Hensema, Bert

In t Noabershoes in Veelerveen von op zotterdag 25 september 2021 t eerste streektoalkonsert van dit seizoen ploats. Noa sikkom aanderhaalf joar zunder normoale optredens mog t weer lös goan zunder aal te veul biezundere moatregeln.
Pieter Huttinga brocht twij joar leden Josien Bakker en Edwin Jongedijk aal n moal bie mekoar op t ploatselke streektoalfestival.

Dizze raais nuigde hai dizze vokoal hail staarke streektoalzangers veur n gezoamenlek oavendvullend optreden. t Pebliek ging der ains goud veur zitten en vanòf t begun wuiren zai traktaaierd op schiere luusterlaidjes. Òfwizzelnd speulden zai allenneg heur aigen laidjes, terwiel dat zai n poar nummers soam zongen.
Josien wuir aankondegd as streektoaltalent. Dat het vast mit heur jonge leeftied te moaken en mit t fait dat der òflopen twij joar nait zoveul optredens waren. Moar hou laank blief je talent? Dizze oavend bewees zai noast Jongedijk heur mannetje te stoan. Wat veuraal opvuil, was heur onbevangenhaid. Op heur cd dij ze oetbrengen mog deurdat ze veureg joar t Grunneger laidjesfestival won, staait aal: ‘Wat was het spannend, maar wat heb ik genoten!’ Dat gold ook veur dizze oavend. Zai vond t best spannend om weer veur n wat groter pebliek te speulen, moar t was heur tegeliekertied aan te zain dat ze der hail veul plezaaier in haar. En soam mit Edwin luit zai t pebliek genieten. t Leek of troebiebruier Edwin Jongedijk oardeg aanpeerdjed wuir deur Josien. Hai staait nait echt as sproakwotterval bekìnd en let zien pebliek t laifst genieten van zien laidjes. Vandoage zat hai zichtboar op de proatstoul en haar schiere anekdotes dij hai vertelde as introduksie op zien verskes. Doarbie wuir hai sums spontoan aanvuld deur zien pazzipant. Ook Josien pruit de verskes spontoan aan mekoar. Dat muik baaide tot n goud stel. Boetendes gaf de zoalinrichten de gelegenhaid om ook tussendeur te reageren op de positieve reaksies dij van de touheurders kwamen.
Edwin is aal hail wat joaren bezeg en as Drentie het hai zien sporen in de Grunneger streektoal roemschoots verdaind. Aalhouwel hai de pette der aaltied bie opholdt, kinnen wie onze pette veur hom òfnemen, want hai het de leste tied nait stil zeten. Hai speulde in t Noabershoes n poar verskes dij nog moar net t levenslicht zain haren. De teksten zaten der aal goud in. Ook Josien moakt n geweldege ontwikkeln deur. Woar zai n poar joar leden begon mit t zingen van covers, let zai nou zain dat ook t schrieven in t Grunnegers en t komponeren van aigen muziek heur intuzzen oardeg schier òfgaait. Doarnoast bewiest zai ook dat t Grunnegers veur ale leeftieden en nait allain veur oldere lu is. n Klaain puntje was meschain dat zai moar n poar laidjes soam zongen, moar wel wait, komt t der nog ains van om wat meer laidjes soam te doun. Josien heur zuvere stem paast in elk gevoal hail goud bie t donkerbroene stemgeluud van Edwin, wat bleek oet de soamenzang van n Springsteennummer en t indrokwekkende Òfschaaid, dat Edwin op zien cd Holt & Stoal mit dij andere (Marlene) Bakker zingt. Der binnen nog meer pluspunten. Woar d’ain over Westerlee zingt en d’aander over Mien Westerwolde bliekt de laifde veur ons prachtege landschop. En as t gevuileg wordt, zörgen zai veur noppen op de hoed. Veuraal Josiens Doarboven is doarvan n prachteg veurbeeld. En wat het t wichie ain geweldege oetsproak. In zuver Westerwolds is elk woord dudelk verstoanboar.
Loat we hopen dat de zoalen en theoaters vanòf nou weer open blieven. As je de kaans kriegen om ain van baaide te zain optreden, goa den gerust hìn. t Is slim de muite weerd en zo as Josien zulf aal zingt, blift zai Gewoon Josien en ook Edwin gaait beslist nait noast zien schounen lopen.

t Is toch wel hail biezunder dat ze in t Noaberhoes der elke moal weer in sloagen om Grunneger laidjeszangers noar Veelerveen te hoalen dij de biezundere goave hebben om de simpele dingen in t leven zo schier onder woorden te brengen in heur laidjes. Op dizze leste zundag van jannewoarie was de beurt aan de oet Feerwerd òfkomstege Harry Niehof.

In n goud gevuld café vuilde hai zok, as klaainzeun van n grootvoader dij zulf n kroug haar, hailemoal thoes. Ook de Grunneger streektoallaifhebbers gingen der bie dit kovviekonsert ains goud veur zitten. Zai kregen hail wat laidjes te heuren. d’Onderwaarpen waren nait aaltied even luchteg.
As Hogelaandster zong hai netuurlek over de oardbevens. De menaaier woarop hai dat dut, is nait hail zwoar, moar mit n bie hom pazzend gevuil veur humor. Denk doarbie mor ains aan de rimpeling in t kovviekopke van vraauw Smit, dij soavends veur t sloapengoan nog n klokje nemt, deurdat ze aans gain oog dicht dut.
De mainste laidjes van Niehof binnen gevuilege luusterlaidjes. Doarbie zain je d’ogen bie t pebliek dichtgoan: even de boudel aan de binnenkaant bekieken. Dat mout ook veur dizze Grunneger troebadoer n veroademing wezen. Hou voak zain je gain optredens woar t pebliek zok de revel nait holden kin en overaal dwaars tussendeur kwedelt. Dat komt bie t Noabershoespubliek nait veur. t Geft hom de kaans laifdevol te zingen over mìnsen dij hom dicht bie t haart liggen: pabbe, schoonmoeke en veuraal t lutje wicht.
Niehof verhoalt vol overgoave over de herinnerns oet t verleden. Vanzulf kommen de kroug van opa en zien geboortedörp Middelsom veurbie. Doarnoast het hai t over de ploatsen woar hij woond het, reloatsies, t geleuf, de belevenizzen in Stad, stugge Grunnegers en t schiere Grunneger landschop. Hai dut dat in de toal van t Hogelaand, mor dat verschilt nait hail veul van de toal van de mainste lu in t pebliek, t Westerwolds. Ook vertelt hai over t ontstoan van de laidjes. Dat moakt ook de touheurders dij hom nait zo voak heuren nijsgiereg.
De menaaier woarop Niehof zien laidjes aan mekoar proat, sprekt aan. Noa twinteg minuten waren der nog moar drij laidjes veurbie kommen. Dat krieg je der van as je n proatgroage Grunneger op n barkruk veur n zeer goud luusternd publiek zetten. Lu in de zoal moalden der nait om en Niehof ook nait. Toch ging t tempo toun wat omhoog om ook de rest van de laidjesliest òf te kinnen waarken.
Wat veuraal opvaalt, is t muiteloos beheersen van zien instrumentoale ondersteunen. Doar woar de laidjes wat meer kracht neudeg hebben, let hai ook zien gitaar n woordje mitspreken, woarbie te maar ken is dat t hom bie sommege laidjes mainens is. Woar je joe bie aandern nog wel ains òfvroagen wat of der zongen wordt, huif je doar bie Niehof nait over te twieveln. Zien artikuloatsie let niks te wìnsen over. Dat geldt ook veur zien improvisoatsie. Zien rode lien is gewoon schiere laidjes speulen en onder wegens wel zain wat der aan proatjederij mit zien pebliek veurbie komt. Zo schudt hai hail wat verhoaltjes makkelk oet zien maauw. En doar wait hai t pebliek smoakelk mit te vermoaken.
Ook mit de teksten van Niehof zit t wel goud: gain gepriegelderij mit onmeugeliekse riemwoorden, ge woon klinkkloare toal schrieven. En as we Niehof geleuven maggen, overkomt hom ook wel ains n over mìnsen dij op n minder schiere menaaier aan heur ìnde kommen binnen en dij hier en schrieversblokkoade. Moar t kin zo gek nait wezen of der schut hom toch wel wat in t zin, ook aal gaait t doar wat ledemoaten kwiet binnen. Boetendes deugen zien tekstregels deur schier ritmisch op de melodie te daansen.
Dat Harry Niehof nog wel voaker n moal in t Noabershoes kommen zel, maggen wie hopen. Hai gaf aal aan sikkom noeit verskes in opdracht te moaken, moar meschain is t n idee om veur n aander moal ains mit n verske te kommen woar wat meer pebliekspartisipoatsie n rol speult. As we aandere troebadoers, dij geregeld in t Noabershoes optreden, geleuven maggen, binnen de lu in Veelerveen nait vies van n beetje mitzinkjederij. Dat liekt mie n schiere oetdoagen.

n Poar moand leden wuir t besloet nomen dat elkenain zoveul meugelk thoes blieven mos en dat hail veul dingen inains dicht mozzen. Ook de theoaters mozzen dicht. En dat betaikende veur hail veul lu dij doar heur stoet mit verdainen dat ze van d’ain op d’aander dag heur waark nait meer doun konden en dat bie summegen de inkommenskroan oardeg dichtging.
Der mos dus wat gebeuren en dat het bie hail veul theoatermoakers n bult creativiteit teweeg brocht. Zo kwam de in Winschoten geboren en in Hoogezand getogen Marcel Hensema op t idee om zien aldereerste theoaterveurstellen Mijn Ede weer van stal te hoalen. Zo gaauw mìnsen weer mit drij man ekstroa bie mekoar kommen moggen, raaisde hai veuraal de noordelke pervinzies deur om Mijn Ede bie de mìnsen thoes te kommen speulen. Lu dij de berichten doarover op televizie en in de kraant n beetje volgd hebben, hebben maarkt dat hai doar geweldeg veul plezaaier aan beleefd het.

Hai wuir nog veul blieder toun de theoaters op 1 juni weer lös moggen. Op dij dag speulde hai Mijn Ede drij moal op t podium van de Stadsschouwburg in t Stad, n week loater ston hai doarmit drij doagen in t Nije DeLamar in Amsterdam, speulde ook nog n dag in Capelle aan den IJssel (sikkom Rötterdam) veurdat hai op zotterdag 13 juni dizze minitoernee òfsloot in Van Beresteyn in Veendam. Aiglieks waren der moar n poar grote bepaarkens: der moggen nait meer dan datteg mìnsen tougelieks toukieken en zai mozzen, op lu dij onder ain dak woonden noa, aanderhaalve meter oet mekoar zitten.
Woar normoal gesproken t volk in de zoal zit en t decor op t podium staait, zaten dizze raais de mìnsen in t decor op de vlakke vlouer van Van Beresteyn. De medewaarkers doarvan haren geweldeg goud heur best doan de haile boudel coronaproof te moaken en n hail gezellege anderhaalvemeterkroug in te richten. t Idee was simpel: vieftien toaveltjes mit net zoveul toavelklaidjes en kouktrommeltjes, datteg stoulen en datteg klokjeglaskes. Nog veurdat de veurstellen begon, muik de topacteur votdoadelk contact mit zien pebliek. Hai ging de lu bie elk toaveltje bielangs om even n proatje te moaken en n lekker old of nij klokje in te schenken, zodat der sproake was van n wel hail intiem en biezunder begun.
Woarschienlek waren we getuge van de alderalderalderlèste veurstellen Mijn Ede dij Marcel Hensema in t theoater speult. In dizze verkörte verzie van de veurstellen woarmit hai aal in 2013 deur t laand raaisde, haar hai nait veul meer attributen neudeg dìn t ‘klokje’ van Ede Staal op de pioano en de deur opa Hensema schonken bèlle uut t Hoogholtje, t veurmoalege café van zien ollu. Hai nam t volk mit vanòf t moment dat hai zien aigen ik tegenkwam, mit wel hai n raaize terug in de tied muik noar t beroemde Hoogezaandster café van zien ollu.

Van t begun tot t ìnde wos dizze topacteur zien pebliek te boeien mit beeldende en hiloarische vertellens over doudestieds bekìnde Hoogezaandsters en Sapmeesters: de onder de tattoos zittende stoere Rocky, de aiwege vrijgezel Bouke, ain van zien beste kammeroaden Richard, de bakkersvraauw, Onno en ook Haarm en Geesje dij baaide nait zo schier aan heur ìnde kwamen. Doarnoast was hai nait vies van n stokje imitoatsietjederij. t Stokje woarin hai de moppenvertellers Wines van der Laan en Jaap Bijmolt van de stamtoavel veurbie kommen luit, was ook geweldeg staark.
De titel dut vermouden dat Ede Staal de rode droad van de veurstellen was. Da’s nait hailemoal woar. De muzikoale Staalstokjes vörmden aingoal n schiere overgang van t aine proatje noar t aandere. Zien rode droad was veul meer zien aigen verleden oet zien jeugd. Voader Hensema haar hom aaltied veur holden: ‘Ogen open, oren open, mondje dicht.’ t Pebliek mog bliede wezen dat hai zok der nait hailemoal aan holden het, want aans haren dizze prachtege anekdotes noeit verteld worden.
De menaaier woarop hai dat dee, verroadde zien acteursachtergrond. Wat n verteller is dij man en wat kin hai geweldeg goud typetjes speulen. Boetendes kin hai hail rap overschoakeln van d’aine emootsie noar d’aander. De indrokwekkende menaaier van verhoalen vertellen mit biebeheurende geloatsoetdrokkens gaven aan dat we hier te moaken hebben mit ain dij zien vak hail goud verstaait. En deur zien leegdrumpelge menaaier van omgoan mit zien pebliek kwam hai hail dicht bie de mìnsen en ruik hai bie veul lu n gevuilege snoar.
Jammer genog kinnen de theoaters nog nait hailemoal open, moar zo gaauw je de kaans kriegen, hoast joe dìn om koarten te bestèllen voor zien nijste veurstellen Alles in de hens. En as je nog de kaans hebben om Marcel mit Mijn Ede bie joe thoes te nuigen, loat dij kaans dìn nait lopen. De leste Mijn Ede in de theoaters is wèst, moar hai is steevast van plan hom nog ain poar moal bie mìnsen thoes of in de toene te speulen.

Stap veur stap krabbelde zanger-laidjesschriever Jan Henk de Groot oet t mentoale dal woarin hai n dik joar leden zat. De tied van bezinnen over zien gezondhaid en de zin van t leven het hom goud doan. Hai is der hail staark deurhìn kommen. Gelukkeg ligt dij zwoare tied alweer n haile zet achter hom en raaist hai sinds oktober van t veureg joar de noordelke pervinzies rond mit zien theatertoer De wolf is trug.

Zotterdag 29 feberwoarie 2020 ston De Groot mit zien programmoa in t Noabershoes in Veelerveen, woar de beheerders oardeg heur best doan haren om de zoal mit lekkere zitmeubels in te richten en al bie veurboat veur n hail gezellege hoeskoamersfeer te zörgen. t Was dìn ook hail begriepelk dat De Groot zok al veurdat hai begon hailemoal thoes vuilde. De sikkom honderd lu in de zoal gingen der ains goud veur zitten en haren der net as hom veul zin aan. Al bie t eerste laid konden zai t nait loaten zachtjes mit te zingen. Mit de pebliekspartisipoatsie zat t dus wel goud. Tussen de laidjes deur was hai hail nijsgiereg en luusterde ook aandachteg noar zien pebliek. Hai bleef roemschoots de gelegenhaid baiden lekker mit te zingen en gezelleg soam in n vuurtje te kieken. Der waren schiere verhoalen, sums serieus, sums dreumerg, moar ook dichtbie. Der wuiren laidjes speuld van t gelieknoamege spaigelploatje, moar zien klassiekers kwamen vanzulf ook aan bod en der was plek veur nije laidjes.

Zuiktocht noar geluk

Deur aal dat noadenkjederij dat t aans mos het De Groot n enorme bron van inspiroatsie vonden. Tiedens zien haardloopjederij en zien zuiktocht noar geluk kwamen biezundere herinnerns aan vrouger tieden, olle laifdes, de laifde veur zien femilie en grappege veurvalen noar boven. Ze kwamen allemoal veurbie in zien aanmekoarproatjederij, moar ook in zien staarke laidteksten. Dat moakt hom n goie zingende verteller. Sums is t schierder dat je herinnerns wat aans omschrieven, zo as in t laidje woarin hai wol dat hai Robert Smith was. t Klinkt ja veul laiver om te zingen dat hai mit n veurmoaleg ploatsgenootje daip in a forest verdwoalen wol. t Staait hom doarnoast te priezen dat hai zo laifdevol zien femilie bezingt en dat hai schiere woorden het veur zien kammeroad Bonney, de tröts van Westerdaipsterdale, en dat hai doarnoast mit tröts sprekt over aandere Grunneger streektoalartiesten, dij geweldeg heur best doun in de streektoalpop.

Verrieken veur de streektoal

De Groot vertelde wieder over de dingen dij de òfgelopen moanden op zien pad kommen binnen. Zo haar hai gain goie ervoaren mit de cd-(òf)perserij, woardeur t nait lukte t spaigelploatje bie de presentoatsie bie Evelyntje aal in hoes te hebben. Netuurlek kon t nait oetblieven dat ook de twijsterrenrecensie van d’Ancona veurbiekwam. Doarnoast vertelde hai tröts over de landelke aandacht dij hai kreeg, deurdat hai nuigd wuir in De Taalstaat, t literaire radioprogrammoa van Frits Spits. Dij vertelde hom dat hai zien leste spaigelploatje ongeleufelk goud vindt. Doar is gain woord van logen, want de laidjes binnen n geweldege verrieken veur de Grunneger streektoal. En dat is veuraal deurdat hai der in sloagt herkenboare situoatsies dichterlek in zien laidjes te verwaarken en deurdat zien schriefvoardegheden aal staarker worden en hai in zien teksten aal meer beeldende toal broekt. Zien toalgebruuk sprekt aan (denk aan nije oetvindens as make-upjederij of snapchatjen), nuigd tot stiltes en let roemte der over noa te denken.

Waarme balloades en noppen op de hoed

De zenen gierden hom in Veelerveen gelukkeg nait deur zien lief. Hai haar enkeld wat last van verkoldentjederij, moar dat deerde hom nait, deurdat elke noot weer roak en zuver was. Ook de laange oethoalen waren aangenoam om noar te luustern.
De Groot traktaaierde t pebliek op poppy laidjes en rockachtege riedeltjes. Hai wisselde dat hail nuver mit mekoar òf: dìn weer achter de pioano, din weer op gitaar. Ook de ukelele en d’elektrische gitaar kwamen der aan te pas. Op zien staarkst was hai in zien waarm aanvuilende balloades. Laidjes as Satelliet, woarin hai letterlek op de vlucht gaait, en Welterusten, n indrokwekkend laid over de stoere Vrais (Bonney Brattinga) dij sikkom elke veurstellen mit hom mitraaist, zörgen veur noppen op de hoed. Dat moakt De Groot n riek man. Wat hai t pebliek geft, krigt hai weer trug. Van zien teksten klinkt elk woord geleufwoardeg en wat boetendes opvalt is dat hai elk woord zo zuver oetsprekt dat gainain twievelt over wat hai zingt.
De wolf is trug is n aangenoam oavendje oet. Dat begunt aal veur de veurstellen en schaait pas oet laank noadat de lèste noot speuld is. De Groot nemt roem de tied om mit elk dij dat wil n proatje te moaken. De mainste veurstellens binnen speuld. De toer luip aiglieks op zien ìnde, moar de coronacrisis gooide rout in t eten. t Is nog nait dudelk wenneer de leste veurstèllens inhoald worden. Gelukkeg binnen der meugelkheden genog om de laidjes van De Groot te blieven heuren. Mit de neudege regelmoat binnen zien verskes veur RTV Noord. En om mit De Groot te spreken: ‘Der binnen nog Spotify en YouTube.’ Der stoan hail wat filmkes op YouTube en ook op Spotify binnen aal zien spaigelploatjes te beluustern. En vanzulf binnen dij ook nog gewoon te bestèllen. Vernuver joe der mit!