Kuipers, Bé

Dij leste dag van feberwoarie, 1 meert kon ik ter oet, was der ain van apaarde senzoatsies. Ik haar ien t begun van dij week nog n poar doagen vrij had, mien leste vekaanziedoagen opmoakt. Van waarken was zodounde nait veul kommen. Kantoorspullen oproemen, laptop en tillefoon ienlevern. En n beetje onwenneg alerleste dingen doun. Veur t lest noar t restaurant veur n kop soep en n stoetje.
En dou ienains bleek dat ik volgens Personeelszoaken dizze leste dag ook vrij haar. Vanwege mien ofschaid dus. Wanneer ik dij dag din opmoaken mos, was mien vroag. Mor doar wizzen ze bie PZ gain antwoord op. n Segoar oet aigen deus dus. Mor ach, der ging leste tied wel meer mis ien organizoatsie. En ik vuilde mie hail mild, kon der aigelk allenneg mor om laggen. Ik haar dou netuurlek votdoalek noar hoes goan kind, mor ik haar veur snommirregs nog n lutje resepsie organizeerd ien de bar van grode vergoaderzoal van ons gebaauw. n Stoande resepsie mit wat drinkerij en wat ien t linkerhaandje. En absoluut gain tousproaken of aander flaauwekul. Want wat ter din zegt wordt is veuls te mooi, of nait woar. Toch wol ik mien kollegoa’s van aander ofdailens nog ain moal bie haand hebben. Ik haar ien mien waark veul mit ze te moaken had. En ik kon ze nait zomor vergoud rug tou draaien. Dizze resepsie mos ik traauwens haildaal zulf betoalen. t Aigelke ofschaid van mien noaste kollegoa’s en reloatsies zol mie loader aanboden worden deur t bedrief. Zodounde kon ik dit naargens op verhoalen. Ook mien boas was nait n beetje smui. Regel is regel. Ik kreeg wel n dikke bos blommen – en vordold ook toch nog t verplichte tousproakje. Mainsten waren der, t was hail gezelleg en ze waren apmoal haile orreg tegen mie. Ik dink wel dat ik ain was dij t conflict nait zöchte en dat ik zodounde orreg goud mit mainste minsen opschaiten kon. Ie kinnen joe ofvroagen of dat altied de beste menaaier van waarken is.
Achteròf dink ik doar sums wel ais wat aans over. Meschain haar ik wat meer mit voest op toavel haauwgen mouten. Van aander kaant, ik dink dat ik op mien menaaier toch ook wel wat ien t zicht brocht heb.
Mor dat dut ter nou apmoal niks meer tou, t ging zo as t goan is. Aal prakkezaaiern over goud, beder of minder is nou nait meer aan de orde. Joa, ik heb ien mien beleven mooie putjes doan, zeker leste joaren. Mor ik wait ook hou t mie vergoan zel, zodroa ik n zetje oet beeld bin. Netzo as dij kollegoa’s dij mie veur gingen. Oet t oog, oet t haart. Ik zel gain onoetwisboare iendruk achterloaten. Hoogstens meschain n iendrukje, netzo as bie dij moderne matrazzen van schoemrubber, dij n zetje ofdruk van joen liggoam, n vout of n haand, achterloaten. Mor even loader trekt t weer haildaal glad en is der niks meer van te zain. Dou ik dij oavend, noadat ales oproemd was en ik mit mien blommen en aander geefgoud tegen zeuven uur noar hoes tou ging, was t mie toch hail roar tou. Veur leste moal laip ik mit Anneliese van resepsie dij boudel ofsloeten mos, deur gaangen, over trappens, noar achteroetgang en doarnoa allenneg over t parkeerterraain noar mien auto tou. Ales leek zo gewoon, terwiel der toch n hail biezunder mement gebeurde. Ik zol hier nait weer kommen.
Aigelk was dit n soort van anti-mement. Tegenpool van mien eerste waarkdag ien sesteger joaren, dij mie nog goud heugt. Slim onneuzel was ik dou, want ik haar bie mien sollisietoatsiegesprek – eerder – hail nait vroagd of ik mien waarkplek even zain mog. Wis ik veul … Dij alereerste moandagmörgen mos ik din ook wel even stief sloeken, dou ik deur n kerel van PZ noar mien waarkplak brocht wer. Was n rommelg en hokkerg terraain. n Triesterge omgeven van olle kantoor- en febrieksgebaauwen ien donkerrode stain en ales graauw en soeterg. Bonkend stommelde ik mit man van PZ veur mie aan noar twijde verdaipen over n stoalen trap, dij houkerg laangs muren van n graauw trappenhoes noar boven slingerde. Zo kwam ik op mien eerste waarplek. t Was n bedompte, koale roemte ien licht- en donkergrieze kleuren. Vlak boven n timmerwaarkploats en n smederij. Voak mit as achtergrondgeluud n gierende cirkelzoag, n jankende vandiktebaank of t heldere beuken van veurhoamer op t aambold. t Begun van mien werksoame leven.
Op dizze leste vrijdagoavend laip ik te kantoor oet, n modern gebaauw, van ale gemakken veurzain. Airco, de modernste computers op bureaus, dij ien hoogte verstelboar binnen. Luxe bureaustoulen, ook ien ale standen te verzetten. En verder n fleureg ienrichte kovviehouk, ’Break out’ hait zukswat modieus. n Restaurant doar je zowat ales kriegen kinnen veur hoast gain geld. Reproduksies van ’Ploeg’-schilderijen aan muren, n groot kunstwaark ien hal en overaal grode plandebakken. Kantoorminsen van tegenswoordeg worden ien de watten legd. Der is ien tied van mien loopboan hail wat veraanderd ien wereld, en zéker ook wat waarkomstandegheden aangaait.
Mor ik kon op dij leste vrijdagoavend nait aan gebaauwen, auto’s en parkeerploats zain, dat dit n belangriek mement veur mie was. Der was niks versierd, gain riegen minsen mit vlaggen te swoien, gain borden mit ‘Hulde aan onze collega’ of zukswat, gain gejuich, gain meziek. Ook gain toeternde auto’s rondom mit knibbernde koplaampen, gain hoge gebaauwen dij heur respectvol noar mie bogen ien n leste grout. Allerdeegs gain wotterg ofschaidszunnetje. Dat wol ik ook ja nait, gain gedounde … En toch was t veur mie n roar idee dat ik hier de tent mit stille trom verloaten ging, terwiel omgeven der gewoon netzo oetzaag as aans. Ales was haildaal normoal. Ik zol aankom moandag zo weer begunnen kinnen. t Was al hoast duuster en ongewoon stilleg ien boeten, t miggelde n beetje. Parkeerterraain was hoast haildaal leeg. Elkenain was al noar hoes tou, op n enkele oetslover noa, doar t licht op koamer nog braandde. Halfweg parkeerploats bleef ik even stoan en keek om mie tou. Ik zol thoes nog vergoud aan mien nije vrijhaid wennen mouten, mor dit was toch ook hail onwenneg. Noa faddeg joar aarbaiden zomor tou kantoor oetstappen mit n allerleste stap, ain van belangriekste stappen oet mien leven.

Mien buurman is zien hoes aan t verbaauwen. Stoabels baauwmatrioal stoan der bie stroat en
haile dag vremde auto’s op parkeerhoaventje en op t gazon. Lewaai van sleuphoamer en cirkelzoag, geklop en geboor, stof en rommel rondomrond zien hoes. En radio haard aan… Hou dat t ter bie hom omweg gaait, dut mie denken aan ons aigen verbaauwen, n joar of tien leden.
Aannemer en installateur, dakdekker en stukedoor binnen kloar en vot. Nou is t mien beurt – en
mien vrauw heurent ook – veur t ofwaarken van alles: schuren, vaarven, behangen, holten parketvlouer leggen en plinten oftimmern. Traauwens, ik bin wel blied dat dij baauwvakkers nou vot binnen. Oardege lu heur, doar nait van. Mor men het toch tiedstieden vremden over vlouer. En doar mout je over kinnen. Ik kin dat wel n beetje, ik zit zulf ien t baauwvak. En mien vraauw kin der gelukkeg ook oardeg goud over, alewel zai der meer mit optrekken mos as ik, want ik was overdag mainstied vot, noar kantoor of noar n baauwproject. Mor t blift toch wat onwenneg.
En t was ook n òfzain… Ales wer van stond ofaan zunder veul omhoal aanpakt. Tiepies baauwvakkers, nait proaten mor doun. Mor dat betaikende ook dat ik sums ienains veur grode verrazzens kwam te stoan. Ze waren der nog mor net en wie keken even nait en doar lag haile achtermuur van koamer al ien dikke stainkloeten op blaikveld. Op n aander mement ston t bèr op sloapkoamer ienains op n aander stee, want ze mozzen bie buizen van verwaarming. Den was der zomor ienains gain gas of stroom, of t wodder was der òf.
Sloten kovvie gingen der deur en meters kouk ter laangs, want dat volkje arbaaidde haard en ze
aten en dronken der ook tegen. En ik wol dij timmerlu en monteurs geern te vrund holden, want
zai hebben t veur zeggen. Wat zai besloeten gebeurt, ook al stribbel ik wel ais wat tegen en ook
al was ik zulf opdrachtgever. Zai hebben heur principes, heur ienzichten, heur vakmanschap.
Tja, wat mout ik den?
En dat was nog nait ales. Haile dag n stuk lewaai bie t sleupen, oren toetten mie dervan. En overaal modder, cement, kaalk en zaand deur t haile hoes. Ien t begun mouken wie ale oavends boudel zo goud meugelk weer schoon. Mor ale mörgens was t noa n zetje net zo haard weer smereg en vies.
Noa n dagofwat bin we der mor mit stopt en deden we ien t weekend allenneg nog dikste. Wie
waren ientied haildaal verslonsd en accepteerden noodgedwongen din mor dij rötzood en rommel.
Kaalk zat ien borden en t eten knizzelde ons onder koezen. En ik dee snaachts gain oog dicht
vanwege t klabbern van t dekklaid veur t open gat ien muur van koamer. Moien dokter, wat n
toustand. t Mout eerst maal worden, veur t mooi wordt, zegt n Grunneger spreekwoord.
Zo hebben wie kennizzen, dij doar dus haildáál nait over kinnen. Zai lieden aan n zogenoamde
baauwvakkersfobie. Op n zeker mement zollen zai vaarvers ien hoes kriegen veur n luk kerwaai-
ke. Zulf doun was gain keus, hai kin nog gain hoamer vastholden, loat stoan n vaarfkwast en
zai het ook twij linkerhanden. Ze binnen aans loos genog en hebben ook wel wat sinten. Zodounde hoalen zai altied vaklu ien hoes veur t kluzzen. Mor doar hebben ze den wel weer veul muite mit.
Heur perbleem was, haile dag van zukke kerelachtege, zulfverzekerde lu ien hoes. Hou kin je
zo normoal meugelk tegen dij kerels doun? Tegen wel mout je proaten en wat mout je ien vredesnoam zeggen? Doun of der niks aan de hand is? n Vrezelk veuroetzicht veur heur. Zai hebben der om löt en t löt trof hom. Hai mos thoes blieven, zai kon noar t waark gelukkeg.
Snaachts terveur kon e eerst nait sloapen, gooide hom mor aal weer op aander zied. Loader dreumde hai van dikke, grode kerels mit laank hoar en dikke snorren, tatoeëerde aarms en handen as kolenschoppen, dij op zien veurdeur stonden te beuken. Mit radio keihaard aan van: ‘WE WILL, WE WILL ROCK YOU ……’

Hai kon t op n duur nait meer volholden ien bèr en het, as oflaiden veur homzulf, wat handege
tips opschreven. Wat je doun kinnen om joe n holden te geven ien hoes, bieveurbeeld: drok be-
zeg wezen mit pepierderij, zodat men dij waarklu nait opmaakt. Serieuze geluden moaken oet n
aangrenzende koamer en haard roupen van: ”Ik bel nog oven over dij vergoadern van guster …..”
Kerwaaikes opbedenken: noar braivebus, of glasbak, en gespreksonderwaarpen verzoameln
veur bie t kovviedrinken (voetbalen, auto’s, lekkere mokkels, vekaanziebestemmens, schune bakken, tv-series).
Veul fouten, dij doarbie moakt worden, bennen: joe verstoppen onder baank of ien houk achter
gerdienen (niks weerd, ze zain joe op n duur toch wel en men kin doar ook ja nait doagen achter stoan- of liggenblieven). Overbluvven mit roege toal en onverschilleg gedrag (stoer om vol te holden as eerzoame börger). Of – slimmer nog – hai-le dag ien FC Grunnen-outfit rondlopen mit n vlès bier ien haand (allenneg mor as echte fan op te brengen). Of – nóg slimmer – joe opzichteg omringen mit seksattributen as condooms, dildo’s en
foto’s van noakende vraauwen of porno-ploatjes (kiek oet, t wordt deurverteld en joen noam ligt zo te grabbel). Nait doun dus!
Oetìndelk is der dij dag haildaal niks biezunders gebeurd. De man is ien noa-naacht toch nog ien sloap valen achter zien bureau. Zien vraauw het vaarvers der smörgensvro zachtjes ien loaten (haile keurege minsen, netjes en beleefd) en dou hai op n duur weer wakker wer, waren vaarvers al laank weer vot. Zien vraauw het vaarvers mor verteld dat heur man haile naacht het zitten te schrieven aan n bouk. n Bouk over ain of aander fobie ……

t Was mor n klaine iengreep en ik kon der op wachten, zee juvver achter boalie. Ale auto’s van mien maark en type mozzen terugroupen worden. Was wat mit elektrieze roamkes, kon morzo braand van komen… Doarom ging k zolaank noar t wachthoukje ien showroom, veur n kop kovvie. Bie kovvieautomoat ston n riezege man, mit n dikke bos wit hoar, ien n grieze overaal mit t automaark ien dikke, grode ledders op rug. Hai kwam mie aargens bekend veur. k Mos even wachten dat e zien kovvie ientapt haar en ientied vroug ik mie òf, wel dat toch was. n Ex-buurman van joaren leden, n ol schoulkammeroad meschain, of toch n kollegoa?
Riezege man pakte zien volle kovviebekertje en draaide hom noar mie tou. ”Hé, n bekend gezicht,” zee e.
”Ook n bekend gezicht,” zee ik.
k Nuimde n beetje op goud geluk noam van t bedrief doar ik joaren waarkt haar. ”Ik zat bie t onderhold”, zee t bekende gezicht en nikkopte. Ik wis nog aal nait wel of t was. “Ik zat op kantoor,” zee ik. Wie mouken kennis mit nkander, mor zien noam kwam mie nait bekend veur. t Was mit t bekende gezicht netzo. “Wie van waarkploats kwamen nooit bie joe op kantoor”, zee e. ”Mor ik ken joen timmerlu en vaarvers wel hail goud. Zai zaten ja bie ons ien t waarkploatsgebaauw.” Hai nuimde n poar noamen dij ik aal kende. Kantoor en waarkploatsen lagen vrij ver oet nkander. Plougendainst van onderholdsòfdailen en dat ze n aigen kantine haren verstaarkten schaaiden nog meer. Ik kende der vrouger ook al hoast gainain. Zai zagen ons ook altied as aander volk. Wie van kantoor haren pak aan en strik veur. Zai laipen ien overaal. “Joe binnen nou hier n beetje aan t waark?” vroug ik.
“Och, k help ze hier zo nou en din n beetje”, zee e. ”n Nije auto oppoetsen, of auto noa n beurt weerombrengen noar klant. n Hail aander affeer, mor men mout toch wát, nait din?” Ik tapte mie ook n kopke kovvie ien. Op zien retorische vroag, dat men toch wát mout, gaaf k gain antwoord. Hai verlangde dat bliekboar ook nait. Ien t begun van ook míen waarkloze bestoan, alweer n joar of wat leden, dee k dat nog aal. Ik docht dat minsen echt waiten wollen hou ik mien vrije tied deurkwam, of ik wel wat te doun haar. En din zee k mainsttied: ”Ik dou gewoon nait zoveul, beetje bie hoes en dak omknudern. k Heb mien haile leven ja al aarbaid.” Mainste minsen begrepen dat nait. n Mins mout ja juust wél wat te doun hebben, is algemaine opvatten. Achter geroaniums zitten is zo’n beetje t slimste wat joe overkommen kin. Mor ik mainde aal wat k zee. Ik maag haile geern achter t roam zitten, doar k mie bezeghol mit t begaiten van dij weelderige planten en doar k mien kraant lees, nog zunder bril.
En om te zain hou mien ongelukkege dörpsgenoten weer op pad mouten noar t waark of kantoor. Om doar te ploeteren veur heur lutje loonje tot heur penzioun aantou, dat dommit alderdeegs op 66, en nog loader op 67 joar komt. Ze steken haand op noar mie, want ze respecteren mie as n weliswoar belaggelk, mor toch ook n belangriek verschiensel.
Ik wol der nou wel even bie zitten, mien kovvie opdrinken en kraantje lezen. Ik was wel oetproat. Mor mien nije old-kollegoa bliekboar nait. ”Der is niks meer over van ons bedrief. t Verschroalt aal meer.” Hai keek mie vroagend aan, of ik zien stellen bevestegen wol. Hai haar n laange kop, t oetbundege hoar begunde ver boven ogen, mit aan weerskanten daibe ienhammen. Zien ogen keken broudend onder zien dikke, nog zwaarde bozzels van wenkbraauwen. Of e aingoal wat ien wereld zaag, doar e t nait mit ains was en doar e wat van zeggen wol. Zien wangen waren vlezeg en waik mit veul vollen, dat hom n zwakke oetkiek gaaf. Ienains herinnerde ik mie hom weer as dij elektromonteur van waarkploats iendertied. Hai haar dou ook al n dikke bos hoar. Mor din haildaal pikswaart. En t was dou n oartsmopperkont, dij aingoal schol op ales en elkenain. Ik trok wat mit scholders. Ik wis nait woar of e hen wol. Ik haar der boetendes ook nait veul zin aan. Aal dat noakaauwen van wat west het… Ik ging aan leestoavel zitten en pakte mie noadrukkelk n kraant.
Mor hai kwam n stap dichter bie en boog wat noar veuren. Ik kreeg ter benaauwd van. “Dou k n poar joar leden òfschaaid nam, konden de vraauwen der ins nait bie wezen. Was gain geld veur! Dat is toch bespottelk?” Hai speerde mit aarms dat ter n beetje kovvie over zien bekertje golpte. Ik ging wat achterover zitten, baang veur n vlek op mien goud.
”Nee, din vrouger, dou was t apmoal veul beder. Ien begun negenteger joaren gingen der dareg man touglieks vot, apmoal mit vervrougd penzioun. Der was n groot feest op kosten van t bedrief, mit n dikke eterij – Chinees, Indisch. En n mooi stuk muziek ter bie. Kom doar nou ais om.” Ik nikkopte. Joa, dat was zo. Op mien òfschaaidsreceptie mos ook beknibbeld worden. Mor gain gezoes doarover nou, dat was alweer n poar joar leden.
“En wat te zeggen van personeelsverainen. Ales kon en hoast elkenain was lid. t Was aaltied slim gezelleg. Koarten, sjoelen, bingo, oriëntoatsieritten, bejoardenbustochten. En ainmoal ien t joar n grode feestoavend. Ach, der is niks meer van over.” Hai keek n zetje veur hom oet, of was e nog weer op dij feestoavend. Ik zee niks. Wat mos k ook zeggen? Hai wol n bevestegen van mie en doar haar ik nou even gain zin aan. Dou rechtte hai rug en hernam hom: ”t Is de moderne tied, meneer. En doarien bestoan gain zekerheden meer, wordt ter nou van hogerhand zegd. Mor hoge heren hebben t zulf zo wild! Aine reorganisoatsie noa aander kwam over ons hen. En ales van vrouger mos aans, aal weer vannijs. Tegen t leste haren wie n jonge manager, nog ins nait dreug achter oren. En dij wol ons wel even vertellen hou wie t waark aanpakken mozzen. Snötjong!” Hai wer nóg weer kwoad en poestte even, om stoom òf te bloazen. Dou zee e: ”t Personeel van tegenswoordeg is nait meer betrokken, zeggen dij managers. Mor dat krieg je din toch ook? Is t din zo roar dat t nou zo’n rötzoodje bie t bedrief is?”
Ik gaaf nog aaltied gain antwoord. Hai groutte mie nait, mor laip mit zien kovvie te showroom oet. Hai schudkopte en mommelde nog wat, mor dat kon ik nait meer verstoan. t Bekende gezicht was zo te zain nait blied. En hai was nog haildaal niks veraanderd.

As ol man stoareg aan wakker wordt en ogen hail verzichteg open dut, schient t fèle licht van tllampen ien zien koamer, ondanks dat t dag is. Ales is hier kold en kil. Zien dunne deken ligt op t voutenèn. Ze hebben hom zien kleren aantrokken, mor toch is e rillerg en kold. Hai kin zien ogen hoast nait open holden zo muid is e. Man, wat is e muid, hai kin aalweg wel sloapen. Mond hangt hom schaif en tong vuilt wel n keer zo dik as normoal, zit hoast gain bewegen ien. t Gebit en zien geheurapperoat het e nait ien. Toch hebben ze hom bril op kop zet, sloapen mit bril op Q En t soest zo ien zien oren. Of airconditioning hail haard staait. Hai het t gevuil of t leven stoareg aan oet hom stroomt. As wodder deur n kier van sluusdeuren.
Der ropt ain noar hom, vlak bie zien gezicht: ”Meneer Van Dijk, er is bezoek voor u.” Verzigteg dut e zien ogen n gliefke open. n Zuster bogt heur over hom hin en der staait nog n vraauwspersoon noast bèr.

Wel is dat, ain van Thuiszorg? Nog n zuster, of n dokter? Dokters bennen hier sums ook vraauwlu. Mor dat kinnen toch gain echte dokters wezen? Ze kieken hom aalbaaide aan. Hai ken baaiden nait. Der lopt hier ook zoveul volk rond … Dij vraauw ropt ook wat tegen hom: ”Jan, dou dien ogen ais open. Zigs wel, wel der is? Kins wel zain wel ik ben?”
Hol toch op te soezen mins, denkt e. Hai hèt zien ogen ja open. Mor hai zigt niks, gain bekende. Nou, ze mouten t ook mor bekieken mit nkander hierzo. Hai dut ogen dicht en wil weer sloapen. Zo muid as e mor aingoal is. En dat donkere soezen ien zien oren wordt aal haarder, as n störmwiend deur koale bomen bie winterdag. Mor t vraauwmins zet deur en ropt weer wat tegen hom. Hai kin der nait veul van verstoan. Wat wil ze nou toch? Nou ropt ze dat ze van Rika hait. Zol dat zien Rika wezen? Mor zien Rika zigt toch ter hail aans oet. Nee… dit is Rika nait. Ze proat aans aal netzo, dat is vremd. Verzichteg dut e ogen weer n beetje open en kuurt noar dij vraauw, dij aingoal deur rebbelt. ”Jan, sleps ja alwéér, nou ik ter ben!” ”Ik sloap nait”, prommelt e zachtjes. ”Wat zegstoe? Mos wat dudelker proaten, ik verstoa die nait.”
”Ik ……sloap ……. nait.” Dat ze hom nait verstoan kin, of is zai ook doof?
”Ah welwoar ja, hes ogen ja aingoal dicht.”

Hai dommelt weer vot, mor t prakkezaaiern gait deur. As zien vraauw hier weer ais komt, wil e ter mit heur over hebben. As e dommit joareg is, wil e n groot feest. En den kriegen ze ook wat geld van hom, ien n puutje, kiender en klaainkiender. En aantraauwden ook. Elk honderd gulden het e bedocht. Wel n haile kap geld, mor beder mit waarme haand as mit n kolle …….En nou kin t nog. Staait geld genog op baank, zee Rika lestdoags. Loat zai ter mor òfhoalen. En hai wil zien verjoardag thoes ien zien vertraauwde omgeven vieren en noatied soavends lekker oet eten bie Chinees. Mor den mout e wel eerst weer wat op kloeten wezen.
O ja, en keuken mout ook neudeg wit worden. Dat is al ien gain tien joar gebeurd. En Rika mout hom helpen. Nee, nog beder … zai mout apmoal zulf doun. Zai is ja zo handeg mit witkwast en vaarfroller. Hai kin zulf niks meer. En t mout kloar wezen as e weer thoes komt. Joa, zo mout goan. O, en bloumen mouten ook neudeg wodder hebben. As e heur weer zigt, zel e ter mit heur over hebben.
Doar begunt dij vraauw weer te roupen: ”Waistoe wel der guster joareg was?”
Hou mout hai dat nou waiten. Hai wait toch nait wel der guster apmoal joareg waren? Wat n gezoes. Mor ze holdt mor vol: ”Wel van dien klaainkiender was der guster joareg Jan? Tannou, denk ais goud noa.”
Och heden, was der ain van zien klaainkiender joareg? Ais even kieken, dij jong van Klaas? Nee dij is aankom week toch joareg? Den zai zeker, dat drokke wichtje van Evert. Mor is dij nait joareg mit kerstdoagen? Hè verdorie, dat e dat nait meer wait …
”Waistoe dat nait Jan. Dat was Vanessa, ons oldste klaaindochter. Dij was guster joareg. Twaalf joar al weer.”
Vanessa? Hm … apaarde noam. O ja, dat van zien verjoardag mout e nait vergeten te vroagen aan zien vraauw Rika as zai hier weer komt. Joa, goud omdenken, nait vergeten verdikmie … Hai wiest mit n trillende vinger noar niks.
”Wat zegstoe Jan?”
”As ik weer beder ben….. wil ik op mien verjoardag….. n groot feest….. bie mie thoes.” ”Jan, kiek mie ais aan. Dien aarm en dien bain willen ja nait meer.”
Hai dut ogen weer op n gliefke. Ze zit ter nog aalweg. Woar bemuit ze heur mit? Hai wait toch wel degelk zulf wel hou t zit mit hom. ”Dokter … dokter mout mie … beder moaken.” ”Dat kin nait Jan. Dat gait nait weer over, doe wòrs mainstekaans nait weer beder. En boetendes, dien verjoardag is aankom moand al en din bistoe zéker nog nait weer kloar.” Wat proat zai roar, hai mout ter hoast wat om laggen. Nait weer beder, ha ha …Wat n guut! Hai ligt toch zeker ien n zaikenhoes. Doar moaken ze ja minsen beder!
Vraauw strikt hom zachtjes over zien linker aarm. ”Vuilstoe dit wel Jan?” Joa netuurlek vuilt e dat. Hai is nog laank nait dood heur. Dou nait zo roar vraauw. Din tilt ze zien aarm n beetje op, mor dat dut hom vrezelk zeer.
Auwauwauw! Blief mie òf mens”, ropt e veur zien doun onwoarschienlek haard. Hai wil zien aarm lösroppen en heur n haauw geven. Mor aarm dut niks, is zo dood as n pier. Dat is ja roar. Nou ja, dij aarm mouten ze hier mor gaauw weer beder moaken.
Noa n pooske draait e kop wat opzied en kikt vraauw aan: ”Ik eh … mout mit dokter proaten … Ik wil waiten … woar ik aantou ben … Mor hai komt nait bie mie … En dat het e mie aal beloofd … Doar kin ik hail min over …..Dat mensen wat beloven … en t nait doun.” ”Dokter het al n moalofwat bie die west Jan. Mor doe hes der niks van vernomen. Doe ligs ook ja aingoal te sloapen. As e tegen die proat, zegstoe niks weerom.”
”Dokter … komt vandoag … bie mie.” Hai wiest weer trillerg mit vinger.
”Doar loof ik niks van. t Is zundag vandoag en din komt e nait Jan. Aankom week meschain.” Ach wat wait zai doar nou van. Hai wait zeker dat dokter t hom beloofd het. En doar holdt e hom aan.
Der overvaalt hom n nog grodere swoarte. En t soezen ien oren wordt mor aal haarder. t Broest en boldert ter over. Vraauw proat nog aalweg tegen hom mor hai kin der niks van verstoan. Den komt ze ien t èn en geft hom n kuske. Ze het jas aan, gaait ze weer vot? Gelukkeg, aal dat proaten, doar e toch niks van verstoan kin … Ze swaait nog noar hom, ropt nog wat en lopt din vot, dut koamerdeur achter heur dicht.

Ol man het ogen al weer dicht. Langsoam glidt e weg ien vergetelhaid. Prakkezaaiern holdt ook op. Hai denkt aan niks meer en hai vuilt ook niks meer. t Soezen ien oren is stil valen.

t Was alweer n zetje leden dat Moeke overleden was. Pa was al eerder goan. De drij dochters Gerda, Trijn en Mien haren de boudel verdaild en t hoes leegroemd. Ales haar mit gepaste vree en ien goie harmonie ploats vonden, zunder roezie over wel wat kreeg of zukswat. Was traauwens ook niks gain biezunders aan weerde doar ze roezie over kriegen konden. Op ain ding noa, moekes sieroadendeuske. Ien dat deuske zaten n stuk of wat golden ringen, woaronder nog dij van opa en opoe van moekes kaant. En wieder golden oorbellen, zulvern hangers en kettens mit mooie kleurde staintjes. De drij dochters onnaaierden dat dit meschain nog wel ais wat weerd wezen kon, alewel der vrouger ien t aarbaidersgezin gain geld was om dure sieroaden van te kopen. Mor je kinnen nooit waiten, meschain n aarfstuk? En doarom wollen ze dat bie gelegenhaid wel ais taxeren loaten deur n juwelier. Doar kwam eerst niks van. Mor noa n haalf joar wollen de drij zusters, zo as ze eerder òfsproken haren, n zogenoamde zussendag organizeren. Dat vil nog nait mit, den kon ain nait en den aander weer nait, n hail georganizeer. En zo besloten Gerda en Trijn oetèndelk dat zai mit heur twijen den mor dag bie nkander kommen zollen. En op dij dag zollen ze den ook dij sieroaden taxeren loaten.
Op n mooie zodderdag kwam Trijn bie Gerda en ze gingen as eerste even bie t graf van Pa en Moeke kieken. Was n luk restaurantje bie kerkhof, doar ze ook kovviedrinken gingen mit n stukje toart. Even wat herinnerns ophoalen van moeke en pa. Doarnoa ging t op noar n juwelier ien Stad. t Was n deftege boudel bie dij juwelier. Apmoal vitrines mit sieroaden en hallozies, doames en heren en nait gekoop. Honderd euro was nog t minste. Hoogpoleg tapijt op vlouer en n deftege doame ien zwaart, mit gold behongen, kwam op heur tou. Gerda kreeg deuske mit sieroaden te tas oet en vroug of ze dit taxeren wollen. Nou, dat kon wel en de vraauw nam deuske mit noar achtern. Ientied keken ze heur ogen oet noar al dat geglìns en geflikker van gold, zulver en kettentjes mit mooi kleurde stainen, dikken en lutjen.

Noa n zetje kwam de vraauw der weer aan en haar n braifke ien haand. Doar ston op wat weerde was: 750 euro. Der waren dinkjes bie dij niks weerd waren, mor dij ringen en oorbellen mit staintjes en n mooi golden sieroad veur om haals, joa dat was wel van n zekere weerde.
Gerda en Trijn kregen der n kleur van en werden haildaal waarm vanbinnen. Der was wel àin veurwoarde, zee de vraauw. Ze mozzen dat geld ien dizze winkel besteden. Deden ze dat nait den was de weerde mor haalfschaid: 375 euro. Nou, dij veurwoarde was gain probleem, dochten Gerda en Trijn. Zai wollen der ja toch n aandenken aan moeke veur kopen. En dat kon hier mooi, alewel t hier wel n dure boudel was. En dizze winkel wol der ook wel wat aan verdainen. Mor as ze aargens aans hìngoan zollen, kregen ze mor haalfschaid. Dus den toch mor hier. Zai bedankten de vraauw en zeden dat ze as zusters feidelk mit heur drijen waren en dat ze doarom overleggen wollen mit de daarde zuster. Dat was gain probleem veur de vraauw en de baaide zusters stapten weer te winkel oet.
Ook Mien mos der nou bie wezen, vonden de baaide zusters en den zollen ze der weer hìngoan en heur aledrij doar wat moois oetzuiken. Elk haar 250 Euro te besteden en doar kon je toch n oardege deur van ientrappen. Mien wer doalek beld en zai zeden dat ze n verrazzen veur heur haren. Doarveur mos ze op n nog òf te spreken dag noar Stad tou kommen, doar Gerda woonde en en den zollen ze heur aargens hìn mitnemen en heur verrazzen.
Mien hapte doalek tou. Ze haar wel ien de goaten dat t nait om gekhaid ging. t Klonk apmoal slim serieus en zai haar doarbie n neus veur zoaken as der geld bie te pas kwam. Aander week zodderdag zol ze vot kommen, ale eerder problemen mit t òfspreken waren ienains smolten as snij ien zun. Zai rook wat… Ientied haren baaide aander zusters dikke lol. Dat zol mie toch ais n verrazzen geven. Wat zol Mien roar opkieken. Dit zol ze vervast nait docht hebben.
Op dij zodderdag gingen Gerda, Trijn èn Mien al vro mit opgestreken zaail noar Stad tou. Mit heur drijen wat hiester gingen ze weer noar dij bewuste juwelier. Ze stapten te winkel ien en vrougen noar dij vraauw van veurege week ien verband mit n juwelentaxoatsie. Jammer genog was dij vraauw der vandoag nait, mor n aander vraauw, mit net zo’n swaart klaid aan en ook behongen mit juwelen, kon heur ja ook wel helpen. Gerda legde oet wat ze veurege week òfproat haren mit dij aander mevraauw. En ze lait heur deuske zain mit t pepier doar de weerde van dij juwelen op ston. De vraauw zee dat ze dat toch even weer vannijs taxeren loaten mos, wat ja, zo’n braifke kin elk wel schrieven, ook as t logo mit noam van juwelier der op staait.
Dat vonden de doames redelk, n taxoatsie was n taxoatsie, hier haren ze der ja verstand van. Dus dat kon gain probleem wezen. Ze mozzen weer even wachten ien winkel en gingen alvast kieken wat ter te koop was veur 250 Euro, n mooie hallozie, n ketten mit mooie stainen of meschain n luk diamantje der ien …
Dou de vraauw weerom kwam mit deuske en ook mit n nij braifke, keek ze bedenkelk. Helaas, helaas haar de vraauw van veurege week n male misreken moakt. t Speet heur vrezelk, mor dij sieroaden waren haildaal niks weerd. t Was apmoal van double of gewoon slepen glas. Dat haar dij vraauw nooit doun mogt en doar zollen ze heur ook op aanspreken. Dit kon echt nait, sorry, sorry. Allenneg dij golden ringen, doar konden ze den nog wel 25 euro veur kriegen.
De drij zusters stonden wat bekwiemked te kieken. Heur haile verrazzen vil ien t wodder. Ze waren zo sneu as wat. Ze keken de vraauw van winkel vroagend aan, mor dij gaaf gain krimp. Ze schudkopte, t was zo as zai zegd haar: haildaal niks weerd. Teleurgesteld wollen ze weer te winkel oetgoan, mor dou nam Mien t woord. Dit was toch gain menaaier van doun? Hou konden zai heur toch zo mishad hebben, zai waren hier toch deskundegen? En doar waren zai as zusters nou de dupe van. Zo ging je nait mit klanten om! En traauwens, zai was ja haildaal oet t zuden van t laand hierheer kommen veur, zo as nou bleek, haildaal niks! Zai aaiste kompenzoatsie! Ien elk geval n beste körten op wat ze hier nog meschain kopen zollen. Mor de vraauw hil poot stief, zai mog dat nait doun. Gain kompenzoatsie en gain körten. En dij sieroaden waren echt niks weerd. Zai kon doar niks aan doun, hou jammer t ook was veur heur. As ze veurege zodderdag doalek deurpakt en der vot wat veur kocht haren, veur totoal 750 euro, din haar juwelierszoak n dikke schoadepost had. Nou haren zài pech. Zo is t nou ainmoal ien t leven. Dou wer Mien slim kwoad en voamde noar winkeldeur, aander wichter achter heur aan. Ze draaide heur om en raip deur haile winkel: ‘Hier kom ik nooit, en den ook haildaal nóóit weer. En elkenain dij ik tegenkom zel ik vertellen hou dat ter hier mit klanten omgoan wordt.’ Woest was ze. Mor winkelvraauw vertrok gain spier en dee deur achter heur drijen dicht.
Dou ze ien boeten stonden overlegden ze mit nkander wat nou te doun. Mien wol doalek noar n aander juwelier om moekes sieroaden vannijs taxeren te loaten. Want as ain juwelier hom zo mishebben kon, zol n aander dat meschain ook kinnen. Veur Gerda hufde dat nait, mor Trijn wol wel mit Mien mit om t nog ais te pebaaiern. Je konden ja nooit waiten …
Bie de eerste de beste juwelier zeden ze ook dat dij sieroaden haildaal niks weerd waren. Gerda bleef boeten op stroat stoan, dij wol heur nait schoamen. Want t was aigelk wel schoamachteg zo vergrèld dij aander wichter waren. Nog weer gingen ze noar n aander juwelier. En weer t zulfde: gain cent weerd. Dou zee Gerda: ‘Veur mie is t wel dudelk, ik wil dit nait laanger zo. Dij sieroaden binnen echt niks weerd en ik heb gain zin om te hopen dat n aander hom ook nog moal vergizzen zel.’
Ze mozzen heur der oetèndelk wel bie deelleggen en ze binnen den toch nog mor aan t winkeln goan. Mor nait van haarten, veuraal Mien haar de grap ter haildaal òf. Zai is al gaauwachteg weer noar hoes òfraaisd, slim maalkopt en zo flaauw as wat.

Dokter Van Weerden haar ter wel ais mit zien kammeroad over. Over hou je zo laank meugelk gezond blieven konden. Baaiden arts, waren zai t totoal nait mit nkander ains over heur levenswieze. Mor toch waren ze goie kammeroaden en prouten geregeld over de dingen des levens. Dokter Van Weerden was dörpsdokter en op leeftied. Nait echt old, volgende moand zol e vievensesteg joar worden. Hai ston op punt om mit zien praktiek te stoppen en rentnaaiern te goan. Hai was hom bewust van zien leeftied en wis as dokter hail goud hou of e leven mos om zo laank meugelk gezond te blieven. En zo dee e dat ook. Hai leefde rusteg en kaalm, dee ale doagen zien liggoamelke oefens, at de goie dingen en nait te veul. Hai rookte nait en hai dronk nait – allenneg bie spezioale gelegenheden – en paasde goud op homzulf.
Zien kammeroad oet Amsterdam, n studiegenoot en spezialist ien t UMC, dee persies t omgekeerde. Hai was aldernoarste dik en dee alles wat n mens ofroaden wordt en wat God verboden het.
Hai rookte as n schosstain, at veul en lekker, vet, spek, sukker en zuit en nooit gain vrizze gruinten. En verder veul draank en vraauwen en totoal gain bewegen. Hai mos as dokter toch beder waiten, wer hom wel ais veurholden. Mor dat von hai apmoal veul te swaart-wit. Bie hom ien t zaikenhoes kwamen ook mensen mit vrezelke zaiktes, dij wèl hail netjes leefden en goud oppaasden. t Zat hom nait zozeer ien hou je leefden, mor veul meer ien aanleg en touvaal, was zien overtugen.
t Leek of e zien haile leven op dokter Van Weerden veur laag, want hai haar ien zien ogen veul meer plezaaier en genoot van t leven. Van Weerden dee dat absoluut nait volgens hom. Dij vegeteerde mor wat, doar ien dat gat ien Grunnen. Dij dee alles beschaaiden en nam t leven bie beetjes.
Dat was niks veur hom, man van de wereld.

“Stel die veur”, zee kammeroad op n moal, “dastoe nou de keuze haars tussen twij dingen. Wie bennen baaide n mooi rukje ien de sesteg, mor wie hebben meschain nog wat leven te goud. De eerste keuze is den: nog n laank leven ien gezondhaid, n twinneg, meschain wel dareg joar. Mor doe blifs dien haile verdere leven ien dien dörpke wonen, soam mit dien vraauw en moaks niks mit van belang, n toamelk aintoneg leven. Mor, van aander kaant, doe krigs ook gain kwoalen en vrezelke zaiktes en ale ellènde dij doar bie heurt.
Of, en dat is de twijde keuze, doe leefs vanof nou nog tien joar, ook ien betrekkelk goie gezondhaid, mor vaals ien ain klap weg mit n hartaanval of n beroerte. En doaraan veurof gaait n enerverend en opwiendend leven. Doe gaais aan raais over haile wereld, zigs de grode wereldsteden, moaks kennis met vremde kulturen en beleefs prachtege, mor ook spannende oaventuren. Publiceers nog n onderzuik of schrifs nog n bouk. Wat zolstoe kaizen, kort en heveg of laank en laankwieleg?” Dokter Van Weerden mos stief noadenken over dij keuze en zee: “Doar geef ik die over n week beschaaid van.” t Was mor n idee van zien kammeroad vanzulf, n gedachtenexperiment. Zukke keuzen bestoan ien t echte leven nou ainmoal nait. Netuurlek kon e kaizen veur n opwiendend leven, om op raais te goan en veul mit te moaken. En nog n moal publiceren haar hom altied al mooi tou leken, hai haar nog wel n idee veur n onderzuik. Zoas de reloatsie tussen t hebben van n hoesdaaier en gezondhaid.
Mor je mozzen t ook willen, dat raaizen over haile wereld. En den bèn je n moal ien New York of Las Vegas west of ien Beijing of Timboektoe, veraandert dan joen leven werkelk? Van aander kaant, n laank en gelukkeg leven bestaait nait, allenneg ien sprookjes. Dus, wol e nog n klapper moaken din mos e gaauw wezen want zoveul tied van leven haar e nait meer. Den toch mor n kort en heveg leven? Mor saai en vervelend is ook mor betrekkelk. Hai haar plezaaier ien t wonen ien t rustege dörpke, haar n grode toen, veul laifhebberijen en vernuverde hom best. Dus ja, wat is saai? En gezondhaid was ook nooit weg, dat haar e altied al vonden.
Gelukkeg haar Van Weerden dij keus van zien kammeroad nait echt, mor hai vuilde hom aal verplicht om n keus te moaken, von t alderdeegs weg ienteressant. Noa veul wikken en wegen en laange gesprekken mit zien vraauw, koos e din toch mor veur t eerste, n laank en laankwieleg leven en hai meldde dat aan zien kammeroad. Dij was t nait mit hom ains, hai ging veur twijde keus. Zai prouten der nog n zet over veur tillefoon. Dat was de boazes van heur vrundschap, dat ze ter over hebben konden, overtugen wollen ze nkander nait. Mor verschil ien levenstiel was en bleef der.
n Dik joar loader, zomor op n dag, kreeg dokter Van Weerden bericht dat zien kammeroad n haartaanval kregen haar en kort terop ook nog n beroerte. Hai was nou haalfziedeg verlamd en laag op intensive care van t UMC ien Amsterdam. Feidelk vegeteerde hai, letterlek. Dat wat e eerder zulf nooit wild haar en dat e dokter Van Weerden ien wezen altied verweten haar. Joa, zo kin t goan, docht dokter Van Weerden. Mor hai haar gain net goud-gevuil, t is ook zien aigen schuld ja, mit zien ongezonde menaaier van leven. Nee, dokter Van Weerden von dat elk doun mos wat e zulf wol mit zien leven en dat elk doar ook zulf verantwoordelk veur was. Van Weerden zien kammeroad was noa n poar moanden ien n verpleeghoes toch nog schielek overleden. Mor ales went en ook t verlus van zien kammeroad begunde op nduur te slieten. Ientied ging t leven gewoon deur. Hai leefde rusteg en bedoard mit zien vraauw. Zai genoten van t leven ien t lutje dörpke en ze konden t ducht heur zo nog wel n zetje volholden. Der is gain beder leven as n goud leven, was dokter zien zeggen altied. Hai haar t idee dat zien keuze morzo nog wel ais oetkommen kon.

Dokter Van Weerden en zien vraauw haren n kat, n dikke swaarde koader mit n widde bef en widde snorhoaren.

Zai waren der hail maal mit en t was heur ainegste hoesgenoot, kiender haren ze nait. Op n keer zat kat haile dag al ien grode kestaanjeboom en wol der nait oet. Bliekboar was e aargens van schrokken en duurfde hai nait te boom oet kommen, hou ze baaident ook noar hom raipen en smeekten. Hai zat haalfweg verstiefd op n hoast horizontoale tak, n meter of zeuven, aacht boven grond. Boom ston dichtachteg tegen t hoes en dokter Van Weerden pakte laange ledder, zette dij tegen gevel aan en bestudaaierde hou hoog e klimmen mos om bie kat te kommen. Verzichteg klom dokter wat stommelachteg bie ledder omhoog en hil hom stief vaast aan ziedkanten, baang as e was om te valen. Hai prout ondertied laive en geruststellende woordjes tegen zien kat: “Kom mor heur, wees mor nait baang, kom den laiverd, wilstoe n beetje melk?” Dou e op gelieke hoogte as zien kat was, schatte hai de ofstand tussen hom en kat en docht, as ik n roam dou, heb ik hom. Hai was al wat driester worden en duufde ain haand lös te loaten. Zien vraauw ston onder bie ledder en raip benaauwd omhoog: “Kiek oet Hans, hol die goud vaast!” Dokter Van Weerden ston mit ain bain op ledder en hil hom mit ain haand vaast. Hai dee n uterste roam mit aander haand en haar kat bie t nekvel te pakken. Triomfantelk raip e noar beneden: “k Heb hom!”
Mor hai lait kat doalek weer lös, omdat hai ledder onder zien vouten wegglieden vuilde en hai hail even ien lucht hangen bleef.
Mor dokter Van Weerden kwam hail maal telande op toenbaank dij der persies onder ston en doarnoa mit kop op tegels. Hai kon nog net besevven dat e doodging, doar was e oetaindelk ook dokter veur.
En hai bedocht dat e gain tied meer haar om van wat din ook spiet te hebben, ook nait van zien levenswieze. En dat e mit zien leste oadem nog net ofschaid van zien vraauw nemen kon, dij t veur heur ogen gebeuren zaag en vanzulf haildaal overstuur was. En dat t persies drij uur was, want hai heurde torenklok sloagen. Mor wat e óók nog net besefte was dat e gain laank en laankwieleg leven meer hebben zol en ook gain kort en enerverend leven.
Kat was ook noar beneden smakt en runde verschrikt te thoes ien. Mekaaierde hom niks.

Grefemeerde kerk ston vrouger persies tegenover n café. Dat café zat ien n vrij groot en wit besmeten gebaauw van twij verdaipens mit n bovenzoal veur vergoaderns en feesten en op begoane grond t café dus, mit n ollerwetse zinken tap, t woongedailte en nog wat aander roemten en n deurrit opzied. Ien t midden was n rejoale, omlieste deurpertij en aan weerskanten waren hoge roamen, symmetrisch verdaild. Op verdaipen net zukke roamen en boven deur was n soort van balkon mit n iesdern hek en ook weer mit n deur. t Gebaauw haar n schilddak mit op baaide punten twij schosstainen mit zo’n typieze schosstainploat ter bovenop. Zukke karakterestieke gebaauwen tref je wel meer aan ien dörpen op t pladdelaand van Grunnen, t Grunneger Neoclassicisme. En den te bedenken dat ter nòg twij krougen ien dörp waren, n dörp mit n bevolken van nog gain drijdoezend ienwoonders. Meer as haalfschaid van ienwoonders was ook nog grefemeerd en dij moggen vrouger nait ien kroug kommen. Der wer zeker hail wat zopen ien dij tied, dat ter drij krougen n bestoan hebben konden.
Grefemeerde kerk was n groot gebaauw mit – noar verholden – n luk, mor jenteg torentje. n Grode pasterij en vergoaderzoalen stonden der stief tegenaan, n hail complex. Kerk haar zien grootste omvang ien joaren sesteg van veurege aiw, wel twijdoezend leden. Doar zel de babyboom wel mit te moaken had hebben. Mor glorietied van kerk was ien eerste helft van veurege aiw. Zai waren eerder mit succes te Hervörmde stoatskerk oetgoan en dat haar heur gain wiendaaier legd. De ‘Kleine Luyden’ waren van oetschot tot n factor van betaikenis worden. Poletiek haren ze grode ienvloud, minister-president Colijn was van de ARP, de partij van Abraham Kuyper. ‘Abraham de Geweldege’, de grode veurman van grefemeerden, dij eerder zulf ook nog minister-president west het. En Colijn haar Nederland ien crisisjoaren vaast ien zien greep. Schoulstried haren ze eerder ook nog wonnen en christelke schoulen waren opricht ien ale dorpen en steden. Kortom, t grefemeerde volksdail was op toppunt van zien macht.
Ien leste kwart van negentiende aiw dat t gebaauw van café der nog nait ston, was grefemeerde kerk ter al wel. Klaainer en nog zunder vergoaderzoalen. Ook n ziebeuk was nog nait baauwd. Mor grefemeerden waren ien opkomst en laiten heur nait meer onder t mous stoppen.

Op n zeker mement was der n ondernemer dij mit zoalverhuur en n café begunnen wol op n leeg stuk laand, tegenover grefemeerde kerk. Hai dainde n aanvroag ien bie t gemaintebestuur. t Was op taikens n stoateg gebaauw, kant n aanwinst veur t dörp. Mor t bestuur van grefemeerde kerk was doar nait blied mit. n Kroug, ploats van verdaarf en slechte mensen en dat liek tegenover heur kerk. Nee, dat kon echt nait! Doarom begunde kerkeroad – domie veurop – n grode campagne mit stukken ien bokkeblad, petities aan gemainteroad en veul overleg met wetholder. En benoam oproupen tot gebed aan t kerkvolk om de baauw van t nije cafébedrief tegen te holden. Mor de vrizze krougholder trok hom der niks van aan en timmerlu, metseloars en stukedoars bleven gewoon deurgoan mit baauwen en t ienrichten van t gebaauw. Gemainte haar vergunnen nait waaigern kind, ondernemer voldee aan ale wetten en ploatselke regels. t Was kerk en t kerkvolk n doorn ien t oog, mor ze konden der niks aan verandern en mozzen heur der wel bie deelleggen. En dat begrootte heur slim.
Mor n week veur opening, mit n dikke dunderbui, sloug bliksem ien t splinternije gebaauw dat zodounde haildaal tot grond aan tou opbraandde, ienklusief t nije café. Groot was de consternoatsie en mensen ien dörp waren eerst verbiesterd en verboasd. Mor kerkmensen begrepen t loader toch ook wel, zeker dou domie t heur oetlegde.
Joa, zo kin t goan ja…
Mor dou krougholder grefemeerde kerk verantwoordelk hil veur dij bliksemienslag en t opbraanden van zien gebaauw, wer t ienains hail aans.

Krougholder sleepte kerk veur t gerecht, omdat hai kerk aansproakelk stelde veur dij bliksemienslag en braand dij der op volgde.
Kerkenroad ontkende ien dij rechtzoak bie hoog en bie leeg ale verantwoordelkhaid of oorzoak,
direct of iendirect, veur t opbraanden van t gebaauw. Men kon n kerk toch nait verwieten dat
bliksem aargens iensloug? Mor ondernemer was vastbesloten en zette deur. Veur hom was t zo
dudelk as wat. Hai zaag oorzoak van bliksemienslag en braand wel degelk bie kerk.
Op n zeker mement overzaag de rechter de haile zoak en zee: “Ik wait nog nait hou ik hier dommit over beslizzen goa, mor oet pepierderij bliekt ien aalsgeval al wél dat wie hier te doun hebben mit n krougholder dij gelooft ien de kracht van t gebed. En mit n kerkenroad dij dat nait dut. Hou t òflopen is mit rechtzoak en wel t wonnen het? Dat is mie nait bekend, mor t gebaauw mit café is haildaal vannijs weer opbaauwd en het ter hoast honderd joar stoan, liek tegenover gerefemeerde kerk. Ien tachteger joaren is t gebaauwsleupt en der staait nou n modern en lelk nijbaauwhoes, gain kiek geliek. Grefemeerde kerk staait ter nog wel en zo bekeken het dij laangste oadem had…
Ien t begun leefden kerk en café, grefemeerden en openboaren, haildaal bie nkander laangs. Ien
verzoelde moatschoppij van eerste helft van 20e aiw trokken grefemeerden, roomsen, sozioalen
en liberoalen heur apmoal terug op heur aigen terraain en wollen niks van n aander waiten. Mor
kroug bleef veur kerk nog laank “een steen des aanstoots”.
Tieden veraandern. Tegenwoordeg binnen schaarbe kanten der wel òf. Men zegt dat grefermeerden loader ook wel ais ien dij kroug zaten, alderdeegs op zundagmirreg. Want sundagssmirregs worden der gain kerkdainst meer holden.

Bedoulen was om n bezuik te brengen aan mien dochter, dij alweer n joarofwat mit heur man ien Zermatt woont en waarkt. Zermatt ligt ien t zuden van Zwitserland, tegen grens mit Itoalië aan, vlak bie de Matterhorn van 4400 meter hoog. Wie goan der regelmoateg n poar doag hin mit auto. Mor t leek mie n mooie oetdoagen om dat haile stuk ook ais te fietsen, ien t laangste van doagen. Dou ik dat besluut nomen haar, mos ik wel eerst n nije fiets hebben, onnaaierde ik. Want ik haar mor n hail gewone mit drij versnellens. Da’s niks weerd ien baargen en heuvels. n Fiets mit n derailleur en n flink wat versnellens mos der heer en ook veul lichter van gewicht. Nog n hail gezuik, mor ik kreeg ain te pakken dij mie zinde wat meugelkheden en pries aangaait en mit vaaierntwinneg versnellens. Dus doar kon t nait aan liggen. Dou nog fietstazzen, n sloapzak, n isoloatsiematje, fiets- en regengoud en ales wat ter zo bie komt te kieken. n Tent haar ik aal, n hail lutjeke van kunststof. Ik kon mie der mor naauw ien omdraaien. Mor hou klaainer, hou lichter en dus hou beder.
Ien junimoand zol t vervast mooi weer wezen, dus dat wer kamperen. Ik herinnerde t mie nog van vrouger, dou ik as jongkerel mit mien kammeroaden kampeerde ien Duutsland, België en Frankriek, eerst op plof, loader liftend. En was dat nait n leven vlak bie, ja alderdeegs íen de netuur? t Zaachte waaien van wiend deur bomen en t rizzeln van bloaren von ik altied hail rustgevend en ontspannend. Joa, kamperen, ik haar der wel zin aan.
Dou mos ik route nog bepoalen. Ien n olle Bosatlas, op koart van Duutsland, heb ik n rechte lien trokken van Stad noar Bazel en dij op n poar steeën aanpaasd. Ik wol nait deur t Ruhrgebied mit zien woestenij van febrieken. En ook nait deur Sauerland mit zien hoge heuvels. Over Emmen, deur t pladde Niedersachsen en NordrheinWestfalen zol t richten Münster goan. Doar vandoan wat meer oostelk over betrekkelk vlakke wegen via Korbach, Frankenberg en zo onder Frankfurt deur noar Mannheim. Vandoar op Bazel aan bie de Rijn laangs, apmoal nog aingoal plat. Noa Bazel zol ik den van de Rijn ofsloagen en laangs rivier de Aare fietsen, stroomop tot aan t meer van Neuchatel. Ook apmoal deur betrekkelk vlakke rivierdoalen. t Gaait doar wel omhoog vanzulf, mor bie n grode rivier laangs toch betrekkelk gelaaidelk, was mien idee.
Vanof dat meer van Neuchatel zol ik den volgens koart toch even ien de baargen terechtkommen, mor al gaauwachteg zol ik doarnoa bie t meer van Geneve oetkommen en den ging t weer deur t braide en vlakke dal van de Rôhne, via Martigny en Sion tot Visp aan tou. Dat is wel n hail end omrieden. Mor zo omzaailde ik mooi de Alpen van Berner Oberland, mit toppen van drij- tot vaaierdoezend meter.
Bie de ploats Visp mos ik den rechtsof, weer bie n baargrivierke laangs, de Visp A, en zo noar Zermatt, haile hoge baargen ien. Bie de Visp A laangs (’Vis-pa’ zeggen ze doar) is weg op summege steeën hail slim staail, 12 tot 15%. En dus zee mien dochter dat ik doarom beder boemeltraain nemen kon ien Visp. Mor dat was mie te min, as ik ainmoal op fiets tot Visp aantou kommen was, wol ik ook t leste stuk op fiets doun. Desnoods ging ik op staaile helgens mor lopen.
Noa n stuk of wat laangere fietsritten mit mien nije fiets en nog n naacht proefkamperen op blaikveld achter t hoes, en dou was zo’n beetje ales kloar veur grode raais. Ik vertelde t aan elkenain dij t mor heuren wol en was vol keroazie. Ik was n redelk ervoaren fietser, nog zond van lief en leden. Ik was nait baang veur n ofstand van zo’n 1200 tot 1300 km hèn – en meschain ook nog weerom, as t mie goud bevalen zol. Mit n gemiddelde ofstand van zo’n 120 km op n dag, plus n poar rustdoagen, mos dat ien vattiendoag te doun wezen. Makkelk…!

Ik ben mor tot Mannheim, haalfweg Duutsland, aantou komen. En dou was ik al meer as vattiendoag onderwegens vanwege n moalofwat verkeerd rieden, n haile dag dikke onweersbuien, n rustdag vanwege dij staaile helgens ien Sauerland (doar ik stom genog toch overhin reden bin) en grode omwegen over vrezelk kromme en slingernde fietspoaden (wel mooi, doar nait van, mor t schut nait op). Ik haar dou al dik doezend kilometer ien bainen, en was nog ins nait op haalfschaid! En tot overmoat van ramp, op n camping bie Mannheim bin ik bestolen. Deur Eichhörncher, aikerns op zien Grunnegers, eekhoorns zegmor. Ik was smörgens net noar t toiletgebaauw tou, dou mout t gebeurd wezen. t Wemelde van dij rötbaisten op dat terraain. As ik ain veur vouten kregen haar, zol k hom n doodschop geven hebben. Aans ben ik hail maal mit daaier, mor ik was nou aal mien stoet van dij mörgen kwiet en t ongedaaierte haar n groot gat ien tent vreten. Kon ze wel vermoorden! t Was dij dag ook nog apmoal regen, ik was stokverkleumd en vuilde mie haildaal vies. Tent was nou lek, luchtber was mie eerder ook al kepot goan en leesbril was mie nòg eerder ook nog ien twijen broken. t Was n soeterge camping mit smerege stink-wc’s en kepodde douchehokken. Harregat bah…

En niks gain zaacht wiendje of rizzeln van bloaren. Ik ston ien n miggelregen op n camping aan de Rijn, gewoon twij asfaltwegen mit wat dood gras dertussen, stoef tegen t wodder aan. Mit aan overkaant n groot hoaven- en industriecomplex, doar t aingoal bromde en broesde, rabbelde en roasde van febrieken en mesienen, snaachts ook. En den ook nog dij laange rijnoaken, dij mit swoare, dreunende motoren, sums en den toeternd, vlak bie mie laangsvoaren deden. Ik dee der haile naacht gain oog van dicht. Ik was der stin- en stinzat van en lait moudveren sakken.
Dijzulfde dag nog ben ik mit train weer noar hoes tou raaisd. ”Es war genug!”, zee n begripvolle Duutse vraauw ien traain tegen mie, dou ik heur t haile verhoal verteld haar. En zo vuilde t ook veur mie. Ik was der kloar mit, haildaal genezen! Dijzulfde oavend laag ik weer ien mien aigen bèr. Schoon en dreug, ale roemte, n goud matras, vris berregoud, noa n lekkere douche en fersounlek eten. Fietsen is nog tot doaraantou, mor ik goa nooit weer kramperen. Ik ben mit mien vraauw dij zummer gewoon weer mit auto noar Zermatt reden.

t Volgende stukje ien Ommelander kraant zette toch mie weer aan t denken:
“65 jarige Warffumer fietser, R. Afman, in 13 dagen naar zijn dochter in Noord-Italië”

Potverdikkemie!

Eerst n poar borrels op t terras van n sjiek restaurant aan Belgieze grens mit n fantastisch oetzicht op Limburgse heuvels. Doarnoa ien t restaurant n overdoadeg diner van vief gangen mit bie elke gang weer n ander soort wien en mit n bedainen apaart veur ons deur twij vraauweleke obers, aine jong en knap, aander older mor onderholdend en hail gevat.
Ientied barstte ien boeten n dikke dunderbui lös van ongekende heveghaid. Bie ons in t noorden heb wie leste tied hoast gain echt dikke dunderbuien meer, dus dat was wel even mooi. De laange juni-oavend was spezioal veur dizze gelegenhaid verduusterd, zodat t lichtspektoakel goud te volgen was, alewel mien collegoa’s en ik stoaregaan al meer sjikker werden en zodounde al minder oog haren veur dit gebeuren, mor des te meer veur t eten en drinken en veuraal ook veur t aangenoame gezelschop van de baaide doames van de bedainen.
As leste, weer op t terras, genoten van staarke, swaarde kovvie, likeur, ijs, Belgieze bonbons, n segoar (ik rook nait, mor t rook wel lekker), Neuburger pils en ook nog van dunderbui, dij aan t ofzakken was, alewel t nog haard regende. Gelukkig zaten wie onder n ofdak dat n gedailte van t terras overkapte. De oberinnen, baaide defteg ien t swaart, mit hoge hakken en korde rokken, widde kroagjes, mesjetten en n wit schoetje, mozzen om ons te bedainen ale moalen n stukje deur störtregen lopen, wat de swaarde kovvie persies tot de goie staarkte verdunnen dee. Hoeregek, wat was ik ien t lest stinzat en zo dik as n tiek.
Vanoet t restaurant ging t mit auto weerom noar t hotel, over smale wegjes deur lutje dörpjes, omhoog en omdeel. Ik kreeg der mor naauw wat van mit, vanwege beregende en besloagen autoroamkes en mien aanschoten stoat en ik lait mie willoos deur heuvels van Zuud-Limburg rieden. Wie stopten haalfweg nog even ien zo’n dörpke veur n ofzakkertje en gingen om twaalf uur nog aan de meibok.

Ienderdoad staait ien dizze kontrainen kroug persies tegenover levensgrode dörpskerk. Dizze kroug bleek t stamcafé te wezen van n mannenkoor dij fanatiek oefende ien gelagkoamer. Ik bedoul den benoam t iennemen van grode houveulheden bier en t onderwiel oet volle borst zingen van grovve en schunnige laiden. Hail vermoakelk! Mooi laand, dat Limburg…

Nòg even onder ons. Lestdoags was ik op n verjoardagsveziede en t gesprek kwam op gas- en lichtrekens en wat doar apmoal mis mit is. Borrelproat netuurlek, mor toch …. De gemoedern laipen hoog op en den is de redelkhaid nog wel ais te zuik. Ik raip nog dat ik doar haildaal niks van wis (wat ook werkelk zo is, ik ben mor n ainvoudege techneut en heb gain verstand van wat tegenwoordeg de ‘core-business’ van t enerziebedrief is: geld verdainen aan zoveul meugelk klanten), mor ik wer toch hoast molesteerd vanwege mien reloatsie mit dat – ien heur ogen – schandoalege enerziebedrief. Deur krachtdoadeg optreden van gastheer kon verder onhaail veurkommen worden, mor der was haile oavend n grimmege stemmen noar mie tou. Aingoal wer ik kwoad aankeken en gainain dij mit mie proaten wol. Ik ben mor nait meer begonnen over mien oepke ien ZuudLimburg van n poar week leden en wat dat apmoal wel nait kost het. Alewel t mie vrezelk veul muite kostte, want ik wol ook wel ais n staark verhoal opdizzen. Mor ik kon mie toch ienholden want ik was baang veur de reaksies: woar doun ze dat apmoal van? Mouten wie klanten dat soort braspertijen, raaiskes en aander oepkes apmoal opbrengen via zukke foute rekens?
Joa, ienderdoad gaait dat zo. En ook dat moderne, luxe kantoor van ons mit ale gemakken en mit veul kunst aan muren, groates kovvie zoveul as je op kinnen en n spotgekoop restaurant. En – nait vergeten – mien luxe lease-auto mit neutenholten dashboard, elektrische roamkes, verwaarmde stoulen, airco, hands free-tillefoon, tom-tom en nog meer speuldinkjes, t wordt ter apmoal ien deurberekend. Mor dat zee ik netuurlek nait. Ik zol wel oppazen, der was al rebulie genog.
Doarom mien dringend verzuik: hol t onder pet en vertel t nait wieder.

Hai was gek op geld, zee e. Joa, wel is dat nait? Mor volgens hom wil nait elk ter veul veur doun. Mensen willen der te makkelk aankommen. n Löt kopen is doarom veur veul minsen voak ainegste meugelkhaid. ‘Mor denk hierom,’ zee e mit vinger omhoog, ‘dij t dut is nait wies. Je betoalen joe scheel aan lötten en kaans dat je wat winnen is ja hail klaain. Mor dij t nait dut, wint vanzulf nooit n pries, dat is ook woar.’
Ik kwam hom tegen ien t café. Hai is n voage kennis van mie, zo haile veul zai ik hom nait. Ik zit ook nait zo op hom te wachten, want hai is n proatjemoaker. Wie kregen t over geld en aanverwante zoaken. En doar zat hai vol van. Ik kreeg n pilsje van hom, dus mos ik wel even proaten, want hai mos zien verhoal kwiet.
‘Ik heb thoes sinds kort n holtkaggel,’ zee e en hai ging der ais goud veur zitten. ‘Ik kin makkelk aan holt kommen via mien waark – èn vergees. En cv hebben wie zodounde altied oet, dat bespoart veul gas. En gas is geld.’ n Woarhaid as n kou. Ien kroug worden voak nait de daipzinnegste oetsproaken doan. ‘Is t den nait kold ien de rest van t hoes? n Waarme badkoamer vien ik swinters hail lekker,’ zee ik. ‘Je mouten der wat veur over hebben. Dus ja ien de rest van t hoes is t swinters kold,’ zee e mit n stoalen gezicht.
‘Wat vienden dien vraauw en kiender doar den van,’ vroug ik weer. ‘Veuraal vraauwlu hebben n hekel aan kolle, is mien ervoaren. En doe hes toch puberdochters?’ ‘Doar mouten ze mor genougen mit nemen, worden ze haard van.’ Ik trok wat mit scholders, ik zol t nait willen.
Hai ging wieder: ‘Leste tied gooi ik soavends veur t op bèr goan ook wat antraciet ien kaggel. Dat is aanderdoagssmörgens nòg glèn en kaggel is den zo weer aan, mit n poar stukken holt ter op. Mor doarmit heb ik mie ien t begun toch even maal mishad. Dou ik aaskeloag leeggooien wol, zaten der nog apmoal gluiende kooltjes ien. Gaait vanzulf wel oet, docht ik en ik gooide haile brud ien grieze container. Wat loader kwam der n beetje rook oet container. Dou ik klep van container open dee en der zodounde meer lucht bie kwam, slougen vlammen der boven oet. Gelukkeg was t winterweer en apmoal snij en ik gooide der doalek n poar beste scheppen snij ien om te bluzzen. Wat ook belukte, t vuur was doalek oet.
Aanderdoagssmörgens mos container bie weg zet worden. Mor ik kreeg ding nait van stee. Wat bleek nou? Dij naacht haar t flink vroren en haile boudel zat vaast. Der was n gat ien boom van container braand deur dij gloeiende aask en doar was t snijwodder deurhen lopen en aan roaden vaastvroren. En zo is mien container feidelk onbruukboar worden. Op webstee van gemainte las ik dat je groates n nije kriegen kinnen ien geval van vermizzen of daifstal. Dus heb ik mien container aangeven as stolen.

Ondertied zoagde ik kepodde container ien lutje stukken, mouk ook t hoesnummer, chip en aander herkennenstaikens onzichtboar en dee t zoakje ien n poar voelniszakken. Dij puten nam ik mit noar mien waark tou, doar n stuk of wat haile grode òfvaalcontainers stoan. Doar gooide ik brud ien. Kraait gain hoan noar. Geld betoalen, doar heb ik noamelk n dikke hekel aan. En n nije container is toch gaauw honderd euro.’ Hai mouk noar krougholder tou n hinneweergoande bewegen mit vinger tussen onze lege glazen.
Ondertied prout e gewoon deur.
‘Mor nou hebben ze van de bank wat nijs opbedocht. En dat gaait mie ook weer geld kosten! Mos noagoan, mien vraauw en ik, wie verdainen nog wel es wat bie, zai het heur waarkhoezen, n kraandeloop en folders rondbrengen. En ik klus ien mijn vrije tied wat bie. n Nije keuken bie n aander, toen aanleggen, n stroatje leggen, n partij haardholt levern. Joa, wie mouten der wel wat veur doun, mor din hèb je ook wat. En ales swaart! Ik bin toch zeker nait gek dat ik veur de ‘roverhaid’ aan t waark goan zol, dij potverteerders mit heur geldverslindende oetgoaven veur ontwikkelnshulp, Europa, dure stroaljoagers, kunst- en cultuursubsidies, azielzuikers en aal zukswat. En zulf kluzzen dij politici ook flink bie mit heur commissoarioaten bie grode bedrieven. Ik betoal zowiezo al belasten genog, veuls te veul astoe t mie vroags. En den mouten wie ook nog 21 persent BTW betoalen op ales wat we kopen, hoast n kwart!
Doarom kriegen ze mien bieverdainsten nait onder ogen.’ Hai keek mie aan of e t zulf oetvonden haar.
‘Ach, en ik kom wel ais wat eerder thoes as der nait zoveul te doun is op t bedrief, of as de boas vot is.
Den kin ik mooi nog even zo’n kerwaaike doun.
Mor nog even over dij bank. Nou hebben ze doar onnaaierd, dat ter mor zes keer ien t joar groates geld stört worden maag. Aal aander moalen mout dat nou vief euro kosten. Astoe den rekens dat wie zo roegweg vatteg moal ien t joar onze bieverdainsten störten, woarvan dus nou den mor zes moal groates, den kost ons dat 34 moal 5 euro is 170 euro sjoars. En doar krieg ik haildaal niks veur. Nou, dat goa ik dus nait betoalen veur n automoatieze störten bie zo’n apperoat ien muur. Komt ja gain mens bie te pas. Ze zeden bie de bank, dat ter hail veul rommel ien gooid wordt, stukken iezer, vuurwaark. Doar schient t apperoat kepot van te goan en dat kost heur geld. Mor toch zeker gain 170 euro de klant? Ropperij is t en aans niks. Doarom brengen wie van nou òf aan onze bieverdainsten nait weer noar de bank tou. Allain hebben wie op zo’n menaaier sums wel oardeg wat geld ien hoes. Dus ik zee tegen mien vraauw, ik zee, wais wat? Wie kopen ons n solide gaitiesdern brandkaast, hermetisch aan muur vaastmoakt mit dikke bolten en mit n gehaaim sieverslöt. Doar doun we t geld ien. En zo komt belasten der ook nait achter, want ze kinnen tegenwoordeg ja ook joen bankrekens ienzain.’
‘Den gaaistoe toch noar n aander bank,’ zee ik nog. Mor ale banken schienen dat te doun en dus bleef e toch mor bie zien bank. Mor hai stört van nou òf aan zien extroa buuscenten nait meer bie bie zien bank. Doar hebben ze t zulf noar moakt, volgens hom.
Ik zee: ‘Ik zol wel oppazen en dat nait aan elkenain vertellen, dastoe zoveul geld ien hoes hes bie tieden. Nait elk is te vertraauwen, veurstoe t wais, stelen ze t die òf.’
Joa, doar haar ik wel n punt volgens hom. Doarom ook het e zien haile hoes bevaailegd mit n alaarmienstelloatsie en overaal camera’s ophongen. ‘Gain echten heur, nepcamera’s, dat waiten daiven ja toch nait,’ laagde hai. En hai het aan boetenkaant ook overaal lampen mit n bewegensmelder monteerd. ‘En wie hebben sinds kort ook n dikke rottweiler, dij snaachts beneden ien koamer is,’ ging e wieder. ‘Ik bin aans nait zo op honden en haildaal nait op zukkent, mien vraauw kin der beder mit overweg. Mor hai heurt wel ales en hai is woaks as de beste. Boetendes sloap ik altied mit n hockeystick onder bèr. Ik heur ook ales, want ik bin n dunsloaber. En as ik nait sloapen kin, loop ik wat deur t hoes, kieken of der ook onroad is.’
Ik zee tegen hom: ‘Volgens mie hestoe wel wat mit geld. Ien aalsgeval kopzörgen.’
‘Geld moakt ienderdoad nait altied gelukkeg,’ gaaf e tou. ‘Mor as ik mit wat bie te verdainen der zo aan kommen kin, loat ik t nait lopen. Doe wel den?’ vroug e aan mie.
‘Och, ik ben der nait vies van,’ zee ik, ‘n beetje geld omhanden is nooit weg. Mor k wil der nait àles veur doun en mien naachtrust is mie haaileg.’
‘Kiek, dát bedoul ik nou,’ zee e mit noadruk en stook zien vinger weer te lucht ien. ‘Nou, ik bin dus wèl gek op geld en ik wil der wèl wat veur doun. Want ja, wie willen der toch ook n beetje van leven. Twijmoal ien t joar op vekaanzie, noar de zun en noar de snij. Mien vraauw en ik elk n nije auto om t aander joar. Zai n handeg stadswoagentje en ik n BMW mit ales der op en der aan. Wieder n grode plasma tv ien koamer, want wie maggen geern fims kieken, dij ik illegoal download van internet. En showprogramma’s vienden wie ook mooi, The Voice of Holland, Hollands Next Top Model en Geer en Goor… Nee, wie kieken nooit noar de NPO-zenders, dij linkse stoatsomroup mit zien ainziedege indoctrinoatsie. En allenneg mor dröge, laankdroaderge en slim serieuze programmoa’s. Niks aan, kinnen nooit ais laggen. Ik vaal der bie ien sloap. En wie hebben t nijste van t nijste op computergebied, digitoale fotocamera’s, Ipads en smartphone’s veur vraauw en kiender en miezulf. En ook apmoal n elektrieze fiets. Jaháa … en dat kost wat. Mor wie kopen t apmoal van ons aigen, eerlek verdainde geld, doar wie haard veur waarkt hebben. Veurdat de ‘roverhaid’ ons t apmoal òfpakt. Proost!’ Hai tilde zien bierglaas omhoog en keek mie aan.
Ja, wat mout je doar nou op zeggen, docht ik. Ik zee ook mor van: ‘Proost.’

Ien Onderndaam gebeurde begun veurege aiw nooit wat biezunders. Joa, mien moeke is der geboren. Mor dat was ook al gain wereldschokkende gebeurtenis, behaalven veur mie zulf netuurlek. Tied ston der stil en ales lag vaast ien standenmoatschoppij van dou. t Dörp teerde nog wat op reputoatsie van veurege aiwen. t Was ooit n belangriek kruuspunt van vaaier wodderwegen. Der was dou n kantongerecht, t wodderschop haar der heur zetel, der ston n groot postkantoor en verschaaiden krougen waren der. Mor ien tied van mien moekes jeugd was t sloaperg dörp van dikke boeren, wat middenstanders en rentnaaiers mit old geld. En veul aarmoud onder aarbaidersminsen.
Der is sinds dij tied n haile bult veraanderd ien wereld, ook ien Onderndaam. Meschain wat loader as aargens aans, mor toch. Mien moeke zaag ien heur leven eerste fiets, eerste auto en eerste vlaigtuug, telefoon, radio en loader nog tv. En ze het twij wereldoorlogen mitmoakt. Tegenswoordeg binnen wie der aan wend dat ales aingoal veraandert – en ook nog al vlugger. Mor mien moeke kon der mor naauw aan wennen, veuraal op kerkelk gebied. Dij was opgruid ien n stoatiese wereld, doar ales zien beslag haar en doar op t oog niks ien veraanderde. Der veraanderde vanzulf aal wat, mor hail langzoam, veur veul minsen dou nait zichtboar. Of ze wòllen t nait zain. Ien joaren twinneg van veurege aiw kwam der ook elektriese stroom ien Onderndaam, net as ien de rest van wereld. Eerst allenneg veur stroatverlichten en veur n enkel boerenmesien. Wat loader ook bie minsen ien hoes. Prakties van t begun òf
aan van t oetrollen van t elektrisiteitsnet ston der ien Onderndaam, aan t Winzumerdaip, tussen Uterdiek en Achterweg, n elektrisch verdailstation van 10.000 Volt. Gain gewoon transformoatorhoeske, mor n fikse slag groder. Ain van eersten boven Stad en zoterekend ain van oldsten. Onderndaam was dou even weer n belangriek kruuspunt, nou ien t moderne elektrisiteitsnet. Allain zaag men doar niks van, op wat poalen en droaden noa, t olderwetse bovengrondse net. En t gaf ook haildaal gain bedrieveghaid noadat t verdailstation baauwd was. Joa, men kon nou t licht aandoun ien hoes, n stofzoeger of n wasmesien draaien en radio speulen loaten. En dat was vanzulf ook n haile veuroetgang, mor ach, dij nije dingen wennen ook weer gaauwachteg en men keek ter loader nait meer van op.
Dij elektriese gebaauwen en klainere trafohokjes, ze stoan doar ze stoan. Mainsttied binnen ze bezied stopt achter stroekerij of stoan aargens bie n boer op t haim, voak overgruid mit rep en roet, bemaggeld van graffiti of gruin oetsloagen van mos en aalgen. Men kin der sums wat ien brommen heuren, mor aans is der niks bie te vernemen. Ze bennen van groot belang veur soamleven van nou. Mor veul minsen waiten ins nait dat ze der bennen of woar ze veur dainen. Wat n tegenstellen, anoniem – onzichtboar hoast – en touglieks van zo’n wezelk belang. Mor op ainmoal kwam zo’n gebaauw oet dij anonimiteit. t Was ien t midden van joaren sesteg dou op n naacht dat verdailstation ien Onderndaam mit n doavernde klap te lucht ien vloog. Elektriese schoakelapperoaten werden vrouger isoleerd mit eulie, loader ien tied mit lucht. Dij eulie kon ien n hail enkeld geval vergazzen en bie n kortsloeten deur n luk vonkje exploderen. En dat was hier ook gebeurd. t Oerdegelke gebaauw van gewoapend beton en staainsmuren klapte haildaal oet nkander. n Dikke braand was t gevolg. En n Egyptische duusternis tot ien verre kontrainen, Winzum, Middelsom, Bavvelt en Waarvem. Behaalve dij naacht ien Onderndaam zulf, doar was t helderrood van vuur.

Dat ter gain slachtovvers valen bennen, mag n wonder haiten, want t gebaauw ston midden maank hoezen.
t Gaaf binnen t elektries bedrief n grode konsternoatsie vanzulf. Mor ook ien t aans zo rustege Onderndaam. t Dörp ston eerste doagen haildaal op kop en wer overlopen deur journalisten, fotogroaven en plietsies. Der was zulfs n begun van ramptoerisme. Ien kranten en bokkebloaden stonden dikke stukken mit veul foto’s der bie. Ook kwamen der veul hoge pieten noar dizze rampplek. Want dou bleek dat ter feidelk gainain verantwoordelk steld worden kon veur dizze explozie, kwam alles der te kieken, wat mor even wàt was binnen t bedrief en ook van der boeten. Zeker mit zogenoamd technisch weer. t Wemelde doarbie ook nog van baauwvakkers en monteurs. Overaal stonden dranghekken en apmoal luxe auto’s aan kaant van weg, zowat ien t haile dörp, vrachtwoagens, kroanen en rondomrond puun en stoapels baauwmaterioal.
Gauwachteg noa dij explozie mos der n nij verdailstation baauwd worden. Doar heb ik ook aan mitwaarkt as jonkerel, ain van mien eerste putjes. Eerst mos ik mit n oldere kollegoa boudel opmeten en ien koart bringen. Loader mos ik ook baauwtaikens moaken. Bie ain van mien bezuiken aan Onderndaam – dikste drokte was weer vot – wer ik ien ain onverhoeds aansproken deur n oldere dörpsbewoonder: ”Van wel bistoe ain?” Ik was eerst wat verbiesterd deur zo’n rechtstreekse vroag. Eerder al haar ik sums en din nijsgierege blikken zain, vanachter verzichteg opziedschoven gerdienen. Men haar mie bliekboar al n zetje ien kuur. Ik zee noar woarhaid wel ik was. En even loader ging t gerucht over mie deur Onderndaam: ”Dat is n zeun van Aanje Doesburg van t Uterdiek.”
Bliekboar was ik goudkeurd, want vanòf dij tied kreeg k allenneg mor vrundelke blikken en knikjes, doar ik eerder toch wat stoenze en ofwachtende, ja zulfs wantraauwende gezichten mainde te zain. Ik heurde ja ook bie dij ambtenoaren van t PEB, oet Stad en dij werden ien Onderndaam collectief mistraauwd. Mor mien òfkomst was goud.

Projectlaaider Richard Millar is geboren en opgruid ien Londen. Èn hai is katholiek. Nait n luk beetje, mor vol overtugen, bie t fanatieke om òf sums. Hai het n Nederlandse vraauw traauwd en woont nou ien n dörp op t Hogeland. Bie n aannemersbedrief, dij veul putjes veur ons bedrief dut, kon e aan t waark kommen. Zien moudertoal is nog dudelk te heuren aan zien dikke accent en aan zien zinsbaauw. Der zitten ien zien proat nog voak oetdrukkens as ’you know’ en ’well’. Mor hai het hom t Nederlands oardeg gaauw aanleerd. Zel ook mouten, want hai is veul bie pad veur zien betrekken. En hai kin verachteg ook al n mondjevol Grunnegers. Hail apaart, Grunnegers mit n Engels accent…. Ik kin reuzen mit hom proaten ien verschaaiden opzichten. Over zien geloof heb we t ook wel ais. Nait dat wie t ains worden, want kom mie nait aan mit aal dij roomse regels zoas kerkelke hiërarchie, t celiboat, pezietsie van de vraauw en goa zo mor deur. Doar heb ik haildaal niks mit. En ook haailegen, relikwieën en aal dij pracht en proal spreken me totoal nait aan, alewel de nijste paus nog nait zo’n roare is dunkt mie. Mor ik hol op zien tied wél van n goud gesprek. En dat mis ik ien mien waark nog wel ais. Doar mout t juust vlöt of lolleg wezen. Gain ’moeilijk gedoe’, mor laiver n smuie bak of n staark verhoal, doar je om laggen kinnen.

t Was n week noa Sunnerkloas en Richard was bie mie op kantoor west veur ons regelmoateg overleg. Ik brocht hom weer vot noar resepsie en hai leverde doar zien bezuikerspas weer ien. Dat mout tegenswoordeg vanwege vaaileghaidsveurschriften. n Boetenstoander mag nait allain ien kantoor kommen. Wie mouten ze van resepsie ophoalen en via elektronisch vergrendelde deuren noar waarkplek of vergoaderroemte brengen.
En ze noatied ook weerombrengen. Ook ien t bedriefsleven wordt t al strenger, formeler en nait mooier. Wie prouten ien lift nog even wat. Ik vroug of ze bie hom thoes ook Sunnerkloas vierd haren. Dat haren ze.
Mor tot mien verrazzen zee Richard ook: ”Nederland is volgens mie t mainst godsdainstege laand van haile wereld.” ”Houzo dát?” vroug ik stomverboasd. Volgens mie is Nederland nou net ain van mainst ònkerkelke noaties. Joa, wie vieren dommit wel weer massoal bie kerstboom Vrede op aarde. Mor dat is toch mainst kloatergold. Vreten op aarde …. En paardie minsen kommen mor ainmoal ien t joar ien kerk, mit kerst. Nee, zo vroom binnen wie ien Nederland hail nait, heur. Nait dat zuks ook mout van mie, mor dat is weer hail wat aans. Even der tussendeur. Wil ie nog een béétje oardeghaid aan dizze feestdoagen hebben, den mout je ale goie smoak en joen morele beswoaren n pooske overboord zetten. Want, goie smoak en kerst akkedaaiern nait, vien ik. Elkenain graait mor ien bakken om van woarenhoes, kerstmaart en toencentrum, onder t ’genot’ van jengelnde kerstdeuntjes. Of ie heuren overaal gemechaniseerde kerstgroeten oet aingoal blèrende kerstman-poppen – apmoal ien t Engels. Leve de wansmoak en de vaalze romantiek! n Sangen kerstboom? Apmoal plastic kikkers der ien? Gekleurde knipperlichtjes? Joen haile hoes aan boetenkaant behangen mit lichtslangen, herten, steerns en sleeën? n Extroa verlichte boom ien toen? Ien elke koamer n boomke? t Is apmoal te koop en t wordt nog doan ook. Weer gain snij mit kerst? Den moak we toch snij, spuit de haile boudel mor onder!
Alewel, aal dat licht …, bedocht ik ienains. Doar hebben minsen toch ook behuifte aan, zo te zain. Bewust of onbewust. t Is netuurlek n vrezelk noaoapen van Amerikoa, mor daip vanbinnen hebben minsen ien dizze duustere tied bliekboar wènst noar licht. Of ze nou kerkelk binnen of onkerkelk. En dat is feidelk hail biezunder! Mor dat leste zee ik nait tegen Richard. Ik zol wel oppazen! Hai zol den veur open doel votdoalek begunnen te preken over ’het Licht der wereld’.
Dat dut ook niks, elk zien ding, is mien opvatten.
En hai vaalt mie der normoal ook nait mit lasteg. Mor breek hom de bek nait open!
Richard schudkopte. Nee, hai zag dat hail aans:
”Hail Nederland – groot en klaain – viert vol overgoave verjoardag van Sunnerkloas, petroonhaailige van zeevoarenden, kooplu en jonge wichter.
Én – ook van kiender.”
O, wol hai dij kaant op. Ik haar dat al wel eerder heurd of lezen. Ol Boas was doarbie ook nog petroonhaailege van de stad Amsterdam. Zodounde is zien vereren veuraal over Nederland zo verspraaid worden.
”En as ik t sums even wat muilek heb, vroag ik Haailege Nikloas om steun,” zee Richard. Hai was noar zien zeggen slim onder iendruk van hou oetzunderlek Nederland is ien wereld, mit t Sunnerkloasfeest. ”Dat hebben Amerikoanen zulfs van Nederland overnomen mit Santa Claus. Echt uniek!,” zee e vol bewondern. Ik wol hom nait teleurstellen ien dizze opvatten, k von t allerdeegs wel n originele kiek. Mor ik loof nait dat hier veul minsen Haailege Nikloas aanroupen of vereren, zoas Richard mainde. Ik wees hom der aal op dat Sunnerkloas van olds juust n haaidens gebruuk is. n Man op n peerd dij over doaken ridt en mit n knecht dij aan deuren rammelt. Aiwenold, oet tied van Germoanen. Net as kerst, oorspronkelk t feest van zunnewende mit zien gruine kerstboom. Om te vieren dat doagen weer laanger worden. Van dij haaidense feesten het Roomse Kerk hail loos gebruuk moakt ien middelaiwen, bie t bekeren van oorspronkelke bewoonders hier.
Richard was zichtboar verbiesterd. Hai prakkezaaierde wat, keek n pooske ien de verte. Wie stonden al bie oetgang, dou e as n soort van òfschaaid tegen mie zee: ”As ik dommit weer bie mien olders ien Londen bin en ien de ’St. Paul’ verjoardag van Christus vier, steek ik doar n keerske veur die aan.”

Ach, wat oardeg van hom. Nou was ìk even van slag, mit mien gemotje over kerst en mien geredeneer over haaidense feesten. Ik von t mooi geboar van Richard, ondanks zien roomse opvattens, doar ik niks mit heb. Mor dat keerske von ik mooi. Ik vuilde dat hai t mainde, wat veur gedachten hai doar ook bie hebben zol. Ik wis zeker dat e t ook doun zol. En dat rouk mie. ”Ik zel ook n keerske veur díe aansteken,” zee ik van weeromslag. En dat heb ik ook dóan.
Op oljoarsoavend.

t Ging al joaren van twij kanten, olden sturven oet en jongen wollen der nait meer hin. Op n duur zat ter nog mor n handjevol olle mensen achterien kerk. Nije veurganger, ain van akkedemie oet Stad, net kloar veur domie, kreeg doarom opdracht van kerkbestuur om kerk weer vol te kriegen, om der weer n leventege gemainte van te moaken. Wer hom wieder nait veul ien weeg legd, as kerk mor weer vol kwam.
Nije domie pakte t aigentieds aan. Hai preekte sundoags ien n gewoon pak zunder strik, ien ploats van ien n swaarde toga mit n widde bef. Hai ston ook nait boven op preekstoul, mor beneden, achter deuphek, midden maank kerkvolk. En hai preekte hail tougankelk, moatschoppelk betrokken, zoas dat haitte. t Was nog n jongkerel en kerkvolk was wies mit hom. En zo kon t gebeuren dat t ol kerkje ale zundoagen weer vol zat. Kerkbestuur blied, kerkvolk blied, elkenain blied. Dizze domie was ook op aander terraainen aktief. Hai onnaaierde dat t ol kerkje wel n opknapbeurt bruken kon. Onder zien permoters kwam der n kemizzie dij n kollekte hil ien dörp, doar hail wat geld mit oplopen wer. En dij links en rechts subsidies aanvroug – en ook kreeg. Timmerman legde pannen weer op stee en vervong verrötte geuten. Kobersloager mouk nije regenpiepen. Kepotvroren stuukwaark wer weer vannijs besmeten en hier en doar wer wat vaarf op kwastjed. Ook t örgel wer opklanderd en vannijs stemd. t Ol kerkje ston der nou weer bie as nij, kant n sieroad ien dörp.
Mor der was aín ding dij nog miste, torenklok mit t uurwaark. Hong wel n klok ien toren, mor dij was scheurd en t geluud was net n blikken paan. Boudel was ook stokverröt doar bovenien. Doarom ook wer klok al joaren nait meer lud.

Wel wait, kwam haile boudel nog n moal van boven en dat was nait zunder gevoar. t Uurwaark zulf was ook haildaal noar de filo, n dikke roustboudel. Wiezerploaten stonden al joaren op haalf zeuven. Vanzulf mos dat ook as leste nog aanpakt worden – goud is goud, mor beder is beder. En noa n dik joar was scheur ien klok moakt en t uurwaark weer vannijs aandreven, mor nou elektrisch en computergestuurd. En holten dakruder was haaildaal vernijd mit n splinternije vergulde hoan derop as wiendwiezer. Apmoal sponsord deur ondernemers en zoakenlu oet dörp en wiede omgeven, handeg aanpeerdjed deur nije domie. En zo konden mensen nou weer vannijs zain hou loat of t was en – nog mooier – ook heuren. Van dij tied of aan ludde klok ook weer, ale doagen om aacht tuur, twaalf uur en om zes uur en hai sloug doarbie op haalve en haile uren. Net zoas t vrouger west het. Tied was nou zo persies regeld dat t nog gain seconde ofweek van werkelke tied. t Uurwaark was radiografisch verbonden mit atoomklok ien Frankfort.
Mor deur dat vannijs weer klokluden was nou wel n perbleem ien dörp ontstoan. Paardie mensen haren der last van. Benoam sundagsmörgens om aacht uur. Din lagen ze nog op ain oor en slaipen oet noa n oavend stappen of haile week haard waarken. En van dat klokluden werden ze wakker. t Ging hier om nait-kerkelken, openboaren zeg mor, mainst forenzen oet Stad. Dij waren hier kommen te wonen vanwege rust en roemte en
ien dij tied ludde klok nait. Veur kerk mit zien klok haren ze nait veul konsideroatsie. Zai leefden noar aigen zeggen ien moderne tied en elk haar zulf wel n klok ien hoes of n hallozie om aarm. Klokluden was wat van vrouger. Noar kerk goan traauwens ook, mor doar wollen ze gain drokte om moaken. Dat mos elk ja zulf waiten. Mor dat klokluden sundoagmörgens, dat vonden ze n aarm verdrait. En ook ien week was t klokluden om aacht uur slim vro veur verschaaiden vutters, dij ver veur heur vievensestegste al bie hoes waren.
Der ontston op nduur n kwestie ien dörp, véur t klokluden of der tegen. Ien t bokkeblad stonden wekenlaank iengezonden stukken mit veul emootsies van veur- en tegenstanders. Der wer proat met domie en kerkbestuur, mor zunder rezeltoat, want dij wollen t klokluden zo holden. t Was ja vanolds heur kerk en klok en dij waren aiwenold en doarom mos der gewoon lud worden. Kloar, oet! Openboaren – oetsloabers feidelk – wollen ien aalsgeval smörgensvro, en zeker sundagsmörgens geern van t luden òf. t Wer n haile hikhakkerij en ze kwamen der nait oet. En börgmeester, dij openboaren ien aarm nomen haren, wol zien vingers der nait aan branden en boetendes, hai was ook van kerk. Baaide kampen stonden zodounde liek tegenover nkander.
Op nduur kwam der op veurstel van domie n mediator bie, ain dij der spezioal veur deurleerd het om tussen partijen te bemiddeln. Dij zee: ”Joe mouten n compromis sloeten. Elk dut bie zien standpunt wat wodder bie wien. Dat is eerlek.” En dat deden ze din mor, oetìndelk, ze mozzen toch wàt. Kerkminsen mozzen zodounde wat ienlevern van t luden. Oetsloabers mozzen apsepteren dat ter bie tieden aal lud wer. t Rezeltoat was dat kerkklok nou ien week wel drijmoal doags ludt en zien gaalmende klanken over t vlakke laand oetstreut. Mor nait op zundag, din is klok stil.
Mainsttied binnen der ien dit soort compromissituoatsies gain winnoars, hier ook nait. Kerkminsen mozzen toustoan dat klok nait op zundag ludde. Toch n veurnoam ding veur n kerk en dat begrootte heur ook slim. Oetsloabers wollen t luden ale mörgens geern kwiet, mor hebben allenneg zundag kregen. Mor oetsloabers haren t idee dat juust zai t mainst ienleverd haren, want haile week wer der ja ludt, op zundag noa. Dat het ter ook mit te moaken dat dij mediator t op n compromis aanstuurde. En doarbie hebben oetsloabers gewoon nait hoog genog ienzet. Net as gebeurde ien de volgende anekdote:

Jan en Hennie binnen aarvenis van heur overleden moeke aan t verdailen. Ze kommen ienains n setje van twaalf zulvern gebaksvörkjes tegen, ien n mooi deuske.

Jan: “Heden, wat n mooie vörkjes. Dij wil ik wel hebben.”

Hennie: “Ho even, eerlek dailen heur. Elk haalfschaid.”

Jan: “Nee, ik wil ze apmoal. Verdailen is schane, t is n setje. En doe hes al aans wat.”

Hennie: “Dat is nait eerlek, ik vien ze ook mooi. Wais wat? Wie vroagen buurvraauw Gerda of zai ons helpen wil mit t verdailen. Zai is neutroal en goldeerlek. En din kriegen wie der gain roezie om.”

Gerda: “Joe mouten n compromis sloeten. Elk levert wat ien van zien aais. Negen vörkjes veur
Jan en drij veur Hennie.”

Vlak ter op kreeg jonge domie n beroup dij e ook aannam. Hai ging noar t westen van t laand. Der kwam tiedelk n vervanger, n domie vlak veur zien emeritoat. Dij dee t weer net as vrouger. Duurde nait laank of der kwam mor n handjevol mensen meer ien kerk. Domie preekte ook vannijs weer op hoge preekstoul, tegen t stainen verwulf dat hol klonk en slim echode, zodat dij poar oldjes achter ien kerk hom hoast nait verstoan konden. En zo was t weer net as ien t begun. Opgoan, blinken en verzinken. Mit ain verschil, klok ludde nog aal. Mor nait op zundag.

Dizze kerk mit torenklok is nou n muzeumstuk worden, netjes opvaarfd en historisch verantwoord opklanderd. Mit n modern, elektrisch uurwaark, aansloten op atoomklok van Frankfurt. Mor elk het tegenwoordeg n klok, hallozie of wekker. En op ale mobieltjes en elektrische apperoaten zit ook tied, n mens is ja van ale kanten omringd deur tied. Torenklok is zodounde n funksieloos fertuut worden oet vrouger tieden, n twistabbel veur compromizzensloeders. Ien dit dörp mag klok allain luden veur oardeghaid of veur poelegrap. Mor mensen willen der gain last van hebben. t Ultieme rezeltoat van compromizzen, haalf put-, haalf regenwodder. En as t haildaal nait hoger of leger wil zetten ze klok gewoon oet.

Ain van onze katten hait Frodo, n broen-swaart streepte koader mit hail zaacht kort hoar. Ik roup hom altied mit “Poei”, en doar komt e ook op òf. Wie hebben nog drij katten, n koader, Sem, en twij poezen, Sterre en Kiki. Zo kinnen wie ze oet nkander as wie t over heur hebben. Mor ik roup ale katten altied mit: “Poei!”
Frodo haar leste weken de gewoonte om sums n haile dag vot te wezen. Nait ver vot, want wie konden hom achter t hoes voak jammern heuren. Hai ging din bliekboar snaachts aan struun en kwam op ain of aander menaaier ien t maisveld achter ons toen terecht. Wie zagen hom nait mor heurden hom aal. En hai heurde ons ook en din is zien reflex: ik wil bie heur wezen via de korste weg. Mor ja, der zit n braide sloot tussen t laand en ons toen.
Ien t begun mouk ik mie doar wat koorzeg over en ik pebaaierde om hom oet dat maisveld te kriegen. n Jammernde kat doar kin ik hail min over, benoam as t ain van ons is. Dat was nog n hail gedounde, want ook veur mie is dij sloot achter ons toen te braid. n Aander sloot is wel wat smaler mor dij zat vol mit roegte, raait en roet. Dat, ik kon nait goud zain woar slootswalen zaten en duurfde der zodounde nait over te springen. Ik dink dat kat ter aal over sprongen is. Dus mos ik, om kat te hoalen, haildaal noar grode weg, deur n daam en din t maisveld over tot ik weer ter hoogte van ons toen was, n poar honder meter hin en deur t maislaand weerom.
t Was op n oavend en nog licht. t Haar dij dag regend en t manshoge mais was kletsnat en ik wer zodounde ook dwaarsdeurnat. En schounen onder bragel, ik zaag der oet as n swien. Ik raip n moalofwat van: “Poei” en hai kwam noa wat drutjen op n duur noar mie tou. Mor hai wol nait achter mie aan, noar grode weg tou. Hai is wat baangeg aanlegd en al dij auto’s en dikke vrachtwoagens, doar is e benaauwd veur.
t Begon al wat te duustern en ik wol hom toch wel geern ien hoes hebben. Ik pakte hom ien n onverhoedse roam bie t nekvel en stopte hom achter mien jas, rits dicht. Zo laip ik mit kat veur t lief weerom noar grode weg, deur daam en dou noar ons hoes. Eerst was kat wel rusteg, moar goandeweg wer e al drokker. Hai wol der oet en begon te spinhakken en te schoppen en sloug noagels oet. Ik mos hom hail stief tegen mie aandrukken, aans was e mie ontkommen ien t maisveld. En dat wol ik koste wat t kost nait.
n Week loader was Frodo weer n dag en n naacht vot. Mien vraauw zee tegen mie: “Kins hom gerust zien gang goan loaten, hai komt wel weer heur. Mos die der nait zo drok om moaken.” Dat pebaaierde ik te doun en ienderdoad, Frodo was der soavends tegen n tien uur gewoon weer. n Haile geruststellen veur mie, want dat gehaaister ien t maisveld wol ik laiver nait nog n moal. En zo ging dat n moalofwat deur, kat ging snaachts vot, bleef overdag ook vot, jammerde din wat bie ons tegenover toen ien t maislaand, en was der soavends weer. Dit was bliekboar zien petroon en doar kon ik vree mit hebben. Ik haar nog wel aín grode angst: as van t haars t mais der òf gaait en kat zit ter din weer ien, wat din? Mor ik docht, dat mout wel hail touvalleg wezen. Gain zörgen veur mörgen, zolaank der nog niks te doun is. Mor t schoot sums nog aal deur mie hin, benoam snaachts op bèr.
Mien angstege veurgevuil kwam nog gaauwer oet as ik docht haar. Op n dunderdag, begun oktober, smirregs tegen vaaier uur, doar kwam mit veul gebroes en lewaai n karrevoan aan om t mais der òf te hoalen. Schrik sloug mie om t haart, want joa heur, ons kat Frodo zat net dij dag weer ien t mais! n Maaimesien mit n braide bek mit schaarbe mezzen en dikke rupsbanden. En mit n laange, flexibele buis der aan doarmit t verhakselde mais mit n rötgang ien n hoge, dichte woagen spoten wer (en ook hail voak der noast). Dij woagen ree der achter en sums der noast mit n dikke trekker der veur. En nog net zo’n trekker mit woagen. As ain woagen vol was, kwam aander onder buis. En zo wer ien rap tempo t haile maisveld maaid, van boetenkant noar binnen tou. En tot overmoat van ramp (veur ons kat, mor doarom ook veur mie) kwam der nòg n dikke trekker op t laand mit n maaibaalk, dij slootkanten mit veul bombarie maaien ging. En vlak doarnoa óók nog twij trekkers mit n braide grieper, dij sloten schoonmoaken gingen, zo as dat ale joaren mout bie haarsdag. Och, dij aarme kat, hai kon gain kaant oet en t was mie toch n gebrom en gebroes. Goie road was duur. Zol ik noar bestuurder van maaimesien tou goan en vroagen of e even stilholden wol, zodat kat ter zulf oetgoan zol. Mor dat kon nog wel even duren, n kat is nait te sturen en dus mainsttied nait wat mensen geern willen. En as ik zaag mit wat veur n hoog tempo de man over t laand broesde, docht ik, dat wil e vast nait. t Is aannomen waark en hai wil netuurlek gain oponthold. Oetaindelk besloot ik om kat ter mor weer oet te hoalen.
Ik dus weer noar grode weg en zo deur daam t maislaand ien. Gelukkeg haar t n haile zet nait regend en grond was haard en dreug, ook t mais was dreug. Zowat tegenover ons achtertoen begon ik te roupen van: “Poei!” En verachteg, doar kwam e doalek noar mie tou, mor mit grode angstogen. Ik laip verzichteg noar Frodo tou en pebaaierde hom te pakken om hom zo weer mit te nemen, net as ik eerder doan haar. Mor kat herinnerde hom schienboar dat zukswat n male ervoaren was veur hom en runde vot, veur mie aan tussen riegen maisstengels deur. Ik achter hom aan te roupen en flemen, bloaren en stengels slougen mie ien t gezicht. Ik prout en beswoer hom om bie mie te kommen, mor hai wol nait en jammerde haartverscheurend. Doar ston ik, midden ien t maisveld mit n drokte om mie tou dat t doaverde van maaimesien, trekkers mit woagens en bie sloten ook nog dij aander trekkers te brommen. En t maisveld wer aal klaainer en klaainer. Al dichterbie kwam dat gele, grommende monster mit zien braide bek mit schaarbe mezzen, dij t mais verhakselden. Ik pebaaierde nog oogcontact te moaken mit bestuurder van maaimesien om zien aandacht te trekken, mor dij haar ale aandacht bie t maaien. Zo kwam ik nait wieder en ik besloot, hier kin ik niks meer aan doun, ik mout t overgeven en mor hopen dat kat n oetweg vient. Mit n beswoard gemoud laip ik weerom noar daam en zo weer noar hoes tou. t Mais was der ien zucht òf en ik hoopte dat ons kat ontkommen was, aargens op n aander stuk laand, of meschain ien paniek grode weg over richten t voetbaalveld. Maaimesien en trekkers gingen weer vot, allain trekkers dij bie sloten bezeg waren gingen nog n zet deur. Boudel zel zo wel weer ien rust kommen as t dommit duuster is, hoopte ik. Kat komt vanoavend meschain gewoon ook wel weer thoes. Ik bin loader, noa t eten, nog bie t voetbaalveld west om te kieken en te roupen. k Haar gain rust of duur. Aalgedureg roupen van “Poei” en goud kieken en luustern overaal.
Mor ik zaag niks en heurde ook niks.
t Begon al te duustern mor t was nog laank nait rusteg op t maislaand. Nou was der n trekker mit n strontwoagen der achter, dij dreuge mis over laand verspraaidde. Ook dat ging mit koegels geweld, stront stoof ale kanten aan, hoezenhoog. Às ik nog weer op zuik wol ien t maaslaand, din kwamen mien schounen of stevels haildaal onder stront te zitten. Mor doar zol kat nou toch ook nait meer zitten, bedocht ik, hai haar doar ja gain verbaarg meer.
Dou trekker mit strontwoagen oetaindelk weer vot ging, was t nòg nait rusteg. Der kwam nou der n dikke trekker aan mit n ploug der achter, dij t stobbellaand omplougen ging. Ons kat, en ik ter bie, wie werden wel bezocht deur zo’n lewaai en drokte. Dou t plougen haalfweg was, kwamen der nog twij trekkers bie mit n soort van mesien der achter dij kloeten van t omplougde laand fien, en t laand haildaal slicht moaken gingen. Dat ging haile oavend deur, n toerloos gebrom. Ja, allerdeegs tot midden ien naacht.
Eerder was ik op bèr goan en kon vanzulf nait sloapen. Woar zol ons kat touholden? Was e nog ien leven of was e ook haildaal verhakseld. Of was e meschain toch ien de buurt, of juust kwait nwoar hinvlogen? Zien oriëntoatsiepunten van t maislaand waren wel haildaal vot, nou t mais der òf was. Ach, wat n prakkezoatsies haar ik. Mor ik kon niks doun en oetaindelk vil ik ien n onrustege sloap. Tot ik weer wakker wer, midden ien naacht van dij trekkers en heur mesienen. Om haalf vaaier …!
Dij vrijdagmörgen, dou wie van bèr òf kwamen, laag Frodo laankoet op overloop. Hai was der dus toch gewoon weer! Wat n opluchten! Kat was doodop en laag doar e laag. Ook niks gain begroetingsritewailen as kopkes geven en steert omhoog, zo as aans. Mor hai haar hom toch ien vaaileghaid bringen kind en was dus bliekboar ien noa-naacht weer noar hoes tou kommen. Ach, ik heb nog aalweg veul te waaineg vertraauwen ien ons kat.

Dat stuk maislaand het nog gain menuut rust kregen, noadat t mais der òf was, van dunderdagmirreg òf aan. Votdoalek kwam der stront op en ook votdoalek wer t laand omplougd. Haile vrijdag en zodderdag waren der n stuk of wat trekkers ien de weer mit n apperoat ter achter om t laand slicht te moaken en dij toerloos hin en weer reden. Dat ging zo deur tot aan zodderdagnaacht twij uur tou. Aingoal dat trekkergebrom, eerst ien de verte, din weer dichterbie tot vlak achter ons toen, aal mor deur. Overdag is dat nog tot doar aan tou, mor snaachts wer ik ter wel ais tureluurs van. Maag dat aigelk wel midden ien naacht?, vroug ik mie òf. Mor ik troostte mie mit de gedachte: ons kat het t overleefd en dat was veur mie veul belangrieker.
Gelukkeg was t dij zundag der op weer rusteg as vanolds. t Swaarde laand ligt der nou koal en slicht bie.

Ze was haile dag noar heur vriendin tou west. Dij is lestdoags verhoesd. t Nije hoes mos haildaal hemmeld en vannijs vaarfd en behongen worden, n dikke put. Zai het heur vriendin holpen. Noa n drokke dag, mit op t lest nog even n puut petat mèt, komt ze weer thoes. Ze is muid, gaait op baank onderoet liggen. Hè hè, even poesten en wat tv kieken. Geft niks wat ter veur is, as t mor beweegt…… Gain gezoes aan kop nou.
Din gaait heur mobieltje over.

Ze nemt op, kikt nait op t schaarmpke noar noam of nummer, mor dinkt dat t heur vriendin is en begunt votdoalek van waal te steken. ”Hé wicht, hes nou al heimwee noar mie? Ha, ha, ha….. Ik zit net lekker mit n glaske wien veur tv mit bainen op toavel. t Was n dikke put, mor wie hebben hom der oet, nait din?” Dat doun ze as vriendinnen voaker, nog even noaproaten veur telefoon. Binnen ze haile dag bie nkander west, mouten ze soavends nog weer ales vannijs beproaten.
Aan aander kaant van lien is n man mit n stem dij liekt om dij van heur vriendin. t Is n vrij hoge tenorstem. Zodounde het ze haildaal niks ien de goaten. Man aan aander kaant dut wat verbiesterd. Hai haar dit zeker nait verwacht en hakkelt wat: ”Hou eh… bedoulen joe, eh….. heimwee……, dikke put?”
Zai begunt wat onroad te roeken: ”Mor mit wel spreek ik din?” Man: ”Mit Henk.”
Zai: ”O mit Hénk! Nou, ik heb nuigen al kregen heur, vanmörgen mit post. Bedankt en nog felesiteerd mit joen jubeleum. Wat n eeuweghaid nait, honderdjoareg bestoan. En ik kom aankom zodderdag ook. Ik verheug mie der op mien vrougere klasgenoten weer te zain. Liekt mie haile mooi tou.”
Ze het n dagofwat leden via gewone telefoon contact had mit heur neef, Henk. Henk organizeert n reünie van legere schoul ien heur geboortedörp. Henk beloofde heur dat ze ook n nuigen kriegen zol.
Man: ”Grmf….. Nuigen…, reünie? Woar heb ie t over vraauw?”
Zai, nog aalweg ien veronderstellen dat dit heur neef is, luustert mor haalf: ”Mor woarom belstoe mie nou din mobiel, hou komstoe aan mien mobiele nummer? Doar bin ik ja zo zuneg mit. Oet vaaileghaid geef ik mien nummer nait zo gaauw aan n aander, wais wel?” Man: ”Ja, dat wait ik ook nait.” Zai het nou toch bliekboar ien de goaten dat ter wat mis is: ”Binnen joe din gain femilie van mie, binnen joe din nait Henk Fokkens oet Veendam?” Din moakt de man hom noader bekend as Henk Wildeboer oet Waarvem. Kleur schut heur oet en ze mokt doezend excuses: ”Sorry meneer heur, neem mie toch nait kwoalek. Mor ik bin net thoes van mien vriendin en ik docht dat dij mie opbelde. Van dat zit zo, mien vriendin is schaaiden en het net n nije wonen kregen. n Schiere wonen, doar nait van. Mor nait slim hemmel. Zodounde heb ik heur vandoag hulpen mit schonen. Dat was n dikke put, mor wie hebben t kloar kregen. En wie bennen der nog nait, want der mout ook nog vaarfd en behongen worden. Ach ja, der komt n bult kieken bie n verhoezen, nait din? Ik zeg altied mor zo, verhoezen kost beddestro. Is t nait zo din? Zo is t ja…
Mor woar was ik nou bleven? O ja, aal dij tied dat mien vriendin gain wonen haar, woonde ze bie heur moeke ien en haar ze n haile zet gain vaaste tillefoon, allain heur mobieltje. Zai belt mie zodounde altied mobiel op en doarvandoan docht ik dat ik mien vriendin aan lien haar. Dat, zodounde. Begriep ie wel? Mor nou wait ik nog aal nait hou joe aan mien mobiele nummer…”
”Toet… toet… toet… toet…”
”Huh? Hm…, man het zeker ophongen… Nah, wat n verstand, ik moak toch mien excuses? Ain mit n kört lontje heur…

Alina het Stad ien west om wat nije veurroad ien te sloagen veur ien keuken en nog wat bosschoppen dij nait ien dörp te kriegen binnen. Auto het ze parkeerd net boeten t centrum. Ze het nog n ketaaier, zaag ze net ien de verte op n torenklok. Kin ze nog mooi even n pak gierst kopen, want ze staait zowat liek veur winkel mit kolonioale woar en komestiebels. Ze is gek op gierst. Lekker veur n gierst-praairecept. Alina stapt te winkel ien en dut deur achter heur dicht. t Is n oardeg grode winkel mit holten schappen en breden en mit smale poaden der tussen. t Rokt ter vremd zwoar noar n mengsel van kees, kruudnoagels, kovvie en kenail, n beetje ollerwets. Ze is hier nait kiend aan hoes, dus t is even zuiken. En ze het nog mor n menuut of tien, schat ze roeg. Din zigt ze even wieder n jongkerel mit n widde jas aan dij op hoek zit te vakken vullen.
”Meneer… Gierst, woar heb ie dat stoan?” ”Tweede rij, laatste vak, bovenin”, zegt e en nikt mit kop ien richten van t schap. Alina lopt gaauw noar t stee en krigt n pak gierst. Is mor ain soort van. Wel wat n groot pak, mor t komt wel op en t kin wel duren. Din lopt ze noar kassa, doar haildaal gainain is.

t Is slim rusteg ien winkel. Mor even loader komt dijzulfde jongkerel der aal aan en gaait heur helpen. Hai krigt t pak gierst ien haand en bekikt hom. Din tikt e t bedrag aan op kassa: twij euro en achtensesteg sint. Alina pakt ientied heur knip en telt t bedrag oet op teunbaank. Twij euro’s, n muntstuk van wiefteg sint, n dubbeltje, n stuver en drij sinten.
Jongkerel dut ienains wat onzeker; hai wacht n beetje besludeloos òf. Alina zigt zien verwarren: ”Wat is der, klopt t nait?”
Jong loert om beurten op t schaarmke van kassa en noar Alina.
Din zegt e wat bekwiemked: ”Ehm…, het is twee euro zeventig.”
Nou is Alina verbiesterd: ”Wat zegstoe? Twij euro zeuventeg? Ik zai aans op t schaamke én op t pak dat t twij euro en achtensesteg sint is.”
”Wij ronden dit altijd af op twee euro zeventig”, zegt jong zo neutroal meugelk. ”Dat is ja roar. t Bedrag van twij achtensesteg staait op t pak èn op t schaarmke van kassa. Woarom is t din toch twij zeuventeg? En as ik t nou nait pazen kon…” Alina schoft t muntgeld mit vlakke haand noadrukkelk over teunbaank noar hom tou. Ze wordt n beetje vranterg ien hoed. Jongkerel kikt weer zenewachteg van t schaarmke noar Alina en weerom. Din krigt e t pak gierst nog moal weer ien handen, kuurt ter stief op, of t antwoord doar staait.
Mor ja, doar staait € 2,68 op. ”Het spijt me,” zegt e din, of e zien nederloag ienzigt, ”maar ik moet het afronden. Dat zijn nu eenmaal de regels hier. Ik kan er ook niks aan doen.” Hai schokt even mit scholders.
”Heur ais even mien jong…”, zegt Alina wat hiester en ze bogt heur draaigend noar jong over, dij onwillekeureg n stap noar achtern dut. ”Doe bis hier veur mie nou meneer van winkel, mien aanspreekpunt, ja? Kom mie nou nait aan mit ’ik kin der ook niks aan doun’. Din haars hier mor nait waarken goan mouten. En astoe der nait over goan maags, roup din mor gaauw even ain dij der áál over gaait. Ik betoal die wat op t pak staait: € 2,68 – en gain sint meer. Hier ligt t geld. Harregat, wat n poppekaast vien ik dit. n Bedrag op verpakken zetten en der din toch n hoger bedrag veur vroagen. Is dit moderne ekonomie, ien tieden van crisis? Ie worden verneukt doar je bie stoan. Traauwens…”, schut heur nog ien t zin, ”eurosint is nog aaltied n wettig betoalmiddel heur!” t Is nou hail stil. Allenneg t geluud van Stad dringt ien winkel deur, n donker gerommel mit doar bovenoet n ambulancesirene ien de verte. Alina wordt stoaregaan al glènner ien hakken. Verdorie, wat n gekloot van dij lulhannes.
Jongkerel is nou hail slim ien toeze en wait nait wat e der mit aan mout. Hai poest zwoar deur neus en swaitdrupkes stoan hom op bovenlip. Hai loert onrusteg en hulpzuikend ien t ronde. Mor der komt gain hulp. Din nemt e n besluut: ”OK, twee achtenzestig voor u. Maar de volgende keer is het twee euro zeventig” ”Wat nou, volgende keer…”, blast Alina woest. ”Tot nooit weer ziens, zelstoe bedoulen!”
Ze gript kwoad heur pak gierst van teunbaank òf, voamt noar deur van winkel, ropt hom wild open en slagt deur ien boeten mit n bats weer dicht, zodat rinkeldinkjes aan binnenkaant deur nog n haile zet wild hèn en weer rabbeln.
”Tot ziens”, zegt jong nog zaacht, meer oet gewoonte. Hai kikt nait blied.

Der bennen twij soorten mensen ien wereld, dij van katten holden en dij gek op honden bennen. Ik ben n kattenmens. Nait dat ik niks mit honden heb, prachtege daaier heur, doar je hail veul oardeghaid aan hebben kinnen. Mor n kat is n veul mysterieuzer. As je ien de paailloze daipten van heur ogen kieken … En mit n hond heb je verplichtens, ale doagen n moalofwat aan loop. n Kat redt hom zulf. Dit verhoal gaait over n kat.

t Olle kerkepad tussen ons dörp en t volgende dörp, n asfaltpad van omtrent n meter braid, is veureg zummer vannijs asfalteerd. Dat wer ook tied, want t was slim verzakt en der zaten dikke goaten ien. Dat asfalteren was nog n hail gedounde mit n asfaltmesien, n vrachtauto mit waarm, dampend asfalt, n kroan en n stuk of wat gemotorizeerde kiepkaren om t asfalt op stee te brengen en n wals om t vaast te rieden. En veul drokte, gebrom en gebroes.
Affijn, n dagofwat loader was t wegje weer kloar. Dou ik dij oavend wat rondlaip op t nije wegje om te kieken hou t worden was en loader weerom bie hoes, was doar ienains n vremde, haildaal grieze kat, n jonge poes mit n luk belje om haals. Zai runde bie ons om t hoes tou en lait heur makkelk aaien. Ondertied snorde ze der over en mit steert recht omhoog as n vlaggestok. Dudelk n bliede kat.
Wie hebben zulf vaaier katten en mainstied, as ik soavends even ien boeten loop, is der altied wel ain van ons katten bie mie, nou ook. Dus dat was bloazen en graauwen tegen nkander mit dikke steerten. Dij vremde kat lait heur nait votjoagen, mor laip mie óók achernoa. Dou ik tegen bergoanstied weer ien hoes ging, lagen baaide katten nog ien veurtoen, nkander ien de goaten te holden.
Mien vraauw ging tegen haalf twaalf op ber en ik zat nog even wat tv te kieken, ales was al ofsloten. Doar kwam ienains dij grieze kat te koamer ienlopen. Ze miaauwde en gaaf mie kopkes bie bainen laangs, of ze hier al joaren woonde. Ik was stomverboasd, zo ienains n vremde kat ien koamer. Mor k von t aargens ook wel gudeg. Ik prout wat tegen heur en aaide heur wat, mor zette heur doarnoa toch mor weer ien boeten. Want dit kin netuurlek nait, t is n aandermans kat. Zai is zo te zain hail sozioal opvud en ze het n belje om haals om vogels òf te schrikken. Mainstekaans is dit n nije kat van overburen, dij nog nait haildaal bekend is hier, meschain wel wat te vro lösloaten. Dus ik zette grieze kat op oprit, achter dichte deur en ging weer ien hoes. n Poar tellen loader, ik haar gat nog mor naauw aan stoul, kwam kat alweer te koamer ien lopen, doodgemoedereerd deur t kaddeloekje, deur keuken en hal noar koamer. Dit kin toch echt nait en ik laip noar achterdeur om dij los te moaken. Kat runde miaauwend veur mie aan mit steert blied omhoog, docht zeker dat ik heur wat geven zol. Mor ik dee deur open, pakte kat op en zette heur rezeluut ien boeten: “Vooruit doe, sodemieterop, wiektie weg kat!”
Ja, wat mout ik aans? t Is n haile mooie, laive kat, t klikte doalek tussen ons. En dat vuilde kat ook wel vanzulf. Mor hou meer ik heur aanhoal, hou steveger de baand en hou muileker t wordt om dij te verbreken. Doarom dee ik toch mor zo oakelg meugelk tegen heur. Mor t ging nait van haarten.

Aanderdoagssmirregs, ik was wat ien toen aan t knudern, laag dijzulfde grieze kat ienains noast mie ien t gras op rug te rollen van genougen. Potverdorie, is dij kat ter nòg aaltied? Nou herinner ik mie voag dat ik vannaacht wat lewaai en gejammer heurde, beneden ien hoes. Meschain is dizze kat vannaacht nog weer hier ien hoes west en het ain van ons katten heur wegjagd. Ik kiek nog ais goud noar t belje om heur haals en ik zai dat ter n luk kokertje aan hangt. Ik draai t kokertje open – kat let mie rusteg begoan – en zai dat ter n oprold braifke ien zit mit noam, adres en tillefoonnumer der op. Handeg mit zo’n alemansvrund, zowel veur aigender as veur viender. Zai woont ien t volgende dörp, lees ik. Dus haildaal gain nije kat van overburen. Dizze kat het n beste raais moakt.
Nou ik wait woar of kat thoesheurt, wil ik heur ook zo gaauw meugelk weerom brengen. Ik goa doarom doalek mit kat op aarm lopend noar t aander dörp tou. Hou eerder kat hier weer weg is, hou beder. Meschain is heur boas of boaske wel bezörgd noar kat aan t zuiken, ze is zeker al twij etmoalen vot. t Is nog n haile tippel van ons hoes noar haildaal achteraan t aander dörp, n drijkwart kilometer mit n kat ien aarms. En n pakje wordt op nduur n zakje …
Ien t begun is kat hail mak en kikt nijsgiereg en vol vertraauwen om heur tou. Mor tegen t lest wordt ze onrusteg en wil van mien aarm ofspringen. Ze begunt te vruzzeln, schopt mit achterpoten en ik mout heur stief vaastholden. Dat vient ze hail oakelg en ze begunt kloagelk te miaauwen. Dat begroot mie op mien beurt slim, mor ik blief standvasteg en dou wat ik doun mout. Ik loop nog wat haarder en hol heur stief ien houdgreep.
As ik bie t bewuste hoes aankommen ben, bel ik aan bie veurdeur, mit nog aalweg n sporrelnde kat ien aarms. Mor der dut gainain open. Ik loop om t hoes tou en loat kat achter t hoes lös. Ook achterdeur zit op slöt, is gain mens te zain hier. Kat schut doalek deur t kaddeloekje, net zukkent as dij van ons, en ik zai deur t roam van achterdeur dat ze bie heur bakje mit brokjes gait. Mooi zo, dij is weer op stee. Ik haar nog wel even verslag mit aigenders hebben wild, mor dij bennen zo te zain nait thoes. Mit n gerust gemoud loop ik weerom noar hoes tou. Mainstekaans is dizze kat schrokken van dat asfaltlgedounde, van eerguster. Ze is meugelk verbiesterd worden deur dat lewaai en stinkerij en op rek vlogen, net verkeerde kaant op richten ons dörp en op zo’n menaaier bie ons terecht kommen. Mor nou is t apmoal weer ien odder.

Aanderdoags, zodderdagmörgen, net onder kovviedrinken, heuren wie gemiaauw ien hoes. n Aander geluud as van ons aigen katten. En joa heur, doar is dij grieze kat weer. Ze lopt doodgemoedereerd ien koamer om, is nait benaauwd veur ons katten en dut of ze hier thoes is. Ze rokt aan t schuddeltje doar mien kouk op legen het en slikt krommels op.
Ik stoa versteld. Dij kat het dus weer t haile èn noar ons hoes tou lopen. Het mout nou nait gekker worden! Ik vien t n pracht kat, laif en aanhoaleg, ze geft kopkes en snort dat t doavert, haildaal nait baang, ja bie t braitoale òf. Ik hol doar wel van, mor wie hebben aal vaaier en ik wil dat ons katten nait aandoun. En boetendes, dij kat is gewoon van n aander. Dus dij kat mout absoluut doalek weerom.
En zo loop ik nog n moal mit n kat ien aarms van ons dörp noat t volgende dörp. As ik doar aankom mit nog aalweg n slim vruzzelnde kat veur borst, bliekt dat ter weer nait open doan wordt. Ze konden wel op vekaanzie wezen. Mor as dat zo is en ik loat kat hier weer lös, heb ik heur dommit zo weer bie mie ien hoes. Dizze kat is dudelk aan mensen wend en zuikt ze alderdeegs op. Goie road is duur.
Den schut mie ien t zin dat kaddeloekje ook op slöt kin. Ik loat kat weer deur t loekje en ze gait ook nou doalek weer bie heur brokjes. Mit t klepke noar binnen tou open verdraai ik t knopke aan binnenkaant van t loekje, zodoaneg dat t loekje allenneg noar binnen tou open en dicht kin. As kat ter oet wil, zel ze t klepke mit kop dichtdrukken. Zo zit kat nou opsloten ien heur aigen hoes. Der zel toch wel verzörgen en n kaddebak veur heur wezen, neem ik aan.

Snaachts dreum ik van dij grieze kat. Ien mien dreumen vergroot en vervörm ik altied de werkelkhaid. Dat ik heur vertraauwen ien mie schonden heb. Ja, heur vertraauwen ien de mens ien t algemaain. Zai zöchte aandacht en beschaarmen bie ons, mor der was gain plek veur heur. Ik wor doar toch zo waik van. Zai het woarschienlek haile naachten om ons hoes tou swonden, op zuik noar n waarm thoes, dij ze bie ons docht te vienden. Mor ik heb heur verlangst slim beschoamd en heur tot twijmoal tou ien n leeg hoes terug zet. Ain moal kon t aarme baist nog weerom kommen, mor noa twijde moal was t oflopen. En dij aarme katten van ons, dij kregen der ienains n vremde iendringer bie. Ze waren haildaal van slag en doar kin ik ook hail min over. Ik dreumde alderdeegs dat ons oldste koader, ‘di papa’, den mor veurgoud votging en hom zo opovverde om roemte te moaken veur dij grieze kat. En dat begrootte mie ook hail slim.

t Was dij naacht nog laank onrusteg ien mien gemoud.

Nou binnen ze din apmoal vot. En ze kommen ook nait weer, dat is wel zeker. Nait dat e zat van heur was, oh nee. Mor t was gewoon heur tied. Zo as bie n kat, dij heur jongen ain veur ain ien bek krigt en ze kwait nwoar hinbrengt op t mement dat ze groot genog bennen en heur zulf redden kinnen. En zo heurt t ook.
Of zoas Willem Elschot (1882-1960) ooit dichtte: “Zij zijn gevloôn, als gieren voor ‘t tempeest, / met stukken van het oude nest bevracht …”

Ze hebben netuurlek apmoal wat van thoes mitnomen. Doar bennen ze vörmd en opvud. Hai het ter desondanks wel wat zörg om had – en nòg. Want ze binnen ale drij nait geliek. Oldste wicht is ook t gehaaidste, dij redt heur wel. Ze is ook t laangste vot, het al kiender en n drokke boan. Komt dat omdat ze aaltied as oldste ales oplözzen mos en mainste verantwoorden haar? En middelste, n goie jong heur, dij komt ter ook wel. Mit hier of doar n beetje hulp meschain …
Mor jongste het wat meer zörg neudeg, zo as t liekt. En oetgerekend zai wol as jongste te hoes
oet. Nog mor goud achttien joar en nou al ien Amsterdam op koamers. t Is mor goud dat e nait persies wait hou of ter doar omweg gaait. Aans zol e der gain oog van dichtdoun snaachts. Dat dut e traauwens toch al voak, der is zoveul te prakkezaaiern. Hou older e wordt hou meer – en hou min- der sloap.
t Is n poar doagen veur kerst. Hai is al n dagofwat vrij, kerstdoagen valen net midden ien week. Hai lopt onwenneg deur t hoes. n Roar gevuil is dat, ales is stil. Is gain mens ien hoes, op homzulf noa.
Der is haildaal gain geluud te heuren van n radio, of wat hènneweer lopen, n wc deurtrekken. Allenneg de geluden van t hoes binnen te heuren, zoas t soezen van cv-buizen.
Hai lopt wat ien koamer om, zet radio aan en zöcht n stukje meziek. Mor t is aingoal dat kerstgejengel, kerstdeunen en kerstploatjes. Hai glidt mit vinger langs n stoapeltje cd’s. Doar is ook niks bie, kop staait hom der nait noa. t Is graauw ien boeten, lucht is loodgries en t is wat dokeg. t Zel vro duuster wezen.
Langsoam lopt e deur hal over trappen noar boven tou. Leste tree piept altied n hail luk beetje. Doar kon e aaltied aan heuren dat kiender weer thoes kwamen, soavends loat, of allerdeegs smörgensvro, zoas ien t leste. Dat zol e altied nog es moaken, mor der is nooit wat van kommen. Dat kin e den nou mooi doun. Mor hai komt ter nou ook nait tou.
Hier, ien koamer van zien oldste dochter, is ales netjes oproemd en opknapt, vannijs vaarfd en behongen. Der is niks meer dat aan heur bewonen herinnert. Mor ja, ze is ook al weer n haile zet vot. Hai het ter n studaaierkoamer van moakt. Zien ogen strunen deur de steriele roemte. Staait n noagelnij stoalen buro mit n computer der op en n moderne kantoorstoul der veur. Studaaiern, ha … Hai het haildaal gain verstand van computers. Mor ja, men mout wel mitdoun, tegenwoordeg en t is òftrekboar van belasten. En wat mout e studaaiern? Meschain gaait e ooit nog ais zien stainkoolengels wat opkrikken. Aander hobby’s het e nait, zien waark was en is zien hobby. Langzoam lopt e noar koamer van zien zeun aan aander kaant van overloop. Dij is ook al weer n zetje vot, mor mout nog wat rommel oproemen. t Roekt hier muvveg. Hier en doar liggen casettebaandjes, lege cd-deuskes, koabeltjes en stekkerdeuzen enter over twenter. Wat was e aaltied ien de weer mit zien computers. Hai is wat dat aangaait blied dat jong ook te hoes oet is. Van t ging der sums wat omweg. n Koppel kammeroaden, draank en haarde housemeziek. En belken dat ze deden, dat heuren en zain joe verging, tot loat ien oavend. Mor jong von t wel goud zo, ien t olderlek hoes. Hai haar hier ales vergees, eten en drinken, bewazzen en sloaperij. Ien t lest het zien vraauw n moalofwat dringend tegen hom zegd dat e toch ook mor ais oetkieken mos noar n koamer of n hoeske. Hai haar de leeftied en mos zien verantwoorden nou mor es nemen. En dat hulp, hai ging ook vot. Achteròf meschain wat teveul druk ….? Hai zel jong nog mor ais weer aanpeerdjen om zien leste spullen weg te hoalen. Den kin e dizze koamer ook aanpakken.
Koamer van zien jongste dochter, haalfweg overloop, is ook leeg. Op t behang en op vlouerbedekken is nog te zain woar meubels stoan hebben, heur toavel, t bèr, kastjes, tillevisie. t Is net of ze der nog is, hai kin t allerdeegs nog roeken. Hai haar t ter nog laank nait aan tou. Mor zai is nou ook vot. Hai kikt deur t glaas van toemelroam. Doodstil stoan swaarde bomen ien toen te druppen van dook en natte. Ien houken van toen komt duustern al opzetten. Hier het ze ook aaltied deur t glaas hinkeken noar boeten, noar ‘de lokkende verten’, zoas dat hait. As ze op bèr laag, kon ze deur t schune roam allenneg lucht en toppen van bomen zain. Zo kon ze toerloos noar wolken en vogels kieken. Doar het ze as kiend heur fantasie mit oetleefd. En hier zat ze aaltied achter heur bureau te leren. En ze kòn goud leren. Mit heur kon e nog t beste overweg. Ja, mit ale kiender netuurlek, mor mit dizzent nog t mainst, elk het zo zien oogappel. Aigelk is ze n beetje te goud veur dizze wereld. Of dat apmoal wel terecht komt doar ien dij grode, vremde stad? Hai kin der mor nait tou kommen om dit koamerke ook op te knappen. t Is net of t nait meer wil, of oetdoagen vot is. Woarveur zol e t apmoal doun? Is ja toch gainain meer dij der ien komt. Of komt dat omdat e heur te makkelk votgoan loaten het noar Amsterdam? Mor der was toch gain proaten tegen, ze haar t ien kop en zette deur.
Der overvaalt hom ienains n maal gevuil, dat e leste tied wel voaker het. Was hai aigelk wel n goie voader veur zien kiender? Het e nait veul te veul bezeg west mit zien waark en zien aigen dingen? Ach, moakt e homzulf wies, dat hebben ale voaders as kiender vot goan. n Mement van òfreken, dat is hail normoal. Mor t gevuil blift aingoal wat aan hom knoagen.

Hai schrikt op van n auto dij veur t hoes stopt. Der klapt n portier en n kovverdeksel. Deur t toemelroam aan veurkaant zigt e zien vraauw aankommen over toenpad mit aarms vol tazzen en pakkeroazie. Hai rovvelt trappen omdeel en nog veur der aanbeld wordt dut e deur open en let heur der ien.
“Hè, hè … Dat was was mie n haile skripsie. Het wás toch drok, wat n volk ien Stad. Ik kon auto ook naargens kwiet worden. En der is hoast niks meer te kriegen.” n Roar contrast mit wat ze nou apmoal ien aarms het, denkt e bie homzulf. Hai dut deur weer dicht en helpt heur mit tazzen en puten.
“Gelukkeg dastoe der weer bis”, zegt e. “t Was toch zo stil ien hoes. Ik bin der nog nait aan wend heur. Kom der mor gaauw ien din moak ik n lekker kopke thee veur die.”
“Doe mos die der wat overhènzetten man”, zegt zien vraauw. “Blifs der te laank ien hangen. Wie binnen nou mit ons baaidend heur en nou goan we der wat moois van moaken.” Ze trekt heur mantel oet, schopt schounen onder toavel en nuzzelt heur ien grode stoul. “Geef mie traauwens mor wat aans, n lekker glaske wien of zo. Ik heb t nou wel had. Vanoavend pak ik ales wel oet. Wie hebben ale tied aan ons zulf ja.” Ze goan gezelleg tegen nkander over zitten en steken lichtjes ien kerstboom aan en wat keerskes. Din gaait tillefoon. Oldste dochter meldt heur mit de vroag of pa en moe ook wat hebben mit kerstdoagen. “Nee, heur. Wie hebben t riek nou allenneg”, zegt zien vraauw. “Wie hébben niks en wíllen ook niks. Wie vieren kerst mit ons baaidend en dat doun we veur t eerst dit joar, nou joe apmoal te hoes oet binnen. Dat liekt ons hail mooi tou.” “Mor wat ongezélleg! Dat vien ik ja zo zieleg veur joe. Doar vien ik niks aan heur. Is t goud as wie eerste kerstdag bie joe kommen n kop kovvie hoalen? En wie willen ook wel blieven te eten heur, as dat gain probleem geft.” “Aline, ik vien t prachteg dat joe zo om ons denken. Mor wie kinnen ons hail best redden mit dizze doagen. En dat vien we ook nog ais hail mooi. En eh …. wie bennen ook nait zieleg!” “Nou, mor wie kommen toch, ik vien t zo sneu veur joe, haile kerstdoagen allenneg. Ie hebben toch wel wat ien hoes hoald? En aans nemen wie wel wat lekkers mit.”
Ze het ding nog nait hinlegd of tillefoon gaait alweer. t Lutje wicht oet Amsterdam. Dat feest mit heur kollegoa-studenten gaait ienains nait deur en ze is ook n beetje grieperg ien hoed. Mor netuurlek, zai kin gerust kommen heur. “Joa, mor joe wollen ja geern mit kerst allenneg wezen”, pebaaiert ze nog. “Dat is ook zo,” zegt zien vraauw, “mor deur staait aaltied open veur kiender, zeker as ain even op verhoal kommen wil.”
“Nou mos toch noagoan”, zegt ze, as ze tillefoon weer hinlegt. “Wie hebben t nog zó tegen Aline en Geert zegd, dat pa en moe heur hail best allain redden kinnen en dat we nait zieleg binnen mit kerstdoagen. Mor, t is nait overkommen dunkt mie. En dat mit t lutje wicht is overmacht, netuurlek. Wat toch roar, dat t net aansom gaait as dat wie geern willen! t Is net of t nait maag. Schenk mie nog mor es ain ien jong. Kerstdoagen allenneg mit ons baaidend, dat kin we eerst wel vergeten!”

As hai glazen vannijs ienschenkt denkt e bie homzulf: Mor ík bin blied dat t lutje wicht nait allenneg is mit kerstdoagen, doar haildaal ien Amsterdam.

Haile mooie kerstdoagen en n goud oetèn.

De donkere doagen veur kerst, wordt ter altied zegd. Mor wat te zeggen van de donkere doagen nòa kerst? Noa feestdoagen en old en nij is t voak net zo duuster as véur kerst, of nog slimmer. Dikke graauwe wolken mit motregen moaken dat t smirregs om haalf vaaier al begunt te donkern en kin t licht al aan. Ik denk nog voak aan wat mien moeke vrouger zee ien dis’ tied van t joar, as t duuster, kold en nat was: “k Wol dat koekoek raip.”
De doagen veur kerst kin t ter nog wel mit deur dat haalweg smirregs t licht aal aan mout. Den heb je t idee dat t mooiste nog komt. Mainste mensen hebben vekaanzie en t is apmoal wat ontspannender. t Is gezelleg ien hoes mit kerstboom, keerzen en aander verlichten ien en om t hoes en mit lekker eten en drinken. Mor noa nij-joarsdag is der niks meer ien t veuroetzicht. Weer aan t waark en vannijs de doagelkse dingen doun. De graauwe werkelkhaid dut hom rompslomps aan ons veur, zunder opsmuk. Summege optimisten mainen hoopvol dat ze al vernemen kinnen dat doagen weer laanger worden. Flaauwekul, op 6 jannewoarie is dat nog mor ain menuut! Pas haalf jannewoarie is t n hail luk beetje te zain en den nog mit mooi zunschien weer.
Aander lu loaten kerstboom nog kwaitn’ hou laank ien hoes stoan. Dij doun haalf jannewoarie net of t nòg feest is. Mor t is zulfverlakkerij, oetstel van executie. Men mout ter toch n moal aan dat feestdoagen echt veurbie binnen. Doarom gooi ik kerstboom doalek noa nij-joar vot.

t Is nou dus weer begun jannewoarie. Spullen van boeten binnen weer te schuur oethoald, dat ter eerder ienzet is vanwege oljoarsoavend en meugelke sleperij. Bloumpotten, toenslang, n toentoavel, ofvaalcontainers, zukswathìn. Want der wordt tegenswoordeg meschain nait meer sleept en juust wèl aal meer vuurwaark ofstoken, mor hier en doar wordt ter toch nog wel ais wat weghoald. Ik neem t risico nait en hoal ales wat lös staait, ien hoes.
Op stroat ligt nog n dikke troep van dij rooie vuurwaarkrommel. De restanten van aìn heftege naacht. Wèl dat oproemt bie ons ien dörp? Gemainte nait en milieudainst oet Stad ook nait. t Verswient mit de tied en sums kin je ien meert nog hier of doar van dij rooie rommel tegenkommen, touglieks mit n verdwoald stokje van n vuurpiel ien dakgeut of ien n stroek. Vrouger, dou mien kiender en aander buurtkiender nog thoes woonden, waren ze ook mit vuurwaark aan gaang. Op aanwies van olders mozzen ze dij rommel op stroat aanderdoagsmörgens zulf weer oproemen. t Ging meschain nait van haarten, ze deden t aal. Mor buurtkiender binnen groot en verswonden noar aander dörpen en steden. Toch liggen der nou op nij-joarsdag overaal dikke bulten vuurwaarkresten op stroat, veul meer as ien tied van ons kiender. Apaart … Der is wel meer apaart ien wereld. Op t gevoar òf dat ik n ol kerel aan t worden ben en begun te kloagen, verboast t mie toch ale joaren weer houveul geld mensen aan vuurwaark verknappen. Wie leven ien n financiële krises, willen ze ons wiesmoaken. Het zel apmoal wel en ik ben leste dij dat ontkent, ik ben ja gain econoom. Mor zulf verneem ik doar waaineg van. Ik heb weliswoar al vanof 2008 gain prieskompenzoatsie van mien penzioun meer had. En dit nije joar wor ik ook nog extroa kort. Ik boer dus feidelk achteroet, mor ik leef der evenzo goud van, ik heb gain reden tot kloagen. En dat ales duurder wordt geef ik ook niks om. Ik tank toch altied gewoon veur fiefteg euro bezine. Dat, ik verneem nait zoveul van n krises.
Ik heb netuurlek makkelk proaten. As gezinnen mit kiender aal minder geld kriegen, as kostwinners waarkloos worden of as mensen mit n dikke restschuld op heur verkochte hoes zitten blieven, dat is weer hail aans wat. Mor den zol je toch zeggen, dat mensen worden wat zuneger, goan meer spoaren veur n eventuele tegenslag, n buvver of n abbeltje veur dörst.
Volgens de media doun veul mensen dat ook wel. Mor wat vuurwaark aangaait is dat bliekboar boeten ale logica om. Ale joaren weer wordt t record van t joar der veur verbroken deur nòg weer meer aan vuurwaark te besteden. Nou mout elk netuurlek zulf waiten woar hai of zai t geld aan besteden wil. Mor ik vroag mie wel ais òf hou slim dij krises aigelk veur t mensdom is.
Want t blift toch n keuze.
Ik heb zulf haildaal niks mit vuurwaark. Letterlek weggooid geld: achtensesteg miljoun euro veureg joar! t Geft n bult overlast en benoam veur hoesdaaier en bejoarden is old en nij n vrezelke tied. En der is nog veul meer mis mit. Ien siervuurwaark zitten veul swoare metoalen dij spesjoal veur de kleur- en geluudseffecten zörgen. Via regen en aander neerslag komt dat apmoal ien t grondwodder terecht. Mor doar heur je gain mens over, apaart …
Deskundegen schatten t aandail illegoale vuurwaark op daarteg procent. Ien zuk vuurwaark zitten voak de alerschoadelkste stoffen, is ja gain kontrole op dat levensgevoarleke goud oet Polen of China. En den is der nog t fienstof, dat zit weer meer ien knalvuurwaark. De concentroatsie ligt op 1 jannewoarie voak wel zeuven tot aacht keer zo hoog as bie n normale dagconcentroatsie. En benoam eerste twij uren van t nije joar binnen nog tientallen moalen hoger. Oké, ien steden meer as op t pladdelaand. Mor t liekt mie nait gezond.
Ik wait wel dat veul mensen gek op vuurwaark bennen. Mien aigen kiender waren dat ien heur jonkhaid ook, mor dij binnen der overhìn gruid. En ach, vuurwaark ofsteken op nij-joarsnaacht, t heurt ter bie, t is traditie. En der is ook hail mooi vuurwaark. Tot zover gain perbleem, ik kin doar tot op zekere hoogte nog wel ienkomen. En as dat den tot n poar doagen bepaarkt bleef … Mor ik begriep nait woarom der al van begun december en tot aan feberwoarie aan tou knapt worden mout en benoam soavends en snaachts. Wat ik ook nait begriep is woarom der zoveul vernaild en kepot moakt worden mout mit joarwizzeln. Dat kost gemainschop ook miljounen. Overhaid pebaaiert ter van ales aan te doun om t ien de haand te holden, mor t liekt hoast wel n netuurverschiensel, doar nait aan te onkomen vaalt. Of mensen heur t haile joar min of meer onder druk fersoonlek gedroagen hebben, mor mit old en nij heur opkropte frustroatsies der oetgooien.
Leste joaren goan der aal meer stemmen op om consumentenvuurwaark te verbaiden. Mensen en daaier zitten weken ien stress en angst, t is slim vervoelend, t levert miljouenen euro’s aan schoa op. En der komt aal meer illegoal vuurwaark dat hail slim gevoarlek is. Mit as gevolg veul blievende verminkens aan t liggoam. Woarom wil n volk dit toch? Ter vergelieken: dij achtensesteg miljoun euro van veureg joar was aacht moal de opbrengst van de aksie Serious Request van dou, roem aacht miljoun. Twijde Koamer het ter veureg joar over stemd, nog net veur t kerstreces, op veurstel van de Partij voor de Dieren. t Gaait nait deur. Mor oet onderzuik eerder dit joar bleek dat fiefteg persent van Nederlanders veur t ofsteken van vuurwerk is en negenvaddeg persent is der tegen, toch zo’n beetje haalf om haalf. Der komt ooit wèl n meerderhaid veur, is mien verwachten. Mor wat verboden is, gait ondergronds ien kriminoaliteit. Net as mit de dreugleggen ien Amerikoa ien twinneger joaren van veurege aiw. Of mit softdrugs van tegenwoordeg. Dus ja, of dat den zoveul beder is?
Ik ben altied weer blied as dit soort doagen, mit ale gedounde wat doar bliekboar bie heurt, weer veurbie binnen en dat ien jannewoarie t gewone leven hom weer hernemt. Dij heisa begunt al doa -lek noa Sunnerkloas mit winkeldrokte, zangoetvoerens, de ‘kerststress’ mit de verplichte veziedes en t kerstdiner (wat doun we mit moeke?), mit kerstmaarten en kerstnaachtdainsten. t Krigt zien hoogtepunt op oljoarsoavend met t geknap van vuurwaark, veul draank, mizzelk moakende euliebollen, vernailens en sleperij.

Al verschaaiden joar zeg ik dat ik nog ais n moal noar n onbewoond aailand wil, of noar n gebied doar hail waaineg mensen wonen.

n Stee doar nait aan Kerst en nij-joar doan wordt. Haildaal lös van roazende wereld en haildaal allenneg, van haalf december tot aan haalf jannewoarie. Lekker lui ien n vekaanziehoeske, n hotel of n gerieflek pension. n Tas vol cd’s, bouken en dvd’s mit, laank op bèr liggen, lekker eten en drinken en laange wandelingen moaken. Van dat soort dingen …
t Huift nait per se ien n waarm laand, t maag gerust ook roeg weer wezen of dikke vorst mit snij. Aargens hoog ien Laplaand, of ver van bewoonde wereld ien Ierlaand. Desnoods n Waddenaailaand, ik zol mie wel redden zunder kranten, gain internet, gain tillefoon, gain radio en tv. En as den hier ales weer ien rust is, kom ik weerom, of der niks gebeurd is … Dat liekt mie t alermooiste tou veur dizze doagen.
Mor t is apmoal grootsproak. Mien vraauw wil t nait meer van mie heuren, want ik heb t nog nooit doan en ik zel t woarschienlek ook nooit doun.

n Joarofwat leden zat ik ien traain van Stad noar Wìnzum. Tegen mie over zat n man op leeftied mit n leren aktetas noast hom op baank. Zien aine haand laag op glìnzende sloeten, of der n schat ien zat dij e bewoakte. Ol man zaag der nog goud oet ien zien nette, donkere pak. Zien dikke grieze hoar was netjes kamd mit n schaaiden opzied.
Hai haar n dikke swaarde bril op mit staarke gloazen, dij e aingoal mit middelvinger tegen neusworrel omhoog drukte. n Emeritus-domie? n Old-leroar? Of n gewezen ambtenoar?
t Was n mooie nommirreg ien t veurjoar. Ain van eerste mooie doagen. Zun scheen ien n helder blaauwe lucht. Gras was vrisgruin en t waren apmoal vogels dij aan t nuzzeln en brouden waren. Ien slootswalen stonden al weer pinksterblommen en hier en doar laipen koien ien t laand.
“Mooi gezicht hè?”, zee de man tegen mie over ienain. Ik schrok n beetje, was haildaal ien gedachten, keek noar boeten. Ien traain ben ik nait zo’n proader. Mor ol man haar zeker zin aan n proatje. Nah vot, ik was ook wel nijsgiereg noar wat veur n man dit was.
Ik nikkopte en wees op zien aktetas. “Ie hebben nog n affeer?”
“Och, ik droag wel ais wat Grunneger stukjes veur over vrouger”, zee e. “Dat komt, sinds mien vraauw n joar of wat overleden is, mout ik mie allenneg redden. Dat gaait oardeg schier heur, doar nait van. Ik heb t allerdeegs drok op mien menaaier. Mor je blieven toch allain, hè? En din zuik je wat dieverdoatsie.”
Hai keek mie monter aan deur zien dikke brillegloazen. “En din heb ik ainmoal ien week soos op wònsdagmirreg. Doar droag ik din mien Grunneger stukjes wel ais veur. Olderwetse taimkes oet vrouger tieden. t Stelt nait veul veur, mor ik heb wat oaventuur. En ale zodderdoagen goa ik ook nog smirregs noar t kefee om te kloaverjazzen mit mien pazzipanten. t Is der din hail gezelleg as voetbaljonges der tegen t leste ook binnen. ‘Opa-oorlog’ nuimen ze mie doar. En din krieg ik mie n poar borreltjes.”
Ik schatte hom op n joar of tachteg, meschain nog wel older, mor ik duurfde t nait recht te vroagen. Zien hazzens waren nog nait sleets, vernam ik wel.
“Opa-oorlogI?” vroug ik noa n zetje. “Ploagen ze joe doar mit?” Ik haar dat wel ais eerder zain. Dat ze n olle man wat nittjen en negern ten veurdaile van heurzulf. Krougenlol, n haile groep tegen ain, doar kin ik nait best over. Mor van ander kant, hai kon der ook ja wegblieven. “Och, ik heb t nog wel ais over oorlog, mainen minsen. En meschain is dat ook wel zo, joa” Hai trok wat mit scholders en keek n zetje te t roam oet. t Leek wel of e zien verhoal, dat nou vervast kommen zol, aan t opschudden was.
“Ien oorlogstied was ik al as jongkerel bie gemaintehoes aan t waark, op sikterie.” Ik onderbrook hom doalek: “Ie waren dou gewoon ien dainst van bezetter, van Duutsen?” Dat heb ik nooit goud begrepen. Dat minsen ien oorlog gewoon deurgingen mit woar ze aan bezeg waren. Of der niks te doun was. Mor ik heb makkelk proaten, ik bin van nòa oorlog. “Dat was nait aans. Allenneg börgmeester was n NSB-er. En t waark mos der toch om deurgoan ja. Ik mos dou destieds ale bonkoarten oetgeven, as hoofd distributie.”
“O, din kon ie der mooi wat van achterover drukken zeker, veur onderdoekers.” Ik denk ien mien ainvoud nog wel ais dat t ien oorlogstied apmoal verzetstrieders en saboteurs waren. “Dat denken minsen voak, mor ik haar altied n plietsie bie mie. Ale oavends mos ales teld worden, veur koarten weer ien brandkaast gingen. En o wai, as der wat misteI Nee, meneer, ik kon haildaal niks oethoalen, aans din swaaide der wat veur mie. Ainmoal heb ik vrezelk ien de rats zeten, dou der soavends toch bonkoarten vot waren.” Hai ging der ais goud veur zitten en verzette zien aktetas noar aander kaant. “Ach, hou gaait datI Ale oavends boudel tellen en ien brandkaast doun en ale mörgens vannijs der weer oet. Mit n plietsieambtenoar der bie. Zien aandacht verslapt bie zo’n doagelkse routine op n duur netuurlek. Dat, op n mörgen dou ik koarten oet brandkaast hoald haar, mout der ain stiekem wat bie weg pakt hebben. Van soavends was der wat vot. Ik haar der niks van vernomen, mor ik mos aanderdoags wel bie börgmeester kommen. “Woar binnen dij bonkoarten, Van Delden”, zee e. Ik wis mit gain meugelkhaid woar ze waren, en haildaal nait wel of t doan haar. Mor börgmeester was onverbiddelk. “As ie t nait zeggen willen Van Delden”, zee e, “din mout ik joe noar t Scholtenhoes ien Stad brengen loaten”. Zo heb ik doar haile mirreg bie börgmeester op zien koamer zeten, en ik begunde hom al meer te kniepen. Börgmeester haar al n auto besteld en as dij veurrieden kwam, mos ik mit noar Stad tou. En t Scholtenhoes ston der om bekend, dat ze doar nait al te zachtzinneg omgingen mit saboteurs. Swait ston mie veur kop. Oetindelk wer der nog net op tied beld deur n ambtenoar, dat ze haren bonkoarten weervonden, achter n kaast. Ik huifde nait noar Stad tou, n haile opluchten veur mie vanzulf. Mor ze keken mie der aal op aan. Ik zol koarten mit opzet achter kaast valen loaten hebben, om ze loader mit te nemen. Mor dat heb ik hailemoal nait doan! Ik zol wel oppazen, as t bie gemainte al nait goud gaait, woar den wel? Zeker ien oorlogstied. Din zol t ja n rommelpot worden. Ja meneer, zo kin je der morzo bie lapt worden deur joen aigen kollegoa’s!

Traain ree statsion van Winzum op en wie stapten oet. Hai ging ien t wachthokje zitten om op zien aansloetende bus te wachten. Omdat t zulk mooi weer was en ik t wel aan tied haar, ging ik nog even bie hom op baankje zitten. Ik vuilde dat ter nog wat kwam. Dat ’opa-oorlog’ sloug nait op dat bonkoartenverhoal. Hai keek op zien hallozie.
“Bus is der nog nait”, zee e overbodeg. En votdoalek pakte hai droad weer op: “Der is dou bie ons ook n moal n Engelse bommenwaarper omdeel kommen.

t Vlaigtuug laag ien polder, vlak bie n boerderij en ik mos der van gemainte hèn om te kieken hou of t ter bie ston. n Plietsieman ging mit mie mit. Ik wil joe vertellen, dat zukswat vrezelk is om aan te zain. Van de zes man waren der vaaier doalek al dood. Twij leefden nog, wel wat lebait mor ze konden nog lopen. Mor dij dooienI Hùh!” Hai schudde hom der van.
“Mor dij baaide leventegen, wat mos we doar mit? Nou was dij plietsie n goie, dat wie onnaaierden mit ons baaiden dat wie heur zo gaauw meugelk bie n onderdoekadres brengen mozzen. Wie hebben ze mitnomen over n poadje deur t laand. Mor haalfweg laipen wie n stel Duutse soldoaten ien aarms. Ien dat vlakke, open laand kon we ja ook gain kaant op. Woar of wie hèn wollen mit dij Engelsen, vrougen ze. Ja, en wat mout je din? Ik heb mor zegd dat we ze net noar heur tou brengen wollen. En mit plietsieman der bie loofden ze ons ook nog. Dat, doar bin we dou hail goud mit wegkommen.”

“En hou is t mit dij Engelsen òflopen?”, wol ik waiten.
Hai poestte swoar. “Dij hebben Duutsers mitnomen vanzulf. Ik heb ter nooit wat weer van heurd.” Ol man ging wat veurover zitten, dee zien bril òf en vreef hom veur kop en over ogen. “Ja dij Engelse pilotenI” hai stoekte even, “…dij krieg ik nog geregeld bie mie op bèr.”

Mor even loader hernam e hom weer: “Vanmiddag bin ik noar t Gemaintearchief west ien Stad. Ik wol waiten of der nog wat te vienden was over dat vlaigtuug en dij Engelse piloten. Mor t is doar haildaal veraanderd. n Splinternij gebaauw en t gaait doar apmoal mit computers, dat ik kon der niks mit worden. Ons aigen gemaintearchief heb ik ook haildaal deursnuusterd, en dat buro ien AmsterdamI hou hait dat ook weer?”
”t NIOD, Nederlands Instituut veur Oologsdokumentoatsie”, zee ik wat schoulmeesterachteg. Hai nikte voag en keek n zetje veur hom oet, ien gedachten.
Dou pakte hai zien aktetas en klopte der op. “Hier meneer…, hier zit mien aigen archief ien. Ik heb ales over oorlog bewoard: foto’s, kraandeknipsels, koarten en al zukswat. Mor ik heb der faitlieks niks meer aan. Dij Engelse piloten kin ik ja naargens weer vienden. Wat mout ik der mit? Aander minsen interesseert t nait. t Is ja ook al zo laank leden. “Hol der toch over op, opa-oorlog”, zeggen ze tegen mie. En din geven ze mie mor gaauw n borreltje. Dat, ik kom sums mit n flinke snee ien t hoar te kroug oet.”

Hai schoot ienain ien t ènd. “Doar komt mien bus aan. t Beste meneerI”, zee e hoasteg, voamde noar bus tou en stapte ien. “Nog n goie raais verder”, raip ik hom achternoa. Bus ree doalek weer vot en ik wuifde nog even tegen hom achter t glaas, dou bus bie mie laangs van statsionsplaain wegdraaide. Hai keek strak veur hom oet en heurde of zaag mie nait meer. Zien tas haar e op knijen en voesten der omtou klemd.

Ons cv-kedel was van zo ienains kepot. Monteur van Gaswacht, veur t joarlekse onderhold, kwam noar mie tou mit n òfbroken òfstelschroef ien haand. “Zo het t zeten”, zee e en hai keek doarbie slim iengewikkeld. Ik zaag t perbleem nait zo, even n nije schroef der ien draaien en kloar is t weer, zol k zeggen. Mor nee, dat haar k haildaal mis. Schroefdroad mos vannijs tapt worden en der kwam nog van ales meer bie. Dat ging hai nait doun, doar mos ain van kedel-leverancier bie, haildaal oet Apeldoorn. Hai wol zien handen der nait aan branden. En cv-kedel mog wie van nou of aan absoluut nait meer bruken, stekker ging der oet en gaskroan wer dichtdraaid. Dou ging kerel vot.
k Mos ook nog n pepier taiken dat wie der zulf nait n nije schroef ien draaien zollen. Of dat wie kedel toch aan doun zollen, want din kon der meschain gas ontsnappen. En dat schoa din veur ons reken wezen zol. Amerikoanse toustanden, bedrieven dekken heur tegen ales ien. Mor wat mos k aans, monteur haar zien regels en protokollen. Zodounde dus haren mien vraauw en ik ienains gain waarm wodder en ook gain verwaarmen. Nou was t midden ien zummer, dus dat leste was gain perbleem. Mor wie konden ons n zetje nait douchen en wassen, tenzij mit kold wodder en mit tandenpoetsen kiddelde t mie iezelk aan koezen. Men gaait ter nait dood aan, mor lekker is aans.
n Poar week loader wer der aanbeld en der stonden twij monteurs van kedelbedrief bie veurdeur. Baaidend ien zo’n lichtblaauwe, toenbroek mit hupzelen. Maarknoam van kedelfebriek braidoet op borst en dito op kleppet. En mit n grode kovver mit raif. Ha, nou kon wie dommit weer douchen. Ik haar net eerabbels reud en swaitte over haile pokkel. Dus ik zee: ”Kom der mor gaauw ien.”
Aine monteur was groot en dik, haar n buukje en n hangsnor. Aander was klaainer en moager en zee nait veul, Watt en Haalfwatt benuimde ik ze. Dat was iendertied de Nederlandse noam veur de bekende stomme films oet joaren twinneg en dareg van veurege aiw. k Heb t even opzöcht op Wikipedia. t Waren acteurs van Deense òfkomst, de boomlaange Carl Schenström en de klaaine Harald Madsen. Schenström stook meer as mit kop en scholders boven Madsen oet. Vanwege heur stommelege en klunzege acteren werden ze t veurbeeld van n slim ongeliek duo, ien lengte of wat intellect aangaait.
Watt haar de laaiden en dee t woord. k Ging veur heur aan trappen omhoog noar cv-roemte op zolder. Haalfwatt droug as leste swoare kovver. ”Belaggelk dat dij monteur van Gaswacht dat schroefke der nait even ien draaien wol, wat n amtenoarij”, bekloug ik mie, dou wie noar boven klommen. En k bedocht ter bie, wat gaait mie dit grapke wel nait kosten en woar kin ik dit op verhoalen? Want twij kerels haildaal oet Apeldoorn, n dag der mit onderwegens, dat gaait mie ien de pepieren lopen.
“En hou kin dat din”, vroug k weer dou wie boven waren, “dat joe der haildaal overtou kommen mouten. Dat mout wel n hail groot perbleem wezen.”
Mor Watt zee wiesneuzeg en draaide doarbie wat aan n snorpunt: “Der bestoan gain perblemen, allenneg mor oetdoagens. Mor ie hebben aal geliek, dit is n hail biezunder geval.” Zo hé, wat n daipzinnege proat veur n monteur, docht ik. Hai is zeker zien roupen mislopen. “Der is meugelk eerder ain bie kedel west”, ging Watt wieder, dou k hom t kepodde kedelschroefke aanlangde. “Dij het zien verantwoorden bliekboar nait nomen. En den dink ik nait aan dij monteur dij joe t schroefke zain lait. Dij kwam der teminsent mit veur ndag. Ik dink dat ter doarveur nòg ain west het, dij – meschain per ongeluk – wat kepot moakt het, dat e gain woord hebben wol.
Zunder wat te zeggen is e der tussenoet naaid. Dat vermóed ik heur”, zee Watt noadrukkelk. “Mor, hou t ook is, kedel is kepot en dij goan wie nou veur joe moaken.”
Kerels gingen aan gaang, geraidschop wer oetpakt en kedel ontmanteld.

Ik laip ter bie weg, want t is n klaaine roemte doarboven en ik wol ze nait veur vouten lopen. Aalgedureg kwam Haalfwatt noar beneden om wat oet heur bestelbuske te hoalen en ging der din weer mit noar boven. Ik vroug noa n dik uur hou ver of t was.
“Wie hebben t kritische dail had, t gevoar is nou weken”, zee Haalfwatt. “Mor t duurt nog wel even heur.” Gevoar? Was der din gevoar bie? Ik kreeg alsnog de bibberoatsies. Ien mien fantesie laag t haile dak aal ien toen en wie mit swaart verbraande gezichten der bie. Mor afijn, t gevoar was nou din gelukkeg veurbie.
“Din kin we nou zeker wel even kovviedrinken”, stelde ik veur. Joa, dat kwam heur wel goud oet, zee Haalfwatt. t Was mooi weer en wie gingen ien boeten zitten, achter t hoes, lekker ien zun. Mien vraauw redderde wat ien keuken veur kovviebrud en wat veur ien t linkerhaandje. Ik prout wat mit monteurs. Je willen n goie sfeer moaken, ja. Dat komt t waark ten gouden, dink ik din mor. Ik wait nait hou t kwam, mor wie haren t doalek over perblemen ien wereld, aanwakkerd deur Watt. Dij begon van waal te steken over wat ter apmoal mis is. Bankencrisis, Eurocrisis, perblemen mit geld ien Griekenlaand, Spanje en Itoalië, hieptaiken, de politiek en aal zo meer. Hai zat dudelk op zien proatstoul. Haalfwatt zat ter mor wat bie en zee niks. Hai haar dit meschain al wel veul voaker heurd. Tipies n stokpeerdjesproat. Ondertied dat Watt aan t redenaaieren was, keek Haalfwatt wat ien t ronde noar toen en t hoes. Mor Watt haar ook n oplözzen veur ale perblemen bie de hand. “Wereld zol der n stuk beder oetzain as elk poker speulde”, zee e. “Huh…? pokern?” k Was stomverboasd. Dat was wel t leste doar ik aan dinken zol. Pokern, dat is ja n spel, dij ze veul ien krougen en benoam ien casino’s speulen. Gokken! Las Vegas is der groot deur worden. En din worden wie apmoal meschain wel gokversloafd. t Leek mie gain goud plan.
Mor Watt bleef der bie. “Ik speul t zulf ook en nait om t geld heur. Alewel ik ter zo wel ais n beetje bie verdain, zo’n vetpot is t ook weer nait bie dizze boas. Mor pokern kin echt n haile bult wereldperblemen oplözzen”. Volgens hom was er gain bedere methode om minsen te leren om te goan mit geld en risico’s. Kiender kinnen mit pokern geduld, respect veur tegenstanders en begrip veur aandermans kiek op t leven leren. Ja”, zee e “pokern leert minsen veur heurzulf te dinken. Op zo’n menaaier kinnen jeugdkriminoaliteit en diplomatieke crises vermeden worden.” Ik von t mor n roar verhoal en wol der net weer wat tegenien brengen, dat t feidelk allain om geld gaait en dus hebzucht aanwakkert, dat speulders heur aans veurdoun as dat ze koarten hebben, of juust haildaal niks van heurzulf zain loaten, dou mien vraauw der aan kwam mit kovvie. “Zo…, wie hebben net even ale wereldperblemen oplöst”, zee Haalfwatt. “Kin we nou lekker kovviedrinken.” Hai keek doarbie n beetje vilaain noar zien pazzipant. Mien vraauw en ik mozzen der om laggen, mor Watt gaaf gain sjoegel. k Haar t idee dat ze dit stukje ale moalen as ze bie klanten waren, opvoeren deden. Gewild of meschain juust wel ongewild, want zo blied keek Haalfwatt ter nait bie. Dij kon wel ais stinzat wezen van dat ‘pokern’ van zien moat.
Noa kovvie duurde t nog n haalve schoft, dou was kedel kloar en gingen monteurs weer vot, noadat ze ons nog oetgebraaid bedankten veur kovvie en ons de hartelke groeten deden. t Is alweer n joarofwat leden, kedel dut alweer n haile zet wat e doun mout zunder hoapern en ik heb nog nooit n reken van dat kedelbedrief zain. Kiek, doar hol ik nou van. Van monteurs dij meschain wat apaarde ideeën hebben, mor heur waark goud doun. En doarbie gain reken sturen.

Ien joaren zeuventeg van veurege aiw begunde t Hoavenschap van Delfziel met t sleupen van t wierdedörp Waaiwerd. Eerder al waren Heveskes en Oterdom ofbroken, haildaal van de koart veegd. Is niks meer van over, op t ol kerkje noa. Ien 1959 zee komsoares van keunegin Offerhaus, dat pervinzie Grunnen meer industrie hebben mos, benoam ien omgeven van Delfziel. En dat is ook gebeurd. Ook diekverzwoaren speulde n rol bie t sleupen van Oterdom. In betrekkelk korde tied is der zodounde ten zuudoosten van Delfziel n groot industieterraain aanlegd, woarveur ales wieken mos. Veuroetgang was wat klok sloug. ”Ja”, zee börgmeester van Delfziel wat loader over dat sleupen, ”de emotionele prijs voor de welvaart is dikwijls hoog.” Ien dijzulfde joaren zeuventeg waarkte ik bie t elektriciteitsbedrief EGD ien Stad. Omdat elektrieze stroom ain van de eerste behuiftes was van zo’n groot industrieterrain, wer der ien n koale vlakte bie Waaiwerd n groot schoakelstatsion baauwd, dij zien stroom kreeg van n splinternije hoogspannenslien van de Eemscentroale, dij dou ook net kloar was. Dat schoakelgebaauw was n groot en laangdureg project en mien collegoa’s en ik mozzen der regelmoateg wezen veur overleg, om zoaken op te meten, taikens te controleren en aal zukswat. Ook mien mien boas kwam der geregeld veur waarkbesprekens en aander overleg.

t Schoakelgebaauw laag n endje boeten dörp. Om der te komen, mozzen wie nog over n olle laandweg, nije wegen mozzen nog aanlegd worden. Persies tegenover tiedelke weg van betonploaten op ons baauwterraain, dij oetkwam op dij laandweg, ston n hail old boerderijke. Doar woonden twij vrijgezelle bruiers. Zai waren al op leeftied en woonden der al heur haile leven. t Waren volgens mie typisch mensen om op te treden ien t legendoarieze tv-pegram van NCRV: Showroom oet joaren zeuventeg, dat traauwens weer vannijs oetzonden wordt, nou mit presentoator Joris Linssen. t Waren wat apaarde mensen, ze leefden haildaal op heurzulf. n Beetje verslonsd, n echte kerelshoesholden, nait aal te hemmel. Ze waren wel haile orreg, bie t onneuzele òf, n beetje wereldvremd. Mor hail hulpveerdeg. Ien t begun van de baauw van ons schoakelstatsion zetten ze kovvie veur monteurs en aander volk dij voak van overver kwamen. En ze konden bie heur op t haim auto parkeren, dat zai der om dochten. Ze bakten wel ais n viske veur t personeel, haren dikke plakken ol wieven bie kovvie en wollen elkenain op hèur menaaier wel helpen. Prachtmensen waren t ien wezen.
Ien dij tied kwam mien boas ook n moal bie heur over vlouer om wat te regeln en hai zaag ien gaauweghaid bie heur ien schuur n haile mooie antieke kaast stoan. Haildaal volstopt mit rommel en rötzood. Hier en doar n beetje beschoadegd, mor zien kennersoog zaag doalek wel dat dizze kaast goud opknapt worden kon. Ja, alderdeegs ien dizze stoat was dij kaast al hail wat weerd. Mor mien boas wis ook dat e mit zuk soort dingen hail verzichteg te waark goan mos. Dij baaide bruiers waren din wel wereldvremd en meschain wat onneuzel, hai wis oet ervoaren dat as ze der achterkwamen dat dit meschain wel n biezundere kaast was, dat ze din votdoalek geld zain wollen. En dat wol mien boas nou net nait. Hai wol kaast veur n kopie hebben. Want hai was ook wel n beetje n kniepstuver. Hai kon din mooi tegen zien vrunden en kennizzen opsnieden wat veur n pracht binnenbeurtje hai had haar. Doarom vroug e hail onopvalend en zo’n beetje ien loop weg aan ain van bruiers of ze dij kaast meschain wel kwiet wollen. Nou, dat hong er van òf, want je konden der wel goud wat ien kwiet. Mor as meneer dij kaast geern hebben wol, konden ze ter wel ais over hebben. Want der mos din wel wat tegenover stoan, vanzulf. Kiek, doar heb je t aal, docht mien boas, ze willen geld zain. Doarom ook dee mien boas zo neutroal meugelk. Nou ja, zoveul belang haar e der nou ook weer nait bie. Hai was aigelk op zuik noar wat braandholt veur zien open heerd. t Ging hom nait zozeer om dij kaast zulf. O, as t veur meneer zien open heerd was, din kon meneer hom wel veur niks kriegen. t Was toch mor n ol kaast. Mor zai wollen der din wel geern n aander kaast veur weerom, as dat nait teveul vroagd was. Ze mozzen wel heur rommel kwiet ja.
Nou, dat kon wel regeld worden. Mien boas wis nog wel aargens op kantoor olle archiefkaast. Zo’n grieze stoalen kaast, veul groder en ofsluutboar mit n dubbele deur. Ze prouten òf dat mien boas kaast aankom week ophoalen zol. Hai mos nog aal even n aanhanger regelen. Mien boas was ien zien sas, n mooie antieke kaast vergees. Dij aander week, dou mien boas weer bie t ol boerderijke kwam mit aanhanger en stoalen kaast ter op, bleek dat baaide bruiers wel hail slagveerdeg te waark goan waren. “Wat heb je nou gedaan?”, raip mien baas wanhopeg tegen heur en hai runde te schuur ien en der net zo haard ook weer oet. Naargens n kaast te zain. Tegen ziedkaant van schuur aan, ien boeten, ston n partij holt, ien korde stukjes van zo’n twinneg centimeter, netjes opstoabeld. “Och, wie hebben kaast alvast mor kepot haauwgen”, zeden ze goudeg. ”Din huift meneer dat nait meer te doun.” n Poar joar leden, hoast faddeg joar loader, kwam ik touvalleg laangs datzulfde stee, op n mooie waarme zummerdag ien t lest van augustus. Ik mouk n wat laangere fietstocht en was ien Waaiwerd te lande komen. Ik waarkte ientied aal laank nait meer en heb ale tied veur dit soort oaventuur. n Dail van t dörpke stond nog ien t èn, was nog nait onder sleupershoamer valen. En dat zel ook nait meer gebeuren, zo wil t verhoal. Men wil t olle dörpke zoveul meugelk nog ientakt loaten. De vroag is of dat nou nait te loat is. Want ientied binnen mainste mensen vertrokken. n Groot aantal hoezen is eerder toch al sleupt of is oet heurzulf gewoon ienstört van ellèn, bie gebrek aan bewonen en onderhold. Industrie staait ter nou stoef op. Mor wier en t stroatenpetroon van dörp bennen ienderdoad nog min of meer ientakt bleven. Ons schoakelgebaauw boeten dörp ston der ook nog vanzulf en grode transformatoren stonden te brommen van hoge spanning. Dou schoot mie t verhoal over dij kaast weer ien t zin en ik was nijsgiereg of t boerderijke der nog stoan zol. En joa verachteg, t ston der nog. Mor haildaal vervalen mit n ienzakte nok. Mit goaten ien dak en ale roamen iengooid. t Ston hoast op ienstörten. Toen was romdomrond haildaal vergrast en rep en roet ston aan knijen tou. Ik zaag n poar olle abbelbomen ien t hòf mit apmoal glènrode abbeltjes der aan. Baaide bruiers waren der dudelk nait meer. Mainstekaans bennen ze allaank dood en begroaven.

n Sombere dag ien junimoand. t Zit haildaal dicht mit wolken en t miggelt n beetje. Ales is soeterg en nat. t Wil mor nait zummern en t is nou aal hoast om langste dag. Volgens mie hebben wie nog mor twij lutje weken mooi weer had dit joar. Ik bedoul, zunschienweer en temperatuur boven twinneg groaden. Veur de rest was t aingoal kold en nat en voak ook n dikke bos wiend oet t noorden der bie. Mit as toppunt n zundag ien maai. Dou was t tien groaden en op buienradar zaag ik dat t ien Enschede alderdeegs aacht groaden was, n record! Dikke winterjas kin nog aan ien boeten, alewel mien vraauw zegt dat t gain kiek geliek is. Mor ik loat mie nait verrekken. n Smaal asfaltpad, omtrent n meter braid, lopt van t aine dörp noar aander mit aan ain kaant knötwilgen der bielaangs. Rechts van t pad ligt gruinlaand mit n koppeltje broene schoapen der ien. Schoapen stoan te vreten of kieken gewoon wat ien wereld om. Gainain schoap dij mekkert of blèrt. Joa, schoapen kinnen ook lewaai moaken. As t tegen vaaier, vief uur lopt, snommirregs, doun ze niks aans blèren, net zo laank tot schoapeboer ze biks te vreten geft.
Aan linkerkaant van t pad liggen akkers van toenbaauw netjes ien t gelid. Akker noast akker mit smale poadjes der tussen. Ondanks t minne weer, stoan veul akkers der opvalend goud bie. Eerappels bennen hoast kloar, eerbeien bennen aal rood en spinoazie en andivie kin aal eten worden. Der komt regen genog en bliekboar is t toch ook waarm genog. Mor mien sperziebonen doun niks van t joar. Hier en doar komt mor ain op. Te nat? Of toch te kold? Ik zol zulf ook nait geern zo ien kolle grond liggen willen as ik n boon was. Mor meschain hebben kraaien der ook wel bie zeten en heb ik ze te vloot poot. Doodse stilte is t hier, is gain mins bie pad en schoapen proaten nait. Minsen deste meer. As je n poar minsen bie nkander zetten, begunnen ze votdoalek te proaten. Mainstied teminsent, op summege steden wordt voak juust nait proat. Ien wachtkoamer van tandarts of dokter, bie n bushokje of op traainperron. t Gait nait altied op, mor voak wel, is mien ervoaren. Is ook ien dit opzicht n groot verschil tussen manlu en vraauwlu. Mor doar wil ik t nou nait over hebben. Wanneer is n mins begund mit proaten? Aiwen en aiwen leden, aargens ien prehistorie. Hou en wanneer persies waiten ze nait. Meschain is t begund mit n touvallege kreet, dij betaikenis kreeg en dij begrepen wer deur soortgenoten. Onder druk van omstandegheden, zörg veur eten, gevoar van n roofdaaier, of stried mit n aander groep. Proaten is communiceren, der bennen op zien minst twij veur neudeg. Wat zeggen is ain ding, mor t verstoan, begriepen en hom der n veurstellen van moaken kinnen is ook neudeg om n toal te ontwikkeln.
Ik dink nait dat t veur oardeghaid was dat minsen vrouger t proaten oetvonden hebben. Omdat ze even niks te doun haren of zo. Nee, overleven doar ging t om. t Het de mins n enorme veursprong geven op aander schepsels. Wie bennen nou boas over haile wereld mit ale daaiern der ien. Dat dènk we teminsent, der kin ons nog zeker wel vanales overkomen. Mor dikste gevoaren bennen nou toch wel zo’n beetje bedwongen, wie hebben eten zat en meer as voldounde verschoel. En doarom kin we nou ook proaten veur de poelegrap.
En wat wordt ter wat òfproat, zunder dat t wat om hakken het. Woarom ravveln en rebbeln wie ien ain toer deur haile dag? Overaal ien openboare roemte wordt ter deur hoast elkenain haardop proat ien n apperoatje tegen onzichtboare personen. Lest nog, ik laip op stroat ien Winzum en ienains heurde ik n haarde stem achter mie: “Nee…, geft niks heur, ik pak hom zulf wel even.” t Was n kerel op fiets dij haard ien zien mobieltje belkte. Ik haar hom nait aankommen heurd en ik sprong verschikt opzied, wis ik veul wel of e pakken wol… Ie heuren t overal, bie pad en weg, op maart, ien traain en bus, op fiets, ien auto… Proaten, proaten, proaten, proaten…, aingoal proaten. Komt n grode troep kraaien aanvlaigen ien n wilde formoatsie oet t gruinlaand, doar ze net zaten te pikken en te juchtern. De troep strikt deel ien n stuk of wat hoge eskebomen aan raand van dörp. Dat het nogal wat vouten ien oarde veur ze apmoal goud en wel zitten op gepaste òfstand van nkander. Kraaien strieken aingoal mit snoavel bie tak laangs, doar ze op zitten. Sums wupt n kraai even op en gaait op n aander tak zitten. Of hai wordt wegjagt deur n aander kraai. Vlaigen ook n stukofwat weerom noar t laand. Dij ien bomen zitten blieven, zo’n twinneg, dareg kraaien, kieken apmoal zulfde kaant oet, doar wiend vandoan komt. En ook hier gain enkel geluud, kraaien holden heur stil. Den, ienains, of òfsproken waark is, vlaigen ale kraaien touglieks op, tegen zuudweste wiend ien en swieren mit n grode boog weerom noar t gruinlaand, door ze overnijs deelstrieken.
Mor kraaien kinnen óók flink roupen en tekeergoan. Roar aigenlek, n hoan kraait, mor n kraai hoant nait, mor ropt. Aander vogels zingen of flòiten, mor n kraai ropt of krast. Roupen ja, dat is nog de beste omschrieven. Proat me niet van zingen. Het toppunt vien ik dat n kraai volgens ornithologen n zangvogel is. Nou, as dat zingen is… De oetdrukken ’zangvogel’ veur kraaien kin wat mie aangait gerust schrapt worden oet vogelbouken.
Toch vien ik kraaien wel mooie vogels, zo ien en ien-swaart as ze bennen en zo parmanteg as ze stappen kinnen. Veul minsen hebben t nait zo op mit kraaien, ze roven aaier en jonge vogels, pikken bonen te grond oet en schieten boudel onder. Sums heur je van n kraaien- of roukenkelonie, dij overlast geft. Ach, zo’n baist dut ook gewoon wat e oet zien netuur doun mout. Traauwens, ik heb ooit aargens lezen dat kraaien hail wies, hail loos bennen. Ja, alderdeegs zó loos, dat ze van heurzulf waiten dat ze n kraai bennen. En dat ze doar ook vree mit hebben. Zai zollen meschain mit ons, minsen, proaten kinnen. Mor dat willen ze nait. Feidelk bennen ze dus nog lozer as minsen.
Der komt n bestelautoke aanrieden over t asfaltpad. Hai stopt haalfweg bie n gries kastje. Dat kastje, n beetje schaif achterover sakt ien baarm, staait persies tegenover n grode hoogspannensmast, n dareg meter t laand ien en het doar vervast ook wat mit te moaken. Mast staait ien n haile rieg van masten, n hoogspannenslien.

Hoast ale masten, en zeker dij dicht bie dörpen en steden stoan, bennen vanboven volzet mit apperoaten veur mobiele tillefonie. Schuddels en zenders, dikken en lutjen, noar ale kanten tou richt. Dat krieg je as minsen apmoal ien apperoatjes proaten.
Stapt n man oet en lopt noar achterkaant auto.
Achterklep gaait open en hai pakt n swoare kovver der oet. Din wurgt e hom ien n rode overaal mit ritsen over t lief en aan weerskanten van broekspiepen en mit n capuchon over kop. Mit kovver ien haand lopt e over n plaank over sloot en gaait noar t draaihek dij ien n manshoog iezern spielenraster zit. Dat raster staait bie ain poot van hoogspannensmast. Binnen t raster stoan wat schoakelkasten, n manshoge en n wat legere. En veul rep en roet, alderdeegs n stukofwat eske- en vledderstroeken. Aan binnenkaant hek komt boer nait mit maaimesien.
n Polsdikke swaarde koabel komt haildaal van boven bie ain van de vaaier poten van mast laangs noar beneden en gait over n koabelgeut mit n grode boog noar ain van kasten tou. Tillefoonkoabel. Monteur pakt n laptop oet zien kovver, klapt deksel open en zet hom bovenop n kaast. n Grode gele parrepluu zet e der overhen. Din dut e deuren van kaast open en slut laptop mit n koabeltje aan op iengewanden van dij kaast. Hai het n koptillefoon op, mit n luk microfoonje aan n beugeltje veur mond. Hai staait ien contact mit zien achterban, zien kantoor woarschienlek. t Zel wel n keureg kantoor wezen aargens ien westen van t laand, zo as der doar honderden stoan. Mit manlu in nette pakken en vraauwlu ien dito klaaier, zoas der meschain wel honderddoezenden bennen. Zai zitten haile dag achter computer, de moderne waarknemer. n Kantoor mit n fleureg restaurant, kunst aan muren (kopieën, dat wel), veul planterij ien trappenhoes en airconditioning. n Modern kantoor, doar je haile best wezen kinnen, zeker mit dit weer. Mor dizze man zit ien boetendainst. Veul òfwizzelnder as hail de doagen op kantoor, dink ik. En je kommen nog ais aargens.
Hai grabbelt touglieks wat ien toetsenbord van zien laptop en kikt en loert ien kaast. En hai prat mor aingoal deur. Typies veur n mins, daaier proaten nait, ja. Din dut e ienains zien koptelefoon òf en lopt n endje vot, kikt even om hom tou, frummelt wat aan t kruus van zien overaal en gaait din stoan te pizzen mit gat noar t pad tou. En dat het e weer gemain mit daaier. n Mins is n roar ding.

Meziekverainen Kunst Na Arbeid was al weken drok aan t oefen veur de begunstegersoetvoeren. Dat was t joarlekse evenement ien t dörp, doar haitied n bult volk op òf kwam. Aigelk nait zozeer om t meziek, want dat was t gedailte veur de pauze. t Was n goud korps, ain van de besten ien pervinzie, dij voak priezen won ien ain van hoogste òfdailens. Mor t repertoire vil bie t gewone pebliek nait altied ien de smoak. t Was voak van dat moderne concoursmeziek. Veur laifhebbers ienteressant, mor t gewone volk von der nait veul aan. Niks gain gezellege marsen en mopkes. Boetendes deden malletband en majorettes ook mit. Mooi heur, dij wichterkes te hippen en te springen, mor dat getrommel en getingeltangel, dat was toch zo’n aldervrezelkst keboal, dat heuren en zain joe verging. Zukswat mout je ien boeten heuren en nait ien n zoal.
Nee, t ging mainste minsen om wat ter noatied kwam: n grode verlötten en doarnoa t toneelstuk van LOMS (Loat Ons Mor Speulen). Mor feidelk was t álermooiste toch noa òfloop. n Borreltje drinken en wat daanzen mit The Music Boys, twij wat oldere kerels op harmonikoa en n kwoajong op drumstel. Dat ging voak deur tot ien lutje uurkes. En och, der was wel ais ain dat wat teveul kreeg of dat ter wat kwoajongs roezie mit nkander kregen, mor echt oet de hand lopen deed feidelk nooit. t Was n joarleks hoogtepunt, doar t meziek mor wat bie hong. Mor t meziek organizeerde zo’n oavend wel. Dat was al dij joaren zo.

Oetvoeren van t meziek wer altied n haile zet ien t veuren bepoald. Mor t was heur van t meziek dizze moal haildaal ontkommen: op zodderdag veur kerst kon nait ien grode zoal van t dorpshoes! Doar was dijzulfde oavend n kerstwijding van de vraauwenbond. Ze hebben nog pebaaierd of der nait wat te regeln of te ruilen vil, mor vraauwlu hillen poot stief. Zai haren al n spreker en t kerkkoor regeld. Goie road was duur en t bestuur van t meziek zaag heur der n gat mit ien kop. n Zodderdag eerder kon nait van din was der grode bingo-oavend, en n zodderdag loader wollen ze zulf nait, van dat was tussen kerst en nij-joar ien en din ston kop minsen der toch nait noar. Verdorie wat stom, dat ze dat nait goud regeld haren.
Tot ter ain van t bestuur onnaaierde dat t meschain wel ien kerk kon. Meziek zol doar hail mooi klinken, want t geluud wol doar wel vot. En baanken konden oetzied moakt worden dat, t toneelstuk kon der ook wel oetvoerd worden mit wat kunst en vlaigwaark. En der zol noatied meschain ook wel daansd worden kind. Mos nog aal n oplözzen bedocht worden veur drinkerij en zo. Men von het n goud idee. Eerst mor ais noavroagen bie kerkeroad.
t Ging kerkeroad aigelk nait van haarten. Kerkgebaauw was toch aigelk n godshoes, veur eredainst. Mor ze wollen openboare ‘broeders en zusters’ ook weer nait stikken loaten. Ze mozzen ook ja mit nkander deur tied, kerkelk en onkerkelk. Kerkeroad haar nog wel n poar aaisen: der mog gain draank schonken worden en ze wollen ook gain daanzen ien kerk hebben. En veur twaalf uur ales aan kaant, want din begon zundag. Zundag wer haailegd en din mog der – op kerkdainsten noa – niks te doun wezen ien kerk, en zeker gain daanzen en draankschenkerij. As ze dat van t meziek begrepen, din wol kerkeroad veur dis keer wel mitwaarken. Dat was toch oetìndelk ook heur christenplicht, benoam ien dizze tied van kerst met vrede op aarde en zo.
Van t meziek waren blied dat ze holpen waren. Mor t was nait wat ze t haile joar veur ogen had haren. Veur de meziekoetvoeren gaaf dat nog nait zoveul, mor noa de pauze zol t n koale boudel worden. Hou kon men nou n feest holden zunder n borreltje en zunder vouten even van vlouer. Affijn, beder wát as niks … En aigelk konden ze t ook nog wel n beetje begriepen van kerkeroad. Mor volgend joar wel beder oetkieken! Boetendes haar diregent ter juust wél ferduutsie ien, want t zol vervast hail mooi klinken ien kerk. Hai verheugde hom der op. En zo wer der bekend moakt dat de joarlekse oetvoeren dizze raais nait ien t dörpshoes, mor ien kerk holden worden zol. Mor din zunder draank en daanzen …

t Was op dunderdagoavend veur oetvoeren en der mos nog n generoale repetitie van t meziek holden worden. Ien kerk, om aan t geluud te wennen. Dou muzikanten dij oavend mit heur ienstrumenten te kerk ien kwamen waren ze stomverwonderd en slim verboasd. Ale banken waren vot en haile vlouer van kerk was ien beslag nomen deur rommel en rötzood. Olle radio’s, bouken, grammefoonploaten, zinken teilen, toaveltjes, pannen en potten, klaaier, klokken, deuzen mit tiedschriften, schilderijen en liesten … Zo ver ze kieken konden, overaal twijdehandse rommel. Allenneg haildaal achterien, was nog n luk houkje onder t örgel, doar t meziek zitten kon. Der was hoast gain roemte om der tussendeur te lopen. Wat was hier wel te doun, vrougen ze heur òf.
‘Ja,’ zee köster, ‘wie hebben aankom vrijdag rommelmaart veur t jeugdwaark. En dat doun we dis keer ien kerk, want doar heb wie ja roemte. Der is zo’n groot aanbod, dat kin we nait lopen loaten.’ En of ze der asjeblieft wel òfblieven wollen, want hai haar boudel net netjes hìnzet. Wat onwenneg gingen ze van t meziek tussen ale rommel ien zitten te speulen.

Nog dijzulfde oavend belde veurzitter van t meziek domie op. Hai wol even zeggen dat hai t bie noader ienzain toch nait haildaal begrepen haar van kerkeroad. Gain daanzen en gain draank ien kerk, dat kon e aargens nog wel begriepen. t Was ja n godshoes. Mor woarom zai der op oetvoeren veur twaalf uur oet wezen mozzen, vanwege de zundagshaaileging, begreep e nait. Want bliekboar mog der wel n rommelmaart holden worden ien dijzulfde kerk. Veurzidder was din weliswoar nait kerkelk, mor haar wel op zundagschoul zeten ien zien jeugd. Boetendes wis wel zo’n beetje wat ter ien biebel staait.
Marcus 11:15 en 17 bieveurbeeld:
(…).hèn die in den tempel kochten en verkochten (begon) uit te drijven en de tafels der wisselaars en de stoelen van hen, die de duiven verkochten, keerde HIJ om.(…) En:
Staat er niet geschreven dat mijn huis een bedehuis zal heten voor alle volken? Maar gij hebt het tot een rovershol gemaakt.

Op oetvoeren zat kerk mor haalfvol. Toneeloetvoeren is òflast, want mit dij decors en gerdienen, dat zol toch n hail gedounde worden ien kerk. Niks weerd … Mor t meziek het mooi speuld en malletband ook. En der was kovvie mit n plakje kouk.

t Veurnoame herenhoes, mit grode toenen en mit grachten der omtou doar swoanen ien dreven, ston stoef bie dörp. Toenen waren aanlegd ien Engelse landschapsstijl, slingertoen ien t Grunnegers. t Landgoud was aigendom van femilie Van Pattenburg.
Olle Van Pattenburg haar ien t lest van 19e aiw goud boerd as baauwboer en het dit hoes dou zetten loaten. t Was n groot gebaauw van twij verdaipens mit neoclassicistische gevels, strakke hoge roamen, architroaven. En n bordes, doar ze summers ien boeten zaten te theedrinken. Femilie Van Pattenburg haar n hoesholdster en n hoesknecht. Over de leste is n anekdote. Dou meneer ais n nije hoesknecht hebben mos, zee e tegen elke kandidoat: ”Ik ben n man van waaineg woorden. As ik zó dou (n geboar mit wiesvinger), din mostoe doalek kommen.” ”Dat treft”, zee sollicitant, ”ik ben ook n man van waaineg woorden. As ik zó dou (schudde mit kop), din kom ik nait.” Hai is t nait worden.
Henk Blink was der toenman. Mit zeuventien joar kwam hai as loopjong aal bie dizze femilie aan t waark en het zien fieftegjoareg jubeleum der ook vierd. Dat ging mit n groot feest ien t dörpshoes, n lintje van Vraauw Keuneg, n recepsie, n serenoade van t meziekkorps en as kedo n Solex. De Van Pattenburgs waren den wel elite, mor nait krenterg. Blink mog zien haile leven mit zien vraauw veur niks ien t lutje hoeske wonen en haar ale snuiholt veur kaggel ook vergees.
Blink woonde stoef noast t landgoud. n Groot verschil, zo’n luk hoeske noast t kolossoale herenhoes. Der lagen twij brugjes over grachten, doar Blink ale doagen over mos. n Ainvoudege laag over boetengraacht, vlak bie zien Blink zien hoes. Twij iesdern baalken mit holten plankjes dwaars derover en aan ain kaant n leunen. En ain over binnengraacht, van stain en gaitiesder, veul sjieker, mit sierkettens en trallalechies.
Verschil mos der wezen. Mevraauw Van Pattenburg dailde de loakens oet ien en om t hoes. En zai was doarbie slim aigenwies. As zai n geroanium op kop ien grond hebben wol, zat ter veur Blink niks aans op om dij plant ienderdoad ondersteboven ien grond te zetten, hou e der ook tegen prout. Belaggelk vanzulf, mor zo was ze.
t Waark gebeurde apmoal met haand. Schildloezen ien laurierbomen werden op odders van mevraauw òfsponsd mit tandenbozzel en sop. t Enorme grasveld wer maaid mit n zaais en mit n holten grashaark aanhaarkt, ‘rief ‘ ien t Grunnegers. Kantenranten mozzen knipt worden mit schoabescheer en laailinden werden snuid mit luk knipscheerke, want mevraauw kon t nait verdroagen dat bloadjes beschoadigd werden.
Slingerpoaden mozzen ale zodderdoagen schovveld en aanhaarkt worden, veur zundag. Mor ook ien week mog der van mevraauw nait over poaden lopen worden, t was veur sier. Doarom laip Blink altied op kaant van gras bie t pad laangs en zodounde ontston der ien aal dij joaren n oetsleten padje ien t gras noast slingerpad. Mozaïekpaarken ien toenen waren haalfweg veurege aiw aal laank oet de mode, mor meneer en mevraauw gingen gewoon deur mit t aanleggen van zukse blompaarken mit iengewikkelde patronen en kleurenschemoa’s. Dat wil zeggen, zai bedochten t, mor Blink mos t apmoal doun. Ale joaren was dat weer n dikke put, want dij honderden ainjoarege blomkes werden opkweekt oet zoad, of stekt. Din mozzen ze verspeend worden en verpot, begoten, biesnuid en ontloesd. En din ain veur ain ien grond.
t Grode hoes was haildaal onderkelderd, vlouer laag n dikke meter boven t maaiveld. Keukenroam boven t aanrecht, aan achterkaant van t hoes, zat zodounde meer as twij meter boven grond. As Blink smörgensvro om odders kwam, mos mevraauw heur wat te keukenroam oetboegen en keek zo noar beneden. Blink keek aingoal omhoog mit kop ien nek. Zo haren ze doagelks verslag mit nkander, ook letterlek mit standsverschil. Blink haar mit meneer op legere schoul zeten en kon minstens zo goud leren, ondanks dat meneer bieles kreeg. Mor meneer ging deurleren ien Stad en oetaindelk noar akkedemie. Blink mos noa zesde klas doalek aan t waark. Dat standsverschil was veur hom gain perbleem, hai was slim gezagsgetraauw. Hai zol nooit tegen meneer of mevraauw ien opstand kommen. Der waren nou ainmoal laaiders en volgers. Blink zien vraauw von t gekmanswaark, dat hai hom zo behandeln lait. Mor zai mos ook wel ais wat van mevraauw aanheuren. Over t opvouden van heur lutje zeun bieveurbeeld. Zulf haren Van Pattenburgs gain kiender, mor mevraauw haar der n bult over lezen. En mevraauw wis ook ales over t hoesholden. Vraauw Blink hil heur din ook mor stil. Wiens brood men eet… Mor zai mos heur wel ais verbieten. Blink haar n grode plichtsbetrachten. Zo kon e swinters, as t snaachts snijd haar, kwaitn’t hou vro te bèr oetgoan om weg en oprieloan schoon te vegen mit bezzem. Veur t geval meneer smörgensvro nog ais mit auto vot wol. Hai haar der gain opdracht veur, mor hai von t schane dat auto deur vrizze snij ree. Dat gaaf vaastreden snijsporen. Mit n dikke praan snij was dat nog tot doaraantou, mor as weg mor even wit was, dee e t ook. En veur hai op ber ging, laip e ale oavends eerst nog even om t grode hoes tou. Kieken of der ook onroad was.
Hai beheerste zien vak as toenman perfekt. Hai kon t gras van t grode, flaauw hellende gazon mit zaais zo strak en glad maaien as n biljartloaken en zunder ain n spierke onkruud.

Hai kreeg der veul complimenten veur oet dörp. Mor opvattens over mooi of nait mooi waren nait aan de orde, ook nait bie meneer en mevraauw. Blink leefde ien n tied dat laank en haard aarbaiden hail gewoon was veur zien stand. Gaauw en goud, was t motto van mevraauw. Toch ontston der deur de joaren bie Blink langsoam t idee dat t n beetje zíen toen was. Meneer en mevraauw werden older en nait beder en bemuiden heur ien t lest wat minder mit toen, laiten aal meer aan Blink over. Hai kon wat meer zien aigen gang goan. En op n duur verkochten ze t herenhoes, t wer heur apmoal te maans. Zai gingen noar Stad te wonen op n sjieke serviceflat. Kiender haren ze nait en aarfgenoamen dij der wel wonen wollen, waren der ook nait.
t Hoes mit toenen kwam ien bezit van n perfester mit emeritoat en zien vraauw. Perfester haar bedongen dat hai Blink as toenman holden kon, want zulf was hai haildaal gain toentjeder en zien vraauw nog minder. Zai zaten nog ale doagen ien bouken te studaaiern. Blink was blied vanzulf, hai kon gewoon deurgoan. En verholdens waren ienains haildaal omsloagen. Blink ging nou perfester vertellen hou t mos mit toen en dij von ales best. Dat verstaarkte t gevuil nog meer, dat t zien toen was. t Waren zien alermooiste joaren.
Mor perfester kwam noa n poar joar zo ienains oet tied en t hoes wer weer verkocht. Nou aan n reder oet Delfziel dij hier op stand rentnaaiern wol. Hai was nog betrekkelk jong, mor financieel al boven jan. Dizze man ging der zulf maank en haar Blink nait meer neudeg. Het ging nou mit mesienen en apperoaten, n zitmaaier, n bladbloazer, kettenzoag, strimmer, elektrieze heegscheer. Het was n gebrom en gebroes en ook lang nait zo netjes en persies. Per groatsie mog Blink der nog aal kommen.
t Was Blink n doorn ien t oog zoas ter nou ien toen omweg ging. Onpraktieze en onhandege gedailten werden gras. Gain mozaiekblompaarken meer – werden ook gras. En ook gain aanhaarkte poaden, doar kwam grint op. Summege stafolde bomen gingen om, zai gaven teveul schaar en reder wol veul ien zun zitten. Hai haar ook twij kaalver van honden. Dij vlogen aingoal deur toenen en vernailden veul aan stroeken en planten dij der nog stonden.
Blink haar voak woorden mit reder as e hom aanwies geven wol, want dij trok hom der niks van aan. Dat gezoes van dij ol kerel was reder laiver haildaal kwiet. Blink op zien beurt vernam op nduur wel dat t zien tied west was. Hai trok hom vrokkerg terug ien zien hoeske en zien aigen lutje toentje. Mor hai keek nog aingoal mit peerogen noar slingertoen en motjede aingoal op reder en ales wat dij verkeerd dee.
t Hoes is ientied alweer n moal of wat verkocht. Zit nou n filioal ien van n landelk bedrief en toen wordt onderholden deur n hovenier. Van oorspronkelke grandeur is nait veul meer over. Op stee van t grode boetenterras is n parkeerploats aanlegd. Weg is asfalteerd en n stuk braider moakt en soavends is t overaal n zee van licht. Slingerpoaden bennen hoast onherkenboar, ales is vergrasd. En grachten zitten dicht van rep en roet. Henk Blink is dood en t ainvoudege brugje over boetengraacht bie t lutje hoeske is ook vot.

Mien vraauw en ik hebben veureg joar n weekje logeerd ien Bretforton, Engeland. Bretforton is n stilleg platte- laandsdörpke van roegweg doezend ienwoonders dat ligt ien de Midlands tussen Londen en Birmingham ien. t Ligt dichtachteg bie de Cotswolds, n heuvelachtege streek mit bos en ook mit golvende gele koolzoadvelden. Net n beet- je as Zuud-Limburg. En mit ollerwetse dörpkes en stadjes ien Anton Pieck-stiel. Wie zagen doar grode en dure hoe
zen van n geel soort maargel mit weelderge toenen.

Doar wonen veul rentnaaiernde politici, acteurs, industriëlen en aandere hotemetoten. Was allerdeegs n dörpke, Broadway, dat ienderdoad beston oet ain laange, braide weg mit apmoal kapitoale hoezen aan weerskanten.

En wie haren geluk, dou wie aankwamen en dou wie weer votgingen was t apmoal regen. Mor der tussenien was t mooi zunschien weer.

Wat mozzen wie doar ien ien zo’n stilleg dörpke ien midden Engelaand, vroag ie joe òf? Nou dat zit zo, onze dochter is traauwd mit n Engelsman, dij doar vandoan komt. Zai wonen nou mit heur baaiden ien Zwitserlaand, woar wie regelmoateg hingoan. Mor wie wollen ook wel ais zain woar schoonzeun vandoan komt, oet wat veur n nust, zeg mor. Zai waren zulf der ook bie, traauwens en t was hail gezelleg. t Hoes van zien olders doar wie logeerden is n hail old hoes. t Staait midden ien dörp tegenover kerk mit t dörpsplaain as n parkeerploats der tussenien. t Oldste gedailte van t hoes stamt volgens zeggen oet 17e aiw en was begun veurege aiw n gruintewinkel. Gastheer zien voader het van dij zoak n transportbedrief moakt veur gruinte en fruit, mit ain van eerste vrachtwoagens ien dij tied. Zien zeun, ons gastheer, het dat transportbedrief oetbaauwd tot n groothandel mit verschaaiden vrachtauto’s. Zodounde het e der n bult biebaauwd. Garages, opslagroemten, koelcellen, n kantoor, n hail complex. Ons gastheer en vraauw wonen ien t oldste gedailte van t complex, woonkoamer, eetkoamer, keuken en biekeuken. En op verdaipen bennen sloapkoamers en n badkoamer. Dikke muren, klaaine roamen, swoare, swaart vaarfde, kromme baalken aan t plefon en apmoal haile leeg. t Eerste wat wie te heuren kregen was: ‘Mind your head!’ Desondanks heb ik mie n moal of wat vrezelk mit kop stöt. Ook holten zoelen en dwaarsbaalken, apmoal swaart, stoken slim òf tegen widde muren. Net of t op joe vil, zo leeg en duuster. t Oogde wel hail authentiek en apaart, doar nait van.
Wie slaipen boven woonkoamer en t was doar zo allernoaste geheureg, dat wie konden hoast ale gesprekken beneden verstoan, as t nait ien dat rappe, ploatselke dialect ging. Tegen ons prouten gastheer en vraauw netjes Engels, mor as wie der nait bie waren … Gain woord konden wie der van verstoan. Mor ja, zo gaait ons ien Grunnen ook wel, ja. Buurvraauw oet Amsterdam verstaait ons ook nait as we dialect proaten. Wie pazen ons den óók aan.
Vlouer van ons sloapkoamer was zo schaif, ik heb t opmeten: n verschil van 15 centimeter van achterkaant tot veurkaant. Ik kon dat dudelk zain aan n nije klaaierkaast over volle bredte van sloapkoamer dij wodderpas ston. Ook toaveltjes aan weerskanten van bèr stonden schaif mit n taaibere laamp ter op mit n glazen kap. Ik heb geern wat aarmslag om mie tou en sloapkoamer was nait al te groot. Votdoalek eerste oavend kon ik laamp nog net griepen, aans was e op grond kledderd, mit ale gevolgen. Hai hufde vanwege dij schaive vlouer mor n luk tikje hebben. Ik heb doalek n poar boukjes, dij boven op bèrplaank stonden, onder baaide veurste poten doan en dou was t beder.
Deur noar ons sloapkoamer tou was ook haile leeg, je mozzen der ale moalen vergoud om denken dat je kop noar beneden deden om der ien te kommen. Ik haar aingoal t idee dat wie oet n soort verplichte eerbied boegen mozzen. Net zo as der voak zegd wordt van de zogenoamde Noormannenpoortjes bie mainste olle kerken ien Grunnen. Wat traauwens nait woar is, mor dat is weer hail aans wat.

Volgens zeggen het dit hoes ook n hoesspook, net as hoast ale olle hoezen ien Engeland. Ik was doar wel benijd noar. Mien vraauw nait, dij kneep hom al op veurhaand. As wie op bèr gingen en t wer stil ien hoes, as wie snaachts wakker werden, of smörgensvro, den heurden wie verschaaiden vremde geluden. Mor ik kon ze nait duden. Ach, zo’n old hoes kroakt en kreunt van homzulf netuurlek. Mor echt wat apaarts, gezucht of gesteun, n voage gestalte, gilpen, hebben wie nait vernomen.
Stoef noast t hoes van ons logies staait n haile olle haar baarg, The Fleece Inn, n traditionele Engelse pub, aigendom van de National Trust, wat Monementenzörg bie ons is. Hai stamt oet t lest van middelaiwen. Haildaal ien vakwaark, wit besmeten, n raaiten dak en beneden mit nog oorspronkelke stainen vlouers van grode pladde vlinten. n Hail lutje bar, woar je allain mor stoan kinnen mit hoogoet n man of vief. En twij grodere roemtes, n soort gelagkoamers, mit ien houken hoge holten banken, zo as ien olle traainen en ien wacht- koamers, vrouger. En verder nog wat logeerkoamers. De grode Engelse toneelschriever Shakespeare (1564-1616), dij doar ien de buurt geboren is, ien Stratford upon Avon, het ter nog sloapen. Ien dij pub spookte t aal!
En doar gingen wie mit haile femilie vanzulf ook n oavend hin.
Elke roemte het n open heerd en op grond veur heerd bennen krietcirkels trokken. Dat is om te veurkommen dat heksen deur schosstain kommen. Ook op deuren zitten middelaiwse maarktaikens om gaisten te weren. Ain van barkeepers vertelde ons enthousiast van ales over dizze Inn en wat ter apmoal gebeurd is ien t verleden.
De veurege aigenoares, Lola Taplin, dij heur haile leven ien dizze Inn woond het tot aan heur dood (83 joar), schient ter nog regelmoateg om te swienen en mit borden, potten en pannen te smieten, as n soort van Poltergeist. Net dou wie der waren nait, vanzulf … En ook dat bie ain van dij holten banken vlak bie grond n loekje zat, dij open kon. Achter t loekje stonden twij haile olle schounen van n vrougere aigender. Mit dij aigender is t nait goud òflopen. As je dij schounen aanroaken, overkomt joe ook ongeluk volgens zeggen, n aarm of bain breken, zaikte, ongeluk of aander meleur. Barkeeper dee t loekje veur ons open, zodat wie t even zain konden. Joa, doar stonden twij haile olle, vertrapte hoge schounen, wit oetsloagen.
En den is t gebruuk dat n aander, dij ook ien t complot zit, joe van achtern aanstöt terwiel je op hoek bie t open loekje zitten, zodat je toch mit haand of aarm tegen dij schounen aankommen. t Overkwam mie vanzulf, ik heb doar schienboar n neus veur. Ik kon schounen nog net ontwieken, mor vil zodounde wel wat maal ondersteboven: aarm wat schoafd en n bult achter op kop. En ik schrok mie lam. Haile kroug bolderde van t laggen … Doar stoa je den as Nederlander, ik wis zou gaauw gain gevat antwoord ien t Engels.
Der gebeurt doar meer op dit gebied. Ainmoal ien t joar komt ter n vremde begroafenisstoet mit swaarde koetsen en swaarde peerden aan bie kerk, zunder gevolg. Koetsiers, ook ien swaart kostuum, hebben hoge houden op. Ze goan te kerk ien en noa n uurke kommen ze der weer oet. Mor gainain ien dörp dij wait wel of der dood is en veur wel der n oetvoartdainst holden wordt. En ien de landerijen om t dörp tou wordt regelmoateg bie naacht en ontied n vraauw zain, mit heur aigen kop onder aarm.
t Is mie apmoal veur staarvenswoar verteld ien The Fleece Inn, onder t genot van n pint donker Engels bier zunder schoem. Mooi laand, dat Engeland, mor ook wel wat apaart. Ze rieden doar aan verkeerde kaant van weg, leven n uur ien t verleden en hebben gain euro, mor dat roare Engelse geld. Toch hebben wie ons der best vernuverd. Schoonzeun komt oet n goud nust!

Ien vekaanzietied is t nog slimmer as aans: der is waaineg te doun bie ons ien dörp. Joa, der gebeurt netuurlek wel n beetje. Sums allerdeegs wel twij beetjes. Bieveurbeeld ale mörgens en
oavends. Den roast ter drok verkeer over pervinzioale weg deur dörp, de spits van forenzen noar Stad tou en weerom. Sums ook jakkern der ien de spits grode trekkers op dikke banden brommend deur dörp, mit monsterleke gevoartes der achter.

Of troage trekkers mit wel twij woagens mit hooipakjes. En steevast mit n laange sleep auto’s der achter aan. (Woarom dij toch altied net ien de spits rieden …?) Mor tussentied is t toch hail rusteg.
Rust. Ik maag doar haile geern over. Mien mooiste mement is op zundagmörgen, om kovvietied bie zummerdag, mit mooi weer. Den zit ik mit mien vraauw ien boeten. t Is hail stil. Haalfschaid van mien dörpsgenoten ligt nog op ber en aander haalfschaid zit ien kerk. En ook mainste boeren holden zundagsrust. Ik ben nait kerks, mor hol dit gebruuk (of zo je willen: gebod) geern ien ere. Wat wil n mens nog meer?
Nou …. dat is te zeggen. Ien week binnen der wél veul geluden. Geluden van waark. De grasmaaiers van Ability bieveurbeeld, t bedrief dij bie ons openboare toenen en t gruin verzörgt. Ik nuim dij lu gekscherend de ‘maaimaffia’. Vanwege t keboal dat ze moaken as ze mit heur motorstrimmers aan gaang binnen. En traauwens ook om t mooie woord zulf: de twij allitererende ‘m’-men , twijmoal ‘f’ en aal dij ‘a’s.
Je kinnen dat gejank al van verren heuren, allerdeegs van aanderkaant dörp. Begriep mie
goud, ik heb niks tegen Ability en de manlu dij doar waarken. En t waark wat ze doun, mout ook
gebeuren. Mor ze moaken wel n bult lewaai. Ook as maaimesien over t speulveld bie ons veur t
hoes doavert is t n hail gebrom.
Lestdoags nog, dou kwam mie der toch n apperoat bie slootswaal achter t hoes. n Haile dikke trekker mit n hydraulisch bedaind maaiapperoat ter aan vaast. n Braide maaibaalk mit n dikke flexibele buis der aan, dij t maaisel doalek opzoog en ien n woagen spoot, achter trekker. Hoeregek wat n keboal.
En den heb ik t nog ins nog nait over boeren en heur mesienen. Ik woon aan achterkaant dörp,
dus ik heb ter t mainste ‘genot’ van. Grasmaaien, grasschudden, en nog n moal schudden en
meschain nóg n moal. Vervolgens t gras roapen om t ien te koelen, of t ien pakjes paarzen.
Doarnoa kunstmis streuen, of – sums ook én – injecteren mit gier. En den weer vannijs de cyclus:
maaien, schudden …. Wel n moal of drij, vaaier ien t joar. Ales gepoard goande mit toerloos trekkergebrom.
Ook mien baaide buren binnen sums aan t kluzzen. Aan ain kaant klopt en klundert t ien hoes dat t doavert en aan aander kaant heur ik aalgedureg n cirkelzoag janken. En den bin ik ter nóg nait!
Verbaaauwen van t olle kerkje is net kloar. t Is werkelk hail mooi worden, doar nait van.
Mor doarvéúr was t n geklop en getimmer, geboor en gezoag. Wie konden t dudelk heuren as wie ien boeten zaten. Net nog is der n nije parkeerploats veur t kerkje aanlegd. t Zaand mos aanstampt worden mit n mechoanische trilploat, ain mit n benzinemotor. Den wait je t wel, wat geluud aangaait. Den is der ook voak nog t geronk van dij lutje vlaigtugen ien lucht, ik bedoul dij van Eelde.
Juust mit mooi weer en voak ook op zundag (smörgens gelukkeg nog nait, de sloapkoppen).
En as t haildal goud oard het, is der op n aantal zotterdoagen ien t joar crazyrace ien t noaste dörp op n stuk gruinlaand aan ons kaant. As wiend den ook nog ongusteg is, hebben wie haile dag t ‘genot’ van gebrom en geronk van dij crossauto’s en t gebelk van luudspreker, tot ien hoes aan tou.
Dus proat mie nait van rust en stilte.
De Frans-Amerikoanse schriever George Steiner viendt ien dit verband dat meziek, en benoam
klassieke meziek, deur de aiwen hin aal haarder worden is. Even n roege greep: vrouger was n
symfonie van Haydn (2e helft 18e aiw) zo zaacht, dat je der gewoon bie proaten konden, wat t pebliek ook werkelk dee ien dij tied.
Dou kwamen Beethoven (ta-ta-ta-tààà), Schubert, Mendelssohn, Berlioz, Wagner, Brahms en nog n haile rieg. Meziekstukken werden aal laanger en veuraal mit veul meer contrasten, zaachter mor ook veul haarder. En aan t end van Romantiek nog Bruckner en Mahler mit heur grootse symfonieën, sums meer as honderd man op t podium. Mit keihaarde, spetternde fanfares en oorverdovend paukengerovvel.
Mor t klapstuk was – nog altied volgens Steiner – Stravinsky’s balletmeziek ‘Le Sacre du Printemps’, wat n enorme rebulie gaf bie eerste opvoeren ien Paries ien 1914. n Kakofonie van haarde geluden van t orkest, daansers mit vremde fratsen en roar gespinhak. En benoam ook van t publiek, n gebelk, gejoel en gefluit van ofkeurens, ze vonden t vrezelk. Ik mout zeggen: der zit wel wat ien dij redenoatsie van Steiner. En den heb ik t nog ins nait over keihaarde moderne meziek, van bieveurbeeld house-party’s en dansfeesten. Ien joaren zesteg begon dat aal. k Heb ter zulf aan mitdoan, ik zat dou ien n beatband. Dat was n breuk mit t verleden, beatmeziek mós keihaard wezen. Wat wie van oldere mensen voak te heuren kregen was: “Kin t nait wat zaachter?” Mor wie haren doar netuurlek onze slinger aan en vonden juust hou haarder hou mooier. En nóg, kom je ien n kefee of bar den mout je haard belken om boven meziek oet te komen om joe n verteren te bestellen. Of je mouten t ien geboarentoal doun, wat nait ongebrukelk is ien dij kringen. n Goud gesprek kin je den wel vergeten. Kortom, wie mouten ons der wel bie deelleggen dat ter aal meer lewaai is ien wereld.
t Is dus allaank nait meer zo as ien t bekende gedicht “Akkerleven”, van de dichter Hubert Korneliszoon Poot (1689-1733), woarvan de begunregels luden: “Hoe genoeglijk rolt het leven / Des gerusten landmans heen…” n Slim idealizeerd lofdicht op t boerenleven oet begun 18e aiw. (Traauwens, ien ditzulfde gedicht staait nóg n bekende zin: “Zeven kinders en een wijf / Zijn zijn daag’lijks tijdverdrijf.”)
Pladdelaand is tegenwoordeg gain oase van rust en geluk meer, zo as ien dit gedicht. Dat was ien 18e aiw meschain zo, wat traauwens nog de vroag is; der was ook veul aarmoude. Alewel de dichter Poot zulf ook boer was, dus hai haar wel recht van spreken.
Tegenwoordeg doun boeren ien mien omgeven alles zulf, hail aans as tot vlak noa Twijde Wereldoorlog. Dou haren dikke boeren hier op t Hogelaand personeel en ale waark was handwaark. En dat mouk hoast gain lewaai. Maaien mit n zaais, plougen mit n span peerden, hooien mit hooivörk.
De journalist Herman Sandman, dij n joarofwat leden bie Gezinsbode ien Stad waarkte, het n boukje soamensteld van zien colums dij e ale weken ien dij kraant schreef: ‘De laatste bus naar Slochteren’. Hai zegt ien ain van dij columns: “Bedrijvigheid hoort bij het platteland, als je daar niet tegen kunt, moet je ergens anders gaan wonen.”
Sandman is iendertied van Stad noar t pladdelaand verhoesd. Hai docht ien Slochter ook rust te vienden. Mor t is doar net zo’n lewaaiboudel as bie ons ien dörp, begriep ik oet zien columns. Ook roazende trekkers, ook forenzenverkeer, motormaaiers en bladbloazers. Ik ben t wel mit hom ains, t is de tiedgeest en doar mout je gewoon ien mit. En de moderne tied het toch ook veurdailen brocht, benoam veur aarbaiders. Want t was vrouger laank en haard knooien, veur waaineg loon, ien n onderdoanege pezietsie. Mor de pries doarveur is wel overaal lewaai.

Mor toch, ik bin ientied wel op n leeftied kommen dat ik laiver stilte heb. Gain doodse stilte, mor n stilte woar je ales heuren kinnen. n Zummeroavend ien t langste van doagen. t Is licht tot n uur of elf en nog lekker zwoul. Wiend is liggen goan en boeren binnen ook stopt mit heur mesienen. t Rode licht van zun, dij al ondergoan is, zit ien t noorden. Wie zitten achter t hoes mit n glaske wien. Mien vraauw het n poar keerzen aanstoken. Op zo’n mement kin je sums n haile mooie, zaachte stilte hebben. Je heuren n hond blavven bie n boerderij ien de verte. Twij scholeksters dij ‘piekend’ over vlaigen. n Kiewiet ropt boven t gruinlaand. t Zaachte soezen van n enkele auto over pervinzioale weg. n Kraai fladdert boven ien n hoge boom. Twij mensen dij n endje lopen en doarbie wat proaten.
Zuk soort geluden bedoul ik, nait apmoal touglieks mor mit laange tussenpozen. En onderwiel n leger kikkers ien sloot achter ons toen, aingoal te kwaken. Och, ik vien dat toch zo lekker …. Dat komt veur mie dicht ien de buurt van wat je geluk nuimen kinnen.

Traauwens, ik trof lest ain dij nait sloapen kon van al dat gekwaak van kikkers. On-be-grie-pelk!
Ik vien dat gekwaak zo rustgevend en zo bie t pladdelaand heuren. En ook bie zummerdag heuren. As ik op bèr goa en ik heur dij kikkers, mout ik moaken dat ik ter kom te liggen, aans vaal k eerder al ien sloap. Valen joa, mit ale gevolgen. Oké, ik heb den ook wel ais n glaske wien op ….

Ien leste joaren van mien waarksoame leven, zo’n tien, twaalf joar leden, was ik veur mien waark as baauwkundege betrokken bie herienrichtensprojecten van n aantal grodere kantoren ien Zwolle. De gewone, traditionele iendailen van n kantoor, zoalen mit bureaus veur t waarkvolk en apaarde koamers veur boazen, werd haildaal omgooid en der kwamen apmoal zogenoamde flexibele waarkplekken, ofwel ‘flexplekken’. Waarkplekken ien ale soorten en moaten. En ook koamers ien ale ofmetens, veur elke soort van waark n apaarde roemte.
Ien t begun docht ik dat dizze nije kantooraanpak hail goud veur t personeel wezen zol. Want zo wer wel t brocht. Flexibeler, gemakkelker en effectiever waarken. Meer nije contacten, nait vaastrousten op joen aigen stee, creatiever en ienspirerend allerdeegs …. Mor al gaauw kwam ik ter achter dat dit gewoon n ordinaire bezunegensmoatregel was mit n mooi verhoal as vlag dij loaden dekken mos.
n Groot noadail veur paardie lu is dat je joen bureau nooit tot joen aigen stee reken kinnen. Aan t end van dag mout ook ales oproemd worden en elk het n ofsloetboar kastje veur persoonleke zoaken. Aanderdoags zit ter meschain n aander waarknemer. Doarom was en is der nog voak veul weerstand tegen dit systeem.
n Groot noadail ien ons geval was ook, dat ter veul te waaineg vergoaderroemtes bedocht waren. Dat was n grode ienschattensfout, want der wer wat ofvergoaderd en ofproat, moien dokter. Meschain wer der wel teveul vergoaderd, der binnen lu dij niks laiver doun. En din binnen summegen hail creatief en goan op onorthodoxe plekken zitten te vergoadern. Bie zummerdag op t dakterras bieveurbeeld, op n haide dag ien toen, of ien kantiene.

Op n zekere dag, smirregs om drij uur, is der n vergoadern van mien projectgroep ien de zogenoamde ‘huiskamer’. Dij hoeskoamer is ook ain van nije zegens van t nije kantoorproject, doar onze projectgroep onderdail van is. Veur verbaauwens en aander technische dingen, dij dit project tot gevolg het, zit ik ter doarom ien. Ik bin wat loat en om vief over drij broes ik hoeskoamer ien. Ik zai dat ale stoulen aan toavel bezet binnen, op ain noa. Bah, te loat kommen, doar ik zulf hail min over kin as aander lu dat doun. Mor nou dou ik t zulf ook. Ook onze veurzitter is der nog nait, zai ik. Roar, dij mout toch ien elk gevál op tied wezen?
Vlug schoef ik noar vrije stoul en pak ien loopweg ook nog even n luk bistrostoultje oet zithouk veur onze veurzitter. “Klaas gaat maar op zo’n klein stoeltje zitten. Eigen schuld moet ‘ie maar op tijd komen”, zeg ik tegen aander lu ien zwakke n pogen om lolleg te wezen. Ientied pak ik mien papperazzen, versloagen en schrieverij oet mien tas, leg boudel op toavel veur mie hin en wacht op de dingen dij gebeuren goan.
Pas dín vaalt mie op dat t doodstil is, elkenain holdt hom stil. Ze kieken apmoal verboasd noar mie en mien gehaspel. Ik oarzel en vuil n beetje natteghaid …. Ik zai n poar bekende kellegoa’s, mor nog meer onbekenden. Ik heb nog gain dudelk idee dat ter wel ais wat mis wezen kin. Den zegt ter ain: “Ben je niet in de war?” Huh …., ik ien de war? En den dringt woarhaid langsoam tot
mien besef deur. Oei, dit is nait de goie klup! Ik heb zomor rompslomps ienbroken ien n vremde vergoadern en ben gewoon bie heur aan toavel zitten goan, of ik ter bie heurde. En den ook nog n stoultje der bieslepen mit veul poeha …. Dat zel dij lu wel hail roar tou west hebben. Ik mainde achteròf aal dat ter wat vremds was, mor nait luustern netuurlek mit mien domme kop. En dat bieainkomst van mien aigen projectgroep net op t leste mement verploatst is, is bliekboar ook nait tot mie deurdrongen. Nait even op mail keken. Ik zit letterlek en figuurlek hail aargens aans. Ik prommel wat verontschuldegens, griep mien pepierderij bie nkander en zet gaauw dat stomme bistrostoultje weerom.
Hou kin dat nou, want ik herkende toch n stuk of wat van mien aigen kellegoa’s? En woarom zaag ik dij vremde mensen den nait eerder? Der wordt hier en doar wat lagd en ain zegt: “Blijf gerust zitten hoor, wij doen niks geheimzinnigs.” Kop wordt mie rood en swait brekt mie oet. Ik stoa veur poal en ik vuil mie n grode lulhannes! En toch heb ik n excuus. Dizze hoeskoamer is nait bedould as vergoaderroemte. Elk mag der zo ienlopen, zunder te kloppen. Voak staait deur ook open, want dit is n aalgemaine roemte, mit n bibliotheek mit wat noaslagwaarken en tiedschriften, n poar fauteuils, n zitje mit n stukofwat bistrostoultjes, n kovvieautomoat en gezellege verlichten. Om even ienformeel mit ain of twij kellegoa’s te overleggen. Aigelk bennen lu dij hier nou zitten zulf ien overtreden, om dizze roemte te gebruken veur heur vergoadern. Mor doar is dij nait veur bedould. n Geruststellende gedachte, zo slim fout was ik dus ook weer nait. Ik huif mie doarom feidelk nait te schoamen. Mor ik verwiet miezulf wél dat ik eerdere signoalen nait opmaarkt heb. En dat ik nait even mien e-mail noakeken heb veurdat ik noar mien vergoadern ging. Gaauw moak ik dat ik vot kom en dou deur van hoeskoamer stief dicht. Ik heur ze te deur hin nog boldernd laggen en ik schoam mie toch ….

t Haar traauwens mor n hoar scheeld of mien aigen projectgroep haar hier wel gewoon vergoaderd en zol den feidelk ook ien overtreden west hebben. Mor de groep dij der nou zit het onze veurzidder bliekboar omproaten kind en nou mouten wie op zuik noar wat aans. Ook hier geldt tegenwoordeg al t recht van de staarkste. Ien tegenstellen tot vrouger, dou gol t recht van d’eerste… En ientied wordt hoeskoamer dus aal voaker onaigelk bruukt.

t Was net noa Sunnerkloas dou ik opbeld wer deur presidente van pladdelaandsvraauwen bie ons ien dörp. ”Meneer Kuipers, ik heb gehoord dat u Groningse stukjes schrijft en die ook wel eens voorleest. Wilt u wel n kerstverhaal voorlezen op ons jaarlijkse kerstbijeenkomst?” Nou, dat wol ik wel. Ik heb ienderdoad hier en doar al wel ais wat veurlezen en mag dat ook wel geern doun. Mor ik haar nog nooit bie ons ien dörp veurlezen. Ik vuilde mie slim vereerd! Wie prouten òf dat zai mie n dag of wat van te veuren bellen zol om deur te geven van hou en wat.
Op dij bewuste dag, even veur kerst, haar presidente mie nog nait beld. Dus mos ik der zulf achterheer. ”Och heden, meneer Kuiper, dat heb ik ja helemaal vergeten. Dat komt, zo’n kerstavend organiseren is n hele skripsie, dat zult u ja wel begrijpen. Maar als u er vanavond precies om negen uur bent, komt t helemaal goed.” Hoast ale verainens bie ons ien dörp hebben ien dizze tied wel ain of aander kerstbieainkomst. Christelken doun dat mit zingen over herdertjes en engeltjes en stukjes oet biebel en n kerstverhoal. Dat veloren zeun weer thoeskomt bie zien olle pa en moeke, dij joaren op hom wacht hebben. Van zulk soort verhoalen, zeg mor. Openboaren hebben ook wel ais n kerstoavend, mor din zunder herdertjes en engeltjes, was mien gedachte. Ik was doarom slim benijd noar de ienvullen van dizze oavend. Vanoet mien jeugd was ik wend aan de kerkelke vörm. n Aander soort kerstoavend haar ik ook nog nooit mitmoakt. Zollen der vanoavend nog meer stukjes veurdroagen worden? n Literaire oavend meschain? Mien kerstverhoal was n beetje vremd, von k zulf en zat ook haildaal niks christelks ien. Ik haar der wel wat apaarde grappen ien doan en n onverwacht ènd. Wel wait kwam dat hail mooi van pas. Mor ja, ik haar tot op leste dag hail gain ienformoatsie had van presidente, dat ik mos t mor òfwachten. Gewoon op roakeldais den mor.
Om persies negen uur ston k in de hal van t dörpshoes en doar kwam presidente aal op mie òf. ”Ah, meneer Kuitert”, raip ze. ”U kunt dadelijk beginnen, ik zal u wel even aankondigen.” Dou ik t zoaltje ienstapte sloug mie t geluud van n dikke vatteg ravvelnde en rebbelnde vraauwluu ien muit. Moien dokter, of t oorlog was ien t hounderhok, zo’n lewaai. Vraauwluu zaten apmoal ien slagorde mit stoulen noar veuren, as ien n bioscoop, toaveltjes mit citrountjes en avvekoatjes der tussenien. Veurien hong n wit loaken en haalweg ston n filmapperoat. “Ja”, zee presidente mit n hoogrode kleur van opwiendens, of van t eerste borreltje, of van baaide: “…wij hebben film vanavond. ’Gremlins’, heel spannend hoor; t is nu pauze.” Gainain dij mie zaag, dou ik achter presidente aan tussen stoulen en toaveltjes deur noar veuren stommelde. Hou kom ik hier ooit bovenoet, docht ik benaauwd. Mor presidente gaaf n taiken en stoaregaan wer t rusteg. ”Dames…, dáámes… Mag ik jullie aandacht voor de Groningse schrijver, meneer Kruyer. Hij zal vanavond voor ons een kerstverhaal voorlezen”. Ik pebaaierde n overgang mit film te vienden en zee: “Ik hoop dat dij film van vanoavend nait slim spannend is, van aans slagt mien verhoaltje as n taang op n varken. Ik keek wat onwenneg te zoal ien en haar overgang nog nait vonden.
“Wat is dat, n varken…?”, raip ter votdoalek n vraauw mit n haarde stem vlak noast mie. Ik draaide mie noar heur tou en zee: “O, ie mainen netuurlek van …taang op n swíen! Ie hebben geliek vraauw.” “Haarder…, háárder! Wie kinnen t nait verstoan hierzoot!”, belkte der nou ain achteroet t zoaltje. “Dat is Jantje”, zee presidente. “Zij is wat doof. Ga maar gewoon in t midden staan te voorlezen, dan kunnen ze t allemaal horen.”

Ik vruzzelde mie geheurzoam weer tussen toavels en stoulen deur noar t midden van t zoaltje en begunde te lezen mit mien verhoal. Wat ik ien mien wildste fantasie ook docht haar, mor dit nait… Ondertied bedocht ik dat veurste haalfschaid zo allain mien rug zain kon. Mor as ik mie noar heur tou draaide, keken ze strak noar t widde douk, of ik doarop verschienen zol. En ale moalen as ik mie even noar heur tou boog, van ik wol ze der toch ook bie betrekken, wer ik doalek van achteroet òfstraft mit: “Háárder…!” Dus noa n zetje hil ik doar mor mit op en prout ik allain nog tegen achterste helft van t zoaltje, dij mie ook strak aan zat te kieken, zunder n spoor van reaksie.
t Was mor n kort verhoaltje en noa n menuut of tien was t òflopen. Dou klapten ze apmoal en presidente drukte mie n kerststol ien handen. “Mooi gedaan hoor, meneer Kruizinga, wij hebben nog nooit zo gelachen”, zee ze nog en veur ik ter op verdacht was ston ik alweer mit jas aan ien boeten. Ik keek op t hallozie, kwart noa negen. Ien n ketaaier n kerststol verdaind, dat aal. Mor wieder haar ik ter slim gemengde gevuilens over. Ik kon t gegilp en gelaag van vraauwluu hier op stroat voag heuren. Film was zeker weer begund. Zai haren zo te heuren oardeg meer lol as zonet bie mie. Doar kon ik nait tegenop. Ik haar ook nait t idee dat ter ook mor áin was dij t mooi von. Ik was allenneg mor n pauzenummer. Dat krieg je der nou van, as je mainen dat joen verhoal wat veursteld…
Haile goie kerstdoagen en veul zegen ien t nijjoar.