Tillema, Aukje

t Kon nait laanger zo, aarm begunde heur hou laanger, hou zeerder te doun. Wat t was, mos dokter heur mor vertellen. Zai kon zulfde daag smirregs nog komen en ging eerst nog mor even op bèr. Vanwege dij pien haar ze slecht sloapen en ze begunde net n beetje vot te doezeln, dou telefoon ging: of ze ook eerder komen kon, der was ain oetvalen en dokter haar nou wat meer roemte. Och heden, nou mos ales gaauw, gain tied meer om te doezen, n waslapke om kop … en wat mos ze aantrekken? Om t dokter nait stoer te moaken en t zichzölf ook makkelker, kreeg ze t eerste t beste zummerhemke oet kaast. As je zukswat in zummer droagen, geef je gain aanstoot, omreden ale minsen binnen din wat luchteger kled. Mor nou, middenmaank kolde do-
agen tussen winter en veujoar was t wel n beetje n vremd gezicht. Mor t scheelde n stuk muite, aarm huifde nou nait zo wied omhoog, wat dus zo pienlek was en ach, n dokter kikt ja mit aandere ogen noar blote dingen. Gaauw even n vestke der overhèn en zo kwam zai op n krukje tegen dokter over te zitten.

Hai lusterde noar heur verhoal en zee: ‘Nou, dan moeten we maar eens even kijken.’ Hai daauwde baaide aarms ain veur ain omhoog en op n gegeven mement schraauwde zai t oet, dou wis hai genogt: ‘Het is een beste slijmbeursontsteking, ik zal u een injectie geven, kom maar even mee naar de andere kamer.’ Hai lait heur aarm lös en schoof t bh-bandje, dij over heur aarm omdeel kropen was, weer op zien stee.
Ze was even beduusd, mor laip geheurzoam achter hom aan. Wat was dat nou? Dokter is n leuke man en zai mog der veur heur leeftied ook nog best wezen. Blift aantrekkenskracht tussen mannen en vraauwen din aaltied aanwezeg, ongeacht leeftied en oplaaiden?
Dou ze weer thoes was, docht ze doar n schoftje over noa en kwam tot n helder inzicht: ik heb gain zeun, docht ze, dus wait ik nait hou zeuns heur moekes behandeln, mor wat bie dokter gebeurde, het te moaken mit zörgzoamhaid en nait mit aantrekkenskracht. t Was n mooi inzicht, mor ook n heftege konfrontoatsie mit t fait dat zai nou toch echt n olde vraauw aan t worden was.

t Was nog vroug in mörgen, lucht was helder en t beloofde n schiere daag te worden. Der laipen drij minsen deur stille stroat, n man en n vraauw van om en bie de vatteg en tuzzen heur in n mooie blonde Vrais, heur zeun van negentien. t Was mor n luddek endje van hoes noar bushalte, mor vraauw wol dat t doezend moal wiedervot was en zai òfstand op heur blote knijen òfleggen mos om dij jong mor bie heur te holden.
Mor jong zaag t in zien voaderlaand nait meer zitten en Amerikoa, t laand van ongekinde meugelkheden blonk as n golden zun in zien haart en heufd.
De gele klompen van de man mouken n schoevelnd geluud over de rode stainen van de stoup. Je zollen hoast zeggen dat t geluud verdraiteg was.
Bus ston aal kloar, deur ston open en sjefeur nikte heur tou.
Jong draaide zich om, gaaf pa en moe n gaauwachtege haand en sprong bus in, smeet taas op n baank en lait zich dernoast plovven, hai streek zich blonde kuuf noar achtern en haar nog eefkes oogkontakt mit zien moeke. t Leek of sjefeur aanvuilde dat t òfschaaid nait te laang duren mog, hai startte motor en weg was t kind. t Zol n òfschaaid veur t leven worden, man en vraauw hebben hom nooit weer zain.
Vraauw wer deur heur Grunneger klaainkinder Beppie nuimd, dat klonk zo laif. Ieder mörgen kwam zai soam mit opa vroug te bèr oet om melkkar vanòf t steeke achter t hoes neur veurstroat te rieden, doar melkwoagen de volle buzzen aal òfleverd haar.
d’Haile mörgen was opa aan loop om klanten van t dörp te bedainen, pankes stonden aal veur deur en hai wis persies wat derin mos.
As opa kloar was, spuilde Beppie de lege buzzen goud om en schuurde de boetenkaant mit zaand.
Glaaiend lagen zai op t rik oet te druppen.
Beppie stopte heur verdrait in de zörg veur t hoesholden, de twij dochters, t helpen van opa en heur braaiwaark. En in nog wat, doar zai haildaal nait op rekend haar. Zai docht dat zai n olde vraauw aan t worden was, mor zai mos weer vernijs moeke worden en zo laip doar vieftien joar loater weer n mooie, blonde jongkerel deur t dörp.
Oorlog was veurbie en jong was mit zien vrunden haildaal ket oet. Zai holden ondeude oet, dij olders nait deur de vingers zain konden.
Opa kreeg laast van sukkerzaikte en van zien haart, hai mos t rusteg aan doun.
Beppie wos zich gain road, zo kon t nait laanger.
Op n stille oavend laip der n vraauw op stroat. Zai belde aan bie t hoes van börgmeester.
Vraauw van börgmeester dee deur open en keek heur verboasd aan.
‘Kin ik börgmeester even spreken?’ vroug vraauw.
‘Dat is ja nait zo gebrukelk,’ zee vraauw van börgmeester zaacht.
‘Joa, ik wait t wel, mor t is n noodgevaal.’
‘Kom der mor in.’
Beppie zat trillend op stoul op börgmeester te wachten, mor wat zai hom vroagen wol zat dudelk en onverschrokken in heur haart.
En zo t gebeurde t dat op n stille vrouge mörgen drij minsen op stroat laipen, op weg noar de bushalte, n man op gele klompen, n vraauw mit n schoet over heur bloumkesjurk en n mooie blonde Vrais tuzzen heur in.
De klompen mouken n schoevelnd geluud op de rode stainen van de stoup, t heurde as verdrait. Beppie schuurde de buzzen dizze daag glaaiender as ooit en dou zai achter opa’s rug in bèrstee laag, was zai te muid om te schraaien.
Jong ging noar n tehoes doar zai beter op hom pazen konden. Aal gaauw mog hai aan t waark bie t waarkspoor, t ging goud mit hom, hij kreeg verkeren mit n laif wichtje en vertrok soam mit heur en heur olders noar Austroalië.
Beppie en opa hebben ook dizze jong nooit weerom zain.

De wind giert over t hoes en blast de regen tegen de roamen.
t Alderlaifst willen minsen lekker in heur bèr liggen blieven, kop onder dekens en votsoezen en meschain wel dreumen van waarmte en zummerse drokte. Vrund het zukswat benoam, t kin hom nait waarm genog wezen.
Ik ben best tevree mit dit weer, aalhouwel t mie wel belemmert om mien broodneudege bewegens te moaken, din mor even mit kapusjon over oren t toenpadje hèn en weer lopen.
En dat vind ik nou zo goud van vrund, hai gaait der wel oet.
‘Wat wast nou ook aal weer,’ vragt hai, ‘bosbessenthee?’
‘Nee,’ zeg ik, ‘brannekkelthee .’
n Haalf uur loater: ‘Brandbosthee dus, hè?’
‘Nee, brannekkelthee .’ n Haalf uur loater: ‘Nekkelbosthee thee zeker, hè?’
Dut hai nou mor asof en wil hai mie ploagen, of wait hai t echt nait, ik begun mie zörgen te moaken. Gelukkeg heb k t op n pepierke schreven dij hai in zien buus stopt. t Zel mie benijen, mor t zol mie nait verboazen as hai der mit n deuske aander thee aankomt, as t din mor n soort is dij mie n luddek beetje helpen zel om kilo’s kwiet te roaken.
Strontnat komt hai weerom. ‘Ze haren t nait,’ zegt hai, ‘dij broenebonenthee,’ en smit n pakje op toavel.
Hai lust geern broene bonen en wait dat hai dizze vandoag eten zel.
‘Doar t haart vol van is, stroomt mond van over,’ zeg ik: ‘As t gain brandnetelthee is, krigt doe vandoag dien broene bonen nait.’

Hai grinnekt en trekt zien jas oet, sputters vlaigen mie om oren. ‘Wiefke,’ zegt hai, ‘wat kin ik mie spinzen op dien mooie slanke lief dammee, mor nog meer op mien broene bonen.’ Din wait ik dus aal dat hai bosschop goud doan het.
En nou mor hopen dat dij thee n beetje te drinken is.

t Was op n mörn midden in week om n uur of elven dat ik mit mien otootje in t centrum van stad ree en n steeke zocht om te parkeren. k Wol in n bekend restaurant even kovviedrinken. t Gelok was mit mie, omreden ik haar geliek n steeke.
Kovvie doar is aibels lekker, om van t gebak mor te swiegen. Ik kon verlaaiden dus weer ais nait weerstoan en nam mie n grote slagroompunt (en guster haar k ook aal ain had). As je wat lekkers mit schuldgevuil opeten, din wor je doar dik van, las ik aargenswoar.

Dus dee ik slim mien best om zunder spiet van elk hapke te genieten. En juust dat bestdoun is vanzulf funest, zo bin ik der dus elke seconde mit bezeg. Ik was in n vrumde stemmen: ik wil òfvalen, ik wil nait òfvalen, wat zit hier achter? Troosteten nuimen ze t as je nait van lekkere mor slechte dingen òfblieven kinnen.
Woarveur bin ik troost neudeg? Der binnen wel dingen in mien leven dij ik geern aanders hebben wil, mor dat het toch elk mins? Toch is der wel wat dat hoog op mien verlangliestje staait en dat is: wat meer minsen om mie tou mit wel ik proaten kin over nait aaldoagse dingen. Ik heb nogaal n behuifte om mit aandern de achtergronden en bedoulens van belevenizzen onder de loep te nemen en ik kin aibels genieten van aal dij verschillende mainens.
Mor goud, hier zat ik dus allain, vrund woonde dou nog twijhonderd kilometer wiederop. Veur mie zaten twij vraauwlu van zo om en bie mien leeftied, mor dat kon k van achtern ook nait zo goud inschatten. k Was haildal verdaipt in mien gebakje, t genot zel van mien gezicht òf te lezen west hebben. Ain van vraauwlu was stoan goan, draaide zich om, mor bleef noast mien stoul stoan en keek mie aan mit glinsternde ogen. ‘Lekker hè,’ zee ze en laip wieder.
Haar zai mie nou n stukje gelok òfpakt of hou zat dat nou? Ze kwam weerom mit inderdoad nog n kopke, ze dee n beetje stovveleg en kwam tegen mien jas aan dij over leunen van stoul hing, jas vil op grond. Ze pakte jas op en hing hom weer goud, dou zee ze: ‘Dat is laifde.’
Mit onverholen verboazen keek ik heur aan, wat ja n vrumd mins, mor aiglieks vond k t leuk, t was ja ais wat aans as aans.
Ze gingen mit zien baaid eerder vot as ik, ze keek achterom noar mie en knipoogde. n Belevenis van niks, mor hou kin t dat ik t noa zoveul joaren nog wait. Doar mout ik t eerdoags mor ais mit wat minsen over hebben. Ik lees regelmoateg in n bouk doarin o.a. staait dat ter twij emoties binnen: laifde en angst en dat ales in t leven doarvan òf te laaiden is.
Vraauw zee tegen mie dat t laifde was, dat ik zunder schuldgevuil genieten mog van mien kovvie mit gebak.
Ik zaag haile wiedere daag laifde in veul facetten om mie tou. t Was n daag mit n golden raandje. En dat haar ik zomor kregen van n onbekend mins. Wie binnen mit nkander AIN grote femilie, zee k tegen miezulf.

t Was midden in oorlog en t wichtje was negen joar old.
De roamen van de hoezen mozzen van de Duutsers blindeerd worden; t was nait genog om gerdienen dicht te doun, nee, der mos swaart pepier tegen t glaas aan, zodat der gain sprankje licht noar boeten scheen. En om aacht uur soavends mog gainain zich meer op stroat touholden. Om dij tied was lucht vol van n angstaanjoagend geluud, t swoare dreunen van tientallen vlaigmesienes dij mit heur loaden van bommen onderwegens waren noar Duutsland. En as leste verbie was duurde t nait laank of zai kwamen apmoal weerom en begon t zulfde nog n moal.
Wichtje’s luddek bruierke van krekt n joar old snokte t oet in zien ledekantje, mor dokter haar tegen olders zegd dat zai hom liggen loaten mozzen, t zol vanzulf weer overgoan. Mor doar nam t wichtje gain genougen mit. As t kerelke weer begunde te schraaien en olders dachten dat zai in t ketoortje zat te lezen, sloop zai zaachies noar boven, dee t hekje veur t ledekantje omdeel en ging op knijen zitten om hom over zien kopke te strelen en zachte woordjes te flustern. Den wuir bruierke stil en vil endliek in sloap.
‘t Het dus toch holpen,’ zeden olders.
Op n oavend zat t wichtje weer veur t ledekantje van bruierke, t jonkje slaip sikkom. Inainen heurde zai lewaai beneden, pa en moe haren weer ais roezie, dat was leste tied nogaal slim, imreden moeke kon t hoesholden, de zörgen om t eten, drinken en klaaier veur vaaier kinder woaronder n bebie sikkom nait meer aan.
Wichtje spitste heur oren en vernam dat der ain trap omdeel runde. Dat mos moeke wezen, mor moeke mog nait op stroat, t was aal aacht uur west. Zai dee gaauw t hekje veur t ledekantje dicht en runde noar benee.
Pa schraauwde: ‘Wat mostoe, moak dast votkomst.’
Wichtje graaide gaauw jaze van kapstok, moeke was aal naargens meer te bekennen. t Was spookachteg mit aal dij duustere roamen, mor zai haar t ongeleuflieke gelok dat moan scheen.

Mor zai zaag moeke nait. Zai runde zo haard zai kon, duurde nait te roupen. Bocht om en wat nou? Der waren apmoal ziedstroaten, links en rechts. Help mie, help mie God. Rechtdeur of toch linksòf? t Spoor over of nait? En nog aal gain moeke. Bie aptaik sloug zai rechtsòf, zai kon sikkom nait meer. Ze keek noar moan en t was of zai der moud van kreeg. Dou zag zai n feguur dij aalsmor hèn en weer swalkte, oh God, let dat moeke wezen. En t was moeke, stainkold, zomor in heur blote klaaid zunder jaze. Wichtje kreeg heur stief vaast, moeke wrong zich lös.
‘k Goa mie verdrinken, k goa mie verdrinken.’
‘Moeke, kom mit, ik wait nait hou t mit de baby mout,’ schraaide t wichtje. Zai klampte zich aan moekes rok vaast.
Moeke verstainde, dou bukte zai zich noar t wichtje tou. ‘Och mien laiverd,’ stoamelde ze.
Mit zien baaid sleepten zai de aander en zichzulf noar hoes tou. En nooit hebben zai t weer over dizze oavend had.

Vandoag bin k in n kringloopwinkel, t lopt weer tegen tied dat k begun noa te dinken over joarliekse perbleem van kadootjes. t Alerschierst vind k zölf nog haitied as k veur ain wat vind doar hai of zai haildaal nait op rekent, n dinkje dij k in n anere winkel nait vinden kin en miezölf ook ver rast.
Bie dizze winkel is boven n resterant en noadat k n schier klokje koft heb, goa k noar boven en bestel mie n kopvol kovvie en n tosti.
Terwiel k stoa te wachten zegt n keerl dij noast mie staait tegen serveerster: ‘Doar heb k gain verstaand van hur en ook gain onverstaand.’ Ik begriep der niks van mor k heb der ja ook niks mit te moaken.
Asof man mien gedachten roaden kin, draait hai hom noar mie tou en vragt: ‘Waiten joe wat dat is “onverstaand”?’
Ik wait t dus nait.
‘Onverstaand is as je wat nait begriepen,’ zegt hai.
‘Oh,’ zeg ik, ik vind t nogaal voag.
‘Is t joe dudelk?’ vragt hai wieder.
‘Joa hur, n beetje,’ zeg ik, k wil van dizze man òf. Gelukkeg komt mien tosti der aan. t Is gain oarege man om te zain en wat is dat nou veur onzin: “onverstaand”, of zol t n Grunneger oetdrukken wezen dij ik nait kin. k Vuil dat man mie achternoa kikt, hè wat n engerd. As ik zit en mien kovvie drink zai k hom n endje wieder zitten, hai het toch wat aandounlieks. En k schoam mie veur mien lelke gedachten. k Heur dat minsen dij in winkel waarken proaten over heur kerstpakket en wanneer ze hom kriegen zellen. k Heb nog nooit n kerstpakket had mor bie supermaart kin je zegeltjes spoaren en as je n koart vol hebben krieg je n pakket mit n weerde van viefteg euro, Mor der mouten veul zegeltjes op dij koart en k wait nou aal dat ik dat mit mien bosschopkes nait veur nkander krieg. Veur elke vief euro aan bosschoppen krieg je ain zegeltje.

As ik weerom bin van kringloopwinkel en k nog even wat veur eten van supermaart hoal, let ik goud op of kerel veur mie zien zegeltjes aal wil.
Kassière vragt: ‘En wilt u ook zegeltjes meneer?’
‘Ach, nee hoor,’ zegt kerel en ik vroag op slag: ‘Mag ik ze dan?’ Wat klinkt dat ja hebberg.
Man laagt. ‘Natuurlijk,’ zegt hai en lopt vot.
Vraauw achter kassa geft mie ain zegeltje.
‘Dat tikt ook niet aan,’ zeg k mismoudeg.

As k volgende daag weer in zölfde winkel bin, heb ik meer gelok, want vraauw veur mie bie kassa het bosschoppen veur n bedraag van zesteg euro, dat is twaalf zegeltjes. Mor k heb haildaail gain gelok want kassière vragt nait of zai ze wil mor geft ze heur zomor.
Nog weer n poar doagen loater heb ik veur negen euro viefteg bosschoppen mor k krieg mor ain zegel.
‘Wat ben je streng,’ zeg k.
‘Nou, dat zijn de regels hoor,’ snaauwt t wichtje, ‘als u het er niet mee eens bent, gaat u maar naar Jaap.’
Jaap is bedriefslaaider en vanzölf goa ik nait noar Jaap. Zai het zeker heur daag nait, kin k vergevensgezind dinken, want t is t zölfde wichtje dat mie körtsleden in winkel achternoa kwam om te zeggen dat n tipke van mien lange rok bie mien onderbroek in zat. En dat was toch biezunner oardeg, of nait din. Mor ik geef t nog nait op om koart vol te kriegen, der komen vaast nog wel meer kaanzen.

De stroalende hemel opende zich. En hail veurzichteg en langzoam kwam t wezen, dij heur schierste klaid droug, deur de tere bladjes van de bomen omdeel.
Òf en tou hil n leutje blad zich aan heur blonde lokken vaast, krekt as of t heur eefkes bie zich holden wol. Mor de engel kreeg de bladjes tou heur hoar oet en lait ze deur heur handen omdeel glieden; ze kwamen as golden stroalen noar de wereld tou.
De bomen haren zich zörgvuldeg op heur komst veurberaaid mit behulp van heur vrund, de wind, omreden dizze aaltied aanvuilde wat ter te gebeuren ston. Dij soamenwaarken van de bomen en de wind mouk dat er rondom harmonie hoesde in de noaberschop doar de engel omdeel komen zol.
De wind soesde hail zaacht van dij gevolgen heur klaid in prachtege waggels om heur engellief daansde.
De bomen dij zich as eerbetoon noar nkander tou bogen haren, weken nou langzoam oetnkander om roemte moaken veur de bosschopper oet n aander wereld. Der heerste eerbied en uterst welbehoagen in de lucht.
De minsen noar wel d’engel onderwegens was, wozzen nog nait wat heur as mooiste kedo overkomen zol. De mainsten leufden nait ains in n wereld dij aanders, schierder en hekjeperfekje was. Wel was der n aalgedurege wènst in heur haart: zai konden nait leuven dat dizze wereld doarin zai leefden aalsmor deurging mit zich tegen ales wat mooi en goud was te verstellen. En juust bie dizze minsen mos d’engel wezen. Zai haren verlet van n ervoaren dij boven t aledoagse oetkwam, wat heur leven totoal veraandern zol en woaraan zai noatied nooit meer twieveln zollen. In dij aandere wereld wuir de keur veur minsen dij t haardst neudeg haren, bepoald deur de alerbekwoamste boas van hemel en eerde. Minsen haren der gain flaauw vernul van en de boas mouk ook nait veul rekloame veur zien waark. As de vrije wil zich openboarde en n mins zich in de stilleghaid begaf, kon t gebeuren dat de geest zich lösmouk van de eerde en n mins n ervoaren ten dail vil dij hom handzoam mouk om de engel te herkennen. Din waren der op slag gain vroagen meer, allain mor t waiten van wat groter is as ale verstand.
Sumtieds kwam de engel in zichtboare vörm, mor mainste minsen haren nog nait dij ontwikkeln mitmoakt dij mouk dat zai nait meer baang wazzen veur dizze bovennoatuurlieke ervoarens. In zo’n geval nam d’engel ploats in heur haart en zette doar n plantje oet dat gruien goan zol en noa verloop van tied bluien goan zol in de vörm van n aaltied laifdevol haart doaraan minsen dij verdrait haren zich loaven konden en weer n schoftje gelukkeg wezen konden.
Dismoal haar boas as doul veur engel n leutje jong van zes joar kozen. Hai was blind aan baaide oogkes op wereld komen en was doarom vanòf t begun aal beschaarmd tegen ale verlaaidens dij hom òfhollen zollen van zien volmoakthaid.
De engel kreeg hom bie haand en laidde hom noar n stee doar n muziekinsterment ston, n piano. Zai trok hom noast zich op t krukje en speulde n prachteg laid dat oet mooiste akkoorden beston en doarvan de zulvern klaank t gezang van de vogels in de bomen overtrof. Dou t laid oet was, zee ze zaacht: ‘Tou mor.’
En t kind strekte zien baaide handjes oet en speulde de melodie persies zo as de engel hom veurdoan haar. Hai wuir ain van mainst bliede minsen op eerde, omreden zien goaven ontwikkelden zich aal wieder en wieder en brochten hom noar oorden van rondom tevredenhaid en gelukzoaleghaid. En de minsen dij noar hom lusterden verboasden zich over t gevuil van vree dij over heur kwam.

‘t Is as of der n engel speult,’ zeden ze.

Op zeker daag in schoulvekaanzie was ik aan de beurt om noar opa en opoe in t Grunneger laand oet van hoes te goan. Zai haren twinteg klaainkinder en opoe wol ook mor ain tougelieks hebben, mor ik was zaik west en t was in oorlog, zodounde kreeg ik dizze raais veurrang.
En doar in t Grunneger laand, in n luddek dörpke, begon mien oaventuur mit mien oompie. Hai was jongste van negen kinder, soam mit hom woonde nog ain taande in t olderliek hoes en soam mit opoe dreven zai n krudenierswinkel. Oompie en taande haren ieder daag roezie, opoe zat der tussenin mit heur schelle stemke.
Opoe haar gain aandacht veur mie en ze wer allain mor grammiedeg van mien vroagen.
Taande haar t ook te drok, ik dee aibels mien best om bie heur in de smoak te valen, mor k haar nait veul sukses.
Mor oompie haar oog veur mie. Dat hai ieder daag roezie haar mit taande kwam veurnoamelk deur t verschil van noar de wereld kieken, oompie was aaltied vrolek, moakte overaal n grapke van en zag t mooie van t heergoan van de dingen.

Ik herinner mie goud zien oetstreken gezicht dou opa, opoe, taande en hai achter grote eettoavel stonden om nicht en neef oet Amsterdam dij op veziede kwamen, over dij toavel hèn n haand te geven. Op dizze menaaier wollen zai veurkómmen dat zai konfronteerd werden mit n smokje of zukswat. Neef en nicht waren ‘westerlingen’ mit gewoontes op dit vlak dij zai nait woardeern konnen. Zai bleven n poar doagen en ik zat op zundag middenmaank femilie in kerk, domie haar n mooie preek moakt, t was moeskestil in kerk. Inainen klonk der n onaangenoam geluud, t geluud dij elkenain herkent, mor doar je nait over proaten maggen.
Ik keek opzied noar oompie dij handen veur t gezicht sloug om zien laag binnen te holden.
Opoe en taandes en aander minsen keken mit rooie heufden en stieve lipkes om heur tou, t gezicht vol òfgries.
Taande noast mie stötte mie an en vroug fluusternd: ‘Hestoe dat doan?’ ‘Noatuurlek nait,’ zee ik verontwoardegd.
Weer thoes achter kovvie en kouk zee nicht oet Amsterdam: ‘Dat was me ook wat in de kerk hè, ik dacht dat het een zachte was maar toen gaf hij geluid.’
Opoe en taande versloekten zich in heur kovvie, oompie brulde van t lagen en zölfs op opa’s gezicht zag ik n lagje.

Oompie haar vanzölf ook groot sukses bie de wichter in t dörp. Op n daag zat hai in t klaaine koamerke veur in t hoes mit deur dicht te proaten mit n snokkend wichtje, hai stuurde mie vot dou ik noar hom tou wol, ‘Even wachten laiverd.’
Dit was zo aans as ik van hom wend was, dat ik achter deur stoan bleef om te luustern, t wichtje was zo verlaifd op hom, mor oompie was op n aander wicht verlaifd worden en vertelde dat aan heur.

Op t lest wer t wichtje aibels kwoad en laip mit dikke troanen op wangen te deur oet.
‘Dat mag nait, aan deur luustern,’ zee oompie, ‘Ach laiverd, van zukse dingen hestoe nog gain verstand mor ik heb laiver dat zai,’ en hai wees noar kaant doarhèn t wichtje verswonden was, ‘kwoad is as verdraiteg.’ ‘Ze is t vast baaide,’ zee ik.
‘Wat bist ja wies veur dien leeftied,’ zee oompie en pakte mie bie scholder, ‘kom, wie goan bosschopkes votbringen.’
Oompie huifde nait veur Duutsers waarken, omreden hai was onmisboar in winkel, mor hai zat wel in t verzet en aargenswoar in hoes was n schoelplek moakt veur t gevaal hai en zien kammeroaden zöcht werden as ze weer t ain of aander stoalke van verzet pleegd haren. ‘Doe maagst nooit over zukse dingen proaten hur,’ zee hai noadrukkelk tegen mie.
Op n daag waren der kammeroaden in hoes en waren zai weer nije plannen aan t moaken.
Ain van jongkeerls trok mie noar zich tou, mor oompie zag dat en zee: ‘Nee, nait doun, doar is zai nog te jong veur.’
Ik begreep der niks van, mor op de ain of aandere menaaier vuilde ik mie nait òfwezen mor eerder gevleid.
k Was baang snaachts, k dreumde dat soldoaten mien pa mitnamen, k haar in stad zain dat soldoaten n jongkerel oppakten en nait zachtzinneg behandelden, pa kon mie nog net tegenholden om reden ik wol schraaiwen dat zai dat nait doun moggen.
Oompie slaip aan aander kaant van n dun schot, zo dun dat as ik hail stil liggen bleef, ik zien oadem heuren kon. Hai heurde mie schraaien en vertelde net zolaang verhoaltjes en grapkes tot ik weer in sloap vil. Oompie relativeerde stoere dingen, hai kon dat as gain aander in mien omgeven.
Doardeur heb ik nog zoveul herinnerens aan situoatsies dij komies waren.
Zo ook dij keer dat domie op bezuik was en bleef broodeten en opa zo onhandeg dee dat reven kees van opa’s brood op domies pak terecht kwam en domie as deur n weep stoken in t ènde vloog.
Opoe en taande vanzolf haildaal in toeze, mor oompie zo gek van t lagen dat ook ik schoaternd aan toavel zat en kwoaie blikken van opoe en taande inkasseern mos.

Dankboar bin ik, dat ter ain in mien leven was in tied van oorlog mit bepaarkens en angsten, dij wis en ook aan mie overdroagen kon, dat lagen zo belangriek is en minsen behoeden kin veur òfglieden noar duusternis doarin zai laiver nait wezen willen.
Dou ik heurde dat oompie in t verpleeghoes lag, bin k op n mirreg doarhèn goan.
Hai lag mouderziel allinneg op bèr, haar ogen dicht en reageerde nait op mien stem. Hai oademde swoar, k heb hom n smokje geven en fluusterd: ‘Oompie, bedankt.’ En k bin stil noar hoes goan.

t Lukt hom nait. Ach, ik heb mit hom te doun. Hai woont nog nait zo laang tegen mie over en is wies mit zien hoeske. Ales is mooi opklanderd, behaalven toen. Veurege bewoonder het der n roege wildeboudel van moakt, mor wonenbaauwverainen het hom n handje holpen. Doar is hai blied mit, mor nou stroekjederij vot is, betaikent t wel dat elkenain, wel of nait nijsgiereg, bie hom noar binnen kieken kin. Doarom mout ter n schut komen.

Hai is der n moand heer aal mit begonnen. Der stoan nou vief poalen in grond. Nait daip genogt, denk ik, omreden zai wiebeln nogaal wat as t haard waait. Hai het ze lest mit nkander verbonden en t haile zwikje wiebelt nou nog haarder. Òf en tou komt hai even tou zien hoes oet en staait mit n eernsachteg gezicht zien baauwwaark te bekieken, meschain wel te bewondern. En ieder moal as ik dat zai, vuil ik meedlieden mor ook laagkriewels. En as ik t rode timpke van zien ledder boven coniferen oetkomen zai, is mien aandacht bie veurboat aal gespannen: din klimt hai omhoog en holdt woaterpas gewichteg bovenop n verbindensstuk, schudt mit zien doeskop, verploatst woaterpas wat onhandeg, zodat ledder ook nog ais begunt te wiebeln en loat zich veurzichteg weer omdeel zakken. Mit ledder onder aine aarm en woaterpas onder aander gaait t weer op schuur aan. En der is weer niks veraanderd.
Ik begriep miezulf nait as ik slokke laag weer aankomen vuil. Ik heb dat aaaltied: as minsen zo eernsachteg aan loop binnen mit karwaaichies, mit sportprestoatsies, mit proaterij of zukswat en zai nait in de goaten hebben dat t doul dat zai veur ogen hebben op dizze menaaier nait beriekt worden kin, din schut mie t gemoud vol. Din kin k lagen en schraaien tougelieks. Mor doar het beste jong niks aan.
Der stoan wel ais kerels oet omgeven mit hom te proaten, den dink ik: kinnen joe nou mit nkander nait even n schiere schut veur dij jong timmern? Mor meschain wil jong dat haildaal nait en vindt hai t mooi om noa te dinken in zien aigen tempo.
Veurlopeg geft hai mie n aanlaaiden om de slokke laag te kriegen en dat gevuil is zo gek nog nait.

Vrund en ik waren in t zaikenhoes veur ain of aander nait zo belangrieke kontrole. Mor dij òfdailen was nogaal n endje lopen en wie besloten om gebruuk te moaken van t kaarke dij joe noar plek van bestemmen bringt. t Kaarke wuir bestuurd deur n deftege mevraauw dij ons noar ons gevuil nogaal kritisch bekeek.
Wie drougen nait onze beste klaaier, omreden t regende slim. Vrund haar zien helgele viskersjek aandoan.
Ik kon op kaar mien evenwicht nait zo goud bewoaren en vroug vrund om mien taske vaast te holden, t was n schier swaart taske mit n rooske der bovenop.

Vrund klemde t ding stief en zörgvuldeg tegen zien gele jek.
Dou wie der waren en mevraauw bedankten zee dizze: ‘Staat u mooi meneer, dat tasje.’ Vrund lait mond omdeel hangen.
Twij joar loater was t de joardag van vrund. Wie gingen bie zo’n gelegenhaid aaltied kovviedrinken in t dörp mit wat lekkers derbie. Mor dizze raais mos ik dat allain doun, hai was totoal onverwachts overleden.
Terwiel dat troanen mie over wangen gleden, zöcht ik noar n taske veur otopepieren en geld. Ik haar t taske mit dij schiere swaarte roos in dij twij joar nait weer in mien handen had. Ik dee t open en zaag dat ter n braifke van twinteg euro in zat. Ik kon mie nait herinnern dat ik t derin stopt haar.
Noa zien dood kriegen veul gebeurtenissen n aandere betaikenis veur mie, ik zeg nou nait zo voak meer: ‘Oh. dat is ook touvaleg.’
En t taske mit de roos koester ik as n biezunder aandenken aan mien laifste kerel.

Om tien uur haar ik n òfsproak bie podotherapeut dij zien spreekuur in t zaikenhoes het.
Vrund zol mitgoan en kwam der om negen uur aan (wie hebben n lat-reloatsie), mooi op tied. “Wat is t ja kold”, motterde hai en sloug zien handen onder aarms.
Gusteroavend nog haar ik bedocht dat k aiglieks beschaarmding tegen ies over veurroam van oto leggen mos, mor ik was doar gewoon te muid veur. Dus ging vrund aan t kraben of zien leven der van òfhing.
Nou hol ik haildaal nait van dij spuitbuzzen doarmit je ies makkelker van glaas òfhoalen kinnen, mor ik mouk mie zörgen om dij roam en raip dat hai beter toch mor dij bus bruken zol. t Ies was slim haardnekkeg en vrund bruukte inderdoad dij bus mor. Dou mozzen roamen nog mit n douk schoonmoakt worden en wuir t aalsmor loater. Zo kwam t dat wie te loat van hoes gingen.
Bie heufdingaang van t zaikenhoes was gain parkeerploats meer, dus ree ik noar perkeergeroazie, gelukkeg was doar nog n steke vrij. Wie mozzen nog n mooi endje lopen noar ingaang en dat vil mie nait mit vanwegen mien zere vout en t mos nog rad ook, omreden wie wazzen aal tien menuten te loat. Binnen hoalde vrund gaauw n rolstoul en runde mit mie as passezier as n gek laange gaang deur, ik schraauwde dat hai zich inholden mos en ale minsen keken.
Man zat aal op ons te wachten en wie wazzen binnen tien menuten doar aal kloar.
Weerom t zölfde, ik in rolstoul en vrund duwen, dismoal dee hai t rusteger aan. Wie zagen op parkeerbon dat dizze n haalf uur geldeg was zunder te betoalen, wie keken op allozie en volgens ons mos dat lukken. Ik schoof koart in gleuf mor der gebeurde niks, slaagboom bleef mooi omdeel stoan. Achter ons ston aal n lange rieg aander oto’s, wat mozzen wie nou, ik kon ja gain kaant op. Op t schaarm ston dat wie twij euro betoalen mozzen, wie waren n beetje kwoad, omreden volgens ons mouk apperoat n vergizzen. Mor t was naait aans, der mos wat gebeuren.
Vrund stapte uut en geboarde dat oto’s mor noar aander kaant rieden zollen, doar n twijde slaagboom was en ik zette knipperlicht aan. Dou ging vrund op stap om uut te zuiken doar hai n geldeg koartje kriegen kon. t Duurde aibels laang mor endelk zag k hom aankomen. Triomfantelk hil hai t koartje omhoog en wol dizze in gleuf stoppen.
“Nee man”, schraauwde ik, “kom gaauw in oto.” Hai keek mie onneuzel aan mor dee wat ik vruig. Ik zee dat as hai t wel doan haar en din nog in oto stappen mos, t veur slaagboom meschain te laang duurde en dizze nait laang genog omhoog stoan bleef.
Hai vond t mor vremd wat ik zee, mor ik haar wel ais heurd dat der zo’n slaagboom op n oto valen was.

“Wie worden old”, zee vrund en wie hoelden sikkom van t lagen. Dou wie weer in hoes waren, was t eerste wat wie deden n lekker kopvol kovvie moaken mit mien befoamde schoemloag. Vrund nam n slok en ik zag dat hai daip in gedachten was.
“Vuilst die nait lekker?”, vruig ik.
“Nou”, zee vrund, “ik begriep der niks van, mor ik was in perkeergeroazie zomor op n hogere etage zunder dat ik n trap oplopen bin.”
“Hol op”, raip ik, “binnen wie nou baaid gek aan t worden? Vanzulf bist doe wel noar boven lopen, dat kin toch nait aans, doe kinst toch nait vlaigen?”

“Joa, meschain kin ik toch wel vlaigen”, zee vrund.
Ik wos nait hou k t haar.
Aankomende week gaait hai op fiets kieken hou t gebeuren kon dat hai nait verkloaren kin. t Is kersttied.
“Dou wast vanzulf n engel”, zee ik.

Dou heur moeke oet tied kwam, wol zai derover proaten.
Mor hai nait.
Dou zien moeke oet tied kwam, wol zai derover proaten.
Mor hai nait.
Dou der perblemen kwamen mit kinder/ wol zai der over proaten.
Mor hai nait.
Zai nam mie in vertraauwen. ‘Ik kin dit nait langer,’ zee zai, ‘ik goa vot.’ En nou kwam zai òfschaid nemen.
Wie hielen nkander stief vaast, dou laip zai te deur oet.
Ik ging achter t hoes zitten.
Zun scheen en buurvraauw klapte dreugmeulen oet. Ieder moal as buurvraauw was ophangt, zingt zai derbie.

Ik zat te dinken aan mien laif dij ik körtsleden aan de dood verloren heb.
Ieder stukje wasgoud slagt buurvraauw haard oet veurdat zai t ophangt. En boven t klappen oet klinkt heur stem weemoudeg langs de hoezen: ‘Waarom fluister ik je naam nog?’
Ik dink aan de vraauw dij onderwegens is noar n leven zunder man. En ik besef: ook aan t leven kin je joen laifste verlaizen.

Ik zit achter mien computer. k Heb op verkeerde toets drukt en ales dat ik net schreven heb is vot. Ales dat ik zo geern nog ais overlezen wol. Omreden t kwam oet de bodem van mien ziel. Mor meschain is t beter zo. Loat ik doar mor van oetgoan. Loat ik t mor op n positieve menaaier bekieken. Nou huif ik nait onder te goan in zulfmeedlieden.

Mor dat iets zo gaauw verdwienen kin en de meugelkheden van NAIT of WEL zo stoef bie nkander liggen, dat benaauwt mie. Krekt zo as mien laifste votging. Zomor, veur mien aigen ogen. En ik wol mit hom mit. Mor k bleef achter. Woar is hai nou?
Ik vin (sorry God) t zo vraid dat wie gain antwoord kriegen. Trekken Joe de ‘broave hinderkjes’ veur? Dij minsen dij ales van Joe mor goud vinden? Ik heur op teevee dat wie veuraal geheurzoam wezen mouten. Nou, ik nait, ik bin opstandeg en kwoad, ik wil dat Joe hom weerom geven, noodziende zo òf en tou.
Veur Joe is toch niks onmeugelk?
Ik stoa open veur n wonder. Mor din mout ik dus eerst geheurzoam weden. Schenk mie din alereerst t wonder van rust en aanvoarden. Din zain wie wel weer!

Woar komt mien angst veur wotter toch weg? Der binnen minsen dij op batterij komen mit oetsproaken as: “Bist in n veureg leven vast verzopen.”

Mor dizze stelling staait hoaks op t gevuil van vaaileghaid dij ik haar dou k nog in t liggoam van mien moeke zat. Doar zat ik in t wotter mit mien doemke in mond en ales was rusteg en goud. Dou t tied was haar k ook haildaal gain ferduutsie om deroet te komen. Meschain is ales wat mit wotter te moaken het wel n soort wènst noar dij tied. En is konfrontoatsie wat ik nait wil, omreden dat t mie dudelk moakt dat ik mien leven leven mout zunder dat gevuil van vaaileghaid.

Mor loat mie nou mor opholden mit filesoferen en joe vertellen over dij angst. Bie ons thuus was, zo as in mainste hoezen gain does, doarom ook gain wasketoavel en mozzen wie kinder ons ieder mörgen wat proffesories hemmeln mit n waslapke in n taailke kold wotter.
Zo òf en tou kregen wie van moeke n kwattje om noar n badhuus te goan. t Was n luddek hokje mit aan deur hoakjes veur de klaaier. As je je oetkled haren en stonden te rillen op dij kolde vlouer, mos je n muntje in n gleuf aargenswoar stoppen en kwam der waarm wotter oet n sproeikop dij ale kanten op sproeide. t Wuir aal gaauw vrezelk benaauwd in dat klaaine hokje, k wol der zo snel meugelk oet, mor je konden t wotter nait stoppen. Boetendes werden klaaier aan deur haildaal nat vanwegen dat sproeien. Dat was ain moal, k bin der nooit weer west.
Mor wie mozzen toch wel n beetje schoner worden as dat luddek beetje hemmeln smörgens. In hoes brandde in winter allain in hoeskoamer mor n kaggel en zo wuir t de gewoonte dat wie ons om beurten in koamer wasken mozzen, op zoaterdagoavend en dismoal nait hemmeln, mor ale klaaier oet. Op eettoavel stond op n handdouk n taailke waarm wotter, n stukje zaip op n schuddelke der noast. Moeke zat te braaien of te verstellen en Pa zat achter kraant. Mien angst veur wotter speulde dismoal nait, ik kreeg t ja nait over mien heufd, mor ik was wel aargens aans bang veur. Ik was baang dat pa achter kraant teveurschien komen zol en net zo as leste moal zeggen zol: “Hest dien kont toch zeker nait stolen?”
Wanneer ik t wotter wel over mien heufd kreeg was ale moalen dat moeke mien hoar waste. Ik zat op n stoul bie keukentoavel as zai mien heufd mit shampoo inzaipte. Ik was baang en onrusteg en draaide nogaal en kreeg doarom vanzulf zaip in ogen. Dat dee zeer, mor moeke was ongenoadeg, ze lait waarm wotter over mien heufd, over mien ogen, over mien nek lopen en ik brulde as n varken. Loater kreeg k n waslapke om veur mien ogen te holden en wuir t wat droagelker.

Wat was toch dij angst veur t wotter, t was ja mor eefkes. Ik bedink nou dat t meschain wel te moaken hebben kin mit laifde en mit gemis van laifde, hou gek dat ook klinkt. Mit laifde en mit vertraauwen. Wat vertraauwen aangaait heur je nou.
Mit mien zuske en bruierke laipen wie ieder week n uur hèn en weerom noar t zwembad. Wie haren zwemles in t loezenbadje. Deur kieren van holten òfschaaiden keken wie noar minsen in t deftege bad noast t loezenbadje en waren jeloers. Lezzen begunden dermit dat wie de slaag leren mozzen, terwiel dat wie in t ondaipe in vaste hengels lagen. As je slaag meester waren, zette badmeester je in n lopende hengel en mos je in t daipe wotter. Volgens mie was ik slaag nog nait meester. Ik stond aan de kaant te kieken noar verrichtens van aander kinder, dou badmeester mie inainen oppakte en in lopende hengel zette. Ik schraauwde nait ains, ik was volkomen beduusd. Mor dou hai mie in t daipe wotter zakken lait, kreeg ik t alervrezelkst benaauwd en spartelde as n grote vis aan hengel.
Zuske en bruierke en aner kinder stonden te brullen van t lagen.
Dou badmeester mie oet t wotter trok en op t dreuge zette, het hai denk ik wel zain hou overstuur ik was; hai knovvelde mie mit zien prikkende board. Noa dizze daag is angst veur wotter allain mor groter worden.

Gelukkeg duurf ik nou wel onder does te stoan en is der gain pa meer in de buurt. Nou vragt mien vrund mie of hai mien rug dreugen zel en geef ik hom vol vertraauwen mien handdouk.