lepel mit dat lekkere spul in de mond stopt.

Binnen n poar tellen is t doan mit de weldoadege rust in t sjieke restaurant. De man kikt noamelk wild om zok tou, gript zok vervolgens bie de keel en slurpt den in ain teug de wotterkane tot de bodem tou leeg.

Pas noa n dikke houstbui en verschaaiden daipe zuchten krigt hai zien sproak terogge en zegt tegen de ober:

‘Wat hebben ie mie nou leverd!’

Onversteurboar zegt dij:

‘Ie hebben persies kregen, woar ie om vruigen, mosterd.’

Nog voak denk ik aan dit verhoal terogge. Dat t veul meer was dan n grappeg verhoaltje, heb k in de loop van tied wel begrepen. t Foabeltje bleek n laange lieste aan levenslezzen in zok te droagen en dij dail k geern mit joe.

k Vroag mie wel ais òf, hou ik zo versloafd roaken kon aan sukkeloa. Streude, zo klaain as k was, tot groot ongenougen van mien olden, al baargen sukkeloa-körrels op stoetje. Of smeerde dikke loagen sukkeloa-pasta op brood.

t Het mien olden n bult kopzere bezörgd, dat ik allendeg zuit, broen broodbeleg koos. Ik haar der gain liefzere van.

‘Te veul sukkeloa is ongezond,’ mouten zai docht hebben en hebben mien ‘foute’ broodbelegkeus perbaaierd bie te sturen.

t Luip aans. Keze, lekkerste ham en leverpastei bleken nait aan mie besteed. Ik at nog laiver n boterham mit tevredenhaid of zulvens dreug brood dan dat ik van mien favoriete hoagelkörrels òfstapte. t Was gewoon onmeugelk en over smoak vaalt ja nait te twisten.

‘n Bord Brinta den?’ zee mien mouder op t lest tegen t hopeloos geval.

Mor net van bère òf en den zo’n bakke vol stierderge tarwevlokken veurschuddeld kriegen, was wel t aargste wat mie in mien jonge joaren overkommen is. k Dus t nait haardop tegen moeke zeggen, mor t dee mie staark denken aan de haalfvloeiboare brij, dat opa Streun aan zien swienen vouerde. En den mog der ook nog zoveul suker over streud worden, dij smurrie kreeg ik nait deur t sloekgat. t Kin hoast nait aans as dat ik regelmoateg mit lege moage noar school goan bin.

Veur t vervolg van dit onaangenoame verhoal moak ik n grote sprong in de tied noar midden 70-er joaren. Noar t hoeske van mien vrundin en heur mouder.

‘Wie denken der staark over om weer n hondje te nemen,’ zeden baaide wichter op n dag.

‘Ie hebben al twij katten en twij cavia’s en n klaain hoeske, woarom wollen ie den nog n hond hebben,’ wol k zeggen.

Mor k haar doar niks te vertellen en zo kwam t, dat vrundin en ik mit mien Simca 1000 noar Winschoter asiel raaisden om n hondje te zuiken. Dat zuiken was nait stoer. De keuze was reuze, mor t was wel n haile toer om n hondje te vinden, dij nou net in heur hoesholdentje pazen zol.

Ik koos n klaain, broen hondje, dij mie bie binnenkomst in de grote hondenren aingoal al veur de vouten luip en mie mit smekende ogen aankeek. Arineke haar n pluzeg mormeltje op t oog, dij heur hondenogen onzichtboar achter n ponnie verbörgen haar. n Onoogliek beest, vond ik. Om in t openboar gain roezie te kriegen, zee Arineke:

‘Wie nemen heur allebaaide mit.’

t Het der om bandjed, mor t broene hondje won. Glansriek.

Ook al kreeg zai bie thoeskomst twij katten in de gedienen, schoonmoe was votdoadelk weg van heur. Over honden en katten was zai kört:

‘Dat went wel,’ zee zai, vol vertraauwen.

Over de noam hebben wie dou nog laank bakkelaaid. Ik won weer en zo kreeg k, zunder dat ik mien versloaven huifde te verkloaren, mien zin. Heur sukkeloakleur was genog om t hondje Sjoko te deupen.

Al snel wuir dudelk, dat ik n goie haand van kaizen haar. Sjoko bleek n hond oet doezend.

‘n Traauwhaarteger beest mos nog boren worden,’ vonden wie.

En …. ook mit katten is t aal goudkommen.

Sjoko, zo zollen ie begriepen, is al joaren leden oet tied kommen. De reden, woarom zai hier op dit mement en op dit stee nog ais op toneel verschient, het te moaken mit onze iezern katte. De katte, dij zok twij joar laank verstoppen kon in n verhoesdeuze en sunt kört veur t oog van Kielster volk vanòf n lutje toaveltje weer noar boeten kieken mag.

Mor t gaait hier nait om de katte, mor om de deuze. Hou groot was onze verwondern, dat doar noamelk n boukje in zat. n Kinderleesboukje. Over n broenachteg peerdje, mit de noam ……. Choco.

‘Dat is mijn leesboekje uit de eerste klas,’ zee n verboasde, mor veural blied kiekende Anna.

‘Die was ik al jaren kwijt.’

Dat heur bliedschop over t teroggevinden van t boukje veur n kört mement wegvuil tegen mien saggrijn, kin k nait recht goudproaten.

‘Plagiaat, noamdaiverij,’ lag mie veur in de mond.

k Heb t vandoag bie hondennoamen nog even noakeken. Bie de sikkom zesdoezend, 6000 !! noamen staait nait ain Sjoko.

Haar k al nait zegd:

‘Sjoko was n hond oet doezend.’

En vandoag zeg k t nog n keer, mit n klaaine aanpazen:

‘Sjoko was n hond oet doezenden.’

4.09 uur gaf mien wekkertje vanmörgen aan.

’t Is nacht en bielange noa nog gain mörgen,’ heur k aine van hail dichtbie vrantern.

Noast mie heur k de regelmoat van n vredege sloapster.

Ik hold t nog n zetje vol, wil de waarmte van t bèr nait kwiet, mor k mout deroet.

‘Haarst gusteroavend dat pilsje nait meer drinken mouten.’

t Klinkt mie nait onbekìnd in oren.

‘Noa negen uur gain boemels vocht meer drinken, zörgt veur n rustege sloap,’ zeggen sloapdeskundegen.

Benoam n borrel in de loate oavend zörgt veur n onrustege sloap, want den is dien liggoam haile nacht bezeg om alcohol òf te breken, beweren dijzulfde lu. Woarom n klaain borreltje veur t sloapen goan n sloapmutske nuimd wordt, doar begriep k dus niks van.

Terogge van n körte noodstop op t nog laauwwaarme nuske, wil de sloap nait teroggekommen en omdat ook t zandmannetje verstek loat goan, blief k wakker. Kloarwakker. Veurdat ik der op verdocht bin begunt t roaderwaark in bovenkoamer, net as de wieken van n molen op n störmachtege dag, te draaien as n gek. n Rem zit der nait op bie mie.

Even twievel ik of k oet bère stappen mout, mor k heb ook gain belang bie d’kommootsie, dij mien vrouge opstoan bie hond en kattten tewege brengen zel.

Dat is de reden, dat ik in rustege ligstand mit op volle toeren draaiende hazzens in twij verhoalen terechte kom. Mien veurleesverhoal van t eerstvolgende Pekelder Proatcafé, dat al redelk in de staigers staait, mor woar k nog de neudege informoatsie mis en t verhoal van Karel de Grote.

Over t eerste wil k nog nait te veul verklappen, dat komt wel op 12 november. Karel de Grote is n hail aander verhoal. De schoolploat van dizze grote kunk/kaizer hong bie ons op Geertsschool op achterwand in vaarde klazze.

‘Karel in zien paleis in Oaken.’

t Verhoal van de meester het dou zoveul indrok op mie moakt, dat ik én de meester én de koning om de zoveul tied weer opvoer, net as vandoag dus, in ain van mien verhoalen.

Oaken en Keulen binnen ook ja nait op ain dag baauwd.

Mien sloaponderbroken nacht van vannacht mit aal zien prakkezoatsies en nijste oetgoave van Dick Harrison: ‘Karel de Grote, aarfgenoam van Rome, voader van Europa’ hebben mie der tou brocht om vandoag t leste Karelnijs ainegszins tou te lichten.

Woaromdatden?

Of t echt nij nijs is, wait ik nait wizze, mor Karel was n slechte sloaper, zo vertelt zien biogroaf Einard.

‘Hai dronk wien en elke aandere draank zo mit moate, dat hai bie zien moaltied nooit meer dan drij moal dronk.’

Volgende citoat: ‘Bie t middagmoal nam hai mor ain slok.’

Op t mement, dat ik dit las, was k best verboasd:

‘Woarom drinkt de kunk zo waineg.’

Hai kon ja zat kriegen, want eten dee e as n slootgroaver.

De volgende alinea licht meschain n klaain tipke van de sluier op:

‘Snachts onderbrak Karel zien sloap wel vaar of vief moal. Hai wuir den nait allendeg wakker, mor stond ook op.’

Twij moal snachts deroet, vind ik al n drama. Vief keer oet bère stappen, die volledeg aantoakeln en noa n uur of wat weer onder de dekens kroepen, liekt mie n woar duvelsverdrait. Staaist toch nait op wacht.

k Vroag mie den ook òf, of der gain verbörgen bodschop achter dit verhoaltje zit, woar Einard gain wait van haar.

Was t gewoonte of (hoge) neudzoak veur Karel om om d’hoaverklap oet bère te stappen?

Dus e gain woord hebben?

t Binnen gain vroagen dij de geschiedenis op zien kop zetten zollen, mor nou ik kloar bin mit dit verhoaltje – t is nog gain 10 uur in de mörgen – voul k toch wel, dat de langsloaper in mie wel n aantal uurtjes nachtrust mist.

Leven in n drij-generoatsies-gemainschop het zo zien veurdailen. Van n veroldernsperses kin in zo’n soamenlevensvörm aiglieks gain sproake wezen. Noadrokkelke aanwezeghaid van de daarde lichten dut zok gelden en doar plukken wie de vruchten van en blieven toch nog ainegszins bie de tied.

Bezuik van klaainkinder is behaalve n aangenoam tiedverdrief soms ook wel leersoam.

Zo kwam oldste klaaindochter van de weke zo mor even gezelleg buurten. Wie haren nait zoveul te melden, zai zoveul te meer.

‘Kijk eens, wat een mooie foto ik van onze drie honden heb laten maken.’

‘Joe hebben ja mor twij honden,’ wol ik heur op heur vergizzen wiezen, mor noa n eerste blik op heur klaainbeeldschaarmke begreep ik, dat zai t over n oldere foto haar.

‘Gemaakt door AI,’ luit zai ons trotsk waiten.

t Ruip benoam bie mie nogal wat tegenstriedege gevoulens op, woar k, om t kind nait votdoadelk veur de kop te steuten, over twievelde of k doarmit wel veur n dag kommen kon. t Rezeltoat van körte overdenken vuil tegen:

‘Mooi,’ zee k, ‘mor zai binnen t nait echt.’

Aan heur gezichte zagst de teleurstellen en k zee dou, om nait nog meer schoa aan te richten, zo vezichies meugelk:

’t Binnen heur ogen en dij kieken toch aans.’

‘Dan probeer ik het nog eens,’ was t verrazzend vlotte antwoord.

Noa drij perbaaiersels dus k aiglieks niks meer te zeggen, want de techniek vermag den veul, mor kin soms nait in de schare stoan van t echte leven.

De vroag, dij k miezulf voak stel, is of wie ons mit de stroom van ‘nepbeelden’ mitdrieven mouten loaten, of tegen dijzulfde stroom inroeien mouten.

Wat der bevubbeld mit de Waarme Golfstroom vanoet t Grote Continent in t westen diz’kanten opstroomt, is soms stoer te bevatten. Zai valen bie mie onder t hoofdstuk:

‘Sprookjes van Donald, de Grimmige Grammiet.’

Woar wie de gedrevenhaid, mor veuraal de klungelghaid van zien (veur)noamgenoot in ons haart sloten hebben, binnen de beelden, dij Donald II bliekboar verspraaiden mag, zörgwekkend. Woarst verwachten magst, dat de leste n veurbeeldfunctie het, de werkelkhaid geft voak t tegenovergestelde weer. En t noadail is, hai komt der mit weg en let n bult mìnsen in de woan, dat zien werkelkhaid t echte leven weerspaigelt.

t Binnen nou ainmoal nait allendeg goie veurbeelden, dij mitlopers trekken, mor wel wait ….

Meschain is t over n poar joar doan mit dizze kemedie, mor of wie doar in ‘onze’ tied in berusten mouten, blift de vroag. Onze toukomst is nog mit n stok in t mulle zaand schreven en hoop is ook mor n nikszeggend woord. Van t grote toneel blief ik doarom ook geern zo vèr meugelk verwiederd.

t Köst mie gain muite.

t Doaglieks leven vlakbie het ja genog beslommerns en al heb ik genog aan de poar vaarkante meters van mien waarkkoamer, Arineke het wat meer roemte om zok tou neudeg.

Zo is zai al n dag of wat in de weer om n schounendeuze te vullen. De mooi versierde deuze ontlokte mie d’opmaarken:

’t Is toch nog gain Sunterkloastied.’

Nee, t was veur de actie ‘Gain’.

k Begreep der gain fozzel van en pas noa n oetgebraide oetleg kreeg k deur, dat ‘Gain’ gain Grunnegs woord was, mor op zien Engels oetsproken worden mos.

‘Gain’ helpt,’ las k loater op n begelaidende folder.

t Is n wereldwiede actie veur kinder in aarmoudege omstandighaiden.

‘As t den ook mor bie dij aarme kindertjes terechte komt,’ zee k wantraauweg.

Mörgen is t daaierndag en mit t gedachtengoud van Franciscus in buutse binnen vraauw en dochter guster gesoamelk mit n collectebuzze op stap goan.

Veur daaier en kinder mouten je opkommen. Heur onbevangenhaid is heur kwetsboarhaid en deur t goie veurbeeld te geven maggen je hopen dat mit noame de kinder weerboar, mor veural zokzulf blieven kinnen in dizze rap veraandernde wereld.

30 september is leste dag van negende moand.

k Bin der gusteroavend al mit op bère goan.

‘Wake me up when september ends,’ komt mie bie t opstoan den ook as vanzulf noar boven.

‘Green Day.’

Oet ervoaren wait ik, k roak t laidje haile dag nait meer kwiet.

As k smörgens mit n sloaperge kop noar boeten kiek, zai k datter waineg terechte kommen zel van n gruine dag. Dikke mist het de wereld veraanderd en oardeg klaain moakt.

De sloap huif k traauwens nait oet ogen te wrieven. Arineke is vrougopstoander. Zai kin mie persies oettaiken hou situoatsie bie ons thoes der veurstaait.

‘Coco is zaik.’

Dij drij woorden binnen genog om mie terogge te voeren noar de loate gusterse dag. Nachtbroaker haar t wel verwacht. Gusteroavend begon Coco al te spijen. Witte, sliemerge sliem.

‘Dij het vervast n stokje kattengras achter in keel zitten,’ docht ik nog.

Of t zo was, kon k vanmörgen nait zeggen, mor wie waren wel d’eersten dij n òfsproak moakt haren bie daaierndokter in Veendam.

‘Tiene veur tiene.’

Mor anderhaalf uur wachten is n laange tied. t Zulfde las k ook in Coco’s ogen.

‘Help mie toch!’

Zai zat mor ongelokkeg en doeknekt in heur mandje en haar t nait meer.

Ook dokter wos t nait.

’t Beste is, k hold heur hier, geef heur n roesje en kiek in t haalsgat, wat heur dwaars zit.’

‘Tegen haalf drije kinnen j’heur wel weer ophoalen.’

Mor ons hoeske is gain wachtkoamer, want dou wie mit n lege mand en zunder Coco weer in koamer stonden, vond n springerge, ongeduldege Wietske, zai was nou aan de beurt.

t Verzet wel de gedachten en as wie mit ons baaident, elk aan kaante van n rekboare tienmeterliene in dichte mist deur t natte gras bozzeln, kom k weer langsoamaan bie mien pozitieven. t Kin ook, dat t onzichtboare leger swaarte kraaien, dat zok aargens tussen t wandelpad en Zuudloarderweg de kelen schor schraifde, doar schuldeg aan was. Iezelke geluden, dij in noavolgen van Hitchcocks ‘Birds’ nog aaltied n soort van angst bie mie tewege brengen. Elk mement verwachtte ik den ook dat dij grote swaarte jongens vanachter t ondeurzichtege mistgedien as moderne drones op ons òf zollen kommen vlaigen. Mor dou t inains moessiestil wuir, kreeg k toch zo’n vrumd gevoul en k vruig mie òf:

‘Zollen zai n aander slachtovver vonden hebben?’

Ook dit keer was t weer Wietske, dij stief aan de liene en doardeur mie weer bie de les trok, deur over de bulten van t eerappellaand te boundern.

‘Hé, doe, huifst gain eerappels te ruden.’

Dat ik nog aaltied opzoadeld zit mit olde, persoonlieke herinnerns over ‘lutje eerappeltjes zuiken’ en nog verder in tied verstopte beelden van mien voader, dij op zere knijen en klonterge handen over t laand kroepen mos, kon t levenslustege hondje ja nait waiten.

Op terogweg zai k n allaainvlaigende, jammernde kievit en denk:

‘September lopt op t ìnde, bistoe nog nait op raaize noar t zuden?’

Pas as t vrust, lees ik n ketaaier loater.

Vlak bie hoes gaait Wietske in slootswaal nog even deur d’achterpoten en blift ongelokkeg kiekend mit n keudeltje aan n spiertje gras zitten.

‘Moust ook mor gain gras vreten,’ zeg ik.

Gras verteert nait en dus krigst n keudel aan n taauwtje. Gelokkeg kist dat mit n keukenpepiertje oplözzen.

De stap over n tiedsbrogge van drij uur is in dit verhoaltje zo moakt.

Coco is net weer thoes. De doaders binnen vonden, twij grassprietjes.

Hou t nou mit ons is?

Wie binnen bliede dat t aal goud òflopen is. Coco is nog wat wankel van verdoven en zöcht heur weg weer deur t hoes, mor noar kattengras kin zai nog laank blieven zuiken.

Hou onwaitendhaid bie d’aine pertij en onbegrip bie n aander dail van d’moatschoppij twij verschillende werelden vörmen kinnen, het mie al n levenslaank bezegholden. t Kin n levensgroot probleem oplevern, woarbie de twijde groep swoar in t noadail is.

Abacadabra?

Van de weke zag k n grote groep mìnsenkoppen, versoameld op n poster veurbieschoeven.

t Waren aal onbekìnde lu, mor vetgedrokte kop derboven trof mie liek in t haart:

‘Kinnen ie aan de koppen zain wel migrainepasjìnt is?’

Wat n domme vroag, docht ik nog bie miezulf. Kist aan aines facie toch nait zain wel kopzerelieder is. Zugst aan boetenkaante toch ook nait, wat n touvallege pazzant onder de leden het.

n Lötterij?

De kans, dast de migrainelieder der wel oetpikst, ligt op ongeveer 15 persìnt. k Schrok wel van dat grote getal en noa n körte rekensom kwam de konkluzie:

‘Meer dan twij miljoen mìnsen in Nederland hebben regelmoateg swoare kopzere.’

Zolst hoast denken dat t n volkszaikte is.

Mor eerst nog even terogge noar mien poster en den benoam noar de commentaren, dij leesders op de vroag over zichtboarhaid geven. n Klaaine, onvolledege greep adviezen oet de baarg van goudbedoulende lu:

Migraine? Ach, kom op nou, drink mor voaker wat wotter, den voulst die n stok beter.

Migraine? Den hest t n te hoge blouddrok. As k die was, den zol k t zolt wat meer stoan loaten.

Migraine? Zörg mor dast dien paracetamol-spaigel wat opvoerst, den bist der zo van òf.

De lieste is eindeloos aan te vullen.

De vroag of migraine n zaikte is, is veur leken stoer te beantwoorden. Dat t n swoar onderschat levensprobleem is, wordt deur waitenschoppelke cievers hoarfien aangeven. Om even t licht op ontstoane gevolgen te loaten schienen, trek ik links en rechts, vanoet alle windhouken en oet stad en loug wat loatjes mit eernsachtege verhoaltjes open. Mìnsen voulen soms de noodzoak n kloagzang aan te hevven.

Zo kwam k regelmoateg n vraauw tegen, dij elke weke wel n dag en soms wel meer doagen in t duuster, mit dichte gedienen heur noodlot van n migraineaanval ondergoan mos. As t leed leden was, zong zai weer t hoogste laid en stapte frank en vrij deur t leven. Veur dij t nooit ervoaren het, stoer veur te stellen. Net as t verhoal van de man, dij noa elke aanval wel n weke neudeg haar om op krachten te kommen.

‘Migraine sloopt die,’ zee e den.

Van bonkende kopzere overgeven, is nait mooi, mor t doarop volgende energie-verluus von hai nog aarger.

‘Den voul k mie net n slappe schuddeldouk,’ perbaaierde hai mie wel ais oet te stokken.

Dat hai om dij reden doagenlaank mit zaikteverlof mos, wuir nait begrepen.

‘Zugst der aans goud oet,’ kreeg e den te heuren.

‘Kist beter n bain breken,’ zee e wel ais tegen mie, ‘den zain en begriepen mìnsen tenminnent, datter wat mit die loos is.’

Ik kon mie doar wel wat bie veurstellen.

De daarde man het zok deur n bekìnde neuroloog oet t westen van t laand behandeln loaten. Mit medisienen.

‘Ie kinnen t nait helpen, dat ie migraine kriegen,’ zee dij dokter.

En dij hooggeleerde arts vulde aan: Migraine is n hazzenzaikte en dat kinnen je nait genezen. Hoogoet mit wat medisienen perbaaiern òf te vlakken.

‘Nou doar hest wat aan,’ docht ik bie miezulf.

Twij miljoen Nederlanders mit n hazzenzaikte, woar gain laive dokter die mit helpen kin, woar gain kruud tegen wozzen is en woar gain medisien veur te vinden is?

Is dat de stand van onze medische waitenschop?

Of mout ik zeggen, woar is t fout goan. Hou kon t zo vèr kommen mit onze nationoale gezondhaidstoustand.

Migraine is onòfwendboar en lu, dij der mit opzoadeld binnen, waiten, dat zai kaizen mouten. Alles bezingen kost heur letterliek de kop. Ik kin t waiten. Hai komt noamelk nog regelmoateg bie mie over de vlouer, lopt mie veur de vouten en soms nemt hai de vrijhaid en gaait zulvens achter mien computer zitten en moakt zien aigen verhoal.

Nee, kammeroaden zellen wie wel nooit worden.

Bie ons op t dörp is ook aaltied wel wat loos.

Dinsdag haar t stroombedrief n gedailte van t dörp òfsloten van stroom. Oflopen drij weken haren alle stroaten, deur n òfsloeten van Kielsterachterweg, n constante stroom aan autoverkeer deur t dörp. Veur zovèr ik noa kin goan, haar t ain niks mit t aander te moaken.

Dat deur dinsdoagse stroomoetvaal t complete dörp zunder wifi zat, het tot n bult kommootsie laaid. Wat betreft t drokke autoverkeer kin k nait aans konkludaaiern, dat mien dörpsgenoten doar hail schappelk en inschikkelk mit om goan binnen.

Zemeln en zeuren, loat stoan kloagen over onwìnselke verkeersstromen en noavenante haardrieders bie pad en weg, ligt nait in heur oard. Van klaains òf aan wordt kinder al leerd, dat zai goud oppazen mouten in t verkeer. Logisch, want op t dörp hest gain apaarte fietspoaden, loat stoan datter wandelstrookjes veur t langsoam loopverkeer aanlegd binnen. Soezen over broezende snelhaidsduvels komt nait ais bie heur op.

Fietsers waiten al snel van rechts en links, wandeloars, mit en zunder hond doun groag n stap opzied.

Der binnen traauwens ook lu, zo heb k leste weken ervoaren, dij binnen van t slag en denken:

‘Veurkommen, mit noadrok op de ò, is beter dan genezen.’

Wat zai deden?

Zai luiten heur voelnisbakke, moakt nait oet van welke kleur, noa t legen n dag of soms verschaaiden doagen wat haalfbakken – Och, bin k hom vergeten? – aan kaant van weg stoan. t Remt oardeg òf.

Nogmoals, woar aander lu op aander steeën meschain en weschienlek oet grammiede, stain en bain zollen kloagen over haardrieders, doar krigst mien dörpsgenoten nait snel op kaaste.

Veurege weke bin k in mien veurtoentje begund mit de zo laank meugelk oetstelde toenverbaauwen. Mit t oetgroaven van n toenvievergat veur mien verjoardagskedo. t Was der mit t vroughaarfstege weer en òf en tou n beetje regen ideoal weer veur. t Oetgroaven van n 250 liter vievergat was nait wat betreft inhold, mor wel deur zien a-symmetrische vörm best wel stoer. t Kwam oardeg naauw, mor gelokkeg haar k deur t regenachtege weer gain kiekers en dus ook gain proaters, dij mie van t waark holden konden. En dat scheelde.

Dou’k om middag t plestieken geval den ook mooi strak en ook nog nuver vlak in t grote gat kregen haar, kreeg k bezuik van schoonzeun en mooie woorden om t rezeltoat.

Van zien opmaarken:

‘Ie hebben mien opa’s stain ook ja broekt?’ kreeg k evenwel gain höchte.

‘Dien opa’s staine?’

t Verhoal het n laange geschiedenis en ook al is t wat körter dan de geschiedenis van de stain zulf, t is de muite van t vertellen wel weerd.

Opa, regelmoateg op veziede in Kiel, kon zok noamelk moateloos aargern aan t roazende verkeer op t dörp. Mit de woorden:

‘Zai rieden joe aingoal toene kepot,’ haar hai n oplözzen bedocht om t auto- en trekkerverkeer in goie, betere boanen te laaiden deur n dikke vlinte vlak bie d’hege te leggen. Haar hom veur d’zekerhaid en de sier ook nog mooi wit kaalkt.

‘Doar willen ze wel om tou en zulvens veur stoppen,’ haar e de versoamelde femilie oetlegd.

Elkenain tevree?

Nou nee, want dou opa de dag noa t stainleggen weer op veziede kwam en zien auto stoef aan hege parkeerde, knalde hai bovenop zien aigen bedocht obstoakel. Was de goie man toch glad vergeten, dat hai doar n dikke kaai hìnlegd haar.

De vlinte het noa zoveul joar zien originele kleur weer terogge en siert sunt kört nije viever en elke keer as k der langs loop, schut mie t verske van Bram Vermeulen in de zin:

Ik heb een steen verlegd in een rivier op aarde
Het water gaat er anders dan voorheen
De stroom van een rivier hou je niet tegen
Het water vindt er altijd een weg omheen

’t Wordt denk ik tied veur n nije fietse.’

Konst der op wachten, ast klaain meleur, bevubbeld n kepot achterlicht of n stokkend en stille fietsbèle haarst, dat mien voader mit zokswat veur n dag kwam.

n Zulfde soort opmaarken, mor den autogerelateerd, heb k verleden weke dunderdag en grofweg n moand of wat leden ook al moakt, dou Arineke veur de zoveulste keer vond:

’t Wordt nou wel ais tied om auto te wasken.’

t Verleden dragst ongemaarkt en ongewild toch mit die mit.

’t Voel zit allendeg mor aan boetenkaant,’ verdedigde ik mien sloume, onverschillege holden.

De zin en onzin van t autowasken het in mien jonge joaren al genog kommootsie veroorzoakt. Elke zotterdag wuir dou toenslange oetrold en wuir t koekblikje mit wotterbozzel, zeem en douk onder handen nomen.

’t Mos!’ zee pabbe, ‘aans rost e ons onder de kont vot.’

Vernamst ook zunder datter wat zegd wuir, dat opmaarken:

‘En aan n nije auto huiven wie nog nait te denken,’ in de locht hong.

Mor t alleraargste von k, dat t lutje Simcaatje om de zoveul weke mit wriefwas en poetsdouk onder handen nomen wuir. Poetsen tot e weer glom as n ekkel. t Waren stoere tieden en t beeld van n stroat vol mìnsen dij in t zulfde gareel luipen, staait mie nog helder veur ogen. k Mag aannemen, dat tegenzin in autopoetsen, het onverbiddelk mouten, doar zien oorsprong vonden het.

‘As dammeet eerappels kraabd en sukerbaiten rud binnen, den is stoeverij doan en den goan we wel noar autowasstroat,’ leek mie òflopen dunderdag in eerste instantie wel n redelke tussenoplözzen.

t Is aans lopen.

Vrijdagmörgen kreeg k bie t stoetje-eten n gloaske appelsienesap, dij zo aldernoast zoer smuik, dat rimpels mie as vanzulf wegtrokken. Doar mozzen wel twij citrounen deur klaaid wezen.

‘Wolst mie de kop citroune moaken,’ zee k doarom mit n gladstreken gezichte.

Niks van dat alles, zee d’onschuld en in t verlengde doarvan kreeg k zunder blikken of blozen te heuren:

‘k Goa votdoadelk noa t kovviedrinken binnenkaant van auto schoonmoaken.’

‘Mor binnenkaant is ja hailemoal nait voel,’ protesteerde ik.

Zai trok doarop wat lichtelk mit scholders en k begreep oet heur woorden, datter aan t taimke, dat manlu gain stof zain, nog niks veraanderd was. k Heb heur eerst mor loaten geworden, mor dou k heur even loater mit emmer en zemelleren lappe sjaauwen zag, heb toch mor stofzoeger oet kaaste hoald.

k Heb t nait haardop zegd, mor t was best wel neudeg.

Dou noa n uurtje roeten glommen as n keudel in duustern, aal t versoamelde voel onder matten en in kovverbakke in de mond van stofzoegerslang verdwenen was en wie aal baaide t swait op veurheufd haren, zag k heur mit handen in d’zied stoan en kwam de onvermiedelke vroag:

‘Mouve nou ook nog toenslang oetrollen en de boetenkaant schoonmoaken of ……!!??’

Draigen zat hom in onòfgemoakte zin.

Tegen zoveul verboal geweld kin ik nait op en k heb autosleudels van t rikje hoald en wie binnen dou rechtstreeks noar de ‘Wasbeer’ reden. Binnen 10 menuten was t klusje kloard en omdat je t iezer smeden mouten, as t hait is, binnen we ook nog bie auto-mattrioalenwinkel langsgoan en hebben nije matten en n fluwailen stuurhoes kocht.

Kloar veur de toukomst.

k Hoop ain ding, dat noa dizze opklanderbeurt d’al joarenlaank, ondergronds smeulende veenbrand, om ais oet te kieken noar n aander auto in de kiem smoord is.

Zo’n pronkjewail as dij van ons, ook al is e den 16 joar, wilst toch nait missen.

Guster kreeg ik t tiedens femilieveziede nog even over t autowaskebedrief. Dij haar nog gain vief menuten, noadat wie van loopband òfrold waren, al via droadpost n mailtje stuurd.

Bodschop klonk as n schop noa:

‘As ie joen auto bie ons wassen loaten, kriegen ie körten.’

Mos k doar nou op hoge poten noar tou en verhoal hoalen?

Oaroakels wozzen t aal en zeden wies:

‘Zai denken, dat ie n nije klant binnen. Ie mouten gewoon wat voaker joen auto loaten wassen.’

Dat ik regelmoateg heur avvertenties weegklik, dus k nait veur oetkommen.

k Huif dat jonk volk toch nait alles aan neuze te hangen.

Zoveul mìnsen, zoveul wìnsen.

Dat geldt zeker veur meziek. Woar d’ain veur klassiek kaist, luustert n twijde geern noar gehaime zenders en rapt n daarde zok deur t leven……. de riege is eindeloos.

Mor meziek is zoveul meer dan luusterplezaaier. t Het ook n sosioale functie en brengt mìnsen bie mekoar. Soms in n duustere, broene kroug, mor t kin ook in t zummerse open veld bie n meziekfestival. Houveul lu van mien generoatsie hebben tiedens meziekoavends nait ‘scoord’ en hebben doar de partner veur t leven vonden. Meziek as koppeloar. Nait deur t mooie ploatje ( zoals t bevubbeld op datingsites zugst ), mor deur t ploatje in disco, danszoal of woar den ook.

Mor mìnsen en tieden veraandern.

Dinsdagoavend is mien oetgoansoavend. Den dans ik as n jonkirrel achter toaveltennistoavel en perbaaier mit roake klappen punten te scoren. t Is n vermuiend spelletje en as k noa n laange oavend onder vrunden en vrundinnen op baank onderoet zakken kin, den knap ik òf om even loater onder t genot van n borreltje en n mooi stokje meziek weer snel op te knappen.

Omdat meziek plezaaier is veur twije, kais ik n ploatje oet mien grote internet-collectie, dij ook bie de wederhelft in de smoak vaalt. Alternatieven te over. Dinsdag waren JJ Cale en Eric Clapton aan de beurt:

‘The road to Escondido’, easy-listening meziek, pazend bie de loate oavend. Ik kin doar zo van genieten. Tot t mement, dat Arineke vanachter heur bouk zegt:

‘Wat hest doar wel veur getjoedel opstoan.’

Ik schrik en vroag verboasd:

‘Aans magst meziek van JJ Cale zo groag lieden.’

Zai knikt:

‘Mor van dizze meziek wor ik kompleet gek in de kop, t is aal t zulfde.’

Onvrede deur meziekkeus blift tot t sloapengoan deur d’koamer zingen. Dat ‘Vlekje’ waark ik nait meer weg en as zai vertrokken is noar Loakenstroat, schoef ik schoefpui nog n ìnde open. Lekker frizze oavendlocht in de koamer voult as n veroademen, as inains n stem vanoet t stille boeten tot mie deurdringt.

‘Wat haren ie vanoavend ja n lewaai,’ zegt schoonzeun.

Op achtergrond heur k dochterlaif stilletjes gniflagen. Zai hullen zok behaalve in t licht van onze Ikea-toenlampkes in rookwolken. Of de meziek zo haard stond of dat hai de vranterge konversoatsie van ons bedoulde, wor k op dat intusssentied vrouge tiedstip nait meer gewoar. Da’s van loater zörg.

De volgende mörgen is dochter al laank aan t waark, as kovvieveziede noar binnen stapt. Zaike klaaindochter is mit lichtelke klachten en n beetje schooltjezaik ook van de pertij. Zai en heur mouder goan zotterdag noar t Hullabaloo Festival in Grunnen. Spesioal veur de ‘Bankzitters’.

‘En as t den nog zaik bist, goa ik wel mit,’ zeg ik ploagerg.

‘Nee heur,’ plagt Arineke terogge, ‘ opa holdt nait van dat soort meziek, dij draait laiver meziek van Eric Clapton.’

Schoonzeun herkent de toon en het aan dij aine zin genog om ‘ons’ meziekprobleem van de oavend doarveur te begriepen en komt votdoadelk mit n oplözzen.

‘As ie n keer joen aigen meziek draaien willen, den mout pa zien bluetooth gewoon even oetschoakeln.’

‘Mor Arineke het nait zoveul op mit meziek,’ zeg ik verontschuldegend, ‘doarom staait mien bluetooth aaltied aan.’

t Is de druppel, woarmit zai op kaaste komt.

En schoonzeun slagt dij mörgen veur twijde keer t klaid van vrederechter om zok tou en zegt tegen Arineke:

‘Zol k veur joe den dat vermikje veur op sigarettenaansteker mor ais bestellen, woardeur joe joen aigen òfspeulliest ook in auto draaien kinnen.’

Zeggen is doun en binnen 5 menuten is de bestellen rond. En Arineke tevreden.

Ik heb zo mien twievels over t vervolg. Zai mag geern autorieden en k vroag mie òf, of zai nou om hoaverklap mit auto op pad gaait om noar meziek te luustern. Of nog aarger, wordt onze auto op oprit heur meziekkaffee?

t Idee!

‘Wat mout de buurt dammeet wel van ons denken, astoe aingoal allendeg in auto zitst om noar dien meziek te luustern.’

‘Of joe,’ zegt schoonzeun trankiel.

Nee, schoonzeun kin bie Arineke nait meer stokkend.

‘Vrouger was alles beter.’

In vaar woorden heb k aal mien frustroatsies over tegenswoordege tied soamenvat. Reden zit soms in klaaine zoaken. t Is toch ook wat, dast mit n kepotte veurlaampe van auto n apaarte raaize noar gerazie moaken moust. Vrouger haarst n plestieken bakje in achterbak mit alle lampkes van d’auto in ain. Verwizzeln deest zulf. Bie moderne auto’s hest dij roemte nait meer en doarom n soort van auto-operoatsie-dokter neudeg om t stokkende onderdail te vervangen.

‘As t toch noar Nico moust, kist den even n noodbodschopke bie grootgrutter hoalen?’

t Veurlampke bleek lopieswaark, t noodbodschopke wuir n drama.

Ik bin gain scanfan. k Vind t elke keer weer n haile operoatsie mit zo’n scanapperoat, zeker bie t òfreken, dat ik besloet t olderwetse winkelmandje in aarm te nemen. Gemak daint de mìnsen en t is mor n handtast. Docht ik.

Bie de scankassa’s was t drok. De riege, woar k as vaarde aansloot, druig genog pozitieve elementen in zok, om snel de winkel te kinnen ontvluchten. t Luip aans.

Mit mien potje al op loopbaand kwam dijzulfde baand plöts tot stilstand. De vraauw, dij sikkom aal heur wekelkse bodschoppen al bie kassajuf òftikt haar, haar noamelk n tikkende tiedbom op baand legd. Bie t zain van ain van heur leste artikels krigt zai hoast n appelflaauwte en bedudt de tikkende juvver achter de knoppen, zai het t verkeerde pak drinkyoghurt oetzöcht. t Is t begun van n laange konversoatsie, dij d’cassière oet heur doun en t mottjende wachtvolk tot wanhoop brengt. Der mout zulvens ekstroa winkelpersoneel inschoakeld worden om t foute product om te ruilen. t Köst gaauw n poar menuten en k heb mie doar vast veurnomen om mie toch ais te verdaipen in de scancultuur.

Baaide volgende klanten binnen in n floep en scheet vlogen en t grote wicht, woarvan k stoer leeftied schatten kin, veur mie, het ook mor n poar bodschopkes. Heur liggoamelke handicap trekt ongewild aandacht. t Is weschienlek doarom dat zai mit klinkende munt betoalt. Oet n klaain porremonneetje. Euro’s krigt zai der mit de neudege muite oet, veur t resterende klaaingeld keert zai t porremonneetje om. Kassajuf begunt doadelk mit schoeven en tellen, mor komt noa n menuut tot konkluzie, de vraauw komt nait aan t totoalbedrag.

t Levert bie alle betrokkenen t neudege ongemak op. Ook bie mie.

As k zai dat vraauw wat bodschopkes aan kaant schoft, bemui k mie der mit:

‘Houveul komt zai te kört.’

t Is net gain drij euro.

‘Ik wil dammeet toch mit de pin òfreken, zet t bedrag mor op mien reken.’

t Vlogt mie der zo oet. Dat zokswat in de moderne tied nait zo mor kin, snap ik nait, de winkeljuf wel. t Bliekt technisch nait meugelk. Elke bodschop het zien aigen streepjescode.

Even overweeg ik, veur de show, in mien aigen porrefullie te kieken, mor dat toneelstok voer k nait op. k Wait ja zeker, k heb gain klaaingeld bie mie om bie te pazen.

Zo wor k van redder in de nood de grote malloot. Nou mout zai dus toch veur €3 wat bodschoppen terogge zetten?

t Komt nait zo vèr. Achter mie tikt mie noamelk ain op rogge. Achteromkiekend zai k n man, dij k nait kin en hai zegt, mit n tientje in d’haand:

‘Ik paas t wel bie.’

As de vraauw vertrokken is en ik òfrekend heb, draai k mie nog ainmoal om en twievel of ik de man nou bedanken mout. Ik kom tot n körte knik en k neem mie veur nooit meer zunder buutskecìnten van hoes te goan.

En ….. k goa bie Arineke in de leer om nou toch mor ais zulfstandeg te leren scannen.

Op terogweg noar hoes wor k ongemaarkt terogge schoten in de tied. Noar t Pekel van 60-er joaren, dou doar op kop van Hoanekamspwieke d’eerste ‘supermaarkt’ opend wuir. t Was n nijloatje en ik vond t geweldeg. Vanòf dij tied konst mit n winkelmandje aan aarm dien aigen bodschoppen doun. Mor t was ook t ìnde van de bezörgbakker, -melkboer en -gruinteboer.

Dat zok dij leste dainst intussentied weer in de maarkt prezen het, is n taiken, dat nou en dou onverbrekelk mit nander verbonden blieven.

t Is de dag dat Arineke soavends noar kookclub gaait en ik veur n keer zulf veur eten zörgen mout.

Op heur vroag:

‘Wat etst doe?’ heb k n kant-en-kloar antwoord.

Pizza.

Tegen 6 uur is t zo wied en hoal k mien kolde, daipvroren vaarkezenpizza oet t kerton en leg hom in de veurverwaarmde oven.

‘In 13 menuten is e kloar,’ zeg ik tegen Wietske, dij Arinekes stee bie t aailaand innomen het.

Mor 13 menuten duren laank, zeker as t honger hest en automoatisch dwoalen mien ogen noar t grote schilderij, dat achterwand van keuken wat kleur en fleur geven mout.

’t Het wel wat impressionistisch,’ heb k wel ais snaard tegen lu, dij bie ons op veziede kwamen.

Ook al zolst mor mit n haalf oog kieken en hest gain wait dat wandversieren oet schappen van baauwmaarkt komt, elkenain kin zo zain, dat t gain Van Gogh wezen kin.

Of t toerloos tikken van t ovenklokje en t veuroetzicht van n smoakelke, smeuïge pizza mie in n soort van hypnose brocht hebben, wait ik nait, mor zunder dat ik of datter zok in keuken wat bewogen of verschoven het, vind ik miezulf terogge op t terras van n onbekìnd en toch zo bekìnd kaffee.

’t Liekt verdold veul op t kaffee aan de mure,’ zeg k tegen Wietske.

Mien traauwe hond het bliekboar in dezulfde cirkel zeten en het t transport in tied en roemte soamen mit mie moakt.

Onwenneg kiek ik wat om mie tou op t nog lege, mìnsenstille terras. Tippen van t witte toavelklaidje wappern zachies in de wind en langsoamaan word ik mie ook bewust van fluustergeluden van boombloadjes. Aargens dichtbie heur k vloeiende accordeonklanken. Meziek mout hoast wel oet t kaffee kommen. Valse musette mit veul triooltjes en loopjes. Prachteg. t Idee, dat veur zoveulste keer bie mie bovenkomt, dat ons keukenschilderij aargens in de Provence deur n Franse schilder op t douk zet is, wordt binnen n poar tellen onderoetschovveld, as der in deuropen n man verschient, dij in rasecht Grunnegs tegen mie begunt te proaten:

‘Goiendag even, k zee net al tegen mien vraauw, volgens mie is der volk boetendeure.’

‘Ain volk en ain hond,’ antwoord ik.

‘Toch wel singelier,’ zegt de veronderstelde kaffeeboas, ‘k heb hier nog gain twij menuten leden op t zulfde stee stoan en dou was der in wiede omtrek gainaine te bekennen.’

Omreden dat ik zulf ook gain spier idee heb, hou k hier verzaaild roakt bin en op zuik noar n verkloaren, nemt mien gesprekspartner weer t initiatief en vat, volgens mie, zunder dat e t zulf beseft, gebeurtenizzen van de leste baaide menuten goud soamen:

’t Liekt der op of ie oet de locht valen kommen binnen.’

En let der doadelk nijsgiereg op volgen:

‘Mag k vroagen woar ie vot kommen?’

‘Oet Kiel-Windeweer,’ zeg ik noar volle woarhaid.

Kaffeeboas knikt n poar moal goudkeurend en zegt waarderend:

‘Zo, den hebben ie n beste tippel achter de rogge.’

Omdat ik onze raaize noar t lutje kaffeetje op drijsprong aan raand van n oetgestrekt haaideveld aans ervoar, goa k doar mor nait op in.

‘Kin k joe traauwens aargens mit van dainst wezen?’ zegt onze gastheer.

In ontstoane stilte blieven allendeg wat speulse accordeonaccoorden over. Ik voul aan mien moage, dat t etenstied is en denk onbewust aan mien pizza én aan t ovenklokje, dat stoadeg aan noar de dattien menuten tikken mout. Vroagen of z’hier ook pizza’s verkopen, duurf k nait recht. Ik goa gewoon op d’Hollandse toer en zeg:

‘Mit n broodje mit keze en n glas bier zol k al hail tevreden wezen.’

As t eten opdaind wordt, vroag k of k ook mit pin òfreken kin en leg alvast mien oranje pasje op toavel. Noa n körte stilte kikt man mie mit vroagtaikens in ogen aan en zegt mit veul verboazen in zien stem:

‘Ie willen mit n pìnne betalen?’

‘Nee, mit de pin,’ zeg ik verboasd en k wies hom op mien betoalpasje.

Hai schudt wat mit kop, kikt nog ongeleuveger as eerst, pakt mien plestieken betoalpasje en keert hom n poar moal om en om en zegt den:

‘Ong? Ik docht even, dij gast wil betoalen mit n cheque,’ en moakt doarbie n schrievende bewegen, alsof e n handtaiken zet.

Kopschuddend is e weer in t kaffee verdwenen en k vroag mie òf hou k dammeet betoalen regeln mout. Handgeld heb k ja nait bie mie.

Noa n poar happen brood is mien aargste honger stild en zai k mit schrik dat zok duustere wolken aan hemel soamentrekken. Accordeonist kompleteert mien onzekere stemmen mit n melancholiek riedeltje en ik zink weg in treurege gedachten, hou t nou verder mout, as k inains n bekìnde ping heur.

Van onze magnetron.

Loater op d’oavend komt Arineke enthousiast terogge van heur kookklup. Zai zit zo vol van Surinoamse gerechten, dat elke belangstellen noar mien wedervoaren van d’oavend volkomen aan heur veurbiegaait. Z’het nog wel n opmaarken:

‘Mörgen moust noar Stad en benzinetank is hoast leeg.’

Ik besloet nog even noar tankstation vlakbie te rieden en as k mien porremonnee oet kaaste pakken wil, maark ik, k heb hom nog in buutse. Schrik slagt mie om t haart, as bliekt dat rits ook nog open is. Binnen n tel wait ik, t is meleur. Pinpas is vot, mor tanken mout. Dit keer mit Arinekes pas.

As k volgende mörgen mit lodderogen aan t aailand zit mit mien stoetje mit keze, kiek ik nog ais noar t ‘Franse café’. Wietske zit hondstraauw net as de dag derveur weer te schooien om n broodkörske en ik wies mit mien vinger noar t schilderstok en zeg:

‘Nou moust nait denken dastoe d’eerste hond bist, dij deur roemte en tied raaisd is, wicht …….’, as k inains hoast achteroversloa van alteroatsie. Wat ik zai, liekt n wonder, mor haalf onder t witte toavelklaidje zai k n klaain, oranje ploatje.

Mien pinpas?

t Kin hoast nait aans.

‘Och, mien laive tied, woar hebben wie toch zeten, Wietske.’

Soms krigst op t nijs ook nog wel ais wat aans te zain as oorlog en aander ellìnde. Nijs, woarst nait mit kromme tonen en veuls te voak mit gevoulens van weerzin noar zitst te kieken.
Ik vond t woensdag, ook as nait-bootjevoarder n prachteg gezicht aal dij olde brikken, brakken en schouners t Amsterdamse IJ te zain binnenzaailen. t Leek mie wel n toezeboudel en k zee mit daip respect veur stuurmanskunsten van lutje en grote kapteins:
‘Dat t aal goud gaait.’
‘Dat t aal goud gaait mit dij katte van ons,’ antwoordde Arineke op t zulfde mement en wees noar open koamerdeur, woarachter Coco-kat as n echte scheepskat in t want noar t hoogste punt van de mast klommen was. t Was n komisch gezicht, dij baaide kraaloogies boven de deur oet te zain.

Even kwam de gedachte bie mie boven, dat zai t op onze ondernemende hoesspin Simon, dij zok tussen t plavvon en steunbaalk n aigen (vang)netwaark baauwd het, veurzain haar.
Dat Meiske onderaan de mast op t dek zitten bleef en nait noar moekes veurbeeld ook in de poale klommen was, vonden wie nait biezunder. Meiske het noamelk nait de genen van Coco mitkregen. Zai holdt t platte van voutjes laiver op de grond.
Wie zain t doaglieks as baaide katten in kattenren zitten. Onder de grote esdoorn zoemt t van smörgens vroug tot soavends loat, as ook nog fladdermoeskes oetvlaigen, van leven. Onze katten hebben t aal in de goaten en der huift zok mor n spin te bewegen of n verdwoalde vlinder of mugge deur t goas te woagen, den wordt de jacht votdoadelk opend. t Iest ons soms tou, hou Coco zok regelmoateg mit noageltjes in t iezern hekwaark tot aan t dak woagt. Veur Meiske huiven wie dij angst nait te hebben.
Lestent heb k ais lezen, datter lu binnen, dij heur binnenkat vernuvern mouten mit spesioale kattenspelletjes op de televizie. Pergramma’s woar veul bewegen in veurkomt en dij t jachtinstinct van katten prikkeln mouten.
t Leek mie oardeg vèr zöcht, mor dat komt weschienlek ook omdat wie twij katten hebben. Dij hebben boeten t boetenleven ook mekoar nog. Zeker twij moal per dag, mor voak nog voaker binnen der mementen, dat ain van baaident t maal vel omkrigt en den joagen zai as wildebaisten achter nander aan. Den kist die beter mor baargen.
Nog even terogge noar de woensdagoavend van ‘Sail Amsterdam’, mor den veul loater. Wiezers lopen op t ìnde, as der inains n voulboare ruiern in koamer ontstaait. Woar t votkomt, k heb gain idee. Woar n poar tellen leden alles nog in daipe rust was, zai k dat Coco inains mit grote ogen in t ronde kikt en kroakgeluden onder toavel geven aan, dat ook Meiske in heur pepieren puut in bewegen kommen is. Reden van dizze stille kommootsie lopt mie op t zulfde mement hoast over tonen. k Herken hom in ain oogopslag. t Is onze Simon, mor tougelieks springen ook twij katten in t ìnde. Dit keer is Simon gain joager, mor prooi en woar Coco n uur of vare eerder zunder rezeltoat in hoanebaalken klommen is, krigt zai nou n twijde kans.
‘k Heb nooit waiten, dat spinnen zo haard lopen konden,’ registraaiern mien hazzens, as Simon over t klaaid giert om vervolgens in t onzichtboare duuster onder baank te verdwienen.
Ain achtpoter tegen twij vaarpoters zol aiglieks oetdraaien mouten op n overwinnen veur de lesten. Twije tegen aine?
Klopt aiglieks nait, omdat Meiske meer veur spek en bonen mitdut. Zai bekikt spinnenjacht van n òfstand en let heur mouder t waark doun. k Vroag mie wel ais òf of Meiske gain arachnofobie, spinnenangst het. Alles bienander is dat ook de reden, dat Simon, n joekel van n spin, noa twij runs over t klaaid baaide katten, mor ook mie, in grote verwarren achterlet. Of e zien bovenhoes opzöcht het of n aander verstopplekje vonden het, vertelt dit verhoal dus nait.
t Ainegste wat dit verhoal wel dudelk moakt is de vroag wel van ons baaide katten de echte scheepskat is.

Handgimmestiek, rek- en strekbewegens bie t opstoan binnen al tieden n gewoonte. Benoam middelvinger aan linkerhaand het noa n laange nacht aandacht neudeg. Stief van t sloapen. Omdat rust roest en ook omdast de dag nait begunnen kist mit n oetstrekte middelvinger, neem k groag even vief menuten tied om mien vingergewrichten wat soepeler te moaken. Olderdom komt mit gebreken. t Het n noam: artrose. t Is vervelend, mor der is mit te leven.
Mit de hitte van òflopen weke bevubbeld haar k t veul stoerder.
Vrijdag het onze nationoale weerman oet Grunnen, mit de dubbele achternoam Peter Kuipers Munneke dat nog ais ekstroa oetstokt. t Komt noamelk nait voak veur, allewel leste joaren voaker, datter twijmoal in n joar n hittegolf in Nederland in de bouken komt. Poesten en stìnnen.
‘Was t mor weer haarfst,’ heb k vrijdag nog oetroupen.
Noa n haile dag veroordaild tot binnenzitten, heb k soavends, dou zunne achter Nijkomnij al bezeg was achter horizon te kroepen, nog wel n zetje soamen mit femilie oet t veurhoes onder de grote parasolboom in toene zeten.
Woar d’kinder lekker in toenzwembad poedeln konden, zagst aan heur, leste loodjes wegen t swoarst. Goa mor ais n vlouer leggen mit glìnde zunne op de kop in n stoacaravan zunder zunbeschaarmen. t Sloopt joe en as jongste klaaindochter aanstalten moakt om noar hoes te goan krigt zai te heuren:
‘k Wil dastoe dien handdouk even van liene hoalst en in ………’.
Dat t verhoal nait òfmoakt wordt, het niks te moaken mit de spreekster. Wel mit de ontvangster. Dij recht zok de rogge en zegt, in kört staccato en ieskold:
‘Ik wil, ik wil…,’ stopt den plöts mit proaten, draait zok n kwartslag, stekt middelvinger omhoog, slagt zok mit vlakke haand veur de kont, stekt vervolgens tonge oet en neuze in de locht om noa n kwartslag terogge, fier as n paauw op hoes òf te stappen en let zo versoamelde meute in verboazen en schrik achter.
‘Binnen lutje wicht d’hazzens waik worden,’ is t eerste wat mie in d’zin schot.
n Poar tellen is t net of alle geluden oet de wereld wegzogen binnen. Zulvens Hendrik Hoan let t òfwaiten en pas dou k boven mie lutje boombloadjes heur roddelverhoal heurde fluustern, wos k dat t geluud terogge op eerd was.
‘Anna!!’
Zokswat zegst toch nait en zeker nait tegen dien laive moeke. t Is onbegriepelk, onfesounlek en ongeleuflek.
Of toch nait. t Tavvereeltje het noamelk wel wat verdaipens. Anna is n komiek, n eersteklas toneulspeulster, dij mit n eernsachtege gezichtsoetdrokken aander lu maist onweschienleke verhoalen veurtovern kin. Mit n stoalen gezicht dingen vertellen, is echt n kunst.
t Zit in de femilie en k heb olllu bie t noamgeven al woarschaauwd. As ie old-oma benuimen goan en t kind krigt de noam Anna, beraaid joe den mor veur. Doar kriegen ie nog aal wat mit te stellen.
n Veurspèllen mit n aan zekerhaid grìnzende weschienlekhaid.
Om dit verhoal òf te sloeten, nog even terogge noar mien middelvinger. Dat ik regelmoateg mien middelvinger masseren mout om hom zo soepel meugelk te holden en omdat ik nait aingoal mit n rechte middelvinger over stroat lopen wil, zel elkenain wel snappen. Boeten t liggoamelk ongemak van n stieve vinger, staait t in onze moatschoppij nait ‘netjes’ om die mit n oetstoken vinger onder t publiek te mengen.

Kist der zulvens bie in t hok kommen. Veur t opsteken van n middelvinger tegen plietsie-agenten kist wel drij moand kriegen.
Veur 1970 was ‘de vinger’ nog nait overwaaid oet Amerikoa. Meschain is dat de reden, dat ik as babyboomer ook nooit bewust mien middelvinger, as taiken van frustroatsie of agressie tegen wel den ook broeken zel. t Komt gewoon nait bie mie op.
Mor ja, t is tegenswoordeg ook n hail aandere generoatsie.

Ilse het van de weke veur heur nije wonentje n nij ( olderwets ) kastje kregen. Van heur oompie. t Is puur aiken, zunder n spoor dunholt en binnenwaark verradt, t is gain febriekswaark.
Dat veurege aigender n loage witte vaarve aan boetenkaant klaaid het, is oom, zulf timmerman vast n doorn in t oog west. Mit zo’n onoogliek kastje kon hai nait bie zien nichtje aankommen. Hai het mit loog perbaaierd oorspronkeleke kleur weer terogge te hoalen, mor t wit zat te daip in de naarven. Mor om nou mit n meske begunnen te peutern……
‘Ik help die wel,’ zee k, dou ik t pronkjewail veur t eerst zag.

‘k Heb nog wel olderwetse wriefwas van olde oma en doar klander ik dien kastje wel mit op!’
Oeregaai, doe ook aaltied mit dien grote snoete, docht ik guster nog, want ik heb mie mit dat kastje toch wat op haals hoald.
t Ging al vot fout, dou k op zuik ging noar t potje mit wriefwas. k Wos zeker, t mos in t raiten mandje mit aal dij olderwetse wrief- en poetsmiddeltjes van schoonmoeke zitten. t Mandje was snel vonden, wriefwas was poter. t Ainegste aan boungoud was n potje mit iemenwas en dat was nait wat ik zöchde.
’t Is vast votkommen mit verhoezen.’
Aan zokse opmaarkens heb k dus niks, ook al omdat ik wait, dat ik zulf de doader bin. Je kinnen ook teveul votmietern. Mor belofte moakt schuld.
‘Bie Praxma is wel bounwas te koop,’ las Arineke in heur folder en luit der votdoadelk n woarschaauwen op volgen:
’t Is wel duur goud.’
Leste opmaarken is weschienlek de reden, dat ik op fietse stapt bin en noar Goudkoopmaarkt in Maartenshouk reden bin. Dij hebben sikkom alles, mor noadat ik twij moal alle schappen bie langs west was, gain antiek wriefspul. In gedachten loop ik al bie Praxma noar binnen, mor stoa nog veur t dichte hekje, woarst mit n kassabon deurhìn kist om weer noar boeten te goan. t Is drok in de winkel en der staait n laange riege veur de kassa en oetpakkers, heb k al zain, binnen drok bezeg schappen bie te vullen. Over t hekje hìnspringen zai k mie nait meer doun en om as n soldoat in tiegerkroepgang op n hindernisboane onder t striekeldroad deur te kroepen, doar heb k de leeftied toch ook nait meer veur. Dus besloet ik om mie deur t hekje hìn te wurmen.
t Is t mement, dat alles even stilstaait mor tougelieks ook in n stroomversnellen terechte komt. t Alarmsignoal begunt as eerste verschrikkelk te hoelen, as k mit mien heupe t draaihekje nog mor n klaain drokkertje geven heb. k Zai vanoet ooghouk t versoamelde volk in winkel mit nander heur koppen, as op militair commando nijsgiereg in mien richten draaien. Woar zai votkwam, heb k nait zain, mor veurdat ik n moal mit ogen knipperd haar, ston der plöts n winkeljuvvraauw noast mie.
‘Ie mouten eerst t bonnetje veur de scanner holden,’ zee t wicht bestravvend.
‘En as je gain kassabon hebben,’ zee k vergrèld en begon al aan t taauwchie van mien tazze te trekken om heur te overtugen van mien onschuld.
‘Den mouten je gewoon deur de kassa noar boeten,’ wees zai mie noar laange riege.
‘k Heb t nait zo op wachten,’ lag mie veur in de mond, mor dij diskuzzie was mie de muite nait weerd.
Bie Praxma was t weldoadeg stil en mit de les van t laange zuiken in veurege winkel, bin k vot op n blaauwhemd òfstapt en heb k jongkirrel vroagd of zai ook wriefwas verkochtden. Zien gezichtsoetdrokken sprak boukdailen.
‘Wriefwas veur holten kasten!’
t Bleek, zai haren doar wel 10 soorten en ook nog de goie en mit n blied gemoud luip k noar de kassa. Hier zol Ilse vervast bliede mit wezen.
‘Hebben ie ook n klantenpas?’ zee kassajuffer.
‘k Mout hom aargens hebben, mor k denk, dat ik hom thoes liggen loaten heb,’ loog ik.
Aal dij muite en dat gedou mit ekstroa punten, woarst toch niks aan hest, was aan mie nait besteed.
’t Zol joe wel n flinke körten oplevern van 25 persìnt,’ zee t wichie achteloos.
Dat was dus de muite wel weerd en terwiel ik in mien bodschoppentaske zit te rommeln op zuik noar mien pazzenholder, zai k dat zok achter mie n riegje begunt te vörmen. t Lutje leren porremonneetje is even onvindboar en veur twijde moal dij dag trek ik ongewild de aandacht. k Voul t gemottje achter mie. Joa, hest nou ain moal lu, dij gain geduld hebben en nait even wachten kinnen.

Woensdag 6 augustus 2025.
t Lopt tegen de middag as Arineke mie oppitjet:
‘Komst ook noar boeten, Radio Noord komt zo deur t daip.’
Van hou of wat heb k gain benul, t woord Radio Noord moakt wel wat lös bie mie en aargens van binnen klinkt plöts en as vanzulf n bekìnd melodietje:
Radio Noord
Vrijdagoavend, hé, wat is dat
Speult Radio Noord
Van Drìnthe tot aan t Wad
k Vroag mie òf, woar k dit verske van kin.
Ede Stoal?
Of is t n herkenningsdeuntje van n bepoald radiopergram. Soms verzoep k in olde herinnerns en heb k gain idee, woar k zuiken mout. Aargens begun 80-er joaren hebben w’op n olderoavend n kompleet pergram over Radio Noord in Veenlust op de planken brocht. Op n vrijdagoavend …..
Tegen mien zin loop k noar boeten. Doar is t nog doodstil. Sietse het d’angel oetgooid en Anna sirrelt wat verveeld in heur maauwhemd mit de tekst ‘Lady Trucker’ om hom tou. Om de zoveul tellen kieken zai verwachtensvol, of is t vol ongeduld, richten Hoogezaand.
Dochter fluustert mie in t oortje, baaide kinder hebben n stokje bedocht en brengen dat, as ’t Rondje Zummer’ bie heur veur t hoes langsvoart ‘op de planken’. Live-beelden op telefoon registreren op dat mement, dat t bootje van Noord ‘Pronkjewail’ vastzit in sluus op Leinewieke.
’t Kin nog wel even duren,’ vertelt n fietsende pazzant.
Wachten duurt laank, mor mien vroag of t nait verstandeg is, om eerst n stoetje te goan eten, vaalt nait goud. Noa n stief ketaaiertje springt t licht op rood en wordt brogge òfdraaid en wie zain op n poar honderd meter dat twij boten ons kaant op voaren.
Viskeman en ladytrucker binnen veurberaaid en as veurste boot op heuròfstand is, tovert Sietse n gruine stevel oet wotter. t Is t sain veur bootjevoarders om op rem te trappen. Zai hebben bliekboar tied zat en vakkundeg worden baaide boten, ook cameraboot ‘Golden raand’ òfmeerd en springen Joyce en Elwin van boord. Ook cameraman toakelt zien loodswoare scholdercamera aan waal. Hai mout aan de bak.
Joyce let eerst Anna aan t woord over heur toukomst op vrachtwoagen. n Prachteg verhoal, tot proat komt over de stevel, dij Sietse oet daip visket het. Zai vertelt zunder blikken of blozen, zai het gain idee hou leers aan Sietses snoer hangen blieven kon. Laigenpuut. Sietse vertelt Elwin n zulfde verhoal. Hai was aan t snouken en dou hong der zo mor n rubberen leers aan hoak. Woar hebben dij kinder dat toch van.

Snorrende drone het aal dij tied mooie sfeerbeelden van dörp en ons woonstee moakt.
n Vrundelke drone, dij best wel wat aargwoan bie mie wekt het, mor k heb t zulf zain, dit was ain zunder n verwoestende loaden onder vleugels.
Van t tegenswoordege Oekraïne is t n klaaine (denk)stap noar t vrougere Hirosjima. Doatem van 6 augustus, persies 80 joar leden, blift, ook al heb k t nait persoonlek mitmoakt, dus beter hangen dan t verske van Radio Noord.
Soavends kieken we nog ais noar beelden van ons Rondje Zummer op RTV Noord en ook al kin k mie nait veurstellen, dat ik doaglieks noar zokse pergramma’s kiek, t mout mie van t haart:
‘Soms is lekker langsoame teevee n mooie òfwizzeln.’
Mit Pipo op raais langs wiede wereldwegen.
Slow teevee kin ook n goud tegengif wezen tegen onze vluchtege, overspannen wereld.
Zo kieken wie sunt kört noar de serie ‘Columbo’, plietsie-inspecteur bie moordòfdailen. Eerste opnoames binnen van 1971. Columbo speult, veur dij nog nait mit hom kennismoakt hebben, veur n roare Pipo. t Mooiste as kieker is, waist al vanòf t begun wel de doader is. Dat t anderhaalf uur duren mout om moordenoar te pakken te kriegen, liekt laank, mor t stap veur stap fileren van de verdachte levert zoveul kiekplezaaier op, dat ik ook noa 50 joar haile serie gewoon weer oetkieken zel.

Dunderdag 31 juli.
Verjoardag staait in t taiken van euliebollen bakken. t Echte feest is drij doagen oetsteld, omdat Maidemer klaainkinder nog nait terogge binnen van vekansie.
‘Mor euliebollen bakken is ook n feest,’ zeggen smikkeloars oet t veurhoes.
Omstebeurten zitten keurmeesters aan t aailand te pruiven van mien broene baksels. Ook dit joar valen z’in de smoak. Ik dou t groag en t is ja mor n mörgen waark.
Noadat wie en keuken noa n mörgen in vette bakluchten weer schoon en fris binnen, komt t veurhoes toch even buurten. t Is per slöt wel mien verjoardag en aan proat is gain gebrek.
Dat Ilse tussendeur stiekom wegglipt, is mie doarom ook nait opvalen. Heur terogkomst vaalt soamen mit n onwerkelieke stilte.
‘Is der meschain störm op komst?’ zeg ik nog.
t Verboast mie, dat t haile gezelschop mit n soort van verwachtensvolle blik noar Ilse kikt. Mit n schaive blik in mien richten, k zit op mien vaste stee in hörn en heur mor n hap en snap van wat zai heur pabbe in t oortje fluustert:
‘Haarm ( lokoale boer mit n aigen grondverzetbedriefke )…….oetkomt ….. vandoag ….. groafmesien…’.
En Frederik?
Dij springt, in gewone doun de rust zulf, as deur n ieme beten hoast oet zien vel en ropt ongewoon haard:
‘Dat was nait òfsproken.’
Trigger zit hom in t woord groafmesien en veurdat wel den ook wat zeggen kin, reageer ik kwoad:
‘Zugst nou wel, dat ik geliek haar mit mien veronderstellen ( dail ain zulfde tuttel ), dat ie mie n nije viever in de moage splitsen willen.’
Mit t veurnemen nog veul meer vuur oet mien slovven te loaten schaaiten, zai ik rondom mie tou allendeg mor gnivveloars en bekkentrekkers.
‘Haalfmale onneuzele,’ scheld ik miezulf oet, ‘hest die weer op de kaaste joagen loaten deur dien femilie.’
Loater op d’oavend krieg ik t haile verhoal van Arineke te heuren. Van de leugen mit veurbedachte zin. Zai haren zok snommedoags – wel mit t plan kommen is van Haarm mit zien groafmesien wor k nait gewoar – de buutse oetlaagd over mien te verwachten reactie.
Wat n lol.
Mor of doarmit t plan van de boan is, duurf k nait te zeggen. k Bin n woarschaauwd man, mor k wait ook dat mien femilie oet n stelletje onbetraauwboare maaljoagers bestaait.
Snommedoags is zeun ook nog even langs west veur kovvie, euliebollen en om mie te felisitaaiern. Ilses verdwientruuk wordt op de loate middag nog ais herhoald. Woar ik denk, hai lopt noar de hal en mout even oet de boksem, zai k hom n poar tellen loater mit gruine rol de koamer binnenkommen. Hai het mien verhoal van de dag derveur ook goud lezen en overhandegt mie mit n braide laag n poar vaarkante meter kunstgras.
’t Was bie Goudkoopwinkel toch in oetverkoop.’
En vult aan:
‘Kist t kommende doagen even oetperbaaiern in toene.’
Zundag 3 augustus is t uur van de woarhaid. Den vieren wie feest en ook al is t gain feestelk weer en mouten wie in hoes boudel ombatterijen en stoulen bieslepen, wie doun t mit plezaaier. Klaainkinder binnen van vekansie terogge en veur t eerst kriegen wie ook komplete bonusfemilie op veziede.
t Wordt in meerdere opzichten dus n spannende middag.
Klaainzeun Bram, t woord lutje is op hom al laank nait meer van toupazen, opent de feestmiddag, as hai verklaaid as de mytholigische god Atlas mit n joekel van n viever op de nekke veur schoefdeuren langsschoft.

Binnen de duur van n oademzucht mout ik aal mien tegenstand aan kaante schoeven. Ik kin nou nait meer de gekwelde opa speulen, dij mit n pongel waark en ruderij in toene opscheept zit.
Vandoag bin k wel eerst even bie gruine kikker, nog aaltied ainegste bewoner van t mini-vievertje langsgoan. In goud overleg hebben wie besloten, wie loaten t dizze moand nog even rusten, mor in september krigt hai zien nije hoes.

‘t Is woensdag 30 juli, leste dag van mien 73e joar in dit troanendal.’

Mit dij gedachte wor k wakker.

Mörgen hoop k drijenzeuventeg te worden. Net as op oldjoarsdag goa k den euliebollen bakken.

Woarom?

Omdat de femilie dat zo groag wil.

Mörgenstond het vanmörgen veur mie gain gold in de mond. k Voul mie liggoamelk brak. k Wil wel geern opstoan, heb al n keer bainen noast bère sloagen, mor ondanks t binnenvalend mörgenlicht krieg k ogen hoast nait open.

Arineke is al twij moal, eerst n keer stiekom, twijde moal mit wat meer schoefdeurgeweld sloapkoamer binnen(s)lopen.

‘Zolst nou ook nog ais opstoan?’

Der klinkt oardeg wat grammiede in deur.

k Snap heur wel. Zai zit op kniepnoagels, wil stommegeern zwemmen en wekker lopt al noar haalf negen.

‘En kovvieveziede komt der ook zo aan!’

As schoefdeur mit n bats in t slöt klapt, trek ik mien konkluzie en mien nachthemd oet.

t Wordt vandoag n biezundere dag. Ik krieg snommedoags noamelk al mien eerste verjoardagsveziede. Mien eega het dat zo bedongen.

‘Bram is woensdag joareg.’

Ik kom der te loat achter om t te veraandern en t veurdail is, dat ik vandoag mien eerste verjoardagsgebakje al veurschuddeld krieg.

Mien stoetje smeren bie t aailand vaalt soamen mit kovvieveziede oet t veurhoes. Binnenkomst klinkt hartelk, mit n verbörgen addertje onder t gras:

‘Hest hom gusteroavend nog even vierd?’ zegt dochter.

Of t komt deur mien loate ochtendmoaltied of dat dij stiekemerd mie noa n intensieve toaveltennisoavend nog deur dichte gedienen spot het mit n borrelgloaske, wor k nait gewoar.

‘Joa, k leef nog aaltied in de veronderstellen dat ik Grunneger jeneverstoker in de bainen holden mout,’ ligt mie veur op de tonge, mor blift op weg noar boeten steken.

As ik brood en sap noar binnen waark en de rest aan de kovvie begund is, krieg k n stoer te verteren verhoaltje derbie op mien bordje. t Begunt zo:

‘Bist guster in dien toentje bezeg west, nait?’

Klopt. k Bin snommedoags mit lege achterbak noar en mit n volle bie plantjesverkoper oet Sibboeren vertrokken.

Noa n laange, ongemakkelke stilte kom t vervolg:

‘Mor hest nog nait alle plantjes poot.’

Nee, k mos stoppen omdat t eten kloar was en k ook nog noar toaveltennisclub mos.

Noa n daipe zucht krieg k den te heuren:

‘Aiglieks haarst plantjes nait poten mouten, mor wat nou nog in de potten zit, kist beter stoan loaten.’

Ong?

‘Zo is dat,’ vult schoonzeun aan, ‘want den mouten je noa zundag – den vier k noamelk mien verjoardag – alles der weer oet hoalen.’

Hilariteit alom, verboazen en schrik is mien dail.

‘Wel bepoalt hier nou, watter in mien toentje poot wordt en hou k mien aigen, lutje bloumentoentje inrichten wil.’

Antwoord krieg k nait, allendeg mor vaalse grimlagen en k vroag mie òf, wat zai van plan binnen.

Arineke, onkundeg, zoals zai zulf beweert, van kinders plannen – pas veul loater op de dag heur k dat zeun ook n deuntje mitbloast in dizze wanklankege symphonie – zegt mit n kwinkslag:

‘Krigst meschain wel kunstgras.’

‘Mit n stofzoeger,’ laagt schoonzeun.

Wat n lol.

Ik dring nog even aan, mor vang bot.

As buren al laank weer noar t veurhoes vertrokken binnen en Arineke in Maidemer zwembad dobbert, krieg ik de maist vrumde tavverelen veur mien geestesoog toverd.

Wil de versoamelde femilie mien veurtoentje op kop zetten?

Of krieg k n toenman derbie, dij mie n dag in de weke mithelpt, omdast op dien 73e dat waark nait meer allendeg veur nander boksen kist?

Of hebben zai n grotere viever kocht, omdat t veur dij aine gruine kikker zo zieleg is om doar allaaind te zitten?

As t zo mout, heb k aal gain zin meer om mien verjoardag te vieren.

Vannommedag heb k de potplanten, dij nog poot worden mouten al vast op stee zet, woar zai volgens mie heuren.

En tot zundag …… is t òfwachten en noagelbieten.

Bie t wakker worden voulde ik dus instinctief, dat t n stoere dag worden zol, mor dat haren ie in eerste zin al lezen.

Wat is t nut om vast te holden aan ( olde ) gewoontes. Gedachten, standpunten en overtugens binnen soms daip ankerd in n mìnsenleven.

t Liekt n soort van basisbehuifte te wezen om die vast te holden aan t olde.

Nuimst zo aine den beholdend?

Of bist den gewoon baange veur t nije.

Zokse gedachten binnen mie nait vrumd. t Het wel wat filosofisch, mor k bin aine van de kolde grond, woar k mit baaide bainen steveg op stoa en k heb n bloudhekel aan zweverghaid.

Om dat oet te leggen neem k joe mit veur n kört raaiske deur mien wereld, n wereld vol zekerheden, mor ook mit mysteries en schimmige zoaken.

Zotterdagoavend haren wie Anna en Sietse n poar uurtjes op veziede. Tegen haalf achte kwamen zai binnenzaailen. Dat t bezuik n konfrontoatsie worden zol van twij generoatsies, haar k meer of minder wel veurspèllen kind. Kist van kinder op dij leeftied, midden in de puberteit nait verwachten, dat zai zok klokslag acht uur soamen mit ons rond de televizie op baanke nuzzeln om noar t nijs van de dag te kieken. Dronken wel n kopke thee mit ons mit en k was slim verboasd, dat Sietse vruig:

‘Zollen wie n potje dammen?’

Wie hebben joarenlaank mit ons baaident mit dambrikken schoven, mor da’s al joaren leden. Veul zin haar k nait , noa n dag in toene kraben en knooien en schoof doarom de bale deur noar Anna. Dat bruier en zuster t spel tot n goud ìnde brocht hebben, zunder datter stainen deur koamer vlogen binnen, mag n wonder haiten. Anna kin der soms n potje van moaken en Sietse haar t doarom noa ain potje wel had, schoof stoule onder toavel en even loater n grote VR-brille over ogen.

Dat beeld ston mie helder veur ogen.

‘Nou begunt de bokswedstried,’ docht ik.

Verkeerd, want hai begon inains as n fanatieke Jaap van Zweden, zunder aanwiesboar stokje te speren en te zwaaien en dee grote stappen noar veuren en opzied, dat ik even baange was dat hai nait allendeg tegen toavel aan lopen zol mor ook tegen de laampe. Aan heftege stemverhevvens konst heuren, dat t versoameld muzikantenvolkje nait veul tied besteed haar aan studaaiern.

‘Wil opa t ook ais perbaaiern?’

t Leek mie niks.

‘k Heb de ‘Dance Macabre’ nog veurstoan.’

n Dodendans?

Doar zat ik toch echt nait op te wachten, mor om toch n keer d’ervoaren van n virtuele werkelkhaid mit te moaken heb k tougeven en heb k de VR-bril opzet.

t Leek mie niks en k von t zulvens nog minder. Zokse nijloatjes – ook al wait ik, dat VR-brillen nait allendeg in spelletjes, mor ook in aandere onderdailen van de moatschoppij, bevubbeld de psychologie, broekt worden – binnen aan mie nait besteed.

k Zai t veurdail van n persoonleke verdaipen in dizze materie gewoon nait.

Woar k wel votdoadelk op sprongen bin, is de planten-(determineer)-app. Ook al bestaait dizze dainst al tieden, t was veur mie nij.

‘Kin k eindelks Westerhofs doezend-bladzieden-tellende-planten-determineerbiebel aan kaante gooien,’ heb k oetroupen, dou dochter mit planten-app kwam.

Ook al is t internet n vergoarbak van informoatsie, t blift aaltied nog zuiken noar t goie ploatje.

Mit ‘nije’ planten-app: foto-ploatje-noam bespoar k uren aan zuikwaark en heb k binnen n poar tellen n oetgebraaid verslag.

Veur t eerst wait ik nou, dat de binnen onze femilie gangboare noam ‘Hilcoplant’ – nuimd noar de goie gever Hilco – leverkruud hait.

En t mooiste komt nog. t Is aal groates en veur niks.

t Schoot mie onder t tikken zo mor inains in d’zin. Was ik n kind van dizze tied west, wat haar ik as student mit keuzevak biologie mit apps en AI op mien I-phone n bult tied bespoaren kind. Of t opweegt tegen d’ervoarens, dij k 50 joar leden opdoan heb tiedens excursies noar planten, paddestoulen en vogels is stoer in te schatten. Meschain is n biologiestudie tegenswoordeg ook nog wel n aangenoam vak.

t Heurt bie t leven. Ofschaaid nemen is stoer. Dat òfschaaid nemen ook n gevoul van verlichten brengen kin, liekt in tegensproak mit veurege zin, mor huift nait. Dat t òfschaaid tougelieks stoer, mor ook n opluchten wezen kin, heurt roadselachteg, mor kin – k woarschaauw joe alvast – tot verrazzende situoaties laaiden.
Vandoag is t zo’n dag.
n Dag, woar je al doagen noar oetkeken hebben, mor ook al tieden tegen aanzain hebben. n Dag, dij in t taiken staait van daaier, mor gain daaierndag is in de zin van Franciscus.
Vandoag is t dinsdag, 22 juli 2025, mor gebeurtenizzen van vandoag zollen ook elke aandere dag optaikend worden kinnen.
Om de dag goud in beeld te kriegen, begun k al vroug. Veuls te vroug, noar mien idee, as k deur Arineke oet bère trommeld wor, omdat ons badkoamer langsoamaan veraandert in n zwembad.
Oavendhitte op sloapkoamer het mie der, n uur of vieve doarveur, tou brocht, dakroetje zo vèr open te zetten dat verkoelende, nachtelke luchtstromen vrijelk noar binnen waaien kinnen. Datter mit onveurspelde onweersbuien n gobbe wotter mitkommen zol, was dus onverwacht. Op n zompeg douchematje krieg k mit muite t kantelroamke dicht en bin noa t sloeten zulf ook sjompenat.
t Is zowel n goud, omdat t lek dicht is as n maal mement, omdat ik roeg oet sloap hoald bin, om de dag te begunnen. Echt opstoan wordt om dij reden minstens n haalf uur oetsteld.
Noa n vluchteg broodje, kraant brengt niks as old nijs, loop k noar gangkaast om schounen te pakken.
‘Wat dust?’
‘k Mout toch noar Maiden om katten boeten te loaten!’
Zai is vergeten, dat t vandoag wizzeldag is en dat Coco, dij n weke bie ons lozaaierd het, deur zien boazinne ophoald wordt. Dat zeuns baaide katten dizze mörgen nog wel verlöst en vouerd worden mouten, was heur ontgoan.

Tiedens veters strikken mis ik Coco. Aaltied aanwezeg, nooit oet en nijsgiereg bie alles wast dust, let zai zok nait zain. Twij zuikende mìnsen vinden gain hond, tot Arineke gangdeur open dut en oog en oog mit Coco komt te stoan. Zai kwispelt en is bliekboar bliede, dat zai weer in koamer kommen mag.
‘Woarom blaft zai den ook nait,’ zegt Arineke.
‘Omdat zai n Labradoedel is? Dij blavven hoast nait!’
‘Behaalve as zai t aargens nait mit ains is.’
Wie binnen t ains.
Coco Labradoedel is n verhoal apaart. t Leven is veur heur ain groot feest. Zai speult geern veur Houdini, is voak kwiet in de grote toene en vindt aaltied wel n stee, woar zai oet zicht is. Het de grootste keet mit hoan en tuten en perbaaiert doarom regelmoateg onder t goas van tutenhok n deurgang te groaven. Aan t paniekereg gefladder van tuten kist heuren, dat Coco nait vèr vot is.
Heur aigen fladderoortjes het zai veur de sier. Noa n weke is t eindelks zo wied, dat wie heur zunder veul bombarie, draigen en foetern ‘Hierabaan doe’ in hoes kriegen. Elke òflaaiden – mit noame aanwezeghaid van klaainkinder – verschafte heur schienboar t recht om tonge oet te steken, ons de kont tou te draaien en heur aigen weg te goan. Allendeg in t duustern, den lagen kinder ook ja op bère, kregen wie heur zunder veul muite in hoes. Meschain was schietnood wel baange in t donker.
Dat ons katten t stoer had hebben mit dizze droktemoaker, is nog zwak oetdrokt. Coco, onze aigen swaarte kat en mouder van Meiske, duurft zok sunt kört weer in koamer te loaten zain. Mit Meiske is t n aander verhoal. Dij bloast en gromt nog elke keer as Cocohond in de buurte komt. Veur baaide katten, mor zeker veur Meiske zol t n haile opluchten wezen as onze gast aan t ìnde van de dag aan de raime van zien vraauwchie noar heur aigen hoes vertrekt.
t Is op t mement dat ik dizze zin optik, kwart veur drije. Coco rust, noa n drokke, intensieve dag en veul gefruzzel mit Wietske. Zai is mui en is zok der nait van bewust dat zai binnen t uur weer in aarms sloten wordt deur heur boazinne. Dij is vervast bliede, dat z’heur hondje weer zugt, wie binnen daip in ons haart bliede, dat de rust terogge keren kin. Meschain tot n volgende keer.
In t veurhoes wordt Garfield, de rode koater, mister-macho en n groot joager op rötten in t kattenmandje zet veur n òfsproak mit daaierndokter. Hai kin mitschik nait meer lopen en het n ontsteken aan achterpoot, dij der nait mooi oetzugt. As veurtaikens nait bedraigen kon t wel ais n leste raaize wezen. Elkenain het òflopen tied op zien aigen menaaier al òfschaaid nomen.
n Uurtje loater zai ik t lege kattenkooichie boetendeure stoan en denk mit weemoud terogge aan Garfield en hold miezulf veur:
‘Zo is t leven nou ain moal.’
Veur Cocohond is t òfschaaid n meugelk tot ziens, veur Garfield is t n vaarwel…… en in dij gedachten vongen, zai’k Garfield langsoam deur spielen van t draaihek op mie tou lopen. k Bin tougelieks verbolderd en bliede en heur n zetje loater:
‘Daaierndokter zait zok wel kans om swelderij operatief vot te hoalen.’
Zo kin t dus ook goan in t leven.

Aargens in t begun van ons traauwen heb k ais n taikenfilmke op Duutse televizie zain van Loriot, n bekìnde Duutse schriever, cabaretier en taikenoar. n Stokje over Hermann en zien vraauw. Hermann zit rusteg in kroakstoul in koamer, zai is drok bezeg in de keuken. n Körte soamenvatten:

Wat dust Hermann?

Niks.

Zai herhoalt tot wel zes moal aingoal dezulfde vroag.

Denkst aargens aan?

Neu, niks biezunders.

t Zol die gain kwoad doun ast n stokje lopen gingst.

Nee.

Ik breng die dien jaze wel even.

Nee, dank je.

t Is kold boetendeure.

Ik goa ja nait lopen.

En net zeest, dast n ìndje lopen gingst.

Nee, doe wolst dat.

Nee, Hermann wil nait lopen, wil nait lezen, hai wil rust en ontspannen, onderoetzakt in stoule zitten.

En dat gezemel aan de kop is wel t leste, woar hai op zit te wachten. En as zai kop om deure stekt, zegt hai mit n klaaine stemverhevven:

Ik zit hier omdat ik doar zin in heb.

Nou, doarom huifst nait zo agressief tegen mie te doun.

Ik bin nait agressief.

Woarom ropst den inains zo haard tegen mie.

En den bölkt hai:

IK BIN NAIT AGRESSIEF.

Viefteg joar loater kom k touvalleg t zulfde filmke tegen op FB en ook al heb k hom doudestieds mor ain keer zain, ik kin mie t verhoal nog persies veur de geest hoalen. Hermann en zien vraauw binnen gain steek veraanderd. Mit viefteg joar levenservoaren in mien ransel kin k dat van miezulf nait zeggen, mor n ‘Hermann’, dij onderoetzakt in stoule genieten kin, of zoals in t geval van Hermann, wil van zien vrije (levens)oavend, bin k nooit west en hoop k ook nooit te worden.

k Bin gain krinkiespijer.

Tien joar leden schreef k over dat onderwaarp n stokje en k neem joe doarveur even mit terogge noar de Wieke.

t Lopt tegen etenstied, as k deur Arineke op bodschop stuurd wor. Om n potje zolt en omdat der in t loug gain krudenier woont, kar ik op mien fietse noar Veendam. Alsof ‘k in n achtboan zit, schaiten mìnsen en hoezen en alles wa’k op mien pad tegenkom, aan mie veurbie. In de gaauweghaid steek ik haand op en bölk even ‘moi’ tegen Berend. Hai staait mit achterklep van auto open en mien betere ik vrantert:

‘Haarst nait even stoppen kind?’

Nee, man, k bin toch veur n klaain schieteg noodbodschopke op pad stuurd en tougelieks voul k mie slachtovver van mien aigen goudeghaid.

Bie Vrijhaidsbrogge mout ik swoar in de remmen kniepen en roak oardeg opdraaid, omdat brogge òfdraaid is veur n klaain Duuts bootje, dij der volgens mie ook zo wel onderdeur voaren kind haar. k Heb ja hoast.

Op Molenstreek zitten drij kirreltjes op leugenbankje aanderkaant sluus. Zai hebben gain hoast en roken n tevreden piepke.

t Bodschopke in Veendam is n abceetje en in n floep en n scheet stoa’k weer boeten en as ik over t spoor hobbel, zai k vanoet mien rechterooghouke nog aaltied dezulfde drij manlu bie t verloat zitten. Zo te zain hebben zai t nog aal goud noar de zin.

‘Bist net n vlaigende vief menuten.’

k Heur t mien moeke nog zeggen.

’t Zol wel in de genen zitten,’ heb k aaltied docht. Veur krinkiespijer bin ik gewoon nait in de waige legd.

‘Kin n mìns veraandern?’ vroag ik mie òf, as k binnen körte tied veur twijde keer over Vrijhaidsbrogge klepper.

‘Kin k miezulf veraandern?’

Veur n keer kin alles en k besloet even bie Berend langs te goan. Hai is nait ains verboasd, da’k zo binnenvaal. Aan t ìnde van t gesprek, kom ik tot de konkluzie, dat t nait allaind gezelleg was, mor dat wie mekoar ook oardeg bieproat hebben. Dat ik de tied vergeten bin, wuir mie thoes nait in dank òfnomen.

Zeker nait, dou’k zee, dast nait aaltied op alle slakken zolt leggen moust.

t Zel aaltied en overal wel n kwestie van òftasten blieven, tot houvèr je goan kinnen.

Hermann en ik kinnen der over mitproaten.

Ook al is t nait meer dan n voutòfdrok in toene, t lutje vievertje, doar heb k n bult diverdoatsie van.

Wotter trekt.

Hou dat kommen is, doar mout ik noar roaden. t Het vervast niks te moaken mit t schoemende òfvalwotter, dat deur strokertonfebrieken op t Pekelderdaip loosd wuir en bie ons veur t hoes langs stroomde. Daipswaal was gain speulterraain. Vizzen en aander daaier konden doar onmeugelk leven. Sloot en wiek waren persies tegenovergesteld. Doar was t wotter helder, kwoakten kikkers en zwommen stekelboarskes. k Angelde heur mit n bonestok, sollegoaren en n rode wurm oet de sloot. Zunder hoak. n Viskeman bin k, ondanks de wieze lezzen van mien voader, den ook nooit worden. Te ongedureg. Om dij reden is bootjevoaren ook nooit mien hobby worden.

En toch trekt wotter.

t Beeld van t heldere wotter in t slootje achter op Komnijsterwieke, woar daaier en planten in alle rust ongemuid leven konden, het mie n leven laank begelaaid. Meschain kin k beter zeggen, achtervolgd. Vanòf t mement, dat wie op de Wieke kwamen te wonen, het t veurbeeld van dat hoast parredieselk stokje netuur oet mien jeugd mie op de nekke zeten.

n Onwies grote toene, doar mos meer meugelk wezen as allendeg n grasveld en wat bloumpaarkjes. Of tiedens n heldere moannacht Loena zok der mit bemuid het en n vloud aan viever-ideeën over mien heufd stört het, kin k nait meer achterhoalen. De sloot oet laankmanstied wuir n ronde en joaren loater ombatterijd tot n rechthoukege viever. n Kunstmoateg stokje netuur, dij veul plezaaier opleverde, mor voaker nog aargernis en kopschraben. Want t evenoaren of zulvens mor in de buurte kommen van mien ideoale wotterpertij mit leventege vizzen in helder stromend wotter, bluiende mor ook zuurstofproducerende wotterplanten bleek voak, te voak n onberiekboar doul.

Noa onze verhoezen twij joar leden, begon d’olde dreum vannijs op te speulen, mor k dus tegenover vraauw en femilie gain woord hebben. Den kon k n gobbe verwietens over mie hìn verwachten.

‘As k nou ais wat klaainer begun,’ zee k twij joar leden vezichies tegen miezulf.

Wie binnen intussentied wat verder in tied en t meroakel het ploatsvonden. Mien vievertje leeft. Mit n boomstronk as brogge tussen wotter en laand, zodat wottertiekjes, salamandertjes, pad en kikker of wel den ook deur t wotter trokken wordt, derin en deroet kin. En mit ain fonteinkruudje, dij bie elke zunnestroal broest van leven en brobbels.

Dat tiekjes en torretjes de weg nog nait vonden hebben, dut niks aan t plezaaier van mien heldere viever òf. Dat kikkers wel kwoaken in t Kieldaip, mor oet vrees veur t snelverkeer de weg nait oversteken duurven, kin k goud begriepen. Dat zok leste tied wat droadalg in t 60literbakje ontwikkelt is allendeg mor n goud taiken, n taiken van gezond wotter. In vaktoal: der is evenwicht in t vievertje. Of en tou draai k mit n stokje wat alg oet de viever en dat leg ik onder n stain.

Eerguster luip k tevreden deur mien toentje. Ston bewonderend onder mien mooie vlinderboom. n Swaarte ridder dij mit zien laange spiesen al hoast boven beukenhoag oettorent. Hai is gastheer van hommels, iemen en vlinders. Dagpauwogen en Atalanta’s binnen n sieroad in toene, n toonbeeld van fleur en kleur. Flower Power in toene en sikkom 60 joar noatied veur mie nog aaltied n symbool van vrede en anti-oorlog.

As k mie n slag draai, zai ik in t lutje vievertje wat bewegen en k mout op knijen om oet te visken dat doar n dagpauwoog sparrelt veur zien leven. Hai haar netuurlek dörst, zag t heldere wotter en zit nou vast in droadalg. As k hom vezichies oet zien dodelk vangnet hoald heb, leg k hom nat, mit kepotte vleugels op raand van hek in de zunne. k Hoop, dat vlindertje t redt en as k zo noar hom kiek, schait ik miezulf veur twijde moal terogge in de tied, noar ìnde 60- er joaren en heur t laid van Boudewijn de Groot.

Zo te staarven op t wotter mit dien vleugels van pepier
Zo mor drieven, noa t vlaigen in de wolken drifst doe hier
Mit dien kleuren dij vervoagen
Zunder zuiken, zunder vroagen
Eindelks veur aaltied rusten
En de bloumen dijst doe kuste
Bloumen woarop doe hest zeten
Alles kist nou wel vergeten
Op t wotter wiegst doe hìnneweer
Zo te staarven op t wotter met dien vleugels van pepier.

Tegen 3 uur kwam t bericht van Nico, of wie auto snommedoags al bie gerazie hìnzetten wollen.

Gain punt.

‘Huif k der mörgenvroug ook nait veur dag en daauw oet.’

Gerappel aan achterkaant auto bleek n eernsachteger technisch probleem te wezen dan k docht haar. Doar mos dus n goie monteur aan te pas kommen.

Omdat belangriekste mementen in de Tour pas noa vief uur verwacht wuiren, zit ik om kwart over vare in auto op weg noar t autobedrief in Veendam. In lainauto, n twijpersoons bestelautootje zunder ziedroeten, hangt n pepiertje op t dashboard:

‘Joe rieden nou in n diesel.’

Punt. Zunder verdere oetleg. k Vroag mie òf, woarom t handschreven braifke doar hangt. t Is mor n hoanetree noar Kiel en k was zeker nait van plan om benzine te goan tanken. k Draai noa t instappen eerst linkerroet noar beneden, start de auto en ervoar bie d’eerste meters over parkeerploats, dat t rieden in n diesel nait vanzulf gaait. Wol t pepiertje mie dat dudelk moaken?

‘Auto’s waarm loaten draaien wordt ontroaden,’ heb k wel ais lezen.

Dus hobbel ik mit n kolde motor noar kaant van weg. Links is gain verkeer te bekennen, zicht noar rechts wordt deur t ontbreken van ziedroeten en n groot rekloamebord aan kaant van weg oardeg bepaarkt. In flaauwe bochte hest so-wie-so al waineg overzicht, mor noa n leste blik noar rechts trap ik stief op t gaspedoal en draai de weg op. Op t mement van overschoakeln noar twijde versnellen krieg k de schrik van mien leven. n Laankgerekt getoeter mout hoast tot in Nico’s gerazie te heuren west wezen. Deur t achterroetje zai k, datter n swaarte auto op mien bumper zit en veurdat ik ain keer mit ogen knipperd heb, het sjefeur zien auto al noast dij van mie schoven.

n Jongkirrel, zai ik. Hai het zien rechterautoveurroet open en deur open roet heur k hom bölken:

‘Wat mekaaiert joe wel, man, kinnen ie nait oetkieken.’

Hai is zo vergrèld en even bin k baange, dat hai op ramkoers ligt.

‘k Heb echt wel goud oetkeken,’ ligt mie veur op tonge, mor de woorden stoeken.

Haar k mie verontschuldegen mouten veur mien riegedrag, heb k loater bedocht. Haar k diskuzzie mit hom aangoan mouten, in n levensgevoarleke ‘pas-de-deux’ op openboare weg? Of haar k hom toch dudelk moaken mouten, dat hai in zo’n onoverzichtelke bochte ook zulf zien snelhaid aanpazen kon.

t Is der nait van kommen. En woar k min of meer verwachtte, dat sjefeur mit ain drok op t gaspedoal mie veurbiesnittern zol, nemt hai gas terogge en gaait op gepaste òfstand weer netjes achter mie rieden.

‘Wat n poppenkast.’

t Verhoal moakt thoes wel indrok, want as k volgende dag mit t dieseltje op weg goa om mien aigen auto weer op te hoalen, staait schoonzeun plöts noast mie om mie te begelaaiden. Op zien advies:

‘Ie haren auto guster beter roggels inparkeren kind,’ wait ik niks aans te zeggen as:

‘Macht der gewoonte.’

k Bin wel hail bliede mit hom, want k haar in dij vrumde lainauto zunder ziedzicht zulf nooit op n vailege menaaier de weg opdraaien kind. Net zo blied bin k n haalf uur loater mit mien aigen auto en as k dezulfde òfdraai as de dag derveur noar links moak, kiek ik nog twijmoal ekstroa veurdat ik stuur omdraai en wegtufke. Onder t rieden noar hoes, prakkezaaier ik nog ais goud noa over t vervelende avventuur van de dag derveur. Ik kom tot konkluzie, dat t aiglieks niks weerd is om in n vrumde auto te rieden.

Bie rotonde aan Lloydsweg kom k achter n camper te stoan. Hai het wel wat weg van onze olde Karmann. Tougelieks schaaiten allerlei beelden van joaren leden aan mien geestesoog veurbie. Zai k miezulf mit de camper roggels van oprit op de Wieke de weg opdraaien. Dat beurde nooit zunder hulp, aaltied ston Arineke wel kloar om aan te geven dat t vaileg was om de weg op te rieden. Waren wie op n camping aankommen en haren n schiere plek toubedaild kregen, den dirigeerde zai mie mit aarmgeboaren op t goie stee.

Toch vin k t vrumd, dat ik mit de camper, mit waineg functionele ziedroetjes en toch ook mor n klaain schieteg achterroetje, zunder ( verkeers ) problemen kris en kras deur veul landen in Europa trokken bin. En dat ik vlak bie hoes in n bestelbuske, toch n soort mini-camper mor net aan n ongelok ontsnapt bin.

Zolve ter ais over hebben? Over t weer!

Soms vaalt t ons aal nait meer op, dat proatje over t weer maist gebroekte binnenkommer is en t moakt nait oet op welk stee of in welk gezelschop lu verkeren. In dat licht is t nait roar, dat Jan Pelleboer zien nationoale status van weerveurspeller verworf. Soms zai ik hom vanachter rood-witte spoorhekken wel ais veubieschaaiten in zien aigen traain en den vroag k mie òf, of kinder van dizze tied aineg idee hebben wel Jan Pelleboer is. Of aans zegd, was.

Vandoag is t dag twij van ons Nationoale Hitteplan. Nijsbrengers in kraant en ether goien ons dood mit woarschaauwens, mor smörgens luchten, op tied gedienen dicht en de dag oetzingen is netuurlek gain nijs. Wotterijs brengt even verkoelen, mor is gain oplözzen. Mor as klaaindochter thoes komt mit t verhoal over tropische temperaturen in t bejoardentehoes, den krieg k nait allendeg mit heur mor benoam mit al dij olde mìnsen echt meelie.

Zwoele nachten zunder n zuchtje wind mit open roeten zunder muggengedienen kin k mie nog goud herinnern. Sloapen lukte nait. Citronella op t veurheufd stonk as de neten, t holp gain fozzel. Ik dee t licht aan om mit kraant zoemende neeffies tegen t behang dood te haauwen. Aan blouderge vlekken konst zain, zai haren de buit al binnen. Ik bleef mit de bulten zitten en zat smörgens mit n sloaperge kop in klazze. t Is t beeld van mien jonge jeugd.

t Was n aandere wereld, mit veul hoezen, woar t witte bordje mit swaarte letters ‘onbewoonboar verkloard’ aan boetenkaant op spiekerd was. Vervalen hoeskes, woar mìnsen van nood, deur grote wonennood, nog joaren in wonen blieven mozzen. Wie waren nait aans wìnd en vertellen aan onze klaainkinder prachtege verhoalen over onze jeugd. Over wotterpistooltjes en wastobbes dij dainst deden as zwembad.

Hou aans is situoatsie nou. Sunt n dik joar wonen wie in n olde schure en ook al binnen baanderdeuren vervongen deur n nijmoodse schoefpui en is heuzolder mooi wegwaarkt mit n gipsen plavvon, t is en blift n kolde, kille koamer, woarin wie wonen. Zulvens guster, dou in loop van de dag Kopern Kobus zok langsoamaan begon op te waarmen, bleef temperatuurmeter in koamer rond de 20° schommeln. n Beetje killetjes, vonden wie.

Noa de middag besloet ik Arineke gezelschop te holden en soamen mit heur op fietse noar Veendam te rieden. Zai mout veur leste keer noar t koor, ik rie nog n ìndje deur noar t Veenkelonioal Museum.

k Bin benijd noar tentoonstellen over ‘Amsterdamse School’.

Dat was nog ais wat aans, as ons lutje aarbaaidershoeske op Komnijsterwieke. Kestelen van hoezen. Pronkjewails in Oost-Grunnen. Onder architectuur. In Pekel vaalt den voak de noam van Jan Kruijer. Opvalend onopvalende hoezen, woar k vrouger zunder op of om te kieken aan veurbieree. k Wuir doar nait hait of kold van. Aan t olde Gruine Kruus gebaauw, woar gemaine lu in witte jazen mie mien eerste prikjes in aarm of bain schoten hebben, bewoar k nait de mooiste herinnerns. Aan de drij wonens in n riegje vlak bie stainfebriek aan Hindersstroat, bin k in mien legere schooltied ontelboare moalen langs reden. Summers in roazende voart op weg noar Nijpekelder zwembad, op weg noar òfkoelen. De rest van t joar wekelks, in n veul legere versnellen op weg noar kaffee Brink, woar Co Meziek mie opwachde. k Haar dus redens genog om nait opzied te kieken noar architectonische kunstwaarken. Tegenswoordeg neem k rusteg de tied om t trotske trio wat beter te bekieken.

Noadat ik alle koamers mit imposante hoezen in t Oostgrunnense mit meer en bie onbekìnde gebaauwen wat minder belangstellen bekeken heb, dwoal k nog wat doelloos deur verloaten gangen. Veul nijs is der nait onder de zunne, tot ik in t klaslekoal kom, woar k inkiekje krieg in n maquette van n olderwetse Grunneger boerderij. Even blift de tied stilstoan en in de stilte van dat mement vlaig ik zunder problemen terogge noar mien geboortestee, Komnijsterwieke. Noar de boerderij van mien legere schoolkammeroad en k loop in gedachten via n open baanderdeur deel op.

Haalverwegens kiek ik tegen boetenkaant van t woonhoes aan. Op heuzolder doarboven binnen vakkundeg twij loagen stropakken op nander vlijd en k denk:

‘Zien olden haren dat toch goud bekeken.’

In de winter was t doar mit ain kaggel aangenoam waarm en summers heerlek koel.

t Is nou dinsdag 1 juli en klok het net haalf twije sloagen, boetenthermometer wist in schare al datteg groaden aan en binnen is t net 22° en net as guster denk ik t zulfde:

Op n boerderij wonen het toch zo zien veurdailen.

Zo d’olden zongen, piepen de jongen.

Pepiertje hangt al n aiweghaid bie Jan Stain aan bozzem. Hai is schilder van beroep en taikent veur beroep en plezaaier geern hoesholdelke tavvereeltjes.

k Huif t nait zo vèr te zuiken, ook al was t bie ons gain hoesholden van Jan Stain, om veul zoaken oet mien vrougste jeugd op te hoalen. Van de borst tot t mement, dat ik mien eerste stoetje aan de vinger prikte, van eerste stappen in koamer tot tiedstip, dat ik zulfstandeg boetendeure aan de sjaauw ging, zo heb k alles in elke leeftiedsfase van mien olden mit paplepel ingoten kregen. Doun is noadoun en as t nait in de genen mitgeven is, wordt t gedrag deur omgang en veurbeeld vörmd.

Kinder binnen ja net papegaaien, of zo je willen, mamegaaien. Zai vörmen zok, deur te luustern en te kieken, tot t evenbeeld van heur olders. Pas as zai in de puberteit kommen ………

En omdat mien pappagaai oet t veenkelonioale Pekel kwam en mien mammagaai van t Westerwolmer zaand, heurde ik in mien eerste levensjoaren nait aans as Grunnegs. En omdat mien buren en de buren van dij buren dezulfde toal pruiten, heb k joarenlaank in de veronderstellen leefd, dat t Grunnegs ainegste toal in de wereld was. En omdat ook de bakker, melk-, petreulie- en visboer aal t zulfde toaltje revelden, was t veur mie wel even schrikken, dou’k mit vaar joar de stroat overzet wuir, omdat doar n kleuterschooltje hìnzet was en doar konfrontaaierd wuir mit juffies, dij n hail aandere toal spraken.

t Het vast indrok moakt.

Buurjong, n joar older as ik, haar mie in zien zummervekansie al woarschaauwd:

‘As t dammeet noar school gaaist, moust netjes proaten.’

Wos ik veul.

Dat ik t noa ain dag al bekeken haar, haar traauwens niks te moaken mit t gangboare toalgebroek op school, mor veul meer mit verplichten om stil op n stoultje te zitten en te luustern. Dat ik ongemaarkt en bie lutjen aan de Nederlandse toal onder knije kregen heb, is te danken aan de pedagogische aanpak van t onderwiezend personeel.

‘Begun bie t bekìnde, t Grunnegs en baauw heur mouderstoal langsoamaan oet mit n twijde toal.’

Zokswat as wat mie as lutje grom overkommen is, is tegenswoordeg ondenkboar.

Oet n onderzuik, lees ik vandoag in kraant, bliekt, datter nog mor in 17% van gezinnen in Grunnen doaglieks Grunnegs proat wordt in hoes. Oet rezeltoaten kin k nait lezen, in houveul gevallen kinder in de maist leerboare tied van heur leven – de veurschoolse periode – ook doadwerkelk Grunnegs mitproaten in dijzulfde femilies. Woar t vrouger bie mie mit de paplepel inschept is, bin k baange, dat vandoag de dag t Grunnegs as vouertoal meschain wel kompleet verdwenen is.

Veur oardeghaid bin k ais deur mien aigen wereldje rondlopen goan en heb k aal mie bekìnde kinder ain veur ain onder t vergrootglas van Grunneger toalkennis en -gebroek legd.

t Rezeltoat?

Der is gain kind bie, dij nog Grunnegs sprekt.

Ik denk, dat vanoet dijzulfde zörge, dij k hierboven oetsproken heb, t nije project ‘MOI’ opzet is.

Meertoaleg Onderwies In Grunnen en Drìnthe.

n Methode om kinder vertraauwd te moaken mit t Grunneger en Drìnths dialect.

’t Wordt,’ zo zegt n streektoaldeskundege, ‘gain kwestie van leren.’

Zai willen t plat speulenderwies in de klazze invoeren. Verwaarken in mezieklezzen, mor ook tiedens rekenles.

k Wìns heur veul succes, mor spreek toch mien bezörghaid oet over sloagenskans.

Omdat?

Streektoal heurt minder op school as thoes.

Pas as der noamelk initiatieven ontplooid worden om onze toal te ( loaten ) zain as n volweerdege toal en in t verlengde doarvan schoamte over Grunneger toalgebroek wegnomen wordt en t te verankern in de gezinnen, kinnen we t baauwwaark van onze mooie toal vannijs weer opbaauwen.

Mit t weer vaalt nait te spotten.

Woensdag heb k sikkom haile dag veur, of mout ik zeggen achter schoefroete zeten te wachten op weersomslag. t Was veur mie t ainegste stee, woar ik t nog n beetje oetholden kon.

Woar k dinsdagoavend nog zunder problemen mit sportvrunden achter toaveltennistoavel stond te springen en pingpongbalen over de gruine toavel mepte, zat ik der woensdag as n dood muske bie.

Haar k dinsdag te veul van miezulf vaargt, vruig k mie òf. t Kon ook wezen, dat t oploadsysteem mankementen vertoonde. Wat mie snel dudelk wuir, k huifde mie gain illusies moaken, datter dij dag veul oet stee zet worden zol.

‘As weersveurspèllens kloppen, kriegen we vandoag dunder en bliksom!’

t Lag mie veur in de mond en t kon mie aiglieks ook nait snel genog goan.

Haarfstmìnsen holden nait van extreme hitte, zai kommen pas tot leven bie ‘echte’ Hollandse temperaturen.

Boeten t faait, dat oet roete kieken gain persesversneller bleek te wezen en dat mit t verstrieken van de tied t geleuf in mien persoonleke ‘buienradar’ hoast tot t nulpunt doalde, heb k oet grammiede ook mien vertraauwen in t landelk kleurencode-systeem opzegd.

‘Gain sputter hebben wie had.’

‘Op t Hoogezaand het n hoosbuie t riool loaten slurpen,’ wos d’ain mie te vertellen.

‘In Termunterziel binnen hoagels zo groot as pingpongbalen valen,’ zee d’aander ploagerg.

Op gain van baaident heb k zeten te wachten en dou tegen t loate twijduustern, dou fladdermoeskes al drok om de grote boom vlogen, toch nog wat druppels omdeel vuilen, was t veur mie te loat.

Van weeralarmen en kleurencodes kin k mie aiglieks nait veul herinnern. Op weg noar school of waark keekst smörgens oet roete en beslootst as zulfbenuimde weerexpert of t vertraauwd was om op fiets, brommer of in auto op pad te goan. t Mishottjede mie wel ais, as k winters in snijdunen vast kwam te zitten of wat regelmoateg beurde, onderwegens overvalen wuir deur n störtbui en sjompenat op school kwam.

Tegenswoordeg zit haalf Nederland bie t ontbijt mit telefoon in aanslag noar t weersbericht en biekommende codes te koekeloeren. Geel betaikent gevoar, oranje extreem weer en bie rood goan d’alarmbèllen òf en wordt t advies geven thoes te blieven. Dat t voak mit n sister òflopt is meschain n beetje te makkelk steld, mor as k mien ervoarens van woensdag derbie hoal, den denk ik:

‘Was t woensdag nou echt neudeg om lu mit gevoarencodes zo de schrik aan te joagen?’

t Liekt wel wat op t sprookje van herdersjong en de wolf:

Hai slagt veur de poelegrap regelmoateg alarm, datter n wolf op de baarg zit. Dörpsbewoners kriegen der mitschik n paniekaanval van. As op n kwoie dag n wolf de kudde aanvalt, slagt paniek bie herdersjong tou. Hai ropt moord en brand, mor beneden in t dörp blift elkenain rusteg zitten. De meroal? n Laigenpuut wordt nait leufd, ook al sprekt e de woarhaid.

Overgens bin ik van mainen, dat lu, dij zok in t verkeer willen begeven zulf risico’s mouten ( leren) inschatten en ook heur aigen beslizzens mouten nemen.

Veurege weke dinsdag was t maal weer en ik was ongewoon vroug wakker. k Besloet n ìnde te goan lopen, mor as k neuze boetendeure steek, maark ik dat t waait. t Störmt. t Huift nait. Stofzoegen mout. k Bin den wel n uurtje onderwegens, mor as k aan de wandel goa, bin k net zoveul tied kwiet. Om kwart over zeuven stub ik hondendeken oet en k word overlopen deur Sietse, mit fietse aan haand. Hai is op weg noar school.

‘Sietse krigt t stoer vandoage,’ zeg k tegen Arineke, dij net oet de veren is.

‘Hou bedoulst?’

‘Zien fatbike is deur n spieker reden, accu van elektrieke fietse is nait oploaden, dus hai mout nou op n gewone fietse noar school.’

t Lopt tegen twaalven, as t bericht bie mie binnenkomt, dat Sietse weer op weg is noar hoes.

‘Zo te zain lopens,’ zegt Arineke, ‘aargens bie Börkomnij.’

‘Oh, den het e vervast baand lek of ketten deròf,’ antwoord ik en as k even in mien herinnerns groaf vul ik aan:

‘Den zel e dammeet wel bèllen en vroagen of e ophoald worden kin.’

t Lopt aans.

Wie zitten net aan toavel as via de Live-app Sietse bie ons aanschoft. Mit n braide laag.

t Waait hom te haard en doarom is e goan lopen.

‘Woar bist mien jong,’ vroag ik mit n mond vol stoet.

‘Klaploane.’

Ongeleuf is zien dail.

‘Hest dat haile stok lopen?’

Om ain uur bin k even onderoetzakt op baank, as n haarde bons op roete mie oet mien middagsloapke hoalt.

t Is Sietse, nog even stroalend as n haalf uur leden. Hai het t stok van Börkomnij noar Kiel-Windeweer lopen.

Ik nam smörgens de beslizzen n uurtje te goan stofzoegen, hai besloot n uurtje te goan lopen.

As t echt niks meer bedenken kist en aal t waark, dast die dij dag veurnomen hest van t lieske schrapt is, der zulvens in toene gain spiertje rout meer kop boven t maaiveld oetsteken duurft en kraant stokkendlezen is, den kin t wezen, dat ik, omdat niksdoun bie mie laaidt tot onrust, zulfde kraant nog ais oppak om n puzzeltje in te vullen.
Zo kom ik bie sudoku.

Hou laank t leden is, dat ik mie over zo’n cieverdiagram bogen heb, duurf k nait zeggen – weschienlek joaren -, mor as k even aan loop bin, overkomt mie t vervelende gevoul dat ik de kunst van t oplözzen van Japanse hazzenschrabertje verleerd bin.
‘Begun den ook nait votdoadelk mit de stoerste,’ heur k mien havvelsnoet oet Bovenburen al zachiesaan mottjen.
‘Woarom moust die ook aaltied overal mit bemuien,’ scheld ik terogge tegen roeziezuiker.
Ik vertik t om de makkelkste te moaken. Elke puzzel mout wel wat van n oetdoagen in zok droagen.
Toch stoekt votgang regelmoateg en k vroag k mie òf, woar mien rationele oplözzensmethodes verstopt zitten. Aargernis en saggrijn over aigen onkunde wizzeln mekoar òf. t Wordt zulvens zo aarg, dat ik tot twijmoal tou kraant grammieteg aan kaant mieter. Körte mementen van geestelke rust en verstandelk overdenken brengen oetkomst en ik krieg mien aha-ervoaren op n presenteerbloadje aanboden. Zo zat t dus. Desondanks mout ik òf en tou nog wel even groaven in mien herinnerns om mien zulfbedochte algoritmes weer schaarp op t netvlies te kriegen.
‘Puzzels, benoam sudoka’s binnen dementieremmers,’ heb k wel ais aargens lezen.
t Schaarpt de geest, mor eerste ervoarens mit cieverpuzzeltje leren ook, dat oplözzens pas kommen as t rust in de kop hest. En dat leste, doar was t mie ja om te doun.
t Herstelde begrip van oetsloeten van onmeugelkhaiden, nait aingoal dezulfde doodlopende wegen insloagen en òf en tou wat geheugensteuntjes op raand van vaarkant noteren, brengten mie op t goie pad. De leste vakjes invullen is den n floitje van n cìnt.
‘Hè, hè,’ heb k bliekboar mit n zucht van verlichten oetbrocht, noadat ik mien eerste sudoku noa zoveul joaren òf haar.
‘k Voul mie net Ludwig,’ zee k tegen Arineke, dou’k kraant vezichies en mit n tevreden gevoul op toavel legd haar.
Zai, verdaipt in heur aigen spelletje, wos even nait wat zai mit mien opmaarken aanmos.
‘Ludwig, de puzzelmoaker!’ zee ik.
Veur aal dij lu, dij Ludwig nog nait kinnen: Ludwig is n teroggetrokken puzzelmoaker, dij deur omstandighaiden ongewild en ongevroagd in de rol van plietsie-rechercheur dwongen wordt en in dij functie moorden oplözzen mout. Ondanks zien onhandighaid in t sosioale verkeer, zien onwaitendhaid mit plietsie-zoaken, levert t vinden van moordenoar hom schienboar waineg problemen op. t Gaait hom, tot zien aigen verboazen goud òf.
Omdat hai n netuurtalent is?
Nait echt. Zien gehaim zit hom in t faait, dat n moord onderzuiken aiglieks t zulfde is as t soamenstelllen van n sudoku. Loat dien gezond verstand waarken, sloet alle doodlopende wegen òf tot ainegst begoanboare weg overblift en den hest de doader te pakken. Meschain n nait alledoagse menaaier van moordonderzuik in dizze moderne tied, woarst doodgooid wordst mit DNA en aander technische hoogstandjes mit camera- en òfluusterpraktieken, mor gewoon deur logisch redenaaiern tot d’oplözzen kommen.
Eerste òfleverns van dizze serie hebben wie intussentied bekeken en as veurtaikens nait bedraigen, den komt der vervast ook nog n vervolg.
Hou t verder mit mien sudoku-puzzeltjes goan is?
Dat verhoal is snel verteld. Noa de twijde sudoku was succes-ervoaren over t ìnd-rezeltoat mor haalf zo groot as bie d’eerste en bie de daarde haar k de truuk deur en d’oardeghaid der schier òf. k Loop nait geern over geboande wegen. Puzzels mouten noamelk wel n oetdoagen vörmen.
As k der goud over noadenk, hebben puzzels wel n beetje weg van t echte leven. Mìnsen voulen zok voak t maist op heur gemak as zai heur leven, t laifst onopvalend binnen de vakjes van t betoamelke intaiken of inkleuren kinnen. Mor voak is nait aaltied. Hest ook lu, dij wel ais oet de band springen willen, zok boeten de vakjes van t normoale willen bewegen. Out-of-the-box denken wordt den out-of-the-box doun. Zai zuiken d’oetdoagen en al is t voak nait de makkelkste weg om te volgen, t zuiken van nije wegen kin hail bevrijdend waarken.
Alle doage stamppot broene bonen verveelt toch ook hail snel.

’t Is toch wel n krappe bedounen mit dien mouder bie ons onder dak.’
t Het even duurd, mor t hoge woord was der den toch oetkommen. Hai wait van zokzulf, hai is gain orbedor en hai het zeker gain hekel aan zien schoonmoeke. Zai is in heur oard n laif wiefke, woar niks mis mit is en doarnoast, zai is ook nog n echte kinderpuut. Mor om heur doaglieks over de vlouer te hebben, doar het hai de leste tied best veul muite mit.
Al doagenlaank het hai zok de kop suf zeten te prakkezaaiern, hou hai t onderdakprobleem van zien schoonmoeke bie zien vraauw aankoarten mout. Dat oplözzen, dij regelneven in de femilie veursteld hebben om t allaainstoand vraauwchie bie hom onder dak te ploatsen vèr van ideoal is, het de praktiek van alledag wel bewezen.
‘Ie hebben ja n groot hoes,’ heurt hai versoamelde femilieleden nog wel zeggen.
Woar hai in t verleden wel ais vranterghaid en ieverzucht pruifde bie zokse opmaarkens, was de toon dit keer toch maarkboar aans. Dit keer zeden zai t nait om hoat of nied, mor om t aigen perfiet.
Hai het al laank schoten, dat zien vraauw t der, noa zien opmaarken zulf best wel ook wel stoer mit het. Tuurlek, zai haar t ook wel aans doun wild, mor om de krappe wonenmaarkt kin gainaine hìn.
Baaide kinder snappen t saggerijn van heur pabbe nait recht. Zai binnen n identieke twijling en denken over veul zoaken ook t zulfde en zain doaglieks mit pien in t haart t verdrait van heur aigen mouder. Veur heur moakt t nait veul oet, zai binnen al regelmoateg aan de flotter en n beetje inschikken veur heur oma vinden zai doarom ook gain probleem.
Hou aans was t west, as opa nait omkommen was bie n dakongelok. Opa, dij zien geld verdainde mit schösstainvegen, was op n dag deur lu vroagd om schösstain te vegen, omdat der gain trek meer in t rookkenoal zat. t Was dij dag maal weer en noadat hai de draaiende gek van dak schroven haar, kwam hai al snel tot ontdekken, dat kraaien mit takken n nust in schösstain vlochten haren. Stokje bie beetje, takje noa twiegje is e minstens n uur bezeg west om t nust te ontmanteln. Dou e mit n overvolle emmer vol òfvalmattrioal noar beneden wol om dij te legen, is e op zunnepanelen aan de glie goan, van t dak òfstört en dood noast n toenbankje liggen bleven.
t Inde van opa was t begun van alle ellìnde. Oma kon noa t verschaaiden van opa nait allendeg blieven. Dat was tiedens opa’s leven al zo en as ainsoame wede zol t zeker nait vertraauwd wezen.
Nog even het hai perbaaierd bie de gemainte aan te kloppen mit t verzuik om veur oma n aanbaauw bie te baauwen, mor doar het börgmeester Van de Boom n stokje veur stoken.
‘Biebaauwen is net as nij baauwen en in onze gemainte zitten wie mit onze CO2 oetstöt al n dik joar aan onze taks.’
Noa dit gesprek is hai mit hangende pootjes noar hoes òfraaisd. t Was nait aans en hai zol zok derbie dele leggen mouten.
Mor guster is de zin en onzin van oma’s verhoezen deur heur aigen toudoun in n stroomversnellen terechte kommen.
Hou?
Deur n zulf ontwikkelde bom te loaten ontplovven .
In de benaauwde, soms tropisch aanvoulende waarmte was t zulvens in t grote oksternust hoast nait te haarden. Ondanks t dichte bloaderdak kwamen Kobus’ zunnestroalen ongenoadeg haard binnen.
Veur baaide jongens was der in toene genog diverdoatsie in t ploeterbadje van lutje kinder.
‘Dat Eko en Eltjo dat duzzen,’ zee n bezörgde mouder vanoet de vailege beschutten van hoge boom.
‘Zai binnen veur de duvel nait baange,’ zee n trotske pabbe.
t Luip tegen etenstied, dou d’mìnsenkinder d’ain noa d’aander in hoes verdwenen en oma veur t eerst dij dag vanoet heur zörgie in t ìnde kwam.
‘Zai stikte van honger,’ zo zee zai en vruig aan baaide klaainzeuns of zai veur heur nait even wat ittebijen oet toene hoalen konden.
‘Mor pa en moe binnen ja net op stap goan veur ons oavendeten,’ perbaaierde Eltjo tegen te sputtern.
‘Wel lekker,’ zee Eko, mor hai zag t ook nait zitten om in ‘heur’ toene ongevroagd ittjebijen te goan stelen en gaf n dudelke woarschaauwen òf:
‘As zai t maarken goien dij goie mìnsen ons dammeet nog mit veul geweld oet boom.’
Hou t verder òflopen is, duurf k nait zeggen. Wat mie wel opvaalt is, datter zok sunt vandoag gain vief, mor nog mor vaar oksters in toene opholden.

Sunt kört staait t blaauwe zwembad in toene. Vare bie twijenhaalf. Net gain meter daip.

’t Is wat wie vrouger t eerste bad nuimden,’ zeg ik tegen klaainkinder.

‘Veur ongediplomeerden,’ vul ik aan.

Zai lagen mie oet en vertellen mie, dat z’aalmoal drij diploma’s hebben. Kinder binnen slim wies mit heur plestieken ploeterbadje, t is n bak vol levensplezaaier en zörgeloos juchtern.

Moandag was t schier weer, Arineke zat op t koor en ik n zetje loater op fietse richten Nij Pekel. Op weg noar t olde zwembad. t Stee, woar k zo geern noa schooltied nog n poar uurtjes poedelde in t ainegste zwembad, dat Pekel riek was. t Is n vrumde trek noar t verleden.

Ik bin nait d’ainegste, dij deur t wotter trokken wordt. Vlak bie ingang zai’k n viskeman mit allendeg oog veur zien schaive dobber. Verder is t stil aan Zwembadloane. In mien heufd is t vèr van stil mit roupende en rerende kindergeluden. Gelokkeg is der genog plek om mien fietse te stallen. t Vrijerspoartje draait wat onwenneg om mekoar tou, as k mie deur t hekje bie de kassa draai en richten schoaphokken loop.

Aan omtrekken kom k nait tou. Telefoon dut zien waark en registraaiert grote veraanderns.

‘Houveul joar mout t wel leden wezen, dat ik hier veur t lest west bin,’ vroag k miezulf òf.

Ik kin mit goud fesoun nait meer over betonnen looppad tussen eerste en twijde bad lopen. Bomen hebben bezit nomen van t zwembad. k Woag t der nait op en loop hailemoal om twijde bad tou en as k wat foto’s van restanten van glieboane neem, heur k stemmen, dij over t wotter noar mie tou zweven.

‘Badgasten?’

t Binnen gain geluden oet laankmanstied, dij mie deur de kop spouken. Achter verbaargboom op t ìnde van twijde bad, zai k t zulfde stelletje, dat n zetje leden vanòf de weg nog haalfbakken en om nander toudraaiend aingoal noar mie gloop. Zai mouten hoast n omtrekkende bewegen rond t zwembad moakt hebben om tussen boomkerij bie t daarde bad terechte te kinnen kommen. Of zai deur hebben dat ik achter n boom stoa te koekeloeren noar n goud stee om n foto te moaken van t vrougere badmeestershoeske, vaalt te betwieveln. Dat zai zok doar aan t omtrekken binnen om n doek in t broene wotter te nemen is even onweschienlek.

Ik besloet òfschaaid te nemen van t ooit zo vertraauwde Nijpekelder zwembad. Viskeman op honderd meter het zok t zulfde veurnomen. Hai glopt n tel noar mie, zugt, net as ik, niks bekìnds en draait mie mit vranterge blik in ogen rogge tou.

‘Wol t meschain nait bieten?’

k Wait woorden op t leste mement in te slikken.

Bie toenakkertjes binnen, aans as op hìnraaize, nog mor ain man en zien vraauw aanwezeg. Hai drok wiezend en proatend, zai innemend knikkend. Zugst aan zien gezichtsoetdrokken, dat t n tevreden toentjeman is.

Smörgens heb k nog n stok in kraante lezen over t Nije Hemeltjeriek en as vanzulf begunnen onder t trappen de wiekens van mien meulen op volle toeren te draaien en zok de mooiste ideeën over n soortgeliek nij Nijpekelder Hemeltjeriek te ontwikkeln.

n Monument in vervaal, mor woar infrastructuur nog volledeg in tact liekt, mout toch te herstellen wezen.

Wotter in t zwembad was vanòf de start in 1933 prachteg helder, ook al kwam t deur n duker onder weg deur oet daip van Poortmanswieke. Datter aaltied vizzen mitzwommen, heb ik nooit as n probleem ervoaren. Dat t ‘voele’ wotter doaglieks mit n euliepomp teroggespoten wuir in t kenoal en deur schoef in duker weer aanvuld wuir mit ‘vers’ wotter mout in mien ogen makkelk te herstellen wezen.

t Is t begun van n laange riege aan ideeën over t herstel van t olde zwembad.

Op betonnen poalen kist mit n beetje goie wil zo weer n nije glieboane fabrizaaiern. Net as dast op fundamenten van t verdwenen badmeestershoeske zo weer n nije begunnen kist te baauwen. Belangriek is verder, dat t zwembad aal dij joaren, dat e ongebroekt achter hoge diek legen het, zummer en winter vol was, en bleef. Van lekkoazie kin dus gain sproake wezen. En hou mooi zol t wezen, dat t eertiedse zandstrandje veur t lutje grut weer in ere hersteld worden kon.

Over t beheer van t nije zwembad huiven w’ons gain zörge te moaken, net as over cinterij. Woar burgerkemissies t veurtaauw nemen duurven om Pekelder broggen te beheren, doar liekt t mie n floitje van n cìnt om t olde zwembad nij leven in te bloazen.

k Zai t zo veur mie: Gaait t leven as onderdail van zummer rekreoatsie in Pekel weer broezen.

En …. woar wie as kinder noa t sloeten van zwembad in haarfst en t vrouge veurjoar al kans tou zagen, t zwembad kist mit dank aan wotterschoef in dijzulfde tied ook ombatterijen tot visviever. Rezeltoat verzekerd.

t Liekt mie mit, mor ook zunder de gelden van Henk Nijboers ‘Nij Begun’, n kans veur open doel.

Vlak bie hoes krieg k t, mui van t fietsen en t prakkezaaiern, nog even stoer en aan stok mit mien aaltied-alles-beter-waiter, dij mie veur de vouten gooit:

‘Wat al n geplaas over t herstel van n òfdankt en olderwets zwembad, Nijpekelders hebben toch heur zwemplas in de vörm van t Heeresmeer.’

Of e nou wel of gain geliek het, dut niks aan de zoak òf.

t Hemeltjeriek en ook t Heeeresmeer binnen prachtege zwemplekken, mor zai missen ain belangriek ding, de intimiteit van n klaain zwembad.

Vroag t mor aan mien leeftiedsgenoten.

t Is aangenoam zunschienweer en k heb auto mooi strak aan linkerkaant van weg tegen stoepraand aan parkeerd. Arineke is n menuut of wat leden bie slachter noar binnen stapd om heur veurroadje vlais aan te vullen.

Ik blief in auto zitten, omdat ik mie in dij smale winkel voak redelk overbodeg voul en omdat t sunt Corona nait mog, het zok dij gewoonte as vanzulf ontwikkeld. Mit autoroeten open is t nog goud vol te holden in onze lutje Modus en k heb mit zicht op OldPekelder domineeshoes genog te prakkezaaiern en mie terogge te loaten voeren noar vrouger tieden.

As der n auto veurbiescheurt schrik ik even op oet mien gedachten. Deur veurroet zai k n onbekìnde jonge knuppel, n joar of vieftien schat ik, mit lözze handen aankommen fietsen en op t mement, dat e vlakbie mien auto is, heur k deur d’open roete:

‘Hé, ouwe!’

k Schrik van opmaarken en denk: ‘Ongeheurd, dat heb k ja nog nooit heurd,’ mor binnen n fractie van n seconde heb k besloten, ondanks n innerlieke vranterghaid, nait te reageren. Tougelieks begunt t in mien bovenkoamer te dundern en schaiten mie bliksomflitsen veur ogen langs. Verschaaiden kostgangers roupen om veurrang en goan as n roazende tekeer om t begrip ‘ouwe’ n plek in mien aigen normenwereldje te geven.

‘Bist toch ook n old’kirrel,’ zegt d’ain.

‘Doarom huift zo’n jong toch nait votdoadelk begunnen te schelden,’ krieg k steun van n aander.

k Mout over twijde opmaarken even stief noadenken. Hai vindt mie dus aiglieks wel n olde kirrel, mor vindt dat net as ik gain reden om te goan schelden.

n Daarde stelt zok wat neutroaler op en verkondegt:

‘Hai het t vervast nait zo bedould, zoals doe t nou voulst. ‘Ouwe’ kist ook as n kompliment opvatten.’

Aiglieks kin t mie ook gain fozzel schelen, wat n aander der van vindt, k vind t persoonlek n roare menaaier van proaten. k Bin ja n wildvrumde veur hom.

’Weschienlek het t kirreltje net roezie had mit zien opa,’ zegt Arineke even loater, noadat zai net n dikke puut vlais in kovverbak zet het.

’t Kin ook nog wezen, dast op n leroar liekst, woar e n bloudhekel aan het,’ zegt zai mit n onderdrokte laag.

Zai zugt de humor van vrumde begrouten wel in.

‘Moust mor zo reken,’ zegt mien kleuterpedagoogeloar, ‘kinder op dij leeftied pubern en zai mouten gewoon deur stoer te doun deur n stoere periode hìn.’

‘Deur aine oet te schelden?’

Zai trekt wat onverschilleg mit scholders, mor t let mie de rest van de dag nait lös. In gedachten goa k terogge noar de tied, dou k zulf dij leeftied haar. k Schrik, t is ja sikkom 60 joar leden en toch kin k mie dij tied nog makkelk veur de geest holden.

Teroggekiekend noar dij tied, duurf k nou wel zeggen, dat ik in n ‘olderwetse’ tradietsie opgruid bin. Of ik ooit puberd heb, duurf k nait mit zekerhaid zeggen. Bewust tegen de wil van olders ingoan, is in dij tied nooit echt bie mie opkommen, mor k wos ook, dat ain keer nee aaltied nee bleef.

Dus k konfrontoatsie mit olders nait aan? Of was k gewoon te makkelk in omgang. Wat ik wel wait is, dat ik van klaains òf aan aaltied mien aigen weg volgd heb. Al vroug achter t hek vot, heb k mie nooit meer – k vergeet veur t gemak mien dainsttied mor even – opsloeten loaten. k Heb mie loaten vertellen, k was aaltied bie pad en weg. Inzeggens heb k nooit had, allewel k al vruig deurhaar, dast overal vaileghaidsrisico’s incalculeren most. k Was n stroatkind, zunder de negatieve klank dij zo’n woord oproupen kin.

Ook nou nog bin k gain hoeshìnne, k mag geern boeten wezen. t Laifst allendeg of soamen mit hond. Dat geft rust. In gezelschop wor k onrusteg, wor k ploagd deur n soort sosioale onrust, dij k geern veurkommen wil.

‘Laat me,’ zong Ramses Shaffy ooit.

‘Loat mie mien aigen gang mor goan.’

Dat gevoul is nooit vèr vot. Nooit west en t komt ook nait overain mit t beeld van n makkelk persoon, dij aanderlu wel ais van mie schetsen.

Meschain, denk ik nou, haar k mie toch wat voaker òfzetten mouten tegen mien omgeven en net as passerende fietser regelmoateg n moal bungel in t hounderhok gooien mouten.

‘Hé doe…..!’

Noadat wie ons hier zo’n anderhaalf joar leden in Kiel vestegd hebben, bin k al snel begund mit plannen moaken veur n nije viever en sunt n moand of wat duurf k zeggen:

‘Mien viever ligt der bie as n pronkjewail in t mooie Grunnegerlaand.’

Veul sneller as dat ik mie in mien mooiste dreumen ook mor veurstellen kon, gruit en bluit alles in en rondom t wottertje as n tierelier. De gele lis let zien schierste bloumkes zain en wotterlelies bluien al doagenlaank in prachteg wit en sieren t wotteroppervlak. Mor t mooiste vin k de gele plomp, dij k in mien veurege viever op de Wieke om onverkloarboare redens aiglieks nooit goud aan d’loop kreeg.

‘Haar k hom meschain toch te daip poot,’ vroag k mie nou wel ais òf.

Of was t juust aansom en ston e in te vloot wotter. t Binnen zo van dij vroagen, woar k mie nou de kop nait meer over breken huif.

Net as over Duutse haardhaid van t wotter.

‘In zacht wotter ontwikkelt zok t vieverleven nait,’ het viever-goeroe Ada Hofman mie joaren leden via bouk en woord al op t haart drokt.

In zacht wotter versliemen planten en kin t daaiernleven zok nait ontwikkeln. Mit as rezeltoat, zachtgruin, mor o zoks dood wotter. Zagst gain bodem of vis. Olde herinnerns aan t vervoelde Pekelder Daip oet mien jeugd kwamen net as schoem vanzulf bovendrieven. t Is mie voak en voak voaker as voak overkommen. En den kinnen lu die wel oetstokken, houst dat probleem oplözzen moust, dat geleuf bin k in loop van joaren kwietroakt. Hou voak heb k nait op knijen bie viever legen en heb k mit n duur meetsetje mit stripjes en druppelfleskes perbaaierd t lichtgruine wotter weer helder te kriegen. Of mit vieverkaalk en zuurstofverriekende poedertjes. Dreum van n kristalheldere viever is bie mie regelmoateg omsloagen in nachtmerries, as k weer ais konfrontaaierd wuir mit n witte viever.

’t Beste is om alles oet de viever te hoalen en gewoon weer vannijs te begunnen.’

Wieze road, mor wat heb k mie aaltied n bult waark op haals hoald.

Tegenswoordeg loop ik zunder zörg en kopschraberij mit n tevreden gemoud om mien viever hìn.

Zit der n moal n raaiger of wat ook regelmoateg beurd n verdwoalde aaiberd mit laange snoavel en begerege blik in ogen noar kikker, pad of stiekelboarske te koekeloeren, k zit nait meer op kniepnoagels om dij baisten te verjoagen. Wat moakt t oet, denk ik nou, zo’n vogel het vervast ook jongen en mout toch ook leven. De nepper, opbaauwd en in nander lasd oet ol’iezer, dij eertieds mien vievertje in t olde hoes bewoaken mos, het aiglieks nooit veul zin had. Hai is twij joar leden wel mitvlogen diz’kanten op en dut op t mement allendeg nog dainst as lanteerntjesdroager in toene.

Joa, k duurf best tougeven, dat ik aldernoast bliede mit mien nije viever, n viever woar k gain omkieken meer noar heb.

Wat heb ik mie aal dij joaren oet de noad waarkt. Regelmoateg von k in bouken of bie swoager Leo nije inspiroatsie en ston k t volgende mement weer op schuppe om viever te veraandern, oet te braaiden of n nije wotteroverloop te realiseren. t Ploatje beloofde zoveul moois, de realiteit was weerbarsteg. Voak meer dan mie laif was.

Aal dat soort hazzenspinselderij heb k sunt onze verhoezen noar Kielwinderweer achter mie loaten.

Woarom was k ook zo aigenwies, dat ik docht, dat ik t aal zulf wel wos of oetfigelaaiern kon. Wieshaid komt mit de joaren, denk ik den. Wat n kopschraberij heb k mie op haals hoald, want ain ding staait as n poal boven wotter, n viever is meer as n oetgroaven koele mit wotter.

En elke dag is t weer n plezaaier om even rusteg om mien vievertje tou te koiern. Om te luustern noar t sfeervolle concert van kikker en pad en mie òf te vroagen, welke raitzanger zo melodieus vanoet hoge raiten zit te kwinkeleren.

Mor wat mie t maist goud dut binnen de witte wotterlelies. Zai binnen t taiken, dat wotterkwaliteit goud is en geven de vrougere vieverlaifhebber de verzekern, dat t mit de Duutse haardhaid van t wotter wel goud zit.

‘Volgens onze gegevens binnen ie aan n nij paspoort tou,’ het gemainte ons n zetje leden al kenboar moakt.

t Kin wel drok worden bie aanvroag, woarschaauwt zulfde braif en da’s de reden, dat wie lestent al vast op petret goan binnen.

‘Vlakbie winkelcentrum Maartenshouk zit n fotogroaf,’ wos Arineke mie te vertellen.

‘Groot Obbink.’

‘Nooit van heurd,’ docht ik nog bie miezulf.

‘Zit der gain winkel van Kral meer vlakbie t kruuspunt van Kerk- en Hoofdstroat,’ zee k verboasd, mit herinnerns aan t begun van ons traauwen, dou wie n poar joar in Hoogezaand woond hebben.

Wat wilst ook, as t in Pekel opgruid bist staait de noam van Kral in zokse gevallen boven aan t lieske.

Van klaains òf aan is t nooit aans west. Van babyfoto tot pasfoto, van femiliepetret tot traauwalbum is t aal Careltje Kral, dij zien stempel op achterkaant foto’s drokte. Bezuiken hebben aiglieks aaltied vould alsofst even bie n femilielid op veziede gingst.

Meschain is t n kwestie van gewoonte. Veur n foto gaaist noar Kral en ook al is t imperium al laank leden instört, zulvens op t Hoogezaand, kwam k pas loater achter, hest nog n paspoortenfotowinkel mit dijzulfde noam. Jammer veur Kral, wuir t dus Groot Obbink.

‘Da’s nog vère femilie van mie,’ zee schoonzeun lestent, dou t paspoorten- en fotoverhoal op toavel kwam.

‘Lokst zeker,’ zee k vol ongeleuf.

Hai verzekerde ons, ook al most veur t bewies van femieliebanden vèr in t verleden doeken, dat t woar was.

‘Mouder van oma’s kaante,’ zo begon e ……en den ook nog zunder document of foto …. t was mie de muite nait om doar op in of deur te goan. Of vrundelke man achter fototoustel, dij ons n poar weke leden zo schier op foto knipt het, zulf n Groot Obbink was, is om nou begriepelke redens dou dus bie t portrettaaiern ook nait ter sproake kommen.

Op n stil mement noa t vranterge gesprek mit schoonzeun over veronderstelde, onbewezen femiliebanden zat ik doar nog ais wat over te prakkezaaiern. Haar k hom mit mien onnoadenkende reactie nait beledegd. Ook mit opmaarkens over veurolden kist lu soms daip in t haart roaken. t Is en blift netuurlek wel femilie.

Zo kouster ik bevubbeld n vrouge foto van mien mouder, dou nog n lutje wichtje van joar of zeuven. Speulend mit aander kinder in Blijhamster Oosterstroat. Zai kikt mit eernsachtege, hoast zörgelke blik noar de camera(man?) en liekt zok òf te vroagen, wenneer t vogeltje nou eindelks oet de lens wuppen zel.

Van mien pa heb k nait ain foto oet zien vrougste jeugd. Zien olden hebben dou vervast wel aander kopzörgen had as noar fotogroaf te lopen om hom of ain van zien acht bruiers en zusters op foto te loaten knippen.

Mor of t zo wezen mos, hoast op t zulfde mement, dat dij vervelende gedachten bie mie speulden, kreeg k via snoetjebouk t herdenkensbouk ‘Hendrik Wester en ‘zijn’ school’ onder ogen. Oetgeven in 1993.

n Bouk mit mooie verhoalen, mor wat mie t maist interesseerde waren de foto’s. Klassefoto’s en omdat t olde foto’s binnen – vanòf begun 1900 – , schrief k t veur dizze keer in olde spellen.

Foto’s binnen nomen op schoolplaain van olde Hendrik Wester School, d’oldsten van rond joartellen mit Kösters meulen, nog in volle glorie op achtergrond. Gezichten van kinder zeggen mie niks, noamen binnen zunder oetzundern bekìnde Pekelder noamen.

Pas as klassenfoto’s oet 20-er en 30-er joaren verschienen, wor k ekstroa alert. k Zai meester Schetsberg, dij ik allendeg mor as Sunterkloas kind heb, mor ook n jonge meester Meijer. Maaier, lutje Maaier, neef van dikke Maaier. Heb k zulf loater op ULO nog Duuts van had.

Op bladzie 33 is t den zo wied. Vin k bienoa de komplete femilie Wiekens op ain foto, in elk geval vieve van de negen, woaronder mien pa. Bram Wiekens, daarde riege van ondern, hailemoal rechts. k Haar hom eerder ontdekt as dat ik zien noam in t onderschrift lezen haar. t Is nait persies noa te goan, mor hai zel doar n joar of aachte west wezen.

k Mout eerlieks bekennen: t Voult bie eerste herkennen as n soort van vinden van n stok verbörgen verleden. De verhoalen waren der aaltied wel, n foto zegt toch n bult meer.

k Heb nog even perbaaierd hom wat groter in beeld te kriegen, mor doar wuir t rezeltoat nait beter op. Allewel de foto n prachteg monumentje is, wait ik, dat ik t hier mit doun mout.

‘Mörgen kin ook onze wereld der inains hail aans oetzain.’

Opmaarken ontvaalt mie bie t nijs van de dag, as k zai, hou lu as schoapen in n hok dreven worden op weg noar n etens-distrubutiepunt in de woestijn. t Is stoer veur te stellen, hou t leven deroet zugt, as t gain eten en gain hoes hest en dat elke vörm van zörg ontbrekt.

Ik leef en lie in stilte mit mit aal dij mìnsen, dij deur t mulle zaand plougen op weg noar hoes, tìnt of gewoon noar n stee onder blode hemel. Sommegen hebben gelok en sjaauwen mit n kertonnen deuze etenswoar op kop of onder aarm.

t Is ook de dag van Freek, van Suzan. t Nijs is klaainer, mor overweldegt net zo. n Gezonde jongkirrel mit n hoast onòfwendboar doodsbericht. Longkanker.

Oorlogsslachtovvers binnen voak nait meer as getallen, Freek is n persoon.

Ik veronderstel: Freek het al langer leefd mit onveurspelboarhaid van liggoamelke klachten. Hai het wachten mouten op oetslag van test(en) en het pas dou besloten t verhoal aan openboarhaid pries te geven.

t Zet mie aan t denken:

‘Mörgen kin óók onze wereld der inains hail aans oetzain.’

Ik leef al moanden mit de zekerhaid, ook al heb k gain liggoamelke klachten, datter wat loos is mit mien old-kirreltjes-klier. Joarlieks bloudonderzuik leverde n laange lieste getallen op, dij veur 95 persìnt binnen de marges van t akseptoabele valen. t Binnen dij poar persìnten, dij vroagtaikens oplevern. Echo, MRI en n leste prikactie mouten t zuvere van t probleem in koart brengen en oetslag van dij testen stoan veur mörgenvroug op t pergram.

‘Mörgen kin ook onze wereld der inains hail aans oetzain.’

Ik zai der den ook as de dood tegenaan om mörgenvroug noar t zaikenhoes in Scheemde te rieden om mie bie mevraauw de uroloog te melden veur de definitieve oetslag. Alle scenario’s binnen mie òflopen weken al deur de kop spoukt. Ook t swaartste.

‘Ik zol mie dus nooit op zokse zoaken loaten prikken,’ zee n goie sportvrund lestent tegen mie, dou k in de kovviepauze vezichies mien zörgen oetsprak over mien gezondhaidstoukomst.

‘Kist der toch beter te vroug dan te loat bie wezen,’ opperde ik.

‘As t zo vèr is, zai ik t wel.’

Dat elkenain op zeker mement ais mit wotter noar de dokter mout, is veur sommege lu bliekboar gain punt van overwegen.

Op weg noar t OZG wor k vergezeld deur Arineke. Zai zit swoar onder medisienen deur rogklachten.

Zai kin nait op of dele, mor het zok veurnomen:

‘k Loat die nait allendeg goan.’

Twij pasjìnten op weg noar n onzekere toukomst.

‘Dokter lopt vaar menuten achter op schema,’ zegt Arineke mit n pienlek vertrokken gezichte in laange wachtgaange.

t Zel mie worst wezen. Dij poar menuten? t Voult veur mie as wachten in wachtkoamer bie tandarts mit swoare koeskillen en toch hopen, dat t nog laank duren mag veurdast noar binnen roupen wordst. Tegenstriedege gedachten kobbeltjeboien over nander hìn. k Bin baange veur de piene van oetslag en toch benijd in welke mallemeulen k over n zetje terechte kom.

Onderzuiken hebben t geliek van echo en MRI bewezen.

‘U heeft kanker,’ knalt t oordail over toavel hìn.

Even leef ik in veronderstellen, dat mien wereld aan t instörten is, as mevraauw de uroloog oetleg geft over alle vörms van prostaatkanker. k Luuster mor mit n haalf oor, tot t mement, dat zai zegt:

‘En u heeft de meeste milde vorm.’

k Goa dood mit, mor noar alle weschienlekhaid nait aan prostaatkanker.

‘U kunt er wel honderd mee worden.’

Op weg noar oetgang, heb ik t gevoul dat ik zweef op n wolke van gelok en as Arineke mie even zachies in aarm knipt, voul k onze verbondenhaid en tougelieks heur k heur zeggen:

‘Hold mie mor goud vast, want ik zweef der over.’

Dat krigst dus as t onder de medisienen zitst.

Op 2 meert 2025 schreef k n stokje over Meiske en heur wedervoaren. Zai sloot òf mit opmaarken:
’t Zol mie wat weerd wezen, as k nog ais n keer bie mien mouder Coco op veziede goan kon.’
Twij moand loater is de situoatsie kompleet veraanderd en staait heur en ook onze wereld op zien kop. De reden zit hom in t faait, dat lu in t veurhoes begin mai veur n körte vekansie noar de polder vertrekken en vroagen of Coco zo laank bie ons onderdak kriegen kin. De reden? In de pikorde staait t swaarte poeske hailemoal onderaan. Wie loaten op dat mement de keuze open om verblief bie ons te verlengen.
Wie leven nou drij weke loater, ìnde mai.
Coco het zok snel en makkelk aanpaast aan t rustege olden-van-doagen leefwereldje. Zai leeft heur leven en kin en mag zok deur t haile hoes hìn bewegen. t Mout veur heur n oetkomst wezen, dat zai nait aingoal n Maine Coon, n lutje laiwe in katformoat, tegen t lief lopt of n klierderge tieger, dij heur in de poepdeus of tiedens t brokjeskaauwen op de kop zit.
‘Coco staait aaltied aan,’ zeggen zai van t veurhoes.
Rustege mementen waren zeldsoam en zai mos deurlopend bedocht wezen op onverwachte en ongewenste aandacht van aander katten.
Toch het dizze, van alle kanten goud overwogen verhoezen nog best veul vouten in eerde had.
Om te begunnen mit Anna. Lutjeste klaaindochter het Coco sunt joar en dag al omaarmd as ‘heur poeske’. Zai mout veur Coco aanvould hebben as n vailege boaken op roege zee, dij heur n stee bo, woar zai aaltied terechte kon. As noa de vekansie bliekt, dat Coco toch echt nait meer teroggekomt, wordt Anna overspould deur tegenstriedege gedachten. t Gemis van heur favoriet katje, benoam op de mementen, as zai noar Loakenstroat vertrekt, mor ook as zai op n aander menaaier wat troost veur zokzulf zöcht, dut zeer. Ook al kin Anna elke menuut van de dag bie ons binnenlopen en ketakt zuiken mit Coco, t voult toch aans.

t Is stil verdrait, woar zai nait van ain op aander dag overhìn komt.
Mit Meiske is t n hail aander verhoal. Op de vroag hou zai de komst van heur moeke verwaarkt het, is t stoer om doar n goud antwoord op te geven. t Het heur ‘vailege’ wereld wel op de kop zet. Zeker d’eerste doagen waren stoer. Deur overvloud aan aandacht veur Coco, het zai zok ongemaarkt teroggetrokken. t Is ook wat, as der inains aine is, dij oet dien knabbeltjesbakke vret, oet dien wotterbakje slurpt en zok oetgebraaid dele vlijt op dien maist zaachte dekentje in houk van baank. Woar wie, mor wie binnen mor simpele mìnsen, veronderstelden, dat Coco zok in ons hoeske zol voulen as n katte in n vrumd pakhoes, was t Meiske dij dij rol op zok nam. Zai haar, zeker dou de femilie noa t weekìnde terogge was van vekansie best veul muite mit nije situoatsie. Mor ofst ingriepen moust in nije verholdens en of t so-wie-so verstandeg is te sturen op reloatsies, hebben wie besloten haile gang van zoaken mor op zien beloop te loaten.
Hou t nou is?
Ons loat-mor-lopen-en-wie-kieken-wel-hou-t-òflopt ‘belaaid’ is nait zunder rezeltoat bleven. Dat Coco n hail aander tiepje is dan heur dochter, wuir ons al snel dudelk. Coco is noamelk aaltied op zuik. Zöcht veul meer dan Meiske grìnzen van t touloatboare op. Woar spesioal veur katten aanschaft kattengras noast heur etensbakje staait, knabbelt zai op onbewoakte ogenblikken geern aan koamerplanten. Woar Meiske nooit toald het noar holten daksteunders in koamer, zat n vlaigensvlogge Coco d’eerste doagen al boven in boom. t Was best n roar gezicht, zo’n katte dij tegen t plavvon aanplakt zit. Mor woar we nog t maiste aan wennen mozzen, was, dat wie heur om d’hoaverklap kwiet waren. Leste tied binnen wie ons bewust, da’we gain deuren open kinnen loaten stoan. Of t vraauwelke nijsgiereghaid is of dat boetenlocht, dij zai t eerste joar, dat zai as boetenkat in de vrijhaid op Kiel-Windeweer deurbrocht het, heur toch nog lokt, blift n vroag. Het alternatief, n boetenkattenren, was, veurdat Coco in ons hoesholdentje terechte kwam, traauwens al aanwezeg. En as twijduustern langsoamaan over Kiel vaalt, zitten mouder en dochter gesoamelk boetendeure onder de kroon van de grote, gruine levensboom en volgen fladdermoeskes, jonge oksters en aal watter in de locht vlogt mit grote belangstellen.
Of t klierderij is of dat katten ook in heur doagliekse omgang mekoar aingoal weer mouten oetdoagen, ‘Slag om Keuneginneschop’ het noa drij weken zien beslag nog nait kregen. Zo het Coco t pepieren puutje, Meiskes mooiste plekje onder toavel, woar zai zok òf en tou even rusteg teroggetrekken kin, ook ontdekt. t Zinde Meiske niks. Ain haarde klap op boetenkaant van puut was voldounde om Coco de schrik van heur leven te bezörgen. Of doarmit de zoak beslist is, of dat t n kwestie van ‘Elk veur zok en …..’, blift veur elkenain nog de vroag.
Gusteroavend loat kreeg k n aander tavvereel veurschuddeld. Stonden baaide wichter as kemphoanen, in n soort van ‘stare-down’ neus aan neus.
‘Dat wordt vechten,’ schoot mie deur de kop.
n Territoriumgevecht?
Mie der mit bemuien, dus k nait en noa n menutenlaank om nander hìndraaien zag k, dat Meiske roggels de vechtcirkel stap veur stap verluit.
Was zai de verstandegste?
Of was t toch t besef, da’je n mouder nait tegen hoaren instrieken maggen.

Maimörgen laagt mie tou mit n heldere zunne aan de hemel en 18° op de grondthermometer. Weer veur n laange wandeltocht.
Bie t startslootje, zo’n 200 meter van ons hoes, het buurman mit zaais of grasmesien n looppad veur hond en man hìnlegd.
‘n Schier stokje noaberplicht,’ denk ik den.
In ain blik vang ik t beeld van n snel dichtgruiend pompslootje mit veul rait en wotterlelies. Buurman is der jammer genog nait aan toukommen om verderop aan weerskanten van t lutje daipke n makkelk begoanboar pad te zichten. t Is n roege boudel en t pad is biezetten nait zichtboar.
t Moakt mie niks oet. Ik stiefel mit hoge stevels rusteg deur t hoge gras, Wietske het der wat meer muite mit. Zai verlust regelmoateg t overzicht, gaait den as n stoksteertje op heur achterpoten zitten en soms, om nait as n blinde allendeg op de geuren òf te goan beslot zai kaant van t eerappelveld op te zuiken. Doar is t gras veul minder gruin en gruit t ook nait zo hoog. Gelokkeg wait zai, kaampe eerappels is van boer en kist nait as n dolle hond over de bulten vlaigen.
Mor da’s nait ainegste reden, dat ik heur nait op t laand hebben wil. n Dag of wat leden het boer noamelk nog n waaier aan gewasbeschaarmend, of zol t n onkruudverdelgend of wast meschain n insectenwerend vergif aanbrocht.
Mien gedachten worden op dat mement roeg onderbroken, omdat twij Nijlganzen mit veul vleugelkleppergeweld en schorre kreten vanoet slootswaal over t wotter scheren om noa n grote bocht op t laand aanderkaant sloot te landen. k Wait nait wel van ons varent t maist schrokken is, mor ik heb aan t onverwachte incident n lichte haartverzakken overholden.
Veul tied om te herstellen heb k nait.
‘Hest ooit n boer zain, dij hekken of muren om zien laand baauwd het,’ heur k inains n bekìnde stem.
Noar t woarom van dij opmaarken huif k net as noar d’òfzender nait te zuiken. Antwoorden liggen veur t oproapen. Gif is grìnsoverschriedend en kin gain ho of zwet en let zok makkelk deur de wind mitvoeren noar steeën, woar t aiglieks nait kommen mag.
‘En doar bozzelst doe nou mit dien grote vouten, soamen mit dat lutje hondje deurhìn?’
De diskuzzie het nog veul langer duurd en het niks opleverd om noar hoes te schrieven. De vroag, of n hondenloopje in de buurte van baauwlaand wel zo gezond is, blift aargens tussen meugelkhaiden en gezond verstand hangen.
‘Wie zitten ja midden tussen de landerijen,’ heb k op t lest moudeloos oetroupen.
Bie thoeskomst het Wietske waineg puf meer. Noa n slobberpertij in heur wotterbak, vlijt zai zok dele in t gras, in schare van esdoorn. t Geft mie de kans t langhoareg boerenfoxje ais goud te bozzeln en as zai zok op rogge draait om zok even te schoedeln, zai k n lutje tiekje op t blode liefke.
‘Dij zit der nog nait laank,’ denk ik.
Of is t gewoon n slome teek. Hai het zok noamelk nog nait mit zien kop in t roze velletje van Wietske boord en t kost mie gain muite om hom tussen doem en wiesvinger op te pakken en tussen twij doemnoagels te pletten.
‘Hai kin ook slachtovver wezen van t sproeibelaaid van boer!’ heur k nog aargens vèr vot.

De kovvie brengt rust en as k vanoet leunstoul mien belevenizzen van de mörgen dail, zai k datter n schoal mit tulpen op toavel staait. t Is op slag doan mit mien rust:
‘Waistoe wel houveul gif der op dij bloumen zit,’ schaait ik ongeremd oet mien slovven.
Achtergrondkennis komt oet kraant:
Der wordt naargens meer gif spoten as in de bollenteelt, mor biologisch boeren levert gain cìnt op.
Perbaaier doar as normoale, weldenkende dörpsbewoner mor de goie weg in te vinden en de juuste keus te moaken.
Veur de zekerhaid hebben wie Wietske vandoag wel n anti-vlo-en-teek tablet geven.