Ytsma-Wildeman, Imka

Sunt verleden veujoar hebben wie een hoesdoef. Nou ja, dat is wat al te innig zegd. Ainlieks was zai eerst onze vensterbankdoef en nou is zai onze swaalfkenustdoef. Kört zegd: toendoef. Want zai zat veul in toen, te pikken. Joa, Jan, mien kereltje, struit doar zoadjes, dus wat wil je.

Verleden veujoar ontdekten wie heur. Zai zat aalgedurig in ons toen en dou ik ais goud oplette, zag ik dat ‘aalgedurig’ sikkom aalvot was.
Zai was een mooie doef: wit, met aan ziedkaant grieze vleugelpartaaien en doarin ook nog swaarte, onregelmoatege, braide strepen. Onder heur kin was et wat gewarrel van onbestemde vörm, een soortement onderkin. Nou hol ik nait zo van onderkinnen bie mensen en ik heb een aarge hekel aan mien aigen begunnende onderkin. Mor bie doeven is dat toch hail aans. Bie ons doef von ik et mooi.
Zai was verder groder as törreldoeven en een lutje beetje klainer as holtdoeven, mor wel met een dikkere kop. Zai zat gewoon hail veul op t gras. Het muik heur niks oet of doar aandere vogels waren. Zai paradeerde rusteg tussen de törreldoeven, muskes, vinkjes, of wat ook mor.
Mor het muik heur ook niks oet, of der niks op t gras zat. Haildal allain von zai ook prima.
En zai was nait baang. As wie veur t roam stoan gingen, vloog alles vot, behaalve zai. As wie noar boeten gingen, idem dito. Zelfs als zai op kliko zat, stoef noast achterdeur, bleef zai zitten as joe noar boeten gingen. Soms kwam zai zelfs wat dichterbie, om joe ais goud te bekieken.

Op de ogenblikken as zai nait op et gras zat, vloog zai op plat dak en noar verloop van tied op vensterbaank van ons sloapkoamer boven. Dat von ik een oarighaid, et idee dat zai de haile nacht op vensterbaank zat. Din haar je gezelschap, ook al zag je heur nait.
As ik s mörgens lamellen open dee, zat zai doar en bleef rustig zitten. Ik dee t roam woarveur zai zat, din mor nait open, mor et roam dernoast. Dat kon ja ook.
Mor noa n tiedje wer vensterbank toch wal hail aarg voel, deur aal heur kakjes en heb ik heur votjoagd, deur et roam elke keer haildal open te zetten. Din paazde zai nait meer op vensterbaank. Et holp.
Ik haar nog nait deur woar zai din nou bleven was en ik docht dat zai meschain echt vort was. Mor Jan wis et wel. Hai wees noar boven. Haildal boven et lutje plat dak, tegen de keukenmuur, in de nok, haar Jan een plaanke moakt, met twei swaalfkenustjes, der onder hangend.
Joa heur, doar zat mevraauw. Zai keek minzoam op ons deel. Der zollen wel gain swaalfkes kommen op dizze menaier. En wat ook nog ais zo was: de kakjes kwamen nou perzies op de plek woar wasrekjes aaltied hongen. Pfft.
Nou ja, et was gain hail grode ramp. Ik bruukte dei plekjes ainlieks allain midden in de zummer, omdat et doar wel oareg waaide, mor allain s mörgens zun was. Et zol mooi wezen as doef tegen de zummer vort was.

Dat is nog te bezain. Et is nou februoarie en zai het zich hier allain mor meer nuzzeld. Dat is perzies wat vraauw van doevenorgenisoatie al veurspeld haar: ‘Als u haar blijft voeren, raakt u haar niet meer kwijt.’ Et was nog in de tied dat ik haildal enthousiast was. Nou bin ik wat dubbel ainlieks. Ik vin heur nog steeds hail mooi. Mor ik denk ook aan swaalfkes en aan mien wasgoud.
Mor Jan wil aander vogels geernt vouern, zeker in winter. En je kinnen nou ainmoal nait allain aander vogels vouern. As wie heur nait vouern willen, din kinnen wie gainain vouern. En dat willen wie nait.

Zai is een sierdoef. Zai het een ring om. Wie zollen dei ring een keer lezen mouten, mor dat blieft derbie. Want din mouten wie heur echt vangen. En dat vaalt woarschienlek nog nait tou.
Zai is een Oldduuts meeuwtje. Dat heb ik noakeken. Oldduutse meeuwtjes binnen slim en nait baang. Juust. Dat maarken wie elke dag.

Wel wil heur hebben?

In t dörp woaras ik opgruid bin, staait, zoas in zoveul dörpen, n olle, hervormde kerk. n Groot plain ligt der omtou, bestoande oet omstebeurt n houkje tegels en n houkje stroeken.

Et is hail roem opzet. Pasterij en kerkenroadskoamer liggen n hail stuk wieder noar achteren en doarachter n wilde toen, veurzain van n prachtige viever, met hail helder wotter.

Ik speulde vrouger wel ais met zeuntjes van hervormde domie en as t din winter was, gingen wie glieden op dei viever. Et ies was ook alzo helder, joe konnen aan boom tou kieken. En t was ook n beetje robbeleg. k zai t nog zo veur mie.

Op n keer bin ik op dei viever west dou kerk vekaant was. Ik vuilde mie ja glad n indringer en was din ook gaauw weer vort. Achter dei toen lag nog n stuk laand en doarachter kerkhof. En bie dat alles laangs in laange loan met populieren.

Joa, t was een stielvol gehail. Kerkje en toren binnen docht ik van Romoanse snit: oardeg sober, zunder onneudige fraanje. Biezunder is dat toren lös van kerk stait. Dat zain joe ja nait zo voak. Et is n gewone zoadeldaktoren en t kerkje is plaaisterd. Dat wil zeggen, in mien jeugd was dat zo. Loater is hai ducht mij opnei invougd.

In ons buurdörp, mien geboortedörp, woar ik tot sikkom zes joar aan tou woond heb, vinden joe ook zoks: n hervormde kerk met een lösse toren. Mor dei toren is nog meer biezunder: hai is aan boven tou metseld; der komt gain dakpan aan te pas.

Juvvertoren nuimen joe zoks. Een prachtig gezicht is dat, zo’n juvvertoren: noar boven tou wordt hai aalmor spitser, tot der een puntje overblift. Hail mooi raank is zo’n toren.

Woarom as zo’n toren nou juvvertoren hait, heb ik laank nait waiten. Ik docht: meschain vonden mensen juvvers raanker as gewone vraauwlu. Nou wait ik dat et te moaken het met drei juvvers, dei op drei plekken in oons pervinzie een juvvertoren baauwen luiten. Dat was, behaalve in mien geboortedörp, ook nog in Holwierde en in Onstwedde.

Ik woon nou in een mooi Vrais dörp, met een hervormde kerk, dei een vaaste toren het.

Mien man is geboren en opgruid in een dörp, hier een poar kilometer weg. In zien geboortedörp staait ook een hervormde kerk, n kerk met ook een lösse toren, een toren met ook een metselde spits. Der zitten allain steunberen op. Hai is dus wat minder raank as de juvvertoren in mien geboortedörp.

Joarenlaank heb ik maind dat dizze toren dus ook een juvvertoren was. Mor nou ik wait wat een juvvertoren ainlieks is, snap ik dat dat nait klopt. Jammer! Soms kinnen joe beter wat minder waiten.

Nait aalbaident geboren in een dörp met een juvvertoren dus. Mor nog wel aalbaident geboren in een dörp met een lösse toren dei een metselde spits het. Dus ik blief zeggen: doar komt laifde vandoan, wàt ik joe brom.

En wat ik verder nog ontdekt heb: dei hervormde domie in ons Grunnegs dörp, de pa van dei zeuntjes met wel ik speulde, is zulf opgruid in et dörp woar ik nou woon. Dei het dus een omgekeerde beweging moakt as ik. Biezunder.

Wat is wereld toch klaain, met of zunder juvvertorens.