Author: Redactie

Steven en Oafie woonden al zo’n zes jaar noast Kobus en Ketriene in n riegje nijbaauwhuzen. Ze wazzen der tougelieks wonen kommen. In t begun haar t meroakel akkedaaierd, mor n poar joar leden haren ze mot kregen. Dat kwam van d’hege, dij Steven tussen de toenen poot haar. Nait omdat e Kobus en Ketriene nait zain wol, mor gewoon as òfschaaiden. Veur de privacy, loat we mor zeggen. Oafie mog summers geern in de bekinie boetendeure in de zunne zitten. En zai von t slim onvrij as ale buren heur din liggen zagen. Doarom haar Steven aan weerszieden van de toene dij hegen poot. In t begun haren Kobus en Ketriene der gain bezwoar tegen
had. Staarker nog, Kobus haar zulfs mitholpen om de hege te poten en der ook t haalfschaaid aan mitbetoald. Mor toun t gewas meer as n meter hoog wer, begon Ketriene derover om t ding n beetje leger te moaken, omreden hai benam heur op zunnege zummer-doagen de zunne zo.
‘Niks mit neudeg,’ haar Steven zegd, ‘ik wil dij hege gruien loaten totdat e twij meter is. Din hebben wie n mooi òfschaaiden stokje en kin gainaine ons zain.’
‘Din wor ik ja nog meer zunne kwiet,’ jammerde Ketriene, ‘dat wil ik nait, Kobus hur. Dij hege mout kört blieven.’
Kobus pebaaierde nog ais mit Steven derover te proaten. Mor dat holp niks. De hege zol hoog worden en doar bleef t bie. Ketriene van t mor niks, mor veul kon ze nait. As de buren zo vout bie stok huilen, kon je der ja niks aan doun. Mor ain ding was zeker. Zai zedde bie Steven en Oafie gain vout meer binnendeure. En even geschikt wezen en in de vekaanzie de bloumen wotter geven, dat kon Oafie ook wel vergeten. En zo kwam t dat Steven en Oafie heur hege aal hoger wer en Ketriene en Kobus aal mor toesterger op heur werden.
Elke dag gooide Ketriene heur òfwaswotter bie d’hege en hoopde, dat Steven zien stroeken doar dood van goan zollen. Mor veul holp t nait. Onder kwammen der wel wat broene bloaren aan, mor echt dood ging t ding der nait van.
Mor op n dag kreeg Kobus n goie inval. As Steven en Oafie mit vekaanzie noar Frankriek wazzen, din zol hai zunder woord of wies d’hege wel even n kopke klaainer moaken. Steven en Oafie haren d’hakken din ook nog mor zuneg licht of Kobus huurde zuk bie Mandemoa’s geraidschoppenwinkel n elektriese hegeschere en snuide d’òfschaaiden tot viefteg centimeter boven de grond òf.

Nou har de zunne weer vrij spul aan heur kaande en kon Ketriene ook weer lekker zunneboaden.
Mor toun Steven en Oafie noa n poar weke weer kwammen was t huus te klaain. Doar har dij mizzelke Kobus mit zien poten aan d’hege zeten. Duvels wazzen ze. Mor wat mos je der aan doun? t Kon der ja nait weer aanplakt worden.
‘Dij bèlle van hiernoast kikt mie aan of ze d’honderddoezend wonnen het,’ schol Oafie toun ze van de supermaarkt kwam. ‘Ze laagt mie gewoon uut. Je zollen hoast de plietsie derbie hoalen.’
‘Niks dervan,’ antwoordde Steven, ‘ik wil gain ordinaire burenroezie. Ik bedenk wel wat woar ik dij lu mit pakken kin. Ik zel op t gemaintehuus ais noakieken of zai dat zomor doun maggen.’ Omdat Steven bie de gemainte waarkde, kon dat makkelk. Mor op t haile sikketrie was niks te vinden, woarin ston dat je joen buren verbaiden konden om n hege te knippen. Zeker nait as je hom in de mande haren.

En toun op n dag zag Steven zien kans schoon om Kobus n hak te zetten. Hai was net in zien veurtoene aan t waark, toun e Ketriene aankommen zag mit n hond aan de raime. Gaauw schoot e in huus. ‘Nou kin ik heur pakken,’ laagde hai tegen Oafie.
‘t Zel mie nij doun,’ mottjede Oafie, dij aaltied nareg wer as t over de buren ging.
‘Zai hebben n hond. En volgens mie hebben ze dij nait deurgeven veur d’hondebelasten. Ik zel t ais noakieken. Hai zel betoalen.’
En zo kregen Ketriene en Kobus n weke loater n braif van de gemainte in deure, woarin ston dat aine zain har dat zai n hond haren en dat ze dij hond nait aangeven haren veur d’hondebelasten. Of ze mor even € 85 overmoaken wollen en nog € 25 boute der overhin.
Kobus was duvels. ‘Dat het dij haalfmale van hiernoast ons flikt,’ gromde hai, ‘dij het zain, dat wie n weke op d’hond van ons moeke paasden. Nou wil e ons n hak zetten. k dou net of wie dij braif nait kregen hebben,’ besloot Kobus. ‘Wie zain wel wat of der van komt.’
Mor der gebeurde niks. Totdat ze zo’n drij weke loater weer n braif van de gemainte kregen. As ze nait gauw betuilen, zol der aine van de gemainte bie heur kommen om de zoak te onderzuiken. ‘Loat mor komen,’ laagde Kobus, ‘ons moeke het heur hondje ja allaank weerom en gainaine kin ons wat moaken. Mor ik zel Steven ais even goud de pest in joagen.’ ‘Hou wolst dat din doun?’ wol Ketriene waiten.
‘Wacht mor òf,’ grolde Kobus. n Paar doage loater heurden Steven en Oafie, toun ze goud en wel op berre lagen, bie de buren dudelk n hond blavven.
Steven schoot overende.
‘Heurst dat, maaid, ze hebben wel n hond.’
t Geblaf huil wel n haalf uur aan. De volgende oavend persies t zulfde. Om haalf twaalven begon bie Ketriene en Kobus weer n hond te blavven.
‘Mörgen zellen we der wat aan doun,’ besloot Steven, ‘en doe moust goud uutkieken ofst ain van heur ook mit n hond lopen zugst.’
Oafie zat d’haile dag op d’uutkiek, mor Kobus of Ketriene mit n hond trappaaiern kon ze nait.

Guster wer der bie Kobus en Ketriene aanbeld. t Was Steven mit nog aine van de gemainte om te onderzuiken of Kobus n hond haar. Der wazzen mensen dij beweerden, dat dat zo was.
‘Doe komst der nait in,’ draaigde Kobus, ‘dij aander man mag ons haile huus deurzuiken, mor mit die heb ik niks neudeg.’
Steven mompelde wat over ‘gain mitwaarken’ en ‘ambtenoar in funktie’, mor hai wol t ook nait op de spits drieven. Allain zien kollegoa mog noar binnen. Noa n menuut of vieve kwam dij weer naar boeten.
‘Gain hond!’ zee e tegen Steven. Dij huil de scholders op. Hai heurde elke oavend ja aine.
Kobus ston nog in deure. Inains klonk luud en dudelk hondegeblaf. Steven kon zuk nait bedappern en runde zunder zuk te bedenken langs Kobus hen t huus in. Gain hond te bekinnen, mor t geblaf was nou wel slim dudelk. Hai keek ais om zuk tou. De geluudsinstalloatsie ston aan. Steven der op òf. Hai drokde op de knobbe met Uut. Stil was d’hond.
n Beetje verbaldereerd ston e om zuk tou te kieken. Kobus ston op drumpel in de koamerdeure en uut keuken kwam n grijnzende Ketriene. ‘Wat n laive hond, hè?’ zee ze hail filaain.
Steven zee niks. Hai keek van Kobus noar Ketriene. Even wus e nait wat e doun zol en toun begon e inains te schoatern van t lagen. Wat haren ze hom mooi bie t bain had mit heur hond. Ook Kobus en Ketriene konden zuk nou nait meer goud holden. En doar stonden ze toun mit heur drijent te lagen. De ambtenoar, dij Steven noalopen was, begreep ter niks van.
‘Vanoavend drinken wie der aine op,’ snokde Steven, ‘ik zel Oafie zeggen dat je der op tied binnen.
Spring mor even over d’hege.’
‘Dat is goud,’ laagde Kobus, ‘mor din nemen wie d’hond mit.’

Dizze schriever schreef in t Grunnegs onder de noam Jan Bos. Hai wer in 1887 in Spiek geboren, woar zien voader schoulmeester was. Hai leerde ook veur onderwiezer en was waarkzoam as zodoaneg in Ol-Pekel en op Mij. In 1924 wer e ontsloagen en gevangen zet op verdenken van homofiele kontakten mit zien leerlingen. Noa zien gevangenschop ging e weerom noar Stad en gaf t schoulmeestern deraan. Loater ging e in Eerbeek in Gelderland wonen.

Hieronder n stokje uut Mooi Volk uut 1929. t Gaait over hoesbezuik van t kerk bestuur:

Hoesbezuik

Ik was nog moar ‘n oogenblik weer ien koamer, dou ze veur ‘t hoes stommelden. Ölderlingen kwammen allain. Brinkman en Smit. ‘t Har dit veur, dat ie nou teminzent gewoon proaten konnen. Ik gaf heur eerst ‘n kopke koffie en dou ‘n borreltje. Manluu dei haile middag al omzwonden hebben, lussen ook wel ais wat warms.
“Dat ‘t joe nait verveeld”, zee Jan.
“Och”, zee Brinkman, “dat dut ‘t ook wel ais. Maar dat hangt d’r ook al weer van of hou zwoar ie joen ambt wegen loaten.”
“Ja”, zee Smit, “As gemainte joe roupen het, den mout ie d’r ook wat veur over hebben.”
“Wat dat roupen aangait, Smit”, zee ik, “daar mout ie nou nait al te veul op ofgoan, want ie waiten net zo goud as wie, hou of dat op kerkeroad gait. Maisten binnen boeren en dei zetten ook weer boeren op tal. En as d’r ais ‘n börger bie stait is ‘t veur scheer mie de gek. ‘n Börger komt d’r bie ongeluk ien.”
“Dat mout ie nou nait zggen, vrouw Kloasens”, zee Smit weer, “wie mouten doch ‘n beetje geschikte luu oetzuiken. Ie wollen elk en ain doch gain ölderling moaken.”
“Nee, dat nou nait. Moar geschiktighaid hangt voak of van zwoarte van geldpuut. Moar ik geef joe tou, dat ‘t wel nait zel mitvalen.” Ik bedochte dat ik hom te vrund mos hollen. Zien boerenploats mout ‘t veurjoar varfd worden. En as Jan dat kreeg, zat d’r nuver stuver veur ons aan.
“Krekt”, zee Smit, en dou was hai weer tevrêe.

Onder de noam Willem de Mérode wordt e beschaauwd as de belangriekste Nederlandse calvinistische dichter van zien generoatsie. Hans Werkman, biogroaf van Willem de Mérode, schrift: ‘De dichter doorleefde de tragedie van een onmogelijke liefde; hij schreef in de spanning van jongensliefde en een mystieke beleving van christelijk geloof.’ In de stad Grunnen roakte hai bevrund mit de kwekeling Reind Kuitert en deur hom wer e stimuleerd tot t schrieven van gedichten. Zien dichtoader begon votdoalek te stromen, mor van dizze onvoldroagen jeugdgedichten is nait veul bewoard bleven. t Eerste gedicht dat in druk verscheen, wer publiceerd in meert 1911 in Ons Tijdschrift, n christelk moandblad. Nog even n stokje uut zien Grunneger waark. Ook weer uut Mooi Volk: Hoesbezuik:

‘t Laip al mooi noar negen uur, en den mozzen ze weer bie ‘n aander wezen. Wie haren heul’ nou ook al twei uur opbörgen, dat wie d’r meer’ as zat van wazzen. Jan kreeg sigoaredeus. Hai docht vast, den denken ze d’r ‘n beetje beter aan. En hai har geliek. Smit keek ais op klok, hoalde ‘t halosie te buus oet, en zee: “mie dunkt ‘t wordt ons tied, Brinkman. Wil ie ‘n gebed doun?” Nou ik wil niks van ól Brinkman zien beden zeggen. Hai was hail hartliek en docht om ons altemoal. Ik mag hom zoo veuI laiver heuren den mit al dat malle gevroag, dat toch niks te beduden het. Dou greep hai zien pet van deel, Smit streek wat over zien houdje, en dou zakten ze of naar ons buurman.
Jonges schoten doadelk naar boven en Jaantje runde naar keuken, om te kieken of Kneels nog bie glas was.
“Zie zoo”, zee Jan, dou hai weer ien koamer kwam. “Nou op bêr, Mörgen is ‘t weer vroug dag. En as Smit ons nou zien hoes nait gunt, is ‘t nait te best”.
Dou gapte hai as ‘n schelvisch en poeste lamp oet.

n Trieste man, dij worstelde mit zien geoardhaid. Hai haar beter in dizze tied leven kind.

Meneer, mag ik joe wat vroagen? Zollen ie wel even boetendeure kieken willen of doar aine staait? En as der aine staait, willen ie mie din votdoalek woarschaauwen? De zoak is noamelk zo, dat as der aine staait mit n fietse, din het e t op mie veurzain.
Din mout e mie hebben. Ik wor noamelk bespioneerd.
Ze binnen derop uut om mie kepot te moaken. Op d’ain of d’aander dag bin ik ter bie. Nee, ik wait nait woarom, mor t is nou ainmoal zo. Willen ie even kieken? Staait ter eerlieks woar gainent mit n fietse?

Dat gaait nou al n poar moand zo, wait je. Woar of ik ook kom en woar of ik ook goa, der is aaltied aine dij mie achternoa komt. Nee, ze doun mie niks tot op t heden, mor ze bekieken t eerst even, zai je. En as ze mie din te groazen nemen kinnen, din is t doan. Din pakken ze mie aan en lopt t hail slecht mit mie òf.
Hebben ie gainaine zain doar boeten? Din mout ik nou mor moaken dat ik in huus kom.
t Is wel maal, hur, as ze joe aaltied noazitten. Ie hebben doar gain wait van. Joe loaten ze wel mit vree. Ie kinnen rusteg goan en stoan woardat ie willen, mor mit mie is dat aans. Ik heb, zolaank ik boetendeure bin gain rust of duur, omreden ze volgen mie overaal.
Lest heb ik heur dernoar vroagd. Ik ston dou even stil bie de klabbe. Even n sigeretje aansteken. Niks te zain. Joa, der stonden n poar manlu te proaten bie n viskerman. Mor ik was nog mor net weer opstapt of aine van t plougje muik zuk dervan lös, stapde op de fietse en ree mie achteroa. Ik ging wat kaalmer aan fietsen. Hai ging ook wat kaalmer aan fietsen. Hai bleef aal zo’n twinteg meter achter mie.
Dou bin k ofstapt en dou mos e ja wel deurrieden.
‘Mouten ie mie hebben?’ heb ik vroagd dou e mie veurbiefietsde. ‘Bespioneren ie mie?’ Hai laagde en zee niks. Dou e n endje vot was, bin ik weer opstapt en de ziedstroade bie postketoor inreden en wat docht je? Doar stapt weer aine op n fietse en gaait mie noa. Ik heb ter gain verbaarg van.
Verrek, nou heb ik al weer te laang proat. t Kin best wezen dat ter nou wel aine staait. Dou mie n genougen en kiek nog even.
Ik bin ook al n moal òfstapt bie zo’n plougje manlu. ‘Zuiken ie mie?’ heb ik dou vroagd.
‘Woarom zollen wie joe zuiken?’ zeden ze. Mor ze zuiken mie wel! Netuurlek zuiken ze mie wel. Dou bin k noar plietsie goan. Dij zollen t in de goaten holden en der wat aan doun. Mor tot nou tou heb ik doar nog niks van vernomen.
Mien vraauw wil dat k noar dokter goa. Mor wat kin n dokter der nou aan doun? n Dokter is veur zaike minsen. Mor ik bin ja nait zaik.
Lest zee aine tegen mie, dat ik mie t verbeeldde. Dat ik spouken zag. Din zol k ja gek wezen. Nou, meneer, zai ik ter oet of ik gek bin? Nee, toch zeker. Nee, n dokter bin ik nait neudeg. n Goie avvekoat, dat zol beter wezen. Ik bin al ais noar d’avvekoat, dij bie ons in t dörpshuus zitten holdt, west, mor dij zee dat ik noamen nuimen mos. Mor dat kin k ja nait. Nee, hulp krieg je naargens. De plietsie let joe stikken, avvekoaten willen allain mor geld zain en n dokter kin niks, omreden dij begript ter toch niks van. Ie willen waiten woarom ze mie noazitten? Wis ik t mor. Kiek, ik dink dat ze mie der bielappen willen. Ik heb ter vrouger wel ais n beetje bie beunhoasd. Zwaart! En nou ik in de VUT bin, willen ze mie der nog bielappen. Nou, wel het dat nou nooit doan, n beetje zwaart bie beunhoazen? Ie toch zeker ook wel? Dat dut elk toch wel ains. Of geven ie alles op? Ook as ie joen buurman n dag of wat helpen mit stukkedoren. Je binnen stukkedoor. Joen buurman geft joe din n poar sinten veur de hulp. Runnen ie din votdoalek noar t belastenketoor om t op te geven? Nee toch, zeker. Nou, dat heb ik ook nait doan, mor omreden ik heb n zet in de gemainteroad zeten, mainen ze dat ze mie hebben mouten. Joa, ie hebben geliek. Ik haar dat beunhoazen beter nait doun kind. Beunhoazen en in de gemainteroad zitten, dat gaait nait soam. As gemainteroadslid mout je de vingers opsteken en beloven dat je niks boetenwettelks doun zellen. Mor is t nou neudeg om mie dat nou nog aan te wrieven? Dat is toch aal over en veurbie? Meneer, begriepen ie mien situoatsie nou n beetje? Willen ie nog even kieken of der aine staait mit n fietse? Is der gainent?
As gemainteroadslid heb je zo joen verantwoordens, naitwoar? Ik har sosioale zoaken in mien potterfulie. Ik mos veur de pertij doar n beetje t oog mit op holden. Joa, en din komt van t ain t aander. Ik heb wel ains minsen bie mie had, dij snapt wazzen. Dij haren noast heur uutkeren derbie aarbaid. Zwaart! Kiek, dat kin nait, hè. Dat is tegen de regels en doar mout tegen optreden worden. En as ze din bie joe komen omdat ze mainen dat je heur helpen kinnen, din gaait dat nait aaltied. Je kinnen nait elke fout van n aander onder t klaid vegen. Ik gaf heur din ook gain geliek en dat hebben ze mie wel slim kwoalek nomen. As t ainmoal fout zat, kon ik ja niks meer veur heur doun. En dat reken ze mie nou aan! Nou ik nait meer in de road zit en al op pensioun bin, nou vergallen ze mie t leven deur mie noa te zitten en te letten op elke stap dij ik dou. d’Haile doagen mout ik oppazen dat k niks dou dat boeten de wet is. Want din hebben ze mie en goa ik ter aan. Ik belan din op t plietsiebero. Doar kin je vergif op innemen. Mor der komt n dag dat ik heur wel kriegen zel. Aander weke goa ik noar Belgie. Doar wil k mie n revolver kopen. Dat kin in Belgie as je de weg waiten en doar zel k heur wel mit kriegen.
Willen ie nog ainmoal kieken of der aine staait? Nee, staait ter gainent? Hebben ie goud keken? Din kin k nou vot. De vraauw zel wel mit t eten op mie wachten.

“IJn in dijp,” Heere God, jongens, zit ijn ien dijp!’ rijp he; “n ledder! ‘n schienvat! ‘n touw! tou gauw! gauw!” Ien ijn koerier was ‘e deur verheerdhaid oet zien sloppen en roamde dou tegen ‘n stoapel potten en pannen ien ‘t veurhoes, dat diggels hom achternoa vlogen. Of Benars al rijp: “hei bliksem, Tebeis! mien potten! wacht den dat ‘k schienvat op heb!” ‘t hulp niks, Tebeis was nou nijt meer ien bedoaren te kriegen. Annern hom achternoa, deur broken potten en pandiggels hen, noar boeten.
‘t Dijp is er hijl dicht bie. Veur dat lesten doarom nog boeten deur wazzen, heurden ze al weer ‘n plomp.
“Dat ‘s er al twei,” zee Kouert, dei mit Wilm achteraan kwam.
En joa, ‘t was zoo. Tebeis, dei ien zien verheerdhaid moar toulopen was, zunder dat hij wat onnerschaiden kon, was er ook al ien smakt en belkte nou nog veul harder as dei anner.

Dit is n stokje uut t verhoal ‘n Oavend op Dijpswal van de schriever Geuchien Zijlma. Zijlma was in 1842 geboren in Vliedörp bie Zuurdiek, n streek en n veurmoaleg wierdedörp ongeveer 200 meter ten noorden van Houwerziel, woar e boer was in de Westpolder. Deur zulfstudie en n veulziedege belangstellen kreeg e n belangrieke ploats in t kerkelke en moatschoppelke leven. Hai wer as vertegenwoordeger van de Liberoale Unie lid van de Gemainteroad, de Pervinzioale Stoaten en ook van d Eerste en Twijde Koamer. n Belangriek man dus! Toch komt e in zien Grunneger schrieverij over as n waarmvuilende man met n grode belangstellen en laifde veur de toal en de historie van Grunnen.

In 1891 verscheen zien bundel Ommelander schetsen, woarvan de schets Oavend op Dijpswal wel de bekendste is. Ook stonden in dij schetsen historische artikels over o.a. t monsterproces tegen Rudolph de Mepse, n Grunneger jonker, dij heer was van t Foan en loater ook drost van Westerwolde.
Hai is veuraal bekend worden vanwege de aanklachten wegens sodomie tegen n grode groep manlu.
Ook bekend van Zijlma is zien verhoal Ons dörpke uut 1885, dat in 1966 verschenen is in Zuurdiek, mien dörpke, van J.S. van Weerden.
Om en noabie 1885 was ook al van zien haand Ons dörpke, herinneringen oet mien jongenstied verschenen.
Nou nog even n stokje; der liggen dus al twij man in t wotter.

Benars was onnertied ook kloarroakt en kwam nou zuls mit ‘n schienvat en ‘n touw, zien maid mit ‘n ledder d’r aansjouwen. “O! doe lieber Hergott und alle hailigen staait mie bie!” reerde d’r ijn ien ‘t wotter.
“Hans Koopman zien neie hoozeveling!” rijpen ze op wal. “Joa, dei is ‘t!”
“Dat stumper poepke!” zee Wilm.
‘t Was zòò komen: Hans Koopman har veur ‘n dag of wat ‘n ander paklooper, ‘n spiksplinterneie hoozeveling oet Munsterland kregen. Hij was deur zien petroon om bosschop stuurd noa ‘n schipper, dei op dijpswal woonde, en doar deur duuster-
haid van buning afstapt en in ‘t dijp valen
Moar ‘t vol nog al mit, dou ze er bie kwammen. Gevoar was er nijt bie, dat zag Wil vort wel, dou ledder d’r ien zet worde. Ze stonnen er moar riekelk aan ‘t lieftou ien, meer braggel as woater. Dou hij doarom zag, dat Tebeis zien kamroad oet zied
drong en ‘t eerst bie ledder opklausterde, rijp hij:”Ho Tebeis! Dat komt nijt te pas. Veling is er eerst inkomen, mout er ook
eerst weer oet.”
En mitijn gaf hij ledder ‘n bons, dat Tebeis, dei er aners al wel halfweg bie op was, d’r weer kop over hals ientumelde.

En zo gaait t nog haile zet deur. Gain hoogdroavende literoatuur, mor wel Grunneger schrieverij van zo’n dikke honderd joar leden. Zijlma is in 1922 uut tied kommen.

Willem en Rainder wazzen al joaren dikke kammeroaden. Vanòf de legere schoule wazzen ze al onòfschaaidelk. Soam wazzen ze op t voetballen. Ze speulden al joaren in t zulfde elftal en as ain van heur ais in n hoger elftal opsteld wer, din kon je der van op aan, dat e zo slecht speulde, dat e binnen de körtste keren weer in zien olde elftaltje mitspeulde. In t zulfde elftal as zien kammeroad.
De mensen haren der wel ais lol om, omreden de baaide jongens wazzen nou zo’n dikke twinteg joar en t zol der nou toch wel ais van komen mouten, dat ze uut mekoar goan zollen vanwege t ain of aander wichtje.
As aine dat ais tegen heur zee, din laagden ze wat! Kwam dij tied, din kwam dij ploage en din zagen ze wel wieder. In elk geval zollen ze mekoar deur de wichter nait uut t oge verlaizen. Der wazzen ook mensen dij mainden, dat Willem en Rainder gain belang bie wichter haren en dat ze genog haren aan mekoar. As dij mensen der mit mekoar over pruiten, deden ze dat aaltied n beetje zaachte, achter d’haand.
Net as of gainaine heur aiglieks heuren mog.
Rainder en Willem konden dij proatjes wel en muiken zuk ter nait hait of kold om. As mensen over heur proaten wollen, din deden ze dat mor. Zolaank ter over heur proat wer, wazzen ze nog in tel. Elk weekende gingen ze der mit heur baaiden op uut. Din ais noar n dancing en n aander moal noar de bieskoop. Op n feestke wollen ze heur geern hebben, want Rainder kon huil schier bakken vertellen en Willem was ook aaltied wel veur n geintje te vinden. Woar de baaide kammeroaden kwammen, wer t aaltied feest. Willem kon ook schier gitaar speulen en Rainder zong doar din gekke laidjes bie. Nee, t wazzen n poar schiere jongens en elk mog heur geern lieden.

Zo gebeurde t op n zotterdagoavend, dat ze in n disco in Stad al vroug kennes kregen aan n poar schiere wichter. Aan de bar dronken ze wat mit mekoar.

‘Wie mouten nog noar Anloo,’ vertelde ain van de wichter, ‘mien nichie is joareg en dij geft n feestke. Hebben joe gain zin om mit te goan?’
Rainder keek Willem ais aan en Willem laagde Rainder wat tou. Dizze baaide wichter leken heur ja wel wat! Rainder kon zien ogen nait òfholden van dat blonde maaidje en tot zien grode verboazen haar Willem meer sloek op t wichtje mit dat körde donkere kopke. Dat was ja n wonder, omreden mainsttied vuilen ze op t zulfde wichtje.
En nou inains klikde t van ale kaanten.
‘Kin zai ons der din wel bie bruken?’ twievelde Willem nog even. ‘Netuurlek wel. n Poar schiere jongens kinnen der aaltied wel bie.’ En zo wer t besloten. De jongens zollen mit noar t feestke.
‘Wie doun net as of wie al n zetje verkeren hebben,’ zee t blondje dij Wilma haitde, en keek Rainder doarbie mit n woazege blik in d’ogen aan. t Leek ter op as of ze hom wel mit hoed en hoar opvreten wol. t Lutje zwartkopke knipoogde noar Willem. ‘Doe zelst die din mit mie redden mouten,’ laagde ze, ‘Hest doar bezwoar tegen?’
Willem verzekerde heur, dat e zuk mit ale plezaaier in de situoatsie schikken zol.
‘Ik hait Tineke en hou haist doe?’
En zo wer òfsproken dat de wichter in heur aigen auto veurop rieden zollen en de jongens der din mor in heur aigen auto achter aan.
‘t Komt aiglieks wel goud uut,’ zee Willem, ‘din kinnen wie vanòf Anloo vanoavend in ainmoal noar huus tou rieden. Din liggen wie wel nait vroug op bèrre, mor toch oardeg eerder as wanneer wie eerst nog over Stad mouten. Mörgen om haalf elven mouten wie voetballen. Din kriegen we in elk geval n uurtje meer sloap.’ Even loater reden Rainder en Willem mit n blied gemoud achter de blaauwe Peugeot van Wilma en Tineke aan. ‘Dat binnen n poar schiere wichter, Willem,’ zee Rainder dij achter t stuur zat. ‘Joa,’ antwoordde Willem. ‘dij mozzen wie ons mor wennen. Wat touvalleg nait, dat wie nait op dezulfde vuilen. Mainsttied gebeurt dat ja.’
Rainder grijnsde. ‘Volgens mie binnen dij baaide wichter stoapelgek op ons.’
‘Din mouten wie der toch nait aal te haard achteraan lopen. Aans is t binnen de körtste keren weer uut en dit lieken mie nou net n poar wichter veur ons.’
Ze tufden nog aal in heur olde Opeltje achter de blaauwe Peugeot aan.
‘Verrek, wie binnen der al zowat,’ maarkde Rainder inains op. ‘Kiek, hier mouten we van de snelweg òf.’ De blauwe Peugeot veur heur haar t rechterknipperlicht uutdoan.
‘Nou mouten we oppazen, dat we heur nait kwiet worden,’ woarschaauwde Willem. Rainder knikde. In Anloo reden ze n nijbaauwbuurtje in. Aan de kaande van de stroade stonden aalmoal auto’s van de bewoonders van dij buurt.
‘Hest doe zain, woar of ze hingoan binnen?’ vruig Rainder, ‘ik bin heur kwiet.’ ‘Wel ridt ter hier aiglieks?’ antwoordde Willem.
Rainder hoalde de scholders op. ‘Wie mouten mor even kieken. Wied vot kinnen ze nait wezen.’ En joawel hur. Dou ze n ziedstroade inreden wazzen, zagen ze inains weer dij blaauwe Peugeot rieden.
‘Doar binnen ze,’ wees Willem, ‘der mor weer achteraan! Zörg nou, dast heur nait weer kwiet worst.’ ‘Dij auto is ja goud herkenboar,’ antwoordde Rainder. Ze tufkeden de nijbaauw weer uut.
Ze waiten zeker nait woar of ze wezen mouten, docht Willem. “Dat komt mie roar veur,” zee Rainder, “Wie mouten toch bie heur nichie wezen?”
‘t ZeI wel goud komen.’
En zo reden ze deur, t dörp weer uut en weer t veld in. Noa n zetje zagen ze bord “Schipbörg” aan de kaande van de weg stoan.
‘ZeI ik die ais wat vertellen, Rainder. Wie binnen der in tuund. Ze hebben ons bie t bain.’ ‘k Wait nait. Zolst mainen?’
Ze reden nou in n buurt mit prachtege bungalows. Inains ging trechterknipperlicht van de blaauwe auto veur heur aan.
‘Hier zel t din wel wezen, mor t is gain Anloo,’ maarkde Rainder op.
De auto stopde op d’inrit. Rainder parkeerde zien Opeltje der achter en begon uut te stappen.
‘Ik main dat we in Anloo wezen mozzen,’ ruip e noar de veurste auto.
Der kwam n heufd om de autodeure. t Was t heufd van man van in de zeuventeg. Aan d’aander kaande stapde net zo’n vraauw uut. Willem wol alweer in d’auto stappen, mor Rainder huil hom tegen. Je konden toch nait zo mor weer votgoan? Je mozzen t dij olde mensen toch wel even uutleggen, woarom dat ze aalweg achter heur aanreden haren. Hai luip noar de man tou, dij hom benaauwd aankeek. Rainder zag t.
‘Ie huiven nait baange wezen hur. Wie binnen achter de verkeerde auto aanreden.’ En hai vertelde t haile verhoal.
De vraauw kwam der ook even bie stoan en luusterde mit. Ze laagde. ‘Dat is ja ook wat moois,’ zee ze. ‘mor volgens mie kin ik joe wel helpen.’ Rainder keek heur ongeleuveg aan.
‘Joazeker,’ zee t ol menske, ‘kom mor even mit noar binnen, din kin je even bellen noar dij joarege woar ie hin mouten. Dat is ons klaaindochter. Wilma, heur nichie, is ook n klaaindochter van ons. Wilma het n poar joar leden dij olde Peugeot van ons kregen, omdat wie toch n nije hebben wollen en zai net heur riebewies hoald haar.’
‘Wie wazzen zo even in Anloo op verjoardagsveziede,’ ging d’olde boas wieder, ‘Wil je n kop kovvie?’ De baaide kammeroaden sluigen dat beleefd òf, want ze wollen geern zo gaauw meugelk noar Anloo weerom.
t Feest was in volle gang en de loatkomers mozzen n bult uutleggen. Mor dou Willem zien gitaar uut d’auto hoalde en doarop speulen ging en Rainder der bie zong, was t leed gauw leden. t Wer n mooi feest en t was al huil loat dou de jongens op huus aangingen.
Of ze mekoar ook kregen hebben, wait ik nait. Mor de baaide kammeroaden hebben nog voak laagd om heur ommelandse raaize noar Anloo.

Dizze moal doek ik ais n hail ende achteruut in de literoatuurgeschiedenis van Grunnen. t Gaait over Geert Jans Cool. Hai wer in 1802 in n Daam geboren en hai stedaaierde theologie in Stad. Noa zien studie wer e domie in Asten (N.B.), Bierum, Gariep, Niekerk en Gerkesklooster.
In 1816 verscheen n stok onder de noam Zaamenspraak tusschen Pijter en Jaap, dij malkaar op de weg ontmuiten boeten Staintilpoort in t Groninger maandschrift tot Nut van ‘t Algemeen.

t Gaait ongeveer zo:

PIJTER
Slagter Blok, bij Marrienpiepe,
Kowhoes, an de glende riepe,
En de Jeude, Benjamin,
Hadden ‘t raizen ook in ‘t zin.
‘k Zal maar zaggies op gaan stappen,
Want het hangt hier in de lappen;
Wind en snijjagt veur de boug;
Was ik maar weer in mien loug…
Laat ik maar het beste hopen…
Maar…wel zij ik gunder loopen?…
Is dat Jaap nijt, dij daar stait?
Ja, hij is ‘t. Dag Jaap! Hou gait?

JAAP
Pijter! ‘k Wol naar Kröddeboeren,
‘k Staa al drij ketijr te loeren,
Of ik nijt ‘en Loijke zij,
Dij mi mitnemt op de snij.

De noam van de schriever wer onder t stuk nait vermeld, mor op gezag van K. ter Laan en n poar aander deskundegen wer de soamensproak touschreven aan Cool. t Zol ontstoan wezen noar aanlaaiden van n gesprek dat ploatsvon in n gezelschop in Amsterdam, woarin proat wer over de Grunneger streektoal. Dij toal zol totoal ongeschikt wezen om wat dudelk te zeggen of te schrieven. Om te bewiezen dat dat wel meugelk was, schreef aine van t gezelschop de Zaamenspraak. Volgens Ter Laan en pazzipanten zol dat Cool dus west hebben. De schriever was toun dus nog mor vattien joar old.

t Verhoal gaait wieder:

PIJTER
Dan kanst’ hier nog lang staan kieken,
En het zal dij toch nijt lieken,
Datst’ hier op de piepe staist;
‘k Leuf, ‘t is best, datst’ met mij gaist;

JAAP
Ja, olle Jong’, dat zol ‘k dij bakken;
Maar ik heb’en hijl doest zakken,
En dij kniepen mi verdold,

PIJTER
‘t Komt, ze bin nijt goud oprold.

En zo gaait t nog n haile zet wieder. Om kört te goan, gaait t over n boer dij kloagt over de slechte opbrengsten van zien laand, mor wel veul in de kroug zit en n oppazende wever, dij der n verstandege leefwieze op noaholdt.
Loater verschenen der van Geert Jans Cool in 1829 nog Schuitpraatjes in Groningerland en in 1836 Nieuwe Schuitpraatjes in Groningerland. t Binnen verhoaltjes dij zuk òfspeulen in de Snikke van Winschoot noar Stad. Ze goan veuraal over nije uutvindens as t stoomschip, t gaslicht en de spoortraain.

n Biezundere schriever dij as ain van de eersten t Grunnegs bruukt om te schrieven en te publiceren.

t Was gezelleg op t verjoardagsfeestke bie Mien en Jannes. Der wazzen n bult bekende lu en mit elk kon je wel n proatje moaken. Doar muik Geeske din ook goud gebruuk van. Mit d’aander vraauwlu haar ze al over de kinder, t weer en de nije mode proat. Derk har ze gain omkieken noar, omreden dij ston mit n kold pilske in d’haand te proaten over t voetballen, as of der op d’haile wereld niks belangriekers was. Op d’achtergrond speulde meziek van Glen Miller op n cd-tje. Doar huil Geeske nogal van, want dat was meziek uut heur jeugd. Mit Derk har ze doar op danst op de dansclub en iederbod as dij meziek speuld wer, din ruip dat mooie herinnerns op over jonk en verlaifd wezen.

Zo’n vievendatteg joar wazzen zai en Derk nou al traauwd. t Nijloodje was der nou wel òf, mor nog aaltied, as ze dij Glen Millermeziek heurde, wer Geeske haildal waarm van binnen en haar ze n beetje wenst noar dij tied van vrouger.
Doar kwam Jannes, heur gastheer, op heur òf. ‘Hou is t Geeske, zel wie even dansen?’
Geeske schrok op uut heur miemeroatsies. Zai laagde wat tegen Jannes en luip mit hom mit noar t stokje van de koamer dat bedould was as dansvlouer. Op de zaachte tonen van de meziek schoven ze vot. Zo ging t vrouger ook as ze aan t dansen gingen. Ze wazzen lid west van n dansclub en doar haar ze Derk kinnen leerd. Dat was dou n schiere jong en Geeske vuil votdoalek op hom. Wat was der in dij datteg joar n bult veraanderd. Derk har nou n veul dikker lief en op zien kop was nait veul meer over van de dikke bos hoar van vrouger. Nait dat e koal worden was, mor hier en doar scheen zien vel toch al dudelk deur zien proekje.
‘Hest dien verstand ter nait slim bie, wel?’ vruig heur partner lagend.
‘Och, ik denk wat aan vrouger. Dou haren wie dansles op dizze meziek. Wie worden zo langzoamerhaand wel old.’
‘Hou, old?’ wol Jannes waiten, ‘wel is hier old? Doe toch zeker nait? As ik die zo inschat, din hoalst doe de viefeg nog nait.’ Geeske laagde.
‘Dat zel die tegenvalen,’ zee ze, ‘ik bin de viefenviefteg al passeerd, heur.’
‘Din zugst ter nog goud uut veur dien older.’
Geeske wer waarm van binnen en har t gevuil as of ze haldaal n rooie kleur kreeg. Dij Jannes was ja zo’n haalfmale.
‘Zel wie ais n borreltje nemen?’ heurde zai heur partner vroagen. Doar haar Geeske wel zin aan. n Medium sherry zol der wel ingoan. Mit heur baaident luipen ze noar de toavel woar de draank op ston.
Jannes schonk heur hail gelant n drankje in en nam zulf n pilske.
‘Ie kinnen t goud mit mekoar vinden, nait?’ kwam Gittje Kwant, de buurvraauw. lagend bie heur stoan. Geeske geneerde zuk wel n beetje. Woarom muik dij Jannes ook zoveul waark van heur. Hai haar zulf toch n schiere vraauw.
‘Och, wie pruiten zo mor wat,’ redde Jannes de situoatsie. Gittje luip wieder.
Geeske luit zuk op de drijzitsbaank zakken en Jannes kwam bie heur zitten. ‘Ik heb heurd, dast doe nog elke dag aan t waark gaaist. Wat dust doe aiglieks?’
Geeske vertelde dat ze cheffin was in schouwinkel in n stadje n poar kilometer wiederop. ‘Dat bevaalt mie goud,’ vertelde ze, ‘din huif je ook nait de huile doagen in huus te zitten. Vrouger von ik huusholden doun wel schier, mor nou de kinder groot binnen, staait mie dat aal meer tegen.’
‘t Is hier waarm,’ stelde Jannes vast, ‘kinnen wie nait even in toene goan. Doar zellen nog wel ander lu wezen.’
Geeske von t wel goud. Wat was dij Jannes ja n gezellege kirrel. In toene keken ze noar Jannes zien planten. Doar muik e nogal wat waark van. Hai wees heur op zien bolbegonioas en op de prachtege pioenrozen dij e kweekt haar. Geeske vuilde inains n aarm om heur middel. Wat wol dij Jannes nou? Aiglieks von ze t wel lekker, mor dat mos ze toch mor nait touloaten. Ze dee n stapke op zied, zodat Jannes zien aarm zo wat in de locht hangen bleef. ‘Zellen wie weer in huus goan?’ stelde ze veur. ‘Och, loaten wie hier toch nog even stoan blieven. Wie doun ja gain mens kwoad. t Liekt wel ofst n beetje baange veur mie bist.’
‘Nou, nee, dat nait, mor as aine ons zo zugt.’
‘Waist doe dat ik eerlieks mainde, dast doe nog gain viefteg joar wast?’ vruig Jannes heur: ‘Doe zugst ter ja nog zo mooi uut. Haldaal nait old.’
Weer kreeg Geeske dat waarme gevuil. Aiglieks von ze t best mooi dat Jannes zokse dingen tegen heur zee. Dat dee Derk ja nooit meer. Netuurlek luit dij ook wel maarken dat e nog wies mit heur was, mor dat was al zo gewoon. t Was wel schier om dat ook ais van n aander te heuren. Jannes kwam weer n stapke noader en legde nog n moal zien aarm om heur middel. Och, as goie vrunden mos dat kinnen. Ainkinneg huf je ook ja nait te wezen. Derk muik ook ja wel ais waark van Mien op n feestke. Zai en Derk konden ja al joaren goud opschaiten mit Mien en Jannes. As Jannes zo dee, vuilde ze zuk weer haildal jonk en wer ze zomor weer verlaifd. Jannes draaide zuk wat om en nou ston e recht veur heur. Hai keek heur aan met n verlaifde blik in d’ogen.
‘Zelst wel roar vinden,’ flusterde hai, ‘mor ik zol die nou best n smok geven willen.’
Veur dat Geeske der op verdocht was, vuilde ze zien lippen op dij van heur. Ze wol hom òfweren, mor dee t nait. Wat was dat n aander smokje as Derk heur wel ais gaf. Veur ze der op verdocht was, smokte ze hom weerom. Dou schoamde ze zuk inains en dee n stapke trogge. Mit n rooie kop keek Jannes heur schoapachteg aan. t Zel wel van de draank komen, docht e, mor ik bin ja haildal gek van die. Loaten wie mor gaauw noar binnen goan. Geeske wol al aanstalten moaken, mor doar vuilde ze Jannes zien lippen weer op dij van heur en hai drokde zuk lekker stief tegen heur aan. Dat wer toch te gek. As aine dat zag, din was t geteut ja nait meer van de locht. Ze rukde zuk los en hoastte zuk noar binnen. Jannes stevelde achter heur aan.
Derk ston mit Mien te proaten. Der wazzen al n bult mensen noar huus goan. Geeske ging bie heur stoan.
‘Vernuver je joe n beetje?’ laagde Mien tegen Geeske, ‘Ik zeg net tegen Derk, dij baaident hebben wie vanoavend gain omkieken noar.’ Geeske vuilde dat ze n kleur kreeg.
‘Huifst nait zo te kleuren, maaid,’ zee Mien, ‘mien Jannes mag der nog best wezen, hur. Magst hom wel even lainen, as ik ter mor nait op wachten huif.’
Geeske vuilde zuk betrapt. Mor goud dat Mien t sportief opnam.
Noa d’òfwaske gingen zai en Derk op huus aan. In Geeske heur kop spoukden nog aal Jannes zien smokjes en ze schoamde zuk n beetje, dat ze dat fijn vonden har.

Dizze schriever leefde van 1812-1904. Hai was geboren in Ol- Pekel en wer hoofdmeester in Nuus, Niebert en Maartenshouk.
Volgens dr. P.J. van Leeuwen zien Geschiedenis van de Groninger Literatuur was Wildeboer zien waark nait van slim hoog gehalte.
Hai was n zeun van de rieksontvanger in Ol-Pekel. Hai was eerst traauwd mit Cornelia Craker, dochter van de kastelaain Berend Benes Craker en Marieke Cornelius Mellema uut Beerte, en
loater mit Johanna Mulder.
Wildeboer was schoulmeester. Hai kreeg zien oplaaiden o.a. van de onderwieshervörmer Hendrik Wester.
Wildeboer kreeg grode bekendhaid as Nutsspreker, veural deur zien z.g. Noa-Nuts-biedroagen. Mainsttied wer op Nutsbieainkomsten n slim stoer, voak waitenschoppelk, onderwaarp behandeld en om nait al te zwoarmoudeg noar huus te mouten, kwam doarnoa voak n spreker dij wat lollege, op riem gezette, stukjes veurlas. Kon je zo’n oavend toch nog even lagen. Wildeboer was doar n boaskerel in. Even n stokje uut t gedicht De Pankoukspan:

Veur honderd joar of doarom tou,
Woonde er in Grönnens spinhoesstroate
Boas Jan van Stappen en zien vrouw.
Hij lapte stevel, sloffe en schou,
Zij kookte, schoonde, braidde en proatte.

Dij lutjes hadden nijt te brijd, –
Moar mijn ie nou, dat boas van Stappen
‘t Zoo stoer har? – goms! in ‘t minste nijt!
Hij wôs van hartzeer noch verdrijt,
En baide huilen veul van grappen.

Hai zat moar van de mörgen vroug
Tot ‘s oavend loat te schounen flikken;
Hij zong moar lustig van Matbroug, –
En hou hijl Griet hôm oet de kroug? –
Zij gaf hôm pannekouk te bikken

Ik bespoar joe t haile gedicht, want t gaait zo 23 koepletten deur. As je t lezen willen, kin je dat vinden in t bouk Twee eeuwen Gronings van Hanny Diemer en Jakob Loer. Om kört te goan: de vraauw lainde n pankoukspanne bie noaber Hans. Veur dat lainen zol dij din n pankouk kriegen. Mor de pankouken wazzen zo lekker, dat ze ale pankouken opaten en der gainent meer was veur de noaber. Wel mout de panne nou weerom brengen? Ze spreken din òf dat wel t eerste wat zegt, dat dij de panne weerom brengen mout. De klanten dij in de schoulapperij kommen, mainen dat Jan en Griet stom worden binnen. Gainaine begript ter wat van. De dokter mout ter heer. Dij maint dat Jan zien tongraime vastzit en wil mit n mes dij tongraime deursnieden en din ropt Griet: ‘Goms nee! mien lijve man, dou ‘t nijt! Manheer! Blief van hom of!’ en din het ze de weddenschop verloren.

En din de moroal:
Hans leert ons, krek as ‘t olle bouk:
“Drait joe, wil men wat van joe lijnen,
Nijt omme, lijnt en help moar klouk!”
‘k Wol dat elk zeggen wôl: “dat dou ‘k,
Ook as ‘k gain pankouk ken verdijnen.”
Mien leste road, moar kiekt dij stait
Op vouten ook: “Grijt, joa, ze schrijfde,
Verloor ook met de panne ‘t plait,
Moar leert ons allemoal: niks gait
Der in ‘n hoes doch boven lijfde! –

Zo binnen der van Wildeboer wieder nog bekend: Nanutsbijdragen; moppen en mopjes (1882), Nieuwe verzameling Nanutsbijdragen (1888), De smookersprouve en hou Pijt van Dam zien grap bekwam (1890). Gain hoogstoande schriever dus, mor hai heurt wel in dizze serie Grunneger schrieverij.

In 1904 is e uut tied kommen en op de Zuderbegroafploats in Stad is zien graf nog te vinden.

Jan scharrelde al n zetje mit Gittje. n Haalf joar leden haar e veur t eerst zain in n kefee en votdoalek har e docht: dat is ja net n wichtje veur mie. Hai stevelde op heur òf en bo heur n glaske cola aan. Gittje wol dat wel aannemen, omreden ze haar ook al n poar moal Jan zien kaande uutkeken, want dij nuvere kerel leek heur wel wat. Zo was t aalmoal begonnen en dij oavend haar Jan Gittje veur t eerst hail olderwets noar huus brocht. Votdoalek haren ze òfsproken, dat ze d’aander weke mit heur baaident der op uut trekken zollen noar n dansgelegenhaid in n aander dörp, want elk en aine hof ja nait waiten dat zai wat mit mekoar haren.
Dij oavend haren ze mekoar veur t eerste n smokje geven en noa dij aine wazzen der nog n haile bult volgd, want Jan en Gittje kwamen aal meer tot d’ontdekken, dat ze mekoar slim geern lieden moggen.
In huus haar moeke Jan al ains n moal aankeken. Der was wat mit heur jonkje. Mor t rechte kon ze nait aan de wait komen en as ze Jan der noar vruig, din gaf dij n ontwiekend antwoord of hai laagde allaine mor wat.
‘Doe huifst die over ons Jan gain zörge moaken,’ har pa al n moal zegd tegen moeke, ‘ons Jan het t older der ja veur. Hai zel wel verlaifd wezen.’
Moeke mos doar om lagen. Hou kon dat nou? Heur lutje Jampie verlaifd? Hai was ja nog mor net twinteg. Joa, zo gaait dat. Moekes willen geern dat heur lutje kereltjes zo laang meugelk klaain blieven. As der n wichtje komt, din binnen ze hom ja kwiet. Moeke kon zuk toch ook nait haildal bedappern en dou Jan n moal op n zotterdagoavend weer op pad ging vruig ze hom der noar. ‘Gaaist achter de wichter aan, mien jong?’ Jan laagde mor wat.
‘Kiek n beetje uut, heur. Der binnen vanvast n bult wichter, dij n schiere vent as die wel hebben willen.’ ‘Moak joe mor gain zörge, Moeke,’ zee Jan en gaf zien moeke n smokje, ‘ik zel wel goud uutkieken. Ik neem allain mor n wichtje, dij hail slim op joe liekt, mor din wel n poar joar jonger.’ Nou laagde moeke. ‘Of hest al n vaste?’ Moekes kennen asmis vreselk deursoezen.
Jan draaide zuk om en ging deure uut.
‘Doe moust dij jong nait zoveul vroagen. Dij mout dat toch zulf aalmoal ondervinden,’ zee pa en ging veur tillevisie zitten.
Mor moeke was der nait gerust op. Ze kon der ja nait over uut dat heur Jan achter de wichter aan zat. Dou de jong soavends loat weer in huus kwam, lag moeke op hom te wachten. ‘Bist doe doar. mien jong?’
‘Joa.’
‘Hou loat is t?’
‘Haalf vare.’
‘Wat ja loat!’
‘Och, t gaait wel. Wie binnen aan t dansen west en toun hebben we nog n endje in t paark lopen. Sloap nou mor lekker.’

d’Aander mörgen bie t kovviedrinken begon moeke weer mit pa over de verkeren van heur Jan: ‘Hai mout dat wichtje mor ais mitnemen, din kinnen wie ook ais zain wat hai aan taauw het. Je kinnen t beter mor waiten.’
Pa mompelde wat en moeke beschouwde dat as instemmen en dou Jan, nog wat suvveg, in koamer verscheen, was t eerste wat ze zee: ‘Mien jong, woarom nemst doe dat wichtje van die nait ais mit noar huus? Ie huiven je nait aaltied bie pad en weg te zwinnen of in de kroug te zitten.’
Jan zol t er mit Gittje over hebben, zee e. Hai wos ja nait hou of Gittje der over docht. ‘As ze dat wil, din zellen wie zundagnommedag wel even langs komen.’
Nou kwam der schot in de zoak. Over n lutje weke zollen ze kennesmoaken mit d’aanstoande schoondochter. Moeke begon votdoalek van alles te regeln. Der mos n lekkere cake bakt worden en ze zollen veur dizze moal theedrinken in de mooie veurkoamer, woar ze aanders allaine zaten as der aine joareg was.
Dinsdags hoalde moeke t schiere theeservies uut de kaaste en wosk dat haildal of, omreden der kon wel ais wat stof op zitten. Ze haren t sinds nijjoar ja nait meer bruukt. Hail veurzichteg haar ze Jan al n moal vroagd uut wat veur nust of Gittje kwam.
‘Ik leuf dat heur voader schoulmeester is in t dörp hier n poar kilometer vandoan.’
‘Schoulmeester! Mor kin dat wichtje din wel plat proaten?’ schrok moeke, ‘doe moust wel even tegen heur zeggen, dat wie huil gewone aarbaiderslu binnen, heur en dat wie aaltied Grunnegs proaten.’ Jan laagde mor wat om moeke heur zörge, mor hai beloofde dat e t zeggen zol. ‘Moak toch nait zo’n drokte. t Is mor n hail gewoon wichtje, heur, en zo proat net zo plat as ie en ik.’
Pa mos zien biedroage ook levern. Stel joe veur dat dat wichtje tiedens de veziede noar de wc mos. Din mos dij der toch ook schier uutzain. ‘Doe moust de wc mor even n schier kleurtje geven, Knelis,’ komdaaierde moeke. En dij was nait zo goud of hai gaf t bedoulde koamertje n lekker fris kleurtje.

Ziezo, nou kon Gittje komen!

Zundags om n uur of drije fietsden Jan en Gittje t haim op. Moeke dee as de weerlocht t schoet veurvot en ze klopde pa nog gaauw even de aaske uut zien piebe van de jaze. Toun stapden de kinder de koamer binnen.
‘Goiedag vraauw Snieder, ik bin Gittje. Ik bin bliede dat wie ais kennes mit mekoar moaken. Jan het al zoveul over joe snaard. Ie mouten wel de beste moeke wezen dij der bestaait.’ ‘Moi. mien wicht,’ stoamelde moeke. Meer kon ze nait uutbrengen.
‘En ie binnen netuurlek Jan zien pa. Hou gaait ter heer Snieder?’ En ze langde pa d’haand. Wat was dat wichtje vrij en goud van de tongraime sneden. En zo hail gewoon. Ze holp votdoalek mit theeschenken en pruit aal mor deur. Ze vertelde van heur ollu, dij t ook mooi vonden, dat ze kennes muik mit Jan zien ollu en over heur pa en Jan, dij al zo schier mit heur baaident over t schoulmeestern proaten konden. Heur pa von t ja schier, dat zien aanstoande schoonzeun loater ook meester worden zol.
Dou de thee op was, schonk moeke nog glaske draank in.
Veur dat ze t wizzen was de nommedag om en mozzen ze weer op huus aan. Moeke zee nog wel dat ze blieven konden te broodeten, mor doar haar Gittje nait op rekend. n Aandermoal zol ze blieven te eten.
Toun de jongelu weer vot wazzen, roemde Moeke de theeboudel op. ‘Dat is n laif wichtje, Knelis,’ beslisde ze, ‘doar krigt ons Jan n schiere vraauw aan.’
‘Joa,’ knikde pa, ‘mor ze het hail nait noar de wc west. En dij haar ik specioal veur heur zo mooi vaarfd.’

Ik begun dizze moal mit n stokje tekst:

t Verhoal van de boukenschrievende muggen

Der was ais n mugge. Dij woonde op de baarg bie tempel in t Noorderplantsoun in Stad. Dij mugge schreef n bouk over dij baarg. Muggen om hom tou zeden: “Dat is ons ja mooi tou, n bouk over onze aigen baarg!” Ze kofden zug aine, en lazen t ook.
Dij mugge kreeg noakroost. Der was der aine bie, dij gong ook n bouk schrieven. Nait over heur baarg. Dat bouk was der ja al. Hai luit zug deur n trekvogel noar Midden-Duutsland droagen. Doar schreef e n bouk over t gebaargte. Dou e weeromme was, zeden andre muggen: “Wat mouten wie met zo’n bouk an? Zo’n gebaargte is wied vot.” Toch wazzen der paardie dij t bouk kofden, en alerdeegs nog lazen ook.
Dij mugge kreeg ook noakroost. Aine dervan gong ook n bouk schrieven. Bouken over heur baarge en over n gebaargte wazzen der nou al. Hai luit zug deur n orkoan de haile wereld ronddroagen en schreef dou n bouk over zien ervoarens. Andre muggen zeden: “De haile wereld? Hou krigt e t in de kop? Wereld is ons veuls te wied! Is onze baarg nait groot genog?” Oet nijsgiereghaid kofden enkelden zug toch n exemploar. Ze gongen t lezen ook. Mor ze kregen t bouk nait oet, terwiel dat ze der toch veur betoald haren.
Ook dij mugge kreeg noakroost. Ook doarvan wol der aine n bouk schrieven goan. Vanzölf nait over heur baarg of over n gebaargte of over de haile wereld. Zien bouk zol over de roemte goan. Hai luit zug deur n hoos omhoog zoegen, keek om zug tou en nam ales goud in zug op. Haalf sevveloos van de noadoezels kreeg e zien bouk in pootschrift kloar. Hai begreep in t veuren dat gain aine t kopen zol en biegevolg lezen. Gelukkeg was der gain oetgever dij t bouk op de muggenmaarkt brengen wol. Zo bleef hom hail wat verdrait bespoard, drong achternoa tot hom deur.
De Boas van de roemte zag al dij boukenschrieverij gebeuren. Hom docht: Aigelk ben ik de ainege schriever. Mien bouk is ja: t Al As dij lutje muggenschrievers tiedens heur boukenmoakerij aigelk an loop bennen met in mien bouk van t Al te lezen, den is t nait vergees wat ze doun. En hai gaf ale muggen mét heur noakroost – boukenschrievers derbie inbegrepen – zien zegen.

Dit is n verhoal van de schriever/dichter Haarm Diek. Aiglieks haitte hai Jan Derk Plenter en was in 1921 geboren in Stad. Doar leerde hai veur domie en dou e doarmit kloar was nog Culturele antropologie in Laaiden. Plenter het n bult verschillende functies had, Zo was e domie, directeur van n vörmensinternoat, raaislaaider in Indonesie en Israël en leroar nait-westerse cultuurgeschiedenis. n Groot dail van zien leven het e din ook in Oosterse landen woond.

Hai begon te schrieven om, en nou loat ik homzulf even aan t woord: “De optimoale verwoordboarhaid van t gehaimzinnege bestoan noa te streven, woarbie t mie nog meer om de schoonhaid, de vörm of de inhold, om de betaikenis gaait.” Mit aander woorden, hai was op zuik noar de zin van t bestoan en hou of je dat t beste opschrieven kinnen. Hier sprekt n bult onzekerhaid oet. t Klinkt inderdoad slim stoer, mor Haarm Diek was din ook geleerde man, dij mit zien schrieverij mensen aan t denken zetten wol. Denk mor even aan t verhoaltje woar ik mit begonnen bin. Wat veur bouken der ook schreven worden, Biebel blift de belangriekste bouk.
Haarm Diek schreef in n mooi Stad-Grunnegers. Dat zai je nait zoveul. In Stad proaten veul lu ja Nederlands. Derk Jan Plenter het ook n bult in t Nederlands schreven onder de noam Ubbo-Derk Hakholt.
Ik wil nou stoppen mit lichtvouteger gedichtje, dat dizze biezundere schriever/dichter aan mie opdroagen het:

STRIED IN VERKAIZENSTIED

veur Henri W.
t Sprekt, ook gunt in Daierstad
hebben ze Roadsverkaizen had.
Der was n sjène kandidoaten,
dij bekjevochten as avvekoaten.
Sosioalen en Cedeoanen
stonnen mekoar tegenover as hoanen
(hoanen maggen geern over kraaien,
moar ze loaten zug nait licht aaien).

n Tjucht braid-denkende Liberoalen
wollen ze oet mekander hoalen,
moar t mishottjede: nait te kloaren
as Gruin-Linksen gain vree bewoaren.

Dou kwam Nansie Koakelhenne,
wer deur dij roezie-èlenne glenne
en ze schraivde van: ‘Nou is t doan!’
Elk is dou noar zien hok tou goan.

Op 4 augustus 2005 is Jan Derk Plenter oet tied komen.

Annie is gek mit daaier. As ze n peerdje in t gruinlaand lopen zugt, mout ze aaltied even bie de wringe stoan blieven om t daaier over de snoede te strieken en sikken en schoapen mouten even aan heur handen snuvveln as ze veurbie komt. Bie heur in huus is t net daaierntoene. Ze het vaar cavia’s dij veur de gezelleghaid elk n kniene as hokgenoot hebben en in toene het Henderk heur n grode volière baauwd, woar wel twinteg knarries, perkietjes en aander vogels in touholden.
Henderk zegt wel ais zo uut maalvretenhaid: ‘Annie is traauwd mit heur daaier. Ik bin der gewoon bie tou.’ Henderk het n hok vol hounder en dij het e din ook allenneg mor veur d’aaier. Zo gaauw as t aaierleggen minder wordt, moakt e d’hounder aan zied en din eten hai en Annie doagenlaank houndersoep. t Vremde doaraan is, dat Annie dat niks verschelen kin. Hounder het ze, wonderliek genog, niks mit op. Woar ze wel slim wies mit is, dat binnen Mauchie, heur kadde, en Snuvvel, heur hond. Snuvvel is van n biezunder ras. Aiglieks is t hail gain ras, omreden in Snuvvel komen de rassen bie mekoar, zo as Henderk voak zegd. ‘Zo mos t ook bie de mensen wezen,’ maint e.
Tussen Snuvvel en Mauchie wil t nait aal te best bottern. Mauchie is n kadde mit n hail aigen zin. Op schoot zitten, zo as Annie dat geern wil, is der nait bie. Mauchie holdt haildal nait van knuvveln en aanhoalen.

Mauchie gaait laiver heur aigen gang. Zo nou en din vangt ze n dikke moes. Dat is Annie braid noar t zin. Van moezen mout ze niks hebben, zolaank ze nait wit binnen en in n stopvlèzze zitten. t Komt ook wel veur dat Mauchie n vogeltje vangt. Din is Annie duvels, omreden zai het medelieden mit dat vogeltje. Vogeltjes, doar mout Mauchie òfblieven. Dij heuren in de noatuur. ‘Stoute poes,’ scheldt ze din op Mauchie, ‘wil jij die vogeltjes wel mit vree laten!’ Joa, Annie prat Hollands tegen de kadde.
Henderk laagt doar voak wat om. ‘En dij moezen din?’ vragt e wel ais.
‘Moezen heb je last van. Dij binnen schoadelk,’ verweert Annie zuk din en van dat verschil is ze nait òf te proaten. Elkenaine ontgaait de logikoa van dizze redeneren. Daaier binnen toch aalmoal levende wezens en Ons Laimeneer het toch nait maind dat ter onderschaaid wezen mout? Mor Annie het zo heur aigen ideeën. Rötten, moezen, kikkers en spinnen binnen griezels. Doar mout ze niks van hebben. Dij vindt ze vies. Hounder, koien en zwienen binnen veur t opeten. Doar het ze haildal gain muite mit. Haren ze mor aander baaisten worden mouten. Mor van heur ‘laive’ daaiertjes, doar mout elkenaine òfblieven. En bie dij laive daaiertjes doar heuren ook Snuvvel en Mauchie en de vogeltjes in toene.
Annie mout d’haile doagen goud in de goaten holden of Snuvvel en Mauchie nait mit heur baaident allenneg in koamer binnen, omreden ze din votdoalek roezie moaken en der van Annie heur schiere huusholdentje niks overblift. Annie staait d’haile doagen as n soort VN-soldoat tussen dij baaide vechtersboazen. Mor soms kin ze n gevecht nait veurkomen en din het ze d’haile oavend waark om heur koamer weer te ontdoun van honde- en kaddehoaren, dij overaal hèn- en opstoven binnen.

En nou is Snuvvel zaik worden. Hai ligt al n dag of wat in zien n mand en hai wil niks eten. Zulfs de lekkere dingen, dij Annie spesioal veur hom kloarmoakt, let e liggen. Iederbod as ze mor even tied het, boekt ze zuk om Snuvvel over zien kop te strieken en om te vuilen of zien neuze, dij dreuge en haard aanvuilt, al weer n beetje nat wordt. Mauchie zugt dat vranterg aan. Zai het gain belang bie over de kop strieken, mor aal dij aandacht dij Snuvvel krigt, staait heur ook nait aan. Mauchie is stinkend jeloers op Snuvvel. Mor Annie zörgt wel, dat de kadde nait in de beurte van heur zaike laiverd komen kin. Mauchie mout in d’schure blieven en dat staait heur haildal nait aan. Snuvvel blift mor zaik.
‘Ik zol der mor ais mit noar de daaiernarts goan,’ stelt Henderk veur. ‘Je mouten zo’n daaier nait onneudeg lieden loaten. De vijarts kin hom beter n spoitje geven.’
‘Hou gek bist doe din wel,’ snaauwt Annie, ‘Snuvvel ofspoiten loaten? Ik loat die nog laiver ofspoiten.’ En ze strikt d’hond over zien hangende kop. Mor op t leste wait ze ook gain aander oplözzen, din dat ze mit t zaike hondje noar dokter gaait. In n olle bosschoppenmadde nemt ze hom mit. In de wachtkoamer mout ze n ketaaiertje wachten en ondertussen gieren de zenen heur deur d’haals. Wat zel dij dokter van Snuvvel zeggen? Dij zegt, dat Snuvvel d’ingewanden van streek het. Hai is zo te reken haardlieveg. Ze krigt n deuske piltjes en dij mout Snuvveltje innemen. Annie mout mor bekieken hou of ze dat dut. t Beste kin t woarschienlek mit n beetje melk of wotter.
t Is al duuster as Annie noa t konsult weer op huus aangaait. Snuvvel zit rusteg in de madde. Ze is al sikkom in huus. Wat heurt ze doar veur n geritsel in de stroeken? Lopt doar aine? Och, ze zel zuk t wel verbeelden. Mor din heurt ze t geluud weer. Inains springt ter wat tegen heur op en kraabt heur over de bainen. Van schrik en piene let ze de tazze mit Snuvvel derin valen. Dij kropt ter, zo zaik as e is, uut. En din is t net n weerlochtslag. Ook hai wordt grepen deur d’aanvaalder. Hai kin zuk nait ains verweren. En din zugt Annie dat t Mauchie is dij boven op Snuvvel zit en mit zien schaarpe noagels in hom omhaauwt. Annie gript de kadde in zien nekvel en schudt hom wild hin en weer. ‘Wat wolst doe, rötkadde? Duurst wel om zo’n zaike hond aan te valen?’ Ze smit Mauchie mit n grode boge in de stroeken en krigt d’aarme Snuvvel op d’aarm. ‘Kom maar mien jong, hur,’ troost ze t hondje, ‘die mizzelke Mauchie krijgen wij nog wel. Hij heeft mijn hele broek verreten.’ In huus vertelt ze t aan Henderk.
‘Dij kadde mout vot,’ stelt dij vaste, ‘dij is ja n gevoar. Dammee vlocht e ook nog vremde mensen en kinder aan. Dat kin nait hur.’
Mor doar wil Annie niks van heuren. Heur Mauchie blift bie heur. Ze zel wel oppazen, dat e nait weer zo’n schrolle krigt.
As Mauchie soavends weer opdokt, staait zien schuddeltje melk al kloar. Doarnoa sprekt Annie de kadde bestravvend tou: ‘Zul je dat nooit weer doen?’ Mauchie kikt heur guteg aan en knippert mit d’ogen tegen heur.
‘Hai het t goud begrepen,’ maint Annie. Henderk hoalt de scholders op. Je mouten Annie nou ainmoal nait aan heur daaier komen.

n Man dij n specioale ploatse innemt in de Gruneger schrieverij is Willem Faber, veur intimi Wim. Hai is de zeun van kunstschilder Johan Faber, dij lid was van de Grunneger kunstenoarskring De Ploeg. Willem Faber wer in 1927 in Zutphen geboren, mor zien olders wazzen van oorsprong Grunnegers. Vanòf 1951 was e waarkzoam as architect en as zodoaneg restaureerde hai n aantal Grunneger kerken.

Mor zien belangstellen was veul braider as de baauwkunde. En zo dee e ook aan streektoal. Willem haar n beetje n zwaarversnoatuur. As twinteger fietsde en liftde hai deur hail Europa en loater baauwde hai zuk n Grunneger zeetjaalk dij e zulf ontworpen haar. Mit dij tjaalk ging e der op uut. Kerken haren zien specioale belangstellen en zo schreef e n bundeltje: Kerk op riem, oet 1993. n Sonnet doaroet is n beschrieven van de kerk van Sapmeer:

Volgens regels van de Nij Gotiek vluit t verwulf over ien bogen. Doartuzzen t kleurde glas rij en riek, ien licht en donker, ien n pogen om zun te noadern – aibels briek. n Groalende weldoad veur joen ogen.

Haailgen stoan hoog boven joe ien t roam. Deur n vloud van kleur en lien ronnom, is t krekt of ie midden maank heur stoan.
Merioa ien heur blaauwe klaid winkt: “Kom, Loat ons alen soamen wieder goan bie laans t pad deur t flonkernd Haailegdom.”

As zun speult mit grisaille en glas is t as of t Haaileg Wonner guster was.

Vanòf 1965 schreef Faber veur de tounmoalege RONO (tegenwoordeg RTV Noord) heurspeulen, laidjes, gedichten en verhoalen in de Grunneger streektoal, dij n belangrieke laaidroad deur zien leven worden was. Even n stokje Willen Faber-tekst. t Is oet zien boukje Berend Boksemrek, belevenizzen van n koopmaantje dij langs deuren gaait mit zien negootsie:

POTERS
t Is n gezicht van Bavvelt mit t roege noar boeten.
Dat zegt men wel ais as t der mor maal oetzigt. En zo docht Maans Bolhoes dit veurjoar ook over zien toentje.
Nou mout ie waiten, dat Maans en toentjederij, dat is ain. En zo gaauw t weer deu weer is, kin je Maans Bolhoes deur t dörp schoeven zain, reeuw over scholder, ien richten van zien lapke grond op kaant van wier. Der is din ook gain toen ien Bavvelt, dij der zo goud biestaait as Maans zienent. Behaalve dit joar din.
Maans haar n stuk of wat kistjes mooie ronde poterkes kocht en dij netjes op rieg ien grond vlijd, krekt zo as t heurde. Mor aal wat der boven kwam, allinneg mor roet en ombaalgen en gain spierke eerabbelloof. Nou was t ook weer nait zo, dat t roet op Maans zien toen ain laar was. Nee, doar zörgde Bolhoes wel veur. Elk spierke dat der nait heurde wer rud. Mor t gruin dat der ainks aal boven stoan mouten haar, kwam nait.
Dou ien toenen van noabers t loof aal n dikke vout boven grond ston, zat Maans nog mit n lege akker. En dat zat hom goud dwaars, dat kin je begriepen.
Dou ik weer ais ien Bavvelt was om mien snipsnapsnoaren aan de man te bringen, schoot Maans mie aan.
“Berend,” zee e, “doe komst overaal, doe heurst en waist n bult, kinst doe mie ook helpen?”

t Kwam hier op deel, dat aine de pooteerappels der bie nacht en ontied weer oethoald haar om Maans te nittjern.
In de vrouge joaren tachteg was Faber lid van de kemizzie dij opdracht haar de Grunneger spèllen vast te stellen. Doar is nait zoveul van terechte komen, want de kemizzieleden konden t nait recht ains worden. Faber het in zien schrieverij perbaaierd zoveul meugelk olle Grunneger woorden vast te leggen. Hai haar as veurbeeld doarveur n taimke: ‘As ale lu, dij t muilek hebben mit heur muilekheden t nou ais stoer haren mit heur swoaregheden.’ ‘Muilek’ von Wim mor niks. t Goie woord was ‘stoer’. Willem Faber het n hail zet bestuurlek aktief west in de Stichten t Grunneger Bouk en de Stichten Grunneger Toal. Ook was e mitwaarker aan de redaksie van t streektoalblad Toal & Taiken. Hai ston aan de waige van t dansfeest Op Roakeldais en was betrokken bie volksdaansgroep De Grunneger Daansers oet Zandeweer. De bekendste bouken dij Wim Faber schreven het, binnen: Maank Spouken en Spenelmboardjes, De nijmoodse Jonker van Allershaim, t kinder-ploatjesbouk Jochem Oap en, wat ik al nuimd heb, Berend Boksemrek. Ook kwam in 1989 n bouk uut mit zien verzoamelde Suntermeertenlaidjes. Doarin stoan noast de Grunneger laidjes o.a. ook verskes uut Oost-Vraisland, West-Vraisland (Noord Holland), Gelderland, Overiessel, Limbörg, Vloandern en zulfs in Frankriek en Zwitserland. Verder binnen der in aigen beheer nog n bult gedichtenbundels van hom verschenen, dij e allemoal illustreerd het mit prachtege linosneden.
Wim Faber kreeg in 1989 veur zien verdainsten veur de Grunneger cultuur de K. ter Laanpries.