Grunneger schrieverij: Geert Jans Cool

Dizze moal doek ik ais n hail ende achteruut in de literoatuurgeschiedenis van Grunnen. t Gaait over Geert Jans Cool. Hai wer in 1802 in n Daam geboren en hai stedaaierde theologie in Stad. Noa zien studie wer e domie in Asten (N.B.), Bierum, Gariep, Niekerk en Gerkesklooster.
In 1816 verscheen n stok onder de noam Zaamenspraak tusschen Pijter en Jaap, dij malkaar op de weg ontmuiten boeten Staintilpoort in t Groninger maandschrift tot Nut van ‘t Algemeen.

t Gaait ongeveer zo:

PIJTER
Slagter Blok, bij Marrienpiepe,
Kowhoes, an de glende riepe,
En de Jeude, Benjamin,
Hadden ‘t raizen ook in ‘t zin.
‘k Zal maar zaggies op gaan stappen,
Want het hangt hier in de lappen;
Wind en snijjagt veur de boug;
Was ik maar weer in mien loug…
Laat ik maar het beste hopen…
Maar…wel zij ik gunder loopen?…
Is dat Jaap nijt, dij daar stait?
Ja, hij is ‘t. Dag Jaap! Hou gait?


JAAP
Pijter! ‘k Wol naar Kröddeboeren,
‘k Staa al drij ketijr te loeren,
Of ik nijt ‘en Loijke zij,
Dij mi mitnemt op de snij.

De noam van de schriever wer onder t stuk nait vermeld, mor op gezag van K. ter Laan en n poar aander deskundegen wer de soamensproak touschreven aan Cool. t Zol ontstoan wezen noar aanlaaiden van n gesprek dat ploatsvon in n gezelschop in Amsterdam, woarin proat wer over de Grunneger streektoal. Dij toal zol totoal ongeschikt wezen om wat dudelk te zeggen of te schrieven. Om te bewiezen dat dat wel meugelk was, schreef aine van t gezelschop de Zaamenspraak. Volgens Ter Laan en pazzipanten zol dat Cool dus west hebben. De schriever was toun dus nog mor vattien joar old.

t Verhoal gaait wieder:

PIJTER
Dan kanst’ hier nog lang staan kieken,
En het zal dij toch nijt lieken,
Datst’ hier op de piepe staist;
‘k Leuf, ‘t is best, datst’ met mij gaist;

JAAP
Ja, olle Jong’, dat zol ‘k dij bakken;
Maar ik heb’en hijl doest zakken,
En dij kniepen mi verdold,

PIJTER
‘t Komt, ze bin nijt goud oprold.

En zo gaait t nog n haile zet wieder. Om kört te goan, gaait t over n boer dij kloagt over de slechte opbrengsten van zien laand, mor wel veul in de kroug zit en n oppazende wever, dij der n verstandege leefwieze op noaholdt.
Loater verschenen der van Geert Jans Cool in 1829 nog Schuitpraatjes in Groningerland en in 1836 Nieuwe Schuitpraatjes in Groningerland. t Binnen verhoaltjes dij zuk òfspeulen in de Snikke van Winschoot noar Stad. Ze goan veuraal over nije uutvindens as t stoomschip, t gaslicht en de spoortraain.

n Biezundere schriever dij as ain van de eersten t Grunnegs bruukt om te schrieven en te publiceren.

Meer van t zulfde:

Ploats hier joen reactie op dit stòkje; algemaine reacties kennen in t Gastenbouk

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Achtergrond info:

Geboren in: Stad, 12 dezember 1936
Woont in: Ol Pekel
Oet tied kommen in 2023.
Schreef veur: Toal en Taiken
Kreuze
Klunderloa

“Ik bin in Stad geboren, mor opgruid in Munten-
dam, Tripskomnij en Ommelanderwieke. k Bin
schoulmeester west in Ol Pekel, woar k mit n on-
derbreken van 5 joar (hoofdmeester in Wol-
tersom), vanòf 1969 as directeur bleven bin. In
1980 won k de 3e pries in de wedstried kinderver-
hoalen schrieven van St. ‘t Grunneger Bouk. Ik
heb mie dou toulegd op t schrieven van Grunne-
ger verhoalen veur groten en kinder. Tussen
1991 en 1994 wer k bekend mit de verhoalen
over Nansie Koakelhenne, dij op Radio Noord te
heuren wazzen in t pergram ‘Even noasoezen’
van Imca Marina. Van dij verhoaltjes binnen drij
veurleesbouken moakt. Regelmoateg was ik op
pad om bie allerhaande verainens en instellens
mit veul sukses veur te lezen. Al joaren waark ik
as vrijwilleger bie de St. ‘t Grunneger Bouk
(redaksiesiktoares van Toal & Taiken). Regel-
moateg wer ik vroagd mit te waarken aan
‘workshops’ Grunnegers veur onderwiesinstellens
en vraauwenverainens. Van 2002 tot 2005 trad ik
op as docent veur lu dij Grunnegers lezen en
schrieven leren wollen. Ik zat 10 joar in t bestuur
van de (opheven) Grunneger Schrieversverainen,
woarvan 8 joar as veurzitter.”

Bouken:
De belevenizzen van Nansie Koakelhenne
(Edu’Actief, 1992)
Wiedere belevenizzen van Nansie Koakel-
henne (Edu’Actief, 1993)
Nansie Koakelhenne op de kinderboerderij
(St. ‘t Grunneger Bouk, 2003)
Nansie Koakelhenne (St. ‘t Grunneger Bouk,
2006)
Bundels:
Nog n Stieg vertelsterkes (Niemeijer, 1981)
Grunneger kerstverhoalen (St. ‘t Grunneger
Bouk, 1985)
Kerstverhoalen (St. ‘t Grunneger Bouk, 1989)
Dij blieven wil, mout schrieven (Grunneger
Schrieversverainen, 1998)
t Geluud van Lucht, laand en wotter (St. ‘t
Grunneger Bouk, 2004)
Nije Grunneger kerstverhoalen (St. ‘t Grunne-
ger Bouk, 2006)
Gnivvelachteg (Groninger boekendagen
2007)
Vergleden tied (Groninger boekendagen
2008)
Peerd is gain mìns: Woarhìn Groninger boe-
kendagen 2009)
Vekansieverhoalen (St. ‘t Grunneger Bouk,
2013)
Vertoalens:
Frankie, stripverhoalen deur W. Grezel,
(Futurum)
Ko knien en Ad Kat, deur Dick Blancke, (St. ‘t
Grunneger Bouk, 2000)
Priezen:
3de pries wedstried kinderverhoalen St. ‘t
Grunneger Bouk 1980 mit t verhoal ‘Hou
Rover Pait n schiere kerel wer’. Opnomen
in ‘Nog n Stieg vertelsterkes’.
3e pries verhoalenwedstried St. ‘t Grunneger
Bouk 1985 mit t verhoal ‘Crossfietse’. Op-
nomen in ‘Grunneger Kerstverhoalen’.

E-mail bie wat nijs?