Ol moeke zat allain in heur stoul veur t glas, Docht aan vervlogen tieden, dou ze nog veul jonger was. Dou heur goie man nog leefde, dij heur op handen druig, Dij heur gaf mit bliede haarte, as zai om t ain of aander vruig. Sunds ze hom noar t kerkhof broch’den, was de zunne onder goan. Ze docht aan hom ale doagen, mor ze bleef der allain veur stoan. Kinder luiten moeke zitten en kommen zo nou en din ais aan, Ze hebben nou zulf heur aigen en hoalen moeke waaineg aan. Bienoa, bleek heur, waren ze vergeten wat ik aalmoal veur ze dee, Mor wat dou je der aan, elk het nou zien aigen stee. Dou zai doar zo zat miemern, wuir deur zachtjes open doan. Ze zag n handje vol mit bloumen; t jongste klaainkind veur heur stoan. ‘Opoe,’ zegt de klaaine schuchter, ‘hier binnen bloumen van ons veur jou. Bin mor gaauw noar binnen goan, pabbe komt ook noar die tou. Moekes kriegen toch aalmoal bloumen, want t is toch Moederdag. Ik ben wel zo bliede dat ik ze opoe brengen mag.’ Over opoe’s old gezicht glidt n glans van heerlekhaid Troanen schaiten heur in d’ogen en zegt vol dankboarhaid: ‘Nou dat vin ik mooi van pabbe dat hai opoe nait verget, Dat hai veur zien olle moeke toch nog wat over het.’ Opoe drukt de klaaine peuter dolgelukkeg aan heur haart. Denkt nait meer aan olle tieden en vergeet heur leed en smaart. Heur zeun komt stil de keuken binnen en is gelokkeg en tevree, As hai zugt wat n groot plezaaier hai zien moeke dee. Opoe kiekt mit stroalende ogen noar dat mooie boeket, Dij ze mit trillende handen in een voas met wotter zet. ‘Jong wat binnen dat mooie bloumen,’ zegt ze stille, omreden ze t haardop nait kin, ‘Dit boske bloumen met aal dij kleuren vertellen mie dat ik nog aaid din moeke bin.’
Instuurd deur Trijnko Pelgrim. In maai 1995 kreeg hai dit gedicht van vraauw Koster-Oolders, doudestieds mit 99 joar d’oldste bewoonster van t bejoardenhoes woar hai direkteur van was.
In t noorden van India is de Himalaya weer te zain. Deur de Corona staait alles stil en is de lucht weer schoon. Veur veul mìnsen is dat n hail nije ervoaren. Zo zitten der aan de “lock down” ook nog positieve kaanten. De netuur reageert op slag as wie ons der even nait mit bemuien. In Venetië zwemmen weer vissen in de kenoalen, in Paries lopen wilde zwienen op stroat, in t Krügerpark liggen de laiwen op de weg. t Kin dus ook aans! Boeten onze megastallen veur mìnsen bestaait ook nog n aandere wereld. Wie zain dij nait meer. k Hoop mor dat de Corona ons leert wat echt belangriek is. Den kinnen wie ook ‘de Himalaya zain’.
Vrouger haarn wie Tumtum. En wie kochten dat toun an Oosterweg op 46 in Boetn Oosterpoorde.. Een winkel met aalmoal slik en koukies, ongeleufeliek veul.
Winkel was van C. van Weert een sukerbakker en sukkeloademoaker, kwam oet Drunen. ‘k Heb hom nait kent wel de doames dai in de winkel stonnen. Mevrouw van der Berg en Mejuffrouw van Weert. Ain van de doames was duudeliek de boas, de aander waarkneemster, meer ‘n slooffie. Wer soms gewoon winkel oet stuurd. Mor goud slik was der nait minder om. Loater is dizze winkel dichtgoan. Van Weert haar an ‘t Winschoterdaip een febriek, nou zo heul groot wast ook nait, dail van boerderij op binneploatse onder poorde deur. Ben der voak west bie zien zeun André. Konnen altied jongens bruukn veur het moaken van Stroopsoldoatjes. Mozzen wie honderden pieltjes moaken. Dat konnen wie wel ja, veur pieltjesschuiten met plastic buis ja. Bie van Weert mozzen wie ze van vetvrij pepier moaken. Werren allemoal rechtop in goas zet en André Van weert goot ze dan vol met ingekookte stroop. As ze ofkoeld waarn haar je haarde stroopsoldoatjes, ook heerliek man. Kon je tiedn op sabbelen ja.
Je mag het nait meer zeggen mor door wern ook Negerzoenen moakt. Wie zetten dan aalmoal ijscobekertjes (van dai ijsbiskwie bekertjes) op rijen neer, Andre ging der dan bie langs en spoot der schoem in. As ze ofkoeld waarn, mozzen we ze bie ’t bekertje pakken en op kop in dunne sukkeloa deupen, evm oet loatn lekken. Negerzoenen mag je nait meer zegn. Mor noam kwam van as je door van at haar je de lippen vol sukkeloa, as je dan aine smok gaf, zag je ofdruk netuurliek. Dat mag ja nait meer, niks blieft het zulfde.
André het joarn nog winkels had an Meeuwerderweg en Naie Ebbingestroat. Loater ston e met maarktkroam op Grode Maarkt onder bie ’t Stadhoes slik en koukies te verkopen. Loater verkochte broodjes en Pizza’s. Kroam stad der nog, nou is zoak van Kiel.
Tum Tum Klaine snoupies, torentjes gummetjes (van gelatine), haard sukerwaark, klaine pepermuntjes en sukkeloadeflikjes met musketbaalletgies der op. Die waarn zo bie zo voor de kinder, want aine dai kunstgebit haar kreeg ze er steevast der onder. Elk mog altied der oet hoaln wat ze lekker vonnen, schitterend. Dat was gloepens lekker man, elk zocht zien lekkerste stukkies der oet. , en der was altied zo veul van, mor as puut leeg was wast oflopen, doan.
De lekkersten waarn klaine schoempies in vorm van taps toelopende torentjes met in het bovenste dail van suikerwaark, met binnenin zat sap, Rojo, och man wat lekker. Tumtum is der nog wel, mor dai met Rojo bennen der nait meer bie. Mien pa zee altied: “Zuurtjeswoater.” Mor ik miz ze.
Mor hoe komen ze nou aan de noam Tum Tum? Dat komt oet t Engels, is deur kinderen in ain reduplicatievorm (een riemvörm) gevm van ’t Engelse woord tummy (moag), Tum Tum.
Men zegt dat de firma Lemco in Rötterdam de bedenker van dit slikgoudwas. Lemco (haitte vrouger eerst Lemm & Co) te Rötterdam. Oprichter was Theodorus Lemm, kwam oet Duutsland en mot in 1920 ontstoan wezen.
Tum Tum is nog alledoagn te koop, in elks geval in ’s Hertogen Bosch woor ain slikwinkel is dai het verkoopt, en nog veul aandere olle slikoorten oet Opoes tied. Noam van zoak is: “Tum Tum” Hou kent aans he.
Enkeld wat stroatverkeer en vogelgetwitter. Kroug dicht, winkel op slöt, kappers thuus. Proek op kop as in hippietied: ‘Aal joen wiet is lof.’ Wat staait Grunnegers te doun? Fo-rummikubben en puzzeln wat ons paast. Tillevisie is ook van de kook en repetaaiert doags mit olle kookprogrammoa’s … mor Hollaand is uutbakt. Kopschraberij: ‘Mien vekaansie din?’ Nee! Gain raais bouken, mor bouken lezen. Boven Stad doun ze loze lockdown, BarBe-IQ. Antiproestproof- snuvverdslabbetjes veurknuppen en denktankje opporren. Bie de Keuningsleegte goan ze kennis koken in de grode Harssenspan.
‘Kin dokter wel kommen, k vuil mie slim lebait. k Bin poesteg en koorzeg. Zol t corona wezen?’ ‘De dokter komt straks bij u met Pasja, mevrouw De Wit.’ Dokter blift in de koamerdeure stoan. ‘Bin je wies mit honden, vraauw De Wit?’ ‘Joawel, wat den?’ ‘Den komt Pasja joe onderzuiken. As ze blaft, is t corona.’ Pasja snuvvelt en snoft, blaft nait en lopt kwispelnd weer op dokter tou. ‘Goed zo, Pasja! Niks biezunders, vraauw De Wit, bloots n griepje. Neem joe mor n poar aspirientjes.’ ‘Bedankt hor, dokter.’ ‘Bedank Pasja mor. Beterschap!’
’Honden kunnen coronavirus mogelijk ruiken’ (Telegraaf.nl 17-04-2020) https://www.telegraaf.nl/ nieuws/991543058/honden-kunnen-coronavirus-mogelijk-ruiken
Jaantje koopt aal drij doagen n nij hallozie bie Action, ook al kin zai ains gain klokkieken. Ollen smiet zai ien voelensbak. Femilie vient t goud. Beter as sigeretten kopen. ‘Mooi hè?’ kraait Jaantje as zai nijste aankoop zain let. Mor nou is der keronoa-meleur en Jaantje mout binnen blieven. Heur klokje dut t al weer nait. Zai jankt ter over. Verzörgster kriegt olske kaalm. ‘Jaantje, doe kins nou ja mooi spoaren veur n echt golden hallozie. Is toch veul mooier as dij blindlappen.’ Votdoadelk is Jaantje aan spoaren goan, hoopt zulfs dat keronoa nog n zetje blieft.
k Bin slim wies mit mien handen. Nait onbelangriek veur mien affeer. Ruggen en nekken heb k onder handen had. Noast wrieven en kniepen was k geern kreatief. Deur taiken en vaarven, gaf k mien leven kleur. Leste joaren is t schrieven der bie komen. t Moakt mien kop leeg. n Stevege haand geven is ook belangriek. Voak kin je aarns n handje helpen. Of tillefoon pakken en n proatje moaken. Toch mout dat nait oet de haand lopen. n Haand vaastholden geft troost. Klaainkinder griepen steevast mien haand vaast. t Geft n waarm gevuil en veul vertraauw.
Minshaid wordt ien rap tempo evacueerd deur de wereldvremden. Heur bosschop is der ain van vrede en leven op n nije planeet, mor aan heur oetdrukken vaalt niks òf te lezen. Veur mie stapt mien vriendin noar veuren, hoopvol over dizze nije kaanzen. Ik ken mor naauw leuven wat heur overkomt: mit ain bewegen verschruien dij wereldvremden heur tot op leste vezel. Din trapt mien lutjewicht mie tiedens n sloapstoep wakker. Oversnoevers zeggen dat je kiender verbaiden mouten bie joe ien t nust te kroepen, mor zai het mie red van mien Apocalyps.
Jurrie, n boerenzeun van dattien joar zit aan keukentoavel zien hoeswaark te moaken. Zien pa en moe- ke zitten wat te keuveln. ‘Hai, hai, dat was wat mit dij verbaauwerij, nait wicht? Wat n keboal, stof en gerommel. Wie kinnen nou gelokkeg weer n bietje tot onszulf komen,’ zegt pa. Jurrie veert op en lopt noar zien pabbe, dij zowat gestrekt in zien loie stoule ligt. Hai gaait op braide leunen zitten en fliemstriekend aait hai hom deur zien spoarzoame grieze hoar. ‘Oh, moeke kiek ains,’ zegt pa laggend: ‘Ter mout eer wat gebeuren hur. Doe kinst t ook zo wel zeggen, hur, mien jong.’ Jurrie gript zien kaans. ‘Hou zit dat mit mien hondje pa? Wie zollen toch in t asiel kieken goan noar n jenteg woaks hondje, as verbaauwen achter rogge was?’ ‘Oh moeke, zeg doe ook es wat,’ zegt pa. ‘Jong het geliek,‘ zegt ze: ’t Is nou wel de tied, zo tegen kerstdoagen aan. Veur zo n daaiertje is t ja ook veul mooier en waarmer bie ons hier in hoes as in zo’n kolde betonhok doar. Zai zellen t doar wel goud van eten en drinken hebben hur, moar t is hier ja veul gezelleger, stel ik mie zo veur. Loaten wie mörgen doadelk kieken goan of ze wat veur ons hebben.’ Jurrie rondedanst deur koamer. Hai is ja ket oet.
‘Joa, doar zuiken ie ter net nou ook ain oet! Dit is n sodemietertje, hur. Zai is t eerst bie etensbak en lopt t mooist aan raimpke, as kinder mit heur lopen goan deur t dörp. Ie hebben hail veul roemte om boerenploats tou, zeggen ie. Nou dat is ja net wat veur heur. En din ook nog zunder raimke. Geweldeg! Eerlekhaid gebudt mie juust wel te zeggen, dat ie nait roar opkieken mouten as ze ains wat bragelg thoes komt noa zo n lösbandege spanzaaierij. Zai is noamelk ain van kinder ains n moal ontkomen en oh, oh, wat zag ze ter toun oet. Ha, ha, ha! Mor zai is bloudse eerliek. Zai zel noeit en te nimmer ook mor ain bieten of zo. Hè, laiverdje?’ Vraauw aait d’hond even stief over kop . Knor, knor. ‘Beste lu, ik maark dat ie t hondje wel groag opnemen willen, mor ter is nog ain ding dat ik joe vertellen mout. Wie binnen ter noamelk achter komen, dat t daaiertje in verwachten is. Vroag mie asjeblieft nait van hou of wat, want ter is bie d’aannoame gain woord over sproken mit de lu dij heur hier binnen brocht hebben.’ ‘Dat is nait aarg moeke, hè?’ Jurrie kikt zien moeke wat baangeg aan. ‘Och’, zegt dij; ‘doar komen wie ook wel weer over hèn, ducht mie zo. Wie as boeren huiven doar doch nait veur vot te lopen? t Zol mie ook wat wezen.’ Nou. Dat is koop en slag. Dikke mik! Jurrie springt letterliek n gat in locht. ‘Rieden joe mor veuroet hur’, zegt hai as ze boeten binnen. Hai holdt t hondje stief aan t raimke. ‘Ik loop wel noar hoes, hur. Kin t wiefke alvaast n bietje aan mie winnen. Je zain mie vanzulf verschienen’. Hai naait ter tussenoet en t hondje lopt maaldaarten mit hom mit.
Kerstoavend: t Is bitter kold boeten. n Strakke snij-jacht blast deur ale glieven en goaten van boerenploats. Landerijen en wegen rondom d’aiwenolde ploats binnen onbegoanboar vanwege bulten stoefsnij. Sloten, binnen onherkenboar dichtwaaid. Bomen rondom t hoes kroaken en òf en tou heuren ze gerammel op dak van òfbroken takken. ‘Noodweer,’ zegt pa. ‘Bliede dat wie binnen binnen.’ Noar boeten tou vaalt ter golden licht deur de roamen en hecht zuk vaast aan t opwaaide snij. Open heerd braandt. Blaauw-gelege vlamkes en sprankelnde steerntjes dansen sputternd over smeulende aikenholten blokken. In houk van stoatege koamer staait n reuzen kerstboom. Elektrieke keerskes verspraaiden heur feeëriek licht. Wat n ogenschienleke gemoudeghaid, mor niks is minder woar. Vanwege t geroas boeten drukt pa tillefoonhoorn stief tegen zien oor. ‘Joa mor dokter, lustern ie nou ains, wie binnen doch nait seupel mit mekoar? Ik bin toch boer? Wie waiten echt wel of n daaier zwanger is of nait, hur … Joa, dat dut ze … joa … joa…..nee, nog nait…oh, doar mouten wie ja even opletten…joa, dat is goud … nou, as ie dat zeggen. Joa, de haile dag is ze al bezeg..nee, netuurlek begriep ik dat ie nou nait bie ons komen kinnen. Joa man, ter is gain weg te zain…Nou dokter, ik wait genog hur. Mooi dat we joe op dizze kerstoavend bellen maggen, as zuk ter weer wat biezunders veurdut. Meschain zain wie joe mörgen wel as t boeten weer wat opknapt is. Nou, prettege oavend wieder, dokter.’ Hai legt hoorn mit n bezörgd gezicht dele. Jurrie bukt zuk over Broene (zo hebben ze t hondje nuimd vanwege t mooi laange broene hoar), dij ligt te poesten onder toavel. Hai wait nait of hai bliede of baang wezen mout. ‘As Broene pupkes krigt, mag ik ter wel ain van holden, pa hè?’ ‘Joa, mien jong’zegt pa. ‘Nou nait te haard van stoapel lopen hur. Loaten wie eerst mor ains zörgen dat t aarme daaier oet heur lieden komt.’
n Poar uur loater: d’antieke stoande klok bonkt twij uur in d’onstumege kerstnacht. Snijstörm roast nog even haard over t Grunnegerlaand. In koamer roazen zenen msschain wel net zo haard. ‘Doar komt e, doar komt e!’ Drij poar ogen praimen zuk vaast aan t klaaine klefnadde kopke, dat vertwieveld zien best dut om aan de klemmende omgeven te ontkomen. Plop, doar ligt t hoopke glidderge kripsie, omgeven deur hakkemak en nikkenak glibberge toustanden, op t zaachte badloaken. Groeterge moekehond komt mit marreln omhoog en ontfaarmt zuk over t nietege, piepende, mor o zo kregel bultje levend wezen. ‘Hé, kiek nou toch ains: doar komt ter nog net zo aine,‘ ropt Jurrie.. ‘Prachteg ja!’ Jurrie zien moeke is boerin genog om nait van streek te roaken en helpt t daaier mit oproemen. Mit gloepnd schone handdouken worden t moekertje en baaide pupkes grondeg dreugd en schoon wreven. Broene klandert heur kroost tot ze glaanzen as ekkeltjes. Klaaintjes binnen aarg vereg en schommeln al noar raand van hondemand. Jurrie ligt laankoet op grond en kin zien ogen nait geleuven. ‘Kiek nou toch ains moeke, wat n prachtege hondjes of dat binnen nou ze wat opdreugen. Ze binnen baaident pikswaart en t binnen jonkjes. Holden wie baaident, moeke? Wie hebben ja plek genog hier op ploats.’ ‘Loop nou nait zo haard van stoapel, mien jong,’zegt pa. ‘Loat ze nou eerst mor ains wat gezond en vereg groot worden., din kinnen we wel ains weer kieken.’ Jurrie.kin zien gelok nait op. ’t Is ja net as in de Biebel, mor din nait ons in staal, mor lekker hier bie ons veur kaggel. Ons Broene het hier ook heur vaaileg hoes en is ja nait schonzelnd oet de woestijn hier overtou komen.’ t Blift bie twij van dij krudoorntjes. Pas om n uur of vief smörgens duren ze op bère goan. Zai binnen almoal bobberd op mor tevreden. Veurdat ze op bère goan, stoan ze nog even mit zien drijen rondom d’hondemand. t Is n aandounlek schaauwspul. Moekehond ligt opkruld gelokzoaleg te doezeln en klaaine routerds liggen roggelings tegen heur waarme lief. Voldoan, want zai binnen deur Jurrie zien moeke al n poar moal aan de spannen titjes legd. Zai hebben zuk lekker voltankt. t Smakde ter over. Heur klaaine bekjes en neuskes onder de melk. ‘Waiten joe wat ik nou t aldermooiste en hail biezunder vin aan dizze pupkes?’, zegt moeke. ‘Nou?’ zegt pa. ‘Dij vaaier prachtege widde voutjes! En, oh wonder; bie baaident persies geliek. Hou is t doch meugelk hè? Dat heb ik nog noeit eerder zain. Doe wél, pabbe?’ Moeke kikt pa aan. ‘Joa,’ zegt dij, ‘meschain het t reutje ter wel zo oetzain en hebben ze t doarvandoan overaarfd. Jammer, mor doar komen wie netuurlek noeit achter.’ t Moekehondje kikt laif omhoog. Zai is dudelk bliede mit zoveul belangstellen. ‘Zai wait t ja wel,’zegt pa. ‘Kon ze mor proaten.’ Hai lopt noar grode linnen kaast en komt terogge mit n rond kopern ploatje. ‘Zol dit oplözzen wezen van t roadsel? Boris! Je geven n teefke toch gain jongesnoam? Boris! Doch hing dit ploatje aan Broene heur haalsbaand.’ Piep, piep. ‘Joa, stil mor hur’, zegt pa laggerg, wie goan al op bère hur, laiverdje.’ ‘Joa, laiverds, dit was inderdoad n hail biezundere, mor toupazende kerstnacht,’ zegt pa. Ondertied dut hai lichtjes van kerstboom oet. Open heerd smeult nog wat noa. Koamer is doardeur romantisch zaacht rood verlicht. t Is boeten gloepende kold. n Iezege wind boldert nog aal om boerenploats en rammelt aan deuren en vinsters. Broene beslikt vol laifde nog even heur jonkies. Piep, piep, klinkt t hail zaacht, mor voldoan noast heur.
n Prachteg laidje van Alex Vissering en veur mie n hint om te kommen tot t schrieven van dit verhoaltje over Westerwolde (twijde punt op de nuigen van Erika om mit te doun aan de Grun- neger Schriefwedstried). As je nou mainen, dat k votdoadelk wel wat wos over dizze nije gemainte … mooi nait! Joa, Westerwolde was veur mie nog aal Ter Oapel en Zèlng. Al n moal of wat bin k begonnen, mor t lukde nait. Verdold, twievel over mien geestelke gesteldhaid sloug tou! Vergetereg? Alzheimer? Kon ja nait! Noa d’operoatie aan mien ogen zee de arts: ‘Als u alzheimer krijgt, zal dat op zeer late leeftijd zijn. Op de foto zien we maar een paar kleine witte vlekjes.’ k Was as n kwoajong zo blied! Nou dus toch even in twievel …
Mor dou kwam Alex op Noord: Wandeln in Westerwolde. En hai zong vannijs dat mooie verske. En der kwam licht in de duusternis! Westerwolle is ja ook Wedde, Vlagtwedde, Bourtange, enz. Dij mooie bus/ boottocht mit Pieter Dekker op de Oa en t Boelo Tiedenskenoal! ‘Het is net de Mississippi in het klein’, volgens n Westerling. Oh, wat mooi! En tussen t vertellen deur zong Alex dat laidje: Westerwolle. Joa, noast wandeln kin je der ook laange tochten fietsen en bootjevoaren. Opains zag k mie dou zulf trogge in de joaren viefteg. Bootjevoaren en zwemmen bie Speulman in Wedderveer. En daansen bie Jack Smit en Jan en Derkje Beijering. Werelds, aal dij topartiesten dij t Grunnegerlaand opfleurden! Drij generoatsies laank was t veur ons en ons noazoaten ain grode belevenis. Opa van Scheemde noar Vlagtwedde op fietse, de noazoaten wuiren hoald mit d’auto. En aait te vroug! ‘Nog even pap? t Gaait nog zo mooi!’ En of t aal zo wezen mout: veurege weke heb k, noa t lezen van n kraande-artikel, kontakt had mit Eppo van Koldam oet Haren. Hai haar joarenlaank waarkt aan de herkomst van zien veurollen, woar as mien schoonmoeke tou heurt. Doaroet bliekt, dat dij oet Coldam (Dld) en Bennewolle kommen! Òflopen joar gingen wie voak noar Leta veur roggebrood en in d’loop n kopke leut hoalen bie ons klaaindochter Marjolein, dij sunt n joar, soam mit Robert, inwoonster van Bennewolle is! t Cirkeltje is nou weer rond. Tied om op te sturen, dus. Erika en heur mitwaarkers hebben waark zat mit aal dij lezerij en correcties. De vief seteltjes dij k nog in gedachten heb, kommen loater wel!
Ik ving wat op vanmörn, t ging over de preek, d’ain zee tegen d’aander; t was weer zo cliché, dou zee d’aander tegen d’ain bidstoe nog wel es den veur onze dominee, nou nee, allaang nait meer, dou waren ze stil en ben ik votvlogen, ik zag nog net dij doef doar boven.
Ditmoal wil ik t ais hemmen over ontwikkelns in de toal. Kinst wel uut Grunnen weggoan, moar Grunnen gaait nooit meer uut die weg. Houveul langer of ik buten de pervinzie woon, houveul meer of ik dat voul. En ook al binnen de waitenschoppers t nog nait ains over t antwoord op de vroag of Grunnegers n apaart volk vörmen, aans bin we wél. Wie hemmen n aigen cultuur. En te minnent zo belangriek: wie hemmen de Grunneger toal as n apaarte streektoal binnen t Nedersaksisch. Ik bin groots op dij toal en doarom moak ik mie der ook wel n beetje zörge over.
De loatste generoaties Grunnegers doun al nait veul meer mit t Grunnegs. En de jongste generoatie proat Nederlands. Volgens de onderwieswet mag der op grondschoulen les in t Nedersaksisch en dus ook in t Grunnegs geven worden. Moar dit gebeurt nog nait structureel. In t onderwies binnen der hail veul lesgevenden dij mainen dat t dialect n negatieve invloud het op de toalontwikkeln van de leerlingen; t grös van d’ollu vouden heur kinder doarom Nederlandstoaleg op. Gelukkeg is t Centrum Groninger Taal & Cultuur (CGTC) branderg om noast de Grunneger cultuur ook de Grunneger toal te permoten. Mit de webstee www.klunderloa.nl wordt Grunnegs lesmaterioal veur grondschoulen beschikboar steld. De benuimen van dr. Martijn Wieling tot biezunder hoogleroar Nedersaksische/Grunnegse Toal en Cultuur is n positieve impuls veur t aanpeerdjen van t Grunnegs. Onder zien laaiden wordt n digitoal onderwiesspel – van Old noar Jong – ontwikkeld woarmit jonkgoud speulenderwies vertraauwd roakt mit t Grunnegs. Ook de benuimen van Olaf Vos as streektoalconsulent bie t CGTC is n positieve ontwikkeln. Hai gaait zoch onder meer bezeg holden mit t ontwikkeln van leermethoden veur t Grunnegs dij te gebruken binnen in t leger en hoger onderwies. Fait blift wél dat er op t heden veul meer Grunnegers binnen dij Grunnegs proaten en verstoan, as Grunnegers dij t ook lezen en schrieven kinnen. Doar komt nog ains bie dat t koppel lu dat haalf-Grunnegs half-Nederlands proat haand over haand optakt deur de invloud van de media, veuraal onder t jonkgoud. In ploats van t Grunnegs komt der n soort regionoal gekleurde standoardtoal. Men nuimt dit wel “regiolect”. Dit regiolect nemt n koppel kenmaarkens van t Grunnegs over veurzowied dat nait de communicoatie tussen proaters uut verschillende regio’s verhindert. As Grunneger in de Raandstad kiek ik vanzulf ook even noar d’ontwikkelns in t Nederlands.
In d’achttiende en negentiende aiw stonden de spreektoal en de schrieftoal nog wied van nkander òf. Proaten dee elk in zien aigen dialect en de schrieftoal was voak toamelk gekunsteld. Aan t ènd van de negentiende aiw kwammen de spreek- en schrieftoal dichter bie nkander. Toun ontston de nije toalnorm ‘Algemeen Beschaafd Nederlands’ (ABN). In t aanbegun was t ABN nog enkeld bie n klaaine elite in gebruuk, moar vanòf de joaren viefteg wer dat mandaileger. Lesttied stoat de term ABN dikmoals ter discussie. De term kin noamelk de suggestie wekken dat lu dij andere varioaties van t Nederlands proaten, nait beschoafd binnen. Doarom sprekt men laiver van Algemeen Nederlands (AN) of Standaardnederlands. Toalkundege Jan Stroop veurspelt dat binnen hooguut twij generoaties t Poldernederlands t nije Standaardnederlands wezen zel. As argument voert hai aan dat t grös van de kinder tiedens t proces van de toalontwikkeln vernoamelk d’oetsproak van heur moeke noavolgen. As moekes aans proaten, het dat zien trugwaarken op d’oetsproak van de generoatie dij zai opvouden. n Belangrieke rol in dit proces speulen ook crèches, dij veur t grootste dail laaid worden deur vraauwlu, en t grondonderwies woarin t dail vraauwelke onderwiezers sunt laankmanstieden al groot is. t Grunnegs is net as t Nederlands n levende toal, dat wil zeggen dat der woorden verdwienen en dat er nijen biekommen. Moar ik mag hopen dat dit nait geforceerd heergoat deur de internationalisering van de akkedemies of deur d’aanpak van de boeren. Wèl ooit docht dat boeren gain toalgevoul hebben, komt bedrogen uut. Want farmer is de nije boer. Hai holdt zoch vanzulf nog wel bezeg mit zien gewassen of zien vee, moar doarnoast dut hai nou ook wat mit defensie. En dat nait in t Grunnegs of in t Nederlands moar in t Engels. De boerenprotestgroep Farmers Defence Force (FDF) mokt zoch drok om t stikstofbelaaid van d’overhaid. Aan t ende van n recente persbericht woarschaauwt de FDF de regaaiern: ‘We are watching you, every step of the way!’ Ik hoop vanzulf dat Engels nait t nije Grunnegs of t nije Nederlands wordt.
Mit mien kammeroaden kwam k voak op n diekje dat de òfschaaiden was tusken twij boerenspultjes. t Haitte ‘Moaldiekje’; aan kop ston n meulen dij t wotter in de polder regelde. As kwoajonges struunden wie doar geern, en bie t boerenhaim doarnoast. Mor aigenoar/boer wol der gainent hebben, wie gapten voak n appeltje uut zien appelhof.
En as der wat nait mag, din kiemen der juust vroagen. Aan t end van t diekje ston n verkommerd aarbaaidershuuske in min begoanboar stroekerij. Dat nuigde nog meer. t Was n onbewoonboar verkloarde woonstee, woar ollu van de boer vrouger boerd haren. In d’oorlog zol t ook n onderduukershol west wezen. Boer woakde over baauwval tegen loerders. En din kiemen der juust vroagen … din wor je wel hail nijsgiereg. Ain moal is t mie lukt om over de sloot te springen en t diekje op te bozzeln. Boer was òfraaisd noar t loug, mainde ik. Om t huuske waste onkruud hoogop, zodound zaag k t poaltje mit prikkeldroad nait en scheurde mien overall. k Stroekelde over vlinten en òfwaaide dakpannen noast de kwint. Op de deksel van d’olle regenput laag n zwaarfkaai en n roustege emmer mit deuken. n Haalve baanderdeur leunde zwoar op n boomke. Ik wrikde wat muurstainen lös bie n verroeste muuranker en zaag n glimp van t huuskoamertje. Boer haar vlouerplanken veur de roamen en deuren timmerd. Bie de stookhut lag n frame van n melkbuskorre. Schier man, der kiemden vroagen: wèl zol hier …? Ik frommelde wat aan n plaank, kreeg hom lös en kon t huuske in. Olle kraanten achter òfscheurd behangsel op muurlinnen. n Bult schaauwtegeltjes rond n gat in de vlouer. Op ain zo’n tegeltje ston n spreuk en zodounde kiemde n vroag … Mor dou der n dikke röt luip, was k gaauwachteg weer boeten. Ik wrikde de vlint van de regenputdeksel en ruip ‘Wel is de Keunenk van Wezel,’ mor ‘echo-ezel’ kwam van onverwachte kaant: ‘En nou neem k die te groazen.’ Ik stoof as n hoas over de sloot … help, de boer! En hij ploegde voort? Nou … nee, dou ik hail ver vot was en achterom keek, zaag k n kop en n voest boven t maaiveld uutsteken ‘Ik krieg die nog wel.’ Boer was laankuut in sloot donderd. Toch duurfde ik nait lagen. Ik verlaisde n klomp en runde mit nadde vouten op huus aan. Moeke haar weer n kluske mit mien overall; der kiemden gelukkeg gain stoere vroagen hou of dat nou weer kon … Nee, ik kreeg n plak stoet mit broene sukker…
Zo’n 25 joar loater zaag k olle boer in rolstoul veur t bejoardenhuus in t loug. Van proat kwam proat. Gemainte haar hom uutkocht, zien boerenploats òfbroken en t laand riep moakt veur n ‘grootschoaleg’ bedrievenpaark. Ook de meulen en t aarbaidershuuske binnen vot. Dat begrootte boer t mainst, zien kop was nog gain teems. Eerstens was t woonstee van zien òllen, In d’oorlog n onderduukershol veur Jeuden, veur hongerege ‘Hollanders’ in de Hongerwinter en n knokploug van t verzet haar doar ook touhollen. ‘n Stokbenaauwde tied,’ zee boer, ‘k haar voak zenen veur de ströt, beducht veur kiemende vroagen van de movven.’ Mor der kiemde ook n vroag bie mie: ‘k Heb heurd dat der dou ook n liek vonden is?’ Boer keek verbiesterd, kreeg troanen in d’ogen en ruip verpleegster dat e ‘in huus’ wol. Proatje was doan. Nog weer loater heurde ik bie touvaal dat boer in leste week van d’oorlog smörgens in vrougte noar t huuske slopen was. Hai wol kieken hou t mit onderdukers was. Hai heurde n stem in t duuster. n Kirrel mit n pistool bedraaigde onderdukers en ruip: ‘Deruut en mitkomen.’ Boer haar n greep bie hom, wol kirrel tegenhollen. Inains n schot: kirrel vuil omdeel. ‘Bewoners’ van t huuske waren n verkennersplougje Canadezen. Boer draaide t liggoam om, dou zaag e wel of t was … zien neef Apko, dij was NSB’er. As kinder haren zai baaide ook voak bie t huuske speuld … Der kiemde even gain vroag meer bie mie …
Bie joe nog wel? Wat der op t tegeltje ston? Tegeltjeswieshaid! Zet ale vedde, schaive letters achter mekoar.
heb ik wat veur die doan zo klaain k wait nait ains meer wat traktaaierst doe mie type ain diabetikus nait meer op n aigenmoakt keunksmoal schait mien suker nait meer as n vuurraket omhoog noar moan of zun
laif en stil supersnel van begrip kieken dien ogen mie onder dien knuvvels deur aan mit zaacht ferwail
Mientje Mooimond mit n radiobericht veur heur man Mannes:
Moi – laiverd – bist van huus goan vanmörgen mit n laange proeke hoar om t bie kapper knippen te loaten. Is gain deurkomen aan.
Mannes – hest t hoar van t doezen nog nat op kop liggen. Dou dien kappesjon òf en wacht tot t hoar die van de vorst zo haard worden is dast t makkelk mit d’vingers òfbreken kinst.
Loop den verzichies deur de baargen snij weer noar huus tou mit kappesjon op. Den zit ik kloar mit kovvie en kouke. De groeten van dien Mientje.
Lucht kloart wat op en terwiel dat ol boas wìnsteg noar boeten kikt, begunnen leste regendruppen dij op roam deel valen te glinstern as zun liedzoam deurbrekt.
Hail even vuilt ol boas waarmte op zien hoed, mor as zun verdreven wordt deur graauwe wolken, wordt zien opleven net as zunlicht verdreven deur n sloeg gevuil. Hai lopt noar zien bèr en al wait e dat t nog vro is, hai trekt zien goud oet en kropt onder dekens. Doagen binnen duuster en t laifst zol hai hail dag ien bèr blieven. t Gemis van heur waarmte, heur roek, heur vreugd en heur leventeghaid vil ol boas al joaren swoar, mor nou hai ien tied van n aander leeft, wordt t enkeld mor stoerder. Doagse bezegheden kin hom niks meer schelen. Hai het gain behuifte om n proatje, Gain verlet om aan kovvietoavel gezoes van n ol proelsnoet, dij aalvot jammert en jeuzelt over liefzere dat elk ien tehoes het. Hai volgt gain nijs op tv en leest kraant ook nait meer, enkeld omdat zien gemoud der allinneg mor minder van wordt. Dokter het hom zegd dat hai der voaker oet mout. Dat wandeln ien boetenlucht hom goud doun zel, mor doar het ol boas kracht nait ais veur. Van begun òf aan was e muid. Slaip laifst hail dag deur, terwiel dat wanneer hai soavends op bèr laag, hai nait ien sloap kwam. Aalgedureg laag hai haalve nachten te prakkezaaiern. Haar kopschraberijen over hou of t leven wieder mos. En as aanderdoags zuster bie hom kwam mit zien medesienen was e nait te proemen. Laifst trok e gerdienen weer stief dicht en nuzzelde hom nog even daip vot onder dekens. Overdag was ol boas zien netuur nait te roem. Was zien gemoud triesterg en kon hai nait genottern van aal dat t leven hom nog gunt. Zien kiender zeden hom dat e mit ain proaten mos: ain dij zien ellén begreep en hom vertellen kon wat of e doun kon om beder ien zien hoed te zitten. Mor n zieleknieper was aan ol boas nait besteed en verdwoald ien zien duustere gedachten bleef hai aalvot bie t roam zitten, wìnsteg noar heur dij hai zo aldernoarste mist.
n Dag of wat loater wordt ol boas vro wakker van geluud doar hai zo verlangsteg noar west haar. Hai smit dekens van hom òf, vlugt tou bèr oet en zunder hom te hemmeln trekt ol boas zien goud aan. Zien struunkoar is mor zuneg van rem òf wanneer hai gaang op stoft en zuster hom bie hoofdiengang verboasd vragt wat of ter loos is. Hai zegt heur dat zai der weer is … zai, dij hai zo geern weer roeken wil en heur waarmte vuilen over zien versleten lief. Heur vreugd, heur leventeghaid hom oploaden zel en hai endelk weer genottern kin van de tied dij hom rest. Schoefdeuren goan open en mit waike ogen snoft hai heur vrizze roek en fluustert as hai vogels wiereg zingen heurt: ‘Endelk … t Is veujoar!’
Of k t schier von of nait, k zat ien tehoes. t Was 1964. k Was twaalf joar en wer ien dat zulde joar nog dattien. Ons tehoes ston ien n defteg dörp mit dikke hoezen. Dij wazzen deur joaren hìn apmoal graauw en gries worren. Ons etenszoal haar hoge roamen, mor oetzicht stelde gain klap veur. Wie keken oet op n grasveld, n swaart teerd hek en n weg dij achter t hek laip. Kin mie mor naauw heugen dat k doar n leventeg wezen zain heb. Mor n riegje outo’s, mit n span dat körts leden traauwd was, zai k nog veur mie. Span zat ien open outo. Hai ien pak, zai ien t wit. n Jong bie ons, van n joar of achttien, zat te kniezen. Hai zee: ‘k Wait wat ter vannaacht mit dat wicht gebeuren gaait …’ Dou loerde hai schichteg om hom tou. Jong haar geluk, noa t eten wazzen ale oppazers zoal oetlopen.
k Zat ien dij tied ien mien bungeljoaren. Der ging van ales deur mien kop hìn. Vandoag, roem viefteg joar loader, wait k wat mie doar pien dee. k Kon t nait oetstoan hou dij juvvers deden dij over ons gingen. Bin der op heden wis van dat ter wat aan dij vraauwlu scheelde. Dink ook dat k wait wat ter mis was mit heur. Ontbrak dij juvvers aan evenwicht. Din wazzen zai vrunnelk, n zetje loader wazzen zai glìnverbraand. Doe wis ien dij tied nait doar doe aan tou was. Zai konnen die priezen en n tel loader din kreegs straf. Eerste weken dat k doar wonen dee, was t mie aal dudelk. Oppazers hier wazzen nait te vertraauwen. Achternoa was dat dunkt mie reden dat jeugd hier ook nait te vertraauwen was. Ook jonges hier konnen die mor zo ien ainen wat aandoun. Zai keken t òf van juvvers. Mor was ter doar din gain staarveling doar k mie bie op mien gemak vuilde? Dij evenwichteg was? Joa, dij was ter aal. As wie smirregs stoet eten gingen moggen wie zulm waiten bie wel wie aan toavel schoven. As ter nog n stoul leeg was ging k bie juvver Dikkie zitten. Juvver Dikkie haar ìnkeld smirregs dainst. Zai was nait groot en nait moager. Zai was n propke en was laif. Juvver Dikkie wol geern dat k n bult plakken stoet opat.
Hou meer k noar binnen waarken dee hou meer zai mie prees. k Heb ien mien levent smirregs nait zoveul plakken stoet eten as bie juvver Dikkie aan toavel. Meer as twinneg plakken stoet dat was hail gewoon. k Heb n moal achtentwinneg plakken stoet noar binnen staauwd. Juvver Dikkie heur aansporens en laive oetkiek bin k nooit vergeten. Wazzen dij vraauwlu, dij oppazers, gelukkeg? Nee, zo zaggen zai der nait oet. Zuls juvver Dikkie von k stief en eernsachteg van noatuur. Mor zai lait heur aaltied van beste kaant zain. Hou kwam t din dat dij juvvers n bedrukt gemoud haren? Gounent zuls triesterg wazzen? Kwam dat deurdat zai meedlied mit ons haren? Nee, absluut nait! Gain meedlied! Vandoag dink k dat aal dij doames ien tehoes dit waark kozen haren om heur teleurstellens te verwaarken. Meugelk was der bie heur n kerel votlopen, of was t oet mit n vrijer. Of haren zai zuls n hekel aan manlu. Dat verkloart ook woarom zai zo duvels wazzen op ons, op jonges dij stoareg aan wozzen kerels werren. Hou dat bie juvver Dikkie zeten het, doar bin k nait wis van. Mor zai haar dunkt mie n hail aner achtergrond as heur kollegoa’s. Kwam Dikkie misschain oet n aarm hoeshollen? Was doar nait veul te bikseln west? Mos k doarom van heur deureten? Verkloarde dat ook dat zai zulm nait moager was? Haar juvver Dikkie hier ien tehoes zulm heur schoa ienhoald? Was zai hier gruid? k Wait nait. Mor juvver Dikkie was goud veur mie. t Was t beste minsk dij doar omlaip. Was Dikkie veur mie nummer ain, aner jonges moggen aner juvvers lieden. Bie ons op sloapzoal wazzen mainste jonges stoabelwies mit juvver Belloa. Zai was nait lèlk en haar licht hoar mit krul der ien. Juvver Belloa mog, as zai bie ons op sloapzoal was en ons noar bèr tou brocht, geern maaljoagen. Paardie jonges mozzen din even mit heur remìnten en zukswathìn. k Von dat nait fersounlek. Mor dij jonges keken der noar oet en vonnen t spannend. Dat bestuur van tehoes makkelk oppazers loan oetsturen dee dat heb k ook mitmoakt. Ien dit gevaal ging t om juvver Herminoa, n knabbe vraauw. k Heur nog dudelk ons direkteur Raitropper noamens bestuur zeggen, dat dizze juvver Herminoa votstuurd was. Hai zee t veur t oavendeten aan. Pannen stonnen op toavels te dampen. Man ston achter zien stoul te trillen van kwoadens. Vergrèld stukte hai oet dat juvver Herminoa fouten moakt haar. Zai haar n poar jonges, dij snaachs tou roam oetklaauwsterd wazzen en op stap west haren, gain straf geven. Juvver dij haar heur ontslag kregen. Touglieks mit juvver Herminoa was ook juvver Belloa ien ainen vot. Belloa haar omtrent zulde tied n man aan hoak sloagen. Zai was bie hom ientrokken. Veur n bult jonges was dat n haarde slag. Zai mainden dat schierste oppazers vertrokken wazzen. Dat kòlle kikkers hier bleven wazzen. n Stel iesbaargen oet kòlste ieszee van dizze wereld. Mor voak bruukten zai doar nog hail aner woorden veur. Ik haar mazzel. k Haar juvver Dikkie.
t Was alweer n zetje leden dat Moeke overleden was. Pa was al eerder goan. De drij dochters Gerda, Trijn en Mien haren de boudel verdaild en t hoes leegroemd. Ales haar mit gepaste vree en ien goie harmonie ploats vonden, zunder roezie over wel wat kreeg of zukswat. Was traauwens ook niks gain biezunders aan weerde doar ze roezie over kriegen konden. Op ain ding noa, moekes sieroadendeuske. Ien dat deuske zaten n stuk of wat golden ringen, woaronder nog dij van opa en opoe van moekes kaant. En wieder golden oorbellen, zulvern hangers en kettens mit mooie kleurde staintjes. De drij dochters onnaaierden dat dit meschain nog wel ais wat weerd wezen kon, alewel der vrouger ien t aarbaidersgezin gain geld was om dure sieroaden van te kopen. Mor je kinnen nooit waiten, meschain n aarfstuk? En doarom wollen ze dat bie gelegenhaid wel ais taxeren loaten deur n juwelier. Doar kwam eerst niks van. Mor noa n haalf joar wollen de drij zusters, zo as ze eerder òfsproken haren, n zogenoamde zussendag organizeren. Dat vil nog nait mit, den kon ain nait en den aander weer nait, n hail georganizeer. En zo besloten Gerda en Trijn oetèndelk dat zai mit heur twijen den mor dag bie nkander kommen zollen. En op dij dag zollen ze den ook dij sieroaden taxeren loaten. Op n mooie zodderdag kwam Trijn bie Gerda en ze gingen as eerste even bie t graf van Pa en Moeke kieken. Was n luk restaurantje bie kerkhof, doar ze ook kovviedrinken gingen mit n stukje toart. Even wat herinnerns ophoalen van moeke en pa. Doarnoa ging t op noar n juwelier ien Stad. t Was n deftege boudel bie dij juwelier. Apmoal vitrines mit sieroaden en hallozies, doames en heren en nait gekoop. Honderd euro was nog t minste. Hoogpoleg tapijt op vlouer en n deftege doame ien zwaart, mit gold behongen, kwam op heur tou. Gerda kreeg deuske mit sieroaden te tas oet en vroug of ze dit taxeren wollen. Nou, dat kon wel en de vraauw nam deuske mit noar achtern. Ientied keken ze heur ogen oet noar al dat geglìns en geflikker van gold, zulver en kettentjes mit mooi kleurde stainen, dikken en lutjen.
Noa n zetje kwam de vraauw der weer aan en haar n braifke ien haand. Doar ston op wat weerde was: 750 euro. Der waren dinkjes bie dij niks weerd waren, mor dij ringen en oorbellen mit staintjes en n mooi golden sieroad veur om haals, joa dat was wel van n zekere weerde. Gerda en Trijn kregen der n kleur van en werden haildaal waarm vanbinnen. Der was wel àin veurwoarde, zee de vraauw. Ze mozzen dat geld ien dizze winkel besteden. Deden ze dat nait den was de weerde mor haalfschaid: 375 euro. Nou, dij veurwoarde was gain probleem, dochten Gerda en Trijn. Zai wollen der ja toch n aandenken aan moeke veur kopen. En dat kon hier mooi, alewel t hier wel n dure boudel was. En dizze winkel wol der ook wel wat aan verdainen. Mor as ze aargens aans hìngoan zollen, kregen ze mor haalfschaid. Dus den toch mor hier. Zai bedankten de vraauw en zeden dat ze as zusters feidelk mit heur drijen waren en dat ze doarom overleggen wollen mit de daarde zuster. Dat was gain probleem veur de vraauw en de baaide zusters stapten weer te winkel oet. Ook Mien mos der nou bie wezen, vonden de baaide zusters en den zollen ze der weer hìngoan en heur aledrij doar wat moois oetzuiken. Elk haar 250 Euro te besteden en doar kon je toch n oardege deur van ientrappen. Mien wer doalek beld en zai zeden dat ze n verrazzen veur heur haren. Doarveur mos ze op n nog òf te spreken dag noar Stad tou kommen, doar Gerda woonde en en den zollen ze heur aargens hìn mitnemen en heur verrazzen. Mien hapte doalek tou. Ze haar wel ien de goaten dat t nait om gekhaid ging. t Klonk apmoal slim serieus en zai haar doarbie n neus veur zoaken as der geld bie te pas kwam. Aander week zodderdag zol ze vot kommen, ale eerder problemen mit t òfspreken waren ienains smolten as snij ien zun. Zai rook wat… Ientied haren baaide aander zusters dikke lol. Dat zol mie toch ais n verrazzen geven. Wat zol Mien roar opkieken. Dit zol ze vervast nait docht hebben. Op dij zodderdag gingen Gerda, Trijn èn Mien al vro mit opgestreken zaail noar Stad tou. Mit heur drijen wat hiester gingen ze weer noar dij bewuste juwelier. Ze stapten te winkel ien en vrougen noar dij vraauw van veurege week ien verband mit n juwelentaxoatsie. Jammer genog was dij vraauw der vandoag nait, mor n aander vraauw, mit net zo’n swaart klaid aan en ook behongen mit juwelen, kon heur ja ook wel helpen. Gerda legde oet wat ze veurege week òfproat haren mit dij aander mevraauw. En ze lait heur deuske zain mit t pepier doar de weerde van dij juwelen op ston. De vraauw zee dat ze dat toch even weer vannijs taxeren loaten mos, wat ja, zo’n braifke kin elk wel schrieven, ook as t logo mit noam van juwelier der op staait. Dat vonden de doames redelk, n taxoatsie was n taxoatsie, hier haren ze der ja verstand van. Dus dat kon gain probleem wezen. Ze mozzen weer even wachten ien winkel en gingen alvast kieken wat ter te koop was veur 250 Euro, n mooie hallozie, n ketten mit mooie stainen of meschain n luk diamantje der ien … Dou de vraauw weerom kwam mit deuske en ook mit n nij braifke, keek ze bedenkelk. Helaas, helaas haar de vraauw van veurege week n male misreken moakt. t Speet heur vrezelk, mor dij sieroaden waren haildaal niks weerd. t Was apmoal van double of gewoon slepen glas. Dat haar dij vraauw nooit doun mogt en doar zollen ze heur ook op aanspreken. Dit kon echt nait, sorry, sorry. Allenneg dij golden ringen, doar konden ze den nog wel 25 euro veur kriegen. De drij zusters stonden wat bekwiemked te kieken. Heur haile verrazzen vil ien t wodder. Ze waren zo sneu as wat. Ze keken de vraauw van winkel vroagend aan, mor dij gaaf gain krimp. Ze schudkopte, t was zo as zai zegd haar: haildaal niks weerd. Teleurgesteld wollen ze weer te winkel oetgoan, mor dou nam Mien t woord. Dit was toch gain menaaier van doun? Hou konden zai heur toch zo mishad hebben, zai waren hier toch deskundegen? En doar waren zai as zusters nou de dupe van. Zo ging je nait mit klanten om! En traauwens, zai was ja haildaal oet t zuden van t laand hierheer kommen veur, zo as nou bleek, haildaal niks! Zai aaiste kompenzoatsie! Ien elk geval n beste körten op wat ze hier nog meschain kopen zollen. Mor de vraauw hil poot stief, zai mog dat nait doun. Gain kompenzoatsie en gain körten. En dij sieroaden waren echt niks weerd. Zai kon doar niks aan doun, hou jammer t ook was veur heur. As ze veurege zodderdag doalek deurpakt en der vot wat veur kocht haren, veur totoal 750 euro, din haar juwelierszoak n dikke schoadepost had. Nou haren zài pech. Zo is t nou ainmoal ien t leven. Dou wer Mien slim kwoad en voamde noar winkeldeur, aander wichter achter heur aan. Ze draaide heur om en raip deur haile winkel: ‘Hier kom ik nooit, en den ook haildaal nóóit weer. En elkenain dij ik tegenkom zel ik vertellen hou dat ter hier mit klanten omgoan wordt.’ Woest was ze. Mor winkelvraauw vertrok gain spier en dee deur achter heur drijen dicht. Dou ze ien boeten stonden overlegden ze mit nkander wat nou te doun. Mien wol doalek noar n aander juwelier om moekes sieroaden vannijs taxeren te loaten. Want as ain juwelier hom zo mishebben kon, zol n aander dat meschain ook kinnen. Veur Gerda hufde dat nait, mor Trijn wol wel mit Mien mit om t nog ais te pebaaiern. Je konden ja nooit waiten … Bie de eerste de beste juwelier zeden ze ook dat dij sieroaden haildaal niks weerd waren. Gerda bleef boeten op stroat stoan, dij wol heur nait schoamen. Want t was aigelk wel schoamachteg zo vergrèld dij aander wichter waren. Nog weer gingen ze noar n aander juwelier. En weer t zulfde: gain cent weerd. Dou zee Gerda: ‘Veur mie is t wel dudelk, ik wil dit nait laanger zo. Dij sieroaden binnen echt niks weerd en ik heb gain zin om te hopen dat n aander hom ook nog moal vergizzen zel.’ Ze mozzen heur der oetèndelk wel bie deelleggen en ze binnen den toch nog mor aan t winkeln goan. Mor nait van haarten, veuraal Mien haar de grap ter haildaal òf. Zai is al gaauwachteg weer noar hoes òfraaisd, slim maalkopt en zo flaauw as wat.
k Bin baang k Bin baang k Bin baang en dat al zo laang. Vuil mie naargens meer thoes. k Heb eerdbevensblues.
Blouddrok te hoog, pillen veur moag, trillens in t oog, krieg hom nait meer omhoog, stok in kroag, k wil nait meer noar hoes, k heb eerdbevensblues.
Roezie mit kinder gramniedeg op vraauw, t gaait aal moand minder. k Snötter, k bin aaskegraauw. Hail nacht lig k wakker mit vraauw van bakker. k Wil nait meer noar hoes. k Heb eerdbevensblues.
Hail dag al oet t lood van scheuren in t hoes. k Wol net zo laif dood. k Heb eerdbevensblues. Staait weer n kontroleur veur mien schaive deur, het weer n beter plan. wordt hai nog beter van. k Bin baang van mien hoes. k Heb eerdbevensblues.
t Hoes is ontwricht. k Bin riep veur t gesticht. Veur mien laifste wicht sloa k deure dicht. k Wol dat der n inde kwam aan sjikaneren van NAM en pazzipanten in Den Hoag. Ligt mie n stain op moag: woar vin k nog n hoes? k Heb eerdbevensblues.
k Bin baang k Bin baang k Bin baang en dat al zo laang. Vuil mie naargens meer thoes, k heb eerdbevensblues.
Ienbreker was op pad en kwam bie n dik hoes doar wel wat te hoalen was. Schane genog veur hom was doar n kwoaie woakhond en dat wis hai. Daif haar doarom n dikke stoet bie hom en dij wol e hond geven zodat dij hom mit rust loaten zol. Mor hond zee tegen daif: ’t Is mien toak om te blavven as der n daif komt en dat dou k ook astoe pebaaiers hier ien hoes te kommen. Moak mor dastoe votkoms en dit zel k die aal vertèllen: Astoe der mit spullen van mien boas vandeur gings din zol dat mien schuld wezen en kiek dat is nou krekt wat k nait wil.’
Loat joe dus nait overhoalen mit kedoos om joen plicht te verzoaken. Denk aaid aan joen plicht en aan gevolgen van joen doaden.
t Wit van ogen zit die veur kont as ik smak of greem mit mien eten ik achteròf schiet in ons hemmelde nust – hou ik was en nooit meer wor, zelst nait vergeten.
Bist n goie vraauw, mor gun mie mien klokje en mien Van Nelle; n beetje meer Amy Winehouse, laiverd, en net wat minder Libelle.
woar ik thoes kwam as vekansie begon en schooldeur in Stad tou ging. Laive opa, dat ponypeerdje heb k noeit van die kregen, mor wel doezend kuskes en veul meer den doezend laive woorden. Winschoot, ik heb doar nou gain thoes meer. Mor aargens, hoog in hemel, doar is denk wel n Nassaustroate, woar ik zo achterom goan kin en de laifste stem zegt: ‘Hee, doar bistoe, mien wicht!?’
t Is toch wel hail biezunder dat ze in t Noaberhoes der elke moal weer in sloagen om Grunneger laidjeszangers noar Veelerveen te hoalen dij de biezundere goave hebben om de simpele dingen in t leven zo schier onder woorden te brengen in heur laidjes. Op dizze leste zundag van jannewoarie was de beurt aan de oet Feerwerd òfkomstege Harry Niehof.
In n goud gevuld café vuilde hai zok, as klaainzeun van n grootvoader dij zulf n kroug haar, hailemoal thoes. Ook de Grunneger streektoallaifhebbers gingen der bie dit kovviekonsert ains goud veur zitten. Zai kregen hail wat laidjes te heuren. d’Onderwaarpen waren nait aaltied even luchteg. As Hogelaandster zong hai netuurlek over de oardbevens. De menaaier woarop hai dat dut, is nait hail zwoar, moar mit n bie hom pazzend gevuil veur humor. Denk doarbie mor ains aan de rimpeling in t kovviekopke van vraauw Smit, dij soavends veur t sloapengoan nog n klokje nemt, deurdat ze aans gain oog dicht dut. De mainste laidjes van Niehof binnen gevuilege luusterlaidjes. Doarbie zain je d’ogen bie t pebliek dichtgoan: even de boudel aan de binnenkaant bekieken. Dat mout ook veur dizze Grunneger troebadoer n veroademing wezen. Hou voak zain je gain optredens woar t pebliek zok de revel nait holden kin en overaal dwaars tussendeur kwedelt. Dat komt bie t Noabershoespubliek nait veur. t Geft hom de kaans laifdevol te zingen over mìnsen dij hom dicht bie t haart liggen: pabbe, schoonmoeke en veuraal t lutje wicht. Niehof verhoalt vol overgoave over de herinnerns oet t verleden. Vanzulf kommen de kroug van opa en zien geboortedörp Middelsom veurbie. Doarnoast het hai t over de ploatsen woar hij woond het, reloatsies, t geleuf, de belevenizzen in Stad, stugge Grunnegers en t schiere Grunneger landschop. Hai dut dat in de toal van t Hogelaand, mor dat verschilt nait hail veul van de toal van de mainste lu in t pebliek, t Westerwolds. Ook vertelt hai over t ontstoan van de laidjes. Dat moakt ook de touheurders dij hom nait zo voak heuren nijsgiereg. De menaaier woarop Niehof zien laidjes aan mekoar proat, sprekt aan. Noa twinteg minuten waren der nog moar drij laidjes veurbie kommen. Dat krieg je der van as je n proatgroage Grunneger op n barkruk veur n zeer goud luusternd publiek zetten. Lu in de zoal moalden der nait om en Niehof ook nait. Toch ging t tempo toun wat omhoog om ook de rest van de laidjesliest òf te kinnen waarken. Wat veuraal opvaalt, is t muiteloos beheersen van zien instrumentoale ondersteunen. Doar woar de laidjes wat meer kracht neudeg hebben, let hai ook zien gitaar n woordje mitspreken, woarbie te maar ken is dat t hom bie sommege laidjes mainens is. Woar je joe bie aandern nog wel ains òfvroagen wat of der zongen wordt, huif je doar bie Niehof nait over te twieveln. Zien artikuloatsie let niks te wìnsen over. Dat geldt ook veur zien improvisoatsie. Zien rode lien is gewoon schiere laidjes speulen en onder wegens wel zain wat der aan proatjederij mit zien pebliek veurbie komt. Zo schudt hai hail wat verhoaltjes makkelk oet zien maauw. En doar wait hai t pebliek smoakelk mit te vermoaken. Ook mit de teksten van Niehof zit t wel goud: gain gepriegelderij mit onmeugeliekse riemwoorden, ge woon klinkkloare toal schrieven. En as we Niehof geleuven maggen, overkomt hom ook wel ains n over mìnsen dij op n minder schiere menaaier aan heur ìnde kommen binnen en dij hier en schrieversblokkoade. Moar t kin zo gek nait wezen of der schut hom toch wel wat in t zin, ook aal gaait t doar wat ledemoaten kwiet binnen. Boetendes deugen zien tekstregels deur schier ritmisch op de melodie te daansen. Dat Harry Niehof nog wel voaker n moal in t Noabershoes kommen zel, maggen wie hopen. Hai gaf aal aan sikkom noeit verskes in opdracht te moaken, moar meschain is t n idee om veur n aander moal ains mit n verske te kommen woar wat meer pebliekspartisipoatsie n rol speult. As we aandere troebadoers, dij geregeld in t Noabershoes optreden, geleuven maggen, binnen de lu in Veelerveen nait vies van n beetje mitzinkjederij. Dat liekt mie n schiere oetdoagen.
Betaikenis: 1) keuzedraank, 2) Nedersaksdrupkes, 3) boerengrachtengordelslok, 4) bunderslootjenat, 5) GruinGrunneger gouwenlikeur, 6) kikkerritsiroop, 7) aigenhaimwotter, Gebruuk: noa t sloothouken n spoulkomke volgaiten. Bie elke slok komt der n grasgruine Grunoboer lös, Ommelaander sju veur netuurlaifhebbers. Dail joen keuzeroes doags op droadjesvangnetstee ‘Kreuzekeuze thoes’. Zeuvenmoatjes-kruuk òfsloeten mit n USBkörk. t Is gain Wet van Algen en Wieren mor bie leeshongerklop eefkes zinnen verzetten en pruiven. Proost! *Bekinde etiketten; Detmers, Puister, Nienhuis, Poelman, Torrenga Tapperij: WienWeerd
‘Hou haiten ie ook weer? k Nuim mien noam. ‘Geft niks, overkomt mie ook geregeld.’ Heb niks ien smiezen tot hai t vannijs vroagt. ’Slim toch dat k joen noam vergeten bin.’ Wie proaten over t weer en t liekt hail nuver mit ol tot e zegt ,’Joa, bin leste tied op biesterboan, vraauw zegt oaderverkaalken. Maal hur, dou t nait mit opzet, ales is vot, zoveul mooie herinnerns. Apmoal verswonnen. Mor nou goa k op hoes òf noar vraauw tou. Dij is ook al n zetje zo mor vot. Mooi davve even proat hebben. Hou hait ie ook weer?’
‘t Spiet mie, meneer, wie kinnen niks meer veur joe betaiken.’
‘Non, dat vaalt te bezain: zeg mie din, van minsk tot minsk, dizze procedure is toch nait humoan?’
‘Hier mout ik joe verbetern, meneer, t is van robot tot minsk. Maximumleeftied legt non ainmoal bie 50 levensjoaren. Kosten veur geriatrische zörg laipen te spuigoaten oet en wat veurtbestoan van de soort aangaait, hebben joe waaineg zinvols bie te droagen. Ergo: t is zo wied.’
‘Mor…’
‘Kom op, meneer, t is zo gebeurd. Hier is joen voltooid leven-pil. Van haarten mit joen joardag.’
Pop veur optochtwoagen aanklaiden ging nait vanzulf. Vraauwlu waren aan t naaien. n Poar mit haand en n zakkennaal. Buurvraauw tjoekte op t mesien en mouk n maauw. Veur wizzeghaid lait ze stof der aan zitten. En dou zat boudel dubbel. t Spul mos weer lös en overnijs naaid worden. Maauw was kloar, mor laip taps. Stof veur broek wer overlaangs deurknipt. t Haar in bredte mouten. Boanen werden weer aan nkander zet. Dij oavend is der ook nog 8 cm van nek òfzoagd. Opdracht dit joar was ‘aans as aans’. Dat is ons goud lukt.
As meer nou ais n beetje minder was, en minder even wat meer kon wezen; Din ston alles beter wotterpas en huif je te veul of te waaineg nait te vrezen.
Moandag 30 dezember, om en bie 6 uur smörgens is t Het nog nooit zo donker west van Ede Staal te heuren (west) op NPO Radio 2. Hai is noamelk nij binnenkommen op nummer 476 in de Top 2000. n Bult Grunnegers hebben doarmit endelk heur zin kregen.
In 2007 is der al es n aksie west om te pebaaiern hom in dizze lieste te kriegen. Mit te groot sukses, Ede draaigde hoog in de Top 10 binnen te kommen. De zenderboas van Radio 2 het dat toun dwaarsboomd, deur aal stemmen op Ede te schrappen. De störm van kritiek vanuut Grunnen kon je aankommen zain: votdoadelk wuir Hilversum weer beticht van Randstedelijke arrogantie (wat ze schaande genog wel hebben) en hail veul Grunneger vuilden zoch zowat persoonlek beledegd en diskrimineerd. Mor nait ain woord van kritiek richten t Dagblad van het Noorden, dij d’omvang van heur lezerspebliek en de persoonlekhaidskultus rond Ede misbruukt hebben om de Top 2000 te manipuleren. Dit joar het columnist Erik Hulsegge van RTV Noord dat nog es dunnechies over doan, mit as rezeltoat dat Ede nou in t bovenste vörrel van de Top 2000 te lande kommen is. Wat zol Ede doar aiglieks zulf van vonden hebben, dat uutventen van zien meziek en van hom as artiest. Was hai nait n anti-artiest dij geern laidjes schrieven en meziek moaken mog, mor der net zo laif nait mit noar boeten kommen wol? As Engbert Gruben hom nait overhoald haar, haar gainaine ooit van Ede Staal heurd. As hai van dat geleur mit hom waiten zol, zol e zoch omdraaien in zien graf? Wèl wait, as hai in 2007 op ons dele keken het vanuut t ‘paradise, where the devils and the angels comprise’, zol hai stiekem laagd hebben om zien diskwalifikoatsie? Dat Ede deur normoal stemgedrag n stee in de Top 2000 krigt, is te verwachten. Mor gaait t bie elke stem wel om de woarderen veur dát laid dat al twijentwinteg joar ons aigen endejoarslieste Alle 50 Goud aanvoert? Ik heb op Facebook meermoals t woord ‘proteststem’ lezen en uut reaksies op berichten moak ik ook op dat gounent zuver uut dwaarzeghaid dat laid invuld hebben en dat in ‘de kwestie 2007’ nog aal wat old zeer richten Hilversum zit. Net of ook doar n gevuil in zit van miskendhaid, dij ons regionoale media ook wel geern n beetje aanslingern maggen. Ik heb niks tegen Ede en zien meziek, mor k heb der ook nait zoveul mít. Hai zit nait ‘in mien DNA’, zo as Marcel Hensema mit zekerhaid maint te waiten over mie as Grunneger boven de 30 joar. Doarbie erken k dat Ede veul biedroagen het aan de populariteit van t Grunnegstoalege laid en dat zien meziek nog slim veul betaikent veur n bult Grunnegers. Dus trek joe nait teveul aan van wat k hier schreven heb (of: loat mor plazen, wait nait beter). Luuster noar Ede zien meziek, vernuver joe dermit en woardeer hom om t gevuil dat t bie joe aanbrengt. En veur de volgende Top 2000: stem veuraal op dát laid dat joezulf t mainst aansprekt. Meschain komt Ede den wel voaker in de lieste veur, al zel dat den nait zo hoog wezen.
Deur socioale media aal meer op òfstand verbonden, woar mensdom zien privacy aal voaker wordt schonden. Toch vrumd dat ons soamenleven zo vervlakt, doarom hol ik t laiver bie persoonlek kontakt.
Anno 2023 lees je in meerdere bloaden, dat sokkeloamelk gezond is!
Nou drink ik dat al joaren en ik mout zeggen, dat mie dat oareg beter bevaalt den bier!
Tuurlijk benn n der nou partie luu, dei smeigeln en zeggen, dat dat n ol wieven drankje is…
Dat let mie kold. Elk het zien mainen en dat mag.
Op mien tachtegste ben k wel hail eem schrokken en wuir ik kwoad, omdat de haile familie mainde da k nog aal n draanksteern was en mit zeum lieter jenever aanzetten kwam….
Tenminste, dat ston op de verpakken!
Omdat k doar schienboar n proelderege kop van kreeg, zee ain van de schoonzusters…
Wat kijk je zuur? Maak ze nou es open!
Wat bleek? Zai haar apmoal n meeltje stuurt mit t verzuik om mie sokkeloamelk te geem in draankverpakken!
En zokse grapkes ken ik slim woardeern! De stemming zat der vot goud in!
Jammer genogt ligt de geinpomum nou in t zaikenhoes…
n Aanrieden had mit n scoeter… Zo n datteg breuken, woarvan acht ribben!
En dat op joen vaarntagtegste! Wie kenn n aans nait as veur heur doemen.
Ook nou in harmonie, net as zes joar leden mit sokkeloamelk!
‘k Tèl tot drij. Din mout t doan weden mit dij male kuren! Ain, twij … drij!’ klonk t plechteg ien studintenkoamer van Geert Wieko. t Haar n bult van n belofte dij doar doan wer. n Zetje bleef Geert Wieko, n studint ien Stad, stil ien zien stoul zitten. Dou peuderde hai mit geweld mit n potloodje ien zien oor. Potloodje draaide rond en bleef vaastzitten. n Golf van baangeghaid ging deur Geert Wieko hìn, dij ook G.W. nuimd wer. Hai begunde te poesten as n stoommesien. Mor dou studint goud aantrok, schoot potloodje lös. Wat was dat, vroug G.W. hom òf, t was zuver of mien schedel, zunner dat k t zulm wol, potloodje beet hil. En nooit meer lösloaten wol … Geert Wieko was baang. Ales hier ien zien koamer leek slap van vörm. Dingen dij stoefbie stonnen, zaag hai dubbeld. n Boezeroen aan n klaaierhanger zuzooide as n oap ien boom. Geert Wieko was ien toes. ‘t Mout doan weden mit dij kulkouk!’ raip hai oet. Nee, t wer tied om boudel ien ogenschaauw te nemen. Hai mos nait meer noar feestjes tou! t Kwam aan op regelmoat. Nait te loat op bèr! Ales mos op tied gebeuren! ‘n Spaigel,’ zee Geert Wieko, ‘woar is dij?’ Hai ston op en laip noar t gemak tou ien gaang. Stook licht op en keek ien spaigel. Eerst bestudaaierde G.W. zien aigen ogen. Dou scheen t hom of ter twij elektrieken droadjes aan trillen wazzen. Heller blaauwe droadjes dij glaansden tussen ogen en spaigel. Dou G.W. stoever bie spaigel stoan ging, doofden droadjes as n keersvlam oet. Dou bekeek hai vel van zien wangen. Hai hil zien kop wat noar achtern tou en dee mond open. Op dij menaaier kon hai ien mond kieken. Dou Geert Wieko ien mond loerde, zaag hai n luk plestieken kereltje op n plestieken fietske. t Kereltje voarde op fietske over zien tong hìn. t Plestieken vintje was G.W. zien keel oetkommen en was dou noar boven tou fietst.
‘Ho, ho,’ brabbelde studìnt of hai n haide eerabbel ien mond haar, ‘dit wil k nait. k Loat mie nait gek moaken.’ Gaauw dee hai mond dicht. Mor doarmit was t nait doan. t Ging hier nait om n woanveurstellen. Der zat ja wis en vrachteg n plestieken vintje op n fietske ien G. W. zien mond. t Vintje bèlkte: ‘Openmoaken! Mos poort openmoaken!` Mor, te loat. G.W. slook n poar moal. Koegels haard vloog plestieken kereltje op fietske haalsgat weer ien. ‘Wat n verrekte woanveurstellens!’ gromde studint en sjokte gaang deur noar koamer tou, ‘Dat krigs ja van studintenlevent … ‘ Ien tussentied was plestieken vintje weer aan fietsen. Hai haar fietske omdraaid en klom as n roep bult weer op. Luk kereltje wol der oet. Ien boeten was te doun. Hier kon hai nait weden. Kereltje haar ales der veur over om dizze roemte te ontkniepen. Dizze graauwe wereld doar was hai n week leden tegen zien wil ien beland. Eerder haar maanje op fietske ien n deurzichteg plestieken puutje zeten. Mit doezenden aner popkes en daaierkes wazzen zai ien febriek moakt. Aal dij beeldjes, speulgoud kons beder zeggen, wazzen nog gain twij centimeder hoog en braaid. Zai wazzen apmoal ien n aigen puutje stopt. Te febriek oet werren dij puutjes mit speulgoud weer noar n aner febriek tou brocht. Doar bleven zai ien puutjes zitten. Ien dij febriek wer elk puutje ien n aigen ketonnen deuske stopt. Ien n laange rieg stonnen dij deuskes op rolbaand. Zai rolden achternkanner deur noar n piepke tou. n Ovenblikje ston elk deuske onner t piepke stil en wer din vuld. Der vluide fien, plat, bewaarkt koren oet piepke doar minsen pap van koken deden. Zat deuske vol, wer deksel vaastliemd. Aal doag wer der n smak van dij deuskes noar winkels tou brocht. Wèl pap moaken wol dij kocht hom n deuske. Op dij menaaier kwammen beeldjes bie minsen ien hoes. Plestieken puutje wer openmoakt en beeldje wer der oethoald. Din wer t aargenswoar hìnzet. Boven op aanrecht, op keukentoavel, of kaast keek beeldje om hom tou. Van doar oet kon t popke, baistje, of t daaierke goud zain hou of ter pap moakt wer! Eerst kwam mèlk ien paan. Dij wer kookt. Din deden minsen van dat fien, plat en bewaarkt koren ien kokende mèlk. Mit zörg wer boudel omruierd. As pap n poar menuten kookt haar, wer t op bord schept. Voak kwam der n klontje bodder bie, mor ook wel sukker of stroop. Bie minsen ien hoes haren beeldjes deur dat t woare levent begund was. Zai moggen op kaasten stoan, op boukenplaanken, of kwammen ien loag. Of kiener kregen heur en gingen der mit speulen. Paardie beeldjes haren n laank levent, anern gingen rap noar de giegom… Ons maanje op fietske haar n maal oaventuur beleefd. Hai haar nog ien deus zeten dou hai bie Geert Wieko kwam. Dou G.W. mèlk ien paan aan kook haar, haar hai n flottje bewaarkt koren ien paan kwakt. Doarmit was plestieken maanje ien puutje ien paan beland. Holten lebel draaide haile boudel ien t ronne. Mèlk was allernoarst hait west. Plestieken kereltje haar t mor naauw verdroagen kind. Dou was puutje knapt en kereltje op fietske zat ien pap. Geert Wieko was nog doen west en haar kop ter nait bie had. Dou hai pap opscheppen dee, haar hai maanje op fietske op zien bord schept. n Tèl loader haar G.W. t plestieken beeldje op lebel schoven. Mit n hap was kereltje op fietske ien mond van studint beland. Sloeken ging even stoer. Mor op t lèst zat plestieken maanje ien pokkel van dij male scheuvel. Zo was t goan. No wol plestieken kereltje der oet. Hai keek op zien kilomederteller dij ook van plestiek was. t Doezelde hom houveul centimeders dat hai aal fietst haar. t Vintje prakkezaaierde tot hom wat ien t zin schoot. Onner zoadel, ien taske mit raif veur reperoatsies, zat n droagboar tillefoontje. Mit zien vingertjes drukte kereltje op toetsen van t apperoatje. Hai hoopte dat ter ain ien febriek, doar hai moakt was, tillefoon opnam. Ien aigenste tied zat Geert Wieko op baank te prakkezaaiern. ‘Moi…!’ heurde G.W. ien ainen n stem oet zien aigen pìns kommen, ‘spreek k mit febriek dij plestieken speulgoud moakt?’ Geert Wieko schrok ter van. Wat was dat? ‘Nee, kerel!” raip hai baang tegen zien aigen lief, ‘k bin Geert Wieko … Hou bedouls doe, febriek?’ ‘Of binnen ie direkteur van febriek zulm?’ zee plestieken kereltje dij mainde dat tillefoontje goud waarken dee. ‘Ik … direkteur … wat!?’ antwoorde studint en mos grinneken. ‘Och, meneer,’ zee plestieken vintje mit mond bie tillefoontje, ‘k bin deur n studint dij pap aan eten was ien ainen deursloken. k Zit ien jong zien pìns. k Wil der oet! Hèlp mie!’ G.W. was baang en boog zien kop noar zien lief tou. ‘Mos ais heuren, k bin op n biesterboan. t Is lèste 1 tied nait goud mit mie goan. Teveul versnoaperns … k Bin pad kwiet!’ ‘Joa, k bin pad ook kwiet, meneer.’ klonk stemke weer te G.W. zien lief oet, ‘wie kinnen nkanner n haand geven!’ En dou stak plestieken maanje zien vrije haand haildal noar veuren tou. Prikte ien moag van Geert Wieko. Dat was mis. Moagzuur gobbelde bie studint omhoog. G.W. sprong ien t ìn en spijde as n raaiger. Doarmit vloog kereltje op fietske ook ien n boog noar boeten tou en laag op grond. En hail maal, ien zulde tied dat beeldje doar op grond laag, ging knopke bie hom om. Hai verstiefde. Op vlouer besloot hai om hom veur aaltied dood te hollen. Krekt as aal aner beeldjes en dooie dingen ien wereld. ‘Hè, hè,’ zee Geert Wieko, ‘dat lucht geweldeg op!’ Hai veegde mit haand bie mond laans. Krabbelde hom wat en keek op wekker. Ketaaier veur twaalf. ‘Kiek ais aan,’ zee hai, ‘k bin hail schier op tied!’ Mit borst veuroet stapte hai noar keuken tou. Geert Wieko ging hom n lekker bordje pap moaken.
I Kin die gain noam geven. t Haart is der oet, bie mie, bie die. Grieze wind van over t meer. t Duustert aal vrouger om ons tou. Wie zetten maskers op. n Koor van stemlozen binnen wie nog dij niks meer zain.
II Zollen wie der ok bie stoan, in dit labyrint van laifde? Smakbekken in poort noar t balkon woar of Julia zok nait zain let. Noamen zunder richten; kompasnaald draait overuren aan haartsloagen. Wait ik wat of ik zuik? Waist doe t?
Olle vos zat ais mit staart ien klem dou hai aan hounder roven was bie boer. Bleef hom niks aans over as zien staart òfbieten, wol e ien leven blieven. Hai von t onderschaaid tussen homzulf en aander vozzen vanòf dou vrezelk en hai prakkezaaierde hou of hai staarten van ale vozzen vot kriegen kon. Hai zee tegen vozzen dat t hom nait recht dudelk was woarom v n vos n staart neudeg haar. Staarten werden ja aaltied smereg en mozzen mor aal schoonmoakt worden. Nee, hai kon der ja hail goud zunder. t Ducht hom doarom goud dat ale vozzen heur staarten mor òfsnieden mozzen. Ain vos, nog wat slaauwer as ol staartloze vos, zee dou dat dat wel zo wezen mog, mor dat hai dat eerst nog even zain wol en of ol vos hom nait even omdraaien kon om dat zain te loaten aan aandere vozzen. Ol vos draaide hom om en n doavernd hoonlaggen van vozzen was gevolg. Staartloze vos wol nog wat zeggen mor dat huifde nait meer. t Was elkenain dudelk woarom hai staartloze vozzen wol, mor gain vos lait zien staart ter òfsnieden.
Om goud ien t geleuf te kommen, mout ain mooi laigen kinnen.
Schildpad van Leerms, dij hom lekker lui ien zun lag te koestern op vlint, bekloug hom tegen zeevogels oet Spiek over zien verdrait dat gainain hom vlaigen leren wol. Hai wol ja zo stommegeern groag vlaigen kinnen. Vriekel* oet Kraiwerd heurde klacht van schildpad ook aan en vroug wat zai as belonen kriegen zol as zai hom mit omhoog lucht ien nemen zol en schildpad zo deur lucht voaren te loaten.
‘k Zol joe ales geven dat k haar,’ raip bliede schildpad. ‘Din zel t wezen,’ zee vriekel, greep schildpad ien heur klaauwen en vloog lucht ien. t Ging hail hoog, aals mor hoger, sikkom tot wolken aan tou. Schildpad haar t doarboven ien lucht slim noar t zin tot … roofvogel schildpad zomor lös lait. Doar soesde aarme baistje omdeel. Haarder en haarder vloog e omdeel noar grond tou en kwam aan t ìnd van vlaigerij mit zo’n smak op grond deel dat zien schild ien stukken brak. Stoef veur dat hai deel störtte, raip e nog: ’Dit is mien verdainde loon, want wat zol k nou mit vleugels en wolken aan mouten? k Kon ja naauw op mien pootjes veuroet kommen op grond en wat zol k din vlaigen mouten?
Ain kin nait ales hebben en ie mouten nait ales willen. Kinnen as schoumoaker beter bie joen laist blieven!
Olderdom komt mit gebreken, wordt der smangs zegd. Elks boven de zeuventeg lidt vervast aan PHPD (pientje hier, pientje doar!). Doar mout e t mor mit doun. Kop der veur en bainen onder holden is t best veur altmoal. t Is ja zo as t is! Blief opgeroemd en positief. Je hebben aans joezulf dermit en veuraal d’aandern nait te vergeten. Wanner lu mit penzioun goan of binnen, waiten zie voak nait woar ze mit tied hin mouten. Doagen worren körter, naachten langer. Kieken wat op ‘wiedkieker’, mor doar wordt n mensk ok nait veul wiezer en lözzer van. Braand, zinloos geweld, gehavvel en domme teut dut hom ok nait schattern. Paardie lu zuiken heur vertier wat bie nkander op leugenbaankje in d’winkelstroade, woar t nijs van dag oetgebraaid besproken wordt.
Ok poletiek krigt der ongezolten van langes. Kerel nog an tou, wat dat deur de bevolken oetverkoren volk te berde bringt, is bie toeren t voutlicht ja nait weerd. Verre raaizen en dikdakken van onze sìnten, t is mainsttied gesprek van de dag. Is t roar dat t volk oet de stroade, dij zoch t vuur oet slovven lopt om an t waark te blieven en brood op plaanke te kriegen, mit aargwoan en òfgunst kikt noar dij ‘volksvertegenwoordegers in t pak’ op t Hoagse pluche, dij veur aiveg verre van ‘vouerbaanke’ blieven en bie n loonsverhogen vervast dik veuraan stoan. Worren ze, om welke reden din ok, der n moal oet knikkerd, beuren ze nog joarenlaank n oetkeren woar Jan mit de pedde slim jeloers op worren kin. Elke dag komen der wel n poar lu bie, dij t in aigen laand nait meer oetholden kinnen. Vanzulf mouten dij lu holpen worren, mor komen doarbie wel op, en veur, onze reken. Veurzainens worren alsmor duurder en binnen veur t ‘gewone’ aigen volk sikkom nait meer op te brengen. Zaikenhoezen mouten sloeten; verpleeghoezen worren onbetoalboar; verplegen lopt zoch t gat oet hoaken en verpleegsters binnen zowat nait meer te kriegen. Doktoren zuiken heur haail en wizzeghaid in t boetenlaand. Elke sektor komt in de bainen om zien geliek te hoalen in Den Hoag: de zörg, plietsie, onderwies, baauw, toenders en nait te vergeten de boeren. k Wos nait dat Nederland zoveul trekkers har! t Woater staait bepoalde bedriefstakken ja wied boven de lippen. Melkquotum; stront; hoornvij; stikstof-aksies; opvolgen deur jonge boeren. Eerdbevens; verstaarken van kepotte hoezen en gebaauwen. Veraandernde energieveurzainen; klimoatsveraandern. Wim Kan zol nou vervast zingen: ‘Woar gaait t in t nije joar noartou?’ Wel t wait, mag t zeggen. Doch wens ik joe altmoal veur t nije joar aal wat wenselk is, veul zegen en n goie gezondhaid. Goud goan, lu en hol kop der veur!
Klokslag aacht. Tiedens midwinter begunt dag ien Leerms din zo’n beetje veur ons. Is ja ook laang duuster smörns. Mor nog evenkes en doagen worden vannijs laanger. Schane genog is der gain oetzicht op snij, aal op regen. Aiglieks heurt ter ja n dikke loag snij te liggen, zo as ie op kerstkoarten zain kinnen. Zo as ien vrougerdoagen. Zai t veur mie ien mien herinnerns. Stèl joe ais veur. n Loag snij op sleepdak van ol smederij en op rooie pannen van nog ollere Donatuskerk, snij op grafstainen en op hegen rondom kerk, snij bovenop Leermster vlint, snij op gras en op pad en weg. Wat bandensporen der deur van auto’s en fietsen. Bomen wit van riep. Even loater zet zun haile boudel glìn ien schienwaarper. Joa, dat is pas winter. Ankommend week is sikkom elkenain vrij, veul lu goan der din even tussenoet, even n raaiske moaken, lekker oet eten of gewoon op veziede. Mor dizze week het elkenain t nog slim drok. Ook ien mien kop is t drok. Schriefkederij zulf kost din meschain wel nait veul tied, mor kop mout aal leeg wezen om denken te kinnen. n Hail kerwaai om kop leeg te kriegen ien dizze tied doar van ales nog mout. Mout omreden t kin. Kon t nait din huifde t ook ja nait. Kon der mor wat meer nait dizze tied, denk k sums wel ais slim ollerwets. t Gaait ons vandoag de dag apmoal goud, mor der is veul van doun en der mout zoveul gebeuren nog. Ales mout ain mitmoaken, overaal aan mitdoun, t liekt wel of der nooit gain ho is. Nee zeggen blieft slim stoer. Anneke is aan bosschoppen doun. Boudel veur kerstdiner mit haile femilie mout ien hoes hoald worden. Zulf wil k nog wat aan schrieven, n slim kört verhoaltje meschain, beste wìnzen mouten ook nog deur oet en aal zukswathìn, mor k wil ook ja n poar doagen biekommen van … joa, van wat aiglieks? Wereld is nait roazend moakt, mor wie denken vandoag de dag van aal. Wiezulf moaken wereld mit nkander roazend. En woar tou? Doar gaait t hìn, eer k ter op verdocht bin, zit k al weer achter computer en begun aan n gedicht over deksels roazende wereld. k Mout aiglieks eerst mit kerstboom veur dörp aan loop.
Mit nog wat jonges mout dij hoald worden en opzet en lampkes mouten der ien. Kerstboom komt aal joar stoef bie Leermster vlint te stoan. Lampkes blieven branden tot Drijkeunegen. Stroalen rust oet as t nait waait en din binnen lu ook kaalm zo as t heurt ien dizze tied van t joar. Bie dikke wiend slingern lampkes wild hinneweer. Din wordt t lu votdoadelk ook roeg ien kop en is t doan mit kaalm overdenken van dingen. Lampkes slingern, zo as ik ter noar kiek, òflopen joaren meschain veul te veul veur elkenain. Loatve hopen dat t van t joar kaalm is mit slingerderij ien mien mor ook ien joen binnenste. Din nog bloots wat snij der bie en kloar is kerst!
Kaalme Midwinterdoagen toudocht en veul haail en zegen ien nij-joar.
t Is aarg störm- en regenachteg aan t Schildmeer. Zaailbootjes en plaanksurfers binnen netuurlek allaank verswonnen. Hoge, broen venege golven, regaaiern nou over t aans zo vredege meer.
Caravans stoan in slagorde stief noast mekoar op bloaderloze camping. Zai wachten mit smaarten op bewoners dij pas in lente teroggekomen. n Sleepbootje hakkepuft veur n zwaartteerde zolderschuut mit doarop twij hoge haaipoalen. Zo as t liekt het hai grootste muite t hoge windvangende gevoarte in golven op te trekken. Op dek staait n klaain holten schoelkotje, woarin bliekboar n kaggeltje ofzo brandt. Ter kringelt wat rook oet t schösstaintje. ‘Joa’, zegt haaiboas tegen n jonge staarke kerel dij noast hom op holten bankje zit: ‘As wie zometain in t sluuske binnen, Derk, woar ons bestelbuske staait, din liekt t mie t beste tou dastoe dij baaide honden mitnemst in woagen. Wíe voaren din deur t kenoal noar de volgende brogge en pikken die doar din wel weer op. Dat duurt aal mit aal wel even, hur. Vergeet nait dast eerst bie daaiernarts in t dörp langsgaaist veurdast noar t asiel ridst.’ Hai kikt noar baaide honden dij veur zien vouten liggen. ‘Ik wait t nait zeker, mor dat poesten en stinnen van dat reutje staait mie nait aan. Aarm daaier! Aans is hai noeit zo stille. Nou ligt hai doar mor wat te haien en faien.’ ‘Wat gaait dat aaltmoal kosten, boas? Ik heb nait zoveul geld bie mie, hur.’ Boas dut n greep in n taze en geft Derk wat sinterij. ‘Schoef ik wel weer woaraargens tussen,’ zegt e knipogend. ‘Daaiertjes binnen zo laank as wie mit beschoeien aan t waark west binnen, dag in dag oet ja mit ons optrokken. Heur verhinneweerde sloapstee in t raait was ja finoal votspuild. Ik wait nait hou ofstoe dat thoes regeld hest, mor mien vraauw is t wel opvalen dat ik leste tied zoveul stoetbruggen mitnam. Wie kinnen ze nou naait in steek loaten mit de winter veur de deur. In zummertied n swaalpend bestoan, alla, dat liekt zulfs mie wel wat tou.’ Hai knivvelt kwoajongesachteg: ‘Mor over de winter zit ik t laifst bie mien oldske thoes stoef veur kaggel. Daaier hemmen ook gevuil!’ Hai aait baaide honden mit zien grode eelterge waarkhanden nog mor ains weer over kop. Broene teefke begunt hom doadelk te slikken, mor t swaarte reutje ligt ter mor wat stil, te stil, bie. Zien vaaier widde voutjes stoeken mor wat remouerg. ‘Zugst wel, Derk. Dat is nait goud, wat ik die brom. Hai oamt mie ook te snel. Nee, ik bin ter nait gerusteg op.’ In t sluuske stappen Derk en zien boas van boord. Bliede springt t teefke achter heur aan. ‘Paas op nou, dammee vaalst nog tussen waal en schip.’ Reutje wordt verzichteg, mit jas en aal, achter in bestelbuske dele legt. ‘Rie kaalm aan, Derk hur.’ Boas juchtert nog even mit teefke, waarnoa dij bliede op veurbaank springt. Achterom verdwient boas nog even weer in woagen en gaait op boekjes noast t reutje zitten. ‘Nou mooi jonkje, mit dien biezöndere widde voutjes, Derk zörgt goud veur die hur en messchain komen wie mekoar loater nog ains weer tegen.’ Piep, piep. n Hail klaain slikje op zien waang. ‘Hè!’ Even loater grundelt boas baaide achterdeuren en loert nog even deur t roamke. ‘Dikke shit!’ is t ainege wat hai oetbringen kin. Derk het in achteroetkiekspaigeltjes alles zain. ‘Dij olle boas van mie het n grode bek, mor n hail klaain hartje,’ monkelt hai in zukzulf. n Knal op t blik: ‘Rieden, Derk!’
Bie daaiernarts in dörp: ‘Ik heb t teefke allain mor n prikje geven, hur. Dij is wieder wel vereg, mor t reutje … dat wordt niks. Dij nemen ze vaast nait in t asiel. Doe most t zulf waiten, mor magst hom hier ook loaten.’ ‘En…dat betaikent?’ zegt Derk luddek. Hai moakt mit zien haand t bekende meneuvel over zien haals. Daaiernarts legt n bemoudegende haand op braide scholder van Derk. ‘t Daaiertje vernemt ter niks van, hur. n Prikje en hai gaait rusteg sloapen.’ Zunder wat te zeggen lopt Derk deur oet. Hai vuilt zuk de grootste schurk op dizze wereld. As hai mit hoelende motor votspoit, kikt t teefke noast hom nog even achterom en piept hail zachies.
‘Da’s n knap teefke, meneer,’ zegt vrundelke doame van t asiel. ‘Hou is t doch in Godsnoam meugelk, hè, dat ter minsken binnen dij zoiets as n vedde labbe òfdanken en aan heur lot overloaten. Je zollen heur toch! Dit hondje bivve zó kwiet, dat verzeker ik joe. Dij krigt n goud tehoes, doar stoan wie börg veur, hur. Ie binnen zopas al bie daaiernarts west, zeggen ie?’ ‘Kiek’, zegt Derk, ‘hier is reken.’ ’Joa, joa, k heb t zain, dat zit wel goud,’zegt laive doame.
Aan boord terogge klampt boas Derk doadelk aan. ‘En, mien jong, hou is t òflopen?’ ‘Prima boas. Baaide daaier binnen nou in t asiel Zai waren ter aarg bliede mit. Mooie honden, zeden ze. Dij binve zó kwiet. Gain punt.’ ‘Gelokkeg, en wat zee dokter van t reutje?’ ’Oh, n snittje kolde vat. Dij is ter mit n spoitje zo weer bovenop.’ ’Nou, kiek ains aan,’ stint ol boas opgelocht. ‘Je binnen bie zo’n daaiernarts toch wel aan t goie adres hè, vinst ook nait, Derk?’ Grode, stoere Derk draait zuk bokkeg om en lopt vot. Zien voesten balen zuk in onmacht in buutsen. Troanen kriebeln hom over wangen.
Woar is t laand? Hai het zuk t voak òfvroagd in zien geboortelaand, verscheurd deur de oorlog. t Laand woar je jezulf wezen kinnen en kinder op stroat speulen zunder t gevoar van bommen en sloepschutters, woar je vrij veur joen mainen oetkommen kinnen. Hai docht dat e t vonden haar, n stee om te leven en weer n toukomst te hebben. “Minder Marokkanen!”, dat kreeg e te heuren. Hai was nog nooit in Marokko wèst, mor mìnsen hier zain t verschil nait. Aans is aans. Aans is nait goud. Woar is toch dat laand? Verleden zo dicht bie. Toukomst zo wied vot.
Vraauwe Justitia staait veur recht en plicht, oordailt over veur en tegen. Je maintiendrai, ik zal handhaven! Doar gaait t om, mit rechters en avvekoaten. Vraauwe Justitia dragt mainsttied n blinddouk, kin bekloagde nait aankieken. Zai weegt ‘woar of nait woar’ op heur weegschoaltje, zwoard van Damocles in de haand. NAM en oardbevensgedupeerde in rechtbaank: toga’s, Salomo(n)-proza, dure nota’s! Gaait Vraauwe Justitia’s weegschoaltje liek op mit schoal van Richter? Wordt heur weegschoaltje wel joarleks ijkt? Dat is ook n plicht en wel dut dat …?
Inspekteur De Hoan wordt bie de ploats delict onder t òfzetlint deur loaten. Wiederop ligt t liek, mit de kop in n plazze bloud. n Technisch rechercheur lopt der omtou. ‘Waist al wat, Veenstroa?’ ‘Moi, De Hoan. Joa, t is de gruinteboer. Aine het hom d’hazzens inhaauwd.’ ‘En t woapen?’ ‘Woapen hevve vonden.’ Veenstroa holdt n puutje omhoog mit n gruin veurwaarp derin aaivörmeg, mor den wat groter, mit n ribbelge schille. Der zit veul bloud aan. ‘Dit is wat de gruinteboer verkocht as eetriepe avocado.’ ‘Hai, wat ja n gewelddoadege menaaier om aine om haals te brengen.’
Printerinkt was op, k haar slim verlet, t ding ston al n week dreug. k Haar mien Geert drij moal vroagd of e swaarde inkt veur mie hoalen wol, hai dee t nait. Din zulf mor noar winkel. Ze zollen t veur mie bestellen, aanderdoags kon k t ophoalen. Dat schoot mie deur. Twij doagen loater ligt ter printerinkt op t aanrecht. ’t Binnen dubbeln,’ zegt Geert.’ Inainen bedenk k, dat k zulf ook nog n bestèllen lopen heb. Smiddags komt Geert thoes en zegt: ‘k Was bie boukhandel en heurde, dastoe dien inktpatronen nait ophoald hest. t Binnen dubbeldikken.’
Op binnenploats van t internoat gloepten zai hom aan: jongen onderwegens noar heur klaslokoal – hai vuilde t zunder weerom te kieken. Ien zien scholders en aarms schriende n narende pien, mor hai mos nog eefkes volholden. Zun haar t loaken hoast dreugd. ‘Jongen dij ien heur bèr miegen mouten mor leren hou of t heurt!’ haar non hom dij mörgen tougraauwd, dou hai snokkend veur heur ston. Vannijs noaderde n plougje jongen zien ketoenen schandpoal. Stoens keek er noar lucht en wol dat hai n vogel waas.
Mit haanden in schoot zit de man, verzonken in zien gedachten, veur zok uut te kieken. Langzoam gaait de zunne onder. Op t rimpelloze wotter van de viever loaten eenden en zwoanen zok kaalm drieven. Noast hom op t baankje ligt n grode plestik pude mit de noam derop van n bekende supermaart. Hai fietst hom tegemuide zunder gaang op d’kedde. t Is n lije zotterdagoavend in t midden van augustes. Deur d’aanholdende dreugte geft de netuur n haarstachtege kiek. Takken hangen willoos dele en t vrizze gruin het hier en doar al plek moakt veur t geel en t broen van de moanden van òfstaarven en van wènsteghaid. Hai begroet d’onbekende mit: ‘Moi.’ De baankzitter in zien blaauwwidde blokkiesoverhemd mit körde maauwen, keert zien gezichte noar hom tou: ‘Moi! Even aan de rit?’ Zol dizze persoon verlegen zitten om n proatje? Hai antwoordt van: ‘Joa. t Is mooi weer om n èndje fietsen te goan, hè.’ Hai remt of en mit fietse aan d’haand blift e bie hom stoan. De man zet zien pude op d’grond hèn en slagt mit vlakke haand op t stee van t baankje rechts van hom: ‘Kom der mor bie zitten, zol k zeggen.’ Hai zet fietse op staander en gaait noast hom zitten. De man het n somber gezichte, vaalt hom op. Hai schat hom op n joar of zesteg. Zulf is e wat older. Zai hebben t over t klimoat dat in hoog tempo veraandert. As ze uutproat binnen zitten ze n zetje zwiegzoam noast nkaander.
Den zegt de man mistroosteg: ‘Hier zat ik ook voak mit mien vraauw.’ O, wai, oppazen mit dien antwoord, wait de fietser. ‘Joa? Is dat laank leden?’ ‘Nee. Nait zo laank.’ Meschien herinnert de baankzitter zok t pienlek verlais en tovert hai beelden van vrouger veur n dag. ’t Levent gaait haard, hè,’ zegt e den mor. ‘Inderdoad,’ is t antwoord. ‘Des te older dast wordst des te vlugger gaait de tied veurbie. En wie kinnen de tied nait tegenholden, al zol ik dat soms wel hail groag willen. Aiglieks bin k der stiekom tussenuut naaid,’ bekent de man in zien zummers blokkiesoverhemd. ‘Wie hebben vanoavend verjoardagsverziede. Vraauw is alles aan t kloarzetten. Bie dit waark kin ze mie nait bruken. Ik zol heur toch mor veur de vouten lopen. En den draait t weer uut op roezie. Ik ken heur. Heb k gain belang bie vanoavend. Doarom bin k op mien dooie gemak hierhèn lopen, noar de viever tou. Hest doe n vraauw?’ ‘Ik woon allain,’ vertelt e. Enkelde menuten verstrieken in stilleghaid. De man zucht daip. ‘Kom,’ zegt e. As e stoan gaait pakt e zien gele plestik pude van d’grond of. ‘Meschien vaalt t wel tou vanoavend en moak ik mie dik om niks.’ Hai lopt vot en zegt: ‘Nog n prettege oavend, hè.’ ’t Zulfde,’ geft hai hom mit. Den zet e zien fietse van staander of en hai ridt weerom noar zien huus tou. Hai verheugt zok op de roman dij kloarligt om lezen te worden. Op zien bluesmeziekje verheugt e zok, en op zien glas rooie wien.
Op pad noar Stad. Even loeren bie de gruine ‘Chinese muur’ van Grunnen, De Stainkoeln. Gain minsk te zain tot …: ‘Hé, mienjonkje, hou is t?’ Doar ston e, Glaanzie Blinkerdt, k kinde hom van vrouger heer. Zien bienoam kon je wel roeken; zo glaanzend was e dou nait as oldiezerjeude mit bakfiets. ‘Joa, k heb hier n boan as onderboas van de Campus Yin en Yangtai.’ ‘Wát? Campus Yin en Yangtai … houzo?’ vruig k hom. ‘Nou, t is de òfdailen Miljeuspultje van Zerniek Skienze Paark bie Paddepoeltje en …’ “Skienzepaark”, Glaanzie? Da’s Engels: “science”… ‘ ‘Joa, aigenwieze,’ zee Glaanzie, ‘zai wollen Campus Yantai opzetten in China mor doar zeden ze “baarg joen aigen smeerlapperij op”.’ ‘Snap ik, mor woar mot t nou hèn?’ ‘Dat is mien waitenskop,’ zee onderboas, ‘ik moak hier Yin en Yang-rioolkunst.’ ‘Rioolkunst? Bwèèè.’ ‘Most mien campus nait zo zwaart/wit bekieken, k heb vlogge verbindens mit Zerniek deur mien riooltje,’ snakte Glaanzie. ‘Riool? Harregat!’
‘Niks harregat, mien riooltje onder stad is skoon.’ ‘Tuurlek,’ zee k … mor k heurde aal plietsieserenes, zol der wat loos wezen in Stad? Glaanzie gaf gain oasem: ‘Kinst n gehaaim bewoaren, jonkje?’ Hai dee deur open. Zien ‘campus’ lag daip verstopt as n Verboden Stad in de voelnisbult mit tougang noar t rioolstelsel. En wat ston doar? ‘Rioolkunst,’ zee Glaanzie, ‘Skildwolmer-skoapskeerskoetjes, Winskoter-skommelskeepkes, Nijeskansker-skiskaansskountjes, Skeemder-skemerlaampkes, Skaphaalsterzielster-skeuvelklompkes.’ Hai muik dat van zooi dat tou stad uut drieft. ‘Joa, der gaait niks boven Grunnen, mor kiek ais wat der onder zit. Ik verkoop t aan telecombedrief Huawei, chineeskes binnen stoapel op Grunnegs DNA … k verdain der goud aan.’ ‘Mor dat liekt op identiteitszwendel … wait dien boas hiervan?’ vruig k hom. ‘Ssst,’ zee Glaanzie, ‘zerniekboaskes komen hier nait, dij lopen allinneg op resepties veur n gebakje, dat nuimen zai touzicht.’ Zo! Glaanzie duurt wel wat roupen. ‘Joa,’ zee e, ‘Ik zeg wat n aander denkt … wilst even onder Zerniek Skienze Paark kieken, lagen jong.’ ‘Nee man … stinkerij en rötten.’ ‘Klopt,’ zee e, ‘paast persies bie Chinees Nij-joar 4717, t Joar van de Röt.’ ‘t Joar 4717? Dat duurt nog even.’ ‘Nee, da’s aankom 25 jannewoarie.’ Ik was confuus van zien Karma. ‘Kom,’ gnivvelde hai, ‘even onder Paaske’s ketoor kieken?’ Doar komst mit op de kovvie, docht ik. Hai was glad as n oal, kon overaal deurkroepen. ‘En ik heb börgmeester Skuiling aanboden om oljoarsoavend om zeuven uur baggerslibvuurwaark òf te steken. Ik wìns elk veul skone yin en skiere yangdoagen in 2020.’ ‘Om zeuven uur? Mor Glaanzie, din krigst last mit stikstof en …’ ‘Stik toch,’ ruip e, ‘as t slim stinkt din komt gain minsk op PFASpad begun 2020, binnen plietskes ook vrij, dij hebben ook zin aan Zen.’ Ondertusken steurden lewaaiserenes serene rust bie Stainkoeln.
Wat gaait der heer, docht ik. Mor heurde ik gestommel? ‘Wat is dat doar, Glaanzie?’ vruig k hom en luip op n deur òf. As n wilde sprong hai der veur. ‘Nee, eh, niks aan d’haand,’ stötterde hai. Hè, mor k heurde toch wat? Kwaam ja achter dij deur vot. Ik maaide Blinkerdt aan zied, dee deur open en … doar zat n kirrel vastbonden op n stoul mit n prop in de mond en n douk veur d’ogen. Wèl zol dat wezen? ‘Nou … eh … dat eh … is menister Wiebkes, dij helpt skoade-Grunnegers nait mit stukkende huuskes.’ ‘Man hait Wiebes,’ zee k, ‘mor hou komt hai hier?’ ‘Nou, gusteroavend luip k onder Stadsskouwburg deur. Inains heurde ik n bekinde stem. Ik wurmde mie noar boven en in klaidkoamer zat dat stuk Grunnegs verdrait. Ik heb hom grepen en hierhìn sleept, skoon skip.’ Dat vertraauwde ik nait en verlöste man van prop en blinddouk. Mor t was Wiebes nait … t was acteur Marcel Hensema. Dij ruip: ‘Loat mie lös geboefte.’ ‘Mor hou zit dit din?’ vruig k Marcel. ‘Ik repetaaierde mien rol van Wiebes in t stuk “Gierkelder? Gastank van Grunnen” van schriefster Heite, dou dij gek mie pakte. Doar kriegen joe last mit!’ Joa, vòtwezen hier, docht ik, veur k wataargens biesleept wor … ‘Niks aan d’haand,’ zee Glaanzie bie de veurdeur, ‘ast mor niks verklapst en …’ En… doar stonnen wel 20 plietsiewoagens mit zwaailichten veur t hek, doarachter wel 50 ME’ers mit pistolen. Glaanzie en ik werren oppakt en mit noamoak-Wiebes’ mitnomen veur verheur. Ik kon mien onschuld bewiezen, Glaanzie ging t hok in. Mor nait laank: d’aandermörn ging k nog even bie zien ‘Yin en Yangtai-campus aan. En wel luip doar stampensvol Henk-de-Haan-broezereghaid op de gruine bult? Haren zai Glaanzie nait vasthollen? ‘Nee jonkje’, zee e, ‘OngsiKongsi*-plietskes hadden nait in de goaten dat t riool ook onder t bero deurlopt.’
Wie zeggen: ‘alweer t ende van n joar’. In begun leek t laank, mor t is aal weer kloar. 2019 mit 365 verschillende doagen, woaraan wie ons herinnerns droagen.
Was t n joar wat je hadden verwacht, of was t ain mit veul overmacht. Wees dankboar veur de kostboare mementen, want gelok is nait te vinden in tied en senten.
t Olle joar en t nije joar vervluien zo mor in mekoar. 2020 staait weer veur de deur; geef dij 366 doagen weer joen kleur.
Mit aal joen wensen en gedachten en t onbekende wat ons staait te wachten. Mor dit pad is te begoan, as je noast mekander stoan.
Wèl kreeg vrouger nait van zien ollu te heuren: ‘Zörg dast n boane bie d’overhaid krigst, din bist de rest van dien levent verzekerd van waark.’ Dat dringend advies kreeg ik dus ook en k heb t opvolgd. Ik kwam bie PTT terechte. Even veur de jongere Grunnegers: dat was vrouger n overhaidsbedrief en is loater privatiseerd en opsplitst in KPN en Post NL. Nou waren de mooiste boantjes wèl in Den Hoag, dus toun ik oetwozzen, rezenoabel en ambitieuzer wer, docht ik wel: doar mot ik noar tou. En dat lukte. Moar t drong rompslomps tot mie deur dat k din ook noar de Raandstad verhuzen mos. Doar mos k nog wel even goud over noadenken. Moar ja, dij A zegt mout ook B zeggen. Dus op t leste ging k der veur. As ondernemende Grunneger heb k de Raandstad vanzulf wel braidvoudeg verkend. Der binnen mooie steden, dörpen en gebieden. Mit n beetje muite kin t kustgebied die t gevoul geven dast op ain van de Waddenaailaanden bist. In t Gruine Haart denkst òf en tou even dast op t Grunneger pladdelaand rondlopst. Den Hoag het Scheveningen, moar wie hemmen Zoltkamp. Rötterdam het n mooie hoaven, moar wie hemmen Delfziel en de Eemshoaven. In Utrecht kinst onder de Dom deurlopen, moar dat kinst in de Stad ook onder de Martinitoren. Amsterdam is n stad mit mooie musea, graachtengordels en meziektempels, moar k bin bliede dat k ter nait woon. As ik mooie schilderijen zain wil, of noar n meziekconcert luustern, rie k der groag even noar tou, moar k rie der aaltied nog veul blieder weer weg. k Woon nou n poar joar in de Raandstad. t Eerste wat mie opvuil en woar ik vrezelk aan wennen mos, was dat grouten hier. Of beter zegd, t gebrek aan normoal groutgedrag. In Grunnen was ik wend om de haile dag ‘moi’ te zeggen als ik aine tegen kwam, bekend of onbekend. Toun ik dat hier dee, keken ze mie aan mit n oetkiek van: most wat van mie? En ik vuilde heus wel dat ik hier gain ‘moi’ zeggen mos, moar ‘hallo, mogge, goeiedag’ enzukswathìn, moar t huilp nait. Dus dat heb ik aal, houveul muite mie dat ook kostte, òfleerd. Ik heb ter wel even n studie van moakt, want t zat mie nait lekker. En ik denk dat ik ter wel uut bin: wie Grunnegers hebben gewoon ain woord, mor hier hebben ze zoveul woorden, dast nooit waist woar ofst aan tou bist; is t vrundelk bedould, of nemen ze die in t ootje. As k nou in Grunnen kom, is mien populairste woord ‘moi’. Elke stad en dörp het zien aigen dialect. En dat binnen der nogal wat hier in de Raandstad. Dus veur dat Algemeen Beschaafd Nederlands most hier nait wezen. Nou denk ik nait dat ze doar veul muite mit hebben, want ze proaten t gewoon nooit. Wie Grunnegers binnen zo ongeveer de ainegste Nederlanders dij dat ABN beheersen, want zo hebben wie dat op schoule leerd.
Want loaten we nou eerlek wezen, nait allain d’Hollanders, mor ook Nederlanders uut t noordwesten, t oosten of t zuden van t laand binnen doar nait zo goud in as wie Grunnegers. Heurst aaltied woar of ze vot kommen. Ik goa regelmoateg noar n restaurant om even lekker van n aaierbaal te groalen. Dit is kureg bedould vanzulf, want ast dat hier bestelst, din krigst n frietei. Nou Grunnegers, wees bliede dat je hier nait wonen en dat de aaierbaal cultureel aarfgoud is en nait de frietei. Loatst zat ik in n restaurant en n poar toavels verderop zat n gezin. Pa was mit zien kinder bezeg. Hail normoal vanzulf, moar hai pruit net wat te haard, joa hai muik zelfs meer lewaai dan de kinder. Dat was zo’n man dij van zochzulf vindt wat veur n geweldge voader of hai wel is, joa en dat mout vanzulf elkenaine heuren. Op zo’n moment krieg ik staark de drang om even lekker Grunnegs te proaten. Nou wonen der nait zoveul Grunnegers hier, dus din bel ik n femilielid of n Grunneger kennis op. En din kin k even lekker proaten over alles wat mie hier opvaalt en woar dat k mie over verboas en vanzulf ook over de aandere gasten in t restaurant want ze hebben toch nait deur dat k t over heur heb. Joe heuren nog van mie. Moi.
As oprechte Grunneger waiten ie vanzulf allaang dat n til, tille of bat n brug(je) is. Mor wizzen ie ook dat t olle Westgermoanse woord oorspronkelk ‘plaank’ betaikende? Tiljes kommen benoam ien Grunnen, mor ook ien Vraisland en Noord-Holland veur. Rondom dizze bruggen ontston voak n nederzetten mit n haarbaarg of zukswat. Veurbeelden: Briltil, Paapstil, Slaperstil en Doodstil (d.i. Dode’s of Doede’s til).
Ook mooi: Abelstokstertil, Zwijntil (Baflo) en Bloederige Blynse Tille (Wijnaldum). Ien laankmanstieden wer zo’n holten til aan t begun van winter òfbroken om onderdailen dreug te bewoaren. Ien t veujoar werden plaanken weer teruglegd. Nog ien t register van t Winsumer en Schaphalsterzijlvest van 1755 en 1757 wordt veurschreven ‘dat de tillen (…) sijnde batten, soodra bij nat winterweer de wegen onbruikbaar zijn, worden opgenomen.’ n Bat is n plaank. Doarom werden smale bruggen ook wel bat, batting of tilbat nuimd. Tilbat is dus ainks dubbelop. t Woord bat of badde ken elk van t Knaolster Lorelei (G. Teis Pzn.): ’Ze zeggen: hai ’s mit zien hazzens, liek tegen de badde aangaon / En dat haar met heur zingen, dat schipperswichie daon’ Hier kinnen ie over dat aldervrezelkste meleur heuren: http://www.duomokumermolleboon.nl/index.php? option=com_content&view=article&id=8&Itemid=138 Mooiste tiljes bennen vanzulf hoogholtjes. As ie doar bovenop stoan, din hemmen ie ien t vlakke laand gain verlet meer om baargen!
Dat linker tilje zol nog ien Nederland liggen kinnen, mor bie dij rechter zol hier n bredje stoan van verboden te betreden. Baaide tiljes liggen ien Litouwen. t Litouwse woord veur brug is tiltas. As ie de woord- en betaikenisoverainkomst bekieken van Noordnederlandse til en Litouwse tiltas, din monnen baaid wel van dezufde old Proto-Indo-Europese òfkomst wezen.
Mor mit de Gruine Til, de Zaliasis Tiltas ien Vilnius is n modern probleem. Doar hemmen op de vaaier houken standbeelden stoan oet Communistische tied. En net aans ien Nederland willen lu ien Litouwen ook t laifst ale beelden en noamen votmovveln, dij verwiezen noar elementen van t verleden dij lu vandoag de dag nait zinnen. Benoam omdat de Russische bezetten van Litouwen van 1945 tot om en bie 1960 veur de Litouwers slimmer west het as de Nazi-Duutse bezetten van 1940 tot 1945 veur de Nederlanders (behaalve Jeudse). Pas ien 1990 herwon Litouwen zien vrijhaid.
Ien Vilnius kwam der ien 2003 nóg meer rebulie van de beeldengroepen op de Gruine Til, dou t Socialistisch-Realistische beeld van Industrie en Baauw adopteerd wer deur de Litouwse LGBT Rechten Organisoatsie. Ain van beeldhouwers, Bronius Vysniauskas, dou 84 joar old, vuilde hom beledegd en ragde dat de bedoulen van zien waark west waas om twij aarbaiders oet te beelden, mit mannelk raif. ‘Baaide manlu bennen staark en energiek. Hou zol dat ien verband stoan kinnen mit homoseksuelen?’ Organisoatsie-directeur Vladimir Simonko reageerde: ‘Twij mooie mannen stoan nkander stoef noabie, woarom zol ook t gemoud veur nkander heur nait ien kloeten lopen kinnen?’ Ien juli 2015 von börgmeester Remigijus Šimašius, dat de stoat van onderhold van de beeldengroepen op de Gruine Til zó min waas dat ze gevoar opleverden en lait heur vothoalen. t Is ondudelk wat ter nou mit de beeldengroepen gebeuren mot. Ien Rotterdam hemmen ze onder n dikke verkeersbrug n stee veur verweesde beelden. Meschain is dat ook n idee veur Vilnius.
(vervolg op ‘n Nust van wonder en geweld’, Kreuze 80)
‘Ik begaan nog es n ongeluk. De eerste en veur mein nie de beste, die de caravandeur weer open laat staan, ken voor mein vergoed opsodemietere! Komp der nooit en te never meer in. Dat ken ik je wel verzekere!’ De verhenneweerde deur wordt van boetenkaant òf genoadeloos dichtsmakt. De klaaine, besmoezelde toercaravan schudt en trilt op zien smerege lochtbandjes, op t gevoar òf dat t haile kakkie oet mekoar vaalt. t Is om en bie n uur of elf smörgens. n Sprille, slodderachtege vraauw mit reuzen krolspelden in t hoar is de rebuliemoakster. Oet elk van grode permenentmechenieken hangt n soortement lapke, dat onneudeg zien best dut de roege peper- en zoltkleurege stroek bie mekoar te holden. Wieder is ter gainain te zain. Hapsnoede runt broaderg noar nevvenstoande stoacaravan. ‘Hoe-oe, hoe-oe!’ Zai geft n niedege ram op iesdern wand en drokt doarbie heur neus zowat plat tegen t veurroam. ‘Hé! Hebbie ook gesien naar welke kant die kolerehond van mein is opgestove?’ blèrt ze noar de al wat oldere lu, dij doarbinnen gemoudeg zitten te kovviedrinken. n Bedoarde man, Jan, komt noar boeten en zegt eerliek: ‘Ik heb geen idee/ mevrouw. Daar letten wij niet op.’ ‘Dèr ken ik ook gien goare bij spinne,’ monkelt ze onrechtveerdeg. ‘Dit is verdold de honderdste keer dat die rothond der fantusse kneipt. Ik pik dit niet langer. Ik beskeit me nog liever! Elke keer ken ik madam skoonmoake. Die blubberzooi kraag je niet uit det lange gele hoar. Volgens mein soekt ze de sliksloten fan der eige op en baggert der as een idioot deurhinne. Me man saleger most zo neudeg n hond uut t asiel Me lieve dochter zal der op passe. Joa, joa. Mor die is nou mooi weer de hort op. Det ken me niks skele hoor, mor loat ze din de deur wel achter der kont dichtdoen. Ik wordt hier zo gestretst ven! As die rot hond nu weer as n swartepiet thuiskompt, trap ik haar gelaak weer weg. Ze komp der nooit en te nimmer meer in. Ik heb gien gaatjen in men hoof. Hiero. Alles zit nog op zen plek hoor!’ Zai vrummelt doarbie wat deur heur krulfertuten. Joa, dij zitten wel hoast spiekervaast. Vot is ze weer. Bie n noaberske wiederop sloft ze mit n bult onbestemd keboal noar binnen tou. Kopschuddend gaait Jan ook weer noar binnen. ‘Schenk nog mor ains in, vraauw. Hest heur bloazen heurd?’ ‘Och, trek die doar mor niks van aan, jong. t Is gewoonweg aander volk. Mor t wordt aal mit aal nait beder hier op camping. Most die ter mor nait mit bemuien, Jan. Doar kinnen wie nait tegenaan. Dat volk leeft hail aans. Hier, drink dien kovvie mor ains lekker op. t Zel ons tied wel duren.’ Even loater: ‘Dij flodderboksem is ter nog tou in stoat, om dat aarme stomme daaier aan heur lot over te loaten hierzo aan t Schildmeer.
t Liekt mie aans wel n laive hond tou. Vinst ook nait, Jan?’ Jan nikkopt mor wat. Zien Gittje het t voak bie t rechte end, omdat zai aaltied glieke rechtoet is. Noamiddags, omstreeks n uur of drij. n Bult keboal. n Oversloagende stim reert: ‘Lazer op kolerehond! Kom niet bij mein in de buurt! Ik trap je in malkander!’ Knal, doar vlugt wat tegen caravan van Jan aan. Dij wordt kèl wakker oet zien mirreg gedutter. Hai dut t roam open en zugt nog net dat noaberske, nou mit opmoakt hoar, n bezzem oppakt, dij doar in t gras ligt. De gele, mor nou gries braagelde hond, schudt jankend vot. Op n verzetje belusde omstanders lakken en loeren wat achterbaks, mor zeggen of doun wieder niks. In wiedte zain ze wel, dat de verschoppeling mit kop noar beneden bie t diekje opklaauwstert, zunder achterom te kieken. Jan kin zuk nait langer bedappern en gaait noar boeten, noar orrebedor tou. ‘Moet dat nu op deze manier?’ vragt e. ‘Och vent,’ zegt ka. ‘Morrege goan we pleite hoor. Lekker rusteg, hè? As die mietzak n ietsie pietsie verstandig is, en dat is t ie gelukkeg nie, den komp ze eerder braaf en skoon terug. Zo nie, den heb ze pech gehad. Eigen troep, dikke poep! Zo goed? Lieve buurman van de dierebescherming?’ Jan gromt nog wat en lopt vot. Hier is gain kruud tegen wozzen.
Aander mörgen vroug: Brrmm, brmm. n Veddelke blaauw-swaarde kwaalm van n slecht lopende motor wiederwaait over n groot dail van camping. Daipe sporege en glidderge gleuven in t gras. n Boordevolle òfvalzak en n bebrageld stok plestiek geven even loater plak aan woar mieters klaaine caravan, mit wonder en geweld löstrokken is. Jan staait veur zien hekje, op t graspadje, even bie te komen van n lange, waarme nacht. De gammele auto kreunt en steunt hom veurbie. ‘Doeiie, doeiie, lieve buurman! Graag niet tot ziens hoor. Skat!’ Poepgat van n vraauw hangt haalf oet portier en wappert wat mit aarms noar hom. Zai zugt der oet as n verlepte doalioa. Jan stekt onbedocht doch even zien haand op. Dit geweld gaait zien pedde te boven. ‘Ik bin over ain kaant bliede dat ze vot binnen,’ zegt e tegen zien vraauw. ‘Och joa,’zegt dij: ‘Most nait vergeten dat wie hier haile zummer lekker oetrust op camping zitten. Dizze lu, veuraal dij oet grode steden, kriegen hier hoogoet mor n poar weke kaans om zuk vannijs op te loaden.’ Even loater: ‘Wel verdikke, kounavvel dij ik bin. Hest doe ter ook op let, of ze dij hond bie zuk haren? Nee? Nou din zel dat wel goud zitten, aans haren wie dat daaier hier ondertied al wel rondscharreln zain.’ Nee, dus. Zieltogend woefke is nait weerom kommen. Is, tot in t woater tou, sputternd wat achter eenden aan joagen goan. Nou is ze aan woaterkaant wat aan t gekjoagen mit n gitswaarde hond. Blaf, blaf. n Jenteg reutje, mit vaaier opvaleg widde voutjes bentert om heur tou. Dikke lol.
Pakketjes worden dommee brocht deur de Polling Drones. Nee, k bin nait in toeze mit de Rolling Stones. ‘Polling’ is bestuurboare software, ook veur n drone. Vroag mor aan TopDutchkes van Zernikon bie t Raaitdaip, dij hebben verstaand van nije luchtvoartugen. Nij? Nee, begun 20e aiw haren de Duutsers al geruusloos luchtvlaigspul. En nou bestel je n drone gewoon bie Bol.com. Woarom? Kin je lekker mit speulen. Nou, speulen … ploagerij, buren begluren. Dat is t aigenlieks, omreden dat minsken slim nijsgiereg binnen. Me dunkt, der is gain touzicht op, veuls te duur. Overhaid wacht net zo laank tot der ongelukken gebeuren. En din komen de vroagen: hou kon dat nou? Dat vruigen de Duutsers zoch ook òf dou de Hindenburg in 1937 bie New York omdeel donderde.
Van d’zummer zat k kraant te lezen in de toen. Inains zweefde der wat om mie tou. Ik rabbelde wat mit kraant. Dou was e boven mie. Ik docht aan n gruine gloazenmoaker, zo’n helicopterachteg insekt, n libelle … mor t was n Polling Drone.
Dou k in t ènde kwam, vloog e hoog over de bomen vot. Ik pakde kraant weer op … mor ding was al weerom. Ik dee of k niks zag, mor t kreng loerde noar mie. Kreeg k kriebels van. Gelukkeg heb k drij weken bie de luchtmacht daind en mit dij ervoaren pakde ik mien katapult. Ik zocht n staintje en de ramp mit de Hindenburg kreeg n vervolg boven mien rododendron … Dou kwaam der n kop boven t hek. ‘U heeft op mijn drone geschoten,’ ruip e vergrèld. Ik zag vot wel dat k gedounte haar mit n TopDutchke, zo’n kennismelker van de ZernikonValley-heerd bie de Paddepoel (des verderfs). ‘Oh, is dij loerangel van die en wat mot dat in mien toen?’ vruig k. ‘Eh, hij was nait in uw … joen toen,’ zee e. ‘Wel wis,’ zee k, ‘en hest toustemmen om in mien luchtroem te komen?’ ‘Dat mag veur … eh … onderzuik, joe mot mij n nije drone vergoeden,’ pebaaierde vent hakkelgrunnegs. ‘Oh/ en wel zegt dat ik op dien lilellebel schoten heb?’ ‘Eh/ joen vingeròfdrukken zitten op deze steen, k heb bewijs.’ TopDutchke teunde triomfantelk n staintje, tröts op zien smuie denkkwabben. ‘Joa,’ zee k, ‘en dienent zitten der nou ook op. Mien toen is gain dronehub, doarveur most noar DAE, Droninger Airport Eelde. Moi.’ Ik pakde mien kraant weer op. Noa sikkom n haalf uur gong deurbel, n plietsievraauw. ‘Goedemiddag, ik ben gestuurd door uw achterbuurman, heeft u zijn vlieger kapot geschoten?’ Ik was stomvvvverbbbriikkjjj…. luchtledeg deur zoveul lozeghaid. ‘Zien vlaiger was n drone, dij mie aal aan koekeloerde hier in mien aigen toen, mag dat zomor?’ ‘Eh …’ twievelde agente, zai wos ook nait recht of dat bie wet regeld was. ‘Ik wel,’ ruip TopDutchke dij kop weer nijsgiereg boven t hek uutstak, ‘mijn professor zegt dat t mag.’ ‘Oh,’ zee gezagdainster, ‘en hoe heet die man?’ Wiesgeer begunde te twieveln en zee niks. ‘Tja, zo kom ik niet verder,’ zee vraauw, ‘u moet maar samen tot een vergelijk komen, n prettige dag verder.’ ‘Zo is t,’ zee k tegen vent en veegde stukjes drone, takjes en bladspul bie mekander. ‘Kiek mienjong, hier hest wat nijs, n rododendrone … Art Design.’ Hai gloepde vaals, k huifde nait op Satisfaction reken. Ik zee: ‘Get off of my cloud en Jagger nait meer mit Polling Drones in mien toen, aans Mick ik hom der uut.’ TopDutchke keek stoens. ‘En nou votwezen,’ ruip k, ‘aans krieg k ook nog Sympathy for the Devil …Woeh oeoeoehhh …’
t Was nog aal goud goan, mor k zag de buien hangen. Haard fietsen den mor en pebaaiern om dij buien veur te blieven. En n hail end ging t goud, totdat k op Braideweg tussen Westeremden en t kruuspunt De Weer was. Doar kwam mie toch n hoos wotter omdeel, aldernoast! Eerst mor even schoelen onder bomen van boerenploats Fylinga. t Duurde nait laank of ik kreeg gezelschop van n jongkerel. Sjompenat stapte hai van fiets òf en zee: ‘Wat n weer, nait?’
En dou wer t stil en keken we soam noar dat grieze gerdien van regen. Mor onverdachts vroug hai: Woar gaait joen raais noartou?’ ‘Oh, k mout noar Lellens. En doe den, woar gaait dien raais hèn?’ ‘k Goa noar Steem,’ was zien antwoord. En dou wer t weer stil, bloots regen kwam nog aal omdeel en wind ruzzelde deur bomen van singel. In tied was t grieze regengerdien wat dunner worden. ‘Kiek,’ zee jongkerel, ‘boven Middelsom wordt aal lichter.’ Hai stapte op zien fiets, stak t kruuspunt over en verdween. Ik keek hom noa, doar ging mien gezelschop. Och joa, den zel k ook mor wieder goan, onnaaierde ik. Bie t kruuspunt linksòf op weg noar n waarm kop thee en n dreug hemd.
Van veul kinder hebben op t heden baaide olders n drokke boane. Dat geldt ook veur mien klaaindochter van vief joar. Der mout dus veul regeld worden. Ook grootolders worden inschoakeld. Ain dag mout oma uut Grunnen t wichtje uut school hoalen, n’aander dag is beppe uut Vraisland aan beurt. Beppe is kerks en t geleuf nemt in heur doagliekse leven n belangrieke ploats in. t Kin nait aans of t lutje ding mout doar ain en aander van mitkriegen. Dat bliekt wel, as ze op n mörn, zo tussen neus en lippen deur, aan heur moeke vragt: ‘Mama bestaat God eigenlijk echt?’
Mama mout even noar t juuste antwoord zuiken, mor zegt den eerlek: ‘Dat weet ik eigenlijk niet, meid’. ‘Ga dan even googelen, mam’, stelt t wichtje veur.
Mien vraauw en ik hebben veureg joar n weekje logeerd ien Bretforton, Engeland. Bretforton is n stilleg platte- laandsdörpke van roegweg doezend ienwoonders dat ligt ien de Midlands tussen Londen en Birmingham ien. t Ligt dichtachteg bie de Cotswolds, n heuvelachtege streek mit bos en ook mit golvende gele koolzoadvelden. Net n beet- je as Zuud-Limburg. En mit ollerwetse dörpkes en stadjes ien Anton Pieck-stiel. Wie zagen doar grode en dure hoe zen van n geel soort maargel mit weelderge toenen.
Doar wonen veul rentnaaiernde politici, acteurs, industriëlen en aandere hotemetoten. Was allerdeegs n dörpke, Broadway, dat ienderdoad beston oet ain laange, braide weg mit apmoal kapitoale hoezen aan weerskanten.
En wie haren geluk, dou wie aankwamen en dou wie weer votgingen was t apmoal regen. Mor der tussenien was t mooi zunschien weer.
Wat mozzen wie doar ien ien zo’n stilleg dörpke ien midden Engelaand, vroag ie joe òf? Nou dat zit zo, onze dochter is traauwd mit n Engelsman, dij doar vandoan komt. Zai wonen nou mit heur baaiden ien Zwitserlaand, woar wie regelmoateg hingoan. Mor wie wollen ook wel ais zain woar schoonzeun vandoan komt, oet wat veur n nust, zeg mor. Zai waren zulf der ook bie, traauwens en t was hail gezelleg. t Hoes van zien olders doar wie logeerden is n hail old hoes. t Staait midden ien dörp tegenover kerk mit t dörpsplaain as n parkeerploats der tussenien. t Oldste gedailte van t hoes stamt volgens zeggen oet 17e aiw en was begun veurege aiw n gruintewinkel. Gastheer zien voader het van dij zoak n transportbedrief moakt veur gruinte en fruit, mit ain van eerste vrachtwoagens ien dij tied. Zien zeun, ons gastheer, het dat transportbedrief oetbaauwd tot n groothandel mit verschaaiden vrachtauto’s. Zodounde het e der n bult biebaauwd. Garages, opslagroemten, koelcellen, n kantoor, n hail complex. Ons gastheer en vraauw wonen ien t oldste gedailte van t complex, woonkoamer, eetkoamer, keuken en biekeuken. En op verdaipen bennen sloapkoamers en n badkoamer. Dikke muren, klaaine roamen, swoare, swaart vaarfde, kromme baalken aan t plefon en apmoal haile leeg. t Eerste wat wie te heuren kregen was: ‘Mind your head!’ Desondanks heb ik mie n moal of wat vrezelk mit kop stöt. Ook holten zoelen en dwaarsbaalken, apmoal swaart, stoken slim òf tegen widde muren. Net of t op joe vil, zo leeg en duuster. t Oogde wel hail authentiek en apaart, doar nait van. Wie slaipen boven woonkoamer en t was doar zo allernoaste geheureg, dat wie konden hoast ale gesprekken beneden verstoan, as t nait ien dat rappe, ploatselke dialect ging. Tegen ons prouten gastheer en vraauw netjes Engels, mor as wie der nait bie waren … Gain woord konden wie der van verstoan. Mor ja, zo gaait ons ien Grunnen ook wel, ja. Buurvraauw oet Amsterdam verstaait ons ook nait as we dialect proaten. Wie pazen ons den óók aan. Vlouer van ons sloapkoamer was zo schaif, ik heb t opmeten: n verschil van 15 centimeter van achterkaant tot veurkaant. Ik kon dat dudelk zain aan n nije klaaierkaast over volle bredte van sloapkoamer dij wodderpas ston. Ook toaveltjes aan weerskanten van bèr stonden schaif mit n taaibere laamp ter op mit n glazen kap. Ik heb geern wat aarmslag om mie tou en sloapkoamer was nait al te groot. Votdoalek eerste oavend kon ik laamp nog net griepen, aans was e op grond kledderd, mit ale gevolgen. Hai hufde vanwege dij schaive vlouer mor n luk tikje hebben. Ik heb doalek n poar boukjes, dij boven op bèrplaank stonden, onder baaide veurste poten doan en dou was t beder. Deur noar ons sloapkoamer tou was ook haile leeg, je mozzen der ale moalen vergoud om denken dat je kop noar beneden deden om der ien te kommen. Ik haar aingoal t idee dat wie oet n soort verplichte eerbied boegen mozzen. Net zo as der voak zegd wordt van de zogenoamde Noormannenpoortjes bie mainste olle kerken ien Grunnen. Wat traauwens nait woar is, mor dat is weer hail aans wat.
Volgens zeggen het dit hoes ook n hoesspook, net as hoast ale olle hoezen ien Engeland. Ik was doar wel benijd noar. Mien vraauw nait, dij kneep hom al op veurhaand. As wie op bèr gingen en t wer stil ien hoes, as wie snaachts wakker werden, of smörgensvro, den heurden wie verschaaiden vremde geluden. Mor ik kon ze nait duden. Ach, zo’n old hoes kroakt en kreunt van homzulf netuurlek. Mor echt wat apaarts, gezucht of gesteun, n voage gestalte, gilpen, hebben wie nait vernomen. Stoef noast t hoes van ons logies staait n haile olle haar baarg, The Fleece Inn, n traditionele Engelse pub, aigendom van de National Trust, wat Monementenzörg bie ons is. Hai stamt oet t lest van middelaiwen. Haildaal ien vakwaark, wit besmeten, n raaiten dak en beneden mit nog oorspronkelke stainen vlouers van grode pladde vlinten. n Hail lutje bar, woar je allain mor stoan kinnen mit hoogoet n man of vief. En twij grodere roemtes, n soort gelagkoamers, mit ien houken hoge holten banken, zo as ien olle traainen en ien wacht- koamers, vrouger. En verder nog wat logeerkoamers. De grode Engelse toneelschriever Shakespeare (1564-1616), dij doar ien de buurt geboren is, ien Stratford upon Avon, het ter nog sloapen. Ien dij pub spookte t aal! En doar gingen wie mit haile femilie vanzulf ook n oavend hin. Elke roemte het n open heerd en op grond veur heerd bennen krietcirkels trokken. Dat is om te veurkommen dat heksen deur schosstain kommen. Ook op deuren zitten middelaiwse maarktaikens om gaisten te weren. Ain van barkeepers vertelde ons enthousiast van ales over dizze Inn en wat ter apmoal gebeurd is ien t verleden. De veurege aigenoares, Lola Taplin, dij heur haile leven ien dizze Inn woond het tot aan heur dood (83 joar), schient ter nog regelmoateg om te swienen en mit borden, potten en pannen te smieten, as n soort van Poltergeist. Net dou wie der waren nait, vanzulf … En ook dat bie ain van dij holten banken vlak bie grond n loekje zat, dij open kon. Achter t loekje stonden twij haile olle schounen van n vrougere aigender. Mit dij aigender is t nait goud òflopen. As je dij schounen aanroaken, overkomt joe ook ongeluk volgens zeggen, n aarm of bain breken, zaikte, ongeluk of aander meleur. Barkeeper dee t loekje veur ons open, zodat wie t even zain konden. Joa, doar stonden twij haile olle, vertrapte hoge schounen, wit oetsloagen. En den is t gebruuk dat n aander, dij ook ien t complot zit, joe van achtern aanstöt terwiel je op hoek bie t open loekje zitten, zodat je toch mit haand of aarm tegen dij schounen aankommen. t Overkwam mie vanzulf, ik heb doar schienboar n neus veur. Ik kon schounen nog net ontwieken, mor vil zodounde wel wat maal ondersteboven: aarm wat schoafd en n bult achter op kop. En ik schrok mie lam. Haile kroug bolderde van t laggen … Doar stoa je den as Nederlander, ik wis zou gaauw gain gevat antwoord ien t Engels. Der gebeurt doar meer op dit gebied. Ainmoal ien t joar komt ter n vremde begroafenisstoet mit swaarde koetsen en swaarde peerden aan bie kerk, zunder gevolg. Koetsiers, ook ien swaart kostuum, hebben hoge houden op. Ze goan te kerk ien en noa n uurke kommen ze der weer oet. Mor gainain ien dörp dij wait wel of der dood is en veur wel der n oetvoartdainst holden wordt. En ien de landerijen om t dörp tou wordt regelmoateg bie naacht en ontied n vraauw zain, mit heur aigen kop onder aarm. t Is mie apmoal veur staarvenswoar verteld ien The Fleece Inn, onder t genot van n pint donker Engels bier zunder schoem. Mooi laand, dat Engeland, mor ook wel wat apaart. Ze rieden doar aan verkeerde kaant van weg, leven n uur ien t verleden en hebben gain euro, mor dat roare Engelse geld. Toch hebben wie ons der best vernuverd. Schoonzeun komt oet n goud nust!
Hebben joe wel ais gokt? Of gok je tegenswoordeg nog? Wel n slim persoonleke vroag, joe huiven din ook nait joen vinger op te steken. Gokken is veur mie mitdoun aan verlöttens; Lotto en Toto; kopen van n Stoatslöt; mitdoun aan de Postcode-, Postgiro- of Vrundenlötterij of, slimmer nog, n casino bezuiken. Meschain vergeet ik nog wat. Of joe doar aan mitdoun is joen aigen zoak, zeg ik aaltied. Ik heb mie in mien leven veurnomen aan 2 dingen nait te doun: ten eerste n woapen ter haand te nemen en ten twijde te gokken. Dat leste is wel ais stoer, veuraal as n verainen wat geld bie mekoar schroapen wil om de kas te spekken, om doarmit goie dingen te doun. Wat dou je din as kinder bie joe aankloppen, bieveurbeeld mit de Clubkas-actie. Toch bin ik vrij standvasteg: k geef laiver zo wat geld as mit te doun aan n gokje. Woarom, vroag joe je meschain òf? Nou, om doarmit te veurkommen n teleurstellen te mouten verwaarken van ‘weer niks wonnen’. Ik wait, dit is woarschienlek vouer veur psychologen’, mor ik vuil mie der goud bie. Mien Jaantje wil poddemenee nog wel ais trekken en dut din ook mit aan de Postcode-lötterij, want … stel die veur!
Van d’zummer, dou wie in t boetenlaand op vekaanzie waren, was op ons bestemmen dij week net n groot dörpsfeest goande mit veul dievendoatsie veur jong en old. Op ain van de nommerdoagen was der n groot wotterspektoakel organiseerd en ain van de aktiviteiten was ‘badeendjes-spuiten’ in t ploatselke zwembad en doar was geliek ‘n gokje woagen’ aan verbonden. Morzo gain gokje, nee, der waren dikke priezen te winnen, zo as veur de kinder mooie kedo’s en veur volwazzen lu as hoofdpries n elektrische fiets. Om doar aan mitdoun te kinnen, mos je ain of meerdere badeendjes kopen, dij veurzain waren van n nummer.
Joen noam wuir op n lieste achter joen opgeven nummer of nummers schreven. ‘Doar dou ik aan mit,’ zee mien Jaantje, ‘want ik wil geern zo’n fiets hebben. Stel die veur dat t gelok n keer mit mie is!’ ‘Stel dast hom winst,’ reageerde ik, ‘hou kriegen wie t ding din mit noar hoes?’ Want ik huif heur nait meer te zeggen dat ik nait aan gokken dou. ‘Joa, stel die dat ais veur …,’ was heur antwoord, ‘doar komt ook wel weer n oplözzen veur. Ik schrief mie in mit n stok of wat eendjes, din heb ik meer kans.’ Dou veule honderden eendjes verkocht waren, wuiren dij te dobbern legd bie de startblokken. Dat was n mooi gezicht, aal dij genummerde eendjes, kin k joe zeggen. De ploatselke brandweer was present om mit meerdere wotterstroalen d’eendjes noar d’aandere kaant van t zwembad te spuiten. Mor dij hadden zok nait goud veurberaaid en wozzen nait hou zai aal dij eendjes fersounlek noar d’overkaant drieven loaten konnen. Want mit n flinke sjars wotter wuir op d’eendjes spoten, woarvan meer din de helft nait noar d’overkaant dreven, mor deur de lucht vlogen en overaal veurbie, of noast t zwembad in t graslaand terecht kwamen. Chaos alom, want elk vloog der achteraan om d’eendjes bie mekoar te zuiken. Mor t slimste kwam nog … de mainste eendjes hadden gain nummer meer, want de sievers waren derop zet mit n viltstift dij nait wottervast was. Hou mos men doar mit aan? ‘Wie kommen mit n oplözzen!’ wuir der omroupen. Nou, dat het laank duurt, mor op t lest wuir der zegd dat de wedstried annuleerd wuir en dat d’inleg van de badeendjeswedstried aan n goud doul besteed worden zol. Behaalve de kinder kon elk zok doar min of meer in schikken, dus haar ik ook gain behuifte tegen mien Jaantje te zeggen om heur inleg terug te vordern. Om de elektrische fiets toch n bestemmen te geven, zollen der loater dij middag op t feestterrain lötjes verkocht worden. ‘Wolst dij fiets nog hebben?’ vruig ik mien Jaantje. ‘Loaten wie mor n lekkere ijsco kopen,’ was heur antwoord, ‘want din wait ik zeker dat k wat krieg, want stel die veur dat tiedens de trekken dij nummerbonnetjes ook nog wegwaaien deur de stravve wind dij hier staait.’ Joa … sums verstoan wie mekoar goud!
Mooie sievers, dij verwarrend waarken! As k smörns wakker wor en op wekker kiek, zai k ze elke bod: 5:55 of 6:55. En dat is al n joaren zo. Wor k snachts wakker, is t voak 2:55 of 4:55. Stap k in d’auto, staait teller op 655. Bie n pafke op t balkon, zai k op t plaain n auto-kentaiken mit twij vieven.
Even googeln: engeln-getallen, dij hebben zekers n betaikenis? Dubbel vief: moak joen borst mor nat! O, deksels, ons zeun is zaik … zol dat t wezen? Der staait ook dat t positief eindegen zel. Toch gelok?
Meschain is dit riemke stoer te verteren, En ik wil joe der nait mit goan shockeren. Mit dat verpakt vlais oet de supermaarkt, Wat deur paartie fabrikanten ‘bie nkander is haarkt’. Wait: dij Listeria-bacil schient meroakels te laxeren.
De boeren zeden in oktober: elk zel t maarken, Wie overtreden de verkeersregels boeten ale paarken, Want wie willen mor aal te groag, Dij lu in t bolwaark van Den Hoag, Heur, in ploats van ons laand, goan bewaarken.
‘Deze stad kent geen illegale bordelen,’ zee de börgmeester. Ik kiek aans naargens van op. In de lift van mien flatgebaauw pruit k tegen n blondine, dij in gebroken Nederlands antwoordde. k Kreeg n kirrel bie deure, dij vruig noar d’illegoale seksclub. k Stuurde hom vot, mor wol toch waiten woar e bleef. k Luip stiekem achter hom aan en zag woar e binnen ging. k Was meer as nijschiereg en belde doar n dag loater aan. Dat blondje uut de lift luit mie binnen. In de gaange luip k sikkom tegen n bekende kirrel aan. ‘Börgmeester, joe hier?’
Schrief ais wat over laifde, zee zai en hai bleef zitten, haile naacht, prakkezaaierde wat laifde was. Gekhaid, hai wis vrachteg wel van hap-hap, hop-hop, t blode vel onner loakens en aal wat minsen trillen dee en blied mouk. Mor laifde, dat dikke woord, krom as gras en slicht as raait, dat was zo makkelk nait. Laifde was koken, waarken, wasken, zörgen, n haile som van dingen. n Levent laank van begun tot ìn. Dat was ja meer as dichtkunst, dat was knooien binnen vaaier muren, verduren en nemen, sturen, droagen, lopen en boaren, Laifde was ja t haile woordenbouk. En vel pampier bleef leeg dij naacht.
Harrie en Kees wazzen bie n mevraauw ien hoes aan vaarven. Verwìnd wit hondje van mevraauw laip heur aals mor veur vouten, mor mevraauw zee dat baistje gain kwoad kon. Opains strukelde Kees over hondje en pot witte vaarf vloog over mevraauw heur kebaaltblaauwe vlouerklaid. Zunder bedinken greep Kees hondje en zette dij op kont ien haalf lege vaarfpot. Dou begon e te roupen: ‘Mevraauw, mevraauw, joen laiverd wol ook vaarven en nou is t hom haldaal mishottjet. Aarme baistje toch!’ Mevraauw het heur haldaal nait bekloagd.
Ezel was ais n moal swoarbeloaden op pad mit zeuns van zien boas. Zo mor opains sprongen der n stuk of wat rovers vanachter n heeg vot om ezel mit koopwoar op rug te stelen. ‘Der vandeur, goa der vandeur,’ raip ain van zeuns, ‘zodat ze die nait te pakken kriegen!’ ‘Woarom dat nait? Zai zellen mie toch zekerwoar nait swoarder beloaden mit spullen din ie deden.’ ’Vanzulf nait. Hou dat zo? Mor mos votdoadelk vluchten.’ ‘Mor as mien last geliek blieft, woarom zol k der din vandeur goan? Woarom zol k din baang wezen veur n nije boas?’
Ook al geven ie domme volk n aandere boas, din veraandert noam van boas aal, mor dij het gelieke min meelie mit t aarme volk.
Mier paasde nait goud op en vil ien t kolle wotter van n stroomke. Doef dij net vanòf kaant oet stroomke dronk, zaag mier ien wotter drieven. Dij bedocht heur nait en gooide gaauw n grashaalm ien t wotter en mier kon hom der gelukkeg aan vaastgriepen. Even loater kroop mier bie waal op en was red. Nog naauw bekommen van schrik, zaag mier dat n joager vanoet strevèllen zien piel op doef richtte om dij te schaiten. As de wiend kroop mier noar joager tou en beet hom ien hak. Dij schrok ter van en greep noar zien hak. Deur lewaai ien stroekerij schrok doef en vloog vlug vot.
Bie Hema loop k wat te snuustern maank t ondergoud. Doar is ook n oldere vraauw en k moak n proatje. k Haar al zain dat ze aan t zuiken was. n Jongeman is aan t vakken vullen en ropt: ‘In dij houk ligt lingerie.’ Tegen mie dut ze heur beklag. ‘Lingerie, k kin ja niks vinden,’ zegt ze. ‘Wat zuiken ie din?’ ‘Directoires. Mit piepen en n hoge boord.’ ‘Oh, onderbroeken.’ Jongeman lustert mit en wist: ‘Onderbroeken liggen doar ook.’ Tussen lingerie en directoires zit n groot verschil. Veur t gebruuk moakt t niks oet.
Zundagmörn 15 september bie t kovviedrinken noa de kerkdainst, was t eerste wat n gemaintelid tegen mie zee: ‘Staaist ien de Woarhaidsvrund! n Aankondegen van dien bouk, met n stukje uut t bouk der bie over de L van Lazarus.’ Ik haar net n hap van mien kouk ien e mond en ston letterlek met mien mond vol … Dou de hap vot was, kon k mien verblufte reaksie uutbrengen. Wat n verrazzen! Ik ken dat tiedschrift en wait dat t ien ons gemainte n baarg lezen wordt. As ain hom uut het, legt dij hom op leestoavel bie iengang van kerk, zodat n aander der ook nog van genieten ken.
t Bouk ston n tiedje leden ook al aanprezen ien Eilandennieuws. Ien Zeeland hailemoal. t Wordt al goud verkocht, veul as kroamkedo of bie deupen, mor ook n baarg opa’s en oma’s schavven t veur heur klaainkiender aan. k Bin best verguld met aal dij aandacht veur mien kienderbouk. Veur wel t nog nait heurd of lezen het, mien kienderbouk is op 4 juni 2019 uutgeven deur KokBoekencentrum en ligt nou ien t haile laand ien de boukhandels. t Hait Mijn Bijbels ABC Van Adam tot Zegen en bie elke letter van t alfabet staait n klaain gedichtje over n persoon of thema uut Biebel. Sanne Miltenburg het bie elke tekst n mooie taiken moakt. t Is wel ien t Nederlands mor n goeie Grunneger kin t zo omzetten onder t veurlezen.
t Is vandoag n biezundere dag en doarom dit gedicht, joaren leden verscheen dien geboortebericht.
Doe kreegst n noam en n aigen gezicht, kiek mor es ien spaigel, joa, kiek mor es goud, zai diezulf es ien t licht van dizze biezundere dag. t Is vandoag feest omdastoe der bist! Wait dastoe der weden magst. n Haile goeie verjoardag!
In t begun van d’achttiende aive binnen der vaar femilies oet Bunen vottrokken en hebben zoch hierzoot vestegd op raande van t overgangsveen en t hoogveen. De zogenoamde Bunerhörn. Dat was n wonderlieke zaandtange, zo’n drij ketaaier lopen vanòf d’Hondsrug. Dit was t begun van t Meras. Oorspronkelk kwamen bewoonders toun oet Bunen. Nog eerder zulfs oet Anloo. Onderdoanen van de Meier van t Klooster van Aduard. Oaventuriers, gelokszuikers, dij n groot dail van d’Oostermoer òfgroaven hebben. Törf wer òfvoerd over de Hunze of Oostermoerse Voart (t Groot Daip). Bie t Nijveen ontstoan oet t Veurste- en t Achterste Daip en stroomde eertieds om Stad tou en verainegde zoch aan noordkaande doarvan mit benedenloop van de Drentse A tot aan t Raitdaip tou. In R.W. Herwig zien boukje De Groninger Veenkoloniën, oetgeven bie J.B. Wolters in Grunnen van 1918, vertelt schriever over de koopman Adriaan Geerts Wildervanck, dij op 16 juni 1647 n koopakte taikende mit marke Zuudbrouk.
Hiermit kreeg hai toustemmen om törf te loaten groaven in en rond t Knoal. Veur dizze man het man n standbeeld opricht en zulfs n ploatse noar hum vernuimd, noamelk Wildervank. Din deur hom kregen n haile bult mensen brood op plaanke. Ok ontston deur dij vervenerij ain groot laandbaauwgebied, dij wel de veurroadschure of groanschure van Nederland nuimd wer. De Hunze was gain veenrevier, mor kreeg t mainste woater van d’Hondsrug. In t begun van ons joartèllen zagen de Romeinen tot heur stomme verboazen, dat de bewoonders van dizze kontrainen modder oet bodem dreugden en loater in braand staken, om doar heur vouer op kloar te moaken. Deden dat veur aigen gebroek, tot lu in smiezen kregen dat ze dij törf meroakels goud broeken konnen.
In de vattiende aive was der in Dordrecht al n aanzainleke törfmaart. Van echte veenòfgroaverij proaten we pas vanòf begun 1600, dou t Bourtanger Meras aan snee brocht wer. Hier en doar struunden doudestieds al wat mensen rond. Van haaideplaggen wer n onderkomen moakt. Wanner zie t weer op heupen kregen, zöchten zie heur gerak bie nkander en trokken wieder. Regel was, as t volk in zo’n hoes n fikkie stoken kon, gain mens heur der weer oetjoagen kon. Allerhaande romtommelderij hebben lu in dizze omgeven vonnen. Zo as n hoarvlegte oet om en bie 800 v.C. en n haalsketten bie Exel (Exloo). Vraauwlu waren toun bliekboar al mit heur uterlek goande. Ok n veenbrugge oet Bunen en wat veenlieken binnen nog te bewondern in t Drents Museum in Azzen. De bovenste loag veen wer in braand stoken en in d’aaske wer boukwaait teeld. Dit was nait zunder gevoar: veuraal in tieden van dreugte kregen aarbaaiders t vuur nait zomor weer oet, veuraal as t vuur noar binnen sluig. In 1917 is tounmoalege Keunegin Wilhelmina nog in Valthermond west, omreden dat doar n bult mensen deur dij veenbraand oet tied kommen binnen. De veenmarken in dizze streken worren as ain gehail rekend, terwiel dat t aigenlieks om tien kontrainen gaait, dij elks heur aigen tougang, ‘mond’ tot ‘kenoal’ haren. Allent Exel har twij monden. Noa t groaven van t Stadskenoal kregen hoge heren wat meer belangstellen veur t aanwezege veen in Grunnen en aanpoalende Drentse venen. Doarveur werren de venen om de Oostermoerse Voart òfgroaven. t Veen wer noar Stad brocht mit snebben (törfboten) deur t Grode Daip. Over grenze mit Drenthe konnen ze t n lange tied nait ains worren. Pas in 1817 kwam der n convenant en taikende laandmeter Jan Sems zien Semslinie.
n Törfgroaver gruif t veen tot t zaand òf, noadat e eerst de bovenste loage (bonk- of graauwveen) deròf spit har. Volgens t Drents veenreglement mos dat tenminzent viefteg centimeter wezen. De Grunnegers waren wat zuneger, vatteg centimeter was bie heur genogt! In Grunnen gruif t volk wieken, n dikke 150 tot 200 meter van mekoar. Doartussen kwamen twij ploatsen van elks 85 tot 100 meter braid. De totoale begruien: stroeken, haaide en baarkeboomskes werren eerst verwiederd deur ze om te hakken of òf te braanden. Tot vief meter wer t veen – oetgroaven tot op t zaand – slicht moakt, woarop tot 45 centimeter bonkveen streud wer. Mit egge, kultivoater en plouge wer n dikke vief cm. omwuild en goud bemest. Mit noame in Grunnen wer t vervenen nait aaltied volgens regels doan, van dij gevolgen dat in oldere veenkelonies noaweeën nog zichtboar binnen.
De Drentse venen werren aan de westkaante grotendails mit snebben òfvoerd vanoet de grootste binnenhoaven van Noord-Nederlaand, t Gasselter nije veen, deur de Hunze- of Oostermoerse Voart noar de Stad Grunnen. Aan d’oostkaante verdween de törf deur de doudestieds groaven wieken en kenoalen via t Stadskenoal noar Stad. Dat was pas meugelk noa t in 1817 sloten convenant, woarin o.a. d’òfvoer regeld was. Elke boot kon om en bie tien tun törf vervoeren. Bie t törfgroaven broekte man n törfsteker, n rechthoukeg stok iezer, woar de törven mit stoken werren. Mit n spesioal schupke (opschot) van 43 centimeter werren dan de törven der ain veur aine oetstoken en opzied legd. Mos aarbaaider te daip, din werren dij törven overpakt mit n vörke en op n pladde kroodkoar wieder brocht om in ringen of vaarkaante ‘muren’ zet te worren, zodoaneg dat de wind der aan aal kaanten omhin kon en t zoakie zodounde sneller dreugde. In t Buunderveen muik t waarkvolk in 18817 al gebroek van n zogenoamde woaterpaskoarde, woarop de dikte van t òf te groaven hoogveen vermeld wer. De verveners wazzen vervast nait dom veur dij tied. Vraauwlu, jongs en wichter dij nog te jong waren om t zwoare waark te doun, werren inzet bie t stoapeln, t in ringen zetten van de kleddernadde törven. In de noazummer werren de dreuge törven in bulten vlaaid, tot ze vervoerd worren konnen. De popkes en klaainste kinder werren nait aan heur lot overloaten, mor gingen mit olders mit in koar. Sumtieds har n voader door n kap overhin knuterd. De omstandegheden waren slecht deur slechte woonderij, slecht eten en verplichte winkelnerens: elkenain mos wat ze neudeg haren, kopen in de winkel van de vervener. Zulfs de grode stoaken van 1900 veraanderde doaraan niks. De veenboas was ja oppermachteg, heur ‘sloaven’ mozzen waarken en veuraal nait soezen.
In de Middelaiven wer der sikkom nog gain törf broekt. De bewoonders van d’aanpoalende Hondsrug zellen veur aigen gebroek doar aan raande van t meras wel ains wat groaven hebben. Dou de bevolken in de dattiende aive òfgemieterd gruide, kozen sommege boeren veur n nije stee langs de Hunze en muiken gebroek van de bestoande zaandkop dij der luip van Zuudloaren tot Exloërveen tou. Kloosters speulden bie d’opblui van de veenderijen n belangrieke rol. Veuraal t klooster van Auwerd kocht in 1262 de gemainschoppelke grond aan d’oostkaante van de Hunze van de Zuudloarder boeren. De bevoarboarhaid van dij Oostermoerse Voart zel doarbie wel n grode rol speuld hebben. In dat veengebied stichtte t klooster n oethof, de Aduarder Hof, woar de belangriekste meier Warmolt Hoving – de eerst bekende veurvoader van onze femilie woonde in 1605. n Dikke 15 hectoare, zo’n 2% van de grond, was dou baauwgrond.
Baggerscheepkes mozzen der veur zörgen dat de Hunze bevoarboar bleef. De monding bie de Groeve en n bult aander ploatsen mozzen regelmoateg modderd (oetbaggerd) worren. Vanòf de vieftiende aive kreeg ook Stad aalsmor meer belang bie de törfgroaverij. Mit woagens wer dij gedreugde törf van de stoapelploats noast de winploatse noar de lente (aanlegstee) brocht, inloaden in de snebben en noar Stad brocht. In 1678 wer t allainrecht van t schuitenschoeversgilde oet Grunnen deurbroken en kon Gasselternijeveen zoch ontwikkeln tot de belangriekste binnenhoaven en thoeshoaven van n schipperij. Mit heur klaaine tjalken hebben ze hail wat törf votbrocht. Noa t convenant van 1817 wer de mainste törf òfvoerd deur t Stadskenoal. Törf wer op duur zeer gewenst. Veul veenkolonoale febrieken muiken der gebroek van. t Volk broekte t vanzulfs as braandstof, mor ok bierbraauwerijen, braandewien- en jeneverstokerijen, zoltziederijen broekten om en bie twji dagwaarken törf. Tot 1900 broekten eerabbelmeelfebrieken mainsttied törf as braandstof, doarnoa vervangen deur de Limburgse kolen. Ok melk- en strokartonfebrieken, stain- en pannenfebrieken en nait tevergeten de glasfebrieken van Meursingh, Thöne en loater Bakker in Buundermond. Ok werren ze broekt veur de kalkbraanderijen, dij de schelpen tot 1200 groaden Celsius mossen verhitten tot koolzuurgas en ongebluste kalk. Ok de stoomlokomotieven wazen grode ofnemers. Dik 60% van de grode verveners kwamen oet Stadsknoal. Bekende noamen waren o.m. Uneken, Oosterwijk, Spier, Bosscher, Degenhart, Drenth, Altona, Tonkens en Van der Tuuk. Mit t groaven van t Stadskenoal, begonnen in 1765, haren ze eerst nait veul hoast. Waren al dik tevree as ze joarlieks zo’n honderd rou (400 meter) wieder kwamen. Aans was t financieel bliekboar nait op te bringen! Oet de vaarde törf mos schienboar alens bestuverd worren. Tot 1815 het t Knoal 383.778 gulden kost; d’inkomsten oet t verkochde veen en de huuropbrengsten leverde fl 343.976 op. Doar mos Stad dus joarlieks doezend gulden op touleggen. Dou d’òfvoartgelden en huuropbrengsten binnen begonnen te stromen, leverde dat tussen 1816 en 1848 roem fl. 935.000 winst op. Kosten waren zo veur de boat oetgoan!
In de wachtkoamer van t gezondhaidscentrum worden de moat- schoppelke problemen terug brocht tot minselke proporties. As ik binnen kom om bloud te prikken, is t der vol. De mainste lu blieken net as ik ook veur t bloudprikken te kommen en dij mou- ten aalmoal n nummer uut de nummerautomaat trekken. Aandern, dij kommen veur n òfsproak mit de huusarts, huiven gain nummer te trekken want zai hebben n tied òfsproken. Zai hebben ook n andere holden, binnen meer in zochzulf keerd. Zai zitten wat op hun buutsbèller te hutseln tot de dokter ze hoalen komt.
De ‘bloudprikkers’ dij gain idee hebben hou laang of ze wachten mouten, binnen sneller geneigd tot n gesprek. En t is totoal nait belangriek woar t over gaait, zolaang ze moar even proaten kinnen. Pa, moe en hun volwassen zeun köstern lekker over van alles en nog wat. Zeun het t aaltied lasteg mit bloudprikken. t Gaait muilek uut zien aarm en hai nemt zoch veur om t moar direct uut zien haand te loaten doun. Hai zugt der tegenop. Op t moment dat hai aan de beurt is, verontschuldegt hai zoch en woarschaauwt dat t wel aits duren kin. Terwiel dat hai binnen zit, begunt moe over heur zeun te proaten. Hai is schaaiden van zien vraauw en hai mag de kinder nait zain van zien ex. Hai het t doar aarg muilek mit en het zodounde last van depressies. Toch blift hai positief en dut vrolek mit. Hai woont weer bie pa en moe. Hai het ook zien aigen kadde mit nomen. Doar is wel wat biezunders mit, want dat beest is ains n keer uut t dakroam klettert en woarschienlek op zien kop terechte kommen. Sunt des gedragt t baist zoch n beetje roar. Zeun leeft al n poar joar van n uutkeren, want waarken gaait nait onder dizze omstandegheden. Onverwacht snel is hai al weer terugge van t prikken en hai kikt hail bliede. De bloudprikster verston heur vak en wos precies woar ze prikken mos. ‘Joa, t is aigenliek net as in n zaikenhuus,’ zegt der aine. ‘Doar wiI je aigenliek ook laiver dat n verpleegster joe bloud òfnemt en nait de specialist zulf.’ Noa dat pa en moe ook prikt binnen, goan ze weg. Moe zegt bie t weggoan nog wel even dat ze van doage gain zin meer het om te koken. Woarop pa zegt dat hai dat nou elke dag heurt, zeuven doagen in de weke en dat al zo laang as ze soam binnen. Der zitten twij vraauwen, dij zuster van mekoar blieken te wezen, woarvan d’aine muilek lopt. Zai het al n haile tied last van n aarg pienleke heup en òf en tou mout zai even langs de dokter veur kontrole. Zai krigt in de wachtkoamer t advies om n nije heup te nemen, den is zai van alle ellende òf en loopt zai weer als n kievit. Moar doar vuilt zai nait veul veur. n Operoatsie is veur heur n stap te vèr … en mit n pienleke heup is dat wel te vuilen. Der komt n vraauw binnen dij n allernoast knuterg type bliekt te wezen en dij wel in is veur n vroleke noot. Heur man zit boeten in d’auto te wachten. En hai wacht moar even. Hai kin toch niks doun want zai het de knip. Ze het rimpels, moar dat binnen volgens heur laagrimpels. Volgens de dokter is ze wat te zwoar en hai het heur n taks veurschreven. Moar doar wil ze niks van waiten, want elke taks is volgens heur slecht veur de gezondhaid. Ze volgt ain moderne taks op boases van dreuge worst, haardbroden en aaierbalen. En doar voult ze zich wel bie. Der komt vervolgens ain vraauw binnen dij hail sinkeneureg vragt hou laang of t duurt veurdat ze aan de beurt is. Nou vaalt dat noeit mit wizzeghaid te zeggen, dus zai wordt moar even wezen op t nummertje dat ze net trokken het en t nummer dat op de display staait. Ze wordt der nait luchteger van en moppert wat in zochzulf en vindt t aalmoal moar belaggelk. Ze gaait aits zitten, moar staait onmiddelk weer op. ‘Hier heb ik gain zin in,’ ropt ze. ‘Ik goa weer en pebaaier t wel op n ander moment as t wat rusteger is. Ik kin mien tied wel beter broeken.’ De knuterge type geeft heur n weerdevol advies mit: ‘Astoe boas wezen wilst over dien aigen tied, din most doe gewoon dien wekker en dien horloge even verzetten.’ De vraauw laagt wel, moar zugst aan heur uutstroalen dat ze gain gevuil veur humor het.
Grunnegers? Zo lui as n vlint. Job Dommeloar van Sloaperstil heer, zulf suvvend in n hangmat, zugt dat op vekaansie. Onder bomen om hom hèn hangen ommelaanders, ook vekaansielu. Ogen, net mollebonen, loeren Job tropisch loom aan. Troag, nait veuruut te branden. Laang, roeg hoar vol ongedaaierte en noagels as kolenschoppen. Knippen? Ho, wor je ja mui van. Grunnegers? Lui van oard!
‘Gaait dat hier aaltied zo?’ vragt Job campingholdster Monique. ‘Joa,’ laagt ze en zet hom ook op de liest van heur Academie veur beschaarmde luioards* in Grunnen … in Saramacca … in Surinoame.
Vanwegens t sprille mörnlicht en kille, ondertied optrekkende mistflaren, worden, in t roege raait bestopt, twij honden wakker. Zai liggen in nkander strengeld op n inter-de-twinter optrokken leger van old knakde schimmele raait en graspollen mit doaronder n tontege plestieken lochtbère. In t gehail liekt t wel n groot mishottjede vogelnust. Op zuk is dizze sompege stee veur dizze aarme daaiern middelkerwies vaaileg bleken. Dat zel wel aans worden as ain bui d aander jagt in ankomnde haarstmoanden. t Din opwèllende woater zel t haile kakkie wel kabbenaaiern. Hou komen in vredesnoam twij schienboarliek nuvere honden, zo ainzoam terecht aan n oetsturven woaterkaant van t Schildmeer?
Heur ainege vrunden, de minsken, hebben hier vannijs gain bliek geven van heur meer verstandelke vermogens. Zai hebben dizze aarme stumpers lak en vlak in steek loaten. Òfdankt as n poar olle schounen. Hou is dat meugelk?
‘Ik wil n rubberboot! Nou, votdoadelk! Net zo ain as Kareltje! Kin ik ook lekker op t meer voaren. t Is nou toch zummer en vekaansie?’ Jantje broekt even zien soksesfermule en stampvout ter lusteg op lös. Zien kop wordt aal roder en hai gilpt: ‘Ik mag ook noeit wat. Ik goa nait weer bie dij röt-Kareltje in de boot! Ik wil mien aigen boot!’ ‘Doe krigst hier gain rubberboot, Jantje,’ zegt moeke. ‘Dij krengen binnen, as je ze opvollen, loodswoar en nemen ja veuls te veul roemte in beslag in auto. Wie hebben ja al zoveul pakkelarrie bie ons en boetendes, dien hond is ter ook ja nog. Dij kin doch nait achter auto aanrunnen as wie weer noar hoes tou goan? Wie mozzen dat daaier ja zo neudeg liek veur vekaansie veur die aanschavven. Ik heb die nog woarschaauwd, mor nee, Jantje mos en zol n hond mit in tìnt.’ Moeke prat (preekt) bliekboar mit n tè zaachte beduzzelde stim. Zai kin heur aigen vlaais en bloud, héur Jantje, dus nog nait. Dij blert nog, veurdat hai zuk verbilderd op grond mietern let: ‘Ik wil dij röthond nait meer. Ik wil allinneg nog n rubberboot en niks aans! Dat vin ik pas vet!’ En zo het Jantje zien rubberboot òfdwongen. Zulfs n nog grotere as dij van Kareltje. Pabbe kin der ook ja in. Wat wil je nou nog meer? Vive la vacance modernement! Elkenain is nou weer gelokkeg …
Waf, waf, waf. ‘Nou mouten ie dij hond ains as n gek achter dij auto aanrunnen zain, pabbe. Hai denkt wis dat hai hom inhoalen kin. Heukel.’ Henkie speert kopschuddend tegen zien pa, Dij is in auto zitten bleven, terwiel zien zeuntje t magneetkoartje in glieve van slagboom steken mag. ‘Joa, schait nou mor op mit dij poal. Ol zoes! Honden heuren nait op n camping. Aal dat stront! Lewaaischoppers!’ Pa zien verniende kop verdwient weer in auto. Roodwidde poal stoekt omhoog en bolide schut hoelend, stoef langs zien zeuntje camping op. ‘Stapst nou nog in of nait? Flapperd’, brolt hai tegen zien laif zeuntje van tien. Henkie smit t plestieken koartje gerezelvaaierd noar binnen. Runt doarnoa zunder boe of ba, as n dolle man, schuun over parkeerploats, terogge noar weg tou. Hail in wiedte zugt e d’hond laangs kaant van weg in t gras liggen. Toun hai dichterbie kwam begon t aarme daaier te piepen en te hiemen. Jonkje is baang dat hond d auto inhoald het en doarbie wat betaisterd is. ‘Stil mor, stil mor, hur.’ Henkie het thoes noeit hondjekunde opdoan en handelt enkeld vanoet zien automoatische piloot. Piep, piep. t Daaier let zuk wat betasten en komt weer wat in beklief. t Jonkje zugt gain nuimenswoardege beschoadegingen. Allinneg aan ain van de sprille widde voutjes zugt e wat bloud. Noa wat scharmantjen aan haalsbaand vuilt hai n rond kopern ploatje. ‘Boris’, leest e haardop. ‘Kom mor Boris hur. Laiverdje. Boris, kom!’ Noa wat drukken en vrieven sjoeksjakt t liedzoam daaiertje op t leste achter hom aan. Terogge noar kampeerploats tou. ‘Och, och, wat is e doch n knap jonkje,’ Glaai langhoareg swaart en hail opvaleg, vaaier widde voutjes. Doe liekst wel n danseres’ slijert Henkie. ‘Braaf, braaf.’ Piep, piep. t Vintje aait hom nog mor ais n moal. Even loater kriewelt n ieskolde neus tegen zien kuten. Bie slagboom staait Henkie zien pa hom op te wachten. Zien plotsege gespierde aarms tot elbogen tou in n koakelbonde körde bahamaboksem. ‘Wat spoukst doch aal oet, vent? Zel ik die ains n lebabbel verkopen, snötkoker? Zien Henkie is heurende doof. Boris kikt hoopvol noar de vlaaisbaarg boven hom. ‘Kiek pabbe, hier is dij hond dij achter dij auto aanrunde. Wat n nuver baistje, hè? Dij drij pokkenspetretten, dij vanmörgen opbroken hebben hier op camping, hebben hom volgens mie in de steek loaten. As zai nait weeromme komen holden wie hom pabbe, hè? Ik vin t zo’n zielepoot. Hai is zó laif. Hai holt ook van mie, want hai het mien bainen òfslikt. Pa? Pabbe?’ Pa kikt mit n blaisterge kop noar minderman. ‘O, denkt meneer d’onwieze dat? Nou mot onze bloudaigen Florence Nightingale hom eerlieks redden van n wizze dood? Nou bruier, as t doe zo neudeg bie dij stronthond wezen wilst din donderst mor op. Din kinst die snachts boeten lekker waarmen aan dij loezeboal. t Zol mie mooi tou wezen. Ik loat ons kostboare chalet nait verhennewaaiern deur zo n teringbaist. Hol mor wat meer van dien pa en moeke. Dat is hail wat beter en gezonder veur die. Kom op … veur mie aan en gain gesjank meer!’ Hai gript de aarg tegenstroekelnde Henkie stief bie d’aarm en drukt hom richten kampeerploats. Boris blift twievelnd stoan onder sloetboom. d’Oren stief plat tegen zien mooi, swaart kopke. Piep, piep. Oh, doar komt alweer n aander auto aanrieden. Tuut, tuut! Votwezen hier. t Aarme daaier sjoeksjakt letterliek as n sloagen hond, mit doeknekt kopke en steert tussen bainen, noar t gesinterd diekje bie laangs t meer. Op dizze onelegante menaaier verswindt hai eerst oet beeld.
Steven en Oafie woonden al zo’n zes jaar noast Kobus en Ketriene in n riegje nijbaauwhuzen. Ze wazzen der tougelieks wonen kommen. In t begun haar t meroakel akkedaaierd, mor n poar joar leden haren ze mot kregen. Dat kwam van d’hege, dij Steven tussen de toenen poot haar. Nait omdat e Kobus en Ketriene nait zain wol, mor gewoon as òfschaaiden. Veur de privacy, loat we mor zeggen. Oafie mog summers geern in de bekinie boetendeure in de zunne zitten. En zai von t slim onvrij as ale buren heur din liggen zagen. Doarom haar Steven aan weerszieden van de toene dij hegen poot. In t begun haren Kobus en Ketriene der gain bezwoar tegen had. Staarker nog, Kobus haar zulfs mitholpen om de hege te poten en der ook t haalfschaaid aan mitbetoald. Mor toun t gewas meer as n meter hoog wer, begon Ketriene derover om t ding n beetje leger te moaken, omreden hai benam heur op zunnege zummer-doagen de zunne zo. ‘Niks mit neudeg,’ haar Steven zegd, ‘ik wil dij hege gruien loaten totdat e twij meter is. Din hebben wie n mooi òfschaaiden stokje en kin gainaine ons zain.’ ‘Din wor ik ja nog meer zunne kwiet,’ jammerde Ketriene, ‘dat wil ik nait, Kobus hur. Dij hege mout kört blieven.’ Kobus pebaaierde nog ais mit Steven derover te proaten. Mor dat holp niks. De hege zol hoog worden en doar bleef t bie. Ketriene van t mor niks, mor veul kon ze nait. As de buren zo vout bie stok huilen, kon je der ja niks aan doun. Mor ain ding was zeker. Zai zedde bie Steven en Oafie gain vout meer binnendeure. En even geschikt wezen en in de vekaanzie de bloumen wotter geven, dat kon Oafie ook wel vergeten. En zo kwam t dat Steven en Oafie heur hege aal hoger wer en Ketriene en Kobus aal mor toesterger op heur werden. Elke dag gooide Ketriene heur òfwaswotter bie d’hege en hoopde, dat Steven zien stroeken doar dood van goan zollen. Mor veul holp t nait. Onder kwammen der wel wat broene bloaren aan, mor echt dood ging t ding der nait van. Mor op n dag kreeg Kobus n goie inval. As Steven en Oafie mit vekaanzie noar Frankriek wazzen, din zol hai zunder woord of wies d’hege wel even n kopke klaainer moaken. Steven en Oafie haren d’hakken din ook nog mor zuneg licht of Kobus huurde zuk bie Mandemoa’s geraidschoppenwinkel n elektriese hegeschere en snuide d’òfschaaiden tot viefteg centimeter boven de grond òf.
Nou har de zunne weer vrij spul aan heur kaande en kon Ketriene ook weer lekker zunneboaden. Mor toun Steven en Oafie noa n poar weke weer kwammen was t huus te klaain. Doar har dij mizzelke Kobus mit zien poten aan d’hege zeten. Duvels wazzen ze. Mor wat mos je der aan doun? t Kon der ja nait weer aanplakt worden. ‘Dij bèlle van hiernoast kikt mie aan of ze d’honderddoezend wonnen het,’ schol Oafie toun ze van de supermaarkt kwam. ‘Ze laagt mie gewoon uut. Je zollen hoast de plietsie derbie hoalen.’ ‘Niks dervan,’ antwoordde Steven, ‘ik wil gain ordinaire burenroezie. Ik bedenk wel wat woar ik dij lu mit pakken kin. Ik zel op t gemaintehuus ais noakieken of zai dat zomor doun maggen.’ Omdat Steven bie de gemainte waarkde, kon dat makkelk. Mor op t haile sikketrie was niks te vinden, woarin ston dat je joen buren verbaiden konden om n hege te knippen. Zeker nait as je hom in de mande haren.
En toun op n dag zag Steven zien kans schoon om Kobus n hak te zetten. Hai was net in zien veurtoene aan t waark, toun e Ketriene aankommen zag mit n hond aan de raime. Gaauw schoot e in huus. ‘Nou kin ik heur pakken,’ laagde hai tegen Oafie. ‘t Zel mie nij doun,’ mottjede Oafie, dij aaltied nareg wer as t over de buren ging. ‘Zai hebben n hond. En volgens mie hebben ze dij nait deurgeven veur d’hondebelasten. Ik zel t ais noakieken. Hai zel betoalen.’ En zo kregen Ketriene en Kobus n weke loater n braif van de gemainte in deure, woarin ston dat aine zain har dat zai n hond haren en dat ze dij hond nait aangeven haren veur d’hondebelasten. Of ze mor even € 85 overmoaken wollen en nog € 25 boute der overhin. Kobus was duvels. ‘Dat het dij haalfmale van hiernoast ons flikt,’ gromde hai, ‘dij het zain, dat wie n weke op d’hond van ons moeke paasden. Nou wil e ons n hak zetten. k dou net of wie dij braif nait kregen hebben,’ besloot Kobus. ‘Wie zain wel wat of der van komt.’ Mor der gebeurde niks. Totdat ze zo’n drij weke loater weer n braif van de gemainte kregen. As ze nait gauw betuilen, zol der aine van de gemainte bie heur kommen om de zoak te onderzuiken. ‘Loat mor komen,’ laagde Kobus, ‘ons moeke het heur hondje ja allaank weerom en gainaine kin ons wat moaken. Mor ik zel Steven ais even goud de pest in joagen.’ ‘Hou wolst dat din doun?’ wol Ketriene waiten. ‘Wacht mor òf,’ grolde Kobus. n Paar doage loater heurden Steven en Oafie, toun ze goud en wel op berre lagen, bie de buren dudelk n hond blavven. Steven schoot overende. ‘Heurst dat, maaid, ze hebben wel n hond.’ t Geblaf huil wel n haalf uur aan. De volgende oavend persies t zulfde. Om haalf twaalven begon bie Ketriene en Kobus weer n hond te blavven. ‘Mörgen zellen we der wat aan doun,’ besloot Steven, ‘en doe moust goud uutkieken ofst ain van heur ook mit n hond lopen zugst.’ Oafie zat d’haile dag op d’uutkiek, mor Kobus of Ketriene mit n hond trappaaiern kon ze nait.
Guster wer der bie Kobus en Ketriene aanbeld. t Was Steven mit nog aine van de gemainte om te onderzuiken of Kobus n hond haar. Der wazzen mensen dij beweerden, dat dat zo was. ‘Doe komst der nait in,’ draaigde Kobus, ‘dij aander man mag ons haile huus deurzuiken, mor mit die heb ik niks neudeg.’ Steven mompelde wat over ‘gain mitwaarken’ en ‘ambtenoar in funktie’, mor hai wol t ook nait op de spits drieven. Allain zien kollegoa mog noar binnen. Noa n menuut of vieve kwam dij weer naar boeten. ‘Gain hond!’ zee e tegen Steven. Dij huil de scholders op. Hai heurde elke oavend ja aine. Kobus ston nog in deure. Inains klonk luud en dudelk hondegeblaf. Steven kon zuk nait bedappern en runde zunder zuk te bedenken langs Kobus hen t huus in. Gain hond te bekinnen, mor t geblaf was nou wel slim dudelk. Hai keek ais om zuk tou. De geluudsinstalloatsie ston aan. Steven der op òf. Hai drokde op de knobbe met Uut. Stil was d’hond. n Beetje verbaldereerd ston e om zuk tou te kieken. Kobus ston op drumpel in de koamerdeure en uut keuken kwam n grijnzende Ketriene. ‘Wat n laive hond, hè?’ zee ze hail filaain. Steven zee niks. Hai keek van Kobus noar Ketriene. Even wus e nait wat e doun zol en toun begon e inains te schoatern van t lagen. Wat haren ze hom mooi bie t bain had mit heur hond. Ook Kobus en Ketriene konden zuk nou nait meer goud holden. En doar stonden ze toun mit heur drijent te lagen. De ambtenoar, dij Steven noalopen was, begreep ter niks van. ‘Vanoavend drinken wie der aine op,’ snokde Steven, ‘ik zel Oafie zeggen dat je der op tied binnen. Spring mor even over d’hege.’ ‘Dat is goud,’ laagde Kobus, ‘mor din nemen wie d’hond mit.’
Jeroentje was mit zien moeke d’haile dag in t grode bos west. Zai mozzen braandhòlt zuiken om t lekker waarm te kriegen bie heur thoes.
‘Kom,’ zee moeke, ‘wie goan op hoes aan.’
Mor Jeroentje was muide en wol nait lopen, hai wol dat zien moeke hom droagen ging.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘dat dou k nait, k roup hond en din gaait dij die bieten.’
Moeke ruip hond om Jeroentje te bieten, mor dat wol hond nait. Moeke kon Jeroentje nait droagen. ‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘k griep n stok om hond n pak laaiter te geven.’
Mor stok wol dat nait, hai wol hond gain laaiter geven, hond wol Jeroentje nait bieten en moeke wol Jeroentje nait droagen.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘k goa t vuur roupen om braand in stok te steken.’
Mor vuur haar doar gain belang bie, stok dee t nait. Mor ja, braand wol nait in stok, stok wol hond gain laaiter geven, hond wol Jeroentje nait bieten, jonk wol nait lopen en moeke wol hom nait droagen goan.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘k goa wodder der bie roupen, dij blust vuur aait wel oet.’
Wodder wol vuur nait bluzzen, vuur wol gain braand in stok, stok wol hond gain laaiter geven, hond wol Jeroentje nait bieten, dij wol ja nait lopen, moeke wol hom nait droagen.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘k hoal kou der bie dij gaait din wodder wel opzoepen.’
Zai ruip kou. Mor kou wol t wodder nait zoepen, hou kom ie der bie. Wodder wol vuur nait bluzzen, vuur wol stok nait in braand hemmen, stok wol hond gain laaiter geven, hond wol Jeroentje nait bieten, dij wol nait op hoes aan en moeke wol hom ja nait droagen.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘din roup k n laange taauw dij kou vaastbinnen gaait.’
Mor ja, struup wol nait bie kou om haals, kou wol wodder nait zoepen, wodder wol vuur nait oetpoesten, vuur wol braand nait in stok steken, stok wol hond gain laaiter geven, hond wol Jeroentje nait bieten, dij wol nait lopen en moeke wol hom nait goan droagen.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘k zuik n moes op dij gaait taauw din mor deurbieten.
‘Wat mainen ie wel,’ zee moes, ‘dat wil k ja nait.’
Moes wol taauw nait deurbieten, taauw wol nait om haals van kou, kou wol gain wodder zoepen, wodder wol vuur nait oetpoesten, vuur wol braand nait in stok steken, stok wol hond nait sloagen, hond wol Jeroentje nait bieten, dij wol ja nait lopen, moeke wol hom nait droagen.
‘Ho, ho, ‘zee moeke, ‘nou wait k wat schiers, k goa oans kat roupen, dij kin din moes opvreten.’ ‘Nee,’ zee kat, ‘dat wil k nait.’ Mor dou kat moes in goaten kreeg, dou gong t der heer.
Kat runde achter moes aan, moes haar taauw in goaten, taauw runde op kou aan, kou haar wodder op loop, wodder zol vuur eefkes bluzzen, mor vuur vloog mit stok deur wereld, stok dij roevelde op hond aan, hond runde achter Jeroentje aan, Jeroentje runde hail haard noar hoes hìn, moeke huifde hom ja nait droagen te goan. Wat n òflopen mit Jeroentje.
Hail goud is dit vertèlsterke òflopen, mor t veegde der in t zag der nait goud oet in t begun. Gelokkeg mor.
Van mien bed&brekfaststee bie t Mieghummeltjesbos in Onstwedde fiets ik in vrouge mörn over Vlagtwedde noa Ol Schaanze. In Smilke rie ik even n luske over Laang Houve. Op eske van Zuudveld bluien eerappels. n Wonderschiere deken van t daipgruine eerappelloof en paarse bloumkes. Den overkomt mie de geur. Ik was de reuk van n bluiend eerappelveld sikkom vergeten. Ik stap van fietse en loop t kaamp in en roek aan bloumkes. ‘Joa,’ zeg ik in miezulm ‘ik was t kwiet, mor non wait ik t weer.’ Ik pak mien boukje um dizze grode ervoaren op te schrieven. Der komt n man aanfietsen mit n hond aan liene. n Heidewachtel. Dichterbie zai ik dat t mien aantraauwde neef is. Wie zeggen moi. ‘Wat zitst nou weer op te schrieven?’ vrag e. Ik vertel hom van de eerappels. Hai kikt mie underzuikend aan. ‘Is t nog zo slim den?’ Loater begriep ik dat e mien wénst beduilt.
Pervinzie Grunnen wordt voak ‘op de koart’ zet. Zo hait dat. Elke moal is der wel wat: de Faarmsumse farmhouser kapklompenstamperij, t Òlhoofster kopstubberstoempen, de schierste meulenraddraaiersoptochten en aal zukswat. ‘Om Grunnen op de koart te zetten’, zee n lelke Lopster lummel dij net n wedstried 25 struusvogelaaierbalen mit Marne genoatmosterd achter de koezen haar. Nou, ik pakde Bosatlas der even bie, mor Grunnen staait der allaank op. Monniken wazzen doar mit begonnen.
Vanòf Auwerd zochten Cisterciënzers deur zompeg laand n ad noar hogere zaandruggen. Zodounde kregen minsken as Gansfort en Agricola de loop op Auwerd, om doar wat te leren. Stoadeg aan kwammen der meer nederzettens. Respekt veur dat monnikenwaark, mor kreeg de abt dat soavends op tillevisie te zain? Nee, nog veur dat dat uutvonden was, hebben deugnaiten t kloostercomplex vernaild. Doar mos wat aan doan worden. Al n joar of wat is de Orde van Medianen in t Helperpaark aan zet. Zai bluizen de tiggeltorens van d’olle centroale op en baauwden t nije Klooster Media. De kloosterlingen doun tegenswoordeg n m/vexpeditietocht deur de gouwen van Grunnen, woar n bult vremd volk touholdt. Op safari bie de Bosschermannen in t Dollardreservoat: ‘Moi … Dr. Bosscher, I presume?’ ‘No mienjong, I am Geurt Busscher, waddenschilder, ik zuik Derk ook, mor hai is vot.’ Grunograbbels! Expeditie in toeze? Even op koart kieken … joa, verslaggever Derk is onderwegens en broest de bus over hoge Wedderbaargen en daipe Wildervanksterdallen. ‘Droagers’ Joyce en Petra van de aigen RTV-stam haauwen zoch n pad deur t Roegwold en bivakkeren in t Ambonezenboske in de Coenraadpolder. Zai kraaien victorie bie woeste Waddenstörms. Expeditie dut de regendaans mit Harma en votdoalek is der n störtbui in t Humsterlaand … boeren vlaigen t laand op mit grode òfdekzaailen. ‘Woarveur is dat?’ vragt RTV-kloostermoppie Beppie. ‘Sproeiverbod, ja,’ zegt n boer. Bie Pekelder Roegbainstam wordt n vredespiep smookt (dat kin doar nog, ugh). In t Wilde Westerketaaier baiden expeditielu snuusterputen en klaaiknikkerkraaltjes aan om medesienmannen (‘wat mot dat hier?’) te verlaaiden veur n proatje. Mor Pasop, da’s thuus nait te zain omreden cameraman te kiek staait aan n totempoal. ‘Aigen schuld,’ vertelt kloosterbruier Ronald, ‘hai pronkte mit aandermans veren.’ Eefkes loater verslagt reporter de stried van Hunsingrammers en Fivelschoppers, mor … belaandt zulf in de kookpot van n Eemsmondeling. In Westerwòlle zwemt Leonie in de Roeten Aa en dut touglieks Cittaslowverslag vanuut levensgevoarleke mangrovebossen. Spannende buisbeelden soavends mit veul Noord tamtam. Dizze lu zuiken mit gevoar veur aigen leven noar Grunneger bronnen. Respect, zol de Media-abt d’oaventuren van de kloosterlingen op tillevisie biehòllen? As expeditie nait op pad is, kinnen Grunnegers ook nog mit walkie-talkie smoezen mit Babbelebet en Maartje. Dizze medialu binnen ook zendelingen mit opdracht om inboorlingen in de gouwen van nijs te veurzain. Noordman Wiebe Kloukt ons bie mit Grunowaitenschop zo as: was t peerd van Ome Loeks van t Grunneger ras? En wèl deur dit verhoaltje van de koart is, kin op de zeurdeur kloppen van de kloagmuur van Oetse op Noord. Mor as de Media-abt soavends tillevisie kikt, zugt hai op t dagnijs rookkringels vanuut t westen. Doar kieken Jatmouskriegers ook op de koart; zai willen mediakloosters vernailen en mit de veren pronken onder ain NPO-kloosterdak. Mor RTV-kloosterlu geven heur bronnen nait pries. Nooit!
Boer ovverde vet swien aan Hercules, dij hom n moal red haar oet klaauwen van n laiw. Swien was eerst grootbrocht mit gaarst, hail veul gaarst en doardeur was baist lekker vet worden. Dou swien ovverd was, haar boer nog gaarst over en hai docht dat hai dat nou mooi aan ezel opvouern kon. Mor ezel vertraauwde t nait. Hai wis ja dat swien vetmest was mit gaarst en dou ovverd. Tegen boer zee hai: ‘Neem mie nait kwoalek boer, k bin wel zo slicht as n ezel betoamt, mor as k aan swien denk, din bedank k mie veur gaarst.’
As ie wat vergees kriegen, wees der din zeker van dat ie der loater gain spiet van kriegen dat ie t aannomen hebben.
Holthakker laip ien t bos. Hai was op zuik noar n nije stoal veur zien heksebiel. Hai haar al veul holtsoorten oetpebaaierd, mor aaltied brak stoal van biel hom òf as hai aan bomen omhakken was. Hai keek hier en doar, mor kon nait recht goie toaie holt vienden. Dou vroug hai bomen om road. ’Waiten ie ook welke holtsoort k neudeg bin veur stoal van heksebiel dij nait votdoadelk brekt?’ Bomen dochten noa en zeden dou dat hai doarveur mor t beste holt van oleander nemen kon. Dat dee holthakker. Mit staarke bielstoal der ien ging hai dou mit zien heksebiel aan bomen kappen ien zulfde bos. Duurde nait laang of ale bomen wazzen omhakt.
De radio ston aan en in t veurbiegoan heurde ik n mannenstem. Hai vertelde over zien doeven, hou mooi ze koeren konnen. t Koeren klonk in zummertied t schierste. ‘Dat binnen mien mooiste zummergeluden,’ zee hai. En vot doarop vroug hai aan journalist: ‘En wat zijn uw zomergeluiden?’ Journalist stutjede wat, wis nait zo rad wat hai doarop zeggen zol en zee: ‘Ja … ja … zomergeluiden … ach ja … zomergeluiden …!’ Ik heurde t mit ain oor aan en vroug mie òf: schiere zummergeluden, heb ik dij ook?
t Is julimoand, midden in zummer. k Zit te genottern in ons toen. t Is stil om mie tou. k Denk opnij aan dij man mit zien doeven. Zol ik ook zummergeluden heuren kinnen? k Luuster … en joa: twij fietsbellen en n hond dij blaft. Stemmen op stroat en n autodeur dij dichtklapt. Nou ja, dat is nait zo biezunder. k Luuster nog n keer … en heur: doar zingt n merel en tjilpen de muzzen. Der snort n dikke hommel achter mien rug laangs en holtdoeven heur ik klappern tussen t gebloaderte van boom. k Blief luustern. Vèr vot heur ik lewaai. t Komt dichterbie en t klinkt bekend. t Zol toch nait? Woarom nou? t Is vlakbie nou en k zai hom kommen: mien man, mit de bosmaaier! En vot doarnoa nog n bosmaaier, nou aan aander kaant weg. En noast ons hoes heur k ook al n bosmaaier. t Is as of ze t mit mekoar òfproat hebben. Och hé, t haile bosmaaierscollectief is weer drok in de weer. Veur gonnent binnen dit de schierste zummergeluden. En ik? Ik stop mien oren dicht.
Veur mien verjoardag heb ik n keer wat bedocht wat nait zo gebrukelk is. Normoal vier je joen verjoardag mit aal dij je groag bie joe hebben. Voak is t wel gezelleg, mor dit keer wol ik wat aans. Mainsttied kwedeln we deur mekoar hìn, mor echt kontakt hebben we mainsttied nait. Ik haar bedocht om wat mit te nemen van minsen dij overleden binnen of van minsen woar je groag nog wat mit oplözzen willen. Joa, dat was schoppen tegen zere schenen. Mor veurdat we begonnen, stelde ik veur dat wie eerst soam mit n laid begonnen. ‘Joe maggen t zeggen, want ik bin joareg en joe zingen veur mie.’ Noatuurlek wui dit Laank zal ze leven. k Haar der ook bie zegd dat ales meugelk was. Aigenliek: n grode schoonmoak. Ik vertelde dat we vanoet ons aigen denken d’aander voak nait begriepen kinnen. Woarom d’aander dut wat e dut: zo zien best dut om nait op te valen, dus loaten we ales mor liggen, proaten der nait meer over en loaten sums minsen in steek en … huil voak onszulf. Mien bedoulen was om dat op te roemen en kieken hou we me-1 koar doarbie helpen kinnen en mekoar beter begriepen. ‘t Wordt tied,’ zee ik, ‘dat dat aalmoal veraandert. Nait allinneg in familie en vrunden, mor aigenliek veur ale minsen om ons tou. Aaltied mor dij roezie, aaltied mor mekoar oetschelden, dood moaken. Loaten wie der ais soam noar kieken wat we der aan doun kinnnen. Dat is mien dinken.’ Woarom dat minsen dingen doun, waiten wie nait. Soms waiten we gainains woarom we zulf bepoalde dingen doun, dus overleg was n goud idee, docht ik. Mor zo as k al zee, ik schopte tegen zere schenen. Ik begreep dat, mor zee ook dat t tied wui dat we der mit nkander over begonnen. ‘Ik bin joareg, dus ik mag zeggen wat ik groag wil.’ Doarom binnen we bie nkander kommen. We hebben mekoar om de beurt verteld hou t der bie onszulf oetzugt. Doardeur konnen we mekoar dou veul beter begriepen, woardeur wie n menaaier vonnen hebben om n ende te moaken aan aal dij roezie en noatuurlek ook òfsproaken te moaken hou wie der in toukomst mit omgoan zollen. ‘Ie maggen mie aaltied vroagen om der bie te wezen zodat we t soam doun. Zo kinnen we hail wat vervelende dingen oplözzen. Aal dij roezie aaltied, dat mout veraandern.’ Der is gain mins geliek dus, wie hebben ons aan mekoar zain loaten. t Was nait makkelk, mor de femilie is doardeur wel dichter bie nkander kommen. Boetendes hebben wie òfsproken, as der weer ais wat gebeurt, dat we der op dizze menaaier mit aan gang goan. Goud noar mekoar luustern, alles zeggen wat je in de wege zit en din soam weer wieder goan. Aan t ende heb k ze aalmoal huil daip bedaankt en heb ik n laidje veurlezen.
Der is ter ain joareg
As der ain joareg is Is der n reden veur feest Pabbe, moeke, bruier of zuster Zwoager, oompie of taande t Moakt nait uut
t Is nait allinneg feest t Gaait nait allinneg om kedo’s t Gaait nait om geld t Gaait om de femiliebaand
t Gaait ook om femilie dij der nait meer is Wie kinnen din genieten van mekoar Gedenken dij we laif hebben En kinnen soam ain wezen
Bie vreugde en verdrait is t schier Om op dij menaaier, soam te wezen Soam te gedenken
En joa lu, zo is t apmoal beurd. De familie von t prachteg en ik? Ik was der slim bliede mit dat ik t zo aanpakt heb … dus ik wui hartstikke bliede wakker.
Ik kin wel doen worden in Spanje: ‘Un cerveza, por favor!’ Mien kammeroaden wollen op ‘kultuurvekansie’ noar Sevilla. Wie hebben ons onderdompeld in de lekoale braauwerijkultuur. In de bierbar kwam zo’n Spoanse flamenco-gitoarist op batterij: Juan Enrique El Grande, ofzo. k Von t eerst niks, mor mit elke cerveza wuir e beter. De Spanjoarden vonden t ook: toun hai ‘Madre del Miguel’ zong, ging t dak van de bierbar òf. Mit Spoanse spiekers in de koppen liggen we nou aan t hotelzwembad. n Poar cervezas binnen vervast nait goud valen. Mor wat n feest in de bierbar van Sevilla!
Haildal rondomrond tehoes hìn dat Zun en Licht hait, lopt n pad mit grint. Mainste vlintjes hemmen mor naauw kleur. Dij binnen zo graauw as lucht bie n dunnerbui. As ter hier ain op veziede komt en stoup van tehoes oplopt, komt dij veur n gele deur. Trekken zai aan kopern knop, klingelt ien tehoes n bel. Bezuikers kommen eerst ien veurpertoal. Tussen veurpertoal en gaang ien zit weer n deur. t Is n gaang mit n swaarde granieten vlouer. Ien gaang stoan drij minsen: zuster Jennie dij hier aarbaidt, Kees, n leujong dij hier woont, en vraauw Ommes. Dij lèste persoon het zunner n òfsproak te moaken aanbeld. Òl vraauw Ommes wil Kees zain. Zai woont noast zien òllen en het jonkje doar opgruien zain. ‘Kiek,’ zegt vraauw Ommes, ‘k heb Kees wat mitnomen!’ n Graauwe puut komt te bosschoppentaas oet. ‘Abbelsienen!’ ‘Hail schier,’ zegt zuster Jennie, ‘geef heur mor even aan, din bring k heur noar keuken tou.’
Vraauw Ommes maag ien veurpertoal op bankje wachten. Kees blift ien gaang stoan. As zuster Jennie weerom, is drukt zai Kees veurpertoal ien. ‘t Was mor kort,’ zegt zai, ‘t is etenstied. En as joe op veziede kommen willen, mouten joe eerst n òfsproak moaken.’ Zuster geft òl vraauw n haand. Vraauw Ommes strikt Kees over kop hìn. Zai het hier mor tien menuten west. Zuster Jennie kikt deur glief van deur hìn hou òl vraauw votsjokt. Din bringt zai Kees noar zoal tou. Hier ien dizze zoal zitten jonges aan toavels te bikseln. Zai kieken mor naauw van bord op as Kees zoal ienkomt. Din lopt zuster Jennie noar zoal tou doar wichter eten. Kikt ien t rond en gaait noar ketoortje tou. Zai is n laange vraauw ien n hoagelwit uniförm. Soavens as kiener sloapen, runnen zusters ien gimmestiekpakjes gimzoaltje deur. Elkenain het n abbelsien ien haand. ‘Koatsebaal, wel het dij aal …’ zingen zai. Din gooien zusters abbelsienen, dij ainks veur Kees binnen, gedureg lucht ien. Dat is gezondhaidsgimmestiek. As doan is, maggen zai van zuster Jennie abbelsien opeten. As dij op is mouten zusters onner does en op bèr. Ien mainste gangen van tehoes hes wel n sloapkoamerke van n zuster. Elke zuster is boas over n sloapzoal mit n plougje kiener. Smörns lopen zusterkes op tonen gaangen deur en trappens òf. Kiener liggen nog te sloapen. As ter ain wakker is, holt dij bekje dicht. Mos die stil hollen, aners krigs straf. Zusters mouten smörnsvro om zes uur op ketoortje weden. Dat is vaaste regel. Ien wintertied is t om dizze tied nog duuster. Zai lopen din mit zaklanteerntjes gaangen deur. Ien zummertied speulen zunnestroaltjes bie trappens laans en over zusters heur widde goud hìn. ‘As ter wat is, mos zeggen …’ zegt zuster Jennie, ‘wèl van joe het ter wat op t lever…? Nee…? k Heb aal wat. Ien mirregstied, bie t stoet eten, is ter veur elkenain n plakje worst. Dink ter om, eerlieks verdailen! Gain aalbegeer dij twij plakjes pakt! Vanoavend om negen uur goan wie hier noaproaten. k Reken op joe! Aan t waark!’ Zusters binnen blied, zai kriegen gaauwachteg heur komfòttje mit t weekloon.
Aal kiener binnen onnerbrocht ien plougen. Ien jongste ploug mit leutje goud zitten jonges en wichter bie nkanner. Zai eten apaart van aner kiener. Jongste kiener van dit plougje binnen nog mor n joar of twij, drij. Hes n middelste ploug mit jonges en n middelste ploug mit wichter. Hes n òlste ploug mit jonges en n òlste ploug mit wichter. Ien òlste plougen zitten kiener dij ien hoogste klazzen zitten van legere schoul. Vandoag noa schoultied mout middelste ploug mit wichter (en loader middelste ploug mit jonges) noar gimmestiekzoaltje tou van Zun en Licht. Aal wat zai doun mouten het n noam. Kiener goan ‘piepkelopen’, ‘spring-tikken’, ‘krom-op-zied’ en ‘ombloazen’. Gimmeester tikt mit stok op grond en geft aanwiezens. t Is vief menuten dit en vief menuten dat doun. Gimmeester is hier smirregs noa schoultied. Zundag is de rustdag. Der wort ja wat òfhoust! Het n kiend n kwaalster ien mond, din mout dij oetspijd worren ien òfvalbak. Paardie kiener worren deur gimmeester op bòrst en rug beklopt om sliem lös te kriegen. Aal kiener van tehoes kriegen zulde opgoaves. Aal wat zai doun mouten is oetvonnen deur dokters van Zun en Licht. Van hek van gebaauw òf, tot op stee doar dörp begunt, stoan n poar hoezen. t Is hier mainst stroekerij, haaide en wit zaand. As leujonges noar schoul tou lopen, gaait dat eerst over n zandpad. Koms hier nait veul minsen ientegen. Bie regen hes hier dikke poulen. Noa dij eerste poar hoezen bis pas ien t loug. Hier stoan hoezen aan ain kaant van klinkerstroat. Zai binnen luddek en òld, of dik en nij. Gounent hemmen n raiten dak. Aan achterkanten hemmen minsen gruintetoenen. Veur t hoes is t mainst grasveld en bloumen. Leutje padjes noar veurdeuren tou binnen zandpadjes. Aan rannen van padjes liggen vlinten. Mainste hekken binnen van boomtakken moakt. Lopen kiener n indje deur, din zain zai schoul stoan. Kaalmkes aan lopen zai schoulplaain op. Maank kiener dij bie òllen wonen valen kiener van Zun en Licht nait op. Zai lopen der schier bie en lustern goud. Soavens om negen uur, as aal kiener ien bèr liggen, wil zuster Jennie van aner zusters waiten hou of t goan is. Bie jongste ploug, mit leutje goud, was ter wat mis mit n wichtje. Zai is nukkeg en onrusteg. Ook bie òlste kiener is ter wat mis mit n wicht. Zusters hemmen apmoal n boetenbaintje ien ploug. Ien middelste kobbel van zuster Janneke zit n jong oet n hoeshollen van zestien kiener. ‘Hai is zo òld veur zien leeftied,’ klagt Janneke. Zuster Janneke pebaaiert wat meer over jong te zeggen, mor komt ter nait oet. ‘k Dink dat k wait doar doe op douls,’ zegt Jennie en begunt te proaten. ‘Joa,’ zegt Janneke, ‘zo is t!’ Aan anerkaant van grintpad, dat om tehoes tou lopt, is t overaal bos. Doar speult Kees as hai vrij van schoul is en gain gimmestiek het. Zusters vienen t ook n groot bos. Doar Kees votkomt is t koal en vlak. As hier ien begun n swaarde liester oet stroekerij vladderde, gilpte Kees t oet van schrik. Kees is mit pazzipanten op jacht. Zai loeren op knienen en boskatten. Mor ien bos is gain knienehool te vienen. Boskatten hemmen der nooit west. Kraaien hes overaal. Ien veujoar vaalt ter bie zetten n jong oet nust. Dij maggen kiener nait oppakken. Zusters zeggen dat kraaien ogen oetpikken. ‘Doe wils doch nait blind worren,’ vroagen zai, ‘blind en n minne bòrst, doar krigs n swoare dobber aan!’ ‘Goa mor zaand scheppen,’ zeggen zusters. ‘Gaauw ien boeten ien vrizze lucht! Schepke mitnemen en zaand scheppen…!’ Hans, dij op zulde sloapzoal ligt as Kees, is ook ien bos. ‘Wèl was dat gustern Kees? Dien opoe?’ ‘Nee jong, dat was vraauw Ommes!’ As n hoas schut Kees pad òf. Din let hai hom poestend op zien gat deelplovven.
Snaachs dreumt zuster Jennie dat zai bie moeke is. Zusters Beb en Leen mouten heur waark doun. Zai zitten aan toavel dij vaaier moal zo groot is as gewoon. Baaide zusters boegen heur over pampieren hìn. Ain van heur lopt noar tillefoon tou. Draait n nummer en bestelt gruinte. Din wort dreum aans. Elkenain dij aan veurdeur komt wort deur baaide zusters votstuurd. Kiek, doar hes vraauw Ommes weer! Der veranert wat ien dreum. Ainmoal ien week hemmen zuster Jennie en dokters verslag mitnkanner. Voak tillefonaaiern zai nkanner op. Zuster Jennie kin tillefoon nait vienen, zai staait ien labbetorie van Zun en Licht. Zuster van labbetorie het broen, kruld hoar. Zai onnerzöcht kiener heur bloud en kwaalsters. Der brannen staarke laampen. Licht is wit as ien sprookje… Juust veur wekker òflopt wort zuster Jennie wakker. Rechtop ien bèr vragt zai heur òf woarom zai heur dreum zo gaauw vergeten is.
Grint op grintpad rondomrond Zun en Licht is graauw van kleur. Tehoes zulm is ook donker aan boetenkaant. Mor zuster Jennie is aans. Zai bringt lucht en licht ien tehoes veur longliederkes. Veur n bult minsen is zuster Jennie zunnetje ien hoes!
Ik kin weer lopen, dou nait meer aan terepie. Ik kin weer lopen. Duurfst nait komen bie mie loop ik wel noar die. Ik kin weer lopen.
Veurgoud genezen van vlaigerg drok wezen. Ik kin weer lopen, huif nait meer in rolstoule rezen, gain menukoarde veur pesjenten lezen. Ik kin weer lopen.
k Luit mie laifjes verplegen, gewilleg, daankboar, verlegen. Ik kin weer lopen. Liester in bome keert zok om, vertelt deur dat k deraan kom. Ik kin weer lopen. Ik kin weer lopen. Nooit weer dou ik zo dom.
De loate oavendzunne kleurde dij nommerdag t Metbroukbos, haarfst. n Diezege wind waaide t eerste blad van de bomen en dwarreln hom veur de vouten. De winter was onderwegens, veur hom nait allain n t tied van òfstaarvend leven mor van, noar te hopen, n nij begun. Hai vuilde zuk deur de noatuur opnomen en von aaltied de rust dij e neudeg haar om zien kop weer moezenustenvrij te kriegen. In gedachten, mit kop daip in de kroage, volgde e n pad. Nog even deurlopen, den zat e zo rond t waarme heerdvuur van d’Haarbaarg in Smilke. Innains wer de stilte roeg versteurd deur n hond dij mit veul spektoakel op hom òf stoof en hom aan de boksempiepen n ziedpad in trok. Kraaien vlogen mit n iezelk lewaai oet de bomen op. Nijsgiereg en bedochtzoam volgde hai t hondje tot aan n open stee in t bos. In t schiensel van de rood ondergoande zunne ston n persoon, stokstief aan de knijen tou in t wotter van n veendobbe. Zo te zain n schoamele vraauw, verdaipt in heur aigen spaigelbeeld. Stilaan pebaaierde e dichter bie heur te komen. t Menske bleef bewegenloos, tot ze biezied keek en hom stoan zag. ‘Vot hier!’ ruip ze inains mit hoge schèlle stem en weer vlogen van schrik kraaien op oet de bomen. Ze zwaaide hulpeloos mit heur aarms om te beduden dat ze allain wezen wol. Allain in heur roadelooshaid op heur weg noar t ènde. De man bleef mit zien aigen verwarde gedachten kieken noar dij ontredderde vraauw. Hai was der deur komen en zai doar … op raande van zied en aander zied? ‘Ik wil nait langer … goa vot hier, loat mie …’ en heur geroup versturf in n zaacht kloagelk jammern en ze dee weer n stap wieder t wotter in. Hai wol wat tegen heur zeggen … mor welke woorden gebruuk je om n mens, gevangen in aigen spaigelbeeld en hulpelooshaid, weer bie zukzulf te kriegen. Is ingriepen n vörm van mededogen of is t juust nait? Even haar e dij twievel. Wat e precies zegd haar, wos e achteròf nait meer, mor van zien woorden wer ze rusteg en hai zag dat ze twievelde. Mitlevend stak hai zien haand noar heur oet en geboarde: kom mor, t is goud. Mit grote, treurege ogen keek ze hom aan, mor bewoog nog aal nait. Doar stonden ze, twij zuikende mensen in t licht van d’ondergoande zunne.
Noa n stille innerleke stried luipen ze soam, elk verzonken in aigen gedachten, over t bospad wieder. t Hondje kwispelde nou vrolek om baaiden tou. ‘Hou hait e?’ vruig e, en verbrak zo de stilte. De vrouw zuchtde daip. ‘Max. Joa, Max …,’ zee ze mit n beknepen stem. ‘Dij noam heb ik hom geven. Ons lutje jong haitde Max. Zien zesde verjoardag haar we net vierd, dou e bie ons veur t hoes, deur n veuls te haard riedende auto dood reden wer. Dat was t begun van ale ellènne.’ Dou was ze nait meer te stoppen en störtde ze heur gemoud over hom oet. ‘Nou was ik kloar mit ales … mit d’haile wereld. k Wol nait meer, k wol ook dood.’ Heur stem verwaaide mit de haarfstbloaden, onmacht wer stil verdrait. Hai mos weer denken aan de woorden dij hai lezen haar op zien zuiktocht noar de zin van t leven: wie binnen aal mensen, hou verschillend ook, wat we ook mitmoaken of te ondergoan hebben. Wie mouten laif en laid dailen, wie mouten pebaaiern mekoar te begriepen. Laif en laid mit mekoar dailen, dat begreep e méér as ooit, dou e noar de vrouw keek dij noast hom luip en t leven mui was. Veurzichteg legde e troostend n haand op heur aarm. Noa nog n stuk lopen en zwiegen, wazzen ze op stee. Hai nuigde heur en zee dat der ook ploats veur heur was in dizze haarbaarge. Ze twievelde, mor luip toch mit, dou hai de deure veur heur open huil. Soam schoven ze aan n toaveltje in dij mooi verbaauwde olle boerderij. De sfeer was der waarm en hoeselk. In t licht van n poar keerzen nam hai de vraauw even goud in zuk op. Slierten soeterg hoar hongen rond heur deur t leven taikende en toch wel knappe gezichte, woarin twij trieste ogen hom aankeken. Op d’achtergrond klonk zaachte, sfeervolle meziek. De vraauw haar baaide handen beschaarmend om n dampende beker sukkeloademelk vollen en was in gedachten wied vot. Dizze ruumte was veur heur n vredege wondere wereld vol waarmte en licht. Heur ogen werden slof. Ze keek hom vroagend aan en dou vertelde hai zien levensverhoal. En nou luusterde zai. Loater, mit elk n pankouk in t lief, luipen ze soam noar d’oetgang de duustere oavend in. Max wees heur de weg.
Luttje Bram, inmiddels 9 joar en bienoa net zo groot as opa, komt ter aanrunnen… Hallo Oma, Ik wou je een bloempje kopen, maar ik heb geen geld bij me! Oh. zegt oma: En zunder geld ken je niks kopen he! Nee, maar ik heb hier ja wel geld!
As e langs komt, krigde aalgedureg n poar buutscenten en dei dut e in n potje. Hai der bie, pakt 2 Euro en stoft noar de super! Eem loater…. Die zijn voor jou! Vind je ze mooi?
Geweldeg! Woar heb ik dat an te danken? Och, doe ik zomaar!
Oma gript hom: Den krigst n dikke knuffel! Wat ja laif!
Opa krigt der troantjes van in d ogen… Wat mooi he! Negen joar en al zo omdenkend!
Zugst ain lopen mit fiets aan haand, zuikt n vergrèlde fietser ien körf, tas of mand, staait der aargens n fiets op kop aan kaant, n bak mit wotter vol tot aan raand, n blikken deuske op n uutvollen kraant?
Lutje potje kikt en kikt kropt op knijen as n kaalfke deur t gruinlaand wondernd grode wereld in
wereld wordt groter en groter man man wat n ruumte ja hondebloumen, ekkels, tieken en iemen doethoamels in walen van t Ol Daip en achter eske is nog meer
mor den aiweg en altied blift t kieken hoaken achter stiekeldroad noa t löcht komt duuster noa t zuite t zoer systemen dailen raive oet om t zain te griepen in t aargeloze te groaven oogkleppen holden peerden in t gareel
mor in t ìnne t hiemen veurbie as der weer wacht wordt wacht wordt op genoa riepte ogen vannijs open goan körrel kaf verdrift mieghummel weerde krigt wordt ontfaarmen vongen wordt kieken zain begunt t verzet.
Buurtschopkes Heveskes, Weiwerd en Oterdom binnen vot. Ver- kwaanseld deur kwakdeuzen. Loug Nes bie t Schildt rakt klem deur herindailens. Lu worren t zat, willen vot van aigen haim. Gasgrefieken in gevels, muren schaif en schel, gain muuranker kin t tegenhollen. Loug Nes zakt deur ‘deskundeghaid’ vot in t meer. Viskerlu oazen op de ‘Kwoaie’ mor d’angels binnen nait staark genog om t monster te vangen. t Monster in t meer bie Loug Nes hait … SHELLIE!
Dizze schriever schreef in t Grunnegs onder de noam Jan Bos. Hai wer in 1887 in Spiek geboren, woar zien voader schoulmeester was. Hai leerde ook veur onderwiezer en was waarkzoam as zodoaneg in Ol-Pekel en op Mij. In 1924 wer e ontsloagen en gevangen zet op verdenken van homofiele kontakten mit zien leerlingen. Noa zien gevangenschop ging e weerom noar Stad en gaf t schoulmeestern deraan. Loater ging e in Eerbeek in Gelderland wonen.
Hieronder n stokje uut Mooi Volk uut 1929. t Gaait over hoesbezuik van t kerk bestuur:
Hoesbezuik
Ik was nog moar ‘n oogenblik weer ien koamer, dou ze veur ‘t hoes stommelden. Ölderlingen kwammen allain. Brinkman en Smit. ‘t Har dit veur, dat ie nou teminzent gewoon proaten konnen. Ik gaf heur eerst ‘n kopke koffie en dou ‘n borreltje. Manluu dei haile middag al omzwonden hebben, lussen ook wel ais wat warms. “Dat ‘t joe nait verveeld”, zee Jan. “Och”, zee Brinkman, “dat dut ‘t ook wel ais. Maar dat hangt d’r ook al weer van of hou zwoar ie joen ambt wegen loaten.” “Ja”, zee Smit, “As gemainte joe roupen het, den mout ie d’r ook wat veur over hebben.” “Wat dat roupen aangait, Smit”, zee ik, “daar mout ie nou nait al te veul op ofgoan, want ie waiten net zo goud as wie, hou of dat op kerkeroad gait. Maisten binnen boeren en dei zetten ook weer boeren op tal. En as d’r ais ‘n börger bie stait is ‘t veur scheer mie de gek. ‘n Börger komt d’r bie ongeluk ien.” “Dat mout ie nou nait zggen, vrouw Kloasens”, zee Smit weer, “wie mouten doch ‘n beetje geschikte luu oetzuiken. Ie wollen elk en ain doch gain ölderling moaken.” “Nee, dat nou nait. Moar geschiktighaid hangt voak of van zwoarte van geldpuut. Moar ik geef joe tou, dat ‘t wel nait zel mitvalen.” Ik bedochte dat ik hom te vrund mos hollen. Zien boerenploats mout ‘t veurjoar varfd worden. En as Jan dat kreeg, zat d’r nuver stuver veur ons aan. “Krekt”, zee Smit, en dou was hai weer tevrêe.
Onder de noam Willem de Mérode wordt e beschaauwd as de belangriekste Nederlandse calvinistische dichter van zien generoatsie. Hans Werkman, biogroaf van Willem de Mérode, schrift: ‘De dichter doorleefde de tragedie van een onmogelijke liefde; hij schreef in de spanning van jongensliefde en een mystieke beleving van christelijk geloof.’ In de stad Grunnen roakte hai bevrund mit de kwekeling Reind Kuitert en deur hom wer e stimuleerd tot t schrieven van gedichten. Zien dichtoader begon votdoalek te stromen, mor van dizze onvoldroagen jeugdgedichten is nait veul bewoard bleven. t Eerste gedicht dat in druk verscheen, wer publiceerd in meert 1911 in Ons Tijdschrift, n christelk moandblad. Nog even n stokje uut zien Grunneger waark. Ook weer uut Mooi Volk: Hoesbezuik:
‘t Laip al mooi noar negen uur, en den mozzen ze weer bie ‘n aander wezen. Wie haren heul’ nou ook al twei uur opbörgen, dat wie d’r meer’ as zat van wazzen. Jan kreeg sigoaredeus. Hai docht vast, den denken ze d’r ‘n beetje beter aan. En hai har geliek. Smit keek ais op klok, hoalde ‘t halosie te buus oet, en zee: “mie dunkt ‘t wordt ons tied, Brinkman. Wil ie ‘n gebed doun?” Nou ik wil niks van ól Brinkman zien beden zeggen. Hai was hail hartliek en docht om ons altemoal. Ik mag hom zoo veuI laiver heuren den mit al dat malle gevroag, dat toch niks te beduden het. Dou greep hai zien pet van deel, Smit streek wat over zien houdje, en dou zakten ze of naar ons buurman. Jonges schoten doadelk naar boven en Jaantje runde naar keuken, om te kieken of Kneels nog bie glas was. “Zie zoo”, zee Jan, dou hai weer ien koamer kwam. “Nou op bêr, Mörgen is ‘t weer vroug dag. En as Smit ons nou zien hoes nait gunt, is ‘t nait te best”. Dou gapte hai as ‘n schelvisch en poeste lamp oet.
n Trieste man, dij worstelde mit zien geoardhaid. Hai haar beter in dizze tied leven kind.
Olle Grieze, zitst in mien bloud Olle Grieze, doe dust mie goud Staaist in t laand woar ik geboren bin Olle Grieze, k bin blied dat ik die ken Staaist in t laand woardat mien jeugd begon Staaist in t laand onder de noorderzun Staaist in t laand woardat mien waige ston Doe dust mien haart sneller sloagen
Olle Grieze, dat is dien noam Olle Grieze, k zai die zo stoan Mit d’ogen dicht Bie t schiensel van de moan Olle Grieze, gaaist nooit bie mie vandoan Zitst in mien haart Joa, zitst in mien bloud Heurst bie mien jeugd Doe dust mie goud Staaist in Grunnen, woardat mien waige ston Gaaist echt nooit meer bie mie vandoan
Klaainzeun ligt in kinderwoagen. Oma zit der noast en kikt. t Jonkje slept. Din is der lewaai. Voutjes steken onder dekens vandoan. Handjes kommen der bie. Hai pakt zulfs tonen vaast. Handen goan speulen. Vingertjes boegen en strekken. Oma geniet. Din stopt e vingertjes in mond. Gaait e wieder sloapen? t Is zien tied nog nait. Mout ze hom der oethoalen? Ze geft hom n stukje stoet. Kin e t stoet wel kwiet worden? Ze stekt n vinger oet, dij jong vaast gript en hom in mond stekt. ‘Au,’ ropt Oma. Hai het al twij tandjes.
Hìn Sietske is wat kwiet, mor ze wait nait wat. Doarom gaait zai bie heur zuster Janke laans en vragt: ‘Hé, Janke, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook?’ ‘Nee’, zegt zuster Janke, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin de kluts kwiet.’ Haihai! Nou gaait hìn Sietske bie heur zuster Freerkje laans en vragt: ‘Hé, Freerkje, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook? Zuster Janke wait t ook nait, dij is zulf de kluts kwiet.’ ‘Nee’, zegt zuster Freerkje, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin de droad kwiet.’ Haihai! Nou gaait hìn Sietske bie heur zuster Aanje laans en vragt: ‘Hé, Aanje, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook? Zuster Janke wait t ook nait, dij is zulf de kluts kwiet en zuster Freerkje wait t ook nait, dij is zulf de droad kwiet.’ ‘Nee’, zegt zuster Aanje, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin t pad kwiet.’ Haihai! Nou gaait hìn Sietske bie heur zuster Goaske laans en vragt: ‘Hé, Goaske, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook? Zuster Janke wait t ook nait, dij is zulf de kluts kwiet en zuster Freerkje wait t ook nait, dij is zulf de droad kwiet en zuster Aanje wait t ook nait, dij is zulf t pad kwiet.’ ‘Nee’, zegt zuster Goaske, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin klepel kwiet.’ Haihai! Nou gaait hìn Sietske bie heur zuster Hinke laans en vragt: ‘Hé, Hinke, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook? Zuster Janke wait t ook nait, dij is zulf de kluts kwiet en zuster Freerkje wait t ook nait, dij is zulf de droad kwiet en zuster Aanje wait t ook nait, dij is zulf t pad kwiet en zuster Goaske wait t ook nait, dij is zulf klepel kwiet.’ ‘Nee’, zegt zuster Hinke, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin t stuur kwiet.’ Haihai! Nou gaait hìn Sietske bie heur zuster Frouwke laans en vragt: ‘Hé, Frouwke, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook? Zuster Janke wait t ook nait, dij is zulf de kluts kwiet en zuster Freerkje wait t ook nait, dij is zulf de droad kwiet en zuster Aanje wait t ook nait, dij is zulf t pad kwiet en zuster Goaske wait t ook nait, dij is zulf klepel kwiet en zuster Hinke wait t ook nait, dij is zulf t stuur kwiet.’ ‘Nee’, zegt zuster Frouwke, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin kop kwiet.’ Haihai! Zeg dat wel, denkt hìn Sietske, wat ja n boudel: zuster Frouwke is kop kwiet, zuster Hinke is t stuur kwiet, zuster Goaske is klepel kwiet, zuster Aanje is t pad kwiet, zuster Freerkje is de droad kwiet en zuster Janke is de kluts kwiet. ‘En ik … ’, zegt hìn Sietske poestend en stìnnend, ‘ik, ik bin mien aai kwiet.’ Haihai!
‘Dat gejank van die Groningers in de media … Wat een aanstellers!’ Rieg veur boot naar Schier is laank en man ien t helderwitte Armanihemd veur ons het ongegeneerd veul lewaai. ‘Aardbevingen, pffff. Iedereen begrijpt dat zo’n achterlijk bouwval uit die negorij hier, met van die halfsteens muurtjes, zelfs bij het minste zuchtje wind inzakt,’ vervolgt hai zien gekaauw. ‘Mama, ik heb snottebel. Zakdoekje!’ Ik kiek van mien lutjewicht en dij grode greune kledder onder heur neus, noar t hemd van dij kwakker veur mie. ‘Mama het gain buusdoukje,’ laig ik, en til heur langzoam op.
Moak een wandeling komt man mie tegemout, proatendes weg, tegen wel dut e dat? Gain aander in de buurt ja, zol e tegen mie proatn, nee hoi lopt mie stroal veurbie. Proat wel aal deur. Techniek van nou ja, mobieltje en dan lutje dopie in ’t oor, en proatn dan gewoon veur zug oet en de aander ken dat verstoan. Moderne tied. Vrouger was alles dudelieker. As je vrouger aine in zug zulf heurde proatn, wis je dat aine was dai deurlaip. Aine dai heul old was of zukswat. Tegenwoordig lopt bliekboar elk en ain deur.
Loop ik met mien hond’s oavonds bie stroade, evm noar ‘t Zuderpaark oetloatn. Lopt an aander kand jong wicht haard op te proatn, ik denk is dat tegen mie? Of lop ze deur, ‘k Kiek op noar heur, ze zugt het en ik zai dat ze met zo’n luliezer an’t proatn is, “Ik steek hier net de Oosterweg over, loopt zon oude kerel met hond mij aan te gapen, … nee, lijkt totaal niet gevaarlijk,…..”
‘t is netuurliek soms ook wel vaileg, ken je onderwiel verteln woar dat je bennen en wel der in buurt is. ‘k Stel mie dat zo veur, “Ja, ik loop hier aan de Oosterweg,…. steekt een oude man over,….. nee niet gevaarlijk,….. ik ben nu bij de Oliemulderstraat, ……komt een jongeman aan,…. model boddygard,…… kon wel eens gevaarlijk wezen,…. nee toch niet,……., zet nu telefoon even uit, kan even niet praten.
Op aander moment Zit ‘k in netuur te genotteren, gloeps mooie omgevm, vogels kwetteren der op lös, je heurd de wind waaien. Geeft mie heul veul rust. Schrik je opains te pletter, gaalmd zo’n haalf male deur omgevm: “Joa, Jan ben hier, nee nait thoes…. stilte, Joa ben nou in netuur, moz rust hebben joa,…..in stilte zalk mor zegn…. stil ist weer… nee kerel, dat zalk die evm verteln”…en dan komt der nog heul verhoal. Weg stilte, weg netuur, gat kerel veur telefoon evm, oetgebraid bölkens oetleggen hou of de rust en netuur door wel nait is. Holn gain rekening met aandern.
En dan loop je in Supermaarkt tussen de stellingen deur, lopt door man met zon ding te lullen, krigt bliekboar mor aal anwiezens wat veur boodschappen dat e met mot nemen. Haardop lopt e de boodschappen op te nuimen, op ains begunt e te vluustern, “Verdorrie, wat veur maark?….. Wat zegtst OB, kenst dat zulf nait doun.
Zit ik in’t Cultuurcentrum Oosterpoort noar concert van Noord Nederlands orkest te lustern, schitterend, schitterend stuk De Moldau, een symfonisch gedicht ja, gat der op ains zo,n debieltje of, TUUUT…TUUUT…TUUUT, net of der zuikenauto deur zoal hen roasd. Da’s toch om gek van te worren.
Veur poar joar terug toen die debieltjes der nog nait waren, haarn wie keer bieainkomst met directeuren en minister der bie, in duur restaurant in Zeegse. Netuurliek ben der altied van dai mensen dai opvaln willen. Vrouger haarn kinder van die klaine rooie tassies an raimpie zitten, konnen ze veur trainconductuur speuln met zon goatjestaankie der in. Zo leek met die debieltjes in begun der ook op. Aine laip der duudliek met te koop, elk mos zain dat hoi aine an zien raime haar in klain tassie zeg mor. Het gauw collegoa bie receptie hom beld, kerel sprong omhoog, elk mos ‘t waitn dat hoi telefoon kreeg, belangriek man ja. Hou of collegoa ‘t veur elkoar kreeg wait’k nait mor kerel met telefoon zee: “Joa most zold op eerrappels doun.”
Loatn we wel wezen, ze kennen hail belangriek wezen, mor om haile dag beriekboar te wezen, en te motten dailn met elkoar zo dat elk en aine op de hoogte is met aander gat te ver liekt mie. Ik denk nait of dat wel zo goud is. As aine scheet loat wait hail Stad der van ja.
‘Woarom mouten dij wieven zo neudeg voetballen?’ ‘Wat hest der den op tegen?’ ‘Voetbal is n sport veur kirrels.’ ‘Woarom nait veur vraauwen? Wat mekaaiert der den aan?’ ‘t Zel nooit geliekweerdeg worden aan mannenvoetbal.’ ‘Aiglieks hest ook haldaal geliek.’ ‘O, joa?’ ‘Joa, hest geliek: zie hebben nog speulplezaaier, binnen nait onsportief en stellen zoch nait aan bie blessures. Nee, ze kinnen zoch nog lange nait meten mit mannenvoetbal.’
Geroaniums stoan dreug veur de groeterge roamen, t Ol aarbaidershoeske staait al weer meer as n joar leeg. Verloaten en ainzoam tussen de nijbaauwhoezen.
d’Ol boas is noar t verzörgenshoes goan. Vraauw was doar al veul langer. ‘Schoonòf’, zee e zulf. En noa aal dij joaren soamen, nou nait meer bie mekoar. Dat was nait meugelk. ‘t Zol schier wezen as n bekìnde t hoes kocht’, het e voak zegd, ’den kin k der nog n keer hìn goan te kieken’. k Heb körtsleden heurd, dat t zoakje verkocht is aan n bekìnde. Nait veur t hoeske, dij mout plat, mor veur de grond. t Is n schier stee om wat nijs op te baauwen. d’Ol man komt vast nait meer kieken.
Moandag biljarten Dinsdag badminton Wonsdag biljarten Dunderdag op stap mit … Smiddags op bezuik bie … Vrijdag n beetje rommeln, n beetje loiern zeg mor: n snipperdag Zotterdag op t rad noar Brouk, wat lekkers hoalen van slachter Kuper of noar de slachter in Sodom. Zundags 8.00 Noordmannen Hier en doar veziten … En veurdat k t wait d’haile riedel vannijs In n mum vlogt t leven om Mie veuls te snel Mor niks doun is ook nait mooi dus verveelt mie t nait k Goa gewoon deur!
Verward … Vreugde Bliedschop Feest! Verdrait Endelk weer vrij! Mor wat is vrij Noa vatteg-vievenvatteg hevve aal joaren nog oorlog had Nee, nait hier! Dus, dat rakt ons nait …? Wie goan deur mit t herdenken van onze slachtovvers! Dij aandern kennen wie ja nait t Moakt mie verward k zai t haalfschaid nait!
Meneer, mag ik joe wat vroagen? Zollen ie wel even boetendeure kieken willen of doar aine staait? En as der aine staait, willen ie mie din votdoalek woarschaauwen? De zoak is noamelk zo, dat as der aine staait mit n fietse, din het e t op mie veurzain. Din mout e mie hebben. Ik wor noamelk bespioneerd. Ze binnen derop uut om mie kepot te moaken. Op d’ain of d’aander dag bin ik ter bie. Nee, ik wait nait woarom, mor t is nou ainmoal zo. Willen ie even kieken? Staait ter eerlieks woar gainent mit n fietse?
Dat gaait nou al n poar moand zo, wait je. Woar of ik ook kom en woar of ik ook goa, der is aaltied aine dij mie achternoa komt. Nee, ze doun mie niks tot op t heden, mor ze bekieken t eerst even, zai je. En as ze mie din te groazen nemen kinnen, din is t doan. Din pakken ze mie aan en lopt t hail slecht mit mie òf. Hebben ie gainaine zain doar boeten? Din mout ik nou mor moaken dat ik in huus kom. t Is wel maal, hur, as ze joe aaltied noazitten. Ie hebben doar gain wait van. Joe loaten ze wel mit vree. Ie kinnen rusteg goan en stoan woardat ie willen, mor mit mie is dat aans. Ik heb, zolaank ik boetendeure bin gain rust of duur, omreden ze volgen mie overaal. Lest heb ik heur dernoar vroagd. Ik ston dou even stil bie de klabbe. Even n sigeretje aansteken. Niks te zain. Joa, der stonden n poar manlu te proaten bie n viskerman. Mor ik was nog mor net weer opstapt of aine van t plougje muik zuk dervan lös, stapde op de fietse en ree mie achteroa. Ik ging wat kaalmer aan fietsen. Hai ging ook wat kaalmer aan fietsen. Hai bleef aal zo’n twinteg meter achter mie. Dou bin k ofstapt en dou mos e ja wel deurrieden. ‘Mouten ie mie hebben?’ heb ik vroagd dou e mie veurbiefietsde. ‘Bespioneren ie mie?’ Hai laagde en zee niks. Dou e n endje vot was, bin ik weer opstapt en de ziedstroade bie postketoor inreden en wat docht je? Doar stapt weer aine op n fietse en gaait mie noa. Ik heb ter gain verbaarg van. Verrek, nou heb ik al weer te laang proat. t Kin best wezen dat ter nou wel aine staait. Dou mie n genougen en kiek nog even. Ik bin ook al n moal òfstapt bie zo’n plougje manlu. ‘Zuiken ie mie?’ heb ik dou vroagd. ‘Woarom zollen wie joe zuiken?’ zeden ze. Mor ze zuiken mie wel! Netuurlek zuiken ze mie wel. Dou bin k noar plietsie goan. Dij zollen t in de goaten holden en der wat aan doun. Mor tot nou tou heb ik doar nog niks van vernomen. Mien vraauw wil dat k noar dokter goa. Mor wat kin n dokter der nou aan doun? n Dokter is veur zaike minsen. Mor ik bin ja nait zaik. Lest zee aine tegen mie, dat ik mie t verbeeldde. Dat ik spouken zag. Din zol k ja gek wezen. Nou, meneer, zai ik ter oet of ik gek bin? Nee, toch zeker. Nee, n dokter bin ik nait neudeg. n Goie avvekoat, dat zol beter wezen. Ik bin al ais noar d’avvekoat, dij bie ons in t dörpshuus zitten holdt, west, mor dij zee dat ik noamen nuimen mos. Mor dat kin k ja nait. Nee, hulp krieg je naargens. De plietsie let joe stikken, avvekoaten willen allain mor geld zain en n dokter kin niks, omreden dij begript ter toch niks van. Ie willen waiten woarom ze mie noazitten? Wis ik t mor. Kiek, ik dink dat ze mie der bielappen willen. Ik heb ter vrouger wel ais n beetje bie beunhoasd. Zwaart! En nou ik in de VUT bin, willen ze mie der nog bielappen. Nou, wel het dat nou nooit doan, n beetje zwaart bie beunhoazen? Ie toch zeker ook wel? Dat dut elk toch wel ains. Of geven ie alles op? Ook as ie joen buurman n dag of wat helpen mit stukkedoren. Je binnen stukkedoor. Joen buurman geft joe din n poar sinten veur de hulp. Runnen ie din votdoalek noar t belastenketoor om t op te geven? Nee toch, zeker. Nou, dat heb ik ook nait doan, mor omreden ik heb n zet in de gemainteroad zeten, mainen ze dat ze mie hebben mouten. Joa, ie hebben geliek. Ik haar dat beunhoazen beter nait doun kind. Beunhoazen en in de gemainteroad zitten, dat gaait nait soam. As gemainteroadslid mout je de vingers opsteken en beloven dat je niks boetenwettelks doun zellen. Mor is t nou neudeg om mie dat nou nog aan te wrieven? Dat is toch aal over en veurbie? Meneer, begriepen ie mien situoatsie nou n beetje? Willen ie nog even kieken of der aine staait mit n fietse? Is der gainent? As gemainteroadslid heb je zo joen verantwoordens, naitwoar? Ik har sosioale zoaken in mien potterfulie. Ik mos veur de pertij doar n beetje t oog mit op holden. Joa, en din komt van t ain t aander. Ik heb wel ains minsen bie mie had, dij snapt wazzen. Dij haren noast heur uutkeren derbie aarbaid. Zwaart! Kiek, dat kin nait, hè. Dat is tegen de regels en doar mout tegen optreden worden. En as ze din bie joe komen omdat ze mainen dat je heur helpen kinnen, din gaait dat nait aaltied. Je kinnen nait elke fout van n aander onder t klaid vegen. Ik gaf heur din ook gain geliek en dat hebben ze mie wel slim kwoalek nomen. As t ainmoal fout zat, kon ik ja niks meer veur heur doun. En dat reken ze mie nou aan! Nou ik nait meer in de road zit en al op pensioun bin, nou vergallen ze mie t leven deur mie noa te zitten en te letten op elke stap dij ik dou. d’Haile doagen mout ik oppazen dat k niks dou dat boeten de wet is. Want din hebben ze mie en goa ik ter aan. Ik belan din op t plietsiebero. Doar kin je vergif op innemen. Mor der komt n dag dat ik heur wel kriegen zel. Aander weke goa ik noar Belgie. Doar wil k mie n revolver kopen. Dat kin in Belgie as je de weg waiten en doar zel k heur wel mit kriegen. Willen ie nog ainmoal kieken of der aine staait? Nee, staait ter gainent? Hebben ie goud keken? Din kin k nou vot. De vraauw zel wel mit t eten op mie wachten.
As k smis noar de landkoarte kiek Zai k Grunneger wierden achter n diek Mien innerlieke dwoalt din noar boeten Stoft over kwellers mit schoapen in sliek.
As k der mor aits kaans tou krieg Ontkniep ik ons eerde mit aal t gemieg Maank dij stilte gain bölkend geraag Komen zinnen din even weer op n rieg.
Doar aan t wad gaait t der din heer As n koap soes k der over en reer Dij wiedte bekeukelt mien aigen ikke k Loat mie laaiden en denk nait meer.
Aal dij dörpkes stoan doar op mien koart En stoeven mie veurbie mit n bloudse voart t Dwirrelt mie der ja glad van veur d’ogen k Zai aal hoeskes rondom kerkjes schoard.
Grunnen mien Grunnen ik vuil mie din riek Grunnen oh Grunnen hier achter dien diek Grunnen ons Grunnen kinst ja mor groalen Ast zo deur tierst geef k die groot geliek.
Ie kennen hom wel mien ome Kloas Joe waiten wel dij grode broas Haar aait hail wat verbeelden En haile wereld kon hom niks schelen Laagde elkenain in t gezicht mor oet Was n oermens leefde grotendails op stoet.
Bie wichter haar ol Kloas laauw kans Mor mit proatjes was hai hail wat mans Huil altied haand op knip joa was zulfs grienderg Wol der noeit of al was kop hom ook dienderg Toch kon hai der nait echt mit zitten Hai was allain konnen ze ook nait op hom fitten.
In zien slongeljoaren ree hai haard op peerd Alderdeegs veur scheepsjoager haar hai nog leerd Loater wer hai wel n hail stuk makker Mor t bleef altied n roare snakker Allain deur wereld en roeg om kop Dat was zien spreuk en doar ston hai din ook op.
Hai s nou al weer laank pensiouneerd Mor het grappen moaken noeit òfleerd Jagt nog elkenain op stang in t loug Zit vieze bakken te vertellen in kroug Krigt doar din weer nije zeupkes veur Mien ome Kloas hai leeft mor deur.
Mien ome Kloas mien ome Kloas Dat is toch zo’n aibelse boas Hai het dunderjoagen Nog aaltied hoog boven in kop Mien ome Kloas … dij geft noeit op.
Kom, loop weer es n rondje en zwaai dien aarms zwiereg lös, kiek es noar aal die vogels, binnen ze nait prachteg uutdöst? Zuik es n keer n schelpkespad, verwonder die om wastoe zugst asofst veur t eerst noar boeten magst en as n kiend kiekst noar n mug. Zo wordt aal t grieze kleureg en elke dag weer aans, wordst zulf ook weer wat fleureg, gun die zo’n boetenkaans.
Kom, ropt t middagzunnetje en zwaai dien aarms ien de moat, geniet mor es, ik gun t je, wacht nait totdat ik ondergoa, geen sportschoul kin der tegenop, krigst lopende energie, zo lopst die lös van elk getob, kom, gun die zo’n traktoatsie! Zwaai onderwegens noar die vraauw achter heur orchideeën of noar de buurman mit zien hond, komst al wat op ideeën?
Loat die toch noar boeten trommen ook as t weer wat graauw is, zo lekker om weer thuus te kommen, Veuraal as t heul kold is, en alles liekt veul minder zwoar den houst t achterlaitst n wandeling per dag verlicht ook nog es stil verdrait. En lopst toch laiver nait allain, zuik wat vertraauwd gezelschap, kiek onderwegens, zugst al ain, wel kruust al joarenlaang dien pad?
Bie supermaart binnen vlouerklaiden in rekloame. n Vraauw, mit n oprold klaid onder aarm, zegt tegen kassajuvver: ‘t Paast nait.’ ‘Wat paast nait?’ ‘t Klaid.’ ‘Heb ie kassabon nog? Loat mor stoan, k dou der wel n braifke op.’ Volgende klant is aan beurt. Vraauw blift wachten. Kassawichtje zegt weer: ‘k Dou der n braifke op.’ ‘Hou laank binnen ie open?’ ‘Aacht uur.’ ‘Din hoalt zeun hom op. k Wol t klaid op fiets mitnemen, mor t paasde nait.’ Klaid wordt achteroet legd. ‘Zetst mien noam op t braifke? Kinst mie toch?’ Vraauw fietst noar hoes. Zunder vlouerklaid.
(k Wait nait woar ik dit verhoaltje oet oppikt heb, mor k kin joe verzekern dat ik, as bejoard minsk, t ter altmoal mit ains bin.)
Ik zol, en kin, nait bepoald van miezulf zeggen, dat mien wellustege en voak onmoatege jongesjoaren mie mit n òfleefd liggoam noar d’olderdom brocht hebben. Netuurlek heb k in vrouger joaren wel ains aansloagen op mien gezondhaid pleegd, deur min of meer gedwongen aan heftege en slopende feeskes mit te doun, om in de kieker te blieven. Ik heb dat roemschoots òfbetoald mit n koppien van dunder en geweld. Of staarker nog, mit heftege mor goudbedoulde, vrundelke rebamzels mit mien goudwillende, mor wat olderwetse ollu. Nee, ik heb in mien jeugd pebaaierd te leven as n redelk normoal, liekoet persoon. Ter is ook mie netuurlek niks minselks vrumd. Nait aal te vroug op bère. Nait altied veuraan bie etenspot. Nait altied zo kerelachteg om te sporten en nait altied even vrundelk en begripvol veur mien omgeven. Nee, ik was zo om en bie n middenmoter. Ondertied zai ik ter wat verwaaid oet, as n wat doornege stroek oet wildgrui, mor toch wel nuver as ain dij elke störm middelkerwies deurstoan het. Dit gelukkeg zunder aal te veul schoa en schaande. Joa, ik vin dat k mie nou doch echt wel wat older vuilen mag as de deursnee ‘jongkerel’. Joa doch? Nee dus! Nou alles in n rusteger en ondaiper voarwoater komen is, liekt t wel of nou pas, noa aal dij goie en goudbegrepen joaren, de mie omgevende wereld zuk op t lesten vreken wil veur mien leefpetroon in t verleden. Mor, ter blift nog altied hoop. k Heurde veurege week, op n oet de haand lopen joardagfeestje, dat ter echt wel n komplöt tegen ons ‘oldern’ smeed wordt. Hier, in ons aigen laand alderdeegs! Wie hebben doar toun, tiedens dat (bier)feestjen, as redelk nöchtern oldern, ainmoudeg òfsproken, dat dit geëmmer doadelk ophollen mout. Ik zel joe wat van dizze draaigeminten eerliek en dudelk oetstokken, zodat ie mie ter nait van verdenken kinnen, dat ik allinneg, mor meschain nog meer mien evenòlders, zuk echt wel bedraaigd en achtersteld vuilen deur de tegenswoordege soamenleven in dit laand. Is joe wel ains opvalen dat trappen elke dag staailer worden? Dat bosschoppen aal swoarder en òfstanden om ze te kriegen aal groter worden. Guster ging ik deur oet en ik was verbalderd hou laank ons stroat worden is. Minsken holden aal minder reken mit mekoar. Veuraal dij jongelu. Zai flustern haile tied. As je ze vroagen om wat haarder te proaten, blieven ze ook wel proaten, mor je zain allinneg heur lippen bewegen. Zai goan ter schienboarliek vanoet dat ik liplezen kin. Ik vin sowieso dat minsken nou veul jonger binnen as ik op dij leeftied. Om eerliek te wezen vin ik dat minsen van mien leeftied ter n stok older oetzain as ikzulf. Körts kwam ik n ol bekend maaidje van mie tegen en dij is doch wel zó old worden, dat zai mie nait ains herkinde. Ik mos nog even aan heur teroggedenken toun ik mien hoar aan t kammen was veur spaigel. Ik zag doar miezulf en echt woar, zulfs spaigels binnen nait meer zo as eertied. Eerliek zegd: vanòf dat ik nait meer waark, is mien pokkel wel wat tounomen. Dit maark ik veuraal as ik smörgens oet bère kom en noa n haile oavend TV kieken.
Even wat aans. Vinden ie ook dat elkenain zo haard ridt op t heden? Je speulen zo’n bietje mit joen leven as je, stoef veur dij jongelu, hail gemoudeg snelweg oprieden. As ik doarop in mien achteroetkiekspaigeltje zai dat ze mit gierende remmen wat van ain kaant noar ander kaant van weg zuzoien, din denk ik: dat kost nogal wat versleten remblokjes bie dij kwoajonges. Ook kleroazjefebrikanten moaken der n potje van bie mie. Woarom is moat 48, of hoogoet 50, inains buukmoat 60 worden? Goan zai ter vanoet dat gainent dat deur het? Febrieken dij weegschoalen moaken doun al net zo potterwòls. Denken zai nou echt dat ik geleuf wat ik doar op dat glaske zai? Hai kerel, ik zol nait groag zoveul wegen. Wèl denken dij lu hier te begugeln? k Wol ains ain opbellen om te vertellen wat ter tegenswoordeg zo aaltmoal onmis gaait, mor ook dij tillefoonboukschrievers zitten volgens mie in t komplöt. Deur aal dij klaine sievers en leddertjes zörgen zai terveur dat wie noeit weer n tillefoonnummer vinden kinnen. t Ainege wat mie nou nog overblift te doun is om aal dizze misstanden aan de boetenwereld deur te geven, mit as meroal: wie oldere minsken worden aanvallen. Ter mot hoogneudeg op korde termien wat aan doan worden, aans zel elkenain dij zo stoareg aan op mien leeftied komen is ook gebokt goan mouten aan dezulfde allerbenaauwdste, veul te wensen overloatende en hoast mensonterende praktieken. Asjeblieft! Ik heb joe woarschaauwd! Geef dizze bodschop zo gaauw meugelk deur aan elkenain boven 50 joar. Allain op dizze menaaier kinnen dizze aansloagen op ons stoekt worden. k Schrief joe dizze goie road in n redelk groot leddertype, want mit mien computer, dat strontding, is ook al wat loos. Tekst komt ter gekverdikke mainsttied veul klaainer oet as dat ik ter inbreng. t Liekt smis wel of t zien aigen levent laaidt. En, eh … oh joa … deur aal dij schrieverij van hierveur heb ik nog ain vroag; woarom schreef ik dit ook nog mor? En aan wel in t biezunder ook alweer? Och, wat kin mie t ook schelen. Aan elk scheelt wat. Zuik t ook mor oet. t Zel mien tied wel duren.
Baarg was n moal drok in de weer. t Ging der nogal om weg. Veul gerommel, n bult keboal en n hail gestèn. Dat kon elkenain ien de buurt dudelk genog heuren en t ging mor deur. Daaier kwamen overaal vandoan om te kieken wat of ter loos was. Baarg rommelde en stènde mor deur en lu waren schietensbenaauwd dat ter wat slims gebeuren zol, n dikke ramp. Dou kwam der opins n moes te baarg oet zetten. ‘n Bult gegier en n beetje wol,’ zee Velenk, dou schoor e n swien.
*Velenk= Veleng= ain oet Westfoalen. Werden ook Hannekemaaiers of Lipskers nuimd.
Dou bok, dij bovenop baarg woonde, midden ien zummer vrezelk dörst kreeg omreden der was gain wotter meer op baarg, ging hai op zuik noar stee doar nog aal wotter was. Dat was wied ommeneden ien n ófgrond mit staaile wanden, doar n revierke stroomde. Aal hinneweer springend van aine op aander oetsteeksel ien baargwand kwam bok bie t wotter en dronk tot hai nait meer kon. Mor dou hai weer bie baarg op wol, kwam hai der achter dat hom dat nait lukte. Baarg was veuls te staail. Hai vroug vos om road mor dij zee: ’Oh doe dwoas, astoe lieke veul verstaand haars as hoaren ien dien sik din haarstoe wel noadocht ofstoe en hou ofstoe weer boven kommen kons, eer doe omdeel goan wast.
Ie mouten eerst goud noadenken en veuroet kieken eer ie wat doun goan!
Fierljeppen. t Was Sybrand dij der over begon op koustaal bie ons baaider kammeroadje Bintje. Vraize Sybrand uut Workum was n zetje op vezide bie zien oom Djoerd en taande Iekje in t loug. Dij wazzen inhaimers van Vraislaand heer. De ollu van Sybrand wazzen uuthaimers. Dij wazzen van t Grunnegerlaand noar it Heitelân òfraaisd. Deur migroatsie kwammen wie zodound aan t woord fierljeppen. ‘Fierljeppen?’ Bintje en ik konden hom mor min ‘begriepe’ zeden wie tegen hom. ‘Ek syl t jimme wol lere,’ zee Sybrand en wie luipen as n toom gaanzen t gruine laand in. Bie spoorsloot wer t dudelk, wie mozzen over t wotter. ‘Hou den?’ vruigen wie hom, ‘sloot is ja veuls te braid, doar is n polsstok veur neudeg.’ ‘Die ligt hier, sie,’ zee Sybrand en wees op n laange stok in t hoge gras. ‘Hoe moet dat?’ vruig Bintje in de toal van t Westerketaaier, ‘da’s e vlaggestok jong, der is gien doek met pompeblêden bij. En wèl het e stok doar hènlijt?’ Noar zeggen van Sybrand was Bintje nait geboren mor deur zien pa as pootgoud bruukt. Loater haar zien moeke hom aan t loof uut de grond trokken bie t eerappelkraben. ‘Och, kiek,’ haar zai zegt, ‘hier is ons lutje Binnert, ja.’ Dat was nog aal te zain aan zien hoardracht, n aigenhaimer en doarom nuimden wie hom Bintje. ‘Hest doe dat zeid, smirrege Vraize?’ ruip Bintje. ‘Woar stijt dat? Bist nog te dom om loos te wezen.’ ‘Ha haa … it syl myn soarch wêze,’ laachde Sybrand. ‘Kom.’ Hai draaide de stok om en sprong noar d’overkaant. ‘Sa giet dat mei n polsstok, no jimme beide,’ zee e. ‘Woar hest dat leerd?’ vruig k. Mits kwam ook Bintje roem over de sloot. Ik docht: Ik mot nait wieder springen as polsstok laank is, aans kom k op de rails. Bintje zag mien twievels. “Magst niet in e plompe bêden,’ pebaaierde hai n link noar de Vraize vlaag.
Sybrand kniesde dou ik mor zuneg mit d’hakken op t dreuge tusken rebaarberstengels belaandde. t Was in n gruintetoentje dij laangs de spoordiek lag. ‘As toentjeman dat zien haar, kreegst klappen,’ kraaide Bintje, ‘Zo’, en hai sluig mie mit n praai om d’oren. ‘No,’ zee Sybrand, ‘sa is omke Djoerd net, hy is humaan.’ ‘Omke Djoerd, houzo?’ ruipen wie, en: ‘Wat is dat, “humaan”?’ ‘Dit is omke Djoerd sien tuuntsje … n bietsje respect, no.’ Gekjoagen bie spoorlien en … doar kwam traain aan. Sybrand zwaaide noar de machinist en zee: ‘Ek wil later ok bestuurder wurde yer.’ ‘Bestuurder van n trekker, zeker,’ vruig k ploagerg. ‘No, fan de pervinsje,’ zee Sybrand en hai sprong weerom over de spoorsloot. Bintje net zo, mor ik … tou ondergoud nat en n kikkerdikkop in de klomp. Kwoajonges haren lol. ‘Moest es kieken, wat e lul,’ ruip Bintje, ‘maagst zeker t liefst met wotter kwingeln.’ ‘Joa,’ zee k en kwakde n flottje eendekreus in zien nek. ‘Sa, en no eier siekjen,’ zee Sybrand.
Bintje zai k nog wel ais. ‘Fierljepper’ Sybrand was mie aal ontschoten. n Zetje leden meldde t NPO-dagnijs dat Hoagse pertijlu kwakkerij haren over Humanitaria Ter Oapel. In dij migranten-automatiek mit ‘keuzesnacks Inhaimers en Uuthaimers’ verslikde zoch n VVDstoatssiktoares, hai mos doarom vot. Was zeker te dom om loos te wezen … n CDA-er was der ook zat van en haar touglieks n bosschop. Hai verluit noa 17 joar de Hoagse poletiek om bestuurder in Vraislaand te worden. Ik veerde op; van uuthaimer weer inhaimer? Zol dat Sybr…? Wel wait, as t dezufde is van dou, din wait hai dat Respect begunde op t achterdail van n boerenploats. ln- en uuthaimers mouten mit zulfspot over sloten hen om mekander te ‘begriepe’. Sybrand? Dij was te loos om dom te wezen.
k Zai hom doar nog zitten. Dij dikkop mit zien grieze hoar. Ien korde boksem en bloot bovenlief. Hou hai keek noar zien beeldjes op kaast. Vogels mit kromme gele snoavels.
En raip: Wais nog n vraauw veur mie, Ammeling?
k Dochde, wat zol dat wiefke hier overaal blied mit weden, mit dizze keuneg ien zien riek. Zien parredies, dij bunders laand, t bedrief.
Mor k zee, dat k t zo nait waiten zol wel k hom aansmeren mos. En hai raip: Dien zuster din, dien moeke, n noaberske, n nicht!
Ain dij bie die op schoul zeten het, n hekje perfekje, n haaibaai, n slons, n beloa, n wicht dij doe kins van kantoor.
Oetstrekt lait hai hom deelvalen op grond, aarms oetnkanner en raip: Loat dij vraauw no mor kommen!
n poar joar leden, bèlde n vraauw noar programmoa Haitied Wat Aans van Radio Noord. Elkenain dij din bellen maag. Heur ais, zee dij vraauw, k wil wat rechtzetten, wat ter vanmörn zègd is ien joen programmoa. Doar zee ain van joen minsen dat Blaauwe Dörp blaauwe pannen haar. Dat Blaauwe Dörp nuimd is noar dij blaauwe pannen. Mor dou zee weer ain vanmörn. dat zai doar vrouger allernoarst zopen hemmen. Dat om dij reden noam van Blaauwe Dörp kregen het. Mor k zèg die, t is nuimd noar dij blaauwe pannen!
n Zetje loader ien Haitied Wat Aans kwam n aner kerel aan beurt. Hai haar van negentienvievendatteg òf ien Blaauwe Dörp nooit op n hoes ain blaauwe paan liggen zain. En votdoalek bèlde der weer n kerel en zee dat hai vievensesteg joar was. En nee, nooit haar hai doar ain blaauwe paan op n dak liggen zain …
Hai doch, zee mien oomke dij bie ons was en ook noar programmoa lusterde, zai proaten nkanner aalgedureg tegen. Dat Blaauwe Dörp? Dat Blaauwe Dörp! Zai binnen doch nait kleurenblind worren van aal dij draank?
Wat is oorlog….! Tachteg joar noa de tweide wereldoorlog wordt der nog aal over schreem en over proat, opdat dat noeit weer zel gebeurn!. As ve nou trogge kieken, bliekt dat partie luu doar nait veul van begrepen hebben….. Op schouln leern kinder wel wat over oorloog n.
Zulfs dei van Batavieren, Romeinen, De Tachteg joarege en nog meer.
Den proat ve over oorloog n, woarbie doezenden minsken omkommen benn n.
Barboars, onminselk en nait te begriepen!
Anno nou zit ve doagelieks te kieken op tv en aandere moderne media hou of complete steden verwoest worden , luu vermoord, oethongerd en…. ie waiten t aal wel!
Nou ben ik n versloafde roker en perbaarn ze mie en mien partisanten mit kanker te besmetten!
Joa, eerlieks! Op de verpakking van alle rookwoar stait, dat der meer den 70 kankerverwekkende stoffen touvougd worden…… en sieren enge ploatjes de deuskes en puutjes om joe te stimuleern tot stoppen….
Om joe extroa te helpen, wil n ze (regeerns) joe ook nog wel helpen mit gigantische verhogens van de pries!
Geweldege luu toch?
Deur gainain wordt der proat over de gifstoffen, woaras je aan staarm kenn n!
Dat is gewoon legoal! Net as nog veul meer rommel, dei in vapes stopt worden en woarvan zegd wuir, dat je deur dei te smoken van t tabaksmoken oafkikken konden! (kreeg toustemmen van Den Hoag en is legoal)
De boeren, dei gif gebroeken worden flink aanpakt!
Of is dat aans? Kenn n zai ook deurgoan as der op heur produkten meld word, dat je der kanker van kriegen kenn n?
Miljounen worden der oetgeem om joe der oaf te kriegen? Hol mie der over op!
Kom op! Vandoage n artikel in t Dagblad: Duizenden kopen hun tabak in Duitsland!! Schade staatskas al ruim een miljard!!
De gebroeker is nait gek toch? Zulf tabak verbouwen zunder gif deden ze tachteg joar leden toch al!
Schienhaileghaid! Niks aans! De producenten nuim ik moardenoars en zai, dei toustemmen geem mitlopers! Niks aans as de broenhemden in 40-45!
Zo zai ik dat. Ie meugen der vanzulfs gerust aans over denken en mainen, dat ik t woord moardenoars nait broeken mag…den wil ik dat hier wel eempies verandern in poging tot moord! Houwel dat in mien ogen op t zulfde deelkomt…..?
Reageer groag, as je t mit mie ains of onains benn n.
Kiek ik tou mien koamertje uut in braandwondensintrom van Mertini Zaikenhuus zai ik onder d’flaauwe zunne aine lopen dat ik beter kieken goa.
Gustermiddag beldest mie laank op dast komen wolst mit lutje jong – mien nij telefoontje wui der waarm van. Zol kind nait aan verminkde ledemoaten – gezichten blootsteld worden?
Kiek ik tou mien koamertje uut in braandwondensintrom van Mertini Zaikenhuus – gain grap – t is ain april.
Mien verbraande rechtervoude rust hoog op stoule – nij mobieltje kreeg zo’n schrik – kin niks meer begunnen. Nou heur en vuil ik elke stilte.
‘Wèl van joe kin t volgende gedicht van Driek van Wissen veurlezen? t Hait Middel baar Onderwijs en gaait over t nuverste wichtje van klas – mor dat binnen joe vanzulf apmoal.’ Leroares kikt klas ien t rond. ‘Emma, zols doe t veurdroagen willen?’ vragt ze. Emma nikt. ‘Vienden joe t gedicht bie Emma pazen, vraauw leroares?’ vragt n aander wichtje, n luk beetje franterg. ‘Joa aal, mor joe zain der apmoal stroalend oet.’ antwoordt heur leroares. t Tienerwichtje prommelt: ‘Woarom mos ik din krekt Vasalis’ De Idioot in het Bad veurlezen?’
Jantje en Pait zitten ien traain. Traain zel vertrekken om tien over vaaier. Nou is t zes minuten over vaaier, zeuven over, aacht, negen, tien over! Mor traain gaait nait vot. Jantje: ‘Nou, hai blift doar ja mor stoan.’ Pait: ‘Eefkes geduld, Jantje, machinist komt der vot wel aan.’ Jantje: ’t Is nou al dattien over!’ Pait: ‘Hol die nou stil, bus wacht wel op ons, omreden chauffeur het opdracht van zien boas om op traain te wachten.’ Jantje: ‘Dat zegst doe! t Is ien tied twinneg over!’ Pait: ‘Kiek, doar komt machinist al aan runnen!’
(Schreven bie de waarkwinkel SKV schrieven op de Dag van de Grunneger Toal 2019)
Minister van Onderwies, luuster. Juf het gain tied om som drijmoal oet te leggen. Juf het gain tied om n Grunneger opstel te lezen. Juf het gain tied om noar n laank verhoal van n kiend te luustern. Juf het gain tied om zulf wat op te bedenken of doarveur inspiroatsie op te doun. Juf het gain tied om heurzulf te wezen. Minister, let op, luuster noar 40.000 juffraauwen hier op t Malieveld!
(Schreven bie de waarkwinkel SKV schrieven op de Dag van de Grunneger Toal 2019)
Net as Engel was ik dou gramnieteg, dat ze baauwlaand onder wotter zetten wollen. Hou kriegen ze t in de kop? Engel en zien moaten protesteerden bie d’ingang en dailden pamfletten oet! Oet gramnieteghaid schreef ik: ‘Guster n schiere dag had. Hou …? Bie d’opening van Blaauwe Stad. Oh, dat! t Was aal modderman!’ Wiebe van ‘Noord’ was d’ainegste op stevels. d’Keunegin heurde ik zeggen: ‘Ik hoop, dat dit de laatste keer is, dat ik land onder water moet zetten!’ Net zo, docht ik. Blied, dat zai net zo docht. t Meer is mooi, mor t groan nog ‘meer’!
Nu es die edele tijt gheboren die ons bloemen sal brenghen int lant
Veur t eerst dit joar zet k stoulen boeten, schrief dizze regels aan toavel in toene.
Doeven binnen hail dag al hinneweer boven op mekoar, sloagen vleugels oet. Zai hebben hoast as of t nije veujoar zo mor weer òflopen kin. Klinkt applaus op van kinder op schoule: k heur gelag en meziek. k Vuil zun in t lief.
Als ons onsteet die merte Verquicken alle dinghe
Bomen veur t hoes moaken zok op veur blui en blad, nait allinneg schier mor van levensbelang veur ons, lees k in kraante: k bin bliede veur mien longen mit aal voeleghaid dij zai tou locht oet trekken.
t Is Wereldgedichtendag vandoage en mörn Wereldwotterdag. Kin der ok nog wel bie, as of schiere bomen dij mien longen schoon holden aal nait genogt is.
(verwiezings noar: Hadewijch, Strofisch Gedichten, XII en VI)
Volle moan, k zai die stoan, nait zo wied van mie vandoan, zo groot in t open roam roak k boeten oam: k zai mie zulf nait stoan zo wied van die, nog wieder vot as moan.
t Wur mie zo breekboar onder t vel dou zai mie in t oor fluustern dee.
t Was duuster om ons tou, heur lippen zo noakend as noakend mor wezen kin veur leste moal:
I’ll remember April and I’ll remember You.
Moust Clifford Brown heuren, zee zai mit Clark Terry en Maynard Ferguson as zai mit Dinah Washington dien kop en kont oet mekoar speulen, zummer 1954 in Los Angeles as of t vandoage was.
Max Roach geft mit zien klappen op drums aan dat der niks meer aan te doun is:
wie binnen west.
k Zol nait waiten wat laifde is, Aal wat der over te zeggen vaalt: waarmte van aaske, herinnern aan smokken dij nooit meer stee vonden op ons lief.
“IJn in dijp,” Heere God, jongens, zit ijn ien dijp!’ rijp he; “n ledder! ‘n schienvat! ‘n touw! tou gauw! gauw!” Ien ijn koerier was ‘e deur verheerdhaid oet zien sloppen en roamde dou tegen ‘n stoapel potten en pannen ien ‘t veurhoes, dat diggels hom achternoa vlogen. Of Benars al rijp: “hei bliksem, Tebeis! mien potten! wacht den dat ‘k schienvat op heb!” ‘t hulp niks, Tebeis was nou nijt meer ien bedoaren te kriegen. Annern hom achternoa, deur broken potten en pandiggels hen, noar boeten. ‘t Dijp is er hijl dicht bie. Veur dat lesten doarom nog boeten deur wazzen, heurden ze al weer ‘n plomp. “Dat ‘s er al twei,” zee Kouert, dei mit Wilm achteraan kwam. En joa, ‘t was zoo. Tebeis, dei ien zien verheerdhaid moar toulopen was, zunder dat hij wat onnerschaiden kon, was er ook al ien smakt en belkte nou nog veul harder as dei anner.
Dit is n stokje uut t verhoal ‘n Oavend op Dijpswal van de schriever Geuchien Zijlma. Zijlma was in 1842 geboren in Vliedörp bie Zuurdiek, n streek en n veurmoaleg wierdedörp ongeveer 200 meter ten noorden van Houwerziel, woar e boer was in de Westpolder. Deur zulfstudie en n veulziedege belangstellen kreeg e n belangrieke ploats in t kerkelke en moatschoppelke leven. Hai wer as vertegenwoordeger van de Liberoale Unie lid van de Gemainteroad, de Pervinzioale Stoaten en ook van d Eerste en Twijde Koamer. n Belangriek man dus! Toch komt e in zien Grunneger schrieverij over as n waarmvuilende man met n grode belangstellen en laifde veur de toal en de historie van Grunnen.
In 1891 verscheen zien bundel Ommelander schetsen, woarvan de schets Oavend op Dijpswal wel de bekendste is. Ook stonden in dij schetsen historische artikels over o.a. t monsterproces tegen Rudolph de Mepse, n Grunneger jonker, dij heer was van t Foan en loater ook drost van Westerwolde. Hai is veuraal bekend worden vanwege de aanklachten wegens sodomie tegen n grode groep manlu. Ook bekend van Zijlma is zien verhoal Ons dörpke uut 1885, dat in 1966 verschenen is in Zuurdiek, mien dörpke, van J.S. van Weerden. Om en noabie 1885 was ook al van zien haand Ons dörpke, herinneringen oet mien jongenstied verschenen. Nou nog even n stokje; der liggen dus al twij man in t wotter.
Benars was onnertied ook kloarroakt en kwam nou zuls mit ‘n schienvat en ‘n touw, zien maid mit ‘n ledder d’r aansjouwen. “O! doe lieber Hergott und alle hailigen staait mie bie!” reerde d’r ijn ien ‘t wotter. “Hans Koopman zien neie hoozeveling!” rijpen ze op wal. “Joa, dei is ‘t!” “Dat stumper poepke!” zee Wilm. ‘t Was zòò komen: Hans Koopman har veur ‘n dag of wat ‘n ander paklooper, ‘n spiksplinterneie hoozeveling oet Munsterland kregen. Hij was deur zien petroon om bosschop stuurd noa ‘n schipper, dei op dijpswal woonde, en doar deur duuster- haid van buning afstapt en in ‘t dijp valen Moar ‘t vol nog al mit, dou ze er bie kwammen. Gevoar was er nijt bie, dat zag Wil vort wel, dou ledder d’r ien zet worde. Ze stonnen er moar riekelk aan ‘t lieftou ien, meer braggel as woater. Dou hij doarom zag, dat Tebeis zien kamroad oet zied drong en ‘t eerst bie ledder opklausterde, rijp hij:”Ho Tebeis! Dat komt nijt te pas. Veling is er eerst inkomen, mout er ook eerst weer oet.” En mitijn gaf hij ledder ‘n bons, dat Tebeis, dei er aners al wel halfweg bie op was, d’r weer kop over hals ientumelde.
En zo gaait t nog haile zet deur. Gain hoogdroavende literoatuur, mor wel Grunneger schrieverij van zo’n dikke honderd joar leden. Zijlma is in 1922 uut tied kommen.
t Pieterpad is n mooie wandelroute dwaars deur Nederland, dij lopt van Paiderboeren in Grunnen tot aan de Pieterberg in Maastricht. Ik heb n poar doage van de zummervekansie oettrokken om n dail van dizze wandelroute te lopen.
30 juli Hoch Elten – Millingen 12 km
Dit zel n echt tropische dag worden: meer as 30 groaden! Wandeln begunt bovenop de Elterbaarg in de bozzen. t Gaait richten Rijndal. Dat betaikent dat dommee de bozzen opholden, om de Rijn ligt ja tuzzen dieken en bozzen binnen doar nait. Boetendes zai ik vanòf Belvedere, n oetkiekpunt boven op de baarg, de rivier deur n vlak en koal landschop stromen. Ainmoal beneden is t inderdoad in ainen òflopen mit de bozzen: t dal is open en tot aan Millingen zel k onder n verzengend haite zunne lopen mouten. Over de rivierdiek gaait dizze etappe. Der is waaineg te zain, zol je dinken. Mor dat is nait woar. Op n rivier is aaltied veul verkeer, van lutje speedbootjes tot aan volgeloaden Rijnoaken en luxueuze cruiseschepen. En doarnoar kieken verveelt nooit.
Diek staait vol mit de mooiste bloumen. Noast de sangen vogelwikke, de witte laandjebloumen en de gele rolkloaver zai ik n cycloamrooie wikke, woarvan ik de noam nait wait, de blaiksangen sokkeraai en rooie kloaver. Ook is der de röze akkerpispot, t geel boerenwormkruud, doezendblad en netuurlek de brannekkel. Der binnen vanzulfs ook planten as de smale weegbree, knoopkes en de botterbloume. t Is staarvenswoar n lust veur t oog en ik realiseer mie dat dit t veurdail van lopen is. As je op fietse binnen, zai je bloumkes rap veurbieschaiten, mit auto zai je ze hailendal nait. Boetendes kin ik nó zo of en tou n bloumennoam opzuiken in mien lutje gidsje. Om ik kin dij bloumennoamen ja ook nait aalmoal oet de kop!
As ik de Rijn zai, mout ik teroggedinken aan ons Moezelvekansie van joaren leden. t Moezelgebied is hail òfwizzelnd. Der liggen hail lutje dörpkes, mor ook veul grotere ploatsen. Je kinnen heerlek rusteg aan d’oevers langes wandeln, mor je kinnen der ook veur kaizen n flinke baargwandeln te moaken. Dij kin je op de campingploatse begunnen, om t dal is smaal. Wonderliek vin ik altied dat je, as je op de hoogvlakte aankommen binnen, nait meer zain kinnen dat je op n baarge lopen. t Laand is din vlak en der wordt gewoon waarkt op d’akkers. Pas as je weer dele mouten noar t dal, bliekt dat je joe op n baarge bevinden. Ik kin mie veurstellen dat lu vrouger, dou minsen nog nait raaizen deden, hail nait wozzen dat ze op n baarge wonen deden.
Wandeln in de brandende zunne is muideg. Aan t inde van d’etappe bin ik kruuslam. Terwiel dat k der toch mor 12 kilometer opzitten heb. Mor elke kilometer telt mit zo’n tropische hette wel dubbel! Hier aan de oever van de Rijn holdt mien oaventuur op. De volgende stokken Pieterpad zel k, net as de veurege stokken, weer soam lopen mit mien vraauw. Allenneg lopen kin hail mooi wezen: je binnen òfhankelk van gainaine, hebben alle tied van de wereld om te bekieken wat je schier vinden en je kinnen joen aigen tempo bepoalen. Mor ik vin soam lopen toch ook hail mooi. Allenneg is ja echt mor allenneg.
Ze kikt ien dikke, roodomraande ogen ien spaigel van douche. Vernijs kommen der wotterlanders. Zo mor votbleven. Hai komt nait meer thoes. Nachten het ze no al wakker legen. Hou dit volholden. En wieder, zunder hom. Ze huvert op sloapkoamer, slagt dekbèr aan zied en kropt ter aan haals tou onder. Kold, gain waarm zaacht lief tegen heur blode vel. Nait meer zachtjes deur zien hoar kroelen. Allinneg. ‘Kiek op internet’, zee buurvraauw. ‘Zuik die n nije.’ Gain denken aan. Toch mos ze eefkes kieken. ‘Lief en aanhankelijk’ was ain. En hoeselk. Nee. Gain koater weer.
Wie waren doudestieds van Stad noar Vlissingen verhoesd, omreden ons pabbe was kaptaain op n schip. Twij doagen veur oorlog oetbrak, was hai mit zien schip noar Engeland voaren en wie hebben hom noeit weer zain. Staarker nog: hai ligt begroaven op t erekerkhof Mill Hill in Londen. Vanwege Duutse bombardementen binnen wie noar Den Hoag vlucht, noar n zuster van ons pa. Wie gingen doar noar schoul en kregen vrundjes en kammeroadskes. Mien zuske haar 2 zuskes as kammeroadskes, dij voak bie ons in hoes kwamen. Noa ain joar binnen wie noar Delfsiel verhoesd, noar d’ollu van ons moeke. Doar kregen wie vannijs nije vrunden en gingen doar vanzulf ook weer noar schoul tou. Tegenover ons woonde n femilie Ottens, woarvan de jongste dochter, Anna, ook bie ons op schoul zat. Wie speulden ook mit heur.
Noa d’oorlog gingen wie weerom noar Den Hoag en doar zagen wie de twij kammeroadskes van mien zuske ook weer. Ikzulf bin doarna beroepsmarinier worden en bin noa mien oplaaiden veur twij joar noar Curaçao stuurd. Doar kwam ik n neef van dij twij kammeroadskes van mien zuske tegen. Toun ik weer thoes kwam, waren dij twij zuskes der nog en mit ain der van, Saartje, bin ik in tussentied al weer 66 joar traauwd. Onder mien schoonolders woonde de femilie Diekstroa en dij haren n zeun dij gain Diekstroa haitte, mor wel n (echte) zeun van Diekstroa was, hai haitte noar zien moeke. Hai is traauwd mit t zuske van mien vraauw en is dus zogezegd mien zwoager. Diekstroa zulf kwam oet n Daam en was, noadat zien eerste vraauw overleden was, noar Den Hoag verhoesd. Over kinder heurden je hom noeit. Mien zwoager wos wel dat hai n haalfzuster haar dij in Stad woonde. t Laip tegen Pinkster en de femilies besloten op vesiede noar t noorden te goan. De Diekstroa’s noar Stad en wie noar Delfsiel. Der wer òfsproken dat de Diekstroa’s de twijde Pinksterdag ook noar Delfsiel kwamen en dat wie doarnoa weer mit mekoar terug gingen noar Den Hoag. t Was aarg waarm in hoes en Diekstroa en ik gingen noar boeten om wat vrizze locht te happen. Veur t hoes bie de familie Ottens ston der n zuster van Anna. Zai draaide zich om en zee: ‘Mien god, pabbe, wat doun joe hier?’ Ik bin mor even deurlopen, in tied dat Diekstroa met zien schoondochter ston te proaten. Anna Ottens, mien kammeroadske en buurwichtje woar k mit op schoul zeten en mit speuld haar, is dus de schoonzuster van mien zwoager.
Wereld is swaart, gries en graauw; alens wordt overstemd deur kwoaie geluden en duustere kleuren. Dizze keunegin moakt de wereld triest en is boas over haile wereld. Mor din komt ze keunegin van kleuren tegen en botst tegen heur op. Dat geft vuurwaark en geknal. Wel zol t kinnen? k Wait t nait, kin t nait waiten, meschain schrikt kwoaie keunegin van aal dij kleuren en löst zai op.
Graauwe kop loert mie aan, t hoar roeg op kop, wat vettege toesten hoar valen hom veur ogen laans. k Schrik van dij lèlke kop en wait nait goud wat te doun. Loer mor gewoon weerom. k Vuil mie min ien hoed, vrezelke min, en t wordt der nait beter op as kop mie aal mor aanloeren blieft. Was k mor nait aan zoep goan gusteroavend, noadat k mien ex tegenkomen was mit heur nije vrijer. k Vuil mie aal beroerder worden en strampel weerom noar bèr tou. Graauwe kop ien spaigel is verswonden!
Roelof kon nait best n vraauw vinden. Hai was n schiere vent en bedoulde t goud, mor wat e zee kwam der wat lompend uut. Veurege weke nam hai zok haaileg veur: ik goa noar kroug, ik zel haile romantisch proaten en ik goa nait allinneg noar hoes tou. Snaachts om vaar uur zat e der nog aal en … hai haar beet! t Was n schier wichie en zai hapte bienoa. Hai vruig heur of zai mit hom noar huus wol en zien leste inzet waas: ‘Ik loat die zweven, dat beloof ik die.’ Dat was heur te veul en t wuir niks. Hai nam zok veur nooit weer romantisch te wezen.
Troanen verbietend pakt hai zien schoulbouken bie nkander. Zo goud en zo kwoad as dat gaait legt hai ze op zien toavel. Hai heurt gounent kniezen. Deurgoan; negeren; nait zain loaten dat t joe roakt; net doun of dat der niks gebeurd is – dij adviezen resoneren hom deur de kop. Hai vrift mit zien haand bie neus laangs en wordt n streepke bloud gewoar. Ook zit der n knitter ien zien bril. Vannijs. Dij verrekte rötjongen! Hai herpakt hom, hoalt daip oam en zegt: ‘Veur twijde moal, jongen en wichter, schriften open, ik goa non t hoeswaark controleren.’
Elke moal as k laans spaigel loop, is der wat mit. Op n naacht overspuilt mie n vremd gevuil. Net of e mie ropt. Veurdat k der op verdacht bin, stoa k aan achterkaant van spaigel. k Zai n netwaark van gaangen veur mie. Nijsgiereg goa k ain gaang in. k Heur allain getik van wotter. k Loop wieder en kom aan bie n stain mit t opschrift ‘loop in zun, vertraauw op dien schaar’. t Is mien liefspreuk. Hou kin dat? En veuraal: hou is t doar terechtkommen?
Niks is beter as mit die te overwintern Gounent vlaigen noar t zuden Om in de zunne te liggen Mor wie hebben gain sìnten en doe duurst ja nait vlaigen Dus wie goan noar dien ollu tou in Boven Pekel Boven Pekel
En den zitten wie hier aan t Pekelderheufddaip Wastoe vertelst holdt mie nuchter en waarm Boven aan d’hemel voart n schip zoere appels Ik bin bliede dast hier bist Bliede dast hier bist
Wie zitten hier aan t Pekelderheufddaip t Kon mie al nooit wat verschelen woar wie waren Wie verzoepen onszulf in de draank van dien voader Ik bin bliede dast hier bist Bliede dast hier bist
Niks is beter as mit die òf te raaizen Noar de miesdergste steeën En die mie te hebben En te zain dat t goud gaait Te zain dat t ons goud gaait Mit jenever en metworst Tussen de toenkebouters
En den zitten wie hier aan t Pekelderheufddaip Wastoe vertelst holdt mie nuchter en waarm Boven aan d’hemel voart n schip zoere appels Ik bin bliede dast hier bist Bliede dast hier bist
Wie zitten hier aan t Pekelderheufddaip t Kon mie al nooit wat verschelen woar wie waren Wie verzoepen onszulf in de draank van dien voader Ik bin bliede dast hier bist Bliede dast hier bist
Ik bin bliede dast hier bist Ik bin bliede dast hier bist Ik bin bliede dast hier bist Ik bin bliede dast hier bist
En den zitten wie hier aan t Pekelderheufddaip t Kon mie al nooit verschelen woar wie waren Wie verzoepen onszulf in de draank van dien voader Ik bin bliede dast hier bist Bliede dast hier bist
Ik bin bliede dast hier bist Ik bin bliede dast hier bist Ik bin bliede dast hier bist Wie zitten hier (Ik bin bliede dast hier bist) Aan t Pekelderheufddaip (Ik bin bliede dast hier bist) Wie zitten hier (Ik bin bliede dast hier bist) In Boven Pekel Ik bin bliede dast hier bist Ik bin bliede dast hier bist
Mit mie, in Boven Pekel
Omtoalen van Frankfurt Oder Originele tekst: Axel Bosse Bekiek en beluuster Frankfurt Oder op YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=Mg3CdijJe24
Willem en Rainder wazzen al joaren dikke kammeroaden. Vanòf de legere schoule wazzen ze al onòfschaaidelk. Soam wazzen ze op t voetballen. Ze speulden al joaren in t zulfde elftal en as ain van heur ais in n hoger elftal opsteld wer, din kon je der van op aan, dat e zo slecht speulde, dat e binnen de körtste keren weer in zien olde elftaltje mitspeulde. In t zulfde elftal as zien kammeroad. De mensen haren der wel ais lol om, omreden de baaide jongens wazzen nou zo’n dikke twinteg joar en t zol der nou toch wel ais van komen mouten, dat ze uut mekoar goan zollen vanwege t ain of aander wichtje. As aine dat ais tegen heur zee, din laagden ze wat! Kwam dij tied, din kwam dij ploage en din zagen ze wel wieder. In elk geval zollen ze mekoar deur de wichter nait uut t oge verlaizen. Der wazzen ook mensen dij mainden, dat Willem en Rainder gain belang bie wichter haren en dat ze genog haren aan mekoar. As dij mensen der mit mekoar over pruiten, deden ze dat aaltied n beetje zaachte, achter d’haand. Net as of gainaine heur aiglieks heuren mog. Rainder en Willem konden dij proatjes wel en muiken zuk ter nait hait of kold om. As mensen over heur proaten wollen, din deden ze dat mor. Zolaank ter over heur proat wer, wazzen ze nog in tel. Elk weekende gingen ze der mit heur baaiden op uut. Din ais noar n dancing en n aander moal noar de bieskoop. Op n feestke wollen ze heur geern hebben, want Rainder kon huil schier bakken vertellen en Willem was ook aaltied wel veur n geintje te vinden. Woar de baaide kammeroaden kwammen, wer t aaltied feest. Willem kon ook schier gitaar speulen en Rainder zong doar din gekke laidjes bie. Nee, t wazzen n poar schiere jongens en elk mog heur geern lieden.
Zo gebeurde t op n zotterdagoavend, dat ze in n disco in Stad al vroug kennes kregen aan n poar schiere wichter. Aan de bar dronken ze wat mit mekoar.
‘Wie mouten nog noar Anloo,’ vertelde ain van de wichter, ‘mien nichie is joareg en dij geft n feestke. Hebben joe gain zin om mit te goan?’ Rainder keek Willem ais aan en Willem laagde Rainder wat tou. Dizze baaide wichter leken heur ja wel wat! Rainder kon zien ogen nait òfholden van dat blonde maaidje en tot zien grode verboazen haar Willem meer sloek op t wichtje mit dat körde donkere kopke. Dat was ja n wonder, omreden mainsttied vuilen ze op t zulfde wichtje. En nou inains klikde t van ale kaanten. ‘Kin zai ons der din wel bie bruken?’ twievelde Willem nog even. ‘Netuurlek wel. n Poar schiere jongens kinnen der aaltied wel bie.’ En zo wer t besloten. De jongens zollen mit noar t feestke. ‘Wie doun net as of wie al n zetje verkeren hebben,’ zee t blondje dij Wilma haitde, en keek Rainder doarbie mit n woazege blik in d’ogen aan. t Leek ter op as of ze hom wel mit hoed en hoar opvreten wol. t Lutje zwartkopke knipoogde noar Willem. ‘Doe zelst die din mit mie redden mouten,’ laagde ze, ‘Hest doar bezwoar tegen?’ Willem verzekerde heur, dat e zuk mit ale plezaaier in de situoatsie schikken zol. ‘Ik hait Tineke en hou haist doe?’ En zo wer òfsproken dat de wichter in heur aigen auto veurop rieden zollen en de jongens der din mor in heur aigen auto achter aan. ‘t Komt aiglieks wel goud uut,’ zee Willem, ‘din kinnen wie vanòf Anloo vanoavend in ainmoal noar huus tou rieden. Din liggen wie wel nait vroug op bèrre, mor toch oardeg eerder as wanneer wie eerst nog over Stad mouten. Mörgen om haalf elven mouten wie voetballen. Din kriegen we in elk geval n uurtje meer sloap.’ Even loater reden Rainder en Willem mit n blied gemoud achter de blaauwe Peugeot van Wilma en Tineke aan. ‘Dat binnen n poar schiere wichter, Willem,’ zee Rainder dij achter t stuur zat. ‘Joa,’ antwoordde Willem. ‘dij mozzen wie ons mor wennen. Wat touvalleg nait, dat wie nait op dezulfde vuilen. Mainsttied gebeurt dat ja.’ Rainder grijnsde. ‘Volgens mie binnen dij baaide wichter stoapelgek op ons.’ ‘Din mouten wie der toch nait aal te haard achteraan lopen. Aans is t binnen de körtste keren weer uut en dit lieken mie nou net n poar wichter veur ons.’ Ze tufden nog aal in heur olde Opeltje achter de blaauwe Peugeot aan. ‘Verrek, wie binnen der al zowat,’ maarkde Rainder inains op. ‘Kiek, hier mouten we van de snelweg òf.’ De blauwe Peugeot veur heur haar t rechterknipperlicht uutdoan. ‘Nou mouten we oppazen, dat we heur nait kwiet worden,’ woarschaauwde Willem. Rainder knikde. In Anloo reden ze n nijbaauwbuurtje in. Aan de kaande van de stroade stonden aalmoal auto’s van de bewoonders van dij buurt. ‘Hest doe zain, woar of ze hingoan binnen?’ vruig Rainder, ‘ik bin heur kwiet.’ ‘Wel ridt ter hier aiglieks?’ antwoordde Willem. Rainder hoalde de scholders op. ‘Wie mouten mor even kieken. Wied vot kinnen ze nait wezen.’ En joawel hur. Dou ze n ziedstroade inreden wazzen, zagen ze inains weer dij blaauwe Peugeot rieden. ‘Doar binnen ze,’ wees Willem, ‘der mor weer achteraan! Zörg nou, dast heur nait weer kwiet worst.’ ‘Dij auto is ja goud herkenboar,’ antwoordde Rainder. Ze tufkeden de nijbaauw weer uut. Ze waiten zeker nait woar of ze wezen mouten, docht Willem. “Dat komt mie roar veur,” zee Rainder, “Wie mouten toch bie heur nichie wezen?” ‘t ZeI wel goud komen.’ En zo reden ze deur, t dörp weer uut en weer t veld in. Noa n zetje zagen ze bord “Schipbörg” aan de kaande van de weg stoan. ‘ZeI ik die ais wat vertellen, Rainder. Wie binnen der in tuund. Ze hebben ons bie t bain.’ ‘k Wait nait. Zolst mainen?’ Ze reden nou in n buurt mit prachtege bungalows. Inains ging trechterknipperlicht van de blaauwe auto veur heur aan. ‘Hier zel t din wel wezen, mor t is gain Anloo,’ maarkde Rainder op. De auto stopde op d’inrit. Rainder parkeerde zien Opeltje der achter en begon uut te stappen. ‘Ik main dat we in Anloo wezen mozzen,’ ruip e noar de veurste auto. Der kwam n heufd om de autodeure. t Was t heufd van man van in de zeuventeg. Aan d’aander kaande stapde net zo’n vraauw uut. Willem wol alweer in d’auto stappen, mor Rainder huil hom tegen. Je konden toch nait zo mor weer votgoan? Je mozzen t dij olde mensen toch wel even uutleggen, woarom dat ze aalweg achter heur aanreden haren. Hai luip noar de man tou, dij hom benaauwd aankeek. Rainder zag t. ‘Ie huiven nait baange wezen hur. Wie binnen achter de verkeerde auto aanreden.’ En hai vertelde t haile verhoal. De vraauw kwam der ook even bie stoan en luusterde mit. Ze laagde. ‘Dat is ja ook wat moois,’ zee ze. ‘mor volgens mie kin ik joe wel helpen.’ Rainder keek heur ongeleuveg aan. ‘Joazeker,’ zee t ol menske, ‘kom mor even mit noar binnen, din kin je even bellen noar dij joarege woar ie hin mouten. Dat is ons klaaindochter. Wilma, heur nichie, is ook n klaaindochter van ons. Wilma het n poar joar leden dij olde Peugeot van ons kregen, omdat wie toch n nije hebben wollen en zai net heur riebewies hoald haar.’ ‘Wie wazzen zo even in Anloo op verjoardagsveziede,’ ging d’olde boas wieder, ‘Wil je n kop kovvie?’ De baaide kammeroaden sluigen dat beleefd òf, want ze wollen geern zo gaauw meugelk noar Anloo weerom. t Feest was in volle gang en de loatkomers mozzen n bult uutleggen. Mor dou Willem zien gitaar uut d’auto hoalde en doarop speulen ging en Rainder der bie zong, was t leed gauw leden. t Wer n mooi feest en t was al huil loat dou de jongens op huus aangingen. Of ze mekoar ook kregen hebben, wait ik nait. Mor de baaide kammeroaden hebben nog voak laagd om heur ommelandse raaize noar Anloo.
Mien vraauw en ik zitten op camping. t Is vekaanzie, mooi weer en onze goie buren Joap en Dinoa zitten rusteg bie ons te kovviedrinken. Wie zitten wat te snakken over vrouger en nou. Mooi man! Inains is serene rust vot. Der komt n geblèr dichterbie. Leutje Joppie, zeuven joar en t zeuntje van Joap en Dinoa. Klep aan oren tou open en kwoad dranzerg stampend. n Biezunder kereltje. IJs, limenoade, speulgoud. Alles krigt e genog, mor gewoon eten dut hai volgens mie nait. Sinas en pakken ijs worden doagelieks aanrukt. As t mien jonk was … Dinoa zegt: ‘Wat is der laiverdje? Hebben ze die sloagen?’ Ik denk: nou én. Joppie giert: ‘Zai … heb..ben mien doe..kers..bril òf..pakt!’ ‘Dien doekersbril?’zegt Joap. ‘Hest doe dij din?’ ‘Nee, mor ik mog hom even op hebben van Henkie Jansmoa. Hail even mor en toun stool hai mie hom al weer òf.’ ‘Din krigst doe van mie zúlf n doekersbril mien jong, hur.’ Pa gaait ter vanoet dat alles nou oplöst is, mor din kin hai Joppie nog nait goud. ‘Hier op camping binnen gain doekersbrillen te koop, pabbe, en ik wil ain hebben!’ Pang! Dat is n ultimoatum woar Joap t even stoer mit het, want hai wait bliksems goud dat ter noa kovvie steevast n potje bier opdaind wordt. Hai nuimt dat altied ain van de hoogtepunten van de dag. Bier is aarbaidersbloud en dij t nait lust, deugt nait. ‘Zo gaauw as wie weer noar t dörp goan, krigst doe dien doekersbril. Goud?’ Dienoa kikt hom aan of hai heur jonkje veur twijde moal bestolen het op ain dag. ‘Til dien loie gat mor ains op en zit dien jonkje nait lekker te moaken mit n dood vogeltje. Hier hest geld en hoal hom votdoadelk mor zo’n strontding op. Bist doe der ook ja even oet, hè?’ Joap kikt heur aan, mor zegt aal niks. Hai glopt mie aan en zegt: ‘Gaaist mit, Ab, en veur dij belkerd zo’n onnudde ding kopen?’
‘Woar zelve hen?’ zegt Joap, as we van parkeerploats òfrieden. Joppie maanje is mie veur. ‘Rie mor noar dij speulgoudwinkel pabbe, woar ik mien rubberboot kregen heb.’ n Kilometer of vief wieder stoppen we veur n winkelnerentje van niks. Wie klontern noar binnen. n Béloa van n vraauw, dij vast nog noeit mit n doekersbril op swommen het, wil ons wel helpen. ‘Goidag, vraauw. Hebben ie ook n doekersbril veur mien zeuntje?’ zegt Joap. Zai kikt ons aan of ze veur t eerst in heur leven ‘parelviskelu’ zugt. ‘Nou, nee. Ik heb wel goie zunnebrillen.’ Wie kieken mekoar ains aan en willen net touglieks wat zeggen, as leutje Joppie, dij smiecht, achter in winkel wat omhoog holdt. Tussen wat schepkes en emmertjes het hai n soorteg doekersbril vonden. Knitteroraanje mit swaart van kleur. n Stoaltje der aan, mit doarop n wit baaltje.
‘Oh, bedoulst doe dat maal ding mien jong’, zegt vraauw. ‘Dat roare ding ligt hier al zó laank.’ ‘Geef op jong,’ zegt Joap boazeg. ‘Volgens mie is die dat ding veul te klaain, man’. ‘Nee hur!’ ropt leutje broaske: ‘En hai is veul mooier as dij van Henkie!’ Hai is aan t klontjen om t rekkertje over zien dikke kop hen te vrözzeln. Of kop is te dik, of t rekkertje te klaain. ‘Da’s aal niks’, zegt Joap. ‘Wie mouten wel even wieder kieken, vraauw.’ Drij grode minsen bie mekoar en ain snötpiekje. n Oneerlieke stried, zol je zeggen. Nou vergap joe mor nait. Joppie gaait tekeer of hai slacht wordt. Hai wíl en zél zien bril hebben! Grode Joap schoamt zuk n snittje en wil zien zeun nait vermoorden woar wie bie binnen. Hai koft doekersbril. Boeten zegt e tegen mie: ’Snapst dat nou, Ab. Wat mout hai der nou mit doun? Zo’n klaain speulgoudbriltje zit ja veul te krap. Afijn, ain geluk: Wie huiven nait wieder te kieken.’ Wie weerom noar camping. Haarder as op hinraais, want Joap rokt zien potje bier. Leutje Joppie zit achter in auto wat te pielen mit t widde baaltje dij t slankje òfsloeten mout. Dinoa bekikt t haile spultje ains even goud en zegt: ‘Goa doadelk mor mit jong noar swimbad tou en pebaaier dat roare ding ains. t Liekt mie nait goud tou.’ Joap bedappert zuk en kikt mie smachtend aan. ‘Gaaist weer mit, Ab?’
Swimbad is tjokvol en t is mor goud dat wie mitstuurd binnen. Joppie zol makkelk in t woater verdwienen kinnen zunder dat ain t zugt. En dat zol ja zunde wezen, zeg nou zulf. n Jonkje mit zo’n haarde kop kin loater best nog ains menister worden of zokswat. In n zoeze is hai oetkled en lopt noar zien pabbe. ‘Dou mie hom mor om, hur!’ Wie hebben hom in auto al wel wurgen zain en Joppie is nait gek. Nou, dat is mie n moordpertij. Ol Joap krigt t allinneg nait kloar. Ik mot mithelpen. Deur de roege bos krullen oetendelk omhoog te trekken en wat kwittjen tegen t plastiek, glidt t haile spultje over ogen. Op slag krigt Joppie n hail aandere oetkiek. Net n swienebloas doar in t midden n taauwtje omtou spant is. Joap zegt schietensbenaauwd: ‘Knipt hai ook te veul?’ Joppie schudt hefteg. ‘Nee hur.’ Hai logt dat e knapt. Veur wie der wieder op verdocht binnen, runt hai noar t daipe bad en springt ter sebiet in. Zo n strontoap! ‘Verrek’, zegt Joap. ‘Dij kou, hai kin ja nait ains goud swimmen.!’ Wie der as reketten achterheer. Op boom krabbelt Joppie. Wie zain doadelk dat t klaaine broaske t hailendail mishottjed. ‘Dit gaait nait goud!’, ropt Joap en denkt doarbie meschain wel aan zien Dinoa, dij hom doodsloagen zel as hai zunder heur laiverdje thoes kwam. Leujong dut gloepend zien best. Hai sparrelt en brobbelt wat op boom, mor kin nait weer boven woater komen. Joap bedappert zuk nait en springt liekbendeg mit klaaier en schounen aan in t woater. Grabbelt wat in t ronde en langt mie even loater verzopen kadde aan. Wat n kiek. Jong het t woater achter brillegloazen stoan. Snöt en kwiele lopen hom bie haals dele. Hai glopt mie aan as n schellevis op t dreuge. Ik riet hom bril van kop òf. Joppie geft n schriw, want zien roege bos kladdeg hoar is ook metain wat oetdund. Hai let zuk op grond valen en begunt te spijen as n verzopen raaiger. Hai het bliekboar meer woater in dizze menuten binnen kregen, as sinas op n haile waarme dag. Ol Joap staait ter ook bescheten bie. Zien nije laange kekieboksem plakt hom as n faaile aan bainen vaast. Kop is hom haildal sitroun, wat ook gain wonder is. Badpebliek begunt oareg op te dringen, dus wie der tussen oet. ‘Doe lelke koukop,’ zegt Joap en rabbelt zien zeuntje nog mor ains zo deurmekoar, of hai t leste woater der oet schudden mout. ‘Doe snapst toch wel dast nait in t daipe bad doeken most. Kist ja nait ains goud swimmen, man.’ Leutje Joppie zegt mor aal niks. Dinoa slagt van schrik baaide handen veur ogen en reert tegen Joap: ‘Wat hest nou mit leujong oetvreten, vent?’ Hai, goie sul, legt alles rusteg oet en gebroekt mie even groates as getuge. ‘Kiek dien nije kekieboksem nou ains vent. Hang hom mor gaauw op liene. Dij zel wel krompen wezen, mor redtst tie der mor mit. Geld gruit mie nait op rogge.’ Zai kikt mie ook aan. ‘Joa, doe ook,’ zegt ze. ‘Stuur kwoajonges vot en je kriegen kwoajonges weerom.’ Joppie mot ook op t matje komen. Noa veul snöttern en snoeven komt t ter op neer, dat hai begrepen haar dat je mit zo n doekersbril hail laank onder t woater blieven konnen. Net as dij man op TV. Der zit ja net zo’n widde baaltje op t slankje om te zörgen dat je gain woater binnen kriegen kinnen. Oh joa, in haile konsternoatsie heb ik dat strontding in swimbad liggen loaten. Om t n snittje goud te moaken wil ik hom wel even ophoalen hur. t Is nait neudeg. ‘Dat verrekte ding,’ zegt moeke. Loat n aander der mor gelukkeg mit worden, Joppie, hè?’ ‘Joa’, knikt maalhibbel. Hai is genezen, dunkt mie.
Soavends hebben wie ons potje bier nog gezelleg leegdronken. Zukse dingen mout je loater om lagen. Da’s nou echte vekaanzie. Joap zien boksem het haile dag aan liene hongen. t Leek eerst hail wat, mor soavends kon hai der nait meer in. Krompen! Dinoa het vannijs wat foeterd, mor bie de eerste de beste bodschoppen het ze ol Joap n nije koft. n Körde. n Spierwidde! Ik vind t net n olderwetse voetbalboksem, mor Joap peraaiert ter grootsk mit over camping. Ik gun hom t, dij beste olle slongel.
t Oera Lindabouk, wèl het doar nog wait van? Bie Timmerboas Cornelis over de Linden oet Den Helder dook ien 1867 n meroakel manuskript ien n runenschrift op. Vief joar loater gaf dr. Ottema, n prominent lid van t Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde, tekst en vertoalen van t manuskript oet onder de noam Oera Linda, as verwiezen noar timmerboas Over de Linden. Dr. Ottema waas overtuugd van de echthaid van t handschrift.
n Bladziede oet t manuscript van t Oera Linda-bouk
Dit Oera Linda-bouk sloug ien as n bom en het sunt dij tied n bult kifkederij opleverd. Volgens Ottema *1 ging t om n aiwenolde kroniek, schreven ien n tot dij tied onbekend runenschrift. t Bouk zol vertellen over n 4000 joar olle Vraize kultuur. Zo wer t aanprezen: 1872 Thet Oera Linda Bok: naar een handschrift uit de dertiende eeuw: met vergunning van den eigenaar, den heer C. over de Linden aan den Helder, bewerkt, vertaald en uitgegeven door dr. J.G. Ottema. – Leeuwarden : Kuipers, 1872. – XXVI, 256 p. : ill. ; 24 cm. Noa tekst van t bouk zol t manuskript oet t joar 1256 dateren, mor onderzuik het oetwezen dat t papier masinoal moakt is, lichtkaans om en bie 1850 ien n fabriek ien Maastricht.
Publikoatie van t OLB ien Duutsland ien 1933 deur Herman Wirth, (Utrecht, 1885 – Kusel, 1981) laaidde tot n woare hype.
Wirth waas n Nederlands-Duutse filoloog, historicus en musicoloog, dij ien 1910 promoveerd waas op t proefschrift Der Untergang des niederländischen Volksliedes. Wirth zaag ien t OLB n oerbiebel van de Germoanen, n opvatten doar e ien steund wer deur Heinrich Himmler, laaider van de SS. Mor op 5 mei 1934 wer Wirth ien n openboar debat ien aula van Berliense universiteit veur doezenden(!) touheurders deur vaaier germanisten en historici wroakt.
Tot ien de zesteger joaren van veurege aiw wer t Oera Lindabouk ien de Angelsaksisch oriënteerde New Age-bewegen lezen as n biebel.
Volgens Goffe Jensma is François (Piet Paaltjens) Haverschmidt bedinker van t OLB west.
*1 Ien 2005 verscheen n waitenschoppelk verantwoorde heroetgoave van t Oera Linda-bouk bie Uitgeverij Verloren ien Hilversum
t Oera Linda-bouk mot aldereerst interpreteerd worden as n godsdainsteg geschrift, zowel ien intentie as ien ontvangst. t Haar ien Haverschmidts bedoulen legen om zien otterdokse tiedgenoten zain te loaten dat ze kristelke biebel, net as t OLB, nait letterliek nemen mozzen. *2
Frisiomoane Dr. Ottema haar beder waiten kind. t Bouk zit vol mit aanwiezens op onechthaid. t Pepier is wat hantammeg geel moakt en t schrift maag op runen lieken, mor t bennen vrij makkelk leesboare Romeinse hoofdletters. Toal liekt ien eerste aanleg Old-Vrais, mor is n kabaretesk vervörmd Nederlands. Op t mement dat, ien de te verwachten publieke diskuzzie, t bouk definitief veur oneerlieks aanmaarkt worden zol, wol de modernistische Haverschmidt zulf op badderij kommen en vertellen dat dizze tekst net as biebel nait letterliek nomen worden mos. Mor dizze bedoulen van dichter-domie Haverschmidt en zien twij co-auteurs Eelco Verwijs en Cornelis over de Linden wer deurkruusd deur dr. Ottema. Dij haar ientied n onwrikboar geloof ien de woarhaid van Oera Linda-tekst kregen! En hai nait allain!
Ien t licht van t geloof ien superioriteit van Boreoalen, Ariërs en Germoanen, waas t gain wonder dat publikoatsie van t Oera Linda-Bouk ien Duutsland ien 1933 deur Herman Wirth, tot n woare hype laaid haar. Noa 1945 kreeg dij hype nog n maal stattje. Zó maal, dat Duvel zee: ‘Mooi goud!’ En hai bekeek zien jongen! Mor dat komt meschain aandermoal aan bod!
t Verhoal van Grunnens Ontzet … jonges, jonges, Bommen Berend … dat is zó MDCLXXII. ‘Olle meuk’ in Millenniumproat. Feest van de XXVIIIe mout ais even stief op de schop. Boudel onder t fontanel ophemmeln vaalt nait tou, mor mout gebeuren. Noazoaten van Carl von Rabenhaupt en Bernhard von Galen binnen nou ‘opstart’pazzipanten en zai goan t hail aans doun. Dizze millennials goan Grunnen vanuut Zernikon Valley tot volle wasdom verduurzoamen. As eerste t Forum. Dat wordt t nije gemaintehuus in t Riek Gruoningana. Villa t olle gemaintehuus van MDCCCX wordt t Von Rabenhauptmeseum, woarin op schilderijen te zain is wat n verdrait t was tot anno MMXIX. Pertretten van Rehwinkel, Ouwerkerk, Van den Berg, roupen herinnerns op: janken. Op teuverlanteerns ploatjes van Verkeerscirculoatieplan, Zuuderzeelien, n koale Westpoortpolder, Zuudelke ringweg, t For… : blèren. Want dou was dou, mor nou is nou, t mout aans. Nou is t nait zo dat dizze Carl en Bernhard t overaal over ains binnen. Carl wil Nero Bicepsius as portier veur de deur van t nije gebaauw. Mor Bernhard wil t beeld ‘St Joris en de droak’ van t Martinikerkhof hoalen as bewoaker van Forum Gruoningana. ‘Joa, dat is nog wel n ‘dingetje’, zegt Carl. Ook Old en Nij wordt aans: gain bommen, vuurpotten en grenoaten, mor mekander de haand langen en helpen om t nije joar zunder scheuren deur te komen. Net om dij reden wordt de aibels schiere vraauw Annematrix Heitopathos uut Beem as praefectus provincia Gruoningana aansteld. Zai voldut aan de profielschets. n Soort CdK dus, mit goudkeuren van sire WA, omreden dat baaide Code Oranje kennen. Heitopathos is n veurnoame doame, mor zai boadt nait in ezelinnemelk. Nee, zai loat balkende NAMezels, dij Gruoningana uutzogen en verknapbust hebben, opsloeten in de Gasunie-oapenröts bie de A-VII. Gajus interruptus. En zai wil ook n bewoaker veur de deur: Blode Bet van Herebrug. Op Heitopathos’ verzuik verhoogt diva Wiaria Muze t Forumspektoakel mit n harpke op de nije Breede Merckt. Kost n bult pecunia, mor aan de Forumbaauw was toch al veul vergraimd. Onze Peetoom Paas paast nait recht bie profielschets ‘praefectus’. Hai mout as boas van Stad meer uutstroalen hebben van n gladiator, maint Carl. Bernhard docht dat t tied wer veur n vraauw aan t roer. Hai wil prediker Ruth aanstellen as Senator Paaspartoutis-Peetoomethos. Eega krigt n nevenboan in t Forum, blift t toch in de femilie. As zai baaide smörgens t Forum instappen klinken klaroenen over Stad en Ommelaand: ‘Avé joe baaide!’ Op de XXVIIIe augustus woagenrennen om Grode Maarkt hèn. Peerdespul blift hier lu trekken. Joe kriegen doar nog bericht van. Noar zeggen van Carl en Bernard mout Paaspartoutis-Peetoomethos vot besloeten om Post.nl over te doun aan stadsdoefkes. Dij worden uut heur comfortzone hoald en oplaaid veur postbode. (Teminnen as FNV dat wat touliekt). Vanòf doeventil op Martinitoren, kinnen zai braifkes rondvlaigen. Braifkes? Joa, niks gain appkes meer, mor as vanolds n perkamentje volmaggeln. En weer gewoon mitmekander proaten! ‘Avé, roekoe.’ Boven t Forum zweeft oeltje Thierry op Minervathermiek: ‘Avé doefkes, oehoe.’
De Bierhalle van wichtergisters De Vraauwerij komt op begoane grond van t Forum. t Volk wil stoet en speulen vanzulf en as der ♀Fabaria schoemt, binnen doar pruivers veur. Dij worden der goud krolsch van; stil geworden loaten, dat is goud veur de Laifde, wat wie zo mist hebben tot aan MMXIX. In de wiendroevenmoand is de verjoardag van Bacchus; schrief mor vast in joen agenda … V oktober. Dizze Wiesgeer zee: ‘De Groanrepubliek mout weer as vanolds.’ Kiek, dat binnen uutsproaken. De Proostheer uut Rome mit Zien amforabuuk voldut aan de promielschets. Hai is as beschaarmhaailege van Bierum n goie innemer en dailt dat plezaaier geern mit de Vindicatnoabers. As Hai ainmoal de troon bestiegt in Forum Gruoningana, din kroept Pleegzuster Bloudwien op Zien schoot: ‘Avé, lutje laif!’ In de thermaeschoemboaden op twijde verdaipen kinnen zoeplappen zuch weer ophemmeln. En … wie kriegen weer n tram. Joa wis, peerdetramkes vanzulf. Gain rails neudeg en miljeuvrundelk. Onderdak: in de perkeerhut onder t Forum. Om remisemisère te veurkomen worden auto’s doar weerd, CO-II neutroal. Droagsloafkes kinnen forinskes ook in droagkoetskes hen en weer slepen. Bernhard wil doarveur staarke OostFraiskes bruuken. Carl denkt, omreden dat dit monnikenwaark is, aan willeg spul van Schiermonnikoog of doaromtrent. Mor onnure uutzendboalies zain doar weer handjeklap in. Aigenlieks nait meer van dizze tied. Sloafkes! ‘Joa, dat is weer zo’n ‘dingetje’,’ zee Bernhard. Hou mouten wie mit zuks omgoan? Paast ja nait in MMXIX. Opvouern aan laiwen in de arena? Nee, kin nait meer, dat is zó anno MMXIX min MM. Gounent hebben dit spultje ja mitbaauwd dus … Ecosloafkes? Staintjes bikken veur n collosseum? Boomkes planten, asfalt vothoalen, toentjederij, klokkenspul van de Olle Grieze elk joar ophemmeln veur bezuikers (as dat mor gain gallege Galliërs binnen!). ‘Dus, aarm en riek blift?’ vruig k baaide MMjonges. ‘Eh … joa,’ oarzelde Bernard, ‘dat is aaltied al duurzoam west.’ Hmmm, joe begriepen, plannen binnen nog nait hailendal uutwaarkt. Dus, niks nijs onder de zun? Nee, mor t wordt duurzoam en … hail kaalm. Onthoasten hait dat, om tot mekander te komen. Dat wollen wie toch zo geern? Ook Gij, Brutus? Mor, wanneer gaait Forum-deur lös? Gounent flustern: ‘nait veur anno MMXXIX.’ Dat is nog wel n ‘dingetje’!
Groot, groter, grootst, doar mouten wie veur goan! Mor wèl wordt nou beter van dizze groothaidswoan? As individu roak je aal daiper verloren in dij melee. In zo’n soamenleven krieg je gain mens meer van stee. En wor je langsoamerhaand aal klaainer in joen bestoan.
‘Vrouger … vrouger …’ n Schier verske, dij wie voak mit nkander zongen en dij bie t older worden weer op joen haarde schief noar boven komt … t Was 1960 en ik was net weer wat hersteld van zes weke geelzucht. Nog wit om de kop as n liek, ging k veur t eerst weer ais op stap mit Bé.
‘Woar wilst hin? Beijering, Struvee, t Kraaienust? Zeg t mor!’
‘t Kraaienust liekt mie wel schier, n tied nait west.’ n Danskefee op poalen an t Schildmeer, prachtege lokoatsie. En, nait te verwoarlozen: over t algemain wel schiere wichter. Was ook belangriek! Paartie lu zeggen, dat joen leven al oetstippeld is. Mien aigenwieze hazzens wollen doar noeit van waiten. Gelok, ie mouten gelok in t leven hebben!
En ik mout zeggen, dat k dij oavend goud wat gelok had heb. Ie maggen der om mie wel aans over denken. k Vroug n wichtje te dansen en dat lokte. d’Haile oavend bivve mit nkander optrokken en ik haar wel t idee, dat t tussen ons echt wel klikte. Onderwegens noar Nij-Scheemde in d’Opel – heur fietse in d’kovverbakke – hebben wie hail wat òfproat. Bie d’achterdeure kreeg k zulfs n kuske! En wie spraken ook vot òf veur t aander weekend. Hailendaal in de roze wolken, heb k van Nij Scheemde noar hoes oet volle borst zongen. Wat kin t leven toch mooi wezen, mout k docht hebben … Mainst Duutse schlagers, dij k opdoan haar op Schützenfesten an d’aander kaante van de grup. n Kammeroad van mie haar doar n neuze veur. So ein Tag was doar aine van en kwam dij oavend t mainst aan bod.
Inmiddels binnen wie 59 joar wieder en t verveelt nog niks. Twij joar verkeren, twije verloofd (olderwets hè?) en dit joar 55 joar traauwd. k Bin der slim wies mit. En ik blief dat gelok nuimen. Mit ains of nait, moakt mie nait oet!
Mit schoonollen was t idem dito. Veuraal schoonmoetje en ik konden t meroakel vinden. As k snommerddags kwam en zai nog gain licht aan haar, zee ze voak: Nog mor even wachten mit t licht aan doun, hè? Doe holst ook wel van twijduustern … Ik stemde doar geern mit in. k Vond t aaid prachteg en k haar t idee, dat wie den nog dichter bie nkander stonden (zai ducht mie net zo).
Eerappelkraben
Zai haar ook bie boeren daind en doar alle facetten as koien melken, heu vlijen en eerappel kraben goud in de vingers kregen. Tegen september/oktober was t taimke van schoonvoader: ‘Eh, denk je der om dat d’eerappels der aander weke oet mouten?’
Hier en doar wat gemor van de jongs: ‘Dat kin ja wel n weke loater!’
‘Ik reken op joe apmoal!’ En doar was t mit oet. Gainaine, dij t weekend doarop nait aanwezeg was. Ook voar zien bruir en zwoager mit zeuns kregen kond en den ging t loos. Moetje dee ook mit en wie stonden elk joar paf van heur snelhaid. Zai was elk wel n meter veur!
‘Doe letst mie gain eerappels liggen, hè,’ grapte voar.
Mit n man of tiene op knijen over t laand. d’Haile dag, tot aan t oavendeten tou! Elke bod veur n nije riege, en elke bod mor denken: mien laive tied, hou komve der deur!
Mien vrauw dee t hoeslek waark: kovvie op t laand, tussen middag n stoetje mit n komme kovvie en tegen d’oavend de waarme hap. En noa t òfwaarken kreeg elk zien wintergerief mit noar hoes. Dat was t loon noar waarken.
Ondanks dat t zwoar en bandeg waark was, was de sfeer aait goud. Zo kocht ik bie Jan Henderk de Grooth, krudenier bie de toren in Scheemde, n tiental vlèzzen wien. Hai stopte mit zien neern en ik kon ze veur n schont kriegen: twij kwartjes de vlèzze. Even veur de schaft raip ik: Jongs, t is tied! Schaften!
Mit kopkes veuroet hollend in d’haand, schonk ik heur wien in.
‘Wat dust nou man! Wie mouten d’kop der bie hollen! Nait meer as aine! Wie binnen ja nog laank nait kloar! Doe weer mit dien fratsen!’
Voar was barre serieus en kon zoks grapkes mor muilek verwaarken.
Wat loater op dag, as d eerappels ons sikkom tou d’neuze oet kwamen, begon neef Kees ook nog te mietjen: ‘God, voar, k wor laank nait goud!’
Zien voar, schrokken: ‘Wat hest, jong?’
‘k Wait t ook nait, mor k kin gain eerappel meer zain,’ dat ten taiken, dat e der goud flaauw van was! ‘Nait jeuzeln, elk nog n poar riege en den noa t eten nog n uurke, din hevve t wel had, ducht mie,’ zee schoonvoar, dij de bui al hangen zag. De wien speult heur paarten, mout e docht hebben.
De weke derop wuir de rest van d’oogst op boerenwoagens loaden en op stee brocht bie d’òfnemers. Noast partekelieren ook hotels/restaurants. De opbrengst was veur de twij bruirs en heur zwoager. Wat t waark en tied betrof, kon t meschain nait oet, mor t was n schiere bonus op heur arbaidersloontje.
Ainmoal haren wie n bar natte haarfst en dou mos je de eerappels ain veur ain oet de klaai kniepen.
‘Man, wat mout je doar nou nog aan verdainen?’ vroug ik aan schoonvoar.
‘t Is nait aans, aander joar is t vast wel weer beter!’
Tussen t oogsten en t aan de man brengen gingen der ook nog n poar doage vot mit t sorteren en t selecteren van poters.
Praaien
Vandoage de dag, as moeke wat praaien kocht het, nuimen wie t nog elke bod: zo lekker en zokse joekels as in Nij-Scheemde kriegve noeit weer! As onderaarms zo dik en blaauw om de kop van de kunstmizze. Mor lekker! Mainsttieden ook n poar bunder. Behaalve noar t gezin, gingen dij in bozzen van 10 noar t Esso-stoatsion van Janssen aan de Zuudwenden bie Scheemde. Wuiren ze om n uur of aachte brocht, den belde Janssen tegen n uur of elf al, dat e nog wel zo’n vrachtje broeken kon. Zai stoven vot. Veuraal Duutsers waren der gek op.
Stoef bie graacht wazzen ais twij wozzen bollen aan vechten om n kudde koien. Winnoar zol boas over koien worden. t Ging der aldernoarst om weg en kikkers ien graacht schoten van waal òf wotter ien en twij kikkers gingen n ìnd wiederop op pompeblad zitten. Ain kikker haar zien slinger wel aan vechterij en hai von t spannend, dij twij staarke vechtersboazen doar op waalkaant. Veur kikkers was der ja gain gevoar, docht hai. Mit heur dikke hoorns stötten bollen op nkander ien en bloud vloog ien t rond. Aander kikker muik hom slim zörgen. ‘As dij dikke bol winnen gaait, din gaait aander der vandeur mit n bult poehaai en gebölk. As aander hom din nog noazit, kon verlaizer hier wel ais ien graacht te laande kommen. As dij op ons deel vaalt, goan wie der ook aan.
As groten mit nkander aan vechten goan, din is klaaine man doar aaid dupe van.
n Boer even boeten dörp haar drij zeunen. Dij zeunen mouken aalgedureg roezie. Veuls te voak was der kifkederij en wazzen zai t nait mit nkander ains. t Lukte heur ol heer mit redenaaiern mor nait om n ìnd te moaken aan drokte en dat ging op n duur geld kosten, omreden t waark kwam nait kloar zo. Dou vroug voader aan Gezienus n moal hou of hai der toch mit aan mos. Gezienus kraabde zuk n moal achter oren en zee dat hai wel ais mit jongs proaten wol. Dou jongs op n oavend proaten kwamen, haar Gezienus n praktische les veur heur. Hai gaf elk van jongs drij stukken op nkander spiekerde panlat en vroug heur dij middendeur te breken. Dat kon gainent van jongs kloar kriegen. Jongs begrepen der niks van wat of Gezienus wol. Dou gaf Gezienus heur aal drij ain stuk panlat en zee dat zai nou pebaaiern mozzen dij middendeur te breken. Dat was makkelk, omreden jongkerels wazzen staark zat. Ain stuk panlat brak votdoadelk.
Dou zee Gezienus tegen heur dat as zai t mit nkander ains wazzen en nkander helpen zollen, zai gelieke staark wazzen as drij panlatten op nkander en dat as zai t nait mit nkander ains wazzen, zai den net zo makkelk breken zollen as lözze stukken panlat. Votdoadelk noa Gezienus zien wieze les was t oet mit hikhakkerij.
t Is nog vroug en stil in hoes en elk slept nog. Ik scharrel wat in pyjama deur keuken op zuik noar keesrief. Straks heb k dat ding neudeg as k stoetjes smeren goa, woar k din wat kees op streu. We goan vandoag aan raais en den is t schier as je bie n laange raais onnerwegens wat te drinken en te eten hebben. Dus gaait der ook n dikke kaan kovvie mit. Wat nait mit gaait, dat is ons hond. Dij breng we noar t hondenhotel, bie ons in de buurt. Zo vaalt der hail wat te regeln as je n dag vot willen. En as t apmoal kloar staait, en veurdat we in auto stappen, willen we ons netuurlek nog hemmeln en omtrekken, omreden we willen ja schier veur de dag kommen. We goan noar ons snoarske, dij aanderkaant Òfsluutdiek woont. Zai is òflopen week bie trap omdeel valen. Veurdat ze t in de goaten haar, lag zai veur meroakel onder aan trap. t Is apmoal goud òflopen, bloots wat bulten en boelen. Mor zodounde is zai van schrik n beetje oet order en vuilt zuk wat lebait. Auto staait al kloar.
Dikke tas mit stoetjes en kovvie achterin en doar gaait t hen. Eerst noar n winkel in Ten Boer veur n boske bloumen. Onnerwegens even stoppen veur n stoetje mit kees en n slokje kovvie. t Wordt waarm in auto. We doun, veurdat t brudseg wordt, t roamke n endje open. Òfsluutdiek komt in zicht. Nog even volhollen! Din binnen we bie t snoarske en goan heur verrazzen mit ons bezuikje en t boske bloumen oet Ten Boer.
t Kin weesn, da k joe nou eem op t verkeerde bain zet? de tiddel zol ook ja best toupasselk wees n op mien leeftied? (86) Mor dit gait weer ais over mien ondeugende tied..
Mit 86 kiek je oet noar de negenteg en in dit verhoaltje was k om en bie 18!
Wie haarn van de groafische schoul in stad bedocht, dat ve n moal n krougentocht moaken konden. Ie kenn n joe der wel n beetje bie veurstell n…….. Noar t Keldertje, De Corner. Tussendeur n beetje eten aan de Carolieweg, t Broodjeshoes aan t Damsterdaip….. enz.
Ik denk, dat ve wel n stuk of zeum krougen nomen hebben. En elke bod ain of twei pilskes, dat slagt lekker aan!
Gelukkeg wazzen wie deur aalgedureg wat te eten, nog redelk gangboar. -dat denk je zulf den he!-
Tegen elf uur, bedocht ik mie, dat t tied wuir om op te stappen. Aans zol k de leste train nait meer hoal n.
Nog eem proaten en dou de sokken der in. Op n draf noar t station!
Train ston kloar en d conducteur dei mie aankommen zag, raip: moet je nog mee?
As e noar Schanze gait wel! Dan stap maar gauw in, want we staan op t punt te vertrekken! Oh!
Muide van aal t gesjouw en t eten en ,drinken’ ben k al veur Hoogezand in sloap vaal n, ducht mie?
Der zaten n poar wichter oet Scheemde in dei ik goud kon.. Dei moaken mie wel wakker as wie in Scheemde benn n, mout ik docht hebben.
Meneer, wij zijn er. Uitstappen graag!
In Scheemde? vroug ik mit n duffe kop… Nee, bij het eindpunt, Nieuweschans!!
Oh, mor ik mout noar Scheemde!? Dat wordt dan een eind lopen!! haha!
Mien harsens kroakten as n olle Ford….. Van d schrik was k weer n beetje helderder….
Gait der hailndaal niks meer noar Scheemde? Nee, helaas niet!
Sorry, even de telefoon opnemen…
Mit n laachend gezichte: U heeft geluk!
Ik krijg net te horen, dat de Lock terug moet naar Groningen voor onderhoud…
Ik ben nu vrij. Een collega brengt hem terug.
Zin om mee te gaan? Dat ducht mie! mompelde ik.
Dan stap alvast maar in, de machinist is er zo.
Zo, versloapen? (t was n Finnerwolmer) Dat prait wat makkelker.
Joa, wat n kloune he! Ach, t Komt voaker veur, mor den wordt t lopen!
Ie hebben mazzel, dat de Lock trogge mout, gebeurt mor ains in de twei/drei joar!
In Scheemde zee k: wat ben k joe verschuldigd? Niks man, aal goud zo!
n Sigarettje veur de muite? Is goud, tot aandermoal?
Dou Wulm Evema drijentachteg joar wer, leefde zien moeke nog. t Was n stafòld wiefke, broodmoager en honnerdtwij joar òld. Zai haar n kedootje veur Wulm kocht ien winkeltje van verzörgenshoes. t Was n klaain beeldje van n maanje dij noast n kou ston. Dinkje was zulverkleureg, mor was nait van zulver moakt. t Was van plestiek. Mor wel het op zien drijentachtegste joar nog belang bie edelmetoal?
Wulm Evema en zien moeke woonden baaident ien zulde verzörgenshoes. Behaalve dat Wulm nait goud lopen kon en ien rolstoul zat, wazzen zien ogen ook slecht. Anna, n klaindochter van t òlske, drukte opoe heur rolstoul. Zai gingen Wulm zien koamer ien. Moeke en zeun mozzen vrezelk laggen. Twij òl knaren. Baaident nog ien levent! Dou zette Anna, n dochter van Wulm, opoe ien heur rolstoul stoef noast heur pa. ‘Kiek,’ zee zai, ‘opoe het n kedootje veur die kocht, pa!’ ‘Doe maags kedootje geven, Anna,’ zee t òlske en langde kedootje over. Mit muite kwam pampier der òf. Wulm schodderde t oet. ‘Dat bin k mit Wanda, mien òl hond! Joa keerl, t is zuver Wanda. Bedankt moeke!’ Òl vraauw haar nog n goie stem en was goud te verstoan. ‘Dat is n keerltje mit n kou, Wulm. Dat is dien hond nait!’ Wulm draaide plestieken beeldje om en om. Hai was blied. Doar kwam kovvie en cake aan! n Juvver zette boudel op toavel. Noa sikkom n haalfuur wol opoe weer noar heur koamer tou. Zai was muid. ‘Heur ais,’ zee zai, ‘geef mie dat beeldje mor weer, Wulm. t Is dien hond nait. Krigs n aner kedootje van mie.’ ‘Nee, moeke,’ raip Wulm, ‘k bin der wies mit. k Wil t beeldje hollen!’ ‘t Is goud,’ zee zien dochter en rolde heur opoe koamer oet. Wulm smeet nog n smokhaandje lucht ien. Soavens, dou t eten doan was, was Wulm blied dat daag sikkom om was. Beeldje laag ien Wulm zien schoot. Hai bestudaaierde t ding mit n vergrootglas. Kon hoast wel n juvver weden mit n boksem aan. Zai haar ook titten. En was dat n kou? t Was ja meer n peerd. Ainks was dat zo gek nait. Dingen leken voak aans as zai wazzen. Niks mis mit. As doe t mor deur haars. Manlu werren vraauwlu. Vraauwlu veranerden ien manlu. Zai laiten heur ombatterijen. Dou boog Wulm veurover en zette beeldje op toavel hìn, vergrootglas kwam der bie te liggen. Der wer op deur tikt. n Juvver van tehoes brocht hom zien leste kopvol kovvie van dij daag. Juvver legde der n sukkerklontje bie en n plestieken dinkje mit melk. Dou zaag zai t beeldje op toavel stoan bie t vergrootglas. ‘Hes dat kregen, Evema? En kins nait zain wat t veurstelt?’ Dou kreeg zai zulm vergrootglas en bestudaaierde t beeldje. ‘Dat bis doe Evema. Laank leden. Mor haars doe ien dij tied n ezel? t Is n ezeltje.’ Zai zette beeldje weer op toavel hìn, legde t vergrootglas der bie en ging koamer oet. Dat bin ik mit n ezel, dochde Wulm Evema en gnivvelde. ‘n Ezel dij kin wel noar slachter tou. Kins lekkere worst van moaken. Mor kins n ezel ook melken!’ Hai mouk dinkje mit kovviemelk open. Kaalmkes aan lait hai melk ien kovvie druppen. ‘Zo,’ zee hai, ‘vandoag melk van n ezel!’ En dou Wulm zo wied was dat hai n slokje nemen wol, zee Wulm n poar keer: ‘Ia-ia-ia.’ Hai kreeg kopke ien haand. Keek noar toavel noar t beeldje en zee: ‘k Proost op die, ia-ia-ia …’
Kins wat veur mie mitnemen op dien pakjedroager? t Is nait veul en t trapt slim licht. Zels der wis niks van vernemen, wat ik die mitgeef ik lichter as lucht.
Kins wat veur mie mitnemen op dien pakjedroager? t Kin der zo bie en t vroagt nait veul. Allinneg t verpakken viel mie zo stoer, dat: meschain is t beter zo.
Kins wat veur mie mitnemen op dien pakjedroager? k Loof dat t toch wat swoarder is as veuroet docht en t liekt mie t beste veur die en mie dat k t zulf vasthol, stoef tegen die aan.
Kees Kamphoes zit onderoet zakt in zien luie stoul. Haalf tien … kovvietied. ‘Mor hou kom k doar?’ proat hai haardop. Wis woar hai het ja n bel om aarm tou haangen. Hai kikt ais koamer in t ronde. ’Hou kom k doar in zoal?’ Kees gaait mor ais achterover haangen, mit kont sikkoms op grond deel. Woarachteg: ’n Kuierkar, n rolstoul, mit skoetmobiel op gaang,’ proat hai haardop. ‘Kamphoes jong, dit wot hom vanmörn nait.’ As ie old worden, din gaait der wèl ais wat nait goud. Hai mout lagen om dij denk van homzulm. Zien kammeroad was hom ja glad ontgoan … haandstok. Kinder zeden lestent tegen hom: ‘Pa, dou dat ding nou vot, want haandvat kin ie der zo òfdraaien, din is der wis nait wat goud in kop.’ Hai pakt kraant van toavel, mor hou wil ie lezen as ie zowat op grond deelliggen? Kees zugt kopkaant, bovenaan staait: De oudere mensen blijven vitaler, door meer te bewegen en vitaminerijk eten’’ leest hai. ‘Hou old bin k aiglieks?’ vroagt hai zok òf. Bèl wort aal meer oranje van kleur. ‘k Mout mor ais doar op drukken,’ proat Kees, ‘aans haang k haile dag in mien stoul.’ Mit dunner en geweld gaait deur open en stoan der twij wichters bie hom in koamer: ‘Wat is er met u aan de hand, u belt nooit!’ ‘Nee,’ zegt Kees, ‘mor k lig ook ja noeit sikkom op grond.’ ‘Meneer Kamphuis wij zullen u omhoog zetten hoor. Gaat u ook koffiedrinken beneden?’ Dat leek hom wat tou. Rieks begunde aal te roupen: ‘Wat bist ja loat vanmörns, jong!’ Kovvie gong rond. Dou wazzen poppen aan t daanzen. Ketrien Jansen was joareg en traktaaierde op tompoezen.
Ol lu en tompoezen is goden verzuiken. Hou krieg ie dij dingen van schuddeltje òf zunder graimen? Hou … dat is ja de dorie. Ain zee: ‘Onnerste eerstens aan kaant moaken, din bovenste loagje, din pas pudding opeten.’ Pudding mout mit n lepeltje, vörk wort ook niks. Aal mit aal binnen lu sikkoms aanderhaalf uur aan t pulen west mit ain tompoes. Wat lag der wèl op grond deel, dat wazzen nog wis woar n staartje van tompoes. Kees Kamphoes zit bie toavel om n stoetje te eten, stuk makkelker as mit dij tompoes. Mor ding was wel lekker. Zien ogen kin hai nait goud meer open hollen, zo sloaperg is hai ja. ‘Kiek ais aan, Kamphoes is in dreumenlaand,’ wot der in ainmoal zegd: ‘ogen open jong …’ In koamer staait Ketrien Jansen mit n schuddeltje in haand, t zèl joe nait verboazen, mor twij tompoezen kieken hom aan. ‘t Wazzen leste twij. Eet smoakelk, hè?’ Vot is Ketrien. Veur t sloapen n tompoes liekt Kees nait goud, wis ook nait mörn. Aanderdoags ain stoetje, mor gain tompoes.
Dizze moal doek ik ais n hail ende achteruut in de literoatuurgeschiedenis van Grunnen. t Gaait over Geert Jans Cool. Hai wer in 1802 in n Daam geboren en hai stedaaierde theologie in Stad. Noa zien studie wer e domie in Asten (N.B.), Bierum, Gariep, Niekerk en Gerkesklooster. In 1816 verscheen n stok onder de noam Zaamenspraak tusschen Pijter en Jaap, dij malkaar op de weg ontmuiten boeten Staintilpoort in t Groninger maandschrift tot Nut van ‘t Algemeen.
t Gaait ongeveer zo:
PIJTER Slagter Blok, bij Marrienpiepe, Kowhoes, an de glende riepe, En de Jeude, Benjamin, Hadden ‘t raizen ook in ‘t zin. ‘k Zal maar zaggies op gaan stappen, Want het hangt hier in de lappen; Wind en snijjagt veur de boug; Was ik maar weer in mien loug… Laat ik maar het beste hopen… Maar…wel zij ik gunder loopen?… Is dat Jaap nijt, dij daar stait? Ja, hij is ‘t. Dag Jaap! Hou gait?
JAAP Pijter! ‘k Wol naar Kröddeboeren, ‘k Staa al drij ketijr te loeren, Of ik nijt ‘en Loijke zij, Dij mi mitnemt op de snij.
De noam van de schriever wer onder t stuk nait vermeld, mor op gezag van K. ter Laan en n poar aander deskundegen wer de soamensproak touschreven aan Cool. t Zol ontstoan wezen noar aanlaaiden van n gesprek dat ploatsvon in n gezelschop in Amsterdam, woarin proat wer over de Grunneger streektoal. Dij toal zol totoal ongeschikt wezen om wat dudelk te zeggen of te schrieven. Om te bewiezen dat dat wel meugelk was, schreef aine van t gezelschop de Zaamenspraak. Volgens Ter Laan en pazzipanten zol dat Cool dus west hebben. De schriever was toun dus nog mor vattien joar old.
t Verhoal gaait wieder:
PIJTER Dan kanst’ hier nog lang staan kieken, En het zal dij toch nijt lieken, Datst’ hier op de piepe staist; ‘k Leuf, ‘t is best, datst’ met mij gaist;
JAAP Ja, olle Jong’, dat zol ‘k dij bakken; Maar ik heb’en hijl doest zakken, En dij kniepen mi verdold,
PIJTER ‘t Komt, ze bin nijt goud oprold.
En zo gaait t nog n haile zet wieder. Om kört te goan, gaait t over n boer dij kloagt over de slechte opbrengsten van zien laand, mor wel veul in de kroug zit en n oppazende wever, dij der n verstandege leefwieze op noaholdt. Loater verschenen der van Geert Jans Cool in 1829 nog Schuitpraatjes in Groningerland en in 1836 Nieuwe Schuitpraatjes in Groningerland. t Binnen verhoaltjes dij zuk òfspeulen in de Snikke van Winschoot noar Stad. Ze goan veuraal over nije uutvindens as t stoomschip, t gaslicht en de spoortraain.
n Biezundere schriever dij as ain van de eersten t Grunnegs bruukt om te schrieven en te publiceren.
t Was mie vandoage even ontschoten, mor op twijde maai was zai joareg. k Kom voak aan t hoes veurbie dat der al nait meer staait in stroade dij aander noam kregen het. Aigenlieks is der niks nog dat aan heur herinnern dut, behaalven n ploatje op stroade veur t hoes dat der nait meer staait, woar of zai woont het mit pa en moe en negen bruirs en zusters, dij ok nait meer wonen in t hoes dat der nait meer staait in stroade dij aander noam kregen het. t Kin wezen dat zai nog wel ains aanwaait as wind in t oosten staait, of oet t westen waait om reden dat eerde draait en wie nooit waiten zellen wanneer oet wat veur hörn wind waait. Beatrix Irene haitte zai, heur noamen n leste gilp in woestijn van roeghaid; miseroabele karavaan van twaalf minsken achternoa keken vanachter gerdienen veur roeten in hoezen dij der nait langer meer tou doun. t Was heur eerste boetenlaandse raaize. Aal wat ons schaaidt van heur joardag is ons finail onthold dat hampelt as n maanke hond over spoorliene.
As n mens de grens van kunst verkent ien woord, meziek of beeld, abstract of fiemeleg penseeld, wat boeit en noeit verveelt den speult wat hogers deur. . Woar de mens n grens verlegt wordt zoveul moois op lopers legd
den is t de Schepper ien de mens dij ogen streelt en kunst verbeeldt.
t Pieterpad is n mooie wandelroute dwaars deur Nederland, dij lopt van Paiderboeren in Grunnen tot aan de Pieterberg in Maastricht. Ik heb n poar doage van de zummervekansie oettrokken om n dail van dizze wandelroute te lopen.
29 juli Doetinchem – Hoch Elten 19 km
Terecht nuimt t pieterpadboukje dizze etappe ‘onnederlands’. De bozzen lieken onòfzainboar groot. Ze binnen stil en vogelriek. En der binnen veul heuvels en doalen. Dat is boetenlands noatuurlek. Ik kom din ook deur n stokje Duutsland. n Beetje vrumd is t wel, zo’n Duuts stokje laand dij as n zwèlle in Nederland drokt. Aigenlieks vin ik t logisch as t bie ons laand heuren zol, mor ik begriep dat dit punt veur de bewoonders van dit gebied nait ter diskuzzie staait. t Is ooit, noa doorlog, Nederlands west, mor in de zesteger joaren van de veurege aiw teruggeven aan Duutsland. En ik begriep ook best dat je joe Duutser vuilen as je hier altied woond hebben. Hou gevuileg liggen zukse zoaken nait: aine dij in pervinzie Grunnen geboren is, wil toch ook veur gain gold n Vraize wezen! t Is n schitternd gebied. Veul bozzen mit nó en din wat baauwlaand der tuzzendeur. En Hoch Elten hait nait morzo ‘hoch’. t Ligt op n baarge, dij zuk dudelk òftaikent in t landschop. Schier, hur! t Waldhotel budt dij echt Duutse sfeer, zodat je t nait in de kop hoalen Nederlands te proaten. Toch zegt de ober ‘smakelijk eten’, op zien Nederlands, en dat is in Duutsland wat hail bezunders! t Oetzicht vanòf t terras is oadembenemend. Je kinnen echt hail wied kieken, woarschienlek Duutsland in. Mor dat is nait makkelk vast te stellen, om Nederland omklemt dizze gebied aan drij kanten, en ik wait nait woar of t oosten is. Allenneg doar is ja Duutsland. Mor in elks geval is t n hail schier landschop. En t glas Großbier smokt hartstikke lekker mit dizze hette. Om t is wel waarm, tropisch waarm. Der is veur vandoag datteg groaden veurspeld en ik denk dat dij veurspellen oetkommen is. Begonnen in mien trainingspak bin ik oetendelk stopt mit körte broek, noakend bovenlief en mien t-shirt as n Arabische douk op de kop.
Hai wui geboren op n mooie zummermörgen. De daauwdruppels lagen op de bloaden. n Zunnestroal roakte n druppel. Doarbinnen dij druppel gebeurde wat. Plotseling ston der n hail klaain mannechie. Hai was laif en zaacht. Zien ogen stroalden van de zun, dij haar hom wakker kust. Zien hoaren blonken in t golden licht en n gruine mantel van ekkelblad bedekte zien ekkelrond liggoam en op zien rugge wazzen goazen vleugeltjes te zain. Dit was n huil biezundere mörgen. t Was n hail biezundere dag. De geboorte van t Ekkelmannechie. t Was zo belangriek, omdat hai veur hail veul minsen tot zegen dainen zol en dat doardeur de wereld blieder, daiper, mooier worden zol en dat de minsen dichter bie mekoar leven zollen.
t Was nog donker boeten. De tv ston aan, mor Linda keek nait noar dij vroleke beelden. Zai vuilde zoch hail verdraiteg. Ze was allinneg. Pabbe was al noar zien waark en moeke en heur zussie sluipen nog. Plotseling ontloadde zich heur verdrait in haide troanen. Ze vuilde zuk zo allinneg. Ook mos ze denken aan heur oma dij der nait meer was. Heur verdrait was groot. Snikkend lag ze op de grond. t Duurde n haile tied. Inains haar ze t gevuil dat ze nait meer allinneg in de koamer was. Zie opende heur ogen en docht n dreumbeeld te zain. t Was n hail klein mannechie dat op woater dreef. Ze begreep dat t deur heur troanen kwam. Toch vruig ze: ‘Wèl bistoe?’ t Klaaine kereltje nikte heur vrundelk tou, moar zee nog niks. Opnij begon Linda te schraaien. t Leek wel as of t verdrait, de duusternis, t ellendege gevuil binnen in heur aal minder wui naarmoate ze schraaide en schraaide. Òf en tou keek ze even op. Heur gast was nog aal bie heur. Met vrundelke blik nikte hai heur weer tou. Kieken noar hom gaf heur n vaaileg gevuil. t Schraaien begon vannijs. Veur Linda vuilde t as of hai heur toustemmen gaf, dat ze schraaien mog totdat heur verdrait vot was. Ze vuilde zoch aal lichter en blieder worden. Ze dreugde haar troanen en keek om zoch tou. t Was nait meer zo donker. Deur de gerdienen hìn kon ze zain dat t boeten lichter wui. t Mannechie zat nog aal bie heur. Opnij vruig ze: ‘Wèl bistoe?’ t Manneke fladderde mit zien klaaine vleugeltjes en kwam op heur schoot zitten. ‘Ik bin t Ekkelmannechie.’
‘Hou komst doe din hier?’ vruig Linda. ‘Ik bin geboren uut de mörgendaauw en n zunnestroal.’ ‘Wat komst doun?’ ‘Wat dinkst? Wat vuildest tounst zagst dat k bie die was?’ ‘Ik vuilde me nait meer zo allinneg.’ ‘In de wereld vuilen veul minsen zich allinneg. Doarom bin ik kommen om ze te vertellen dat t allinneg moar n gevuil is. Veul minsen hebben verdrait, moar proaten der laiver nait over. Ik goa de minsen vertellen dat verdrait hailendaal nait aarg is. Minsen binnen n onderdail van de netuur. In de netuur is t ook nait aal doagen zunneschien. Sums störmt en waait t. Sums is der n verschrikkelke regenbuie. Loater schient toch altied weer de zunne. t Kin sums laank duren, sums is der veul wat de netuur ontloaden mout, moar loater schient de zunne ook weer. Zo is t ook met minsen. Minsen schraaien nait allineg omdat t apmoal zo verschrikkelk, is mor om t vervelende, t verdrait, de ainzoamheid, dij vervelende gevuilens kwiet te roaken. Waist waaromst zo schraaien most?’ ‘Ik vuilde mie zo allinneg en mien opoe is dood.’ Linda heur ogen wuien vannijs nat. ‘Is t din goud om te schraaien?’ vruig Linda. ‘Ja, doar is niks mis mit. t Is juust goud om doardeur dat röttege gevuil kwiet te worden.’ ‘Mor grode minsen zeggen altied dat je flink wezen mouten en nait schraaien.’ ‘Dat komt allinneg omdat dat heur dat vrouger, dou zai nog kinder waren, ook leerd is. Ik kom de minsen vertellen dat ze weer terug goan kinnen noar de netuur. Schraaien, lagen, soms bibber je van angst of kolle. Nait dat dij angst en dij kolle zo aarg binnen, mor om t kwiet te roaken, bibber je om de spieren zo waarm meugelk te kriegen en te holden.’ De zunne was nou hailendal opkommen. t Zaachte golden licht scheen deur de gerdienen. Boven heurde Linda dat heur moeke en zussie wakker wassen. Ze vuilde zich bliede, tevree en opgelucht. Ze keek noar t Ekkelmannechie en ze wos dat heur leven der van nou òf aan aans uutzain zol. Veurzichteg streek hai mit zien vleugeltjes laangs heur gezicht en op n zunnestroal, dij deur de kier van t gerdien noar binnen vuil, verdween hai mit n daipe boegen. Linda begon vol moud aan heur nije dag.
Ik woog mien peren in supermaart. Ik haar al twieveld tussen Doyennes of Conferences, mor toch veur eerste kozen. Bie weegschoale mös ik deur n keuzemenu. Best stoer. Mor k was op dreef, sluig ‘gruinte’ over en drukde gliek t knopke van ‘fruit’ in. Mor doar kön ik bie P gain ploatje van ‘peren’ vinnen. Wol perziken en proemen. Dou zag ik dat der n apaart menuutje van ‘peren’ was. Achter mie begunde aine te poesten en n beetje te grommen. Kön mie dat non verschelen. Ik was der ja sikkom. En mit n triomfantelk geboar en loos um mie tou kiekend – ik vuilde mie even Mr. Bean – drukde ik op ploatje van Doyenne peren en dou op ‘bon’.
Ik huil puutje even umhoog en drukde professioneel t priesstickertje der op. Vraauw achter mie stön sikkom op mien hakken. Ik keek heur aan en nikte ‘tou mor heur’, mor oet heur wat kolle ogen kwam gain weerwaark. Ik luip deur en scoorde nog n deuske kastanjechampigonnen, creme fraiche en wat siepels. Ik mös koken dizze raaize en haar bedocht dat t pasta wodden zol. Mien vaste specialiteit. Dou ik bie kovvie was, stön vraauw van peren veur mie: ‘Woarum hebben ie mien karretje mitnomen?’ Ik keek ais goud in t karretje en zag dat er n vrumde madde in stön. ‘O, maal ja, mor t mainste wat er in lig, is van mie,’ pebaaierde ik. ‘Joa, mor t is mien karretje,’ zee ze stief en keek mie aan mit heur kolle ogen. ‘Nou loatve den mor uitzuiken wat van joe is en wat van mie. En den zuiken we mien karretje op’. ‘Nee,’ zee vraauw ‘nich wíe zuiken …. mor jóe zuiken joen karretje op’. Ik keek heur lagend aan, mor t wui nich deu. Ik luip weerom noar zuvelòfdailen en ruip: ‘Goud mevrouw, ik goa mien karretje zuiken,’ en nittjede der achteraan: ‘Karretje, karretje woar bistoe, kom mor laiverd.’ Vraauw gromde achter mie. t Was mor even biegoan of ik haar um vonnen. Vraauw kwam achter mie aan en zai zedde mien spullen trugge. ‘Dit is van joe, dut mie,’ zee ze, ‘of hebben je ook nog wat in mien tazze doan?’ zee ze stoensk. ‘Nee heur, ik heb niks in joen tazze doan en ik heb t er ook niks oethoald’. Even loater stön ik bie kassa. Ik scande nog even d’andere riegen of ik mien winkel-vriendin zag, mor dij was naargens te bekennen. Winkeljuffrouw was nich ain van de dunsten, mor wol slim vrolek. Zai laagde tegen mie en groede huil vlugge. Dou ik boudel in madde dee, heurde ik dat ze de hik haar. Ik luip mit kop noar benden noar heur tou en ruip inains: ‘BOEH’. Zai schrok. Wie keken nander òfwachtend aan en dou zee ze: ‘Mor hik is over.’ Wie laagden en aander lu in riege ook. ‘Joa,’ zee vraauw achter mie: ‘kinnen ook oam inhollen en den aan n wit peerd dinken.’ ‘Joa, tien minuten oam inhollen, zeker,’ zee t wichtje van kassa. Weer lagen. Och, dochde ik, was mien vriendin van t karretje der nou ook mor bie, den zol dij ook lol hebben en zol alles weer goud kommen. Mor t wui gain kerstfeest dizze keer. Bie t weggoan groede ik kassajuffrouw nog even. ‘Joa, ie ook nog n mooie dag.’ Ik bleef even stoan en keek heur òfwachtend aan. ‘Hik’ heurde ik.
Woensdag 1 maai 2019. Òfschaaid van d’haalfschaaid van de week, dus woensnoen. Dag van de Aarbaid. Aarbaid? Der is ja gain aarbaid meer veur elk. Loat ons kieken noar zundag vief maai! Mit n oranjefranje sjerp om, liek as ien 1945. Hoezee. Gedenkdag veur verlaifde Grunneger wichter dij op woensdagoavend de maple leaf in kop haren, woardeur canapeedees nog meer vechtlust kreeg. n Poar joar veur dij tied, op zotterdag 29 juni 1940, kwam zetboas uut Den Hoag noar Stad. n Duutse militaire kepel op Grode Maart speulde auf Befehl marsen ien zes-en-kwarts-moat. Poar doagen loater kregen ‘movvenmaaiden’ n nuigen veur n woensnoenmoal op t Scholtenshuus. Vraauwlu haren doar schik op de sofa mit bezetters dij doarnoa loom as lama’s deelvuilen. Wehrmachtelozen! Hou kon t zo wied komen? Colijn zee ien 1936: ‘Gaat U rustig slapen, de regeering waakt over U.’
Joa, mor dou Duutsers n poar joar loater hierhèn raaisden, ruip verroader Mussert vanòf zien muur in Lunteren: ‘Houzee kameraden’. Ons regeren vloog noar Engeland. En Wilhel(din)mientje ruip noa heur ‘woensnoenmoal’ in Stratton House Londen veur Radio Oranje, de stem van strijdend Nederland, op tou verzet: ‘Landgenoten, Hoezee!’ Radio zat verstopt onder de vlouer. Gaf zai zug wel rekenschop van de gevoaren veur de landgenoten? Houzo, Hoezee? Roar mor woar, zukke lu kwamen wel mit heur pokkel op n sokkel… Noa d’oorlog was der n mengelmous van Canadutchkes en Niedermofkes. Benoam de lestnuimden kwam dat duur te stoan. Naargens schuld aan, mor levenslaank mozzen zai t verleden votstoppen, uut schoamte, omreden dat dikke vingers heur noawezen: ‘verroaders.’ Kinder van de nota. Niks ien de reken. Nait veul soeps. Ook ver noadat de verwekkers weerom wazzen, kregen noazoaten n L-taiken (van Landverroaders) te droagen. Nait zichtboar op jaas zo as de J ien bezettenstied veurschreven was veur Jeuden, mor n grof smoezereg soort: ‘Dij en dij wazzen onnure Houzee NSB-ers.’ Op schoul kregen wie noa d’oorlog te heuren: dit nooit weer. Kraanten en bouken schreven over stoere verzetsstrieders. Mor de ‘moatschoppij van gewelddoadeghaid’ was nog aal aan loop. Ien Korea en ien Nederlandsch-Indië kwammen nog veul soldoaten en börgers om haals. Suezkenoal kwam ien t nijs en de Russen wazzen ien 1956 inains aan t kamperen ien Hongarije. Om onènde onder t volk veur te wezen, stuurde kamnet Drees noar elk adres n boukje mit handzoame tips over weerboarhaid bie n kernaanval. n Schier bericht tiedens t woensnoenmoal. t Mainst vuil op dat je din t beste onder keldertrap(?) schoelen konden. Ien zo’n gevaal mos je zulverpepier op roamen en deuren plakken tegen fall out, smirreg rötzooi dat löskwam noa t ontplovven van n kernbom. Ien steden wazzen ook wel schoelkelders, ston derbie. Mien voader zee dou: ‘En ien t loug din? Hou denken zai wel ien Den Hoag? Gounent binnen deur onderwies overwies worden en doardeur aigenwies.’ Om te ontholden! Olders, dij WOII mitmoakt haren, werren deur zo’n boukje hail onrusteg. Der was votdoalek reuring ien t loug, lu reerden dat heur kienderkes dommee zo’n ramp nait overleven zollen. Denkt regeren Rutte net zo sloaperg as Colijn? Veureg joar zollen hier jodiumtebletten toustuurd worden, omreden dat wie binnen n stroal van honderd km van n Duutse kerncentroale wonen. En pakjes jodiumtebletten hebben n oranje opdruk, main ik … touvaal? Wèl denkt dat schoelen onder keldertrap nut het? Of zulverpepier veur de roamen? Binnenhoflu uut de fracties zeden op Facebook: ‘Kin niks gebeuren ien Grunnen, doar zit zoveul zolt ien de grond(?)’ Mainen ze dat? En dat van volksvertegenwoordegers! Dat mouten ze nait lappen ien Kiel-Windeweer en Börkomnij. Wat mot je mit jodiumtebletten tegen reketten? Niks/ en zeker nait nou bliekt dat distributie van dizze tebletten ook nog aal nait voldut! Ligt zeker ook aan de pharmaffia. Om licht te kriegen op t Binnenhof mout t zulverpepier veur de roamen vothoald worden, as der dommee renevoatsie komt. Kost mor n haalf miljard euro (zol dat mit crowdfunding bie nkander schrapt worden?) … Mouten wie meneer de premier leuven, liek as vrouger menister Colijn? Rusteg sloapen goan? Ien de tied van Colijn wazzen der luchtwacht-uutkiektorens. Zag je vijand aankomen. Dij loerangels binnen nou mainst sleupt … denken wie. Ik denk dat zai omsmolten binnen veur aal dij grode wiendmeulens. Wieken zitten vol camera’s en òflusterspul. Dij zain en heuren ons dag en nacht, t haile joar deur. n Predukt van Facebook, main ik! Zollen wie n oorlog doarmit winnen? k Bin nait zo goudgeleuveg, mor as k aal dij rötteghaid heur vandoag de dag … Meschain kinnen Twijde Koamerlu zunder zulverpepier veur t roam nog wat helder denken, as zai lepeln ien n stoatsbetoalde woensnoenmoal (mit crowdfundingpudding)!
‘De brandstofprijzen exploderen! We worden genaaid aan de pomp!‘ Dizze klacht ston op www.autoblog.nl. Reactie van n lezer: ‘Tjasses, waarom nu zo’n gratenpakhuis met fake boobies gebruikt?’
Vrouger, dou ‘elite’ nog veurschreef wat plat of beschoafd waas, haren mainste lu ien noavolgen van elite dit nog plat vonden. Mor veurschrieven is tegenworreg olderwets en beschrieven nijmoods: toal van klacht en lezersreactie zol nou onder ’stroattoal’ valen, en stroattoal wordt nou as n weerdevolle ontwikkeln zain dij biedragt aan de interkulturele kommunikoatsie van jonge lu. t Veurschrieven van wat deurgaait veur beschoafd of plat gebeurt op t heden ien stilleghaid. Ain dij n sollicitoatiegesprek begunt mit: ‘Alles chill, mati?’ Zukkent wordt mainstekaans nooit woordvoerder van t Ministerie van Justitie.
t Nederlandse woord ‘plat’ (figuurlek) het nait de zulde betaikenis as t Grunneger woord plat (fig.). Van Dale’s Nederlandse Woordenboek geft: ‘Alledaags, laag-bij-de-gronds, een platte geest, platte scherts, gemeen, platte woorden’. Ook bie Ter Laan, Molema en ien t Plattduutse woordenbouk het ‘plat’ de betaikenis van ‘onbeschoafd’. Ter Laan: wat proatst ja gruin! Dat is: plat, onfatsoenlijk. Gruin is ien dizze betaikenis verolderd en verdrongen deur t Nederlandse ‘plat’.
Vraauw Roukema, Narriman en Rozeboom
Vraauw Roukema, vraauw Roukema; Wat hebben ie dikke titten; Hou waiten ie dat, hou waiten ie dat; Ze hangen joe ja sikkom tot op t gat. Vraauw Narriman, vraauw Narriman; Wat het joen man n dikke; Hou waiten ie dat, hou waiten ie dat; Ik heb hom zulf ien handen had. Vraauw Rozeboom, vraauw Rozeboom; Wat bennen ie daip hìn zonken As smörnsvroug, t hoantje kraait Den is vraauw Rozeboom weer naaid.
Ter Laan: BEK 1° bek. 2° mond. Vroeger heel gewoon; nu ruw. Hai wil der gain bek aan zetten = hij roert het eten niet aan. KOP 1° Hoofd. De kop mout t gat verkopen, minder nette uitdrukking; een arm meisje moet aan de man komen door haar mooie gezichtje. SMOK = kus. n Smok zunder snor is as n aai zunder zolt. DOETJE = zoen, een ‘’fatsoenlijker’’ woord dan smok. TUUT, TUUTJE (Z en W.Westerkwartier) = doetje.
Mien nichtje komt van buten, Ze ken niet neien, Ze ken niet breien, Ze ken niet tuten.
Van Dale’s Nederlandse Woordenboek geft nóg n betaikenis van plat: de platte volkstaal, de nietbeschaafde taal (ook in koppelingen als ‘plat-Amsterdams’ enz.), plat praten, dialect praten.
Mor Ter Laan en Molema geven ook de betaikenis – en doar gaait t ons hier om: plat proaten = de volkstaal spreken; (plat, (plat)grunnegers, boers proaten. En din bedoulen ze nait n platte volkstaal, zo as Van Dale, mor n ’richte en slichte’ volkstoal. Ook t Plattdeutsch-Hochdeutsches Wörterbuch geft bie platt: adj. plattdeutsch, mundartlich. Plattdüütsch, adj. plattdeutsch, niederdeutsch.
*1 Min Platt – Mien plat freuer – vrouger hät se mi – hemmen ze mie wiägen min Platt – wegens mien plat outlachet – oetlagd vondage – vandoag sah ick iär Dönekes – zol ik heur verhoaltjes vertellen – vertellen ick fleut iär – ze kinnen mie wat – wat
Der bennen ook nuanceverschillen. Betaikenis van t Grunneger woord schiet is vergeliekboar mit dij van t Angelsaksische shit, nait zozeer mit t Nederlandse schijt. Behaalve ien ‘schietgemak’ het ‘schiet’ voak nait veul mit stront te moaken, eerder mit veul of klaain: n leutje schietkerelje, schietbeetje, schietboudel, schietgelukkeg, schietendbenaauwd, schietgemakkelk, schietenat, etc. Hai kerel! Zo veul muite veur zo’n leutje schietkeudeltje! Schiet! (aalmoal gekhaid). Schiet = stront; zai het nait veul schiet om hakken = t is n slichte vraauw; t Is schiet mit ol Freerk = t gaait slecht; Hai is zo wies as schiet = hai het n bult kak op zien lief. Schiet = onbetaikend. t Is n schietboudel = niks weerd/rommel; n schietbeetje, schietgelukkeg, schietgemak. Schieten = kakken. Duvel schit altied op dikste bulten; Schietend benaauwd; baangschieterd, schietennood; Schiet tie oet! = loop noa de pomp! (en vang stiekelspoorns ien klomp!). Schieterg = groeterg; t is schieterg weer = regenachteg.
Is onderstoand taimke plat? Ston vrouger o.a. op tabaksdeuzen:
Drij dingen dij verwondern elk: n Swaarde kou geft widde melk, De zolde zee geft vaarse vis, En n zuit moagdje zolde pis.
Volgens Perf. H. Niebaum, ien t Handboek voor Nedersaksische Taal- en Letterkunde, het t woord ‘Platt’ n betaikenisverslechtern mitmoakt.
*1 Oet: Alles plat(t). Bloemlezing uit Achterhoek/Liemers, Grafscha* Bentheim, Twente, Wes.alen. 2002
Ien veurrede tot Delftse vertoalen van t Nije Testament van 1524 is proat van t goede platten Duytsche, doarmit wordt bedould: volkstoal van dij gain Letien verstoan. Platten Duytsche het doar de betaikenis van dudelk, begriepelk, vertraauwd. Mor as Platt ien 17e aiw ien Noord-Duutsland overnomen wordt, liekt betaikenis van ‘toal van socioale onderloag’ aal overhand te hemmen. Plat(t) komt pas ien t leste dail van 19e aiw ook op as dialectgeogroafische benoamen zunder weerdeoordail.
*2 Oet Schoulmeesterrapporten van 1828 bliekt dat olders dou heur aigen opvattens haren over plat en beschoafd. Ien Oostwold, Westerkwartier, zat meester Tjibbe Hessels Jongsma. Hai wol van zien dorpsgenoten wel ‘verlichte’ burgers moaken, mor kreeg t mit olders aan stok: ‘Wanneer men de kinderen in de school over de welvoegelykheid in gesprekken enz. onderhoudt en aan het verstand tracht te brengen, dat men voor kop, bek enz. en dergelyke woorden en uitdrukkingen, beter hoofd, mond bezigt, dan geven zy ten antwoord, dat zy zulks op school, zoo de Meester dit verkiest, wel willen in acht nemen, maar daar over in huis worden uitgelagchen; terwijl hun dan tevens door hunne ouders wordt toegevoegd: “Dat huift kuster jim nyt ien te stupen. Wi bin zoo geleerd nyt.’
Ien t Nederlands tijdschrift voor psychologie (2015) ston dit over t dialect: ‘Twee auteurs, Heijmer en Vonk, hebben 60 mensen laten luisteren naar een Nederlandse tekst die door diezelfde spreker ook uitgesproken is in een dialect, t.w. Amsterdams, Haags, Limburgs en Twents. Belangrijkste oordeel: de spreker van het ABN komt capabeler, competenter over, maar als diezelfde spreker dialect spreekt dan klinkt deze dommer. Daar staat tegenover dat het dialect meer warmte en gemeenschapszin uitstraalt, de ABN-spreker is humeuriger en saaier.’
*3 Ien 1975 zong Nederlandse zanger Alexander Curly ien quasi-streektoal :
‘Guus, kom naar huus, want de koeien staan op springen. De varkens motten vreten en ‘t hooi mot van ’t land. Guus, kom naar huus, want daar beuren rare dingen. Dit kan toch zo niet doorgaan Guus, wat is er aan de hand.’
Op n streektoaldag mottjede toalkundege Harrie Scholtmeijer over dij tekst: ‘Curly’s lied Guus, kom naar huus is zó plat en geeft blijk van zó’n geweldige minachting voor de streektaal, dat de Nederlandse beschaving vanwege zijn lied even helemaal door de bodem zakte.’
2 (P.Th.F.M. Boekholt/J. van der Kooi (red.): Spiegel van Groningen. (Gron. Hist. Reeks 1996). 3 Alexander Curly: Guus kom naar huus: https://www.youtube.com/watch?v=OUCbhznOGYk
Der waaide n vrizze wind. Oaventuur in t jonge bloud. De lucht veurspelde veul. Was jeugdeg overmoud. Gain woapens of geweld. Wolst vrede wied van huus. In opstaand kwam t haart. Gezag dat was nait pluus.
Ons klok dij sluig de rock – de blues – en beatmeziek. (2x)
Op bèrre onder dekens dij lutje radio. Zo’n zender vèr op zee vol beatpiroaten en zo. Mit poedie op de plof. Op scholders t laange hoar. Lu schudden mit heur kop en ruipen ons: ‘Provo!’ noa.
Ons klok dij sluig de rock, de blues – en beatmeziek. (4x)
Ons klok dij sluig de rock, de blues – en beatmeziek. Om oorlog muikst die drok. Op onrecht haarst kritiek.
Ons klok dij sluig de rock, de blues – en beatmeziek. (2x)
Ol spiekerjekkie aan en dat noar C + B. Dij Kjoebie flikt t weer. Nog aine op Muskee! Goa vot doar uut Vietnam. Ontsteek t vredesvuur. De hippies op de Dam. En laifde puur netuur.
Ons klok dij sluig de rock – de blues – en beatmeziek. (6x)
Ie en ik ontvangen post. Niks mis mit. Braiven, koartjes, girokoarten, kranten en veuraal rekloame. Veul rekloame. Onnudde pakkelarrie. t Vaalt allemoal op de madde. As je bie touvaal in gaang wezen mouten, grobbeln je t bie mekoar en nemen t mit in koamer. Gaauw even snuustern: niks biezunders. Dammee, as k tied heb even beter bekieken. Tot zowied alles nog normoal. Dat was veurege week wel aans. Ik zat mit smaarten op postbode te wachten. Der mos geld komen. Of beter zegd, n braif. n Bevestegen dat k wat senten van postketoor hoalen kon. t Was geld veur miezulf. Buutskegeld.
Wie huiven der gain stoet veur kopen. k Haar der al achteraan beld en noa laank wachten en twinteg moal deurverbinden, haar k op t lest de juuste man aan lien. Braif was al onnerwegens … of wer votdoadelk kloarmoakt, zee kroakstem aan ander kaant van lien. Volgende mörgen loop k as n loopse teef, aal noar gaang. Woar blift dij verrekte postknakker nou? ‘Zeg vraauw, wanneer wordt post hier bezörgd?’ Zai kikt mie strak aan. ‘Joa most ains even heuren mien jong, ol zoesklödde, doe denkst toch zeker nait dat ik dat biehol, hè? k Heb wel wat aans te doun. De eerdmaanjes doun t waark hier nait en kinnen ook gain eten veur die koken, woarstoe zometain weer over lopst te zoezen. Juust!’ Zai kikt mie nog strakker aan. ‘Woar mot meneer din post van ontvangen? Nou?’ Vraauwlu! Steur ze nait in heur fietjen. Din is de gört goar. Ik morrel wat van: ‘Oh, even rekloamerommel noasnuustern veur n nije boormesientje of zo. Zai schudt wat mit kop. ‘Flaauwekul. Kerels …’ Ik lig, zit of stoa zo n stief uur op madde van veurdeur tot inains, joa hur, doar is e. Gekletter van n fietse tegen muur en klepke van braivenbus gaait open. Ik bedapper mie nait en rop, deur de glief hèn, postbode n poar kevortjes en wat aander spul oet handen. Ik kiek deur t gerdien, hai kin mie ook ja nait zain, en zai n poar strakke lippen bewegen en heur voag: ‘Röthond!’ ‘Verrek om mie, dij braif is hier nait bie. Hou kin dat nou? Ik bin der weer kloar mit, hur. t Is weer veur mekoar.’ Mit n kop as n sitroun goa k in koamer. ‘Dekst toavel even, laiverd?’ zegt vraauw, mit tanden op mekoar. ‘Nee!’ Zai kikt mie aan. ‘Hest bokkeproek op schat?’ Ik zeg niks. Nait meer rook in keuken moaken. Mörgen zel e der wel wezen,’ mummel ik. ‘Wat zegst mien jong? Eten hur.’ Volgende dag rond twaalf uur gloep k boeten vanòf t stoepke stroat in. Ha, doar komt e. Zien gries mit rood jaske en bienoa tot aan grond tou hangende knalrooie fietstassen blikkern in zun. Ik goa noar binnen. Hai is al stoefbie. Ik heur zien fiets bie buurman tegen t hekje knappen. Veur dubbele wizzeghaid kiek ik nog even deur glief van braivenbus, dij almoal onder in deur zit. Dat vaalt echt nait mit, hur. Dij tochtbozzeltjes prikken joe zo in ogen, man. Woar blift e nou? Omhoog krabbeln en gaauw even deur t gerdien kieken. Ná! Staait dij kwakker doar oetgebraaid te lellen mit buurvraauw. Gaauw weer op madde. Hu, t is hier nou nait bepoald waarm, zo boven op meterputdeksel. Aal wat ter komt, gain braif. As ie dat omhoogkrabbeln, deur t gerdien loeren en mit n bloudsegang weer dele mietern op madde zo’n 25 moal achter mekoar doan haren, zollen ie ook achter de poest wezen. Wees mor eerliek. Hai man, wat n gestrampats. Ik kiek mor weer ains deur t gerdien. Maal kerel, dij ol lel, stapt op fietse, bölkt nog wat tegen buuf en … ridt mien deur veurbie. Nou geef ik joe … t Wappern op madde gaait nou al vaaier doagen achter mekoar. Smis komt dij flapdrol ook noar mien deure tou, mor smit niks noar binnen. In tied heb ik roezie mit mien vraauw, mor wel inhold as n stier van aal dat omhoogwuppen en dele mietern. Viefde dag bin k ter strontflaauw van. Ik zai rooie fietstassen weer glinstern in zunne en spring kerel, veurdat hai bie ons padje is, as n willege baargsege veur t rad. Din mor mit t woater veur dokter en opbiechten dat ik, en nait ons hondje, degene bin dij hom ondertied n poar moal post deur glief hèn oet handen trokken het. k Dou mond al open, zegt dij ontront inains mit n vilaaine stem: ‘k Haar t wel zain hur dat ie mie dat flikden. Der was nait altied post veur joe, mor ik laip toch oet poelegrap noar joen deure, om joe elke moal as n ‘puppet on a string’ dele valen te zain. Koop ains wat dikkere gerdienen. Haha (hai laagt op òfbetoalen). Kiek hier is veur vandoag joen post. Moi hur, gymnast.’ Òffrontaaierde kerel. Mout ik hier waark van moaken? Ik bin glad riddersloagen. Stik om mie! Vannijs gain braif. Wel n blaauwachteg girokevortje. Ik riet hom vergrèld open. Wat is dat? Mien bedrag, mien utertje, is bieschreven op ons gezóamelke giroreken. Nah, dat was nait òfsproken. Ik zol t beslist contant in n braif overmoakt kriegen. Joa, kin mien vraauw der nou toch nog over beschikken, schut ter deur mie hen. Och, wat kin mie t ook schelen. Wie gain ter ains lekker van oet eten zel ik mien vraauw wel bieproaten. Dat is toch al weer zo’n tied leden dat we lekker zaten te nikkenakken bie de chinees. Afijn! Mien, haalfmaleg eelske gevlaig noar veurdeur is gelukkeg òflopen. Mien vraauw mot ter zo n bietje wel gek van worden wezen, al het dij laiverd mie der noeit op aantoald.
` Ien 1960 zat k veur t eerst ien kienertehoes. k Was negen joar òld. Der vaalt n bult te vertellen over dij tied. Zaand op haaide was ter zo wit as meel. En wat k dou ien win tertied zain heb, doar bin k vrezelk van schrokken. Scheuvellopers scheuvelden op n dichtvroren poul. Ain van heur schoof zo mor onner t ies vot. Gelukkeg kon kerel t ies weer opkrabbeln en haar hai t red! Wat k mie ook nog heugen kin, is dat dij kerks waz zen ook noar kerk tou moggen. Mit nkanner laipen wie noar n klaain kerkje tou ien weer n aner dörp. Ons kienertehoes haitte ‘t Daibe zaandgat’. n Noam, doar k mie bie òfvroag, of t wel n schiere noam is veur n tehoes. Speulde doudestieds misschain deur koppen van boazen hìn, dat ter ien n daip zaandgat n bult kiener touhollen kinnen? Tehoes laag ien t midden van haaide en bos. Der zat n hoog graauw hek om t haim mit swaart teerd goas. Wat aan anerkaant van hek gebeurde doar kregen wie nait veul van mit. Ook nait as wie noar schoul tou laipen. t Ainegste wat wie din beleefden, was dat wie n moal regen op kop kregen. Ien wintertied wazzen dat snij en hoagelstainen. En k kin mie heugen dat k n moes zain heb. Dij laip stoef bie dij poul doar ien wintertied op scheuveld wer. Op t haim van tehoes ston n holten keet en der stonnen twij klaaine hoezen. Ien dij keet waarkten minsen van adminestroatsie. Ien hoeske bie weg woonde ons toenman. Op zied van tehoes laip n padje deur stroekerij hìn noar t aner leutje hoeske tou. t Was n schier hoes, mor hail luddek. Hier woonden ons direkteur mit vraauw. t Male was dat heur kiend, n wichtje van tien joar, nait bie pa en moeke ienwoonde. t Wicht woonde bie ons ien tehoes. Zai haar heur bèr op sloapzoal van wichter van aigen leeftied stoan. Heur klairoazie en bullen haar zai ook ien tehoes. k Dink dat t goud oetkwam veur heur pa en moeke. Dij huifden nait aalgedureg noar t hoeske tou te vlaigen om te kieken of t goud ging mit dochter. Direkteur haitte van oom Ko, zien vraauw haitte taan Ka. t Wicht haar n laangere noam. Zai haitte van Chrysanthe! As ter wònsdagmirreg tillevisie veur was, moggen ale kiener noar t hoeske tou van Ko en Ka. Ale jonges en wichter werren ien t hoeske propt. Gounent zatten ien hoeskoamer, anern ien gaang, of ien keukentje. Deuren noar koamer en keuken tou bleven openstoan. Zo konnen kiener dij nait ien koamer zatten ook wat zain. Dou oetzenden veur kiener doan was, kon t haile circus weer noar ‘t Daibe zaandgat’ tou. t Was n wonner dat wie mitnkanner ien zuk n klaain hoeske weden konnen. Behaalve oom Ko en taan Ka wazzen der nog meer oppazers. Ons juvver dij over ons ging, haitte taan Mannie. Zai was n laive vraauw. Taan Mannie was boas over jonges van ons sloapzoal en over jonges van n zoal dij noast ons zat. Dou t waarmer weer wer, gingen wie op wònsdagmirreg mit Mannie noar swemles tou. Dat betaikende dat wie gain tillevisie kieken konnen. Ien goud zeuven menuten wazzen wie bie swembad. Wie klaiden ons oet en aan ien badhokjes. Der zat gain dak op swembad en t wodder was nooit te waarm. k Was schietend benaauwd dat k verzoop. Dat haar k overhollen van dou k n joar of twij was. Ien dij tied gingen mien pa en moeke mit mie wel ais n daag noar zee tou. Op rug van mien pa mos k mit zee ien. Din ging òl heer swemmen en mos k mor zain dat k op zien rug zitten bleef. Vervaast dat k n poar moal ien zee kukeld bin. Dij baangeghaid veur wodder is aaltied bleven. Mit Mannie en n aner juvver mozzen wie eerst ien swembad stoan goan. Aan raand van swembad was wodder vloder. Hier mozzen wie wat hìn en weer lopen. Doarnoa mozzen wie ons deur knijen hìnsakken loaten. k Was schietend benaauwd dou k mien kop onner wodder hollen mos. Mor t heurde bie swemles. Ien dij tied wazzen mainste vraauwlu nait zo driest as n joar of wat loader. Zai haren nog òlmoodse swempakken aan. Allinneg aarms en bainen moggen bloot weden. n Joar of wat loader kwam doar veranern ien. Dou stevelden der gounent om ien twijdaileg badpak. t Graauwe en dikke swempak van taan Mannie was vervaast nog van heur moeke west. Ale moalen dat wie swemmen gingen haar Mannie dat graauwe swempak aan.
Zai was nog mor vaaierentwinneg joar. Mit regelmoat zat heur kop haildal onner poeten. Begrootte mie, aal dij gele bulten. Aaltied, as heur poeten aan verswienen wazzen, kwam der ien ainen n haile nust nije poeten bie. Òlste jonges, dij op zòller heur bèrren haren, nuimden taan Mannie stiekom “Poetenkeunegin”. k Kon doar nait om laggen. Mit dij opmaarken haren zai ons ook te pakken. t Was ja zuver minachten van Mannie en van ons. Op n wònsdagmirreg was t weer swemmen. Zo mor ien ainen ging der wat mis mit Mannie heur swempak. Der zatten baandjes aan dij vaastknupt werren. Dij baandjes hillen swempak bienkanner. n Schollerbaandje was lösschoten. n Snijwidde tit kwam te veurschien. Dij bleef oareg laank ien zicht. Mannie kon boudel nait goud dichtkriegen. Wie keken apmoal wat schichteg om ons tou. Mit n kop zo rood as rookvlaais perbaaierde Mannie boudel weer netjes te kriegen. Dij aner vraauw ging helpen en knupte baandjes steveg vaast. Mannie was van slag. Haar te moaken mit tied doar wie ien leefden. Minsen schoamden heur nog slim veur heur noakend lief. Mit dij schoamte werren wie grootbrocht. Dou wie weer noar tehoes tou laipen, zee Mannie gain woord. Kons zain dat zai prakkezaaierde. Vervaast dochde zai aan kiener doar zai zörg veur droug. Hou laank leden was t dat leujonges heur moeke zain haren? Wazzen der thoes ook bruierkes en zuskes west dij nog aan tit zatten? Haren leujonges heur moeke wel ais zain as ter n bruierke of zuske melk bie moeke dronk? Kaalmkes aan laipen wie deur. Hou maal t ook was, wie zatten der zulm ook mit. Wie mozzen ook aan t veurvaal dinken. t Beste konnen wie mor laif tegen taan Mannie doun. Din wer zai wel weer blied. Stoaregaan wer t aal doag kòller ien boeten. t Waaide voak en wie haren regen. Veur swemmen was te kòld worren. Dat mos aner joar mor weer. Ien tussentied keken wie op wònsdagmirreg weer tillevisie! Roem veurdat t feest begunde, stonnen wie ien rieg veur deur van oom Ko en taan Ka! Din hoopten wie op n goud stee bie tillevisie! Laist mit kop stoef veur t apperoat. En joa hur, doar zatten wie weer op grond. Ien swaart, wit en n bult grieze kleuren was ter n programmoa veur kiener. Wie lagden ons krom. Voak wazzen wie zo blied as dat wie haile week nog nait west haren. Ook noatied wer der over deurproat, over dij male kuren en maaljoagerij. En ook ien distied koms heur tegen. Minsen dij t die zuver vertellen kinnen wat veur n schiere programmoa’s der vrouger wazzen.
Doar ligt nou mien laand as n gruin parredies doar leeft n volk van stavast doar gruit en doar bluit op t welege grond doar gluit levenslust bie de laast
O, zing mie dat laid van dat olle laand doar, woar mien waigje ston doar gunder aan dij wale, bie de kronkels van de voart doar woar mien wereld begon.
Doar zong ais n dichter oet t volst van zien haart dij wondere woorden van grond zien laid klonk in t haart van de waarkers weerom zien laid zingt van mond tot mond
O, zing mie dat laid van dat olle laand doar, woar mien waigje ston doar gunder aan dij wale, bie de kronkels van de voart doar woar mien wereld begon.
Mien oor is mie vol van dat laid dij k heur dij t laand en mien lu doar bezong dij wies geft mie troanen dij k as kind hoelen zol woar gain laid en gain zang boven gong
O, zing mie dat laid van dat olle laand doar, woar mien waigje ston doar gunder aan dij wale, bie de kronkels van de voart doar woar mien wereld begon.
n Mooie lien, vluiend, zaacht glooiend Welhoast in n onoardse ronden In volle pracht geliek de monden van n rivier, meandernd omdeel Poster van n mooie vraauw Kiek der noar en vuil mie blaauw In t Fraans is t bleu, mor vergeet dat mor gaauw Heur prachtege borsten volop in beeld En subiet vragt vraauw wat of mie scheelt Mien kop is zo rood as n bolle
En inainen het ze t deur Ook heur kop verschut van kleur Mit deegroller komt ze weerom oet keuken En begunt ongenoadeg op mien kop te beuken Doar loop k nou, mit n bult op kop As n ode aan de curve n Mooie lien, zaacht gluiend Vloeiend welhoast, in n onoardse ronden En dij poster? Da’s n onding!
mörndaauw baarms as zulver deur stroalen van zun schaar aan kaant deur stroeken hìn daaier, krekt kop boven dook oet taiken van wat nijs mit vandoag dizze begun.
t Was gezelleg op t verjoardagsfeestke bie Mien en Jannes. Der wazzen n bult bekende lu en mit elk kon je wel n proatje moaken. Doar muik Geeske din ook goud gebruuk van. Mit d’aander vraauwlu haar ze al over de kinder, t weer en de nije mode proat. Derk har ze gain omkieken noar, omreden dij ston mit n kold pilske in d’haand te proaten over t voetballen, as of der op d’haile wereld niks belangriekers was. Op d’achtergrond speulde meziek van Glen Miller op n cd-tje. Doar huil Geeske nogal van, want dat was meziek uut heur jeugd. Mit Derk har ze doar op danst op de dansclub en iederbod as dij meziek speuld wer, din ruip dat mooie herinnerns op over jonk en verlaifd wezen.
Zo’n vievendatteg joar wazzen zai en Derk nou al traauwd. t Nijloodje was der nou wel òf, mor nog aaltied, as ze dij Glen Millermeziek heurde, wer Geeske haildal waarm van binnen en haar ze n beetje wenst noar dij tied van vrouger. Doar kwam Jannes, heur gastheer, op heur òf. ‘Hou is t Geeske, zel wie even dansen?’ Geeske schrok op uut heur miemeroatsies. Zai laagde wat tegen Jannes en luip mit hom mit noar t stokje van de koamer dat bedould was as dansvlouer. Op de zaachte tonen van de meziek schoven ze vot. Zo ging t vrouger ook as ze aan t dansen gingen. Ze wazzen lid west van n dansclub en doar haar ze Derk kinnen leerd. Dat was dou n schiere jong en Geeske vuil votdoalek op hom. Wat was der in dij datteg joar n bult veraanderd. Derk har nou n veul dikker lief en op zien kop was nait veul meer over van de dikke bos hoar van vrouger. Nait dat e koal worden was, mor hier en doar scheen zien vel toch al dudelk deur zien proekje. ‘Hest dien verstand ter nait slim bie, wel?’ vruig heur partner lagend. ‘Och, ik denk wat aan vrouger. Dou haren wie dansles op dizze meziek. Wie worden zo langzoamerhaand wel old.’ ‘Hou, old?’ wol Jannes waiten, ‘wel is hier old? Doe toch zeker nait? As ik die zo inschat, din hoalst doe de viefeg nog nait.’ Geeske laagde. ‘Dat zel die tegenvalen,’ zee ze, ‘ik bin de viefenviefteg al passeerd, heur.’ ‘Din zugst ter nog goud uut veur dien older.’ Geeske wer waarm van binnen en har t gevuil as of ze haldaal n rooie kleur kreeg. Dij Jannes was ja zo’n haalfmale. ‘Zel wie ais n borreltje nemen?’ heurde zai heur partner vroagen. Doar haar Geeske wel zin aan. n Medium sherry zol der wel ingoan. Mit heur baaident luipen ze noar de toavel woar de draank op ston. Jannes schonk heur hail gelant n drankje in en nam zulf n pilske. ‘Ie kinnen t goud mit mekoar vinden, nait?’ kwam Gittje Kwant, de buurvraauw. lagend bie heur stoan. Geeske geneerde zuk wel n beetje. Woarom muik dij Jannes ook zoveul waark van heur. Hai haar zulf toch n schiere vraauw. ‘Och, wie pruiten zo mor wat,’ redde Jannes de situoatsie. Gittje luip wieder. Geeske luit zuk op de drijzitsbaank zakken en Jannes kwam bie heur zitten. ‘Ik heb heurd, dast doe nog elke dag aan t waark gaaist. Wat dust doe aiglieks?’ Geeske vertelde dat ze cheffin was in schouwinkel in n stadje n poar kilometer wiederop. ‘Dat bevaalt mie goud,’ vertelde ze, ‘din huif je ook nait de huile doagen in huus te zitten. Vrouger von ik huusholden doun wel schier, mor nou de kinder groot binnen, staait mie dat aal meer tegen.’ ‘t Is hier waarm,’ stelde Jannes vast, ‘kinnen wie nait even in toene goan. Doar zellen nog wel ander lu wezen.’ Geeske von t wel goud. Wat was dij Jannes ja n gezellege kirrel. In toene keken ze noar Jannes zien planten. Doar muik e nogal wat waark van. Hai wees heur op zien bolbegonioas en op de prachtege pioenrozen dij e kweekt haar. Geeske vuilde inains n aarm om heur middel. Wat wol dij Jannes nou? Aiglieks von ze t wel lekker, mor dat mos ze toch mor nait touloaten. Ze dee n stapke op zied, zodat Jannes zien aarm zo wat in de locht hangen bleef. ‘Zellen wie weer in huus goan?’ stelde ze veur. ‘Och, loaten wie hier toch nog even stoan blieven. Wie doun ja gain mens kwoad. t Liekt wel ofst n beetje baange veur mie bist.’ ‘Nou, nee, dat nait, mor as aine ons zo zugt.’ ‘Waist doe dat ik eerlieks mainde, dast doe nog gain viefteg joar wast?’ vruig Jannes heur: ‘Doe zugst ter ja nog zo mooi uut. Haldaal nait old.’ Weer kreeg Geeske dat waarme gevuil. Aiglieks von ze t best mooi dat Jannes zokse dingen tegen heur zee. Dat dee Derk ja nooit meer. Netuurlek luit dij ook wel maarken dat e nog wies mit heur was, mor dat was al zo gewoon. t Was wel schier om dat ook ais van n aander te heuren. Jannes kwam weer n stapke noader en legde nog n moal zien aarm om heur middel. Och, as goie vrunden mos dat kinnen. Ainkinneg huf je ook ja nait te wezen. Derk muik ook ja wel ais waark van Mien op n feestke. Zai en Derk konden ja al joaren goud opschaiten mit Mien en Jannes. As Jannes zo dee, vuilde ze zuk weer haildal jonk en wer ze zomor weer verlaifd. Jannes draaide zuk wat om en nou ston e recht veur heur. Hai keek heur aan met n verlaifde blik in d’ogen. ‘Zelst wel roar vinden,’ flusterde hai, ‘mor ik zol die nou best n smok geven willen.’ Veur dat Geeske der op verdocht was, vuilde ze zien lippen op dij van heur. Ze wol hom òfweren, mor dee t nait. Wat was dat n aander smokje as Derk heur wel ais gaf. Veur ze der op verdocht was, smokte ze hom weerom. Dou schoamde ze zuk inains en dee n stapke trogge. Mit n rooie kop keek Jannes heur schoapachteg aan. t Zel wel van de draank komen, docht e, mor ik bin ja haildal gek van die. Loaten wie mor gaauw noar binnen goan. Geeske wol al aanstalten moaken, mor doar vuilde ze Jannes zien lippen weer op dij van heur en hai drokde zuk lekker stief tegen heur aan. Dat wer toch te gek. As aine dat zag, din was t geteut ja nait meer van de locht. Ze rukde zuk los en hoastte zuk noar binnen. Jannes stevelde achter heur aan. Derk ston mit Mien te proaten. Der wazzen al n bult mensen noar huus goan. Geeske ging bie heur stoan. ‘Vernuver je joe n beetje?’ laagde Mien tegen Geeske, ‘Ik zeg net tegen Derk, dij baaident hebben wie vanoavend gain omkieken noar.’ Geeske vuilde dat ze n kleur kreeg. ‘Huifst nait zo te kleuren, maaid,’ zee Mien, ‘mien Jannes mag der nog best wezen, hur. Magst hom wel even lainen, as ik ter mor nait op wachten huif.’ Geeske vuilde zuk betrapt. Mor goud dat Mien t sportief opnam. Noa d’òfwaske gingen zai en Derk op huus aan. In Geeske heur kop spoukden nog aal Jannes zien smokjes en ze schoamde zuk n beetje, dat ze dat fijn vonden har.
t Pieterpad is n mooie wandelroute dwaars deur Nederland, dij lopt van Paiderboeren in Grunnen tot aan de Pieterberg in Maastricht. Ik heb n poar doage van de zummervekansie oettrokken om n dail van dizze wandelroute te lopen.
28 juli Varssel – Doetinchem 17 km
Even boeten Varssel gaait d’etappe deur n prachteg bos. Ik geniet hier van de netuur en veuraal van de stilte. Inainen zai ik veur mie op t pad n eekhoorntje. t Daaiertje zit rusteg rond te kieken, het mie nait in de smiezen. Zolaank as ik stil stoa, gebeurt der niks. Mor zodroa ik mie in bewegen zet, kikt e op en springt oetzied de stroeken in. Even wieder zai ik hom, hel verlicht deur de zunne, tegen de stam van n boom snel as n piele omhoog runnen. Zunde dat je op zukse momenten nooit joen fototoestel bie d’haand hebben.
n Poar joar leden wazzen wie aan t kamperen op dezulfde camping as woar ik no weer stoa. Elke mörgen om n uur of zèzze heurden wie geritsel in de veurtente. Zodroa wie bewogen was t geluud òflopen en heurden wie vlogge, wegrunnende stapkes. Ain moal zulfs zag mien vraauw n eekhoorntje vluchten dwaars over ons binnentente. Ik besloot dat ik dit daaier op de foto hebben wol. Volgende mörgen hail vroug dee ik binnentente open en, liggend op mien lief, fototoestel in de aanslag, wachtte ik op t mement woarop t daaiertje zok zain loaten zol. t Duurde twij körten, twij langen, mor dou zag ik t eekhoorntje veurzichteg de veurtente binnenkommen en regelrecht op de chipspude òf lopen. t Begunde te ritseln. t Was n schitternd gezichte. t Daaier haar nait in de goaten dat ik mit t fotoapparoat kloar lag. Ik knipde en op t zulfde moment was t eekhoorntje vot. Mor ik haar t daaiertje op de foto vastlegd. Tenminsten, dat dochde ik. Dou t rolletje ontwikkeld was, bleek der n foto van de binnentente bie te wezen, mor van n eekhoorntje gain spoor! Ik was snel west, mor t daaiertje was bliekbaar nóg sneller!
Ik realiseer mie dat k deur t veurval mit t eekhoorntje de routebeschrieven even nait meer in de goaten holden heb. De kruzen van poaden mit in t midden n aikenboom heb ik mist, mor toch vin ik op n gegeven mement de pazende beschrieven weer. Wat is dit ja n prachteg stokje bos. Ik maark dat dit d’eerste dag is, dat k zunder gedachten loop. Mien kop is endelk leeg. De òflopen doagen spoukten mie nog alderhande gedachten deur de kop. Dat krieg je as je geliek noa t waarken aan de vekansie begunnen. No pas heb k t gevuil van zunder zörgen wezen. Wat n heerleke gedachte. As k Zelhem veurbie bin, is der gain bos meer. De etappe gaait wieder tuzzen landerijen deur. Veur t eerst in mien Pieterpad-tied hoal ik wandeloars in. Mien tempo ligt vrij hoog, dizze lu doun t bliekboar rusteger aan. t Is toch wel pretteg even mit aine te praten, allenneg is ook ja mor allenneg. Tot aan Doetinchem lopen wie soam. t Is waarm, hail waarm. Doetinchem is zo’n stad doar je laiver nait kommen willen. Endloze riegen miesderge flatgebaauwen aan de raande van de stad, veul verkeer, gain meugelkhaid woaraargens even te rusten. Elke stad is netuurlek t zulfde. Mor der binnen ploatsen, dij stroalen wat vrundelks oet. Stad Grunnen bieveurbeeld is n plezaaierge ploatse om te wezen. Grunnen het wat gemoudelks. En dat vin ík nait allenneg. Ook mien wandelpartners, zai kommen oet Broabant, geven aan dat ze Grunnen zo’n oardege stad vonden. Zo binnen der nait veul steden in ons laand. Grunnen, t Amsterdam van t noorden! t Klopt, datzulfde vertraauwde vin ik ook altied terogge in d’heufdstad van ons laand. Ook doar loop je zunder t gevuil van draaigen of onvaaileghaid. En der is wat intiems, dij smale stroatjes, dij gemoudelke lu. Doetinchem het dat nait. t Sentrom is zoakelk, groots opzet. Der is gain sfeer, der hangt gain waarmte. En dat bin je noa zo’n laange etappe wel neudeg!
Wat is t stil nou rouken der nait meer bennen, heur kloagend geroup heurde zo onhaailspellend, altied bewegen ien de hoge bomen, gestoef, gefladder, oorverdovend helder. Allain n nest getuugt van wel hier verbleven, hou zellen bewoners dizze rust beleven.
n Vrachtschip voart veurbie, ik zwaai en wandel deur, t is zo aans hier as ik gain rouk meer heur.
Twij manlu trokken mit nkander op. Ain van twij pakte n aksebiel op dij op pad laag en zee, ‘k Heb n biel vonden.’ ‘Nee, vrund,’ zee d’aander, ‘Zeg nait ik, mor wie hebben n biel vonden.’ Mor doar wol aander nait aan. t Was zienent zee e. Zai waren nog nait bot veul wieder, dou zai noazeten werden deur kwoade aigender van aksebiel. ‘Dat zigt ter nait best oet veur ons’, zee hai, dij biel mitnomen haar. ‘Ho es even,’ zee aander, ’hol doe die nou ook mor aan wat òfstoe ook zeggen dees doustoe biel vonden hes en zeg nou dus ook mor ik ien stee van wie. t Zigt der dus nait best oet veur die!’
Hai dij n dail van neude (= risico) veur zien reken nemt, heurt ook n dail van belonen te kriegen.
Peerd van boer wer old en kon waark nait goud meer doun. Boer wol hom bloots laanger holden as e zain lait hou staark of hai nog was. ‘Hoal mie mor n laiw din kin k zain dastoe nog staark zat bis … en nou vot mien staal oet!’ Peerd laip bos ien. t Was hom baang te muide. Ien bos kwam peerd n vos tegen en dij vroug peerd woarom of hai kop hangen lait. Peerd zee: ’Grienderghaid en traauw goan nait haand ien haand. Mien boas is vergeten dat k hom joarenlaank mien beste krachten geven heb en nou k sikkom niks meer kin, jagt hai mie vot. k Mag allinneg blieven as k hom nog n laiw thoesbrengen kin en hai wait wel dat k dat nait meer kin’. ‘Dat is ja wat’, zee vos, ’mor doar wait ik wel road tou. Goa mor ais laankoet op grond liggen en dou mor net ofstoe dood bis.’ Peerd dee dat en vos ging noar laiw tou. Hai zee tegen laiw: ’Doar ien bos ligt n dood peerd, n lekkere kloef veur die.’ Laiw ging votdoadelk mit. Dou zai bie peerd kwamen zee vos: ’Dit is ainks gain goud stee om peerd op te vreten. Waist wat, k zel hom mit steert aan die vaast bienden en din trekstoe hom zo noar dien hool. Din kinstoe hom doar lekker oppeuzeln.’ Dat ging deur. Mor wat dee dij slimme vos? Hai bon mit steert van peerd laiw zien poten aan nkander. Dou klopte hai peerd op scholder en zee: ’Goa mor stoan en trek mor stief aan. Laiw zit goud vaast en doe kins hom zo noar dien boer tou slepen.’ Zo gebeurde t, hou of laiw ook brulde om lös te kommen. Dou boer heur aankommen zaag, bekroop hom haart en hai zee: ’Nou magstoe bie mie blieven en zels t goud hebben op dien olle dag.’ Peerd kreeg van dij dag òf aan goud vouer tot zien dood aan tou.
As dokter krieg je van allerhaande volk over vlouer. n Zwoar affeer, den der komt smangs n bult ellèn boven toavel. Zo nou en din kin je as pilleman ok wel ains laggen. Dokter Bangstroa kreeg n jongkerel op spreekuur, dij t bliekboar nait te braid har. t Hoelen ston hom noader as t laggen. ‘k Wait nait wat mie mekaaiert dokter, mor k bin hailemoal nait in odder. k Heb dit nog nooit eder mitmoakt. k Zai t zölf aarg duuster in.’ Pesjent zag zoch schienboar al laankoet maank zes plankjes liggen. Dokter nuigde hom op stoule, gloepde hom over t brilleglas ains aan, mor zag aiglieks niks biezunders. ‘Kinst nait wat dudelker wezen?’ vruig Bangstroa, ‘bist bange, hest piene? Of aander scheel? Hier kin k zo ja niks mit.’ Mans keek hom wat hoopvoller aan, göng der bie stoan en zee: ‘As k hierzoot drok, dokter, dut t mie allerbenaauwdste zeer.’ Mans drokte mit rechter wiesvinger in d’haals. Gung wieder mit baaide knijen, linker onder- en bovenaarm, bovenbainen en nog n poar ploatsen meer. Dokter snapde der gain sikkepit van. ‘Bist meschain valen?’ ‘Nou je t zeggen, k bin van veumirreg stroekelt over n melkoaker en doarbie heb k mie vastgrepen aan n riggelpoale.’ t Laampke in dokters ogen begon te gluien. Dokter wezen is bie toeren wel n schier affeer. Besloot knoap nog wat in penarie te loaten. ‘k Kin t sikkom nait oetholden,’ zee dij mit n stem van n viefjoarege. Dokter keek hom nog ains aan en kraabde zoch achter op t heufd. Hai gung der es braidoet veur zitten, stopde hand onder kop en keek Mans hail meedliedeg aan. Dij wer aal schrikachteger. Mans wos nait wat e der van denken mos. t Leek hom nait best tou. Kon t testement, docht hom, wel opmoaken. Zwaitte as n òftands peerd veur plouge. Tied leek wel stille te stoan. Hai keek mit zien broene ogen dokter aan om t oordail te vernemen. Endelk, mor doch koggelde Bangstroa en sprak t verlözzende woord. ‘k Wait wat ofst hest mien jong. t Vaalt altmoal nog mit. Hest dien wiesvinger broken!’ Mans keek of e heufdpries wonnen har en gong laggend mit n lutje spaalk om vinger noar hoes hin.
Dizze schriever leefde van 1812-1904. Hai was geboren in Ol- Pekel en wer hoofdmeester in Nuus, Niebert en Maartenshouk. Volgens dr. P.J. van Leeuwen zien Geschiedenis van de Groninger Literatuur was Wildeboer zien waark nait van slim hoog gehalte. Hai was n zeun van de rieksontvanger in Ol-Pekel. Hai was eerst traauwd mit Cornelia Craker, dochter van de kastelaain Berend Benes Craker en Marieke Cornelius Mellema uut Beerte, en loater mit Johanna Mulder. Wildeboer was schoulmeester. Hai kreeg zien oplaaiden o.a. van de onderwieshervörmer Hendrik Wester. Wildeboer kreeg grode bekendhaid as Nutsspreker, veural deur zien z.g. Noa-Nuts-biedroagen. Mainsttied wer op Nutsbieainkomsten n slim stoer, voak waitenschoppelk, onderwaarp behandeld en om nait al te zwoarmoudeg noar huus te mouten, kwam doarnoa voak n spreker dij wat lollege, op riem gezette, stukjes veurlas. Kon je zo’n oavend toch nog even lagen. Wildeboer was doar n boaskerel in. Even n stokje uut t gedicht De Pankoukspan:
Veur honderd joar of doarom tou, Woonde er in Grönnens spinhoesstroate Boas Jan van Stappen en zien vrouw. Hij lapte stevel, sloffe en schou, Zij kookte, schoonde, braidde en proatte.
Dij lutjes hadden nijt te brijd, – Moar mijn ie nou, dat boas van Stappen ‘t Zoo stoer har? – goms! in ‘t minste nijt! Hij wôs van hartzeer noch verdrijt, En baide huilen veul van grappen.
Hai zat moar van de mörgen vroug Tot ‘s oavend loat te schounen flikken; Hij zong moar lustig van Matbroug, – En hou hijl Griet hôm oet de kroug? – Zij gaf hôm pannekouk te bikken
Ik bespoar joe t haile gedicht, want t gaait zo 23 koepletten deur. As je t lezen willen, kin je dat vinden in t bouk Twee eeuwen Gronings van Hanny Diemer en Jakob Loer. Om kört te goan: de vraauw lainde n pankoukspanne bie noaber Hans. Veur dat lainen zol dij din n pankouk kriegen. Mor de pankouken wazzen zo lekker, dat ze ale pankouken opaten en der gainent meer was veur de noaber. Wel mout de panne nou weerom brengen? Ze spreken din òf dat wel t eerste wat zegt, dat dij de panne weerom brengen mout. De klanten dij in de schoulapperij kommen, mainen dat Jan en Griet stom worden binnen. Gainaine begript ter wat van. De dokter mout ter heer. Dij maint dat Jan zien tongraime vastzit en wil mit n mes dij tongraime deursnieden en din ropt Griet: ‘Goms nee! mien lijve man, dou ‘t nijt! Manheer! Blief van hom of!’ en din het ze de weddenschop verloren.
En din de moroal: Hans leert ons, krek as ‘t olle bouk: “Drait joe, wil men wat van joe lijnen, Nijt omme, lijnt en help moar klouk!” ‘k Wol dat elk zeggen wôl: “dat dou ‘k, Ook as ‘k gain pankouk ken verdijnen.” Mien leste road, moar kiekt dij stait Op vouten ook: “Grijt, joa, ze schrijfde, Verloor ook met de panne ‘t plait, Moar leert ons allemoal: niks gait Der in ‘n hoes doch boven lijfde! –
Zo binnen der van Wildeboer wieder nog bekend: Nanutsbijdragen; moppen en mopjes (1882), Nieuwe verzameling Nanutsbijdragen (1888), De smookersprouve en hou Pijt van Dam zien grap bekwam (1890). Gain hoogstoande schriever dus, mor hai heurt wel in dizze serie Grunneger schrieverij.
In 1904 is e uut tied kommen en op de Zuderbegroafploats in Stad is zien graf nog te vinden.
Ik zai dij van die inkeld van veuren Vörmd veur n aander zien gebreken Loat mie inkeld zain wastoe wils dat ik zai Dien verscholen gedachten en verburgen streken, hestoe verstopt achter dien masker Mor vroug of loat vaalt e òf en zugt elk wat schoelt achter binnenkaant!
t Is nait aal te roem ien hoeze Tillemoa! Wubbe lopt d’haile mörgen aalgedureg tegen Jannoa te naren, omreden dat ze n weekend mit Klaas en Grietje noar Center Parcs goan. Klaas, woar Wubbe aal nait te best mit opschaiten kin. ‘Jannoa? Jannoa!’ bèlkt Wubbe op overloop noar beneden tou. ‘Mien laive tiedpot … wat bistoe vandoag ja aldernoaste maal ien hoed. Wat is der nou weer loos?’ sneert Jannoa onder aan trap weerom. ‘Mien swemboksem is krompen!’ ‘Dat komt mie vrumd veur. t Is ja nog n nije! k Heb gustern t prieskoartje deròf hoald. ‘Joa en? Dat ding hemmen wie ja veureg joar al kocht. Dou zat e mie glad schier om t gat, mor nou … nou krieg ik mien kienderbieslag ien kniep!’ ‘Kont is die ientied dikker worden, wat ik die zeg!’ en al laggend zegt ze hom dat e zien olle mor aantrekken mout. ‘Dat docht ik dus nait! Klaas het ja net zukkent en din zeker doe en Grietje ons baaident aal mor oetlaggen en roupen dat wie n schier ANWB-stelletje binnen! Ik spring wel even op fietske en vlaig nog wel even noar t centrum en hoal mie n nije op.’
n Dik uur loater is Wubbe in t winkelcentrum en gaait e n sportzoak binnen. As hai noar bovenverdaipen goan wil, zigt e ien ainen ien houk van winkel zien olle schoulkammeroad Bart Veenstroa mit zien jong scharreltje bie de vraauwluschounen strunen. Wubbe doekt oetzied achter n rek vol badpakken, omreden dat e gain verlet het om mit Bart te proaten. Vrouger mog Wubbe hom wel lieden, dat noadat Bart mit dat jonge blonde eelsk petret der vandeur was en zien Anneke achterlait mit ale kommer en kwel, haar Wubbe gain nijs meer aan hom. Wubbe dut net of e wat tussen de swemklaaier zit te snuustern en pebaaiert t gesprek van Bart en zien blonde vlam òf te luustern. Hai is stomverboasd as e vernemt dat heur reloatsie zien beste tied had het. Ze doun niks aans as kifken omreden dat t wicht van ales kopen wil. Bart dut niks aans din zemeln over zien bankreken en Wubbe bedenkt hom dat Bart zien banksaldo vast en zeker ook zien beste tied had het. ‘Wat dus ook mit zo’n jong wicht! Zukse vraauwlu binnen veuls te duur ien olderholdt.’ mommelt Wubbe wat ien homzulf terwiel dat e op knijen achter t rekje vol swemgoud noar heur zit te gluren. As der in ainen n verkoper achter Wubbe staait en hom vragt of t altmoal n beetje lukken wil, schrikt Wubbe zich wezenloos en gript gaauw wat swemgoud tou rek oet en vragt hom woar t pashokje is. ‘Wubbe Tillemoa? Bistoe dat, jong? Kirrel, da’s laank leden. Aal goud?’ roupt Bart dij mit blied gezicht op Wubbe òflopen komt. Wubbe dut net of e verboasd is om Bart te zain en zegt mit n hugelachtege kop: ‘Bart Veenstroa! Doe hier ook?’ ‘Is Jannoa der ook?’ vragt Bart wat verwonderd as e zigt dat Wubbe wat swemgoud ien zien handen vast het. Wubbe vuilt hom net n klaain kiend dij stiekem bie zuutjepot zat te slikken en deur moeke snapt is en het van schoamte n rooie kop kregen. Woorden kommen hom zowat achtersteveuren tou mond oet as e zegt dat e mit vekaanzie gaait. ‘Joa, mien swemgoud zat mie wat te roem … k Was wat òfvalen! Nou kon ik mien olle wel aandoun, mor mien vrund het net zukkent. Ik docht: loat mie mor es roeg doun en ik koop mie n nije. t Oog wil tenslötte ook wat, hè?’ Bart kiekt hom verboasd aan en Wubbe doekt mor rap ien t pashokje achter hom. In n mum van tied het e zien goud oet en as n blind peerd griept e zien nije swemboksem van t kapstokje òf en schait der al poestend en stìnend mit zien linkerbain in. As verkoper t nait haildaal vertraauwt, lopt dij noar Wubbe tou en vragt hom of t wel altmoal lukken wil. Mor Wubbe zegt niks en der komt allinneg wat geprommel van achter t gerdien. As Wubbe ien de goaten krigt dat hai gain swemboksem aan t pazen is, mor n badpak veur vraauwlu, verlust e zien evenwicht, draait n haalve slag, blieft achter t kapstokje hoaken en doekt op ain bain veurover t gerdien in. Hai smakt haalfnoakend tegen verkoper aan en belandt bovenop hom as ze soam op grond deel valen. ‘Neem mie nait kwoalek!’ zegt Wubbe mit n dikke rooie kop tegen verkoper en wait nait woar of e kieken mout. Op n verwiefde toon zegt de verkoper: ‘Och, dat geft toch haildaal niks! Gebeurd ook nait ale doagen hur, dat n schiere kirrel bovenop mie ligt! Wubbe schait ien t ìnne en kiekt schoamachteg om hom tou, hopende dat Bart al votgoan was. Hai is oplucht dat e hom nait zigt, gaait t pashokje mor weer in en kledt hom rap om en besluut dat e zien olle swemboksem mor mitnemt noar Center Parcs.
As e n zetje loater tou pashokje oetkomt, staait Bart ien ainen veur hom en kikt hom mit n òfkeurende blik stief ien ogen aan.
En dat is?’ Kirrel, wat hestoe n bred veur de kop! Doe … doe hes n groot woord over mie, over hou ik destieds veur mien aigen geluk kozen heb, mor doe bis ja gain hoar beder!’ `Kirrel, woar hes t over?’ En zo mor in ainen begunt Bart te laggen en geft hai Wubbe n scholderkopke en zegt: ‘Volg dien haart, jong! t Leven is te kört en boetendes is t tegenswoordeg ja hail gewoon. t Gaait die goud en ik wìns die hail veul plezaaier mit dien vrund tiedens joen verkaanzie. Gaais mit hom noar Ibiza? Dat schient n paradijs veur kirrels as joe baaident te wezen.’ Veur dat Wubbe wat zeggen kin, is Bart as n makke schoap der vandeur, wanneer zien blonde eelskerd hom ropt en kikt Wubbe hom verbiesterd noa. `Die dan maar doen?’ vragt verkoper en geft Wubbe n knipoog. Wubbe wait votdoadelk wat of Bart docht het en geft t badpak mor gaauw aan verkoper en moakt dat e tou winkel oetkomt. Zo krieg je proatjes in de wereld, denkt e bie homzulf en gaait mor gaauw op zuik noar Bart om t ain en aander recht te zetten.
As e Jannoa t haile oaventuur verteld het, is ze slap van t laggen en zegt: ‘Kiek, doar haar je t al. Doe dochs aaltied dat hai zien vraauw ien de steek loaten haar veur n blond jong wicht, mor wastoe dus nait wis, is dat zien vraauw al n zetje n aandere kirrel haar. Elk verhoal het twij kaanten … Mien ol tan Siepke zee aaltied: “Oordeel niet als een blinde over kleuren!” En zo is t mor net, Wubbe Tillemoa! Mien taande mog din n ol proelsnoet west hemmen en t benul wer der bie heur op t lesten ook nait beder op, mor ze was bietieden n stuk wiezer as dastoe bis!’ Ze geft hom n smok op zien waang en gaait al laggend noar boven tou om zien olle swemboksem ien kovver te stoppen.
k zit doch zo allaine onder dij lanteern zo allain is gainaine k gun n aander t geern mor din zitst doe doar zo allain zo zit gainain doar op dij stain joa ik, Annoa de Vries joa ik, Annoa de Vries
k zat ter aal n zetje onder dij lanteern dou kwam der ja n kerel dat wol k ja zo geern hai zee, wat zitst doe doar allain zo op dij stain, dien tied gait keren joa doe, Annoa de Vries joa doe, Annoa de Vries
stoef bie mie zit hai doar haanden over mekoar pakte hai nou mienent moar doar verlaangde k noar moar nee, dat dee dij slome nait tot mien verdrait zien noam is Pait t wort niks, Annoa de Vries t wort niks, Annoa de Vries
k bin ook nog mien tekst kwiet pampierke is nou vot t ston as op n bloadje dat vuilt ja hail slim röt n vraauw zunder bloadje is ja niks, zai vuilt zok bloot joa haile bloot, zo bloot, Annoa de Vries joa bloot, Annoa de Vries
hai is moar weer vot goan grond wer hom te hait k luit hom ien zien hemd stoan aans kon ik ja nait komt meschain n aander tied veur hom en mie ie waiten moar noeit zeg noeit, Annoa de Vries zeg noeit, Annoa de Vries
Ons kat wordt old. Hai loopt nait meer zo haard, hoart wat meer uut en rokt ook minder lekker. Hai het n pooske leden nog n kuurtje had, woar der n beetje van opknapte. Met twij man staark wollen ze hom beethollen, omdat dit nog n volle koater was en dij binnen der nait veul meer op zien leeftied. Was hail nait neudeg, want Händel dut gain vlaig kwoad. Ze waren hailendaal onder iendruk van zien mooie braide kop, n zeldzoamhaid! Händel was t op n duur zat en wol weer ien zien kattehokje op achterbaank van auto met noar huus.
Hai eet as n slootgroaver en drinkt ook nog altied op kneien uut viever. Dat vient er lekkerder as schoon wodder uut zien bak. Mor leste tied binnen der aal meer mensen dij zich met hom bemuien. ‘Joen kat zugt ter best uut,’ zegt ain, aander zegt: ‘Joen kat wordt zeker n dagje older,’ ientussen steels de plukken hoar op de mat bekiekend. Weer n aander zegt: ‘Hou laang hemmen joe dij kat aiglieks al?’ Lest kwam er n vremde bie deur met de vroag of wie n vaaierkaante meter zee kopen wollen. t Ging veur n aktie om de wadden schoon te hollen. Wie haren der al nait veul feduutsie ien, mor dou der ook nog vroug: ‘Is die kat van jullie? Hij loopt mank!’ wer mien man zuver n beetje vranterg. Wat bemuien mensen zich aalmoal met ons kat. As dizze kat uut tied komt, wil k gain kat weer hemmen. t Kin tegenworreg nait meer. t Is n hail aander tied as vrouger. Brutoalste vroag was of er zien pottemenee nog haar en of er nog wel aktief was op koatergebied. Händel keek zo beledegd, zien haile holden drukte uut: doar vroag je toch nait noar. En ik was t hailendaal met hom ains. Ons kat mag gewoon kat weden. Zolaang er nog lekker eet en spint, loat we hom nait goan. Hai kniepoogt es noar mie as of er zeggen wil: Ik loat mie nait ien de knip kieken.
Jan scharrelde al n zetje mit Gittje. n Haalf joar leden haar e veur t eerst zain in n kefee en votdoalek har e docht: dat is ja net n wichtje veur mie. Hai stevelde op heur òf en bo heur n glaske cola aan. Gittje wol dat wel aannemen, omreden ze haar ook al n poar moal Jan zien kaande uutkeken, want dij nuvere kerel leek heur wel wat. Zo was t aalmoal begonnen en dij oavend haar Jan Gittje veur t eerst hail olderwets noar huus brocht. Votdoalek haren ze òfsproken, dat ze d’aander weke mit heur baaident der op uut trekken zollen noar n dansgelegenhaid in n aander dörp, want elk en aine hof ja nait waiten dat zai wat mit mekoar haren. Dij oavend haren ze mekoar veur t eerste n smokje geven en noa dij aine wazzen der nog n haile bult volgd, want Jan en Gittje kwamen aal meer tot d’ontdekken, dat ze mekoar slim geern lieden moggen. In huus haar moeke Jan al ains n moal aankeken. Der was wat mit heur jonkje. Mor t rechte kon ze nait aan de wait komen en as ze Jan der noar vruig, din gaf dij n ontwiekend antwoord of hai laagde allaine mor wat. ‘Doe huifst die over ons Jan gain zörge moaken,’ har pa al n moal zegd tegen moeke, ‘ons Jan het t older der ja veur. Hai zel wel verlaifd wezen.’ Moeke mos doar om lagen. Hou kon dat nou? Heur lutje Jampie verlaifd? Hai was ja nog mor net twinteg. Joa, zo gaait dat. Moekes willen geern dat heur lutje kereltjes zo laang meugelk klaain blieven. As der n wichtje komt, din binnen ze hom ja kwiet. Moeke kon zuk toch ook nait haildal bedappern en dou Jan n moal op n zotterdagoavend weer op pad ging vruig ze hom der noar. ‘Gaaist achter de wichter aan, mien jong?’ Jan laagde mor wat. ‘Kiek n beetje uut, heur. Der binnen vanvast n bult wichter, dij n schiere vent as die wel hebben willen.’ ‘Moak joe mor gain zörge, Moeke,’ zee Jan en gaf zien moeke n smokje, ‘ik zel wel goud uutkieken. Ik neem allain mor n wichtje, dij hail slim op joe liekt, mor din wel n poar joar jonger.’ Nou laagde moeke. ‘Of hest al n vaste?’ Moekes kennen asmis vreselk deursoezen. Jan draaide zuk om en ging deure uut. ‘Doe moust dij jong nait zoveul vroagen. Dij mout dat toch zulf aalmoal ondervinden,’ zee pa en ging veur tillevisie zitten. Mor moeke was der nait gerust op. Ze kon der ja nait over uut dat heur Jan achter de wichter aan zat. Dou de jong soavends loat weer in huus kwam, lag moeke op hom te wachten. ‘Bist doe doar. mien jong?’ ‘Joa.’ ‘Hou loat is t?’ ‘Haalf vare.’ ‘Wat ja loat!’ ‘Och, t gaait wel. Wie binnen aan t dansen west en toun hebben we nog n endje in t paark lopen. Sloap nou mor lekker.’
d’Aander mörgen bie t kovviedrinken begon moeke weer mit pa over de verkeren van heur Jan: ‘Hai mout dat wichtje mor ais mitnemen, din kinnen wie ook ais zain wat hai aan taauw het. Je kinnen t beter mor waiten.’ Pa mompelde wat en moeke beschouwde dat as instemmen en dou Jan, nog wat suvveg, in koamer verscheen, was t eerste wat ze zee: ‘Mien jong, woarom nemst doe dat wichtje van die nait ais mit noar huus? Ie huiven je nait aaltied bie pad en weg te zwinnen of in de kroug te zitten.’ Jan zol t er mit Gittje over hebben, zee e. Hai wos ja nait hou of Gittje der over docht. ‘As ze dat wil, din zellen wie zundagnommedag wel even langs komen.’ Nou kwam der schot in de zoak. Over n lutje weke zollen ze kennesmoaken mit d’aanstoande schoondochter. Moeke begon votdoalek van alles te regeln. Der mos n lekkere cake bakt worden en ze zollen veur dizze moal theedrinken in de mooie veurkoamer, woar ze aanders allaine zaten as der aine joareg was. Dinsdags hoalde moeke t schiere theeservies uut de kaaste en wosk dat haildal of, omreden der kon wel ais wat stof op zitten. Ze haren t sinds nijjoar ja nait meer bruukt. Hail veurzichteg haar ze Jan al n moal vroagd uut wat veur nust of Gittje kwam. ‘Ik leuf dat heur voader schoulmeester is in t dörp hier n poar kilometer vandoan.’ ‘Schoulmeester! Mor kin dat wichtje din wel plat proaten?’ schrok moeke, ‘doe moust wel even tegen heur zeggen, dat wie huil gewone aarbaiderslu binnen, heur en dat wie aaltied Grunnegs proaten.’ Jan laagde mor wat om moeke heur zörge, mor hai beloofde dat e t zeggen zol. ‘Moak toch nait zo’n drokte. t Is mor n hail gewoon wichtje, heur, en zo proat net zo plat as ie en ik.’ Pa mos zien biedroage ook levern. Stel joe veur dat dat wichtje tiedens de veziede noar de wc mos. Din mos dij der toch ook schier uutzain. ‘Doe moust de wc mor even n schier kleurtje geven, Knelis,’ komdaaierde moeke. En dij was nait zo goud of hai gaf t bedoulde koamertje n lekker fris kleurtje.
Ziezo, nou kon Gittje komen!
Zundags om n uur of drije fietsden Jan en Gittje t haim op. Moeke dee as de weerlocht t schoet veurvot en ze klopde pa nog gaauw even de aaske uut zien piebe van de jaze. Toun stapden de kinder de koamer binnen. ‘Goiedag vraauw Snieder, ik bin Gittje. Ik bin bliede dat wie ais kennes mit mekoar moaken. Jan het al zoveul over joe snaard. Ie mouten wel de beste moeke wezen dij der bestaait.’ ‘Moi. mien wicht,’ stoamelde moeke. Meer kon ze nait uutbrengen. ‘En ie binnen netuurlek Jan zien pa. Hou gaait ter heer Snieder?’ En ze langde pa d’haand. Wat was dat wichtje vrij en goud van de tongraime sneden. En zo hail gewoon. Ze holp votdoalek mit theeschenken en pruit aal mor deur. Ze vertelde van heur ollu, dij t ook mooi vonden, dat ze kennes muik mit Jan zien ollu en over heur pa en Jan, dij al zo schier mit heur baaident over t schoulmeestern proaten konden. Heur pa von t ja schier, dat zien aanstoande schoonzeun loater ook meester worden zol. Dou de thee op was, schonk moeke nog glaske draank in. Veur dat ze t wizzen was de nommedag om en mozzen ze weer op huus aan. Moeke zee nog wel dat ze blieven konden te broodeten, mor doar haar Gittje nait op rekend. n Aandermoal zol ze blieven te eten. Toun de jongelu weer vot wazzen, roemde Moeke de theeboudel op. ‘Dat is n laif wichtje, Knelis,’ beslisde ze, ‘doar krigt ons Jan n schiere vraauw aan.’ ‘Joa,’ knikde pa, ‘mor ze het hail nait noar de wc west. En dij haar ik specioal veur heur zo mooi vaarfd.’
Ik zai die liggen Ligs doar behulpzoam op stoup, wachtend op hulp, kletsnat van regen dij op die deelvaalt. Ik bin verbiesterd, mìnsen dij om die tou lopen, die nait helpen in dien nood. n Vraauw verdaipt in n Whatsapp-bericht, brekt heur nek hoast over die … en even denk ik: woar is t fersoun van mìnsen bleven? Ik stoef vergrèld noar boeten, roup t schorremorrie nog noa, mor aal wat ze doun is heur snoet optrekken. Ik zai die liggen, old, òfdankt deur t leven. Ik help die in t ìnne en zet die trug in fietsenrek.
Boas Slimmisloeri van de Japanse fabrikant Schroefiemoeri was van t veurjoar ien t Grunneger laand om zoaken te doun. Hai haar ien t Holland Heineken House van Grunneger Top Dutch-lu heurd dat dij geern Japanse raaizegers op t haim hebben wollen. Opzet was n nij verdainmedel, vanzulf … mor wat?
Slimmisloeri gong op pad mit Annemagie Heitske, dij eer bie Zernikon Valley studaaiert haar. Ain mit universikwaliteit, zeg mor en omreden dat zai ien Japan n oplaaiden had haar as geisha, kon ze hom schier bieproaten. En wat zagen zai doar zo aal ien winderg laand bie Auwerd? n Nust bellende fietsers op pad laangs de Vraizestroatweg. Levensgevoarleke fratskes of … massoale harakiri, docht japanneman dou hai op Nijklap bie de Bauke Mollemabult ston. Veuraan trapde n man dij aanroupen wer. ’Bauke Bauke’ ruip t volk en n kusmaaid gaf hom n bouket en n smokje. Deur geisha Heitske wer Slimmisloeri wiezer: dit was n bekinde haardrieder op fietse. Krakkimikkie nog aan tou, docht hai, wat is dat? Is dit n laand om fietsen te verkopen? Mor oosterse zwiegzoamhaid betaikent denken en denken. ‘Slimmi-san, wie mouten zulf ook op n fietske’, zee Heitske, ‘s Lands wies, ’s lands eer ja.’ Hai! Geisha Heitske proatte hom onnerwegens bie over vergraimde grond en t Grunneger gemoud. Over n pervinzie, om haals komen deur gas en meulens en graauwe waarkelooshaid. Slimmisloeri kreeg deur de verhoalen van begelaaidster t idee dat t hier aal weedom was. Hai kwam ja uut t laand van de riezende zunne, Grunnen leek t laand van de ondergoande zunne. ‘Hé, is dàt wat? Zunnepaarken ien Grunnen?’ vruig e heur. ‘Nee, doar kriegen Grunnegers ook de gluiende pest aan,’ zee Heitske. ‘Mout ik hier den samoeraizwoarden verkopen?’ vruig e heur weer. ‘Nou,’ zee nuchtere geisha, ‘zo slim is t hier nait mor veul oareghaid is der nait meer aan mit aal dij muurscheuren.’ Mor dou zee Slimmisloeri: ‘Uut scheuren gruit mainsttieds bloumeg gewas, mit as noasleep n nije atol ien de toukomst.’ Was Oosterse wieshaid, ien Japan wazzen ze wel wat wend mit grondschudderij. Hai! Geisha Heitske docht: hm, Grunnen as n nije atol? Slimmisloeri appde komsoares van Schroefimoeri dat hai raaizegers hierhèn sturen mos en zo begunde de trek noar Eelde. Eerst even veur n fietsles rondsjezen over de landingsboan. En dan noar Stad om ien Hitachistadion van de FC te begunnen. Even wat bieproaten mit voutballer Ritsu Doan, wat keuvelderij mit sojaboas van Kikkoman uut Sapmeer en din mor trappen tegen de wind ien noar Appengedaam. ‘Woarom hangen hier de keukens boeten de kwint’, vruig n kras oldske oet Yokohama. Raaislaaidster geisha Heitske haar t mor drok mit aal dij vroagen. ‘Omreden dat lu hier heur òfwas vot noar beneden mietern ien daip’, verkloarde zai de vrumde meroakels ien n Daam. Van doaroet gong t op Sodom aan. Wind tegen? Nee man, wind ien de rug deur verschaaiden stoalen meulens laangs de riepe. Tellerlikkers proatten Japanskes op stroate bie over twijbakken mit moesies. ‘Mor eh … sushi? Wat is dat? Nee, ebben wie nait. Raais mor òf noar Muzzel, doar lopt Broentje Bere mit Branbergenkoukies’. Harregat, n b…b…bere? Dou vot mor deur noar Haailegerlee. ‘Joa lu, apmoal meulens ier’, zee n bewoner: ‘Dommee begunt tachtegjoarege oorlog ier vannijs. Eh … wat vruigen joe? Sukiyaki eten? Nee, ebben wie nait ier. Der is wel pankouk ien pervinzie, mor dat krieg je bie De Povvert, tusken Hoogkerk en Aimtil.’ Geisha Heitske schudde t heufd, ‘da’s t Westerketaaier … hail aander kaant op’. En zo mos raaize uutbraaid worden noar n twijde dag. Op De Povvert was der pankouk, vanzulf, mor: ’n Prakkie Yakituri? Nee, ebben wie nait ierzoot!’ Ien de buurt van Lepterd zee Heitske dat ‘sikkom hier nog ais n Zuderzeespoorliene komen zol. Mor deur centerijkwezzie staait t op dood spoor. t Forum mot ja eerst kloar. Op De Laik kwam proat over femilie Van Panhuus op badderij en ien Lutjegast gong t over Oabel Tasman. ‘Oh… schoot dij kirrel nait vaaier plietsies ien ribbekaast?’ vruig meneer Yammermoto uut Nagasaki via tolk Heitske aan n Gaster. ‘Hè? Nee, nee, dat was IJe Wiekstroa, mienjong. Mor as Den Hoag zuch niks van ons aantrekt, kon t verleden zuch wel ais herhoalen …’ Ien Visvliet konnen fietsers n herinkie happen mor: ‘Foe yong hai? Nee, ebben wie nait.’ Even wiedervot deupde n Middelstumperd n aaierbale ien Marnemosterd. ‘Artstikke lekker, mor eh … portie Teriyaki? Nee … genoat bie Zoltkamp, is dat wat?’ Slimmisloeri schudde kop en zee, ‘Schubbischrappi, wie hebben thuus vis genog.’ ‘Oh eeeh, mor joe japkes ollen van karaoke nait? Ier is zanger Burdy mit Saaie Nara.’ ‘Kom, opstappen!’ zee Heitske.
Hou t wieder òflopt mit dizze raaizerij, wait ik nait. Mörn is der vannijs zo’n dag. Slimmisloeri appde wat mit komsoares van Schroefiemoeri. Dij wos t dou wel: n pervinzie vol troanen, fietsen tegen bewind van n onwillege overhaid dij t volk nait helpt bie oardbevens? Aanpakken! n Verdainmedel! n Nije Birmaspoorliene van Grunnen noar Amsterdam aanpeerdjen. Waarkloze koelies oet Grunnen oplaaiden veur kamikazepiloten mit gele hessies, hail gekoop. Banzai! Hari Yakki, docht geisha Heitske mor ze gaf gain oasem. Zai dailde Grunneger nuchterhaid mit Japanse wieshaid. Gain banzai mor bonsai, n veurkeur veur geweldloze boomkes dij tou muurscheuren uutriezen. Proost, mit n glaske saké (van Hooghoudt, vanzulf): op t nije atol ien de Waddenzee. Dat gruit dommee ver boven Grunnen oet. Hai!
Doe waist dat ik onnuimelk veul om die geef. Mor zugst dat ik van trillemientjes beef. Echt – ik beloof die mien aiwege traauw. Mor den hoop ik wel dat k nog n zetje leef.
Jong was drok mit sprinkhoanen vangen. Hai haar der al hail wat vongen, dou e n schorpioun zaag en omreden hai mainde t was n sprinkhoan, wol e dij beet kriegen. Mor dou hai hom griepen wol, lait schorpioun zien vergiftege angel zain en zee: ‘Astoe mie grepen haars, miejong, haars doe mie nait kregen en wastoe aal dien sprinkhoanen ook nog poter west.’
Boer was old en doagen zat. Dou hai t ter ien haars sikkom tou doan haar, raip e zien zeuns bie hom en vertelde heur dat hai zien goldschat op t laand begroaven haar, mor hai zee der nait bie woar. Dou zeuns hom der noar vrougen, zee ol boer bloots: ‘Mouten groaven, mouten groaven.’ Dou was ol der nait meer. Noa begraffenis gingen zeuns noar t laand tou en begonnen te groaven. Zai vonden niks. Dou aal laand omgroaven was, hebben zai der mor koren ien zaaid en doar kwam dikke oogst van. Noa oogsttied begonnen jonge boeren vannijs te groaven mor ook nou vonden zai gold nait. Der wer weer zaaien doan en ook dismoal kregen zai dikke oogst. Zai verdainden nog meer sìnten as t joar der veur. Eerst dou kwamen zai der achter dat heur ol heer heur op zien staarfbèr n haile wieze les mitgeven haar.
As ie goud aarbaiden, komt bestopte schat vanzulf veur n dag.
