Wierth, Henri

“Wat is t toch n schier woagentje, nait?”, vragt Haarm en lopt nog ais om zien nije auto tou. Rikoa kin nait aans as hom geliek geven en veegt mit n sponze d’eerste moddersputters van de deuren.
“Joa man, n schier woagentje is t wel, mor hai köstde wel n bult geld. k Wait wel, t kon nait aans, ons ol autootje was ja totoal versleten. t Zol ja kaptoalen kösten om hom deur d’APK te kriegen.
Mor goud dat ik elke moand n beetje geld aan zied legd haar. Dik achtdoezend euro is toch wel n bult geld.”
“Wie mouten zörgen dat we hom zo laank meugelk schier holden,” maint Haarm, terwiel dat mit n grollend gezichte om zien nije aanwinst toulopt.
Dat is Rikoa ook al weer mit hom ains. Soavends goan ze nog wel drij moal noar de gerage om noar t woagentje te kieken en op berre binnen ze dij nacht slim onrusteg.

d’Aander mörn stoan ze al op tied op en d’eerste raaize van Haarm is noar t autootje kieken. Hai zet hom boetendeure op d’inrit, zodat ale buren goud zain kinnen dat ze d’olde auto inruild hebben.
Mor der mout ook aarbaid worden. Noa t broodeten gaait Haarm doarom in zien ketoortje aan de computer zitten om zien adminstroatsie bie te waarken. As klaaine zulfstandege winkelier het e doar in de weke gain tied veur. Dat mout dus op zotterdag gebeuren.
In de keuken is Rikoa in de weer mit t kopkeswassen. “Paast doe dammee even op de winkel, Haarm,” vragt ze, “din goa ik even noar de supermaark veur de bosschoppen.” t Is Haarm wel goud. Zo drok is t op zotterdag toch nooit.
n Haalf uurtje loater krigt Rikoa de madde en dut de lege vlezzen derin. Din kikt ze of ze genog geld in de poddemenee het. Nog even Haarm woarschaauwen dat ze vot gaait. “Zel k de nije auto mor mitnemen?”, vragt ze. Haarm mompelt wat en Rikoa gaait ter vanuut dat dat instemmen inholdt. Bliede stapt ze in en gaait achter t stuur zitten. Mooi heur, zo’n nije woagen. Veurzichies ridt ze hom van de drifte òf de weg op en din mit n rusteg gankje noar t centrum van t dörp. t Autootje dut zien best en Rikoa vuilt zuk riek.
Verrek, doar staait heur n grode bus in de wege. Mout ze der omtou of mout ze even wachten totdat e votreden is? Mor even geduld hebben. Nou het ze mooi tied om even n pepermuntje uut handschounenkaske te pakken. Ze rommelt mit heur rechterhaand in t vakje. Doar het ze t roltje al te pakken. Verdeedje, doar vaalt e heur ook nog uut d’haand. Din mor even boeken om hom op te pakken. Mor dat köst wel n beetje muite. t Is wieder vot din t lieden kin en doardeur kin ze nait goud zain wat of der gebeurt.
BOEM, heurt ze inains.

As n broenvis schut ze overende en zugt dat de bus stoef tegen heur nije auto aanstaait. d’Haile veurkaande van de nije aanwinst is behoorlek indeukt. Dij stomme bussjefeur ook. Mit n gang stapt ze uut om mit opgestoken zaail de sjefeur even te vertellen wat of ze der van vindt. Woarom zörgt zo’n stovvel nait dat zien bus stoan blift en nait achteruut rolt? Dij busjonges mainen dat ze ale rechten hebben. De sjefeur, dij ook vernomen het dat ter wat nait goudkomt, is ondertussen ook uutstapt. Aan zien bus is aan d’achterkaande niks te zain, mor Rikoa heur koplampen en grill binnen doaneg verinnerweerd.
“Hou kin je nou zo gek wezen en joen bus achteruut rollen loaten. Doar kin ik ja nooit op verdocht wezen,” scheldt Rikoa, “hou mout ik dit nou aan mien man vertellen? t Autootje is nog mor n dag old.”
“Hou, achteruutrollen loaten?”, vragt de sjefeur, as e der even n woord tussen kriegen kin. “Ik bin haildal nait achteruutrold. Ie binnen achterop mie reden.”
“Ik ston ja stil,” perbaaiert Rikoa heur geliek te hoalen, “loat we de plietsie der mor biehoalen.” “Main ie dat echt?”, vragt de sjefeur, “Van mie mag t, mor ik heb gain schoade. As je de plietsie derbie hebben willen, din zel ik heur vertellen, dat ie veuruutreden binnen.”
Rikoa begunt te twieveln. “As ie nait achteruutreden binnen, hou kom ik din tegen joen bus aan?”, vragt ze onzeker.
“Hebben ie even wat aans doan? Aan de radio draaid of zukswat?”
Inains bedinkt Rikoa dat ze n pepermuntje oppakken wol en dat ze zuk veurover boekt het terwiel dat d’auto in de versnellen ston. Ze het de koppeln nait genog intrapt. Rikoa krigt n kop as n robaide. “t Is mien aigen schuld”, zegt ze verlegen en stapt din mor gaauw in d’auto. Dij wil gelokkeg nog wel rieden. Ze moakt dat ze votkomt.

Onderwegens noar huus zugt Rikoa de buie al hangen. Wat zel Haarm wel zeggen. Hai is ja zo wies mit zien woagentje. En din krigt ze n idee.
Ze parkeert d’auto op d’inrit en lopt t huus in.
“Bist ter al weer?”, verboast Haarm zuk. “Joa, der haar aine n aanrieden had en dou kon k ter nait langs. Ik goa vannommerdag nog wel even. Ik bin nou haildaal uut stuur,” vertelt Rikoa, “der was aine achterop n bus reden. d’Haile veurkaande lag in de poeier.”
“Wazzen der ook gewonden bie?”, wil Haarm waiten.
“Nee, dat nait.”
“Wat moakst die din drok. t Is ja aal goud oflopen. Zo’n auto wordt wel weer kloar. Doar verdaint duutdeuker din ook nog wat aan.” Even is Rikoa bliede dat Haarm zo reageert. “Mor t was ons auto. Ik heb tegen dij bus aanzeten.” t Is of Haarm deur n ieme stoken wordt. “Mien auto? Mien nije auto? Doe brokkenpiloot! Doe wegpiroat! Hou konst wel zo stom wezen?” Mit n beste gang baint e noar d’oprit om de schoade op te nemen. Hai bekikt mit troanen in d’ogen hou of t woagentje derbie staait en zugt dat t nog veul slimmer is as dat e docht het.” Rikoa is hom noalopen. “Nait schelden Haarm,” zegt ze veurzichteg, “nou verdaint d’uutdeuker der ook nog wat aan. t Is ja allaine mor geld. Ik bin der ja goud ofkommen. Dat zeestoe net zulf ja.”
Haarm kikt heur verboasd aan en din zugt e de schrik dij nog in Rikoa heur ogen staait. Hai slagt d’aarm om heur tou en din goan ze in huus. Rikoa om kovvie te moaken en Haarm om n uutdeuker te bellen.

t Is n gluiend haide dag. Aan de strandplazze even boeten t dörp is n drokte van belang. Elk zöcht wat verkoulen bie t wotter. De plazze ligt doar ook ja zo mooi in de schare van n poar boskes. Vrouger, dou de gemainte der nog gain strandje aanlegd haar, gingen de jonges der al zwemmen, mor nou komen op n waarme zummerdag veul mensen uut d’haile omtrek om zuk hier om en bie t wotter te verpozen.
Ook Knelis lopt ter rond. Hai verveelt zuk wat en bekikt aal dij mensen dij hier binnen ais. Doargunder liggen twij wichter. Aine dervan doar het Knelis al n zetje n oogje op, mor hai het nog aaltied nait de moud had om mit heur aan te pappen. Dat wichtje is nog betrekkelk nij in t dörp en Knelis wait ook nait hou of ze hait.
Elke moal as e heur in t dörp zugt is t of zien haart n lutje spronkje moakt en din wordt e haildal waarm vanbinnen en dij waarmte stiegt hom din noar de kop, zodat e haildal rood wordt. Hai het zuk al n poar moal òfvroagd hou hai mit dat mooie blonde maaidje in kontakt komen kin, mor nog aal het e gain menaaier vonden, omreden Knelis is alderieselkste verlegen. In de disco, woar hai heur ook al n poar moal zain het, het e t al ais perbaaiern wild, mor der wazzen aaltied aander wichter bie en dij zollen hom meschain wel uutlagen.
Ook haar e zuk al ais n beetje moud indronken, mor dou was e nog veul verlegener worden. Wat n ellende! En ze bleef hom mor deur t heufd spouken. Soms kon e der snachts nait van sloapen en ook dreumde hai wel ais van heur.
En doar ligt ze nou te zunneboaden op t strandje van de plazze. Nou mout t mor ais wezen. Knelis let zuk in t zaand zakken en schoft beetje bie beetje in de richten van de baaide wichter. Zo komt e der vanzulf. En as e der din is, zel e gewoon vroagen hou of ze hait en of ze vanoavend mit hom noar de disco wil.
Knelis schoft nog n endje in de richten van de wichter. Hai komt nou al oardeg dichtebie. Mor wat zugt e din inains? De wichter hebben zuk op de rogge draaid en nou zugt Knelis dat ze, om overaal broen te worden, de bovenstokjes van de bikini òfdoan hebben. De zunne schient glènde op heur blode borstkes. Knelis kin zien ogen der nait van òfholden.

Mor zien moud is nou haildal vot. Hai duurt nait meer noaderbie te komen. En din is t net of e even verget wat of e aan t doun is. Op handen en vouten kropt e rad noar de wichter tou en drokt n smokje op de ain van de blode borstkes. t Wichtje reageert as deur n ieme stoken en haauwt van zok òf. Persies op Knelis zien neuze. Dat komt aan. t Bloud spoit teruut. Hai springt op en mit zien haand aan zien neuze runt e vot. t Verbaldereerde maaidje kikt hom noa en zugt t spoor van bloud in t zaand. Ze dut gaauw heur bovenstukje aan en runt hom noa. Zo haar ze t ja nait maind!
Bie d’ijscokare hoalt ze hom in.
“Hest die zeer doan?” vragt ze n beetje verlegen. Knelis kikt heur n beetje verwilderd aan. Gelokkeg ze laagt.
“Woarom deest dat?”
“Omdat….. omdat…..,” stuttert Knelis, “omdat ik ze zo mooi vin.”
“En ik mout ook aalweg aan die dinken,“ let e der votdoalek op volgen. t Wichtje laagt hom vrundelk tou. “Din haarst in de disco toch wel ais n proatje mit mie moaken kind. Doe komst doar toch voak genog”
Knelis knikt.
“Wie kinnen der vanoavend wel ais soamen hingoan, as dat teminsten kin vanwege dien opgezette neuze.”
Knelis laagt. Hai wordt weer haildal waarm van binnen.

Willem en Rainder wazzen al joaren dikke kammeroaden. Vanòf de legere schoule wazzen ze al onòfschaaidelk. Soam wazzen ze op t voetballen. Ze speulden al joaren in t zulfde elftal en as ain van heur ais in n hoger elftal opsteld wer, din kon je der van op aan, dat e zo slecht speulde, dat e binnen de körtste keren weer in zien olde elftaltje mitspeulde. In t zulfde elftal as zien kammeroad.
De mensen haren der wel ais lol om, omreden de baaide jongens wazzen nou zo’n dikke twinteg joar en t zol der nou toch wel ais van komen mouten, dat ze uut mekoar goan zollen vanwege t ain of aander wichtje.
As aine dat ais tegen heur zee, din laagden ze wat! Kwam dij tied, din kwam dij ploage en din zagen ze wel wieder. In elk geval zollen ze mekoar deur de wichter nait uut t oge verlaizen. Der wazzen ook mensen dij mainden, dat Willem en Rainder gain belang bie wichter haren en dat ze genog haren aan mekoar. As dij mensen der mit mekoar over pruiten, deden ze dat aaltied n beetje zaachte, achter d’haand.
Net as of gainaine heur aiglieks heuren mog.
Rainder en Willem konden dij proatjes wel en muiken zuk ter nait hait of kold om. As mensen over heur proaten wollen, din deden ze dat mor. Zolaank ter over heur proat wer, wazzen ze nog in tel. Elk weekende gingen ze der mit heur baaiden op uut. Din ais noar n dancing en n aander moal noar de bieskoop. Op n feestke wollen ze heur geern hebben, want Rainder kon huil schier bakken vertellen en Willem was ook aaltied wel veur n geintje te vinden. Woar de baaide kammeroaden kwammen, wer t aaltied feest. Willem kon ook schier gitaar speulen en Rainder zong doar din gekke laidjes bie. Nee, t wazzen n poar schiere jongens en elk mog heur geern lieden.

Zo gebeurde t op n zotterdagoavend, dat ze in n disco in Stad al vroug kennes kregen aan n poar schiere wichter. Aan de bar dronken ze wat mit mekoar.

‘Wie mouten nog noar Anloo,’ vertelde ain van de wichter, ‘mien nichie is joareg en dij geft n feestke. Hebben joe gain zin om mit te goan?’
Rainder keek Willem ais aan en Willem laagde Rainder wat tou. Dizze baaide wichter leken heur ja wel wat! Rainder kon zien ogen nait òfholden van dat blonde maaidje en tot zien grode verboazen haar Willem meer sloek op t wichtje mit dat körde donkere kopke. Dat was ja n wonder, omreden mainsttied vuilen ze op t zulfde wichtje.
En nou inains klikde t van ale kaanten.
‘Kin zai ons der din wel bie bruken?’ twievelde Willem nog even. ‘Netuurlek wel. n Poar schiere jongens kinnen der aaltied wel bie.’ En zo wer t besloten. De jongens zollen mit noar t feestke.
‘Wie doun net as of wie al n zetje verkeren hebben,’ zee t blondje dij Wilma haitde, en keek Rainder doarbie mit n woazege blik in d’ogen aan. t Leek ter op as of ze hom wel mit hoed en hoar opvreten wol. t Lutje zwartkopke knipoogde noar Willem. ‘Doe zelst die din mit mie redden mouten,’ laagde ze, ‘Hest doar bezwoar tegen?’
Willem verzekerde heur, dat e zuk mit ale plezaaier in de situoatsie schikken zol.
‘Ik hait Tineke en hou haist doe?’
En zo wer òfsproken dat de wichter in heur aigen auto veurop rieden zollen en de jongens der din mor in heur aigen auto achter aan.
‘t Komt aiglieks wel goud uut,’ zee Willem, ‘din kinnen wie vanòf Anloo vanoavend in ainmoal noar huus tou rieden. Din liggen wie wel nait vroug op bèrre, mor toch oardeg eerder as wanneer wie eerst nog over Stad mouten. Mörgen om haalf elven mouten wie voetballen. Din kriegen we in elk geval n uurtje meer sloap.’ Even loater reden Rainder en Willem mit n blied gemoud achter de blaauwe Peugeot van Wilma en Tineke aan. ‘Dat binnen n poar schiere wichter, Willem,’ zee Rainder dij achter t stuur zat. ‘Joa,’ antwoordde Willem. ‘dij mozzen wie ons mor wennen. Wat touvalleg nait, dat wie nait op dezulfde vuilen. Mainsttied gebeurt dat ja.’
Rainder grijnsde. ‘Volgens mie binnen dij baaide wichter stoapelgek op ons.’
‘Din mouten wie der toch nait aal te haard achteraan lopen. Aans is t binnen de körtste keren weer uut en dit lieken mie nou net n poar wichter veur ons.’
Ze tufden nog aal in heur olde Opeltje achter de blaauwe Peugeot aan.
‘Verrek, wie binnen der al zowat,’ maarkde Rainder inains op. ‘Kiek, hier mouten we van de snelweg òf.’ De blauwe Peugeot veur heur haar t rechterknipperlicht uutdoan.
‘Nou mouten we oppazen, dat we heur nait kwiet worden,’ woarschaauwde Willem. Rainder knikde. In Anloo reden ze n nijbaauwbuurtje in. Aan de kaande van de stroade stonden aalmoal auto’s van de bewoonders van dij buurt.
‘Hest doe zain, woar of ze hingoan binnen?’ vruig Rainder, ‘ik bin heur kwiet.’ ‘Wel ridt ter hier aiglieks?’ antwoordde Willem.
Rainder hoalde de scholders op. ‘Wie mouten mor even kieken. Wied vot kinnen ze nait wezen.’ En joawel hur. Dou ze n ziedstroade inreden wazzen, zagen ze inains weer dij blaauwe Peugeot rieden.
‘Doar binnen ze,’ wees Willem, ‘der mor weer achteraan! Zörg nou, dast heur nait weer kwiet worst.’ ‘Dij auto is ja goud herkenboar,’ antwoordde Rainder. Ze tufkeden de nijbaauw weer uut.
Ze waiten zeker nait woar of ze wezen mouten, docht Willem. “Dat komt mie roar veur,” zee Rainder, “Wie mouten toch bie heur nichie wezen?”
‘t ZeI wel goud komen.’
En zo reden ze deur, t dörp weer uut en weer t veld in. Noa n zetje zagen ze bord “Schipbörg” aan de kaande van de weg stoan.
‘ZeI ik die ais wat vertellen, Rainder. Wie binnen der in tuund. Ze hebben ons bie t bain.’ ‘k Wait nait. Zolst mainen?’
Ze reden nou in n buurt mit prachtege bungalows. Inains ging trechterknipperlicht van de blaauwe auto veur heur aan.
‘Hier zel t din wel wezen, mor t is gain Anloo,’ maarkde Rainder op.
De auto stopde op d’inrit. Rainder parkeerde zien Opeltje der achter en begon uut te stappen.
‘Ik main dat we in Anloo wezen mozzen,’ ruip e noar de veurste auto.
Der kwam n heufd om de autodeure. t Was t heufd van man van in de zeuventeg. Aan d’aander kaande stapde net zo’n vraauw uut. Willem wol alweer in d’auto stappen, mor Rainder huil hom tegen. Je konden toch nait zo mor weer votgoan? Je mozzen t dij olde mensen toch wel even uutleggen, woarom dat ze aalweg achter heur aanreden haren. Hai luip noar de man tou, dij hom benaauwd aankeek. Rainder zag t.
‘Ie huiven nait baange wezen hur. Wie binnen achter de verkeerde auto aanreden.’ En hai vertelde t haile verhoal.
De vraauw kwam der ook even bie stoan en luusterde mit. Ze laagde. ‘Dat is ja ook wat moois,’ zee ze. ‘mor volgens mie kin ik joe wel helpen.’ Rainder keek heur ongeleuveg aan.
‘Joazeker,’ zee t ol menske, ‘kom mor even mit noar binnen, din kin je even bellen noar dij joarege woar ie hin mouten. Dat is ons klaaindochter. Wilma, heur nichie, is ook n klaaindochter van ons. Wilma het n poar joar leden dij olde Peugeot van ons kregen, omdat wie toch n nije hebben wollen en zai net heur riebewies hoald haar.’
‘Wie wazzen zo even in Anloo op verjoardagsveziede,’ ging d’olde boas wieder, ‘Wil je n kop kovvie?’ De baaide kammeroaden sluigen dat beleefd òf, want ze wollen geern zo gaauw meugelk noar Anloo weerom.
t Feest was in volle gang en de loatkomers mozzen n bult uutleggen. Mor dou Willem zien gitaar uut d’auto hoalde en doarop speulen ging en Rainder der bie zong, was t leed gauw leden. t Wer n mooi feest en t was al huil loat dou de jongens op huus aangingen.
Of ze mekoar ook kregen hebben, wait ik nait. Mor de baaide kammeroaden hebben nog voak laagd om heur ommelandse raaize noar Anloo.

Hai luip nogal opvalend over t perron. n Grode bloume har e in t knoopsgat van zien jaze. Je konden zain, dat e der alles aan doan har om der zo veurdaileg meugelk op te stoan. Mor zien gezichte ston op dunder mit zwaart snij. Dat paasde ja nait bie mekoar. Hai stapde in traain
en luit zok op de baanke noast mie zakken. Dou de traain begunde te rieden, wazzen wie nog aal mit zien baaident en kon ik hom ains goud bekieken. Hai keek tou t roetje uut mit n woazege blik in d’ogen, dij van de veurbiesoezende poalen niks zagen. Noa n zetje keek e mie ains aan.”Nait veul volk, hè?” zee e. “Nee, om dizze tied is t nooit drok,” antwoordde ik.
“Zollen der dammee nog gounent bie ons instappen?”
“Ik wait nait.”
“Om vief uur zel t wel drokker wezen. Den kommen schoulen in Stad uut.” Ik knikde. Dizze man was ja dudelk om n proatje verlegen.
“Zo te zain waarken ie nait in Stad?”, zee ik doarom. “Hou kennen ie dat zain?” vruig e verbaldereerd. “Ie hebben joen schiere goud ja aan en dij bloume duudt ter ook nait op dat ie aan t waark west binnen.” Verschrikt greep e noar zien revers en reet de bloume uut zien knoopsgat. Hai ging stoan, dee t roetje noar omdele, stak zien haand noar boeten en luit de bloume vlaigen. “Wat doun ie nou? Wil je dij bloume nait langer op hebben?”
“Och man, hol joe stil. Wat het dij bloume nou nog veur zin?” Hai was dudelk aanbraand en ik huil mie mor stil. Net zo as e zegd har. Mor noa n zetje begon e zulf weer te proaten. “Hebben ie n vraauw? Binnen ie traauwd?” vruig e mie.
“Joazeker man. Ik ben traauwd.” antwoordde ik.
“Dat huift hail nait zo zeker te wezen,” ging e wieder. “Ik ben nait meer traauwd.” Hai zee t zo mit ondertoon van: Nait elk is traauwd. “Ik ben traauwd west,” luit de man der op volgen, “mor mien vraauw is twij joar leden uut tied kommen.”
Op zokse ogenblikken wait ik nooit wat of ik zeggen mout en dee t zwiegen der dus mor tou. “Ze het kanker had. Binnen t joar was ik heur kwiet. In t begun moaken de dokters joe nog wies, dat t aalmoal wel weer goud kommen kin. Mor noa n poar moand har ik t wel bekeken. Der wer mie te veul van de hak op de tak sprongen. Eerst chemotherapie en din weer medesienen, din weer n zetje bestroalen, den weer wat aans. Elke moal wat aans. t Was aal uutperbaaiern. Mor t ain holp zoveul as t aander. Der was gewoon niks meer aan te doun. En dou heb ik t gewoon vroagd. Hail gewoon n dokter aanschoten en vroagd hou of t er bie ston. “Hopeloos,” zee e. “Reken mor naargens meer op.” En doar stonden wie. Reken mor naargens meer op. En wieder din? t Is ja of joen haile hebben en hollen onder joe votzakt. De vraauw kreeg netuurlek n minne tied. Vanòf dat ogenblik kwam ze ook nait meer tou bèrre uut. Ze wol gainaine zain. Ze mos gewoon kloar worden mit t idee, dat t ende der heer was. Dat het zo n dikke moand duurd en dou stapde ze op n oavend zo mor bie in koamer.”Steven,” zee ze, “wie goan op vekansie. Ik heb aaltied geern de baargen zain wild en dat gaait nou nog gebeuren.” Twij doage loater wazzen wie al onderwegens mit dauto. Ze het de baargen zain, meneer.
t Was ain van de mooiste weken dij wie ooit mit zien baaident had hebben. Vattien doage loater hebben wie heur begroaven. Twijenvatteg joar is ze worden.

En doar stoa je den. Allaine. Kinder hadden we nait en den is der niks om op terugge te valen. Eerst perbaaierde ik mie wat te redden, mor dat ging op den duur nait. Huusholden doun is ook n vak en mien handen stonden doar nait noar. t Wer aal mor slimmer. Ik har slim wènst van heur en op t leste dee ik niks meer. Eten bie petatboer en soavends de kroug in veur n beetje aansproak. Mor in de kroug mout je nait wezen, ook al heb je nog zoveul verlet om n beetje aanhold. Op t leste het n kammeroad mie doar vothoald en mie stief de woarhaid zegd. Bie hom en zien vraauw bin ik weer n beetje op verhoal komen. Dat wazzen ja beste lu en ik zel heur aiweg dankboar blieven. n Week of wat leden begon kammeroad ter over. “Steven,” zee e. “doe moust ains uutkieken noar n aander vraauw. Allain is mor allain en dat is niks veur die.” n Aander vraauw? t Was asof e mie n oneerboar veurstel dee. “Dat nooit!” ruip ik helleg. “Dat kin ik Elsie nait aandoun.”
“Elsie is der nait meer, jong. En dou moust wieder.” Ik heb ter over noadocht en noa n poar doage mainde ik dat e aiglieks wel geliek har. Ik heb de kraande noakeken bie de kennismoakensadvertenzies en doar ston wel aine bie dij mie paasde.- Jonge wedevraauw van vatteg joar zöcht schiere man.- Ik heb heur schreven en deur tillefoon hebben wie n òfsproak moakt in t visrestaurant in d’Herestroade. Ze kon mie herkennen aan n bloume in t knoopsgat. Zai zol ook aine op heur mantel doun. t Was wel n slim zenewachteg gedou, mor ja, doar mout je deurhèn. Om haalf vare zat ik op d’ofsproken ploatse. Noa n haalf uurtje was der nog gainaine. Ik begon te denken, dat ik op de verkeerde dag hèngoan was. Ik bestelde mie nog kop kovvie en wachde nog n haalf uurtje. Der kwam gainaine. Dou bin ik opstoan, heb mien kovvie betoald en heb n tillefooncel opzöchd. Ik kreeg heur zulf aan de liene. Ze kwam nait, omreden ze har al n aander kerel. n Ol buurman, dij ook allenneg woonde en woar ze t verleden weke mit ains worden was. Ze duurde mie zulfs staarkte toewensen.
Och man, wat bin ik doar inlopen. Zowat dou ik ja nooit weer.” Hai stènde en keek in gedachten veur zuk uut. “Nooit weer,” zee e nog n moal. “k Zel mie zulf wel redden.” Dou ik uut traain stapde har ik dik medelieden mit hom. Hai stak nog even moudeloos d’haand noar mie omhoog.
“Aarme man,” docht ik. “Dat zo’n mens hom zo’n kroon op de kop zetten kon.”

Boeten vaalt de regen. n Vieze miesderge motregen. Der is gain mins bie t pad. Elk zöcht zo rad meugelk de waarme huuskoamer op.
Moeke Aantje zit veur d’roet en kikt noar de stille, verloaten stroade. Gain mins is der te zain. Bah, wat n male zundag. Zel nou ook wel gainaine bie heur op veziede komen.
Ze staait ais op en lopt noar t keukentje, dat achter heur huuskoamertje is. Hier en doar bereddert ze wat, mor aiglieks is der niks te bereddern. t Is aalmoal opschierd. Der wordt bie heur ook niks voel. Joa, n bordje, n kopke en n mes en n vörke. Dat is ales wat ze bruukt. Ze is ja mor allain en smörns komt ter n helpster om heur bèrre op te moaken. Wel slim vroug. Om zeuven uur staait t wichtje al veur heur bèrre. Dij hebben ook ja veul te doun. Uutsloapen is der nait bie. Mainsttied gaait ze in heur stoule zitten en din vaalt ze vanzulf weer in sloap en hoalt ze t tekört in.

Harregat, zo’n zundag duurt toch veuls te laank.
En gainaine om mit te proaten. Ze lopt weer noar t roam. Let zuk in heur stoule zakken en kikt uut. t Regent nog aal. Je worden ja zo mismoudeg van, aal dat wotter dat mor noar omdele komt. t Is overaal gries woar je kieken. Komt doar aine? Heurt ze doar wat in de gaange? Even kieken. Ze scharrelt weer in t ènde, sloft deur t koamertje, deur t keukentje, dut deure open en kikt. Gainaine! Allain de widde gaange mit overaal deuren. En achter elke deure n ollechie dij ook wacht totdat dag, dizze vieze regendag, veurbie is en t weer duuster wordt. Kom, ze mout mor even n endje lopen goan. Even de gaange op en neer. Ze schoft deur de widde loane noar veuren. Noar de veurdeure van t tehuus.
Doar staait nog aine zien tied dood te sloagen.
“Moi!”
“Moi, ook even aan de loop?”, vragt d’aander. “Joa, wat n weer nait?”
“Hol op mens, t is ja vrezelk. Aal dij regen. Je kinnen ja gain deure uut. Mien kinder zollen mie ophoalen. Ze binnen riekelk loat.”
“Oh.” t Gesprek stokt en wordt òfbroken. Elk gaait weer zien gang.
Kinder! Zollen dij nou ook regen hebben? Of zol bie heur de zunne schienen? Ze binnen der uut. Op veziede noar bekende aargens in Holland. Twij uur mit d‘auto rieden hier vandoan. Ze haren dus gain tied om vandoage langs te komen. Doarom is t wicht guster nog even west. As heur mor niks overkomt in dat drokke verkeer. Oh, doar is heur koamerdeure weer. Heur aigen koamerdeure. Weer noar de stoule veur d’roet. Nog aal dij regen. Even dommeln, din gaait de tied wat gaauwer.
Schrik! O gut, wat is dat? Wel is doar? Oh, zuster mit de thee. Is t nog nait loater?

“Meneer?”, vragt de voelnisman aan mie, “hebben ie dat ploatje asbest bie de voelnis zet?” “Asbest?”, vroag ik verboasd, “mainen ie dat ik asbest bie t voel zet. Dat is toch levensgevoarlek goud? Doar kin je toch kanker van kriegen?” “Dat main ik!”, zegt de man gewichteg. “Der staait n stok bie de voelnis en dat maggen wie nait mitnemen. Ie mouten t weer in huus hoalen en de gemaainte bellen dat je t kwiet willen.” “Mor dat asbest is nait van mie”, zeg ik, “Ik heb dat doar nait hin zet. Dat mout van n aander wezen. Van d’overkaande zetten ze heur voelnis
hier ook ja hen.”
“Din mout ik doar mor ais vroagen.”
De man stapt vot en belt aan bie mien overburen.
Bie de wachtende voelnisauto stoan ondertussen n poar kirrels n sigretje te roken en wachten òf wat of der gebeuren zel. Heur kollegoa mout de zoak mor òfhandeln. d’Overbuurman lopt mit de voelnisman mit noar de voelnis dij veur mien deure op de kaande van de weg staait. Nijsgiereg as ik bin, kin k nou nait stoan blieven en loop ter ook hin. “Dat is nait van mie”, zegt d’overbuurman. “Ik bruuk gain asbest en ik heb zokswat nait. Dat goud is mie veuls te link.”
“t Mout toch van aine uut dizze buurt wezen”, maint de man van de voelniswoagen. Wie hoalen de scholders op. Wie hebben der gain wait van. t Wordt recht n oploopke en elk het zo zien idee der over.
“Job de Groot het n poar doage leden zien schuurtje òfbroken. Doar kin wel n stokje bie west hebben.”
“Heur ik mien noam nuimen?”, vragt Job, dij net op de soamenscholen ofkomt.
“Is dat ploatje asbest van joe?”
“Nee man, bist nou haildal maal. Veur dij rötzooi bin k doodsbenaauwd.”
Doar stoan we din op de vrouge mörn. Van wel het dat stok asbest west.

“Wie maggen t nait mitnemen”, zegt de sjeffeur. “Meneer kinnen ie de gemainte nait bellen. Din kinnen ze mit maskers en spesjoal goud aan komen om t vot te hoalen.”
Nou ja, even bellen kin ik netuurlek wel doun. “Ruimtelijke zaken,“ kwedelt aan d’aander zied van de liene n vraauwmins, “zegt u het maar.” “Juvvraauw der ligt hier bie de voelnis n stok asbest. Dat mag de voelnisdainst nait mitnemen.
Kinnen ie even n ploug sturen dij dat wel mag.
Mit maskers en zokswat, main ik.”
“Hoe groot is dat stuk asbest, meneer?” “Ik wait t nait wis, mor ik docht zo’n haalf meter in t vaarkant.”
“Wie mogen wij de rekening sturen?”
“Reken juvvraauw? Wat veur reken mainen ie?” “Als de speciale milieuploeg moet uitrukken, kost dat geld en die verhalen wij op de oorspronkelijke eigenaar.”
“Mor ik bel op verzuik van de voelnismensen. Dij hebben mie vroagd of ik joe even bellen wil.” “Maar van wie is dat stuk asbest dan?” “Gain idee. t Ston vanmörn inains bie de voelnis.
Gainaine wait van wel of t is.”
“Goed! Vooral niet aankomen en wachten tot de milieudienst komt.”
“Mooi. Dat is din regeld.”
Ik leg de hoorn dele en loop weer noar boeten. De voelnisauto is ondertuzzen wiederreden mit d’aander voelnis.
“Ze komen der zo aan,” zeg ik, “Ze wollen mie der veur betoalen loaten.”
“Hou gek binnen ze doar din? t Is toch zeker nait van die?”
“Dat heb k heur ook zegd. Ze zellen der zo wel wezen.”
“Asbest is maal goud,” begunt Job, “Ie kinnen der longkanker van kriegen en din staarf je n minne dood.”
“Ik goa kovviedrinken,” zeg ik, omreden as Job begunt mit zien verhoalen over slimme zaiktes din is t ende der nait zo mor heer. Dij wait aaltied van t alderslimste. d’Overbuurman gaait ook in huus. Job sloft op zien petovvels ook op huus aan. Der is nou ja toch gainaine meer dij zien noargaistege verhoalen aanheuren wil.

n Uurtje loater ligt t stokje asbest ter nog aal. d’Overbuurman komt weer noar boeten. Ik mout ook mor ais weer kieken goan. “Ze binnen der
nog nait west.” “Nee, t duurt wel laank.”
“Zok maal goud kin je toch nait onbewoakt bie t pad liggen loaten?”
“Nee, dat is inderdoad nait recht vertraauwd. Dammee komen de kinder uut schoule en goan ze der mit aan d’loop.”
“Wie mouten der mor bie stoan blieven om op te pazen.”
Doar stoan we din. Mit zien twijbaaident bie n stok asbest van ongeveer n haalf meter in t vaarkant. Noa n uur is der nog niks gebeurd. t Stokje ploat ligt ter nog aal.
“t Is toch wat,” maint buurman, “nou hest doe twij uur leden al beld en dat gevoarleke goud is nog aal nait vot.”
“Ze mouten dat vothoalen mit spesioale maskers veur en spesjoale overalls aan.” “Is t din wel vertraauwd dat wie der zo dichte bie stoan?”
“Och, dij gevoarleke stovven zellen joe wel nait aanvlaigen.”
“Waist wat. Ik zel nog ais bellen.” Ik goa in huus om de gemainte nog ais op heur plicht te wiezen en op de gevoarleke toustand bie mie veur deure. Buurman gaait ook weer in huus. Net as ik t tillefoonnummer intoetsen wil, stopt ter n kirrel op n fietse bie t stokje gevoarleke materioal. Hai pakt t op en zet t bie hom achter op de pakkiedroager. Slagt t bain over de staange en ridt ter mit vot. Ik bel mor nait meer. Nog gain vief menuten loater komt ter n autootje van de dainst gemaintewaarken. Twij kirrels in dikke widde pakken springen deruut. Ze hebben elk n soort stofmasker in d’haand. Ik noar de boetendeure.
“Woar is dat ploatje asbest din?”, vragt ain van de manlu aan mie.
“Dat het aine net mitnomen achter op fietse”, zeg ik, “Dij har der gain masker veur neudeg. As je vlöt binnen kin je hom nog wel inhoalen.” De baide kirrels hoalen de scholders op, stappen weer in t autootje en verdwienen in de richten woar ze vandoan komen binnen.
Asbest is gevoarlek goud!

Ik haar mien kammeroad Willem al n haile zet nait zain. Dat kwam gewoon zo uut. Der wazzen tieden din kwam ik hom elke dag wel tegen en soms kon t gebeuren, dat we mekoar in moanden nait zagen.

Willem is gek van auto’s. De mooiste en de biezunderste is aaltied veur hom en as je Willem zuiken, din kiek je mor uut noar n boetenizzege auto en din is Willem doar vanvast in de buurt. t Was wel al drij moand leden, dat ik hom veur t leste zain haar, dou k hom guster weer tegenkwam. Hai ree in n hail gewoon, klaain Fiatje Panda. Dat is ja niks veur Willem!
Ik fietsde net deur d’hoofdstroade dou dat lutje autootje noast mie rieden kwam en Willem t roetje omdele draaide. “Moi Henderk, hou vindst mien nijste slee?”

Ik keek overzied en zag Willem zien lagende kop. “Wat is der mit die? Dij auto paast ja haildal nait bie die.”
“Dat is n hail verhoal. Dat zel k die vertellen. Stap mor even òf bie t kafee van Steven Bolderman, din nemen wie even aine en din kin ik die vot even vertellen hou en woarom ik in dizze limousine rie.”

En zo ging t. Ik parkeerde mien fietse tegen de mure van t kafee en Willem ree zien auto tot stoef veur deure. Aan de stamtoavel in de jachtwaaide bestelden wie ons n pilske.
Dou Steven dat brocht haar en wie elk n grode slok nomen haren, begon Willem zien verhoal. “Doe waist wel, Henderk, dat ik n hekel aan lopen en fietsen heb.”
Ik knikde, omreden Willem is roem twijhonderd pond en t vet kwaabt hom aan ale zieden over de boksembore.
“Nou haar ik n schiere auto. n Grode Audi en doar was ik slim wies mit. Mor doe waist ook wel hou of dat gaait. Doar je t wieste mit binnen, doar gebeurt t eerste wat mit. Ik rie zo op n dunderdagoavend over de snelweg en doar komt inains d’ain of aandere idioot liek op mie òf. n Spoukrieder of zokswat. Ik bedenk mie nait en schait noar rechts de baarm in. Mor doar verloor mien woagen ale grip en zakde ook nog n hail ende vot in de bragel. Omdat ik nogal haard ree, sluig ik over de kop en kwam in de dreuge sloot langs de weg te laande. Nou bist ter west, Willem jong, docht ik nog. Mor t luip aans. d’Auto bleef op zien rechterkaande liggen en ik kon der mit de neudege muite uutkroepen. Nou, doe begripst wel wat ter wieder gebeurde. Plietsie kwam der bie en ik mos mien verhoal doun. d’Auto dij t aalmoal op zien gewaiten haar, was deurreden en dus mozzen ze mie op mien eerleke gezichte leuven. Ze hebben t aalmoal opschreven en dou kwam de toakel-woagen. Dij toakelde mien Audietje weer uut sloot. Mor wat zag dij deruut. Van de rechterkaande was ja gain flinter meer haile. ‘Total loss’, zee de garageholder. En doar ging mien woagentje, noar t autokerkhof. De plietsie het mie noar huus brocht, omreden ik haar toch wel slim de schrik in de bainen.”

Hai stopde even en nam n beste slok van zien bier. Ik bestelde ondertussen veur ons baaide nog mor aine. Din kon Willem zunder perblemen wieder goan mit zien verhoal. “En dou zat ik zunder auto. Dat is ja niks veur mie, want hou mout ik dit omvangrieke liggoam aans verploatsen? Ik mos der mor ais opuut om n aander auto te zuiken. k Bin wel bie twaalf garages west. Auto’s genog, mor n geld dat dij dingen kösten. Dat zag der ja nait zo best uut. Hou kom ik aan zo’n bult geld? Van de verzekern kreeg k ook niks, omreden ik bin allain mor WA-verzekerd.
Kom ik doar n dag of wat leden bie n garage en doar staait mie toch n pronkjewail van n woagen. n Mercedes. Haildal rood mit widde roadens. n Prachtstok! Dij mos ik hebben! Hai was nog nait zo old en de pries ston mie ook wel aan. Veur nait te veul geld kon k hom kriegen. De garageholder zol der nog even n nije uutloat onder zetten, omreden dij was nait aal te best meer. Twij doage loater kon k hom ophoalen.
Dij twij doage hebben mie slim laank duurd. Ik haar t geld laind van mien zwoager Joakob. Nait dat dij zo rejoal is, mor hai het ais n moal n akkevietje had en doar wait ik wat meer van. Doarom wol Joakob mie dat geld wel even veurschaiten. ‘As ik mien uutkeren krieg, krigst votdoalek weerom’, heb k zegd.
Twij doage loater goa ik noar de garage. Mien auto staait ter nait. Doar binnen ze zeker nog mit bezeg. Ik noar t ketoor en krieg de verkoper te spreken. ‘Joen auto staait kloar’, zegd e tegen mie. Wie noar boeten. Hai het de pepieren en de sleudeltjes in d’haand. Wie lopen noar d’achteruutgang van de garage. En den blift e inains as n zoltpiloare stoan. Hai kikt noar ale kanten en hoalt din de scholders op.
‘Is der wat?’ vroag ik hom.
‘Hier ston e,’ zegt de man verbaldereerd. ‘mor nou is e vot.’
‘Dat zel wel,’ zeg ik. ‘ik zai hom tenminsten nait.’ ‘Din is e stolen. Vanmörgen heb ik hom hier henzet. Hou kin dat nou?’
Hou din ook. Mien nije auto was stolen. De kerel belde de plietsie en dij kwam der noa n ketaaier aan. Alles wer opschreven.
Mor ik zat mooi zunder auto. ‘Hou gaait dat nou wieder?’, wol ik waiten. ‘Hou kom ik nou aan n auto? t Lopen begunt mie al slim te vervelen.’ Dat man wis t ook nait. Hai muik zuk veul meer zörge over de stolen Mercedes.
‘Wat hebben ie nog meer veur dat geld?’, vroag ik.
‘Nait veul’, zee de verkoper. ‘Allain nog zo’n lutje Fiatje. Zol ie doar wel in pazen? Hai is nog goud geve en het nog nait zo veul kilometers lopen.’ Henderk jong, ik heb mie nait laang bedocht. ‘Pak hom mor veur mie in’, zee ik. Mor de kerel von dat zulfs gain schier grapke. Hai muik d’autopepieren veur mie kloar en soavends kon ik hom al ophoalen. En nou zit ik ter mit. Dat autootje is veuls te klaain veur mie. Ik mout mie elke moal as ik instappen wil haildal opvollen. En perbaaier dat mor ais mit mien feguur.”

Hai staait op en rekent òf.
Mit zien baaident goan wie weer noar boeten. Ik pak mien fietse en wil votrieden. Nog even kiek ik hou of Willem zuk in zien Pandaatje wurgt. Op dat moment ridt hom n dikke Mercedes achterop.

Knelsie en Haarm trokken der geern op uut. Noar de bozzen, woar ze din haile enden aan t lopen gingen en ook wel noar konserten en tentoonstellens. Dat moggen ze geern.
Om op aal dij steden, woar ze geern wezen wollen, te komen, bruukten ze n autootje. Dij auto haren ze zo’n dikke tien joar leden kocht en dou was t al n twijdehandske west, omreden ze gaven nait zoveul om nij, as t mor ree. t Ol autootje was din zo langzoamerhaand ook al zo’n joar of twinteg old en t model was wel slim olderwets. Mor Knelsie en Haarm kon dat niks schelen. t Ding dee t nog wonderboarliek goud en nooit haar e heur stoan loaten.
Elke moand besteedde Haarm der n haalve dag aan om t woagentje, woar e in de loop van de joaren slim wies mit worden was, n beetje toonboar te holden. Din kwam e mit sponze, autoshampoo en de leren lap van Knelsie en gaf t ol baiske n goie beurt.
Woar de rost t slimste wer, kraabde hai mit n meske en n stokje schuurpepier t dikste vot en mit n lutje kwaske streek e der din weer n beetje lak op, zodat t ol woagentje der weer magnifiek bie ston. Ook ging e regelmoateg noar de garage om t ain en aander noakieken te loaten en veur nije eulie. t Woagentje von dij behandeln bliekboar fijn, want nog nooit haar e n mizze slag moakt.
Ain prebleem was der wel. Dat was de plietsie. Dij haar t ja veurzain op zokse olle autootjes en elke moal as ze der op uut trokken was t wel roak. Aaltied mozzen ze heur aanholden en t haile autootje van onder en van boven noakieken. Din zeden ze steevast: “Dit is wel t antiekste wat bie ons in de pervinzie rondridt, meneer.” Mor aaltied moggen ze wieder rieden, omreden de plietsie kon nooit wat biezunders vinden.

Dat wer Haarm op t leste toch te gek. Wat mekaaierde dij jekken wel mit heur gekonterleer?
Wizzen ze nou nog nait dat zien woagentje der aaltied piekfijn opston? Doarom haren hai en Knelsie soamen òfproat dat ze iederbod as ze plietsies zagen gaauw even n ziedstroatje in rieden zollen, zodat dij heur nait konterleren konden. Dat lokde nait overaal, want ter mout netuurlek wel n weg wezen woar je zo gaauw indraaien kinnen. t Was al n moal gebeurd, dat ze n boerenhaim opreden wazzen. De boer het wel slim roar keken. En toun ze hom vertelden dat ze de plietsie ontlopen wollen, vertraauwde hai t haildal nait meer.
In n stad haren ze voak meer gelok. Doar wazzen ja stroaten genog woar je gaauw indraaien konden. Mor t verkeerssirkeloatsieplan haar t heur t der nait makkelker op moakt. Aal ainrichtensverkeer, woar je nait in moggen. Knelsie zat elke moal mit angst en beven noast Haarm. “Kiek uut, Haarm. n Jek!”
“Dij kikt nait noar ons.”
“Gaauw rechtsòf, doar stoan ze weer te konterleren.” Dit was ja gain doun. Je vuilden joe ja net opjoagde misdoadegers.

En dou namen Knelsie en Haarm n besluut. Der mos mor n nije auto kocht worden. Ze gingen mit t ol woagentje bie allerhaande autobedrieven langs. De priezen vuilen heur slim tegen. Vieftiendoezend euro veur n nije auto was toch wel t minste wat ze betoalen mozzen. Dat was ja n haile ribbe uut heur lief. En din wat aal dij autokerels wel over heur ol autootje zeden. Dat was ja om te schraiven. “Koekjeblik op roadens”, haar aine hom nuimd en hai wol der niks veur geven. Hai haar laiver dat ze hom aargens aanders inroilden. t Beste was om hom aan d’oldiesderkoopman te verkopen. Knelsie muik zuk doar slim kwoad over. Wat mainde dij snakkerd van n autoverkoper wel? Dat autootje har twaalf joar meroakel lopen en nou deugde der inains niks meer van. Bie dij kerel kocht zai zuk gain nije auto. Op t leste besloten ze n schiere woagen te kopen bie n man dij nog honderd euro geven wol veur t ol woagentje. Hai wol hom wat oppoetsen en din as oldtimer veur d’etaloageroede zetten. Zo’n antiek autootje trok aaltied wel n poar klanten.

En zo reden Haarm en Knelsie n poar doage loater in n splinternije auto. t Was eerst wel even wennen, mor noa n zetje haren ze der allebaaide slim veul plezaaier aan. Wat n genot in vergeliek mit heur ol woagentje. t Was of je over de weg zweefden. Dou Haarm haildal aan de nije woagen wend was, gingen ze der mit op pad veur n langere raaize. “Nou kin de plietsie ons niks moaken,” stelde Haarm vast, “alles is pico bello veur mekoar.”

“Loaten wie ais op zuik goan noar n verkeerskontrole,” bedocht Knelsie. Dat leek Haarm ook wel wat. Wat zollen dij plietsies heur ogen uutkieken as ze der mit dizze prachtege auto aansnittern kwamen. t Duurde n haile zet veurdat ze de plietsie te pakken haren, omreden dij binnen der nooit as je ze neudeg hebben. Mor noa n poar uur trovven ze toch n verkeerskontrole. Der ston al n haile riege auto’s te wachten en de plietsie was drok aan t schrieven. Noa n zetje wazzen ze aan de beurt.
Eerst de pepieren zain loaten.
“Ie maggen wel deurrieden,” zee de dainder, “dit is ja nog n splinternije woagen.”
“Konterleer hom mor gerust, heur,” zee Haarm. De plietsie luip ter ais omtou. “t Is aal in odder, meneer,” zee e, “mor ik mout je bie noader inzain toch wel even n bekeuren geven.” “Wat zellen we nou beleven?”, brocht Haarm verbaldereerd uut, “krieg ik n boale! Wat mekaaiert ter din aan mien woagen.”

“De woagen is goud in odder, doar zel t nait aan liggen. Mor ie en joen vraauw hebben de vaaileghaidsgordels nait om en dat is verplicht.” Haarm was flaauw. “Doe ook mit dien plietsie opzuiken”, schol e op Knelsie. t Wer bie noader inzain nait zo’n gesloagd autoritje.

De deure van t kefee van Berend Rensemoa klingelt. Twij jongelu, n jong en n wicht, mit dikke wandelschounen aan, kommen de jachtwaaide binnen. Ze zuiken zuk n toaveltje, doun de rugzakken òf en leggen dij onder de toavel. De jong wist zuk t zwaait veur de kop vot en t wichtje staait votdoalek weer op en verdwient achter de deure, woar Berend vrouger ais, in n vloag van kunstenoarsschop, aigenhandeg n vraauwchie op schilderd het.

As ze weerom is, komt Berend langzoam achter de tapkaaste vandoan en lopt op zien elvendattegsten noar de jongelu tou. “Goidag, woar kin ik joe mit van dainst wezen?”, vragt e. “Graag een tonic en een Spa rood,” bestelt de jong. Aan zien hooghoarlemmerdieks proaten kin je dudelk heuren, dat e gain Grunneger is. Berend sloft weerom noar zien tapkaaste en moakt de bestellen kloar.
“Vremd volk?”/ vragt Willem de Vreugde, dij achter n haalf glas pils aan de bar zit.
Berend knikt.
“Hollanders,” mompelt e en bringt de verterens noar t toaveltje van de jongelu en din tapt e Willem nog n pilske in.
“Hait, hè?”, begunt e n gesprek, houwel e aiglieks gain dikke proater is.
Willem knikt.
”En al zo’n zet,” gaait Berend wieder, “mien gruine boontjes liggen der gewoon slap bie. Gain wotter genog. t Wordt tied, dat we ais n buie kriegen.” De Hollandse jong tikt tegen zien glas om te beduden, dat e Berend neudeg het. Stennend komt dij overènde en sloft mit zien gewone kastelaainsgang noar t toaveltje.
“Nog maar een keer van het zelfde, kastelein”, bestelt de jongkerrel.
t Wichtje zit ondertuzzen in n foldertje te kieken, woarop mit grode letters te lezen staait: ‘Westerwolde, doe het eens anders.’ Bliekboar kin ze nait vinden wat of ze zöcht, want ze let de jong nou ook in t boukje kieken. “Ik heb geen idee,” heurt Willem hom zeggen. “We kunnen het het beste maar even vragen.”
Berend zet de gloazen mit t bestelde op t toaveltje.
“Kunt u ons zeggen woar hier in de buurt de camping ‘Mepskes toene’ is?”, vragt de jong. Berend trekt zien gezichte in n plooie van zwoar noadenken. “Mepskes toene, Mepskes toene?” mummelt e. “Dat is hier zo ongeveer n haalf uurtje lopen vandoan. Ie kinnen t beste mor over boer Elzingoa zien loane goan, omreden over de weg ben je zeker n dik uur kwiet.” De jong zegt gain boe of bah en Berend vragt zuk òf of e hom wel begrepen het. Aan de stamtoavel is Willem in t ende komen. Hai let zien glaske bier even veur wat t is en komt ook bie t toaveltje van de toeristen stoan. “Ie wollen noar Mepskes toene?”, vragt e mit n gemaain laagje, “Zol je dat nou wel doun?” t Wichtje kikt hom vroagend aan. “Is daar dan wat mee?”, vragt ze.
“Nou nee, dat nait. Mor waiten ie wel, dat doar n poar joar leden nog aine opvreten is?”, gaait Willem, dij t niks op dij ‘Hollandse’ toeristen begrepen het, wieder.
“Iemand opgegeten, zei u? Is het daar dan zo gevaarlijk? Het is toch een behoorlijke camping? Dat staat tenminste in deze folder.” “Aan dij camping mekaaiert ook niks, mor ik wol joe allaine mor even woarschaauwen. t Wemelt doar nog van t ongedaaierte. Wilde daaier en zo,
main ik.”
“Kom man,” vlogt de jongkerel nou op. “We zijn hier toch in een beschaafd land. Wilde dieren komen hier toch zeker niet meer voor?” “Doar zol ik mor nait aal te veul op reken”, antwoordt Willem, dij deur krigt dat e de vent mooi op stang jagt. “Vleden winter hebben ze hier nog twij wolven schoten. Uuthongerde wolven. Dij wazzen de Duutse grens overkomen. Ie mouten reken, dat je hier slim dichte bie Duutsland binnen.”
t Wichtje wordt wat blaik om de neuze. “Kunnen we dan niet beter een hotelletje zoeken, Bert?”, vragt ze veurzichteg aan heur raaisgenoot. Dij wordt n beetje niedeg.
“Laat je toch niet door die inboorling in de maling nemen, schat”, zegt e.
Bie t heuren van t woord ‘inboorling’ goan bie Willem d’hoaren inains liek in t ende stoan. “Wel is hier n inboorling?”, stoft e op, want hai mag geern aandern nittjen, mor ze mouten homzulf mit rust loaten. Hai kin der haildal nait over. “Ho!”, komt de kastelaain der nou tuzzen. “Gain roezie, ik heb n fersounlek kefee. Meneer en mevraauw mouten zuk van Willem mor niks aantrekken. Dij mag geern aander mensen op stang joagen. Ik zel joe dammee, as je ofrekend hebben, wel even de weg wiezen. Dij camping is prima veur mekoar.“ t Is n haile redevoeren veur n stille nummer negen as Berend. “Mor dat ‘inboorling’ nemen ze weerom,” pebaaiert Willem nog even, “Ik ben gain neger uut de binnenlanden van Oafrikoa.”
“t Is goed, de kastelein moet u maar een pilsje van mij inschenken”, antwoordt de jongkerel, om van t gezoes of te wezen. Hai staait op om zien poddemennee uut zien kontbuutse te pakken. “Hoeveel krijgt u …?” Inains worden zien ogen zo groot as theeschuddeltjes en zien blik richt zuk strak op de deure. d’Aandern kieken nou ook dij kaande op.
De deure van de jachtwaaide is opengoan en n eerliekse volwozzen broene bere stapt binnen.

Hai kikt eerst even wat om zuk tou en stevelt din liek op t glas bier van Willem óf, dat doar nog aal op de bar staait. Mit de baide veurpoten pakt t daaier t glas op en drinkt t in ainmoal leeg. Willem wil wat roupen, mor hai kin van schrik gain geluud uutbrengen.
Berend staait asof e aan de grond vaaste spiekerd zit en de baaide jongelu verstainen haildal. De bere likt zuk om de bek en gaait din op schoem noar aander eetboare zoaken. Hai schoevelt mit zien logge lichoam noar de putten chips en de slikkerij, dij Berend op de tapkaaste uutstald het. Nog aal duren d’aanwezege minsen gain vinne te verruiren. Hou zel dat òflopen en woar komt dat baist vandoan? De bere het ondertuzzen Berend zien haile eteloazie van eterij verinneweerd en dut zuk nou te goud aan de dreuge metworsten. Op t leste gript e n vlèzze en begunt te drinken. Noa n poar beste sloeken trekt e n voel gezichte en let e de vlèzze valen. Hai gaait even op zien achterpoten stoan en gromt zachies. Din let e zuk weer op vaaier poten zakken en stevelt op n runtje deur de kafeedeure de jachtwaaide weer uut. Vot is e!
De vaar mensen kommen weer tot leven. “Dat was een bruine beer”, stoamelt de Hollandse jong.
“D … da … dat was mien pilsie”, stöttert Willem. “Hai dronk jenever”, verwondert Berend zuk.
“Er zijn hier dus echt wilde dieren,” jammert t wichtje en begunt inains te schraiven. “Ik wil naar een hotel,” snikt ze en drokt zuk tegen heur kammeroad aan.
“Dit is onmeugelk,” beslot Willem inains. “Ik heb dat nou wel zegd, over dij wilde daaier, mor dat was allain mor om joe te ploagen. Beren komen hier haildal nait veur.”
Hai wil noar boeten goan om te kieken, woar of t baist bleven is, mor bedinkt zuk nog net op t leste mement. t Is hom toch te gevoarlek. “Ik zel ons mor ais wat inschenken,” zegt Berend, dij veur de schrik zulf wel n hassebassie neudeg het. Hai schenkt veur elk n borreltje in en t wichtje krigt n bezzentje. Bie de stamtoavel drinken ze hom op, noadat Berend eerst de kafeedeure op t nachtslöt draaid het. “Ik breng joe dammee wel even mit d’auto noar de camping”, budt Berend aan. Willem kin wel even op t kefee pazen. Net dou t wichtje zeggen wol, dat ze toch mor laiver noar hotel Homan in Zélgn wil, wordt ter op d’roet van de deure bonsd. Berend staait op. Hai draait de sleudel om en dut de deure n hail klaain stokje open.
Boeten staait n kerel mit n ende kedde in d’haand. “Haben Sie auch ein broene bere lopen zain?” vragt de man mit n boetenlands aksent. “Wie stehen mit unser zirkus in Vlagtwedde en dort ist mien dressierte bere der vandeur goan.” Berend dut de deure n beetje wieder open. “Dij is hier inderdoad west”, dailt e mit. “n Ketaaiertje leden het e Willem zien pilske opdronken, mor wie hebben gain idee woar of e hengoan is.” “Darf ik hier din wel even op t haim rondkoeken?”, vragt de berekerel.
“Ie doun mor”, stemt Berend tou. Nog gain twij menuten loater verschient de man weer mit de bere aan de kedde. “Ich haab hom al,” dailt hai mit, “eer lag te snarchen in joen verdreugde bonenbèrre und eer riecht aldernoarst nach schnaps.”

“Woar kin ik joe toch van?”, vruig de man, dij n ofloaden winkelkartje deur de hal van ons winkelcentrum schoof. Hai stopte en luit zien liggoam op zien linkerbain rusten, terwiel dat e zien linkeraarm op t woagenkje legde. Ik keek hom aan om in mien geheugen noa te goan of ik dizze man meugelk aargens van kon. “Dat zol wel kinnen”, zee ik en keek hom verwachtensvol aan.
“Ie binnen toch dij man, dij op Radio Noord elke zundag van de hounder verteld het?”, ging e wieder. “Van Nansie Kukelhoane of zukswat. Dat mouten ie wezen, want dou ie bie de kassoa mit de juvvraauw te proaten stonden kwam joen stim mie zo bekind veur.”

“Joa,” laagde ik, “dat bin ik, mor dat haitte van Nansie Koakelhenne. Vonden ie dat mooi?” “Kirrel man, of ik dat mooi von. En mien vraauw ook. Spesjoal doarom het ze dou bie dij snipsnoarderijenwinkel hier in t winkelcentrum n stainen henne kocht veur op tilleviezie. Ie binnen der nou nait meer op ja, mor nog aaltied staait dij henne doar. Dat is Nansie Kukelhoane, zegt ze din. Dij mout doar stoan blieven.” “Nansie Koakelhenne”, verbeterde ik hom. “Dat is ja oardeg, dat ie en joen vraauw t zo schier vonnen. Mor ja, aan alles komt n ende, nait?” “Elke zundagmörn, as ie der op wazzen, zörgde mien vraauw, dat ze om vief veur tiene de kovvie kloar har en din gingen wie der even veur zitten,” vertelde hai wieder. “n Lekker stokje kouke derbie en din noa t nijs begonnen dij maiwen te roupen en din zee Imca: ‘Even noazoezen’ en din ging t loos. Schier man! Wie vonden t aaltied weer mooi. Woar hoalden joe t vandoan en din aal dij olle Grunneger uutdrukkens, hè. Mooi hur. Ie hebben ons der n bult plezaaier mit doan.” Ik knikde en wol wieder lopen. Mor dat zat mie nait zo licht. De man ging nou op baaide bainen stoan en versperde mie t pad. Hai kwam huil dicht mit zien gezichte bie mie en vervolgde zien reloas: “Ie hebben zulf zeker ook hounder nait? Aans kin je doar ja nooit zo goud over schrieven, ja.”
“Nee,” zee ik, “ik heb gain hounder. Vrouger harren mien ollu hounder.”
“En bedinken ie t aalmoal zulf? Dat is ja wonderboarlek. Woar hoal je t vandoan! Ik zee lest nog tegen mien vraauw: dij man mout op n boerderij groot brocht wezen. Binnen ie meugelk n boerenzeun?”
“Nee,” zee ik, terwiel ik uutkeek noar meugelkhaid om van de kirrel of te komen. “Mien voader was schoulmeester.”
“Nou, din bewonder ik joe nog meer, hur. Wat was t aaltied mooi. Komt dat nou nooit weer op
Noord?”
“Dat dink ik nait,” mainde ik. “t Pregram is oflopen, hè. Der is nou wat aans op.” “Ik har aans nog wel n poar hail schiere verhoalen veur joe had. Ik heb noamelk zulf ook hounder. Zel ik joe doar ais wat over vertellen? Ik har ais n henne, dij ging mit t gat in wepenust zitten en doar het ze wel drij weke last van had. Zol dat n onderwaarp veur joe west hebben? Of van dij hoane dij zo geern bie d’eenden in t hok wol. Harren ie doar wat mit kind?” Ik hoalde de scholders op. Mien vraauw zat in huus te wachten totdat k mit de bosschoppen weerom kwam. Woarom ging dij man nait n beetje aan zied?
“Dou ie op Noord dij verhoaltjes vertelden, hebben wie ons aaltied n veurstellen moakt hou of ie der uutzagen en nou ik joe zai, binnen ie huil aans as dat ik docht. Mien vraauw mainde aaltied, dat ie n grode, stoatege man wazzen. En ook nait zo old. Ie binnen zeker wel al vievenzesteg nait?”
“Dou joen vraauw mor de grouten van mie”, perbaaierde ik n ende aan t gesprek te moaken. “Dat zel k doun, meneer. Dat zel k zeker doun. Ze zel der van opkieken dat ik zomor proat heb mit zo’n beroemde man van Radio Noord. Dij kom je ja nait aaldoage tegen.” “Nee, dat is woar,” gaf ik hom geliek, “mor ik wil nou geern mien bosschoppen doun. Mien vraauw zit op mie te wachten. k Vin t mooi dat ie mien verhoaltjes zo schier vonnen. Goei hur, ik mout nou wieder.”
Hai ging inderdoad aan de kaande en langde mie d’haand, drokde hom stief en keek mie vrundelk aan.
“Moi hur, meneer, mien vraauw zel t nooit leuven willen, dat ik hier in t winkelcentrum zo mor mit Kees Visscher proat heb.”

“Kiek, dat mozzen wie nou aiglieks ook ais doun goan”, maint Suze, terwiel dat ze noar t nijs op TV Drenthe kieken.
“Wat mainst doe?”, wil Eltjo, heur echtvrund, waiten. “Zokse bere-enden fietsen, zo as dij haalfmalen van de Drentse Fietsvaardoagse. Ze lieken ja wel stoapelgek.’’ Hai ligt lekker onderuutzakt in zien tillevieziestoule en kin mor zuneg over zien dikke lief hen noar t beeld kieken. “Joa, dat liekt mie nou zo schier tou, hè. n Endje fietsen deur t Drentse laand.

Wie zitten aaltied mor in huus en wie gruien zowat dichte van t lekker eten, van t slikken en t stilzitten.” Eltjo moppert wat. Hom liekt dat niks tou. Mout e mit zien overtollege kilo’s ook nog op n fietse stappen? “En ons dokter het lest ook al ais tegen mie zegd, dat wie aiglieks n beetje ofvallen mouten,” gaait Suze wieder. “En doar komt bie, dat ik aaltied van dij grode tenten van klaidjes aanmout. Nooit ais n schier hups dinkje. Bie mie pulen de vetrollen doar ja votdoalek bie boskes onderuut.” Eltjo krigt inains n hail maal gevuil in d’hoed. Suze is op n idee komen en din is der gain aine dij heur doar ofproaten kin. En t is aiglieks ook wel woar; hai zulf kin ook wel n poar kilo missen. “Goud,” zegt e din inains, “wie goan mit zien baaiden op d’hongerkaambe en wie goan ook wat meer bewegen. Elke oavend n stroatje om. Nait n ketaaiertje, nee, minstens n uur. En steveg op, nait van dat gegengel.”
“En soavends nemen wie ook gain borreltje of pilske meer en gain pinda’s en chips. Nee, wie kriegen mondjesmoat waarm eten en bie tilleviezie drinken wie bronwotter en eten we plakjes raauwe komkommer,” dut Suze der nog n schepke bovenop.

n Weke loater vergaait Eltjo van d’honger en drinkt e liters kroanwotter om t lief mor vol te kriegen, mor vanmörn op t weegschoaltje, dat Suze aanschaft het, was t eerste rezeltoat al dudelk woarneemboar. Inploats van 120 kilo is nou mor 118 meer en Suze is ook al n poar kilo kwiet. Mor t begun is der. “Mörn goan wie fietsen,” dailt Suze bie n kop kovvie mit niks mit. “Ik heb noar Gasselte beld en doar n poar fietsen huurd. Wie kriegen der ook n roetebeschrieven bie.” D’aander mörn binnen ze al op tied op pad. Mit d’auto rieden ze noar Gasselte en ze parkeren hom op t grasveldje tegenover de fietsenverhuur bie de pankoukboerderij. “Doar kinnen wie ons op de weeromraize mooi n dikke pankouk kopen,” stelt Eltjo lagend veur.
“Niks ter van,” beslot Suze. “Wie doun dit veur ons gezondhaid en wie mouten de kilo’s dij we derof fietsen der nait votdoalek weer opeten”. Eltjo het wel deur, dat dij lekkere, dikke pankouk, dij hom veur d’ogen schimmert, nait deur gaait. Bie de fietsenverhuur kriegen ze elk n schiere fietse. “Ie maggen de banden wel even ekstroa haard oppompen,” dut Eltjo kureg tegen de vraauw dij heur adres opschrift. “Der mouten n bult kilo’s mit.” De vraauw bekikt heur klanten ais en laagt wat. Even loater binnen ze onderwegens. Mooi noast mekoar rieden ze deur t Drentse laand. Van Gasselte gaait t eerst in de richten van t Drouwenerzand, linksòf deur Drouwen en din over Bronneger binnendeur noar Börger. Bie t grode hunebed stoppen ze en zetten de fietsen tegen n boomke, dat bie n baankje aan de kaande van de weg staait. Suze traktaaiert op plakjes komkommer en stokjes rauwe worrel. Lekker? Nou nee, nait echt, mor t is ja veur n goud doul. Noa n menuut of tiene goan ze wieder. “Hou laank is dij tocht aiglieks?” wil Suze noa n zetje waiten.
Onder t rieden kikt Eltjo op t pepiertje. “Sikkom viefteg kilometer. Dat is wel n ende nait? Haren wie eerst nait n körtere rit uutkaizen kind?” t Vaalt Suze aiglieks ook n beetje tegen. Zai har ook docht dat t makkelker goan zol. “Kom op”, holdt ze de moud ter in en trapt nog ais wat stiever op de pedoalen. “Wie loaten ons toch nait kinnen. Wat zegt ons viefteg kilometer.” Zo peddeln ze nog n uurtje wieder. Zo tegen haalf aine komen ze bie theehuus De Poolshoogte aan. Ze zetten de fietsen op slöt in t rik en zuiken zuk n toaveltje in de schare van t ofdak. “Nou maggen wie n beetje eten,” beslot Suze en bestelt bie d’ober twij grode koppen mit mosterdsoep. As de soep brocht wordt, vaalt Eltjo derop aan asof e net uut n konsentroatsiekamp ontsnapt is en veur t eerste n bord snert zugt. t Scheelt nait veul of hai slikt de kop zulfs terbie uut. Suze kin t nog net veurkomen. Zo blieven ze nog n zetje zitten. Suze schoedelt wat op de stoule hin en weer. “t Gat dut mie zeer,” vertelt ze.
“Dat is ongewoonte,” wait Eltjo, “noa elke fietstocht gaait dat beter. Je mouten eerst ielt veur t gat kriegen. En moust mor zo reken, hou dunner ofst worst, hou minder stee der is veur piene.” Suze grijnst wat en verdwient noar de w.c. n Poar menuten loater komt ze weerom. “Lekker was dat,” vertelt ze. “ik heb even mit n poar nadde pepieren handdoukjes mien zitvlak kold moakt. Nou kin k ter wel weer even tegen.” Mor dat vaalt nait tou. Ze zitten nog mor net weer op t zoadeltje of de piene begunt weer. Om de tien meter mout Suze op de pedoalen stoan goan, omreden heur zitvlak schrijnt en braandt haildal. “Moust op t zoadel zitten blieven. Aans krigst nog meer last”, wait Eltjo, dij zien billen nou toch ook wel slim smaarterg worden.
“Kinnen wie de tocht hier nait ofbreken?”, wil Suze waiten as ze noa n haalf uurtje bie n kruuspunt komen. “Hou wied mouten we nog?” Ze stappen of bie n baanke, dij in de glende zunne staait. Suze let zuk ter op zakken, mor schut in ainmoal weer overende as heur schonden achterdail t haide holt aanroakt. Ze kin wel schraiven van de piene.
“Wie binnen ongeveer twij kilometer bie Gasselte vandoan”, wait Eltjo, noadat e de koarde van Drente keken het. “Kiek as wie langs dizze weg binnendeur goan, binnen we der zo.”
“Hou laank is dat lopen?”
Eltjo kikt zien vraauw n beetje verboasd aan. “Lopen? Wie binnen toch aan t fietsen?” “Mie krigst vandoage nait weer op dat lutje zoadeltje. t Gat is mie ja haildal raauw. Ik goa wieder lopen.”
Eltjo mout lagen. t Komt hom aiglieks ook wel goud uut, dat ze nait wieder huiven. t Is bie hom ook ja of zien achterdail in braand staait.” Noa n haalf uurtje lopen levern ze de fietsen weer in bie de fietsenverhuurder. “Ie bunt al vro weerum”, zegt de vraauw.
“Joa,” vertelt Eltjo, “wie mouten vanoavend nog op veziede en wie kinnen dus nait al te loat in huus komen.”
As ze van t haim oflopen, kikt de fietsvraauw heur lagend noa en zugt aan Suze heur gang, dat dij vanoavend vanvast nait op veziede gaait. Dij oavend noa t doezen, woarbie riekelk kold wotter over d’onderenden van de ruggen sproeid wordt, mout Eltjo Suze heur raauwe achterwaark haildal insmeren mit Zwitsal babyzaalve. Dat geft din endelk n beetje verlichten. “Wat eten wie vanoavend aiglieks?”, vragt e din. “Wat dochtst van opgebakken eerappels mit sloat en n lekker biefstukje?”, stelt Suze veur.
t Is of Eltjo even sloeken mout. “Biefstuk?” vragt e, “Raauwe biefstuk? Nee Suze, laiver gain biefstuk. Dat heb ik nou wel genog zain.”

“Wat ik de leste tied heb,” zegt Trijnko op n zundagmörn, as e mit Ellen aan t kovviedrinken is, “dat wait k nait, mor ik ben regelmoateg doezelg en k vuil mie ook nait slim uutrust. Aiglieks bin k d’haile dag muide.”
“In dat geval kinst beter even bie dokter langs goan,“ roadt Ellen hom aan, “Astoe die din eerlieks nait recht vris vuilst, din mout dij der mor even noar kieken. Wel wait wat ofst onder de leden hest.”
Trijnko schrikt. Wat zol Ellen doarmit bedould hebben? Wat dinkt zai over zien zaikteverschiensels? Hai het zulf ook al docht, dat t best zo’n vrezelke ongenezelke zaikte wezen kin. Mörgen zel e toch mor even noar dokter goan. Trijnko slept dij nacht nait aal te best. Hai prakkezaaiert mor over zien kwoaltje. Hai gooit zuk van d’aine zied op d’aander, mor hai kin nait in sloap komen. Al wied veur de wekker aan is e tou bèrre uut en hai vuilt zuk alweer muide. Om acht uur belt e dokter om n òfsproak te moaken. Om kwart veur negen kin dij hom al bruken. Trijnko diedeldaantjet wat om en zet n kopke thee. “Ik zol mor votgoan,” roadt Ellen, dij zat wordt van t gepoest en t gestèn, hom aan. n Menuut of tiene loater zit e tussen n stok of wat mensen te wachten in de wachtkoamer.
n Vraauw noast hom is om n proatje verlegen. “Ie mouten zeker ook bie dokter wezen, nait?”, vragt ze noar t bekende pad, “Ie zain der nait aal te fris uut. Hebben ie wat onder de leden?” Trijnko knikt mor wat.
“t Is toch nait besmettelk wel?” vragt t minske en schoft n endje bie hom vandoan.
“t Ducht mie nait.” n Zetje is t stil.

“De heer Meierman,” klinkt t uut n luudspreker dij aan de mure hangt, “kamer twee.” Trijnko schrikt op. Het dokter hom roupen? “Wel mout kommen?”
“Meierman,” zegt n man tegen hom over.
“Verrek, dat bin ik.”
Dokter staait hom al op te wachten. Hai langt Trijnko d’haand en vragt noar de klachten. Uutvoereg vertelt dij wat of hom der tou brocht het om noar dokter tou te goan.
“Trek joe mor ais even uut,” zegt dij, noadat e wat aantaikens moakt het op zien computer. Trijnko dut zien goud uut en legt dat op n vrije stoule.
Din begunt dokter hom te bekloppen en te beknovveln. Gain enkel steechie van Trijnko zien grode lichoam slagt e over. “Zuchten.” Trijnko zucht.
“Nog ais.”
Trijnko zucht weer. Hai krigt t al oardeg benaauwd, omreden nou zel dokter hom de fatoale mitdailen doun.
“Trek joe mor weer aan, Meierman. Zo te zain is der niks mit joe aan d’haand. Zo gezond as n vis, zel k mor zeggen. Mor ik wil nog wel even joen blouddrok opnemen.”
Trijnko krigt n baand om d’aarm en dokter pompt dij stief der om tou. Din let e de baand weer ontspannnen. “Doar hebben we t perbleem. Joen blouddrok is oardeg hoog. Doar mouten we even wat aan doun. Ik zel joe pillen veurschrieven. Elke dag aine en den vuil ie joe noa n weke al weer stokken beter. En zörg der ook ais veur dat je n beetje òfvalen. Ie mouten ja veuls te veul vet mittorren.” Dokter drokt Trijnko n pepiertje in d’handen en waarkt hom met zaachte drang weer tou deure uut.
Met t resept gaait e bie d’aptaik langes. n Jonge maaid langt hom n deuske met pillen tou. In huus nemt e der votdoalek aine van in. Ziezo, nou kin de blouddrok zakken. Nou kin t genezensperses begunnen.

n Dag of twije loater zitten ze noar tillevisie te kieken. Der is nait veul deegs op. Trijnko kraabt zuk wat op de kop.
“Hol toch op met dat gekraab,” mottjet Ellen. “t liekt wel ofst de kop vol piejoters hest.” Wat is dat nou? Doar jeukt t hom ook op t lief. Din doar ook mor kraben.
Ellen zugt t. “Dij jeukerij mag van dij medesienen komen,” maaint ze.
“Hou kin dat nou?” is Trijnko verboasd, “dij pillen binnen toch allain mor tegen d’hoge blouddrok.” “Dat binnen de bieverschiensels. Dij krieg je aaltied. Dat staait op n pepiertje dij in t deuske mit dij pillen zit.”
Trijnko hoalt uut t medesienendeuske n braifke te veurschien en begunt te lezen. ‘Bijverschijnselen’ staait er.
“Het gebruik van dit medicijn kan jeuk veroorzaken, die in sommige gevallen over kan gaan in huiduitslag. In dat geval onmiddellijk de arts raadplegen,” leest e. Doar heb je t al. Nou geneest e van zien hoge blouddrok, mor nou krigt e der eczeem van. “Ik bel votdoalek dokter,” beslot e. “Onmiddellijk de arts raadplegen, staait der.” “Bist nou haildal gek,” antwoordt Ellen. “Hest ja allenneg mor jeukte. Van eczeem is ja nog gain sproake.”
Trijnko let zuk weer in de stoule zakken en leest wieder: “In sommige gevallen kan in het begin hoofdpijn ontstaan.” Hoofdpijn? Kopzere dus! Joa, nou e zuk t bewust wordt. Hai is wel slim zwoar in de kop de leste doagen. Tegen de piene aan, loat we mor zeggen. Ais even lezen of der ook wat opstaait van zwoar in t heufd: “De eerste dagen zal de gebruiker zich wat zwaar in het hoofd kunnen voelen, maar dat is van voorbijgaande aard,” leest e. Gelokkeg dat gaait in elk geval over. Bah, nou het e ook alweer jeukte op t lief. Kin e toch nait beter dokter even bellen? Mor Ellen is doar ja tegen.
Hai gaait mor weer tillevizie kieken. Mor noa n zetje wordt de kopzere slimmer, maint e, en de jeukte let hom nou ook gain mement met vree. Foi, en wat is e weer muide. Net of t van dij pillen slimmer wordt. En nou mout e ook nog housten.
Wat n ellende! Hai vuilt zuk ja hartstikke zaik. Zol der nog meer op dij biesloeter stoan? “Andere bijverschijnselen kunnen zijn: prikkelhoest, vermoeidheid, misselijkheid en braken.” Hai het t nog mor net lezen of hai wordt haildal nait goud. Doar heb je de mizzelkhaid al. Hai zel zo wel overgeven mouten.

“Ik goa op berre,” zegt e tegen Ellen. “ik vuil mie ja zo lammenoadeg. Mörn ben ik as ain van d eersten bie dokter.”
Ellen kikt hom noa. As e noar berre is, leest ze t braifke nog ais. En din het ze t deur. “Hai krigt alles ja wat op t pepiertje staait. Wat is e toch n aanstelder. Dat krieg je van mensen dij nooit wat hebben,” laagt ze in zukzulf.
Aanderdoagsmörgens wil Trijnko dokter bellen, mor Ellen legt de haand op tillefoon.
”Zolst dat nou wel doun, mien jong?” zegt ze laif, “Dokter laagt die vanvast uut.”
Trijnko kikt heur verboasd aan.
“Hest doe nog al dij klachten van gusteroavend?”, vragt ze din.
Verrek nee, nou e der goud bie noadenkt, is der gain ain van dij klachten over. Zulfs zien muideghaid is vot.
Zollen dij pillen din toch helpen? Het e zuk gusteroavend din toch aansteld.
Ellen laagt.
“Ik goa in toene aan t waark,” zegt e din..

‘Kloas, wor ais wakker,’ flustert Aantje.
Kloas, dij daip in sloap is, mottjet wat en draait zuk op d’aander zied.
‘Kloas, wor nou toch wakker. Der is aine in ons huus. Ik heur hom beneden in koamer.’
As deur n ieme stoken veert Kloas, in ainmoal kloarwakker, overènde.
‘Hou waist …’ wil e begunnen, mor Aantje legt hom gaauw d’haand op de mond, zodat e gain geluud uutbrengen kin.
‘Stil,’ zegt ze zaachte. ‘der is aine in ons huus. Moak nait zo’n keboal, aans heurt e ons en ik heb gain zin om aan t mes regen te worden.’
‘Zo gaauw riegen ze joe nait aan t mes.’
‘O nee, hè! Hest dat din nait lezen in t Nijsblad. In Drijbörg het n inbreker n olle vraauw vaste bonden op n stoule en heur gewoon d’haile nacht zitten loaten tot aan d’aander mörgen.’ ‘Dat is toch hail wat aans.’
‘Stil! Heurst nou zulf. Der is aine in ons koamer. Ik heur t deurtje van t kamnet piepen. Dij haarst doe ja smeren zeld.’
‘Gelokkeg dat k dat nog nait doan heb. Nou kinst doe tenminsten heuren dat e piept.’
‘Och, der is eerliekswoar aine in ons huus en doe scheerst mie de gek aan. Doe mainst dat ik mie wat verbeel, mor ik heb dudelk aine deur t koamer lopen heurd,’ snöttert Aantje.
‘Ik zel wel kieken goan.’ Kloas het de bainen al boeten t berre.
‘Neem wat mit, woarst die mit verdedegen kinst, as dij kerel die aanvaalt.’
Kloas kikt ais in t ronde. Woar vin je zo gaauw n verdedegingswoapen in n sloapkoamer? Dij liggen doar ja nait veur t griepen.’ Doar zugt e in d’houke van t koamertje d’handstok, woar Aantje aaltied t berre mit opmoakt, omdat ze zuk din nait zo wied over t ledikant boegen huift vanwege heur zwakke rogge. Kloas gript de stok en wil de trabbe òfgoan op zuik noar d’indringer.
Aantje staait ter wat trillerg bie in heur blauwe nachtponne. ‘Wees veurzichteg, hur Kloas.’
Kloas kikt heur aan mit n gezichte van: Haar mie din sloapen loaten. Langzoam lopt e de trabbe of mit Aantje, dij t laifste ook nog niks missen wil, stoef op d’hakken. Beneden sloepen ze deur de gaange en mit d’handstok stöt Kloas veurzichteg de koamerdeure n endje open.
Op dat ogenblik heuren ze n geluud. t Is de bedsteedeure, dij opendoan wordt. t Huus woar Kloas en Aantje wonen is al slim old en omdat Kloas nait zo’n beste knuteroar is, hebben ze der de leste joaren nait aal te veul aan veraanderd. Zulfs d’olle bedsteden hebben ze zitten loaten. Ze sloapen der nait in, omreden, dat is heur veuls te benaauwd, mor je kinnen in dij bedsteden nog n haile bult rommel kwiet, dij ze toch nait ieder dag bruken huiven. En t liekt ook ja wel schier in dizze tied van nostalgie. En nou heuren ze inains zo’n bedsteedeure kroaken. In n wup staait Kloas in koamer. ‘Wat het dit te beduden?
Wel het joe derin loaten? Handen omhoog of ie binnen der west,’ bölkt e zo haard as e kin.
d’Inbreker, n kerel van zo’n lutje twinteg joar, schrikt zuk zowat dood, nemt n roam en doekt mit n fikse sprong de bedstee in.
Aantje, dij inains n helder ogenblik krigt, runt noar veuren, smit de deuren mit n smak dichte en drokt de klambe derop. Ziezo, nou zit de boef opsloten en nou mout e mor kieken, dat e weer vrij komt.
‘Help! Help!’ heuren ze de man in de bedstee roupen. ‘Loat mie der uut. t Is hier baalkeduuster. Ik kin ja gain hand veur d’ogen zain.’
‘Blief doar mor mooi zitten totdat plietsie der is,’ ropt Kloas weerom.

Aan de binnenzied van de bedstee begunt d’inbreker mit zien volle gewicht tegen de bedsteedeuren te bonken. Kloas en Aantje mouten der mit heur baaident mit heur volle gewicht tegenaan stoan goan.
Op n rusteg ogenblik hoalt Kloas uut schure de spiekerbakke en de dikke bokhoamer en begunt e de bedsteedeuren mit dikke spiekers dichte te spiekeren. ‘Loat mie der toch uut,’ heuren ze aan d’aanderkaande.
Mor Kloas gaait deur mit spiekern. Zozie, dij boef zit nou goud opsloten. `’Kom Aantje,’ ropt Kloas zo haard meugelk, zodat de boef t goud heuren kin. ‘Wie goan nou weer op bèrre. Mörgenvroug bellen wie de plietsie wel op. Ik loat mie deur zo’n inbreker mien nachtrust nait ontnemen.’
‘Kinnen we dat wel doun?’ twiefelt Aantje nog even.
‘Netuurlek kinnen we dat wel doun.’
‘Loat mie der toch uut,’ jammert d’inbreker. Mor Kloas moakt gain aanstalten om hom der uut te loaten. t Wordt weer rusteg in de bedstee. Ze heuren de inbreker wat stommeln en doarnoa n luzivèr òfstrieken.
‘Hai zel de boudel toch nait in de braand steken, Kloas?’
‘Wel nee, maid, din verbraandt e zulf ja levendeg. Hai kin der ja nait uut.’ t Blift in de bedstee rommeln.
‘Wat zol e nou uutspouken?’ is Aantje nijsgiereg.
‘k Wait nait, wicht. Hai mout zuk mor vernuvvern doar in t duuster.’ Kloas gaait noar tillefoon en belt 112. ‘Ik heb hier n inbreker in de bedstee,’ meldt Kloas, ‘Kin je even n plietsie-auto sturen om hom op te hoalen?’
De man aan d’aanderkaande van de liene is stomverboasd. ‘In joen bedstee, bie joe op bèrre?’ wil e waiten.
‘Nee, man. Wie sloapen nait in dij bedstee. Mor stuur joen kollegoa’s nou mor, want ik wil wel geern weer sloapen. Ik mout ter mörn op tied uut.’ Noadat e zien adres nuimd het, legt e d’hoorn op t toustel. Aantje staait nog aal veur de bedstee. Deur de glieven tussen de plaanken van de deuren komen lutje rookwolkjes noar boeten.
‘As je mie der nait uutloaten, steek ik de boudel in de braand,’ heuren ze.
‘Doe dust mor,’ geft Kloas antwoord. ‘t Wordt ter veur die aal mor minder van. Dat wordt din broak mit brandstichten.’
‘Mor ik heb de luzivèr valen loaten. De boudel braandt hier al n beetje. t Is hier al aalmoal rook.’
‘Net goud,’ ropt Kloas weerom, ‘stikst ja vanzulf, din het ook gainaine meer last van die.’
Der komt nou toch wel verrekte veul rook deur de glieven. Wat mouten ze nou doun? Ze kinnen heur huus toch nait zo mor òfbraanden loaten. Boeten heuren ze n auto t haim oprieden. t Is de plietsie, dij vot op Kloas zien alaarm òfkomen is, omreden zai willen wel ais zain hou of dat zit mit dij inbreker in de bedstee.
‘Woar heb je dij inbreker?’ ropt de belangriekste dainder.
Aantje wiest op de bedsteedeuren.
De plietsie zugt de rook en mit ain trap hebben ze de deure intrapt.
Haildal rood om de kop en happend noar n beetje vrizze locht komt d’inbreker noar boeten. Hai let zuk gewilleg mitnemen deur ain van de dainders.

d’Aander plietsie het ondertussen n emmer wotter hoald en gooit dat zo mor in Aantje heur brandende bedstee. Mit veul gesis verdwienen de vlamkes uut t olle dekberre, dat doar ligt te wachten op de voelnisauto.
‘Mörgen mout je mor even op t bero komen veur d’aangifte,’ zegt de plietsie. Din binnen ze vot. Kloas trekt in ainmoal t verschroeide dekbèrre noar boeten en t wordt n dikke rötzooi in de koamer.
n Beetje verbaldereerd staait Aantje derbie.
‘Kom wie goan sloapen. Mörgen vinden wie t wel weer,’ stelt Kloas op t leste veur en slagt zien aarm om Aantje tou.
Veul sloapen doun ze nait meer, want iederbod maint Aantje toch, dat ze nog wat heurt en ainmoal gaait ze der uut, omdat ze zuk verbeeldt dat ter nog wat schroeit.

Steven en Oafie woonden al zo’n zes jaar noast Kobus en Ketriene in n riegje nijbaauwhuzen. Ze wazzen der tougelieks wonen kommen. In t begun haar t meroakel akkedaaierd, mor n poar joar leden haren ze mot kregen. Dat kwam van d’hege, dij Steven tussen de toenen poot haar. Nait omdat e Kobus en Ketriene nait zain wol, mor gewoon as òfschaaiden. Veur de privacy, loat we mor zeggen. Oafie mog summers geern in de bekinie boetendeure in de zunne zitten. En zai von t slim onvrij as ale buren heur din liggen zagen. Doarom haar Steven aan weerszieden van de toene dij hegen poot. In t begun haren Kobus en Ketriene der gain bezwoar tegen
had. Staarker nog, Kobus haar zulfs mitholpen om de hege te poten en der ook t haalfschaaid aan mitbetoald. Mor toun t gewas meer as n meter hoog wer, begon Ketriene derover om t ding n beetje leger te moaken, omreden hai benam heur op zunnege zummer-doagen de zunne zo.
‘Niks mit neudeg,’ haar Steven zegd, ‘ik wil dij hege gruien loaten totdat e twij meter is. Din hebben wie n mooi òfschaaiden stokje en kin gainaine ons zain.’
‘Din wor ik ja nog meer zunne kwiet,’ jammerde Ketriene, ‘dat wil ik nait, Kobus hur. Dij hege mout kört blieven.’
Kobus pebaaierde nog ais mit Steven derover te proaten. Mor dat holp niks. De hege zol hoog worden en doar bleef t bie. Ketriene van t mor niks, mor veul kon ze nait. As de buren zo vout bie stok huilen, kon je der ja niks aan doun. Mor ain ding was zeker. Zai zedde bie Steven en Oafie gain vout meer binnendeure. En even geschikt wezen en in de vekaanzie de bloumen wotter geven, dat kon Oafie ook wel vergeten. En zo kwam t dat Steven en Oafie heur hege aal hoger wer en Ketriene en Kobus aal mor toesterger op heur werden.
Elke dag gooide Ketriene heur òfwaswotter bie d’hege en hoopde, dat Steven zien stroeken doar dood van goan zollen. Mor veul holp t nait. Onder kwammen der wel wat broene bloaren aan, mor echt dood ging t ding der nait van.
Mor op n dag kreeg Kobus n goie inval. As Steven en Oafie mit vekaanzie noar Frankriek wazzen, din zol hai zunder woord of wies d’hege wel even n kopke klaainer moaken. Steven en Oafie haren d’hakken din ook nog mor zuneg licht of Kobus huurde zuk bie Mandemoa’s geraidschoppenwinkel n elektriese hegeschere en snuide d’òfschaaiden tot viefteg centimeter boven de grond òf.

Nou har de zunne weer vrij spul aan heur kaande en kon Ketriene ook weer lekker zunneboaden.
Mor toun Steven en Oafie noa n poar weke weer kwammen was t huus te klaain. Doar har dij mizzelke Kobus mit zien poten aan d’hege zeten. Duvels wazzen ze. Mor wat mos je der aan doun? t Kon der ja nait weer aanplakt worden.
‘Dij bèlle van hiernoast kikt mie aan of ze d’honderddoezend wonnen het,’ schol Oafie toun ze van de supermaarkt kwam. ‘Ze laagt mie gewoon uut. Je zollen hoast de plietsie derbie hoalen.’
‘Niks dervan,’ antwoordde Steven, ‘ik wil gain ordinaire burenroezie. Ik bedenk wel wat woar ik dij lu mit pakken kin. Ik zel op t gemaintehuus ais noakieken of zai dat zomor doun maggen.’ Omdat Steven bie de gemainte waarkde, kon dat makkelk. Mor op t haile sikketrie was niks te vinden, woarin ston dat je joen buren verbaiden konden om n hege te knippen. Zeker nait as je hom in de mande haren.

En toun op n dag zag Steven zien kans schoon om Kobus n hak te zetten. Hai was net in zien veurtoene aan t waark, toun e Ketriene aankommen zag mit n hond aan de raime. Gaauw schoot e in huus. ‘Nou kin ik heur pakken,’ laagde hai tegen Oafie.
‘t Zel mie nij doun,’ mottjede Oafie, dij aaltied nareg wer as t over de buren ging.
‘Zai hebben n hond. En volgens mie hebben ze dij nait deurgeven veur d’hondebelasten. Ik zel t ais noakieken. Hai zel betoalen.’
En zo kregen Ketriene en Kobus n weke loater n braif van de gemainte in deure, woarin ston dat aine zain har dat zai n hond haren en dat ze dij hond nait aangeven haren veur d’hondebelasten. Of ze mor even € 85 overmoaken wollen en nog € 25 boute der overhin.
Kobus was duvels. ‘Dat het dij haalfmale van hiernoast ons flikt,’ gromde hai, ‘dij het zain, dat wie n weke op d’hond van ons moeke paasden. Nou wil e ons n hak zetten. k dou net of wie dij braif nait kregen hebben,’ besloot Kobus. ‘Wie zain wel wat of der van komt.’
Mor der gebeurde niks. Totdat ze zo’n drij weke loater weer n braif van de gemainte kregen. As ze nait gauw betuilen, zol der aine van de gemainte bie heur kommen om de zoak te onderzuiken. ‘Loat mor komen,’ laagde Kobus, ‘ons moeke het heur hondje ja allaank weerom en gainaine kin ons wat moaken. Mor ik zel Steven ais even goud de pest in joagen.’ ‘Hou wolst dat din doun?’ wol Ketriene waiten.
‘Wacht mor òf,’ grolde Kobus. n Paar doage loater heurden Steven en Oafie, toun ze goud en wel op berre lagen, bie de buren dudelk n hond blavven.
Steven schoot overende.
‘Heurst dat, maaid, ze hebben wel n hond.’
t Geblaf huil wel n haalf uur aan. De volgende oavend persies t zulfde. Om haalf twaalven begon bie Ketriene en Kobus weer n hond te blavven.
‘Mörgen zellen we der wat aan doun,’ besloot Steven, ‘en doe moust goud uutkieken ofst ain van heur ook mit n hond lopen zugst.’
Oafie zat d’haile dag op d’uutkiek, mor Kobus of Ketriene mit n hond trappaaiern kon ze nait.

Guster wer der bie Kobus en Ketriene aanbeld. t Was Steven mit nog aine van de gemainte om te onderzuiken of Kobus n hond haar. Der wazzen mensen dij beweerden, dat dat zo was.
‘Doe komst der nait in,’ draaigde Kobus, ‘dij aander man mag ons haile huus deurzuiken, mor mit die heb ik niks neudeg.’
Steven mompelde wat over ‘gain mitwaarken’ en ‘ambtenoar in funktie’, mor hai wol t ook nait op de spits drieven. Allain zien kollegoa mog noar binnen. Noa n menuut of vieve kwam dij weer naar boeten.
‘Gain hond!’ zee e tegen Steven. Dij huil de scholders op. Hai heurde elke oavend ja aine.
Kobus ston nog in deure. Inains klonk luud en dudelk hondegeblaf. Steven kon zuk nait bedappern en runde zunder zuk te bedenken langs Kobus hen t huus in. Gain hond te bekinnen, mor t geblaf was nou wel slim dudelk. Hai keek ais om zuk tou. De geluudsinstalloatsie ston aan. Steven der op òf. Hai drokde op de knobbe met Uut. Stil was d’hond.
n Beetje verbaldereerd ston e om zuk tou te kieken. Kobus ston op drumpel in de koamerdeure en uut keuken kwam n grijnzende Ketriene. ‘Wat n laive hond, hè?’ zee ze hail filaain.
Steven zee niks. Hai keek van Kobus noar Ketriene. Even wus e nait wat e doun zol en toun begon e inains te schoatern van t lagen. Wat haren ze hom mooi bie t bain had mit heur hond. Ook Kobus en Ketriene konden zuk nou nait meer goud holden. En doar stonden ze toun mit heur drijent te lagen. De ambtenoar, dij Steven noalopen was, begreep ter niks van.
‘Vanoavend drinken wie der aine op,’ snokde Steven, ‘ik zel Oafie zeggen dat je der op tied binnen.
Spring mor even over d’hege.’
‘Dat is goud,’ laagde Kobus, ‘mor din nemen wie d’hond mit.’

Ze binnen onderwegens noar Stad om inkopen te doun. Gientje het niks meer om aan te trekken en dus mout ter nij goud komen. t Touval wil dat t ook nog uutverkoop is. Nou ja, touval! De baaide jonges zitten achter in d’auto. Dij mouten mit. Mor achter in n auto zitten dat verveelt gaauw. Aiglieks haren de baaide knoapkes hail nait mit wild, omreden ze wollen voetballen mit de kammeroadjes uut de buurte, mor Gientje von t nait goud dat ze mit heur baaident in huus bleven. In t begun haren de baaide jonkjes zuk nog wel redelk gedroagen, totdat Gert mainde dat Henkie teveul ruumte innam. ‘Goa ais n beetje aan zied!’
‘Nee, ik zit hier goud.’
‘Ik zit ja zowat klem, vot doe.’ Om zien woorden kracht bie te zetten, geft e Henkie n driezel, zodat dij noar d’aander zied van de baanke tumelt. Schraaien!
‘Wees toch rusteg.’ sust Gientje. ‘Pa mout zien verstand bie t verkeer holden. As ie zo revotten, kin e zuk nait concentreren.’
‘Mor Gert het mie ja sloagen,’ jeuzelt Henkie.
‘En doe zitst op mien helfte,’ verdedegt Gert zuk.
‘Opholden!’ blaft Haarm, dij t ter ook niks opaankomt om in Stad rond te zwinden, winkel in, winkel uut! ‘Hol op mit dat gedonder. Luuster noar joen mamme.’ t Is twij menuten rusteg.
‘Hol op doe,’ heuren ze din vanòf d’achterbaanke.
‘Ik dou ja niks!’
‘Joawel, doe greepst mie bie de knije.’
‘As je nou nait opholden mit joen geklier, din stop ik d’auto en goa je der uut,’ bölkt Haarm achterom noar de kinder op d’achterbaanke.
‘Dut e toch nait,’ fluustert Gert, d’oldste van de twije, tegen Henkie, dij toch wel even schrokken is van zien pa zien haarde stim. Gelokkeg komt Stad al in zicht. Je kinnen de Metinitoren al zain.

Dij herinnern kwam bie hom op, dou e zo wat veur zuk uut zat te miemern. Jonges binnen nou groot en soam mit Gientje het e n rusteg leventje. As ze nou n nommerdag noar Stad willen, gaait dat zunder gerommel op d’achterbaanke. Ze doun t ook kaalm aan, want ze hebben ja ale tied nou Haarm nait meer aarbaiden huift.

Gert en Henkie binnen ondertussen traauwd. d’Aine woont stoef bie heur, mor d’oldste woont drij ketaaier mit d’auto. Dat is ook ja nog wel te behappen. Baaide jongens hebben twij kinder. Hail degelk dus. Regelmoateg mouten Gientje en Haarm din ook oppazen, want de kinder hebbben t drok mit van alles en nog wat. Net as zai vrouger, loat we mor zeggen.
En din belt Gert of heur baaide jonkjes nait n poar nachten bie opa en oma sloapen maggen. Ze goan mit vrunden n weekendje op stap en willen dat geern zunder de kinder.
Gientje is der votdoalek veur te vinden. Lekker weer n poar doage moudertje speulen.
Haarm kikt in de televiziegids wat of der in t weekend veur schiere kinderpergrammoa’s op tillevizie binnen . Der is genog te doun en aans kinnen ze aaltied nog n spelletjes doun.
‘Mor kin je ze din wel even ophoalen, wie hebben aiglieks gain tied om ze te brengen.’ vragt Gert. Netuurlek willen ze dat wel. Ze hebben ja tied genog en t liekt heur wel schier mit dij baaide jonkjes achter in d’auto.

Meschain kinnen ze din wel even omrieden langs n speultoene of zukswat. Op d’òfsproken dag binnen Haarm en Gientje al op tied bie de jongelu. Heur kovvertjes mit schoon goud en heur laivelingsspeulgoud worden achter in de kovverbak van d’auto zit. De kinderslötten goan op d’achterportieren en din kinnen ze op pad. Rusteg rieden ze vot.
De baaide jonges zitten achter in d’auto. Mor achter in n auto zitten, dat verveelt gaauw. In t begun gedroagen de baeide jonkjes zuk nog wel redelk, totdat Patrick maint dat Lucas teveul ruumte innnemt. ‘Goa ais n beetje aan zied!’
‘Nee, ik zit hier goud.’
‘Ik zit ja zowat klem, vot doe.’ Om zien woorden kracht bie te zetten, geft e Lucas n driezel, zodat dij noar d’aander zied van de baanke tumelt. Schraaien!
‘Wees toch rusteg,’ sust oma Gientje. ‘Opa mout zien verstand bie t verkeer holden. As ie zo revotten, kin e zuk nait concentreren.’
‘Mor Patrick het mie ja sloagen,’ jeuzelt Lucas.
‘En doe zitst op mien helfte,’ verdedegt Patrick zuk.
‘Opholden!’ blaft Haarm, dij nou spiet van zien touzeggen begunt te kriegen. ‘Hol op mit dat gedonder. Luuster noar joen oma.’ t Is twij menuten rusteg.
‘Hol op doe,’ heuren ze din vanòf d’achterbaanke.
‘Ik dou ja niks!’
‘Joawel, doe greepst mie bie de knije.’
‘As je nou nait opholden mit joen geklier, din stop ik d’auto en goa je der uut,’ bölkt Haarm achterom noar de kinder op d’achterbaanke.
‘Dut e toch nait,’ fluustert Patrick, d’oldste van de twije, tegen Lucas, dij toch wel even schrokken is van zien opa zien haarde stim.
Inains mout Gientje vrezelk lagen. Is dit nou wat ze in t Frans n dé-jà vu nuimen? ‘Heurst die zulf wel?’ vragt ze aan Haarm, ‘der is in aal dij joaren niks veraanderd.’
Haarm laagt din ook. ‘Joa, maaid, d’historie herhoalt zuk bliekboar. Of t nou ons kinder of ons klaainkinder binnen. Loat we der mor bliede mit wezen.’

In traain tegen mie over zat n man mit op zien knijen n ongeveer zesteg centimeter groot beeld van, noar t zuk luit aanzain, ivoor. t Kon ook wel ain van dij mederne kunststovven wezen, mor in elk geval was t n slim lelek ding. Hai huil t kunstwaark, dat mie van Oafrikoanse òfkomst leek, stief vaste, asof e baange was dat t valen zol.
‘Kinnen ie dat zwoare ding nait in t begoagienet leggen?´ vruig ik vrundelk. De man schudde mit kop. ´Doar paast e nait in en noast mie op de baanke vaalt e iederbod om.´
´Dat liekt mie nogal n weerdevol stok,´ ging ik dou wieder, omreden ik was alderiezelkst nijsgiereg noar dat ding.
´Och, weerdevol wil k nait zeggen. k Heb ter honderd euro veur betoald. Mor dat is, ducht mie, nog riekelk veul.´
t Beeld beston uut n hoogopgoande vraauwenfiguur dij ale muite dee om heur blode borsten te tonen en aan heur vouten stonden vaar olifantjes mit de slurfkes noar vaar kanten.

´Hebben ie dat ding op n rommelmaark kocht?´ wol ik waiten.
´Nee, nait op n rommelmaark. k Heb dat kunststok kocht van n Oafrikoanse man in Amsterdam.´ ´O,´ dee ik geïnterseerd, ´Is t Oafrikoanse kunst?´ ´Meugelk,´ was t antwoord.

Wie zaten weer n zetje tegenover mekoar en zeden niks. Mor noa n klaaine vief menuten begon de man weer te proaten. ´Ik kin joe t ook wel vertellen,´ zee e, ´aan dat beeld bin k hangen bleven uut benaauwdeghaid. Dat zit zo. Ik bin noar n kongres west in Amsterdam. Ie mouten waiten, dat ik bestuurslid bin van de Bond van Ambtenoaren. Dij haren in n duur hotel in Amsterdam n kongres. Ik wer deur ons òfdailen der hin stuurd as òfgevoardegde.
Nou mout je waiten, dat k nait doaglieks in grode steden kom. Ik was din ook nog nooit in Amsterdam west en t leek mie n mooie gelegenhaid om ook ais wat wieder te kieken as dij vergoadern.
Mit n steltje kollegoas, dij ik wel kon van uut d’omgeven, trokken wie soavends de stad in. Wat n levendeghaid is dat doar. Wie dronken n pilske op de Nije Diek in n poar krougen en ook mozzen wie netuurlek zain, woar of de temeiers zaten. Mit mekoar gingen wie de Walletjes over. k Heb mie d’ogen uutkeken. Zukse schiere wichter binnen doarbie, meneer, en dij zitten doar mor mit heur haile hebben en holden uutpakt veur de roeten.
Op t leste van de oavend kwamen wie terechte in n grode nachtclub. Doar wer n striptease-show opvoerd. Ik zat mit de kollegoas dat zo wat aan te kieken of der komt n juvvraauw noast mie zitten. “Vernuver je joe wat, meneer?” wil ze waiten en schoedelt toch wel slim dichte tegen mie aan.
“Ikke wel heur,” zeg ik.
“Zollen ie mie din wel n drankje kopen willen?” vragt ze mit n alderlaifst stemmechie.
Ik kiek heur ais aan. Ze laagt mie vrundelk tou. Dus ik ben zo gek en bestel wat veur heur. Of ik dat mor votdoalek even òfreken wil. t Was acht euro’s. Ik schrik mie netuurlek dood. Veur dat geld kin je bie ons in de slieterij n haile vlèzze vol kopen. t Maaidje blift nog wat tegen mie proaten. Of ik de show wel mooi vin en zo en intussentied strikt ze mie wat over de knije en schoedelt ze tegen mie aan. Ik goa wat verzitten, mor dat helpt nait zoveul.
“Zel wie even vot goan?” flustert ze mie noa n zetje in t oor, “Veur twijhonderd gulden bin ik hail laif.” Ik schrik mie dood. Dat wichtje was ja n temeier. Dat har ik ja nooit docht. Ik spring overende en wil votlopen. Mor dat ging mie nait zo makkelk òf.
Ze pakde mie vaaste en pebaaierde mie weer op mien stoule te drokken.
“t Huift nait, hur,” laagde ze, ” geef mie din nog mor n drankje.”
“Bist doe nou haildal gek worden,” beet ik heur tou. “Ik kin die hail nait en mainst doe nou, dast doe van mien senten aalweg mor dure drankjes drinken kinst?” Ik ston weer op en dou asof ik noar de wc mos. “Ik ben der zo weer, hur,” zee ik nog tegen t wichtje.
Dij knikde.
Mor net dou ik bie de deure aankwam om noar boeten te goan, wer ik aanholden deur n grode, dikke, zwaarde kirrel, dij mie bie mien jaske pakde. “Woar wolst doe hin?” vruig e mie slim onvrundelk, “Is dat wichtje die nait mans genog?”
Ik stutterde wat van “gain belangstellen” en zo, mor hai luit mie nait lös.
“Dat gaait die geld kösten,” zee e, “Doe hest zeker n ketaaier gebruuk moakt van de dainsten van mien vraauw en doe gafst dudelk te kennen, dast doe heur versieren wolst.”
Wat ik ook zee, t holp aalmoal niks. Ik mos honderd euro betoalen, aans kwam k ter nait uut. Ondertussen was k mien kollegoa’s kwiet roakt, omreden dij zagen de buie al hangen en gingen der vandeur.
En doar luip ik din allenneg deur t duuster Amsterdam. Ik har gain idee woar of dat hotel was, woar ik sloapen mos. Noa zetje huil ik n man aan om noar de weg te vroagen. Hai torde dat beeld hier mit zuk mit.
“Ik wil joe de weg wel vertellen,” zee e vrundelk,” mor din mouten ie dat beeld van mie kopen. t Is eerliekse Oafrikoanse kunst. Ik mout t wel verkopen, omreden ik bin net bestolen deur n poar kwoajonges. Ik heb haildal gain geld meer. Ie kinnen t kriegen veur viefhonderd gulden.”
Nou har ik haildal gain belang bie dat beeld en t was mie ook veulst te veul geld. Ik was der ja al honderd gulden bie inschoten.
“Veur twijhonderdviefteg mag je t ook wel hebben,” zee de man weer. “omdat ik zai dat ie mie wel helpen willen.”
Ondertussen wazzen der nog twij kirrels bie stoan komen.
Ik vuilde mie haildal niks op mien gemak en kreeg t schietensbenaauwd. “Ik geef joe der honderd euro veur,” zee ik mor gaauw en trok de poddemenee.
Grijnzend nam de man t geld van mie aan en doar ston ik, midden in Amsterdam, mit n joekel van n Oafrikoans kunstwaark. De weg noar t hotel wus ik ondertussen nog nait. Mor ik har gelok. Net op dat moment kwamen mien kollegoa’s deraan. Ie begriepen wel, dat ik heur nogal wat uut te leggen har. Ze haren der slim veul lol om.
“Hest vot n mooi kedootje veur dien vraauw ast vrijdag weer in huus komst,” mainden ze. Nou, meneer, mien vraauw zel niks wies wezen mit dat domme ding. Mor t begroot mie ook om hom tou traain uut te gooien. Ik heb ter ja honderd euro veur betoald.´

De traain begon langzoamer te rieden. Hai visde zien diplomoatenkovvertje uut t rek, ston op en pakde mit veul muite t beeld onder d’aarm. ´Hier mout ik ter uut, tot kiek, hur.´
´t Beste,´ mompelde ik, ´ik zol mor tegen dien vraauw zeggen, dat t inderdoad Oafrikoanse kunst is en dat je der op n koopke aankomen binnen.´
´Dat liekt mie ook t beste,´ zee e, ´As t eerliekse kunst is, kin t meugelk wat lieden.´

t Was gezelleg op t verjoardagsfeestke bie Mien en Jannes. Der wazzen n bult bekende lu en mit elk kon je wel n proatje moaken. Doar muik Geeske din ook goud gebruuk van. Mit d’aander vraauwlu haar ze al over de kinder, t weer en de nije mode proat. Derk har ze gain omkieken noar, omreden dij ston mit n kold pilske in d’haand te proaten over t voetballen, as of der op d’haile wereld niks belangriekers was. Op d’achtergrond speulde meziek van Glen Miller op n cd-tje. Doar huil Geeske nogal van, want dat was meziek uut heur jeugd. Mit Derk har ze doar op danst op de dansclub en iederbod as dij meziek speuld wer, din ruip dat mooie herinnerns op over jonk en verlaifd wezen.

Zo’n vievendatteg joar wazzen zai en Derk nou al traauwd. t Nijloodje was der nou wel òf, mor nog aaltied, as ze dij Glen Millermeziek heurde, wer Geeske haildal waarm van binnen en haar ze n beetje wenst noar dij tied van vrouger.
Doar kwam Jannes, heur gastheer, op heur òf. ‘Hou is t Geeske, zel wie even dansen?’
Geeske schrok op uut heur miemeroatsies. Zai laagde wat tegen Jannes en luip mit hom mit noar t stokje van de koamer dat bedould was as dansvlouer. Op de zaachte tonen van de meziek schoven ze vot. Zo ging t vrouger ook as ze aan t dansen gingen. Ze wazzen lid west van n dansclub en doar haar ze Derk kinnen leerd. Dat was dou n schiere jong en Geeske vuil votdoalek op hom. Wat was der in dij datteg joar n bult veraanderd. Derk har nou n veul dikker lief en op zien kop was nait veul meer over van de dikke bos hoar van vrouger. Nait dat e koal worden was, mor hier en doar scheen zien vel toch al dudelk deur zien proekje.
‘Hest dien verstand ter nait slim bie, wel?’ vruig heur partner lagend.
‘Och, ik denk wat aan vrouger. Dou haren wie dansles op dizze meziek. Wie worden zo langzoamerhaand wel old.’
‘Hou, old?’ wol Jannes waiten, ‘wel is hier old? Doe toch zeker nait? As ik die zo inschat, din hoalst doe de viefeg nog nait.’ Geeske laagde.
‘Dat zel die tegenvalen,’ zee ze, ‘ik bin de viefenviefteg al passeerd, heur.’
‘Din zugst ter nog goud uut veur dien older.’
Geeske wer waarm van binnen en har t gevuil as of ze haldaal n rooie kleur kreeg. Dij Jannes was ja zo’n haalfmale.
‘Zel wie ais n borreltje nemen?’ heurde zai heur partner vroagen. Doar haar Geeske wel zin aan. n Medium sherry zol der wel ingoan. Mit heur baaident luipen ze noar de toavel woar de draank op ston.
Jannes schonk heur hail gelant n drankje in en nam zulf n pilske.
‘Ie kinnen t goud mit mekoar vinden, nait?’ kwam Gittje Kwant, de buurvraauw. lagend bie heur stoan. Geeske geneerde zuk wel n beetje. Woarom muik dij Jannes ook zoveul waark van heur. Hai haar zulf toch n schiere vraauw.
‘Och, wie pruiten zo mor wat,’ redde Jannes de situoatsie. Gittje luip wieder.
Geeske luit zuk op de drijzitsbaank zakken en Jannes kwam bie heur zitten. ‘Ik heb heurd, dast doe nog elke dag aan t waark gaaist. Wat dust doe aiglieks?’
Geeske vertelde dat ze cheffin was in schouwinkel in n stadje n poar kilometer wiederop. ‘Dat bevaalt mie goud,’ vertelde ze, ‘din huif je ook nait de huile doagen in huus te zitten. Vrouger von ik huusholden doun wel schier, mor nou de kinder groot binnen, staait mie dat aal meer tegen.’
‘t Is hier waarm,’ stelde Jannes vast, ‘kinnen wie nait even in toene goan. Doar zellen nog wel ander lu wezen.’
Geeske von t wel goud. Wat was dij Jannes ja n gezellege kirrel. In toene keken ze noar Jannes zien planten. Doar muik e nogal wat waark van. Hai wees heur op zien bolbegonioas en op de prachtege pioenrozen dij e kweekt haar. Geeske vuilde inains n aarm om heur middel. Wat wol dij Jannes nou? Aiglieks von ze t wel lekker, mor dat mos ze toch mor nait touloaten. Ze dee n stapke op zied, zodat Jannes zien aarm zo wat in de locht hangen bleef. ‘Zellen wie weer in huus goan?’ stelde ze veur. ‘Och, loaten wie hier toch nog even stoan blieven. Wie doun ja gain mens kwoad. t Liekt wel ofst n beetje baange veur mie bist.’
‘Nou, nee, dat nait, mor as aine ons zo zugt.’
‘Waist doe dat ik eerlieks mainde, dast doe nog gain viefteg joar wast?’ vruig Jannes heur: ‘Doe zugst ter ja nog zo mooi uut. Haldaal nait old.’
Weer kreeg Geeske dat waarme gevuil. Aiglieks von ze t best mooi dat Jannes zokse dingen tegen heur zee. Dat dee Derk ja nooit meer. Netuurlek luit dij ook wel maarken dat e nog wies mit heur was, mor dat was al zo gewoon. t Was wel schier om dat ook ais van n aander te heuren. Jannes kwam weer n stapke noader en legde nog n moal zien aarm om heur middel. Och, as goie vrunden mos dat kinnen. Ainkinneg huf je ook ja nait te wezen. Derk muik ook ja wel ais waark van Mien op n feestke. Zai en Derk konden ja al joaren goud opschaiten mit Mien en Jannes. As Jannes zo dee, vuilde ze zuk weer haildal jonk en wer ze zomor weer verlaifd. Jannes draaide zuk wat om en nou ston e recht veur heur. Hai keek heur aan met n verlaifde blik in d’ogen.
‘Zelst wel roar vinden,’ flusterde hai, ‘mor ik zol die nou best n smok geven willen.’
Veur dat Geeske der op verdocht was, vuilde ze zien lippen op dij van heur. Ze wol hom òfweren, mor dee t nait. Wat was dat n aander smokje as Derk heur wel ais gaf. Veur ze der op verdocht was, smokte ze hom weerom. Dou schoamde ze zuk inains en dee n stapke trogge. Mit n rooie kop keek Jannes heur schoapachteg aan. t Zel wel van de draank komen, docht e, mor ik bin ja haildal gek van die. Loaten wie mor gaauw noar binnen goan. Geeske wol al aanstalten moaken, mor doar vuilde ze Jannes zien lippen weer op dij van heur en hai drokde zuk lekker stief tegen heur aan. Dat wer toch te gek. As aine dat zag, din was t geteut ja nait meer van de locht. Ze rukde zuk los en hoastte zuk noar binnen. Jannes stevelde achter heur aan.
Derk ston mit Mien te proaten. Der wazzen al n bult mensen noar huus goan. Geeske ging bie heur stoan.
‘Vernuver je joe n beetje?’ laagde Mien tegen Geeske, ‘Ik zeg net tegen Derk, dij baaident hebben wie vanoavend gain omkieken noar.’ Geeske vuilde dat ze n kleur kreeg.
‘Huifst nait zo te kleuren, maaid,’ zee Mien, ‘mien Jannes mag der nog best wezen, hur. Magst hom wel even lainen, as ik ter mor nait op wachten huif.’
Geeske vuilde zuk betrapt. Mor goud dat Mien t sportief opnam.
Noa d’òfwaske gingen zai en Derk op huus aan. In Geeske heur kop spoukden nog aal Jannes zien smokjes en ze schoamde zuk n beetje, dat ze dat fijn vonden har.

Juni in ‘t Oldambt

De wind verstopt zok in de waite,
De gaarste boait in zulverlicht;
De hoaver let zien tailtjes tikkeln
En golft in ‘t gruin oet ons gezicht.

Om aal dei kleurenvakken liggen
De kransen in de zunne bloot,
Van piepkruud, botterblom, rôo-remke,
Van ellern boven kloaverrood.

De schare speult moar in de poller
Het hoge spul van wolken mit;
Hai volt en spraaidt zien dunnen vluzen,
Dei hai weer wild in repen rit.

De wereld riept in ‘t riek van stilte:
De hoge locht dei blauwt en bluit,
Bogt noar de grond, of d’haile zegen
Noar aal, wat wacht in ‘t leven, vluit.

Dit mooie zummergedicht is schreven deur de dichter Nicoloas Griep. Dat is n schoelnoam veur
Jelte Dijkstra, dij in de Grunneger literoatuur n biezundere ploatse innemt.
Hai wer in 1865 geboren in Griepskerk en waarkte as schoulmeester in Noordbrouk en loa-
ter in Stad.

Wie maggen hom mit recht d’eerste dichter van aineg formoat nuimen en zeker de grootste van
de dialectdichters uut zien tied.
Jelte Dijkstra was n vruchtboar waarker, dij onder zien aigen noam, mor dus ook onder zien schoelnoam Nicoloas Griep ons n groot aantal waarken noaloaten het.
Noast gedichten binnen der ook n aantal prozoawaarken van hom bekend, o.a. ‘n Vredege
Oljoarsoavend’ uut 1916 en ‘Noabers’ uut 1918, mor toch was e in d’eerste ploats dichter.
Hail oardeg is ook zien vertoalen van t middelaiwse verhoal ‘Van den vos Reinaerde’, n beriemd verhoal woarin op n rechtzitten van de daaier t löt van de vos, dij aaltied en overaal ellende veroorzoakt, bepoald worden mout. t Begunt zo:

‘n Pinksterdag, dou wied en zied
Blad en blui in veurjoarstied
Gruinde en rook aan stroek en bomen,
Lait de keunink soamenkomen
Aal de leden van zien hof,
Tot zien eer en tot zien lof.
Nait ain daier, groot of klain,
Bleef in hoes, as ‘t voske allain:
Dei haar zoveul kwoad al doan,
Dat e laiver nait wol goan; —
‘n Slecht gewaiten schouwt het licht,
Doarom schouwde Rein ‘t gericht.

En zo gaait t nog bladziedenlaang wieder. Dijkstra schreef in t Oldambsters en ook in t Westerketiers. n Bult gedichten van Nicoloas Griep goan over t wiede Grunneger landschop, over dieken en polders, over korenvelden en wierdedörpkes. Ik sloet dit moal of met n regenlaidje van dij dichter:

Tweidonker

De regen tikt aintoneg
En zeurt in ainernood
Zien treurlaid langs de wegen,
Laangs stoppellaand en sloot.

De kimme spant zuk naauwer
De wereld wordt zo klaain,
Hier voart deur ‘t voale duuster
De regenwind allain.

De lichten ver in ‘t dörpke,
Goan ain veur ain oet zicht;
Zo sloeten doagen, joaren
Veur ons heur blinnen dicht…

De graauwe wilgen schoelen
Daip doeknekt bie de sloot;
De regen tikt aintoneg
En zeurt in ainernood.

As ie meer van Jelte Dijkstra/Nicoloas Griep lezen willen, din kin dat. Zien verzoameld waark is vannijs oetgeven in drij bundels. Aine mit Westerketiers waark, aine mit Oldambster waark en din nog aine mit Noawaark. Dij bundels binnen woarschienlek nog wel aarns te koop.

Dizze moal gaait t over n schriever dij mor ain bouk in t Grunnegers schreven het: Anne Siberdinus de Blécourt. Hai was as zeun van n notoares geboren in 1873 en opgruid in Appengedam of n Daam, zo as n bult Grunnegers zeggen. Hai was in haart en nieren n Damster.

Hai haar goud om zuk tou keken en wos doardeur n bult van de mensen in zien omgeven: t leven en de toal van Fivelingo. Hai schreef doarover prachtege schetsen dij onnoavolgboar binnen in de Grunneger dialect-literoatuur. Hai was n groot verteller en mit zien humor taikent hai t leven van in en om zien geboorteploatse. Hier komt n stokje. t Is oet zien bouk Fivelngoër landleven: t verhoal Bouldag op Grauwdiek. t Gaait hierover: Op de bouldag op Grauwdiek wordt deur de notoares d’inboudel en t vij van n overleden boer verkocht. As vaailenmeester is Jan van Pruussen inhuurd. Hier komt De Blécourt:

Bie ploats, woar bouldag haollen worren zol, luip t al nuver vol volk. Doar ston t ook al vol mit seezen en koetsewoagens, met kretten omhoog, want veul lu spannen neit bie n haarbaarg oet, moar op ploats, doar bouldag is. Zoo as arfgenoamen en ander fermilie, dei d’r veur overkomen binnen. ‘t Luip tegen ain uur. Den zol ‘t begunnen, zoo was in krant schreven, moar dat wordt altied loater, joa wel neit zoo slim as bie ‘n verkoop, want zoo’n bouldag, d’r mout hail wat outmiend worren veur duustern. Dit was de eerste dag, dus ‘t vei en peerden wörren verkoft, en den lopt ‘t drokste mit ‘t volk.
Netoares en Jan van Pruussen en Bottemoa eerst nog wat bie arven in opkoamer zeten en dou begunde ‘t spul..
‘t Begun is altied percailen boeten deur. dei ‘n nummer hebben en over ‘t haim liggen, zoowat ‘n honderd nummers.
Condietsies lezen en den komt percail ain: “omballeng”, zooas dat nuimd wordt, aold iezer en zoo. Den komen planken, schoapereepen, plougen, aaiden en ander boerenbeslag, dat boeten deur ligt.
Posten beneden twei gulden contant. Is d’r ‘n onbekend persoon, dei wat miend het, den is veldwachter d’r altied, dei wordt even ankeken; ‘Hei is goud’ of ‘hei is neit goud’, zegt dei den.
Moar Jan van Pruussen, dei kent ook halve wereld! Dus dei wait voak al, wel of e ‘n börg ofvroagen mout. En doar het hei driesteghaid genog tou.
“Aainmoal, andermoal,….. dardemoal, veur Bos… is ‘t neit Derk Bos? Wel is joen börg?…. Hé je dei neit? Zuik den n börg, moar gauw, ans mien wie ‘t domd weer oet.”

En zo gaait dat deur. d’Haile bouldag komt langs. Joa, De Blécourt was n goie woarnemer en doardeur waiten wie hou t vrouger touging in Fivelingo.
De Blécourt schreef in 1896 as jong stedent al n teneelstok in t Hollands: Een vergadering van Burgemeesteren en Raad der Stad in lentemaand 1887, dat deur t stedentengezelschap ‘Spriet’ opvoerd wer.
Hai stedaaierde veur meester in de rechten en wer rechter in Zutphen, Utrecht en Den Hoag. In 1917 wer e hoogleroar in t old-voaderlands recht in Laiden. Houwel e in Holland woonde en waarkte, bleef e toch in de weer mit t Grunnegerlaand. Zo publiceerde hai waitenschoppelke bouken over Grunneger onderwaarpen. Beklemrecht en Stadsmeierrecht in 1920, Sententiën van de Hoofdmannenkamer in 1920 en Oldambt en Ommelanden in 1935. Mor wat ons t maaiste aansprekt is toch wel zien bundel met verhoalen rond n Daam Fivelingoër Landleven dij in 1901 al verschenen was. Ain van dij verhoalen is dus Bouldag op Graauwdiek.
As wie De Blécourt mit n bekende Hollandse schriever vergelieken willen, din denken we votdoalek aan Hildebrand mit zien Camera Obscura.
Nog even over de bouldag: t bliekt ook dat ter noast de verkopen ook allerhaande lu op òf komen om wat te verdainen:

Ainmoal, andermoal, dardemoal… Neiboer!… Nou moar dat ken zoo neit langer Neiboer. ‘k Heb gain rust of vree, rug is mie stief en arms lam van al dat rekken en smieten doar noa boven tou bie joe op beun; ik kom ankom harst ‘n rieksdoalder bie joe hoalen, en nou eerst moar oop joen reken ‘n Berenbörger mit sukker kopen. Dei wordt brocht oet t karnhoes, doar was zuk spul te koop, zonder vergunnen, moar dat verboden is smoakt altied op ‘t lekkerste, Op ‘t haim, achter schuurdeuren, stonnen van dei hondekarkerels mit stoetkroamen en kouktoavels en koukhakblokken, en doar was ‘t ‘n drokte, veural van dei boerenventen, dei koukhakten, zooveul sloagen mit ‘n nok, en zuk tiedverdrief. En as d’r ‘n zetje paus was. luip Jan doar zoo es bielangs. “Wat nou,jongs,” zze e: “koukhakken? Dou ik joen older har, haude ik maank de jonge wichter, ha, ha!

Ie hebben wel deur: zo’n bouldag was n gezelleg en veuraal, sosioal gebeuren.

Oldambster boerenlaid

Onder hoge, lichte lochten
Mit heur witte wolkenvlochten
Ligt mien weelderg korenlaand.

Boerderijen, hoge forten,
Stoan as machtege konzorten
Braidoet in de zunnebraand.

Grieze, glenne, open wegen
Lopen liek, as lichte vegen
Tot aan poort van pollerdiek.

In dei stille, wiede kimmen
Fluustern doezend zaachte stemmen:
“Olde Ambt, doe bist mien riek”……

t Gedicht dat ie net lezen hebben, is van de dichter Derk Sibolt Hovinga.

Hai leefde van 1909-1990 en is aaltied n echte Oldambster bleven.
Dou ik nog mor net mit de schrieverij begonnen was, wer ik lid van de Grunneger Schrieversverainen en dij club huil regelmoateg bieainkomsten veur schrievers en dichters om veur heur belangen op te komen en veuraal om de schrieverij op n hoger plan te brengen. k Wait nog dat ik op ain van dij doagen mit Derk Sibolt Hovinga aan de proat kwam. In mien ogen was hai n haile grode, omreden hai haar n bult bekendhaid en hai muik wonderliek mooie netuurgedichten.
Derk Sibolt was de zeun van n hereboer oet Oostwold. Zien voader von dat e leren mos en zo kon t gebeuren dat e noar t gymnasium ging en loater zulfs noar d’akkedemie in Stad. Hai stedaaierde doar olde toalen, geschiedenis en Germoanse toalkunde. Hai zol dus n waitenschopper worden. Mor zien oard ging meer uut noar t boerenwaark.
En zo ging e weerom noar d’olderlieke boerderij in Oostwold en wer boer. Mor zien eerste laifde, de toalstudie, bleek gain bevlaigen west te hebben, want zien gevuil veur dichterlieke schoonhaid bleef en zo ontston n schiere kombinoatsie van wat ze in t Duuts nuimen: Dichter und Bauer. Hiernoa n gedicht dat mooi dij kombinoatsie aangeft. Meertmoand mit zien wizzelnde roege weersomstandegheden is gain beste moand veur boeren, voak veuls te nat, mor veur n dichter geft dij moand n bult meugelkheden:

Meert

Meert is n ruierg peerd.
Mit waaiende moanen
Jagd over loanen,
Over de heert.

Mit hoagel en regen
Asmids ook
zunschien en dook
Komt e mie tegen
En reugt e zok.

Moakt mie as boer
‘t Leven stoer!
Moar nait de dichter:
Dei rit mit meert
Dat ruierg peerd
Mit waaiende moanen
Over de loanen,
Over de heert.

Hovinga is dus n eerliekse netuurdichter. t Gaait aiglieks nooit over mensen. Zien verknochthaid aan t Oldambt en zien verboazen over d’aalmacht dij hom omringt, komt dudelk noar veuren in zien bundels: Störm en Stilte, Miemern in twijduustern en Oogst van mien aander laand. Doarnoast schreef e ook nog balloaden en mythen en humoristische beriemde verhoalen. In 1982 verscheen Bloaren aan de levensboom. Zien carrière as dichter wordt aiglieks ofsloten mit de bundel Onder de regenboog. Nog gedichtje van dizze dichter-boer uut de bundel Oogst van mien aander laand is dizze:

Duustere gaange

In
De
Laange
Gaange
Deur het hoge vaallicht
Schient de moan.
Holle stappen op de stainen
Kelle sainen
Dei noar veuren goan

Deuren klappen dicht.

Wel duurt zok no woagen
In
De
Laange
Gaange
Van de hoezen
Van de boeren
Doar de spouken
In de houken
Van het törfhok loeren?

Allèn dei op ‘n ploats geboren is
Ken dizze angst verstoan

Ook hier dus weer over t bovennetuurleke van spouken en gaisten. In 1983 kreeg Hovinga de literaire pries van de Stichten t Grunneger Bouk.
Hai kwam uut tied in 1990.

Dizze moal gaait t over n vraauw dij in de Veenkolonies n bult bekendhaid kregen het. t Is mevraauw Johanna Herolina Duut, mor bie de laifhebbers van de Grunneger literoatuur is ze beter bekend as Duut van Goor.

Ze wer in 1906 geboren in Veendam, gruide doar op en ging noa heur middelboare schoule Nederlands stederen aan Rieksakkedemie in Stad. As je dat deden wer je maistal leroares Nederlandse toal in t veurtgezet onderwies. Zo ging t Johanna Duut ook en ze waarkte veuraal in t tounmoalege Oost-Indië in Soerabaja en loater in Makassar op t aailand Celebes. Dat aailand hait nou Sulawesie.
Van 1936 tot 1950 was ze traauwd mit H.A. van Goor. En nou begriep je ook hou ze aan heur schoelnoam komen is: mevraauw Duut was van meneer Van Goor en zo werd t dus: Duut van Goor. In ons pervinsie komt dat wel meer veur. In bepoalde streken haitte de vraauw noar heur man. As veurbeeld: Antje, de vraauw van Riekus hait din Riekus’ Antje.
Dou Duut van Goor op Celebes woonde schreef ze doar heur eerste bouk: De Klapbrug. Dat bouk het ze al veur d’oorlog schreven, mor wer deur oorlogsomstandegheden eerst oetgeven in 1950. t Bouk is schreven in t Nederlands, mor de dialogen binnen in Veenkelonioals dialect. t Belangriekste van dat bouk is, dat t n schier beeld geft van de Veenkelonies van heur jonge joaren. t Grootste dail van d’oorlogstied het ze deurbrocht in n Jappenkamp. Noa d’oorlog kwam ze weerom noar Grunnen en wer leroares Nederlands in Stad. In dij tied ontstonden de verhoalenbundels Knivveltoons in 1970 en in 1988 as begunstegersbouk van de Stichten t Grunneger Bouk De eerste Grunneger. Hieronder n stokje oet Knivveltoons:

Heb ie t nait in de kraande lezen?
Haren ie t te drok mit vekansie en mit de landen op de moan?
Dat mout t west hebben!
Ik wait, hou cultuur-minded n bult Grönnegers binnen: hou stoapelwies zai mit heur monementen binnen; dat, ik mout t veurzichteg zeggen: HAI IS VOT! Ons OLLE GRIEZE! Hai is gewoon…..vot!
Goat zulf mor kieken: “Vot is vot”; doar is t verlais per slot te groot veur: hou wait wie nou op maart hou loat of t is? t Mout uutzöcht worden:
Woar is dij toren bleven?
Wel het t doan?
Wanneer dat t gebeurd is, wait pelitie al! Eergunsternacht tussen twaalm en tweie. Agent Prins kwam om twaalf uur op t bero: hai haar niks bezunders te melden. Kon hom nog deurgoan wezen, moar dat was nait ze: hai haar niks zain. Ik main: hai haar wel wat zain, Martinitoren.
Moar om twei uur kwam plietsie De Weerd van de maart op bero en zee: “Ik bin laang nait goud!” Hai keek zo roar en verblaaid, dat zai hebben hom op stoule hin zet en zai zeden: “Wat mekaaiert joe din, de Weerd?”
“Ik zai de dingen nait, dij d’r binnen!”
“Dat is niks,” zee agent Woltman. “dat is hail gewoon; t is veul slimmer as je dingen aal zain, dij der nait binnen. Din hè je 7% bloud in joen bloud en de rest is draank.” De Weerd keek hom aan as n hond dij net de keze opvreten het.
“Eerlieks, ik luip op maart en ik zag de Martinitoren nait!”
“Din zat hai die net in de blinde vlek! n Mens het n blinde vlek in de ogen, waist dat wel?
“Joa,” zee de Weerd. “moar dat is din wel n slim grode blinde vlek bie mie.”
Woltman nikte. “Aine het n grodere kop as n aander; woarom zol aine din gain grodere blinde vlek hebben as n aander?
“Moar hai het mie nog nooit eerder in de blinde vlek zeten,” jammerde de Weerd.
Goud, din zollen zai hom mit auto noar huus tou brengen, want as hai martinitoren in vlek hebben kon, din kon zien aigen huus hom d’r ook wel ais invalen.
Zai kwammen op maart en………
“Mekaaiert die niks, de Weerd,” zee Woltman. “Hai IS vot! Goa moar gewoon weer aan t waark, heur!” En zo wait pliesie wanneer of dat t gebeurd is.

Aal onzin ja, mor n mooi verhoaltje.
Duut van Goor het n zet in de redaksie zeten van t Maandblad Groningen. Ook trad ze voak op veur de RONO, de veurloper van Radio Noord. Veur heur verdainsten veur t Grunnegers kreeg ze in 1973 de Culturele Pries van de pervinsie Grunnen. Duut van Goor is in 1979 oet tied komen.

In mien eerste stokje heb ik heb joe al verteld dat je van eerliekse Grunneger schrieverij proaten kinnen vanòf ongeveer 1840.
Doarveur is meugelk wel ais wat in de volkstoal schreven, mor de schriever wol din bliekboar gain woord hebben, want as je zo’n slim old in t Grunnegers schreven verske of soamensproakje tegenkomen staait ter mainsttied gain noam onder. Woarschienlek hebben ze maind dat schrieven in t Grunnegers minderweerdeg was. Aiglieks denken n bult lu dat nog.
In 1793 ontston zo de eerst bekende literaire tekst in ons toal: ‘Et en Fret’. t Gaait over domie Fret, dij vaststeld het dat e ‘n wief hebben mos’ en doarbie haar e t oog valen loaten op Etta, de dochter van hopman Gras en zien vraauw Antien. Hai gaait nait zulf op pad om heur n aanzuik te doun, nee, hai stuurt zien kollegoa M. om dat veur hom te regeln. En zo is der n soort tenailstok ontstoan. t Stok bestaait uut zes bedrieven. Even n stokje van de tekst:

Fret: Goudendag juffer, kom zel ik juffer na hoes tou brengen, juffer my de paraplu geeven dei kan ik wel droagen.
Domie M. het bliekboar sukses had.
En Etta zegt dan: Dat kank haast neit waigeren Domeny maar ik ben baange dat onze studenten het zein.
Fret: Dan mos wy maar gaauw maaken dat wy in jou hoes kwammen juffer.
Antwoord van Etta: Mein je dan dat ik jou daar met hen duur neem wat zol mien vader en mouder dan wel zeggen.
Fret: O dat is niks dat zal ik wel veur jou goud maaken.
Voak konden de touheurders, dij bekend wazzen mit de ploatselke situoatsie, dudelk aanvuilen wel of der bedould wer. Ain van d’allereerste soamensproaken woarvan de schriever wel bekend is, is ‘Haarddraverij’ van Tjalling Petrus Tresling. Tresling was in 1809 in Stad geboren, woar hai rechten stedaaierde en net as zien voader avvekoat wer. Hai was mit-oprichter van de ‘Groninger Volksalmanak’. In 1838 publiceerde hai zien ‘Haarddraverij, un zamespraak oppen 24 augustus holden boeten Draapoorte ien de Slingerij.’

t Gaait hierover: Pieter Wever, Geert Stel, Roulf van Dieken en Knelsoom zitten in n haarbaarg over de droaverij te proaten. Al gaauw kommen der staarke verhoalen op toavel over pikeurs en heur peerden. Roulf zegt din – en t gaait nait om t verhoal, mor om de toal dij dou schreven wer:

Ja jong ‘k sta ook vaak te kieken,
As dat zoo om ‘t hardste vlugt, En het volk naa ‘t ende zugt.
‘k Zei het vort al, wel ‘t mout winnen,
Maar dan schut mie vaak te binnen,
Wat un rieder al neit kan;
‘k Zel joe ‘t rais vertellen man.
‘t Is nou denk ik tien jaar leden,
Dou heb ‘k vaak un meer bereden,
Dij mien vader zoo veur ‘t wark Koft had op un Slochter mark. ‘t Was un regte kwaade rakker, maar op ‘t ooge leek ‘t un stakker;
‘t Was een holster van un peerd, Plomp en laai en onbeleerd.

En zo gaait dat din nog haile zet wieder. Elk het zo zien staarke verhoalen. t Wordt aal gekker en op t leste zegt Geert Stel din ook: Nou of and’ren ‘t leuven meugen, ik hol ‘t veur n dikke leugen.
In 1839 schreef Tresling nog de soamensproak ‘Slechte tieden’.

n Bult van dizze ‘lollege’ gedichten binnen schreven veur de Nutsbieainkomsten. In t begun van de 19de aiw was de ‘Maatschappij tot Nut van t Algemeen’opricht en overaal in t laand kwamen ofdailens.
Op dij Nutsbieainkomsten werden voak slim stoere en eernsachtege waitenschoppelke onderwaarpen behandeld. Noa de pauze was t din tied veur wat luchtegers. En zo ontstonden dizze veurdrachten. Ik denk dat Tresling veur de pauze n slim geleerde waitenschoppelke rechtskundege lezen holden het en noa de pauze din zien lollege veurdrachten veurdruig. Doar werden ze spesioal veur schreven. Veur de noanutszitten mit n borreltje derbie. Din wer t toch nog gezelleg.

Zo binnen wel meer van dij stukken schreven. Ik nuim wat noamen: zo schreef M. Th. Laurman, domie in onder aandern Lellens, in 1823: ‘De Postwagen van Groningen naar Leeuwarden, een mengelmoes van, zaamgemengd uit de Nederlandsen en boere-friese taal en verder doorspekt met den platten Groningschen en Leeuwarder tongval’.
Doar heb je t al: platte Groningse tongval.

En din was der nog Gerrit Bakker, domie in Oldeboorn en Noordhörn. Van hom werden, noa zien dood, de gedichten ‘Writserooms Gasterij’ en ‘Apollo en Daphne’ of ‘de blaauwe scheen’ uutgeven.
Dit alles uut t begun van de schrieverij.

Circuspeerd

As helderop trompetten schallen,
komt hai mit rode plumen op de kop
de oren spits veur d’swebe knallen,
t gediene deur, in driftege gelop.

Omhoog goan din de ranke bainen,
de billen ballen, spieren worden spand,
veur heur mout hai de kost verdainen,
zo lopend, wuppend op de achterhaand.

As din n laank en gul applaus opklinkt
en t volk mor aalweer aan herhoalen dinkt,
begunt t genikkop en getokker.

Hail stiekom lopt hai achter op heur tou,
zogt mit zien lippen d’handen van de vraauw
en krigt zien loon, n klontje sokker

t Gedicht woar dit stokje mit begunt, is n sonnet van de dichter Fré Brouwer, dij leefde van 1921 tot 1994. n Oardege man, woarmit ik joaren in t bestuur van de opheven Grunneger Schrieversverainen zeten heb.

Fré wer geboren op de Maiden, woar zien voader n aannemersbedriefke haar en zien moeke ston achter de teunbaanke van heur krudenierswinkeltje. Fré koos in zien jonge joaren veur n technisch affeer. Hai ging noar d’ambachtschoule in Veendam en leerde aal mor wieder tot e in 1942 zien HTSdiplomoa hoalde. t Was midden in d’oorlogstied en Fré mos onderdoeken. Noa d’oorlog wer e technisch ambtenoar bie de gemainte Wildervank, zes joar loater gemainte-architect in Bavvelt, Oskerd en Waarvem en weer zes loater adjuct-directeur gemaintewaarken in Slochter en op t leste van zien carrière directeur gemaintewaarken in Smilde. Op 62-joarege leeftied gin e in de VUT.
n Dail van zien leven gaf e aan t schrieven van kwatrienen en sonnetten. Doar was e n boas in. Veul van dij gedichten binnen verschenen in Toal & Taiken.
Kees Visscher karakteriseerde hom ais as ‘n romanticus van d’olle stempel en netuurlaifhebber’. Hieronder nog ais zo’n gedicht:

Op Noorderdiek

Op d’boetenkaant van Noorderdiek,
mit t zoezen van de wind in d’oren,
noar t wotter turend achter t sliek,
in roemt’ en stilte wat verloren.

In d’verte t roesken van de zee;
dichtbie de locht van kwelderschoapen
dij dommeln op heur plaaisterstee
woar – aan heur doekt – de lammer sloapen.

Mit t wotter vót, stroomt aal t verdrait;
doar wordt n mins vannijs geboren.
In d’stilte vuil ik d’aaiveghaid

in d’locht en t wotter achter t sliek,
mit t zoezen van de wind in d’oren
op d’boetenkaant van Noorderdiek.

n Prachteg zummergedicht.
Over t algemain binnen de gedichten van Fré Brouwer wel te begriepen. De toal is goud tougankelk veur de lezers.
De dichter/criticus Peter Visser mainde dat t overvloudeg gebruuk van beelden wel ais wat kreupel ging en literatuur-criticus Harm Schepers schrift over de gedichten: ‘Hai riemt makkelk, asmis wat te makkelk en nait aaltied zunder riemdwang. Dat kin ja ook nait aans bie zokse stoere vörms. Zien beelden binnen maist olderwets poëtisch, ook wel aaldoags; zien toon is òf en tou wat sentimenteel.’ t Veurdail van Fré zien gedichten is, dat elk ze wel begriepen kin.
Frè verheugde zuk op t oetkomen van zien aigen dichtbundel, mor hai mog t verschienen dervan schaande genog nait meer mitmoaken. Op 12 meert 1994 kwam e noa n slimme zaikte onverwachts oet tied .
Zien bundel, dij nog aal te koop is in Scheemde bie de Stichten t Grunneger Bouk, hait din ook ‘Wat Blift’. De dichter is dood, mor zien waark blift en kin joe nog n bult plezaaier geven.

Wat blift

Wat in de kindertied as spel begon,
wer mainens mit verloop van joaren.
Mor mit wat inzicht en ervoaren
kwam ook de vroage wat men doarbie won.

In t leven was zoveul woar men veur ston.
De stried kwam nooit ains tou bedoaren
en stoerder wer t de vroage kloaren
of doarbie t aigen haart ook ziede spon.

Mainst vuilt men zok n swemmer in de zee,
dij ploeternd aal mor zöcht noar t vaaste stee
aarns tussen laifde en ellinne.

Geft elke dag zo zien beslommernis,
t scheelt wel of t innerlk kloar en vredeg is
want d’stried dij blift tot t lichtend inne.

Tot zowied over n dichter dij aiglieks veul meer bekendhaid verdaint. Hai was n alleroardegste man en luit waark noa dat ter wezen mag

Dizze schriever leefde van 1812-1904. Hai was geboren in Ol- Pekel en wer hoofdmeester in Nuus, Niebert en Maartenshouk.
Volgens dr. P.J. van Leeuwen zien Geschiedenis van de Groninger Literatuur was Wildeboer zien waark nait van slim hoog gehalte.
Hai was n zeun van de rieksontvanger in Ol-Pekel. Hai was eerst traauwd mit Cornelia Craker, dochter van de kastelaain Berend Benes Craker en Marieke Cornelius Mellema uut Beerte, en
loater mit Johanna Mulder.
Wildeboer was schoulmeester. Hai kreeg zien oplaaiden o.a. van de onderwieshervörmer Hendrik Wester.
Wildeboer kreeg grode bekendhaid as Nutsspreker, veural deur zien z.g. Noa-Nuts-biedroagen. Mainsttied wer op Nutsbieainkomsten n slim stoer, voak waitenschoppelk, onderwaarp behandeld en om nait al te zwoarmoudeg noar huus te mouten, kwam doarnoa voak n spreker dij wat lollege, op riem gezette, stukjes veurlas. Kon je zo’n oavend toch nog even lagen. Wildeboer was doar n boaskerel in. Even n stokje uut t gedicht De Pankoukspan:

Veur honderd joar of doarom tou,
Woonde er in Grönnens spinhoesstroate
Boas Jan van Stappen en zien vrouw.
Hij lapte stevel, sloffe en schou,
Zij kookte, schoonde, braidde en proatte.

Dij lutjes hadden nijt te brijd, –
Moar mijn ie nou, dat boas van Stappen
‘t Zoo stoer har? – goms! in ‘t minste nijt!
Hij wôs van hartzeer noch verdrijt,
En baide huilen veul van grappen.

Hai zat moar van de mörgen vroug
Tot ‘s oavend loat te schounen flikken;
Hij zong moar lustig van Matbroug, –
En hou hijl Griet hôm oet de kroug? –
Zij gaf hôm pannekouk te bikken

Ik bespoar joe t haile gedicht, want t gaait zo 23 koepletten deur. As je t lezen willen, kin je dat vinden in t bouk Twee eeuwen Gronings van Hanny Diemer en Jakob Loer. Om kört te goan: de vraauw lainde n pankoukspanne bie noaber Hans. Veur dat lainen zol dij din n pankouk kriegen. Mor de pankouken wazzen zo lekker, dat ze ale pankouken opaten en der gainent meer was veur de noaber. Wel mout de panne nou weerom brengen? Ze spreken din òf dat wel t eerste wat zegt, dat dij de panne weerom brengen mout. De klanten dij in de schoulapperij kommen, mainen dat Jan en Griet stom worden binnen. Gainaine begript ter wat van. De dokter mout ter heer. Dij maint dat Jan zien tongraime vastzit en wil mit n mes dij tongraime deursnieden en din ropt Griet: ‘Goms nee! mien lijve man, dou ‘t nijt! Manheer! Blief van hom of!’ en din het ze de weddenschop verloren.

En din de moroal:
Hans leert ons, krek as ‘t olle bouk:
“Drait joe, wil men wat van joe lijnen,
Nijt omme, lijnt en help moar klouk!”
‘k Wol dat elk zeggen wôl: “dat dou ‘k,
Ook as ‘k gain pankouk ken verdijnen.”
Mien leste road, moar kiekt dij stait
Op vouten ook: “Grijt, joa, ze schrijfde,
Verloor ook met de panne ‘t plait,
Moar leert ons allemoal: niks gait
Der in ‘n hoes doch boven lijfde! –

Zo binnen der van Wildeboer wieder nog bekend: Nanutsbijdragen; moppen en mopjes (1882), Nieuwe verzameling Nanutsbijdragen (1888), De smookersprouve en hou Pijt van Dam zien grap bekwam (1890). Gain hoogstoande schriever dus, mor hai heurt wel in dizze serie Grunneger schrieverij.

In 1904 is e uut tied kommen en op de Zuderbegroafploats in Stad is zien graf nog te vinden.

Dizze moal doek ik ais n hail ende achteruut in de literoatuurgeschiedenis van Grunnen. t Gaait over Geert Jans Cool. Hai wer in 1802 in n Daam geboren en hai stedaaierde theologie in Stad. Noa zien studie wer e domie in Asten (N.B.), Bierum, Gariep, Niekerk en Gerkesklooster.
In 1816 verscheen n stok onder de noam Zaamenspraak tusschen Pijter en Jaap, dij malkaar op de weg ontmuiten boeten Staintilpoort in t Groninger maandschrift tot Nut van ‘t Algemeen.

t Gaait ongeveer zo:

PIJTER
Slagter Blok, bij Marrienpiepe,
Kowhoes, an de glende riepe,
En de Jeude, Benjamin,
Hadden ‘t raizen ook in ‘t zin.
‘k Zal maar zaggies op gaan stappen,
Want het hangt hier in de lappen;
Wind en snijjagt veur de boug;
Was ik maar weer in mien loug…
Laat ik maar het beste hopen…
Maar…wel zij ik gunder loopen?…
Is dat Jaap nijt, dij daar stait?
Ja, hij is ‘t. Dag Jaap! Hou gait?

JAAP
Pijter! ‘k Wol naar Kröddeboeren,
‘k Staa al drij ketijr te loeren,
Of ik nijt ‘en Loijke zij,
Dij mi mitnemt op de snij.

De noam van de schriever wer onder t stuk nait vermeld, mor op gezag van K. ter Laan en n poar aander deskundegen wer de soamensproak touschreven aan Cool. t Zol ontstoan wezen noar aanlaaiden van n gesprek dat ploatsvon in n gezelschop in Amsterdam, woarin proat wer over de Grunneger streektoal. Dij toal zol totoal ongeschikt wezen om wat dudelk te zeggen of te schrieven. Om te bewiezen dat dat wel meugelk was, schreef aine van t gezelschop de Zaamenspraak. Volgens Ter Laan en pazzipanten zol dat Cool dus west hebben. De schriever was toun dus nog mor vattien joar old.

t Verhoal gaait wieder:

PIJTER
Dan kanst’ hier nog lang staan kieken,
En het zal dij toch nijt lieken,
Datst’ hier op de piepe staist;
‘k Leuf, ‘t is best, datst’ met mij gaist;

JAAP
Ja, olle Jong’, dat zol ‘k dij bakken;
Maar ik heb’en hijl doest zakken,
En dij kniepen mi verdold,

PIJTER
‘t Komt, ze bin nijt goud oprold.

En zo gaait t nog n haile zet wieder. Om kört te goan, gaait t over n boer dij kloagt over de slechte opbrengsten van zien laand, mor wel veul in de kroug zit en n oppazende wever, dij der n verstandege leefwieze op noaholdt.
Loater verschenen der van Geert Jans Cool in 1829 nog Schuitpraatjes in Groningerland en in 1836 Nieuwe Schuitpraatjes in Groningerland. t Binnen verhoaltjes dij zuk òfspeulen in de Snikke van Winschoot noar Stad. Ze goan veuraal over nije uutvindens as t stoomschip, t gaslicht en de spoortraain.

n Biezundere schriever dij as ain van de eersten t Grunnegs bruukt om te schrieven en te publiceren.

Literoatuur bestaait uut prozoa: n roman, laange of körde verhoalen, en uut poëzie: gedichten. n Bult lu kommen der nog wel tou om n roman of verhoal te lezen, mor as t aankomt op gedichten, din hoaken de mainsten òf. Gedichten binnen vaak slim stoer te begriepen en t köst muite om te bevatten wat dichter of dichteres joe te zeggen het. Toch schrift t overgrode dail van de Grunneger schrievers gedichten of verskes. Ikzulf bin doar nait zo goud in, omreden ik heb teveul woorden neudeg om joe wat te vertellen. Ik bin n verhoaltjesverteller. Dichters en dichteressen kinnen dat wel. Loat ik joe mor ais n schier veurbeeld geven van n hail simpel verske dat schreven is deur de Knoalster dichter Geert Teis Pzn. dij leefde van 1864-1945.

Nait vroagen

Op de blaike staait ‘n paole,
Aan de paole staait ‘n peerd,
En dat peerd dat wupt gemoudelk
Mit het toefie van zien steert.

Waorom staait op blaike ‘n paole?
Waorom staait aan paole ‘n peerd?
Waorom wupt dat peerd gemoudelk
Mit het toefie van zien steert?

Vraog toch nait waorom op blaike
‘n Paole staait en draan ‘n peerd!
En waorom dat peerd gemoudelk
Wupt mit ‘t toefie van zien steert!

Staait nou ainmaol ‘n paol op blaike,
Staait ainmaol aan paole ‘n peerd!
En dat peerd dat wupt nou ainmaol
Mit het toefie van zien steert!

Doar is toch niks stoers aan wel? Want elk begript wel, dat Teis mit dit verske zeggen wil: der binnen nou ainmoal dingen in t leven dij zo binnen as ze binnen. Ie huiven nait aaltied t woarom van de dingen te waiten om gelokkeg en tevree te wezen. Van Geert Teis binnen n poar laidjes werelberoemd worden in d’haile pervinsie. Wel kin nait t Grunnegs Laid: ‘Van Lauwerzee tot Dollard tou’, dat te pas en te onpas zongen wordt, en wel het nooit ais heurd van de Knaolster Lorelei: ‘Ik wait nait wat zel t toch beduden dat ik zo miesdereg bin …’
Geert Teis Pzn. is aiglieks n schoelnoam. n Pseudoniem. De man haitte G. W. Spitzen. As je de letters van dij noam deurnanderhén gooien kom je vanzulf op Geert Teis Pzn.

Hai was leroar Nederlands en Duuts en haar grode belangstellen veur toal en literoatuur. Zo wer e de veurman van de ‘Groninger Beweging’ in t begun van de twintegste aiw. Hai was n suksesvol en n veulgevroagd veurdrachtskunstenoar en trad overaal in t laand op. Zo brocht e de laifde veur t dialect over op n bult mensen.
Zien waark komt over t aalgemain nogal oubolleg over. Kiek mor ais noar t volgende gedicht:

Diggels

Jan Hinderk, dei vrÿt noa Trientje,
Maor Trientje is gek op Metais,
Metais dei viskert nao Geessie,
Veur Geessie is hai: ‘s weer wat nais!

Ain’ nemt nou maor ‘n aold nefie,
De aander ‘n wedevrouw,
Maor dat tweie nait aaltied ‘n span is
Dat vuilen ze aalmaol al gauw.

Och man, ‘t is zo aold as de wereld:
“Van de pot en de deksel”hait dat,
Maor jong, as ‘t gain goud van ain maot is
Den ligt ‘t gauw aan diggels op ‘t pad.

Gaait joe ‘t aan? zel mennegain vraogen;
– Nog al glad, man; wel blift boeten schot ?
Dei verbie gaait, dei trapt op dei diggels
Zok de zolen en tonen kepot.

t Liekt n bult op Sunterkloasriemsels, mor toch is d’inhold voak van betaiknis.
Geert Teis het n groot aantal gedichtjes en verhoaltjes schreven dij e uutbrocht in twaalf bundeltjes. Ook schreef e tenailstokken in t Grunnegers. De bekindste is ‘Dizzepie-Dizzepu’ dij stamt uut 1917.
Geert Teis is van groot belang west veur de Grunneger schrieverij.

“IJn in dijp,” Heere God, jongens, zit ijn ien dijp!’ rijp he; “n ledder! ‘n schienvat! ‘n touw! tou gauw! gauw!” Ien ijn koerier was ‘e deur verheerdhaid oet zien sloppen en roamde dou tegen ‘n stoapel potten en pannen ien ‘t veurhoes, dat diggels hom achternoa vlogen. Of Benars al rijp: “hei bliksem, Tebeis! mien potten! wacht den dat ‘k schienvat op heb!” ‘t hulp niks, Tebeis was nou nijt meer ien bedoaren te kriegen. Annern hom achternoa, deur broken potten en pandiggels hen, noar boeten.
‘t Dijp is er hijl dicht bie. Veur dat lesten doarom nog boeten deur wazzen, heurden ze al weer ‘n plomp.
“Dat ‘s er al twei,” zee Kouert, dei mit Wilm achteraan kwam.
En joa, ‘t was zoo. Tebeis, dei ien zien verheerdhaid moar toulopen was, zunder dat hij wat onnerschaiden kon, was er ook al ien smakt en belkte nou nog veul harder as dei anner.

Dit is n stokje uut t verhoal ‘n Oavend op Dijpswal van de schriever Geuchien Zijlma. Zijlma was in 1842 geboren in Vliedörp bie Zuurdiek, n streek en n veurmoaleg wierdedörp ongeveer 200 meter ten noorden van Houwerziel, woar e boer was in de Westpolder. Deur zulfstudie en n veulziedege belangstellen kreeg e n belangrieke ploats in t kerkelke en moatschoppelke leven. Hai wer as vertegenwoordeger van de Liberoale Unie lid van de Gemainteroad, de Pervinzioale Stoaten en ook van d Eerste en Twijde Koamer. n Belangriek man dus! Toch komt e in zien Grunneger schrieverij over as n waarmvuilende man met n grode belangstellen en laifde veur de toal en de historie van Grunnen.

In 1891 verscheen zien bundel Ommelander schetsen, woarvan de schets Oavend op Dijpswal wel de bekendste is. Ook stonden in dij schetsen historische artikels over o.a. t monsterproces tegen Rudolph de Mepse, n Grunneger jonker, dij heer was van t Foan en loater ook drost van Westerwolde.
Hai is veuraal bekend worden vanwege de aanklachten wegens sodomie tegen n grode groep manlu.
Ook bekend van Zijlma is zien verhoal Ons dörpke uut 1885, dat in 1966 verschenen is in Zuurdiek, mien dörpke, van J.S. van Weerden.
Om en noabie 1885 was ook al van zien haand Ons dörpke, herinneringen oet mien jongenstied verschenen.
Nou nog even n stokje; der liggen dus al twij man in t wotter.

Benars was onnertied ook kloarroakt en kwam nou zuls mit ‘n schienvat en ‘n touw, zien maid mit ‘n ledder d’r aansjouwen. “O! doe lieber Hergott und alle hailigen staait mie bie!” reerde d’r ijn ien ‘t wotter.
“Hans Koopman zien neie hoozeveling!” rijpen ze op wal. “Joa, dei is ‘t!”
“Dat stumper poepke!” zee Wilm.
‘t Was zòò komen: Hans Koopman har veur ‘n dag of wat ‘n ander paklooper, ‘n spiksplinterneie hoozeveling oet Munsterland kregen. Hij was deur zien petroon om bosschop stuurd noa ‘n schipper, dei op dijpswal woonde, en doar deur duuster-
haid van buning afstapt en in ‘t dijp valen
Moar ‘t vol nog al mit, dou ze er bie kwammen. Gevoar was er nijt bie, dat zag Wil vort wel, dou ledder d’r ien zet worde. Ze stonnen er moar riekelk aan ‘t lieftou ien, meer braggel as woater. Dou hij doarom zag, dat Tebeis zien kamroad oet zied
drong en ‘t eerst bie ledder opklausterde, rijp hij:”Ho Tebeis! Dat komt nijt te pas. Veling is er eerst inkomen, mout er ook
eerst weer oet.”
En mitijn gaf hij ledder ‘n bons, dat Tebeis, dei er aners al wel halfweg bie op was, d’r weer kop over hals ientumelde.

En zo gaait t nog haile zet deur. Gain hoogdroavende literoatuur, mor wel Grunneger schrieverij van zo’n dikke honderd joar leden. Zijlma is in 1922 uut tied kommen.

Ik begun dizze moal mit n stokje tekst:

t Verhoal van de boukenschrievende muggen

Der was ais n mugge. Dij woonde op de baarg bie tempel in t Noorderplantsoun in Stad. Dij mugge schreef n bouk over dij baarg. Muggen om hom tou zeden: “Dat is ons ja mooi tou, n bouk over onze aigen baarg!” Ze kofden zug aine, en lazen t ook.
Dij mugge kreeg noakroost. Der was der aine bie, dij gong ook n bouk schrieven. Nait over heur baarg. Dat bouk was der ja al. Hai luit zug deur n trekvogel noar Midden-Duutsland droagen. Doar schreef e n bouk over t gebaargte. Dou e weeromme was, zeden andre muggen: “Wat mouten wie met zo’n bouk an? Zo’n gebaargte is wied vot.” Toch wazzen der paardie dij t bouk kofden, en alerdeegs nog lazen ook.
Dij mugge kreeg ook noakroost. Aine dervan gong ook n bouk schrieven. Bouken over heur baarge en over n gebaargte wazzen der nou al. Hai luit zug deur n orkoan de haile wereld ronddroagen en schreef dou n bouk over zien ervoarens. Andre muggen zeden: “De haile wereld? Hou krigt e t in de kop? Wereld is ons veuls te wied! Is onze baarg nait groot genog?” Oet nijsgiereghaid kofden enkelden zug toch n exemploar. Ze gongen t lezen ook. Mor ze kregen t bouk nait oet, terwiel dat ze der toch veur betoald haren.
Ook dij mugge kreeg noakroost. Ook doarvan wol der aine n bouk schrieven goan. Vanzölf nait over heur baarg of over n gebaargte of over de haile wereld. Zien bouk zol over de roemte goan. Hai luit zug deur n hoos omhoog zoegen, keek om zug tou en nam ales goud in zug op. Haalf sevveloos van de noadoezels kreeg e zien bouk in pootschrift kloar. Hai begreep in t veuren dat gain aine t kopen zol en biegevolg lezen. Gelukkeg was der gain oetgever dij t bouk op de muggenmaarkt brengen wol. Zo bleef hom hail wat verdrait bespoard, drong achternoa tot hom deur.
De Boas van de roemte zag al dij boukenschrieverij gebeuren. Hom docht: Aigelk ben ik de ainege schriever. Mien bouk is ja: t Al As dij lutje muggenschrievers tiedens heur boukenmoakerij aigelk an loop bennen met in mien bouk van t Al te lezen, den is t nait vergees wat ze doun. En hai gaf ale muggen mét heur noakroost – boukenschrievers derbie inbegrepen – zien zegen.

Dit is n verhoal van de schriever/dichter Haarm Diek. Aiglieks haitte hai Jan Derk Plenter en was in 1921 geboren in Stad. Doar leerde hai veur domie en dou e doarmit kloar was nog Culturele antropologie in Laaiden. Plenter het n bult verschillende functies had, Zo was e domie, directeur van n vörmensinternoat, raaislaaider in Indonesie en Israël en leroar nait-westerse cultuurgeschiedenis. n Groot dail van zien leven het e din ook in Oosterse landen woond.

Hai begon te schrieven om, en nou loat ik homzulf even aan t woord: “De optimoale verwoordboarhaid van t gehaimzinnege bestoan noa te streven, woarbie t mie nog meer om de schoonhaid, de vörm of de inhold, om de betaikenis gaait.” Mit aander woorden, hai was op zuik noar de zin van t bestoan en hou of je dat t beste opschrieven kinnen. Hier sprekt n bult onzekerhaid oet. t Klinkt inderdoad slim stoer, mor Haarm Diek was din ook geleerde man, dij mit zien schrieverij mensen aan t denken zetten wol. Denk mor even aan t verhoaltje woar ik mit begonnen bin. Wat veur bouken der ook schreven worden, Biebel blift de belangriekste bouk.
Haarm Diek schreef in n mooi Stad-Grunnegers. Dat zai je nait zoveul. In Stad proaten veul lu ja Nederlands. Derk Jan Plenter het ook n bult in t Nederlands schreven onder de noam Ubbo-Derk Hakholt.
Ik wil nou stoppen mit lichtvouteger gedichtje, dat dizze biezundere schriever/dichter aan mie opdroagen het:

STRIED IN VERKAIZENSTIED

veur Henri W.
t Sprekt, ook gunt in Daierstad
hebben ze Roadsverkaizen had.
Der was n sjène kandidoaten,
dij bekjevochten as avvekoaten.
Sosioalen en Cedeoanen
stonnen mekoar tegenover as hoanen
(hoanen maggen geern over kraaien,
moar ze loaten zug nait licht aaien).

n Tjucht braid-denkende Liberoalen
wollen ze oet mekander hoalen,
moar t mishottjede: nait te kloaren
as Gruin-Linksen gain vree bewoaren.

Dou kwam Nansie Koakelhenne,
wer deur dij roezie-èlenne glenne
en ze schraivde van: ‘Nou is t doan!’
Elk is dou noar zien hok tou goan.

Op 4 augustus 2005 is Jan Derk Plenter oet tied komen.

Ik wil dizze moal weer ais n gedicht doun. Of aiglieks n poar gedichten van ain dichter. t Gaait dit moal om Hans Elema, n man dij in 1904 geboren wer in Leermens as zeun uut n boerengeslacht. Hai stedaaierde Duuts en gaf les aan verschillende schoulen totdat e in 1957 benuimd wer tot hoogleroar Duutse toal- en letterkunde aan de universiteit in Stad.

Veur mien leujong

Geef mie dien haand en wees nait baang,
Wat mensen doun, dat duurt nait laang.

‘n Weerld gait onder ien bloud en vuur,
Mor boetn woult en wast netuur.

En aal duurt, wat doe bouws, ook doeznd joar
‘n Störm zet op – en alles is kloar.

Kom mor mien jong en geef mie dien haand,
Den wandeln wie baidn wied over ‘t laand;

De mensn … die roupm en ‘t is aal vergoan
Netuur waarkt ien stilte en dat bli’ bestoan

n Prachteg gedicht over de wilde wereld en de noatuur dij t aaltied weer wint.

Elemoa was n eernsachteg en gesloten man, dij twij bloumlezens moakt het over de schrievers Rietemoa, woar we t nog wel ais over hebben zellen, en Neuteboom, dij al ais veurbie kommen is. Zien aigen gedichten verschenen her den der in verschillende bloaden, mor hai het ze nooit uutgeven in n bundel. Eerst noa zien dood verschenen in 1977 n Nederlandstoalege en Grunnegstoalege uutgoave van zien waark. Elemoa was meer n waitenschopper, dij n bundel waitenschoppelke opstellen publiceerde over poëzie onder de noam ‘Poëtica’. Ook was e n zet veurzitter van de redaksie van t tiedschrift ‘Groningen’, n kulturail moandblad.

Elemoa von zien inspiroatsie veuraal in de noatuur en t boerenleven. Hai beschrift de wiede korenvelden en de hoge luchten van t Hoogelaand, t Wad, körtom de Grunneger noatuur in ale joargetieden. De noatuur en t noatuurgebeuren hebben in zien gedichten dudelk n symbolisch kerakter. Zai beelden de körtstondeghaid en de vergandelkhaid uut van ale leven en de onontkoomboare macht van de dood. Hieronder volgt nog n gedicht van Hans Elema. t Gaait over de leeglopende kerken en ol domie dij t ook nait zo goud meer zitten zugt. Woar dut e t aiglieks nog veur?

Preek

Op preekstoul stail ol domie Wijs.
Gain mens ien kerk. Veur hom gain neis!

Het is hom aigelk braid noar t zin
Omdat e non ais zegn ken

Wat hai ien va,eg joar vergat.
Hai is ‘t gezoes ook doaneg zat

Van &en geboodn op zundagmörn
En bruiermoord bie noaste hörn.

Dus volt e hann en sprekt ‘t gebed
Den leest e regels van de Wet.

Hai zingt allain, mit haisterg geluud
En dut ‘n sent ien kerkepuut.

Ien biebel stait, dat God de Heer
‘t Old Sodom spoarde, nog ain keer

Aans dr mor &en gain zunde deedn.
Dat is aal haile &edn leedn

En domie denkt, dat non meschain
God ook tevree is mit mor ain.

Bekeert joe toch, bekeert joe luu
“Christus is ook gestorven voor U.”

Mor kerk is leeg en van ‘t verwulf
Klinkt ‘n daipe stem, dei zegt: “Dou ‘t zulf.”

Domie is eevm haildaal verhillerd
Zo is ‘t hom ien ‘t Groot Bouk nait schillerd.

Den volt e stil zien hann mor weer
En beedt veur ons, – veur leste keer.Of ‘t nog wat helpt, dat wait ik nait…
Ien aals gevaal: ‘t is ‘t end van ‘t laid.

Elemoa was dus eerliekse dichter dij ons nog aaltied wat te zeggen het.

Mensen lustert, groot en klaain
noa t verhoal van Prikkebain.
t laifste zat e haile doagen
achter vlinders aan te joagen,
moar zien zussie Lammechien
was n kwoaie, n stok venien!

Wol hai heur ais n moal verlakken
din zat zai hom stoef op hakken.
Hai wol vot, moar kreeg gain kans,
zai was hom ja veuls te mans!
Nooit kwam Prikkebain aan bod,
hai wuir t zat en hai luip vot.

Hou dat t hom dou is vergoan
kin ie dammee lezen goan.
Leugens binnen der nait bie,
neemt dat nou mor aan van mie.
‘Onbegriepelk’ dink je din
‘dat ain t overleven kin.’

Zo begunt t bouk Wonderlieke raaize van Meneer Prikkebain. t Is n vertoalen van t vrouger slim bekinde kinderbouk Fahrten und Abenteuern des Herrn Steckelbein deur de Duutse schriever Julius Kell. De ploatjes bie dat verhoal binnen oet t bouk Monsieur Cryptogame van Rodolpho Töpffer.
In 1858 muik de Grunneger schriever J.J.A. Gouverneur doar n Nederlandse versie van onder de noam Reizen en avonturen van mijnheer Prikkebeen. Aiglieks kin je zeggen dat dit t eerste stripbouk in t Nederlands is. Dat bouk was slim in trek bie de kinder en der werden n haile bult herdrokken van moakt.

Nog even n stokje uut de Grunneger uutgoave:

Haalve nachten, haile doagen
achter vlinders aan te joagen
da’s mooi waark, zegt Prikkebain
k Mag mie ja in huus nait zain.

Tou moar jonges, zo gaait t goud
Dizze paast mooi op mien houd.
Kost het mie din ook wat tied
geld roak ik der nait mit kwiet.

As e bie zien laampke zit
zet e t spultje in t gelid.
Stok veur stok komt t in n deuze
‘Soort bie soort’ is Prik zien leuze.

Bie het schiensel van de moan
gaait e veur zien berre stoan
Hai beleeft n bult plezaaier
aan dij haibels mooi daaier.

As e muid is van t bekieken
dreumt e nog van aal zien tieken.
Ales floddert, bromt en snort
tot e smörns wakker wordt.

En bie d’eerste zunnestroal
nemt ons Prikkie, dun en schroal,
vastberoaden het besluut:
t Weer liekt goud, hai mout der uut!

Mor zien zuster Lammechien
is n vranterg stok venien
Zai is hom n blok aan t bain,
wil hom t laifst in koamer zain.

Prikkebain schrift heur n braif:
‘Laive zuster, mit mien raif
wil ik noar Amerikoa
k Bin dien nukken zat, Ik goa!”

Ie begriepen, t wordt n haile toustand, mor Prikkebain gaait toch vot, achternoa zeten deur zien zuster. De Grunneger schriever dr. Jacques Arnold (Sjaak) Fijn van Draat was in 1906 in Veendam geboren.
Hai was aptaiker en Grunneger schriever en dichter. In 1962 vertoalde hai t verhoal van Prikkebain in t Grunnegs ter gelegenhaid van t 125-joareg bestoan van t Grunneger studentengenootschop Omlandia, n bittergenootschop van de studentenverainen Vindicat atque Polit, woar hai lid van was. Hai haar n aptaik in Veendam en na 1948 was e as zodoaneg waarkzoam in Santpoort. As student haar e al meer schreven in de Grunneger streektoal en zo kwam der in 1931 al n bundeltje van zien haand uut:
Kruudoorns, n verzoameln schetskes en gedichtjes dij in 1970 nog herdrokt wer.
t Grunneger verhoal van Meneer Prikkebain is vaar moal herdrokt, zo’n sukses was t. Fijn van Draat schreef in t Veenkolonioals en beheerst dij variant biezunder goud. De ploatjes bie de Grunneger oetgoave binnen nog aaltied de oorspronkelke taikens, zo as Töpffer dij moakt het.
Aiglieks is t zunde dat t boukje nait meer in d’handel is.
Nou nog n beetje Prikkebain, omdat t zo mooi gaait: noa n haile bult oaventuren, woarbie ze schipbreuk lieden; in de moage van n walvis te laande komen; Prikkebain n goie vrund ontdekt in de vörm van n dik kereltje dij in t bouk Proekman hait; ze op de Noordpool belanden, woar Prikkebain sikkom bevrust, sikkom ophongen wordt en Prikkebain n schiere vraauw vindt, komt t toch aalmoal goud.

Lammechien begunt te roazen:
Nemst mie nou nooit weer te groazen?’
Veur mie aan, doe slaif en gaauw
Prik stint: ‘k Bin in ondertraauw.”

Moar as Lammechien dat heurt,
is t op slag mit heur gebeurd.
Zai wordt doezeleg en roar,
barst van kwoadhaid uut mekoar.

Prikkebain graft gaauw n gat.
“Zo,” zegt hai, “dat heb we had!’
Proekman, dij stoef bie hom staait
snokt het uut van puur verdrait.

Speulman kin weer fiedeln goan.
Prikkebain is slim voldoan.
“Knelioa, t was hier nait pluus.
Wie goan vot mit die noar huus.

“Hai,” zegt Prik, “dats mie ook wat!
Doar heb k hail gain wait van had.
Moar, wat zol t? Dat komt wel goud,
k Bin heur Pa, as t wezen mout!’

Knelioa is wies mit hom
en de joaren vlaigen om.
Moar as kinder hom wat ploagen
gaait Prik vot aan t vlinderjoagen

Proekman woont nou bie heur in,
mout aan t blok as t even kin.
Hai leert kinder t alfabet
en zo pazen ze nander net!

Speulman kin heur bait verloaten,
komt zo striek en zet ais proaten.
Drinkt n klokje tot besluut
en nou is t vertelster uut.

En zo komt t aal goud. Ook mit Prikkebain. Zol t nait wat wezen om der nog ais n herdrok van te
moaken?

Dizze moal wil ik t mit joe hebben over de schriever Jacob Rietema. Hai wer in 1879 in Lains geboren. Noa zien middelboare schoule wer e ambtenoar bie de belasten en kwam zodounde in Haarlem terechte. Mor hai kreeg wènst noar t Grunnegerlaand en dat zetde hom tot schrieven in zien moudertoal.

Hai begon mit t schrieven van schetsen en gaf dij oet in twij verhoalenbundels: Van t Hoogelaand in 1910 en Pluustergoud in 1912. Ook schreef e letterkundeg waark in t Nederlands, dat verscheen in verschillende letterkundege tiedschriften zo as o.a. De Gids en De Nieuwe Gids. In 1916 richtde hai t tiedschrift Gronin gen op woar e soamen mit J. Tilbusscher en G.A. Wumkes de redaksie van haar. Noa twij joar was t al weer doan mit dat tiedschrift en wer t opnomen in t Maandblad Groningen, dat e soamen mit Jelte Dijkstra tot t ende in 1946 laaid
Volgens Hans Elema schreef Rietema t ‘beste en kernachtegste wat t Grunnegerlaand aan schrieftoal’ opleverd het. De nijste lichten Grunneger schrievers, woaronder Jan Siebo Uffen hebben doar zo heur bedenkens bie en vinden dat t waark van Rietema n slim anekdotisch kerakter het mit n typisch vrougtwintegste-aiws mannelek wereldbeeld. Daaier binnen gebruuksveurwaarpen en vraauwlu dainen allain mor veur entourage. n Veurbeeld hiervan komt van prof. dr. Siemon Reker in zien bouk Kiek ais aan. t Is n stokje oet t verhoal Hannekemaaier:

Hannekemaaier

Ien dei kolle winter van twaalf op dartien kwammen Geert Klaaiker en zien vrouw verder achterop as ze nog ooit van heur levend west haren. Wat ze oververdaind haren ien ‘t zichten en mit ‘t eerappels reuden was veur Midwinter al schoon op, deurdat Geert vot om Allerilligen al gain waark meer haar en ien Jannewoarie, dou ‘t nachten achter ‘n kanner ‘n bakstain dik vroor, zatten ze zunner eten en zunner braand, want woar hai ook laip, te verdainen was d’r niks. Aan verhongeren kwam ‘t gelukkig nait tou, omdat ze zooveul eerappels onder berren haren, dat ze mit heur vaier kiener ‘t lief teminsent ‘n poar keer doags goud vol kriegen konden, moar Geert zien vrouw wor den ien ‘t leste toch allernoarste slap en seupel van aal dat eerappelgedou.
Ze hil ‘t gelukkig op bainen, moar doar haar je ‘t den toch ook krekt mit zegd, want ze wör zóó hoamel en zoo moager dat je heur wel om poesten kend haren. Goud haalfweg Jannewoarie, dou d’r scheuvelies kwam en Geert ‘t geluk haar dat hai as boanveger aannomen wör, lichtte ‘t weer ‘n beetje op bie hom ien hoes. Hai verdainde zoo veul dat ze weer wat brood en wat vet en ‘n stukje spek kriegen konden en, gelukkig, dou zaag hai dat dei seupelhaid van zien vrouw naarns anders van kwam as van dat hoamele eerappelgoud. Bie dag wör ze fikscher en staarker en Geert docht al dat ze ‘t wonnen haren, dou ‘tj net eerste daag van Febrewoariemoand deui weer wör en ‘t mit verdainen ien ains weer haildaal of loopen was.

Mor t bekendste is Rietema worden mit zien Dagbouk van Mevraauw Slapsma-Tiessens. Dat verscheen tussen 1924 en 1948 in t Maandblad Groningen en loater tot 1961 ging t wieder in t Nijsblad van t Noorden. De komieke menaaier woarop zai toal verkracht woarbie zuver Grunnegers overgoten wordt mit n Algemain Beschoafd Nederlands sauske is slim aandounlek. Mevraauw Fenna Slapsma vindt plat proaten mor dom en sprekt doarom allain mor ‘Hollands’, of wat ter veur deurgaait. En dat gaait din zo:

Zo, het leven gaat zijnen gewonen gang, krekt gelijk hoe zwaar één ook door ‘t Lot bezocht wordt en zo is dan ‘s Zondags na oude Mei ons nieuwe meid, onze Kornelisje bij ons in dienst komen. Ja, dat raast misschien wel een beetje gek, dat Kornelisje, maar zij stelde haar zelf voor als Knelske, nu en dat wou mij ja heel niet aan. ‘k Ben nu al jaren en jaren aan den gang om mij te waren voor alles dat plat en oddinair is en zo, nu en om dan alle dagen van voren af aan weer aan ‘t Knelsken te gaan, Dat kon ik ja niet over mij krijgen en zodoende heb ik er dan maar Kornelisje van maakt al is dat ieder keer eenen helen mond vol vanzelfs en al is ‘t wicht zelf er in ‘t begin maar min over te spreken.
”k Zou hier wel oogelk praten hebben wij afsproken’” zei zij, “maar daarom kan mevrouw mij mijn heigen naam toch wel ouden laten.”
“Zo moeten jij nu niet opslag beginnen” gaf ik haar weerom en dat nog al een beetje vinnig ook, “jij krijgen elke maand vijf gulden extra, dat jij schier praten zullen, maar als er dan buitendes nog zo ‘t een of ‘t ander is dat nog niet aanstaat, moeten jij mij er ook stil mee geworden laten.”
“Nu,” zei ze toen weer, “wat mevrouw d’r van maken wil, dat kan mij nog zo veel niet verschelen, as dei ol boer moar nait zo begunt.”

Lees t mor ais lu, joe breken joe de tonge zowat over dizze kromme toal. Toch binnen n bult schrievers dij t ook perbaaierd hebben.

Ain van de grootste veurvechters veur de Grunneger literoatuur is wel Jan Boer.
Hai wer in 1899 geboren in t Hoogelandster Röttum. Hai volgde d’oplaaiden tot schoulmeester en ston veur de klazze in Stad en in Meppel, woar e directeur van de kweekschoule veur onderwiezers wer.
In 1949 kreeg e de funksie van gemaintelk schoulinspecteur in Stad.
Jan Boer het grode verdainsten veur d’ontwikkeln van de streektoal tot n bruukboare toal. Al vroug ontwikkelde Boer zuk tot dialect-dichter.
In 1917 verscheen zien eerste gedicht in t tiedschrift Groningen.

Jong wicht

Kiener ontwazzen joe…

Siemenboas zit mit zien wiefke
bie de lekker waarme heerd;
katje zit ien t vuur te kieken,
rekt zich oet en slagt mit steert.

Siemen is ien kraant aan t lezen,
t wiefke stopt n gat ien kous;
aan de ket ien d’olle schosstain
hangt n pot mit lekker mous.

Baaiden wachten op heur Sientje:
n wichtje van n zestien joar,
korde rokken, rooie wangen
en n mooie kop mit hoar.

Siemen legt zien kraant op toavel,
kikt noar t wiefke over bril:
“k Ken mie toch moar nait begriepen,
dat dat wicht nait komen wil.”

“Woar zol t moagdje nou toch wezen,
vraauw, ze zit mie toch nait woar…”
“Och joa, Siemen, wat ze k zeggen,
zai is toch aal zestien joar.

Doe wils t vaast nog nait zo hemmen,
moar hou ging dat den mit mie:
k was ook nog moar even zestien
en dou vrijde k aal mit die”.

Siemen wil d’r meer van waiten,
gaait es noar de achterdeur.
En wat vient ol vent doar boeten,
en wat zigt e?… Stel joe veur.

Achter t hoageldoornheegje,
boeten ien de moaneschien,
stoan n jong en wicht te vrijen:
n opschoten ventje mit zien Sien!

Siemen vuilt zien hannen jeuken
wil dij vent op slag te lief!…
Moar op drubbel, den bedenkt e hom:
“Och hou ging t hom en zien wief’.

Siemen gaait moar weer noar binnen,
kropt bie t wiefke weer aan heerd;
pot mit mous hangt nog ien schosstain,
katje slagt nog sums mit steert.

Op ens komt d’r wat gestommel
boeten bie de achterdeur:
t wichtje komt noar binnen stoeven
mit n dikke rooie kleur.

Siemen zit ien t vuur te porren,
strikt n bultje aask wat slicht,
kikt es even noar zien wiefke,
zegt den bie hom zulf: “Zo’n wicht!”

Tja, de zörge van n voader dij even vergeten is dat e ook jonk west is. Dit gedicht verradt nog de invloud van n dichter as Geert Teis, mor al gaauw ging Boer zien aigen pad. Jan Boer zien verdainsten veur d’ontwikkeln van t dialect tot literair bruukboare toal binnen n bult. Hai zöchde de soamenwaarken mit aander kunstenoars. Veuraal mit leden van de kunstenoarsploug ‘De Ploeg’.
In 1947 begon Jan Boer mit Sien Jensema t nije ‘Maandblad Groningen’, letterkundeg tiedschrift.
Ook bie aander literaire tiedschriften, zo as ‘t Swieniegeltje’ was e betrokken.
Noast gedichten schreef Boer ook körde verhoalen en teneelstokken. Nog even n gedicht van dizze dichter, dij zien onderwaarpen maist von in zien omgeven. Veuraal t waark op t laand haar zien belangstellen.

Trekker

Doar kropt n trekker over ‘t veld
mit aal zien bonkende geweld,
of wil e haile wereld wurgen,
en schaarp snidt plougscheer deur de vurgen.

Hai vult de roemte mit lewaai
en dondert as n swoare slaai
deur haalfverweerde winterkloeten
en jagt ze binnenste noar boeten.

Zo’n motor meukert over vaalg,
dei ligt mit openreten baalg
ten prooi van wildvergrelde miwwen
dei hier heur honger overschriwwen!

Jan Boer het varentwinteg bundels en bundeltjes oetgeven. In 1956 wer e eerd mit de Hendrik de Vriespries van de stad Grunnen.
Over d’achterliggende motieven over dizze dichter kin je n bult waitensweerdegs lezen in t bouk ‘Het Grasgroene Groningen’ van Derwin Schorren. Wieder is der n poar joar leden n bundel oetkomen mit t volledege waark van Jan Boer. Jan Boer is oet tied komen in 1983.

De noam Jan Bos zel joe in de Grunneger schrieverij wel nait zo veul zeggen. Woarschienlek zegt joe de noam Willem Eduard Keuning ook nait veul, mor toch kom je dij noam meer tegen as de eerdernuimde Jan Bos. Ik zel t joe mor votdoalek verklikken. Jan Bos en Willem Eduard Keuning binnen dezulfde man. Jan Bos is n schoelnoam. Onder dij noam binnen der van dizze man drij Grunneger verhoalenbundels verschenen: Mooi Volk in 1929 en n Poar Dörpsgenoten in 1931 en loater nog postuum in 1983 de bundel Aaldoags geproat.

Even n stokje uut dij eerste bundel. t Verhoal hait Hoesbezuik:

Ik was nog moar ‘n oogenblik weer ien koamer, dou ze veur ‘t hoes stommelden. Olderlingen kwammen allain. Brinkman en Smit. ‘t Har dit veur, dat ie nou teminzent gewoon proaten konnen. Ik gaf heur eerst ‘n kopke koffie en dou ‘n borreltje. Manluu dei haile middag al omzwonden hebben, lussen ook wel ais wat warms.
“Dat ‘t joe nait verveeld’, zee Jan.
“Och” zee Brinkman, “dat dut ‘t ook wel ais. Moar dat hangt d’r ook al weer van of hou zwoar ie joen ambt wegen loaten.”
“Ja’, zee Smit, “As gemainte joe roupen het, den mout ie d’r ook wat veur over hebben.”
“Wat dat roupen aangait, Smit’, zee ik, “doar mout ie nou nait al te veul op of goan, want ie waiten net zo goud as wie, hou of dat op kerke road gait. Maisten binnen boeren en dei zetten ook weer boeren op tal. En as d’r ais ‘n borger bie stait is ‘t veur scheer mie de gek. ‘n Borger komt d’r bie ongeluk ien.” “Dat mout ie nou nait zggen, vrouw Kloasens’, zee Smit weer, “wie mouten doch ‘n beetje geschikte luu oetzuiken. Ie wollen elk en ain doch gain olderling moaken.”
“Nee, dat nou nait. Moar geschiktighaid hangt voak of van zwoarte van geldpuut. Moar ik geef joe tou, dat ‘t wel nait zel mitvalen.”
Ik bedochte dat ik hom te vrund mos hollen. Zien boerenploats mout ‘t veurjoar varfd worden. En as Jan dat kreeg, zat d’r nuver stuver veur ons.
“Krekt” zee Smit, en dou was hai weer tevree.

Tja, zo nou en din krieg je as gemaintelid d’olderlingen op hoesbezuik.

Willem Keuning wer in 1887 geboren in Spiek en was loater schoulmeester op Mij (Uithuizermeeden). Dat was veur hom nait de gelokkegste tied van zien leven, omreden hai wer in 1924 oppakt op verdenken van homoseksuele kontakten mit zien leerlingen. Hai kwam in t hok te laande. Noa zien gevangenschop stopte hai mit schoulmeestern en vertrok e oet de pervinsie. Eerst dou begon e in t Grunnegers te schrieven. Hai schreef humoristische schetsen oet doaglieks leven zo as dat leefd wer in Spiek en Mij. Oet dij verhoalen sprekt aaltied n wenst noar zien geboortegrond.

Hieronder nog even n stokje oet Hoesbezuik oet de bundel Mooi Volk:

“t Laip al mooi noar negen uur, en den mozzen ze weer bie ‘n aander wezen. Wie haren heur nou ook al twei uur opborgen, dat wie d’r meer as zat van wazzen. Jan kreeg sigoaredeus. Hai docht vast, den denken ze d’r ‘n beetje beter aan. En hai har geliek. Smit keek ais op klok, hoalde ‘t halosie te buus oet, en zee: “mie dunkt ‘t wordt ons tied, Brinkman. Wil ie ‘n gebed doun?” Nou ik wil niks van ol Brinkman zien beden zeggen. Hai was hail hartliek en docht om ons altemoal. Ik mog hom zoo veul laiver heuren den mit al dat malle gevroag, dat toch niks te beduden het. Dou greep hai zien pet van deel, Smit streek wat over zien houdje, en dou zakten ze of noar ons buurman. Jonges schoten doadelk noar boven en Jaantje runde noar keuken, om te kieken of Kneels nog bie glas was. “Zie zoo” zee Jan, dou hai weer ien koamer kwam. “Nou op ber. Morgen is ‘t weer vroug dag. En as Smit ons nou zien hoes nait gunt, is ‘t nait te best” Dou gapte hai as ‘n schelvisch en poeste lamp oet.

Willem Eduard Keuning is op n bult terraainen van de literoatuur waarkzoam west. Hai bedainde zuk din aaltied van n schoelnoam. Zo komen we hom op wel zeuven menaaiern tegen. Ook in de Nederlandse literoatuur. t Ropt n beetje t beeld op van n man dij gain woord hebben wol wel of e was. Dat is ook ja gain wonder as je in t gevang zeten hebben en je t laifste hebben dat zo waineg meugelk lu dat waiten. In de Nederlandse literoatuur beheurde hai in zien tied tot de top van de Nederlandse dichters. n Bult van zien Nederlands dichtwaark schreef e onder de noam Willem de Mérode. (As je in de mérode zitten bin je aan leger waal roakt). Willem Eduard Keuning is in 1939 oet tied komen.

Hier n gedicht over n hail gewone man dij geern waiten wil woarom zien Giene zo stoensk is en
nait meer zo opgeruumd is as aaltied.

Giene
Giene, mien Giene! wat heste doch wol?
Dien haor zit zo hol en zo roeg!
Doe lachst en doe zingste ja heile nich meer!
Doe kikst ja zo tustreg!
Doe bist ja zo nustreg!
Giene, mien Giene! wat heste doch wol?

Giene, mien Giene!, ik zei die zo geern!
Doe bist ja zo veerdig en knap!
Man heur ik dien zingen en lachen nich meer
Dan wor ik ook sjantreg
en narreg en wrantreg.
Giene, mien Giene! kum lach no ijs weer!

Giene, mien Giene tou zegge mie ‘t man!
Wie kent ons zo lange en goud!
Man wolt mie ‘t nich zeggen en geit mie ‘t nich an,
Dan raok ik an ‘t brommen
An ‘t raggen en grommen,
Giene, mien Giene! kum zeg mie ‘t no man!

t Is schreven deur n eerliekse Westerwolder: Jan Hendrik Neuteboom. Hai leefde van 1865 tot 1929 en wer geboren in Vlagtwedde. Hai volgde de Kweekschoule in Deventer, omreden doar kwam zien voader vandoan, en was onderwiezer in Zèlgn en loater in n Hoag. Bie Neuteboom in hoes pruiten ze hail waineg dialect en Jan Hendrik mout zuk t Westerwolders aigen moakt hebben in de joaren dat e in Zèlgn waarkte. n Bult van zien waark is publiceerd in t
‘Maandblad Groningen’. Neuteboom was dou al viefteg joar. Hai wer zo de belangriekste Westerwolder dialectschriever. Bie hom kin je nog t eerliekse toaltje van Westerwolle heuren mit dudelk invloud van t Duuts van de grensstreek. Neuteboom schreef n bult prozoa, dat t maist gaait over t löt van de verdrukte mins tegen dachtergrond van t haarde alledoagse leven van haard aarbaiden en kraben en knoeien op de schroale zandgrond in Westerwolle. In 1924 kwam zien bouk ‘Trudoa’ uut en eerst in 1963 verscheen zien ‘Zien leste dreum’ mit n inlaaiden van dr. Hans Elema.
Noast dij verhoalen het e mor zeuven gedichten noaloaten. Ie hebben net aine lezen kind. As slöt van dizze biedroage van hom n drijkeunegenvers.

Dreikeuningen
Drei keuningen namt heur staf ter hand
En trekt deur ‘t Westerwoldsche land
Mit de steern, dij veur heur henne dreit
En ‘t licht, dat nooit nich oede geit.

“De weg is zo zwaor en zoo wied en zoo veer
En heile oet ‘t Oosten, daor kumpt wie ja heer!
Wie vuilt gaor gein honger, wie vuilt gaor gein dörst,
Gein kolde of natten, gein hette of vörst.”

“Wie brengt joe de bosschup van heil en gelok!
De Heer löst zien volk no oet piene en drok!
En de engelen zungt er den lofzang zo scheun
Veur God en zien einiggeborene zeun!”

“In de koov’ up stroo lag Marijke dou neer,
Heur nood was zo hoog en zij kön ja nich meer!
En ‘t sneide zo nietsk, ‘t wör zoo duuster en kold!
En d’r was gaor gein vuur en gein törf en gein holt.”

“Gods zeun wör geboren up stroo en zo aarm!
In de koov’ wör ‘t licht dou en stille en waarm!
En d’engelen dij kwamt dou umdeel alt’maol
En zungt er den lofzang, of ‘t was in Gods zaol!”

“De scheipers in ‘t veld zagt het licht van umhoog;
Dij gungt naor de koov’ in heur huik en heur toog,
Dij zagt dou het wunder, dat heur wazze meld
Deur ‘t licht van de steern in ‘t Betlemmerveld.”

“Maarkt ale no goud, wat wie joe hebt verteld!
God zegen joen akker, joen veen en joen veld!
Joen schaop’ en joen lammer, joen peerd’ en joen vei!
Joen vruchte, dij doezend, jao doezend maol dei!”

“De meid en de knecht en de boer en de vrou!
De koujong, de scheiper en meiheer daortou!
Blieft ale goud zond ook, joe ale te gaor!
En blieft aal bie ‘n kander – tot toukommen jaor!”

Drei keuningen neemt heur staf ter hand
En trekt deur ‘t Westerwoldsche land,
Mit de steern, dij veur heur henne dreit
En t licht, dat nooit nich oede geit.

Zo lu, dat was dus n eerliekse Westerwolder schriever.

Wil je meer over hom waiten, lees din t bouk ‘De verzamelde werken van J.H. Neuteboom’, schreven en oetgeven deur G. Luth.
(digitoal beschikboar op http://issuu.com/webloug/ docs/1769_20392_klein/1?e=7448268/12962195). Ook n oardeg bouk is ‘Roege Wilt en aander verhoalen’ van Meyco van Velzen. Doar stoan ook n poar verhoalen van Neuteboom in.

Noaschrift (redaksie)

De 150e geboortedag van meester-schriever Jan Hendrik Neuteboom is veur de Neuteboomstichten n schiere aanlaaiden om zien prachtege verhoalen onder d’aandacht te brengen. Doarveur is n Neuteboom fiets- of wandeltocht lanceerd, dij tien plekken aandut dij in zien verhoalen n rol speulen. Op dij plekken kinnen biebeheurende verhoalfragmìnten lezen of via n app beluusterd worden.

Sunt 4 juni is t routeboukje ‘Een fiets- of wandeltocht in de Westerwoldse sporen van meesterschrijver J.H. Neuteboom’ (oetgeverij Profiel in Beem) verkriegboar en is der n tentoonstellen in SHC De Oude Stelmakerij te Zèlgn mit as themoa: “Onze school in Westerwolde, vroeger en nu”. De tentoonstellen, woaraan mitwaarkt wordt deur t Streekhistorisch Centrum Stadskanaal, zel tot 1 september te bekieken wezen.

Dit moal gaait mien verhoal over n schriever dij nait bie elk bekind wezen zel, mor in de Grunneger literoatuur toch wel nuimd worden mout. t Gaait om Jan Samuël Niehoff dij in 1923 geboren wer in Winzum en dij tiedens zien schoultied al onder d’indrok kwam van de klassieke literoatuur van Arthur van Schendel en Simon Vestdijk, dij hai moateloos bewonderde om heur muzikoal lopende volzinnen. Dat wol hai ook.

Even n gedichtje van hom: t Hait Ruïne en t verwist noar Rainer Maria Rilke, ain van de belangriekste lyrische dichters in de Duutse toal, dij leefde van 1875 – 1926.

Ruïne
Staait ‘n börg
gruinoverwozzen
woapen boven ien deur
boomtoeken baaiern as
bedelnde handen der veur

len ‘t stoadeg verzwiendende
roamgat rekt hom
grelblauw nachtblom
noar t licht

Gain rerend jongwicht –
áál ‘t leste levend dat men
ien dizze stainbuit nog zicht …

Dit vers komt oet de bundel Gegist Behoud dij in 1963 oetgeven is.
Niehoff studeerde Nederlandse toal en loater ook medesienen. Tiedens zien studie was e redakteur van t studentenweekblad Der Clercke Cronike en loater van t Maandblad Groningen. Noast d’artikels dij hai schreef moakte hai ook d’illustroatsies, want ook as beeldend kunstenoar kon e der wat van.
Hai haar n grode laifde veur t leven en de toal van zien geboortestreek en dat kwam tot uten in zien waark as schriever, dichter, mor ook as criticus, vertoaler, radio-spreker en schilder. Hier volgt nog n gedicht van hom. Dit moal is e inspireerd op t gedicht van Multatuli: Ik weet niet waar ik sterven zal.

t Hait, hou kin t ook aanders: Ik wait nait, woar ik oet tied komen zel.
Ik wait nait, woar ik oet tied komen zel.
Guster glee lutje Kneels van ‘t goul of, moar hai bleef
mit hupzeeln aan n spieker ien jachtbanden hangen.
Zien moeke kwam oet kaarnhoes runnen en jeuzelde:
“Hest die toch nait bezeerd, mien jong?”
As ik van ‘t goul ofglie, zel ‘k wel ien ain roam deur
op schuurdeel te lande komen, want ik heb
allenneg moar n hoorntouw om boksem.
En aarbaiders zellen om mie tou stoan en vroagen:
“Wel van óns zel zien hannen smirreg moaken aan n dooie boer?
Ik zel ‘t nait heuren….

Ik wait nait, woar ik oet tied komen zel.
Ik heb woakt bie ons vosroen, dou dei zo’n bezette borst haar
en annerdoagsmörns mit bainen stiefoet ien ‘t hok lag.
Hou laanger of ik aigenbouw smook,
hou meer ik op dat peerd begun te lieken.
As ze mie ‘t veurèn oetdroagen, zellen bloaren van
dat knaster aan ‘t grintpad bie mien kist laans sliestern.
Ik zel ‘t zel t nait heuren….

Ik wait nait, woar ik oet tied komen zel.
Ale mörns, as ik aan ‘t melken goa, mout ik over
dat snötgladde batje over Zudertocht.
As mie ‘t mishottjet, zellen stiekelspoorns wel zeggen:
“Woar zol dei boer dat bobbeltjebloazen leerd hemmen:
En kiender van Jan Pothof zellen op schoul haildaal verhillerd
mit ogen draaien en poesten: “Bie Broams stonnen
twei poalen ien sloot mit stevels d’r op. Hemmen ‘t zuls zain
Ik zel ‘t nait heuren…

Ik wait nait, woar ik oet tied komen zel.
‘k Heb voak mit schienvat waarklu zuiken mouten,
dei rug boegen wollen op mien laand.
Of stonden ze ook te tuutjefloiten,
‘k heb heur aait goud betoald!
Moar ainmoal zel ‘t volk nait betuun wezen
en ‘k zel heur toch niks meer toulangen kennen….
En köster zien hounder zellen ien ‘t vaarze modder omklauwen
en speren en mekoar omzeumen om n vedde blauwkop.
Ik zel ‘t nait heuren.

Ik wait nait, woar ik oet tied komen zel.
Ik heb zain, dat ze Geeske heur kat doodhauwen hemmen,
dou dei Domie’s doevetil plonderd haar.
‘t Ol wicht stond d’r bie te reren.
As ze mie doodhauwen, zel d’r gainain om teren!
Moar Dieuwke van kastelaain Rengers zel zeggen:
“Kiek, doar staalt vlès nog aait, woar Meerten
zien berenbörger oet kreeg. Zit nog n luk stattje ien.”
Ik zel ‘t heuren!

Nait aal te makkelk. Mor Jan Niehofff zien poëzie is nou ainmoal nait zo tougankelk.
Mit Simon van Wattum en Willem Diemer richtde hai in 1954 t literaire tiedschrift ‘t Swieniegeltje op, woarin e perbaaierde de Grunneger literoatuur op n hoger plan te brengen. In ‘t Swieniegeltje keerde hai zuk fel tegen de gezoapeghaid en d’onverschillighaid van de Grunnegers ten opzichte van heur toal en schrieverij. In 1956 kreeg e de Culturele Pries van de pervinsie Grunnen veur zien geïllustreerde gedichtenbundel Vuurschip, 24 Nederlandse en twij Grunneger gedichten, uutgeven bie Van Gorcum in Azzen.
Wieder nuim ik hier: Oetstreud op Wiend (1962) en Leer mij ze kennen… de Groningers’, beschrijving van de Groninger, de Groninger volksaard, de ontwikkeling van Groningen en zijn bewoners (1966). Doarnoast was Niehoff n verdainstelk kunstschilder.
Niehoff was Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. In 2014 is e uut tied kommen.

Dizze moal wil k aandacht besteden aan de schriever Lambertus Doornbos. Hai wer in Holwierde geboren in 1824 en kwam uut tied in 1896.
Hai was kandidoat-notoares in Stad. Zien eerste lessen veur t notoarioat het e kregen van mr. Synco Reijnders, dij ik al eerder beschreven heb (Kreuze 54, red.), in n Daam. De grootste bekendhaid kreeg e deur de publikoatsie van zien verhoal ‘Levensloop van Pijt Doddel, boerenknecht bie Delfziel’, dij in 1882 in de bloumlezen ‘Van de Schelde tot de Weichsel’ verscheen. Doarnoast schreef e nog n aantal klaainere stukken: ‘Zuudloardermart’, ‘Delfzielster mart’ en ‘Boerenbouldag’.
t Biezundere aan dizze schriever is, dat e gain riemsels moakt, mor gewoon n verhoal vertelt.
Dat haar we tot nou tou nog nait had.

Nou nog even wat van Pijt Doddel: Pijt Doddel gaait t hoes oet om aarbaiden te goan bie n boer. Hai veraandert nog al ais van boas en moakt bie de verschillende boeren van alles mit. Op t ende van t verhoal winnen Pijt en zien vraauw n beste kabbe geld in de lötterij.

t Verhoal begunt zo:

Van al de dartien kinder dei ‘k mit God en eeren ter wereld brogt heb, zee mien mouder altied, was gyn yn zoo dol as toe Pyt, moar ook gyn yn goudeger en mouderachteger. ‘k Leuf wel dat mien mouder ‘t mynde en dat ‘t ook gyn leugens wassen, want van dei tied of dak groot was tot an mien dood tou, nuimden ze mie altied dolle Pyt en moudersjong, en da’k mal mit mien mouder was is net zoo woar as Wupkemui leeft.
Mien ollers, Hinderk Doddel en Jantje Knikker, wassen kiepege, nuvere luu. Zy woonden in Biessem, tusschen Pyt Koopman en Jan Knels in, ze haren ‘n aigen hoeske mit ‘n beetje grond, mit yn appelboom en vyr proemboomen. Dei proemboomen harren ze, omdat hyle Biessem leeft van proemboomen, om proemen genog te hebben
veur ‘t proemmart, dat doar alle joar hollen wordt, zundoags noa den 28 Augustus. As zy ze din nyt an hoes verkoopen kennen mouten ze ze in Delfziel zoowat oetzudelen.
Roem was ‘t bie ons nyt, dat begriep ie wel, dartien kinder en twei ollers, te leven van ‘n arbaidersdaghuur, dat kwam er op an, ‘t geld was ter bie ons den ook altied bot betuun. Voader arbaidde bie Jan Knels as stevaste arbaider, hy verdynde van gories tot allerhillegen~ drei gulden, en de ander tied van’t joar zes endartig stuver en de kost in de week, as ‘s oavens kreeg e altied pran mit, as ter wat over bleef. Mouder gong ook oet te arbaiden, veur doags ‘n schelling en de kost, moar ‘s zummers gong ze oet te wyden en binnen, din har ze voak annomen wark en verdynde wat meer.

Ie hebben dus wel deur, t was bie Pijt zien ollu gain vetpot. t Kwam din ook goud oet dat Pijt n boer vonden haar, woar e aarbaiden kon. t Ofschaid was slim emotioneel en moeke gaf ook nog wieze les mit:

Mouder gaf mie ‘n doetje en onder tied dat ze schrywde, zee ze: ‘Pyt mien beste jong, ik heb vieftien joar dynt en wyt wel wat ‘t is dynstboar te wezen, pas op en vergriep die nooit an andermans goud, blief eerliek, al is de gelegenhaid om wat te kriegen nog zoo goud, en al kon der ook gyn yn wat van gewoar worden, loat die der ook nyt deur ‘n ander tou verlaiden, dyfstal is zunde, bie God en mensken, begun je der ynmoal mit, din stait de gevangenis veur joe open en je zet de femilie ‘n kroun op kop dei heur kinds kinder nog zwoar drukt. Wees altied ordentelk tegen boer en vraauw, dou wat ze heb ben willen, geef heur altied goud toal en antwoord, schik die as ter ys wat is dat tie nyt noa ‘t zin is, moak nooit anmarkings over ‘t eten, smeer de botter nyt te dik, hol dien goud altien digt en schoon en pas veural op dat de wigter die nyt verlaiden en doe heur ook nyt, want ‘t is bie ‘n boer zoo gevoarelk omdat de dynstboden doar altied onder ‘n kander omkroepen mouten en heur heer en meester zuk niks om heur bekommeren.

Joa, joa, wieze lezzen van n moeke. Kom doar nou ais om. Mor de lu in d’zoal dij op Nutsoavends noar dit soort verhoalen zatten te luustern, lagen dubbel van t lagen. t Is netuurlek slim olderwets.

Wil je meer lezen van dizze toch wel slim eerliekse schriever? Siemon Reker het n oardeg boukje moakt mit de stukken van Doornbosch en dij meugelk nog te koop is bie t Grunneger Bouk in Scheemde. t Hait ‘Pelzyrstukken’.

Dizze moal gaait t over n slim biezundere dichter. As dichter haitde hai Saul van Messel, mor zien eerliekse noam was: Jacob (of Jaap) Meijer. Hai wer geboren in Winschoot en volgde d’oplaaiden tot jeudenrabbi in Amsterdam. Doarnoa stedaaierde hai geschiedenis en wer e leroar aan t Jeuds Lyceum. In 1941 proveerde hai tot doctor, mor in juni 1943 wer e vothoald en kwam in Westerbörk terechte. Hai overleefde de konsentroatsiekampen, net as zien vraauw en zien zeun, de loater bekende interviewer Ischa Meijer.

Jaap Meijer het n bult publiceerd over de geschiedenis van de Jeuden en ging pas op loatere leeftied gedichten schrieven onder de noam Saul van Messel. Zo verschenen verschillende bundels: Vrouger of loater in 1969, Twijspaalk mien bloasbaalk in 1970, Mien laid dat vlogt in 1970 en nog n haile bult aandern.
In 1993 is Jaap Meijer oet tied kommen in Heemstede.
Even ain van zien gedichten:

Eerappellaand

laand zunder jeudn
ik heb die van neudn
‘k schrief mit dopkes om vingers
om gedichten te reudn.

Kört, zellen ie zeggen, mor dat is t wezen van Saul van Messel zien gedichten. Kört en sober. Hai wol in zien dichtwaark t verhoal vertellen van t laid van de Jeuden in de Twijde Wereldoorlog. Mooi is doarbie de vergelieken van t woord ‘laid’. Dat kin je in t Nederlands vertoalen deur t woord ‘lied’ en t woord ‘leed’. Saul van Messel pebaaierde in zien waark dij twij dingen te combineren. In zien laid klinkt t laid deur van t Jeudse volk.
Nog even aine:

Jeude

gele steern
dien swaarde streepm
steekn mien woord oet
as weepm

Wat dij steern betaikende, waiten ie vervast nog wel. Saul van Messel zag zukzulf as de leste jeude dij t verhoal noavertellen kon en zo adopteerde hai de ‘boesjeude’ dij de wereld mit zukzulf ploagen blift. t Aalweg mor weer pebaaiern om t onzegboare te verwoorden vörmden zien driefveer.
As Van Messel deur Folkernstroade, de Jeudenstroade van Stad, lopt, komt e langs de synagoge, de sjoel.

Sjoel/folkernstroade

wel over dizze drumpel gaait
en in gebed veur ‘t omed* staait
vragt hom dij ales meugelk muik:
vergeef mie heer dak joe nog zuik

(*kast of nis in n synagoge woarin de vief Thorarollen bewoard worden)

Mor t onhail blift hom aaltied achtervolgen. Elke nacht wordt e weer herinnert aan dij nachten in t kamp. De angst gaait nooit meer vot. Is traumoatisch worden. Hail slim dudelk wordt dat oetbeeld in t Nederlandstoalege gedicht ‘sjosjanna’.

Sjosjanna*

vannacht:
je spokestap –
ik streelde
een lampekap

*Was t nait zo dat de Nazi’s laampekappen muiken van mensenvel? Overaal zugt de dichter d’ellende, zulfs in n schoudeuze (kiekdeuze):

Judaeus ludens

olle schoudeuze
vol fantasie
wat kikstoe beuze
deur mien poëzie

zaacht glanzend pampier
as bloud zo rood
ik speul nòg hier
schoudeuze is dood

As herinnern aan zien moeke is hier t volgende gedichie:

In memoriam matris

as klain gedicht
veuraan in mien gedichtenbouk
doar staistoe moeke
mit dien schuddeldouk

En din besloet ik dit verhoal over n slim triesterge dichter, dij maint dat over n tiedje gainaine meer waiten zel dat ter ooit n bult Jeuden in Nederland woond hebben:

Geschiedkundeg onderzuik

leevmde jeuden
hevve nait meer

ol zaarken binn
te minznt bleevm

daanke joe
ons laimeneer

dat dij zo sekuur
wörn beschreevm

nou vragt elk tot ‘t alderlest:

binn hier vrouger
din jeudn wèst

Ditmoal heb ik n poar gedichten veur joe. Ze binnen van n dichteres dij sikkom honderd joar worden is. Sien Jensema. Ze leefde van 1896 – 1994. In de Grunneger literoatuur staait ze bekend as ‘juffer Sien’. Sien Jensema het n haile bult schreven. Ze was dichteres, mor ze het ook n aantal schiere romans schreven. Ik nuim ‘Berend Kopstubber’(1952), ‘Hidde Betuun’(1952), ‘Oelenspaigel ien Stad en Ommelaand’(1966), ‘Ruth’(1984) en ‘Aalbert’(1971). Dij bouken binnen nou ook nog best t lezen weerd.

Mor eerst komt hier n schier gedicht van heur:

Spoaren

Mos spoaren, mien kiend, en vergoaren,
Veur loater, veur tieden van nood.
Nou ‘s jonk bizze, mos-toe spoaren,
Den hes-toe ja loater dien brood.
Nou ben ik den old en ‘t is loater,
Moar heden-nog-tou, wat verdrait!
Brood heb ik ja zat, meer as zat, heur,
Moar – bieten ken ik nait.

Bewoar toch, mien wichtje, dien troanen
Veur loater, veur ‘t grote verdrait;
D’r komen nog aandere tieden,
Die spoart het leven ook nait.
Nou is ‘t den zo wied, het is loater,
Nou heb ik den groot verdrait.
Stil zit ik moar veur mie te stoaren,
Moar – troanen heb ik nait.

Mos haile bult centen verdainen
En hollen dien haand aaid op buus.
Want bis loater old en gain centen,
Den is die het leven n kruus.
Moar – lig ik loater den ainmoal
Ien ‘t allerleste klaid,
Den heb ik centen bie bosjes,
Moar – n buutse heb ik nait.

Schier, nait? n Beetje zo van ‘plok de dag’ en moak joe nait te veul zörge veur loater dat meugelk hail nait komt.
Sien Jensema schreef in t Hoogelandsters en zörgde dat ze n hoge kwaliteit hoalde. Ze docht laank noa over hou en wat ze schreef. Heur schrieven ging din ook langzoam en haar ze n bult tied neudeg, omreden ze was nait gaauw tevree. Zo zee ze in n vroaggesprek mit prof. Siemon Reker veur radio Noord: “Ik kin n week over ain zin doun. Nait dat ik der haile dag dag over loop te denken, haildaal nait, mor t waarkt deur. Doarom ben ik netuurlek n vrezelke treuzel, t schut nait op.”
Sien Jensema is slim belangriek west veur de Grunneger schrieverij, veuraal ook deur heur soamenwaarken mit ‘meester’ Jan Boer. Soamen mit hom haar ze n zet de redaksie van t ‘Maandblad Groningen’.
Dou ze 70 joar wer, vereerde de gemaainte Stedum heur mit t erebörgerschop en wer der n stroat noar heur nuimd. In 1985 kreeg ze de Literaire Pries van de Stichten t Grunneger Bouk. n Groothaid dus!

En nou nog n schier winterverske van dizze biezundere vraauw:

Winterlaid

len dokege kilte,
Ien winterse stilte
Doar staait er n vring,
As votsmeten ding,
Holdt wacht over ‘t ainzoame bauwlaand
Holdt wacht over ‘t ainzoame bauwlaand.

Allenneg de kraaien,
Dei vluchten, lawaaien
len mistege lucht,
Ien schriwwege vlucht;
‘t Brekt stilte over ‘t ainzoame baauwlaand,
De stilte over ‘t ainzoame baauwlaand.

Het raait ien de sloden,
Dat zingt van de doden,
Ol vring dei staait stil
En wiend het zien wil.
t ls ‘t veujoar dat komt over ‘t baauwlaand,
Het veujoar dat komt over ‘t baauwlaand!

Dit gedicht is op meziek zet deur de meziekgroep Törf en uutbrocht op CD.

Snij

Snij
O wonder
nou snij ik onder
n klaid van snij
dij stil en lij
uut hemel doalt
en dwirreldwoalt
woar of ik kiek
in t prille riek.
En lij en licht
op mien gezicht,
aal overnij
de fiene snij.
En zunder èn
gaait t deur mie hen:
O wonder
nou snij ik onder.

Dit gedicht geft de sproakeloze verboazen van de dichter Simon van Wattum weer over t mysterie van de noatuur.

Simon van Wattum kin je rusteg de grootste dichter in de Grunneger toal nuimen. Hai wer in 1930 op Knoal geboren en begon op de Mulo al gedichten te schrieven. Hai waarkte n zet op de metrazzenfebriek in Winschoot en leerde doar zien loatere vraauw Gepke kennen.
Om zien inkomen te vergroten bleef e schrieven en in 1949 publiceerde hai zien eerste bundel ‘Grunneger veurdrachten op riem’. Doarnoa kwam der al gaauw meer: bundeltjes mit riemkes en fullitons veur verschillende kraanten en tiedschriften en vertoalens van teneelstokken. In 1954 richtde hai, soamen mit Jan Niehof en Willem Diemer, t literaire tiedschrift t Swieniegeltje op. Dat tiedschrift het zunde genog nait n laank bestoan had. t Gaait hier te wied om alle waark van Van Wattum op te nuimen, doar binnen wel aander meugelkheden veur. In 1955 muik e van t schrieven zien offisiële affeer en kwam e as journalist bie de Winschoter Kraante in dainst en loater bie t Nijsblad van t Noorden. In dij tied ontstonden de columns over de echtpoaren Steven en Wemeltje in t Oldambt en Kneels en Biene in de Veenkolonies. Dij verhoalen binnen nog aal goud leesboar.
Hai schreef in t Veenkolonioals en t Oldambsters.
Even n stokje oet Kneels en Biene:

Over loater

,,As ik ter nait meer bin,” zee Wemeltje, ,,den moust nait allinneg blieven. Doe hest twij linkerhanden. As aine zok nait n beetje om die bekommert, den komst om in dien aigen smeer.” ,,Wat is dat nou weer veur n roar geplaas. Ie hebben ‘t eten nog nait deur d’haals of doe begunst over zokswat.” Ze keek noar Steven zien knije. n Druppel vette stip haar n grote kringe moakt op ‘t broene striepkoar van zien boksem. ,,Dat is hom ‘t ja juust,” zee ze, ,,alderdeegs bie ‘t eten moust nog graimen.” ,,Moak doe die nou moar gain zorgen over mie. Ast nog n zetje zo deur gaait mit dat gevit van die, den kom ik oareg eerder oet tied as doe.” ,,’t Is gain vitten,” zee ze, ,,moar ik vuil miezulf ja wel. Ik wil nait tegen die kloagen, moar aans…” Ze keek noar de punten van heur petovvels en dat kostte heur muite genog. ,,Wat hest den,” schrok Steven, ,,onder ‘t eten was der toch nog niks.”

En zo gaait t verhoaltje wieder. Gewoon over alledoagse lu mit alledoagse proat.

De gedichten van Van Wattum binnen verzoameld ter ere van zien vieftegste verjoardag in de bundel Twijstried en loater kwam der, laank noa zien dood, nog de bundel Aigen Woarhaid, woar ook n CD bie zit mit veurdrachten deur de dichter zulf. Simon van Wattum het verschillende priezen kregen veur zien schriefwaark: In 1964 gaf Stad Grunnen hom de Hendrik de Vriespries, in 1975 kreeg e de Culturele pries van de provinsie Grunnen en de Stichten t Grunneger Bouk vereerde hom in 1981 mit de literaire pries.
Ik sloet òf mit n gedicht oet de bundel Twijstried:

Rozen

Tegen
‘t venster rozen swoar van regen.

Hangen
deel tot ain heur zaacht zel vangen…

En stillen ‘t glen verlangen.

Tegen
‘t venster rozen swoar van regen.. .

‘t Is
of kom ik die weer tegen.

Dit moal gaait t over n schouljuvver dij in 1865 in Garrelsweer geboren wer. Ze haitte Tine Hagedoorn en was de dochter van heufdonderwiezer Heike Jacobus Hagedoorn en Edzerdina Edzards Römelingh. Dichteres en prozaïst. Ze schreef zowel in t Nederlands as in t Grunnegs. Ze waarkte as onderwiezeres in Onderndaam, Spiekerboor en Azzen. In 1947 is ze oet tied komen.
t Was n eerliekse dichteres dij schiere, ainvoudege gedichten schreef in n mooie Grunneger toalvariant.

Haarfstlandschap

Dorre, doode bloaden,
Bloaden, broen en geel,
Valen stil van boomen
In de modder deel.

Boomen stoan te dreumen
In de doodse loan,
Woar de haarstwiend zingt van
Komen en van goan.

Lucht is triesterg donker,
Dook hangt over ‘t land,
Koien stoan te krimpen
Aan de woaterkant,

Aan de takken hangen
Druppen, zwoar en kil,
Net as groote troanen
Dei ain schraivt, hail stil.

‘n Zwaarm grieze kraaien
Trekt deur grauwe lucht
Noar de bozzen achter
‘t Ainzoame gehucht,

Dat doar ligt te dreumen
Van de zummertied,
Dou ‘t aal gruid’ en bluid’ en
Glansde wied en zied.

Makkelk te begriepen. Gewoon n netuurgedicht. Noa n bundeltje verzen, dat ‘Viooltjes’ hait en dij schreven was in t Nederlands, legde Tine Hagedoorn zok tou op t schrieven in t Grunnegers.
Heur eerste Grunneger schriefwaark beston oet prozoastukken, zo as ‘Meesters Lize’ en ‘Mooi
Geertje’, dij in 1899 baaide in n bundel verschenen onder de noam ‘Goldjebloumen’. Dou ging ze over op gedichten, dij veur n groot dail tussen 1916 en 1943 publiceerd werden in t Maandblad Groningen, en heur bundels ‘Grunneger verskes’ in 1922 en ‘Leevmsspul’ in 1932. Ze goan veuraal over menselke noden en vreugden.
Tine Hagedoorn heur waark bestaait oet vrij ainvoudege verskes, mor ze getugen van n zuver
gevuil en n enkeld moal van overdreven sentiment. Ze wait in n bult gedichten met beschaai-
den middeln en n simpele vörm en sober woordgebroek n daip inleven te tonen en eerliekse
emootsie op te wekken. Ook al is ze nait ain van de allergrootsten, toch verdaint ze t om in dizze serie nuimd te worden. In de Nederlandse literoatuur kin je heur vergelieken mit n Jaqueline van de Waals of de gezusters Loveling.
Hieronder nog n gedicht van dizze dichteres:

Van ‘n old hoeske aan ‘n diek

‘n Hail old hoeske aan ‘n gruine diek
zo ainzoam en allain
De wiede, wiede zee en aans
Nee, is ter niks te zain.

Doar woont ‘n hail old menstje in;
Dei wil doar nait van doan;
Want op dei zee, doar is ‘eur schip
Mit man en moes vergoan.

‘Eur man en aal ‘eur kinder wör
Ze dou in ain’n kwiet.
En wat ‘e nemt, geft ‘e nait weer,
Dei zee, zoo daip en wied.

Moar ieder moal, as ‘t mörn wordt,
Din kikt ze over zee;
En schudt moud’loos mit kop en zegt:
Ze kom’n nog nait, nee!

En ieder moal as ‘t oav’nd wordt,
Din zet ze lamp veur ‘t glas;
Din kinn’n ze aangoan op ‘eur licht,
As ‘t ais te duuster was.

En doag’n kom’n, doag’n goan.
0ll’ Annoa blift allain.
aall’ Annoa nuim’n ze ‘eur in ‘t dörp
Aans kin ‘eur doar gain ain.

‘n Leeg old hoeske aan ‘n gruine diek;
Zoo ainzoam en allain.
De wiede zee en soms ‘n zail,
Aans is ter niks te zain.

In Ost-Vraislaand kom je dit soort gedichten over wachten op verdwenen zeelu ook tegen. t Verske ‘Van een oud huisje’ van Tine Hagedoorn is deur Het Sneeuwbaltrio ooit op de grammofoonploade vastlegd.

Gedachten!
‘Ze vIaigen hen en weer as vogels; den zitten ze in ons appelboom en evenkes loater zitten ze ‘k wait nait woar, in ‘n aander boom. Admis vlaigen ze aan hemel tou, zo hoog, en den zitten ze weer onder de pannen van ‘t dak. In ‘n kauwke ken men heur nait opsluten.’

Zo staait ter schreven in ‘Miemeroatsie’ in de bundel ‘Op proatstoul’, dij schreven is deur mevr. Titia Klazina Elisabeth de Haas-Okken, dij òfkomsteg was oet Solwerd bie Appingedam, woar heur voader domie was. Ze wer geboren in 1853. In 1873 vertrok ze oet t Grunnegerlaand, omreden heur man, domie R. de Haas, wer beroupen as domie in Kuinre. Ze het t Grunnegerlaand nooit weerom zain, mor t verlangst noar dizze kontraainen bleef. Mevraauw De Haas haar n zwakke gezondhaid en t grootste dail van heur leven het ze zaik west. De leste vief joar kon ze allenneg nog op de rugge liggen en mos ze op berre blieven. t Kwam zulfs zo wied dat ze n bain missen mos. Mor heur gaist blief helder. Dou ze 49 joar was begon ze mit schrieven. t Eerste wat publiceerd wer was ‘Uit Oud Appingedam’ dat in 1904 òfdrokt wer in de Appingedammer Courant. Daarnoa kwam der al gaauwachteg n bundel ‘Olle vrunden in Grönnegerlaand’. Dat wer in Grunnen en ook in Vraisland n groot sukses. En dou verscheen der meer:
‘Pieterke’, ‘Op proatstoul’, ‘Oabeltje Omzwinder’, ‘Steernhelder’, ‘Hoppersvolk’ en nog n bult meer.

Hiernoa volgt n stokje uut ‘Oabeltje Omzwinder’. Oabeltje is n wees dij as kind van t aine gezin noar t aander zeuld wordt. Op loatere leeftied ontfaarmt ze zuk zulf over t jonkje Koke dij gain ollu meer het:

Wat wassen ze wies mit ‘n kander. As ‘s oavends groote lamp boeten oetgong en ‘t Oabeltje begrootte om in tweidonkern heur lamp al op te steken, den nam ze Koke op schoot – doar was he al veul te groot veur, moar wel har doar wat mit veneuden? – en den gong ze aan ‘t vertellen. Aallens wat Bien Tressen heur leert en vertelt har, dat vertelde en leerde zai nou aan heur jongtje. En dei zat mit ‘t mondje open te lustern, en as ze moar even wachtte, den zee he: “Meer, meer, meer Oabeltje-Muike.” Och wat kon ze mooi vertellen. Dei Oabeltje Omzwinder zoo zain har, har nooit leuven kent, dat dat ‘t aigenste mensk was, dei den wask rondbrocht, en gain vief woorden zee, as ze mit vaier tou kon. En mooi speulen dat ze kon! ‘n meroakel was ‘t. En dou ‘t d’n tienden van Novembermoand was, gong ze ‘s oavends zitten mit ‘n haile dikke roapknol. Eerst snee ze d’r ‘n plak oaf en dou holde ze hom hailendal oet, en snee d’r van ondern ‘n daip gatje in. ‘n Dreicents vetkeerske har ze al eerder koft, dat kwam in dat gatje, en dou van boven nog twei gatjes deur knol hen en doar ‘n tauwke deur en kloar was ‘t. Want kiek ‘s hier, ‘t mog nou goan zoo as ‘t wol, moar aanderdoags was ‘t ja SunterMeerten, en den zol heur jongtje net zo goud ‘n Sunter Meerten hebben as aander kinder. Nait om d’r mit te schooien bie deuren langs, zooas partei deden. O, gommes doagen, nee eurt, dàt nooit. Nee, nee, zai zol hom zulf bie ‘t handje hollen en den ‘n zetje mit hom op weg kaiern, as ‘t duuster was. En den mog he zingen oet ‘t hoogste vat. ‘t Verske dat d’r bie heurde, har ze hom al leert. Och, och, och wat vermoakten dei baiden zuk. ‘t Was nait te zeggen wel ‘t mainste pelzaier har, groote of lutje. Wat kon ‘t jongtje zingen van:
“Sunter-Meerten vogeltje,

Mit zien kip-kap-kogeltje,
Mit zien rood rokje,
Mit zien vleddern stokje;
Hier woont ‘n rieke man,
Dei ons wel wat geven kan.
Veul ken hai geven,
Laank zel hai leven,
Zoaleg zel hai starven,
‘t Hemelriek bearven,
God wil hom loonen,
Mit honderd doezend kronen,
Mit honderd doezend lichtjes aan,
Hier komt Sunter-Meerten aan.
Sunter Martinus Bisschop
Wie loopen hier te lande,
Dat wie hier mit lichtjes loopen,
Is veur ons gain schande”

Aaldersierlekste mooi was ‘t. Wat scheen dei knol mooi geel deur, mensken! En Oabeltje-Muike har d’r ook nog ‘n kerelkop insneden. He-e-e, zoo wol Koke nou wel aalle oavends. Dou ‘t doan was, kreeg he ‘n stuk of wat doemkes, dei Oabeltje vot tougelieks mit ‘t keerske koft har. En nou was d’r gain kind – al was he nog zoo riek, en al har he nog zoo’n mooie Sunter-Meerten – dei zoo gelukkig was, as Oabeltje Omzwinder heur jongtje moakt har.

Wie vinden in t waark van vraauw De HaasOkken n wonderlieke mengeln van romantiek en realisme, zo as ook de Grunneger volksoard is. Op dizze menaaier kon ze woarschienlek ontvluchten aan heur werkelkhaid van zaikte en ellende. Ze taikent heur figuren slim levensecht van binnenoet en t is n lust om heur waark ook nou nog te lezen.

Dit moal gaait t over n schriefster dij mor ain bouk schreven het. t Is Wiepke van Palmar, mor dat is nait heur aigliekse noam. Ze haitte Wiepke Heikes Bouman-Geertsema en wer geboren op 4 meert 1842 as dochter van de holthandeloar Heiko Geertsema en Vossina Hommes Tonkens in
Beerte.
Heur man was roem twinteg joar older as heur en was in dij tied hail bekend as onderwieshervörmer. Wiepke kon Hermannus Bouman al, want zai haar bie hom op schoule zeten. Ze is woarschienlek mit hom traauwd omdat ze op heur 27ste nog gain man haar en t gevoar beston dat ze n olle vrijster worden zol, want ze was onbemiddeld en haar hail waaineg oplaaiden had. t Is hail nait zeker dat t bouk dat ze schreven het van heurzulf is. Sommegen beweren noamelk dat heur man de eerliekse schriever is. Mor zolaank dat nait vaststaait goan we der vanuut dat zai t schreven het.
t Bouk, of aiglieks is t n novelle, verscheen in 1875 en hait ‘De golden kette’. En doarin beschrift ze t leven in t Oldambt zo as dat in heur tied was. Dikke boeren en de rest mos boegen as n knipmes. Doar haren de Boumans muite mit. En zo kommen de ideeën dij Bouman over t leven in t Oldambt haar weerom in t bouk dat zien vraauw schreven hebben zol. Woar gaait t bouk over: Jan Robbers is n rieke boer op n grode boerderij in t Oldambt. Hai is wedeman en het drij kinder. Tot grode aargernis van Robbers is Trudoa, zien dochter, verlaifd op Albert Korenhof de zeun van n lutje boer. Robbers wil dat ze in n rieke femilie trouwt. As Greitje, n arbeidersvraauw, heur helpen komt in d’huusholden heurt Trudoa van d’ellende van aarme mensen. Hiernoa n stokje uut t boukje:

n’ Oogenblik arbaidde ze vlietig deur, maor al gauw was ‘t weer: En nog raggen van andern heje tou. Van ‘t veurjoar kwam ‘k eis van ‘t weiden weer in hoes; onz’ Roulf was bie mie, en wie harren elk n’ zak mit melle op de nekke. Roulf is nog in de schouljoaren en net kwam de kuzzies, of ondermeester, zooas ze no zeggen, ons van achtern in loopen. Hij begunde d’r vot over, dat ‘t zoo verkeird was, dat Roulf mit an ‘t weiden gong, en dat ‘e nog neudig nao schoule mos. Jao, meester, zee ‘k; ie kennen wel wat zeggen, wie mouten deur tied; hij ken al wat mit verdeinen, en op schoule geven ze hom niks. Daor begunde mie dei kuzzies ‘n heile redenaotie, dat w’ons aigen best nait begrepen, dat we de kinder zoo’n schao deden en dat ze zooveul meerder worren konnen, as ze fiks wat leeren. ‘k Begreep ‘t almaol neit, hij praotte zoowat van ontwikkeln, ‘t einigste, dat tegen armoude helpen zol; van plichten tegen de kinder en al dei geleerdhaid meer. No, en wat heb ie daorop zegd, vragt Trudao? Wat ‘k daorop zegd heb? ‘k Wor d’r niedig bie; ‘k was ook zoo dood mui van ‘t lange sjauwen mit de graszak, en ‘k zee: Meester, ie maggen klaor wezen in ‘t reken, maor reken mie den maor eis veur, hou wi ons redden zellen, as Roulf niks mit verdeint. ‘k Wil hom ook wel nao schoule sturen, as ‘e daogs mit veir stuver en ‘n zak vol melle veur ‘t schaop in hoes komt. Ik ken zoo geleerd neit praoten as ie, maor dit ken ‘k joe zeggen, onz’ Jurren het ‘t neit zoo wied brocht, dat ‘e in ‘t testement lezen ken; hij was neit numig in ‘t leeren, en ‘k mos hom vaok in hoes hollen om op ‘t lutje te pazzen. No is ‘e nog maor in ‘t achttiende en verdeint bie Veldhoes al sestig gulden en ‘n half mudde garste. Reken mie den maor eis veur, dat ‘t zoo perfietelk wordt, as ze lank nao schoule gaon.

Nog aal goud leesboar dus en je kriegen n oardege kiek op t denken van de aarbaiderslu oet dij tied. Te waineg verdainen om in leven te blieven en te veul om dood te goan. En noar schoule is veur d’hoge heren. Aarbaiders mouten aarbaiders blieven. n Schier stokje sosjoale geschiedenis. t Verhoal gaait utendelk wieder. De dikke boer komt mit zien koetse en peerden in n viever te laande. En netuurlek wordt e der uut hoald deur Aalbert Korenhof, t keuterboertje dij mit Trudoa vrijt. Jan Robbers komt deur t ongelok uut tied, mor Aalbert en Trudoa worden t ains en worden boer en boerin op de grode boerderij. En zai leefden nog laank en gelokkeg!

Dizze schriever schreef in t Grunnegs onder de noam Jan Bos. Hai wer in 1887 in Spiek geboren, woar zien voader schoulmeester was. Hai leerde ook veur onderwiezer en was waarkzoam as zodoaneg in Ol-Pekel en op Mij. In 1924 wer e ontsloagen en gevangen zet op verdenken van homofiele kontakten mit zien leerlingen. Noa zien gevangenschop ging e weerom noar Stad en gaf t schoulmeestern deraan. Loater ging e in Eerbeek in Gelderland wonen.

Hieronder n stokje uut Mooi Volk uut 1929. t Gaait over hoesbezuik van t kerk bestuur:

Hoesbezuik

Ik was nog moar ‘n oogenblik weer ien koamer, dou ze veur ‘t hoes stommelden. Ölderlingen kwammen allain. Brinkman en Smit. ‘t Har dit veur, dat ie nou teminzent gewoon proaten konnen. Ik gaf heur eerst ‘n kopke koffie en dou ‘n borreltje. Manluu dei haile middag al omzwonden hebben, lussen ook wel ais wat warms.
“Dat ‘t joe nait verveeld”, zee Jan.
“Och”, zee Brinkman, “dat dut ‘t ook wel ais. Maar dat hangt d’r ook al weer van of hou zwoar ie joen ambt wegen loaten.”
“Ja”, zee Smit, “As gemainte joe roupen het, den mout ie d’r ook wat veur over hebben.”
“Wat dat roupen aangait, Smit”, zee ik, “daar mout ie nou nait al te veul op ofgoan, want ie waiten net zo goud as wie, hou of dat op kerkeroad gait. Maisten binnen boeren en dei zetten ook weer boeren op tal. En as d’r ais ‘n börger bie stait is ‘t veur scheer mie de gek. ‘n Börger komt d’r bie ongeluk ien.”
“Dat mout ie nou nait zggen, vrouw Kloasens”, zee Smit weer, “wie mouten doch ‘n beetje geschikte luu oetzuiken. Ie wollen elk en ain doch gain ölderling moaken.”
“Nee, dat nou nait. Moar geschiktighaid hangt voak of van zwoarte van geldpuut. Moar ik geef joe tou, dat ‘t wel nait zel mitvalen.” Ik bedochte dat ik hom te vrund mos hollen. Zien boerenploats mout ‘t veurjoar varfd worden. En as Jan dat kreeg, zat d’r nuver stuver veur ons aan.
“Krekt”, zee Smit, en dou was hai weer tevrêe.

Onder de noam Willem de Mérode wordt e beschaauwd as de belangriekste Nederlandse calvinistische dichter van zien generoatsie. Hans Werkman, biogroaf van Willem de Mérode, schrift: ‘De dichter doorleefde de tragedie van een onmogelijke liefde; hij schreef in de spanning van jongensliefde en een mystieke beleving van christelijk geloof.’ In de stad Grunnen roakte hai bevrund mit de kwekeling Reind Kuitert en deur hom wer e stimuleerd tot t schrieven van gedichten. Zien dichtoader begon votdoalek te stromen, mor van dizze onvoldroagen jeugdgedichten is nait veul bewoard bleven. t Eerste gedicht dat in druk verscheen, wer publiceerd in meert 1911 in Ons Tijdschrift, n christelk moandblad. Nog even n stokje uut zien Grunneger waark. Ook weer uut Mooi Volk: Hoesbezuik:

‘t Laip al mooi noar negen uur, en den mozzen ze weer bie ‘n aander wezen. Wie haren heul’ nou ook al twei uur opbörgen, dat wie d’r meer’ as zat van wazzen. Jan kreeg sigoaredeus. Hai docht vast, den denken ze d’r ‘n beetje beter aan. En hai har geliek. Smit keek ais op klok, hoalde ‘t halosie te buus oet, en zee: “mie dunkt ‘t wordt ons tied, Brinkman. Wil ie ‘n gebed doun?” Nou ik wil niks van ól Brinkman zien beden zeggen. Hai was hail hartliek en docht om ons altemoal. Ik mag hom zoo veuI laiver heuren den mit al dat malle gevroag, dat toch niks te beduden het. Dou greep hai zien pet van deel, Smit streek wat over zien houdje, en dou zakten ze of naar ons buurman.
Jonges schoten doadelk naar boven en Jaantje runde naar keuken, om te kieken of Kneels nog bie glas was.
“Zie zoo”, zee Jan, dou hai weer ien koamer kwam. “Nou op bêr, Mörgen is ‘t weer vroug dag. En as Smit ons nou zien hoes nait gunt, is ‘t nait te best”.
Dou gapte hai as ‘n schelvisch en poeste lamp oet.

n Trieste man, dij worstelde mit zien geoardhaid. Hai haar beter in dizze tied leven kind.

n Man dij n specioale ploatse innemt in de Gruneger schrieverij is Willem Faber, veur intimi Wim. Hai is de zeun van kunstschilder Johan Faber, dij lid was van de Grunneger kunstenoarskring De Ploeg. Willem Faber wer in 1927 in Zutphen geboren, mor zien olders wazzen van oorsprong Grunnegers. Vanòf 1951 was e waarkzoam as architect en as zodoaneg restaureerde hai n aantal Grunneger kerken.

Mor zien belangstellen was veul braider as de baauwkunde. En zo dee e ook aan streektoal. Willem haar n beetje n zwaarversnoatuur. As twinteger fietsde en liftde hai deur hail Europa en loater baauwde hai zuk n Grunneger zeetjaalk dij e zulf ontworpen haar. Mit dij tjaalk ging e der op uut. Kerken haren zien specioale belangstellen en zo schreef e n bundeltje: Kerk op riem, oet 1993. n Sonnet doaroet is n beschrieven van de kerk van Sapmeer:

Volgens regels van de Nij Gotiek vluit t verwulf over ien bogen. Doartuzzen t kleurde glas rij en riek, ien licht en donker, ien n pogen om zun te noadern – aibels briek. n Groalende weldoad veur joen ogen.

Haailgen stoan hoog boven joe ien t roam. Deur n vloud van kleur en lien ronnom, is t krekt of ie midden maank heur stoan.
Merioa ien heur blaauwe klaid winkt: “Kom, Loat ons alen soamen wieder goan bie laans t pad deur t flonkernd Haailegdom.”

As zun speult mit grisaille en glas is t as of t Haaileg Wonner guster was.

Vanòf 1965 schreef Faber veur de tounmoalege RONO (tegenwoordeg RTV Noord) heurspeulen, laidjes, gedichten en verhoalen in de Grunneger streektoal, dij n belangrieke laaidroad deur zien leven worden was. Even n stokje Willen Faber-tekst. t Is oet zien boukje Berend Boksemrek, belevenizzen van n koopmaantje dij langs deuren gaait mit zien negootsie:

POTERS
t Is n gezicht van Bavvelt mit t roege noar boeten.
Dat zegt men wel ais as t der mor maal oetzigt. En zo docht Maans Bolhoes dit veurjoar ook over zien toentje.
Nou mout ie waiten, dat Maans en toentjederij, dat is ain. En zo gaauw t weer deu weer is, kin je Maans Bolhoes deur t dörp schoeven zain, reeuw over scholder, ien richten van zien lapke grond op kaant van wier. Der is din ook gain toen ien Bavvelt, dij der zo goud biestaait as Maans zienent. Behaalve dit joar din.
Maans haar n stuk of wat kistjes mooie ronde poterkes kocht en dij netjes op rieg ien grond vlijd, krekt zo as t heurde. Mor aal wat der boven kwam, allinneg mor roet en ombaalgen en gain spierke eerabbelloof. Nou was t ook weer nait zo, dat t roet op Maans zien toen ain laar was. Nee, doar zörgde Bolhoes wel veur. Elk spierke dat der nait heurde wer rud. Mor t gruin dat der ainks aal boven stoan mouten haar, kwam nait.
Dou ien toenen van noabers t loof aal n dikke vout boven grond ston, zat Maans nog mit n lege akker. En dat zat hom goud dwaars, dat kin je begriepen.
Dou ik weer ais ien Bavvelt was om mien snipsnapsnoaren aan de man te bringen, schoot Maans mie aan.
“Berend,” zee e, “doe komst overaal, doe heurst en waist n bult, kinst doe mie ook helpen?”

t Kwam hier op deel, dat aine de pooteerappels der bie nacht en ontied weer oethoald haar om Maans te nittjern.
In de vrouge joaren tachteg was Faber lid van de kemizzie dij opdracht haar de Grunneger spèllen vast te stellen. Doar is nait zoveul van terechte komen, want de kemizzieleden konden t nait recht ains worden. Faber het in zien schrieverij perbaaierd zoveul meugelk olle Grunneger woorden vast te leggen. Hai haar as veurbeeld doarveur n taimke: ‘As ale lu, dij t muilek hebben mit heur muilekheden t nou ais stoer haren mit heur swoaregheden.’ ‘Muilek’ von Wim mor niks. t Goie woord was ‘stoer’. Willem Faber het n hail zet bestuurlek aktief west in de Stichten t Grunneger Bouk en de Stichten Grunneger Toal. Ook was e mitwaarker aan de redaksie van t streektoalblad Toal & Taiken. Hai ston aan de waige van t dansfeest Op Roakeldais en was betrokken bie volksdaansgroep De Grunneger Daansers oet Zandeweer. De bekendste bouken dij Wim Faber schreven het, binnen: Maank Spouken en Spenelmboardjes, De nijmoodse Jonker van Allershaim, t kinder-ploatjesbouk Jochem Oap en, wat ik al nuimd heb, Berend Boksemrek. Ook kwam in 1989 n bouk uut mit zien verzoamelde Suntermeertenlaidjes. Doarin stoan noast de Grunneger laidjes o.a. ook verskes uut Oost-Vraisland, West-Vraisland (Noord Holland), Gelderland, Overiessel, Limbörg, Vloandern en zulfs in Frankriek en Zwitserland. Verder binnen der in aigen beheer nog n bult gedichtenbundels van hom verschenen, dij e allemoal illustreerd het mit prachtege linosneden.
Wim Faber kreeg in 1989 veur zien verdainsten veur de Grunneger cultuur de K. ter Laanpries.

Raare Raize

Ien de Harstmark bin ik lest
Mit mien wief naa stad touw west,
En ik wol van mien bedrieven
Nouw rais gauw en boukje schrieven.
‘k Had het vette vij verkocht
‘t Mijst gewas ien bulten brogt;
En nouw mos we ja rais kieken,
Houw het wel ien stad zol lieken;
Onze vrauw had ien de stad
Nooit nijt nog heur vouten had.
‘s Mörgens tiedig oet de veeren,
Spande ik onze broene meeren
Veur de neije Fajeton,
‘t Wief der op, de rais begon.
Ik mien rok met glenne knoopen,
Om mit deur de stad te loopen;
‘t Wief heur tirentainen schoet,
En heur bais mit ‘t blaauwe roet;
Ik mien ronde houd zol ‘k mijnen,
Wiede boksen om e bijnen;
‘t Wief en kanten muts op kop
En de hout mit ploemen op.

Zo begunt n lang beriemd verhoal van de dichter Synco Reijnders. Hai wer in 1793 geboren in Stad en volgde de letiense schoule woar e veur domie leerde en loater stedaaierde hai ook rechten.

In 1832 wer e notoares in n Daam (Appingedam). Doar was e van 1833 tot 1843 ook börgmeester. n Geleerde boaskerel dus. En toch schreef e n bult feest- en gelegenhaidsgedichten in t Nederlands. Sommegen doarvan werden ofdrokt in de Groninger Volksalmanak en in de bundel ‘Nagelaten gedichten’.
Grode bekendhaid kreeg e mit de publikoatsie van ‘Raare Raize’, woarvan ie t begun lezen konden. Dat gebeurde in 1828 en loater, in 1837, verscheen in dezulfde almanak: ‘Houw dat Jan aan zien Saar komen is’. In 1873 kwam Synco Reijnders uut tied.

Nou even weer noar ‘Raare raize’. Der wordt in Stad van alles bezöcht. De pladdelandsminsen bekieken alles goud en ze verboazen zuk over dat wat ze zain. Zulfs de doames van lichte zeden worden deur de boer bekeken, terwiel zien vraauw op hom wacht in kovviehoes:

Maagtjes, dij wel juffers leeken,
Hadden manlu op e zied,
Mooije maiden! – o, ‘t was zwied!
Maar ik bin gijn boeren kinkel,
‘k Hol tog nog wel van dij winkel.
‘t Gong der, ‘k mag neit zeggen houw,
‘t Gong der nijt ordentlik touw.
IJne draide mie op ziede,
Och zij keek zoo lijf, zoo bliede,
Nikte mie zoo vrundelk an;
‘k Wörd der al wat anders van!

Joa, joa, n notoares is ook mor n mins. Om kört te goan: t Wicht kreeg heur zin nait. t Luip uut op n vechtpertij! En de boer mos op de loop. Nee, n groot sukses was de raaize noar Stad nait.

Zunder meer en woord te praaten
Runde ik deur wel viefteg straaten.
En zoo kwam ik kört veur vijr
Endling weer ien mien ketijr.
‘k Sluig de meeren veur de waagen
“Vraauw!” zeek, “moust mie maar nijt vraagen,
wat er mit mij is geschijd.
‘k Wol wel reeren van verdrijt!”
Nouw wol ‘k geld touw buus oet haalen,
En de kastelein betaalen.
Maar daar kwam der ‘t slimste kruus,
‘k Hah gijn geld meer ien mien buus.
Schulde laaten leek mie kwaad touw
En betaalen was gijn raad touw;
Maar ik stopte hom tot pand
Mien allozie ien de hand.
En ruip: “vört, ie baide meeren!”
‘t Is en kerel, kan ‘k joe zweeren,
dij mij ooit weer krigt ien Stad;
‘k Heb der taart genog van had.

Joa, joa, t ging der vrouger in Stad ook al slim roeg omweg. Mor t pebliek op de Nutsbieainkomst in t dörp lag dubbel van t lagen. Ik denk dat t slimste lagen om heurzulf was.

In dizze vrezelk haide zummer binnen wie mit vekansie in Annecy in Frankriek. De zunne braandt van smörgensvroug tot soavends dat we noar bèrre goan. Zulfs snachts is de temperatuur zo hoog dat dekens, sloapzakken en zulfs dunne loakens nog te veul binnen. Al vroug is t in de caravan nait meer uut te holden en de doagen begunnen op tied.
t Zwait staait mie veur de kop as ik van t waslokoal kom. Oaltje lopt poestend en stennend heur boudeltje bie mekoar te zuiken om zuk douchen te goan. t Wordt weer zo’n tropische dag. Ik zet n kopke thee en smeer n poar stoetjes en terwiel dat ik wacht dat Oaltje weerom is, zet ik de deuren van d’auto open, zodat t lutje beetje wind even deur d’auto waaien kin. “Wat dou we vandoage?”, vroag ik as wie de stoetjes en de thee soldoat moaken.
“Wait k nait,” zegt Oaltje, “mor ain ding is zeker. Hier kinnen wie nait blieven, t wordt hier vandoage ja wel 30 groaden.”
“Vrouger op schoule heb ik leerd, dat hou hoger je kommen, hou kolder of t wordt”, zeg ik. “Wie mouten de baargen mor in en t n beetje hogerop zuiken.”
En din het Oaltje n grandioos idee. “Wie rieden vandoage noar Chamonix en nemen doar t traaintje noar de gletsjer van de MontBlanc. Doar wollen wie ja toch nog hin.” n Ketaaiertje loater binnen wie onderwegens. De temperatuur vaalt nog tou; as wie teminsten de roetjes van d’auto open loaten. Omdat wie oardeg vroug binnen, vinden wie nog al gaauwachteg n perkeerploatse en din goa ik noar t holten lokethuuske om koartjes te kopen.
Der staait toch al n laange riege volk veur. Dij hebben woarschienlek t zulfde idee had as wie: boven op de baarge is t meugelk n beetje kolder. Bie t instappen wordt t n soortement ’dreun-op’ om n beetje schier ploatske in t lutje traaintje te kriegen.
En doar boemeln wie hin. Deur de bozzen trekt t lutje lokemotiefke de riege woagentjes noar boven langs n soortement grode meccanostrip woar n tandrad, dij aan de traain zit, t gevoarte noar boven trekt.

t Bos wordt noa n lutje haalf uurtje wat dunner en wie zain prachtege vergezichten. In de traain is de temperatuur om te snieden. Elk wist zuk regelmoateg t zwait veur de kop vot. Inains holdt t bos haildal op en komen wie in de ‘almen’. Uutgestrekte stukken grasvelden, woar koien lopen mit grode koubellen om de nekke. Boven t geroatel van t traaintje uut kin je getingel heuren.
Houwel de zunne al n haile bult kracht het, is t hier toch al aanmaarkelk kolder as beneden tussen de bomen.
En din binnen wie inains bie n lutje stationnechie midden in t veld. t Traaintje stopt en der wordt omroupen dat we, as wie dat willen, nog stokje hoger kinnen, mor dat we hier bie de grode MontBlanc-gletsjer binnen.
Oaltje en ik stappen, net zo as n haile bult aander lu, uut en lopen in n grode drom noar n aantal gebaauwen, dij doar stoan as of ze der deur n grode reus hinstreud binnen.
Dij gebaauwen blieken n restaurant, n aantal souvenirskroamen en petattinde te wezen. Op t terras van t restaurant vinden wie n stee en bestellen ons n kop kovvie. Van de gletsjer hebben wie nog niks zain, mor aan de koulte dij wie vuilen, mout dij nait wied vot wezen.
n Ketaaiertje loater breken wie op en op t zulfde ogenblik stoan der al weer lu kloar om ons stoulen in te nemen.
Wie lopen t terras òf en zuiken ons weg deur de drokte veur de snoarderijenwinkeltjes. Wie vinden t pad weerom en wie lopen nog n lutje indje wieder. En doar is e din … de gletsjer!
n Reusachtege, hobbelge iesmassoa vol mit kloven en scheuren strekt zuk kroakend en steunend veur ons uut. Kilometers ver slingert n laange, honderden meters braide iesrevier zuk van ons uut de baargen in en verdwient in de verte tussen de glinsternde baargtoppen.
Leunend over n hek staait n grode koppel lu zuk te vergoapen aan dit wonder van de noatuur. Oaltje en ik zuiken ook n stee.
“Wie haren n jaze mitnemen mouten”, zeg ik en
Oaltje is t volledeg mit mie ains. t Is hier behoorlek kold en der waait n vrizze wind. “Moust kieken”, heur ik inains mien wederhelft noast mie, “Je kinnen bliekboar in dij gletsjer.”
En inderdoad, sommege lu lopen over n padje noar de gletsjer noar hool dij doar deur mensen in t ies uuthakt is.
Wie schoeveln ook dij kaande op en t duurt nait laang of wie vuilen t ies, woar aine matten op legd het, onder de vouten. In de riege goan wie noar d’open in de ieswand. t Duurt mor even of wie lopen deur n gange mit gruinachtege wanden. t Is hier vreselk kold en Oaltje en ik huvern. Noa n meter of datteg komen wie in n grode ruumte, woar allerhaande beelden van daaier in stoan. Daaierbeelden dij doar in t ies uuthakt binnen. n Prachteg gezicht. De beelden hebben n gruinachtege weerschien en wie woanen ons in n sprookje. De kolde is even vergeten en wie genieten van al dit moois.
Mor t is doar kold, slim kold, zo midden tussen t ies binnen in de gletsjer.“En din moust die veurstellen, dat dizze haile massoa langzoam van de Mont-Blanc ofschoft noar beneden tou,” zeg ik tegen mien vraauw.Ze zegt niks, mor aan heur holden verneem ik dat zai ook verboasd is over dit wereldwonder. Ze slagt d’aarm om mien middel en drokt zuk tegen mie aan. Dat is aaltied heur menaaier om aan te geven dat ze t slim noar t zin het.En din slagt inains de kolde tou. Mien vouten begunnen te pippern en deur mien dunne maauwhempke vuil ik de vorst.“Hest alles goud bekeken, ik bin weer aan n kop haide kovvie tou.” Oaltje begunt in de richten van d’uutgang te lopen, woar ik uut opmoak, dat zai mit mie van dezulfde gedachten is.
As wie weer bie d’uutgang komen, slagt de hitte ons in de muide en t benaauwde zwait brekt mie uut en ik blief even stoan om noar oam te happen.
Din zetten wie koers in de richten van t restaurant, woar wie wonderboarliek vlöt n stee vinden. “Gain kovvie,” fluuster ik noar Oaltje, “ik neem n borreltje. Ik bin van binnen zulfs kold.” Even loater vuilen wie de braand van n lekker glaske Jägermeister in ons liggoam en kommen wie weer bie van n tocht deur t ies bie n hitte van zeker 30 groaden.

Annie is gek mit daaier. As ze n peerdje in t gruinlaand lopen zugt, mout ze aaltied even bie de wringe stoan blieven om t daaier over de snoede te strieken en sikken en schoapen mouten even aan heur handen snuvveln as ze veurbie komt. Bie heur in huus is t net daaierntoene. Ze het vaar cavia’s dij veur de gezelleghaid elk n kniene as hokgenoot hebben en in toene het Henderk heur n grode volière baauwd, woar wel twinteg knarries, perkietjes en aander vogels in touholden.
Henderk zegt wel ais zo uut maalvretenhaid: ‘Annie is traauwd mit heur daaier. Ik bin der gewoon bie tou.’ Henderk het n hok vol hounder en dij het e din ook allenneg mor veur d’aaier. Zo gaauw as t aaierleggen minder wordt, moakt e d’hounder aan zied en din eten hai en Annie doagenlaank houndersoep. t Vremde doaraan is, dat Annie dat niks verschelen kin. Hounder het ze, wonderliek genog, niks mit op. Woar ze wel slim wies mit is, dat binnen Mauchie, heur kadde, en Snuvvel, heur hond. Snuvvel is van n biezunder ras. Aiglieks is t hail gain ras, omreden in Snuvvel komen de rassen bie mekoar, zo as Henderk voak zegd. ‘Zo mos t ook bie de mensen wezen,’ maint e.
Tussen Snuvvel en Mauchie wil t nait aal te best bottern. Mauchie is n kadde mit n hail aigen zin. Op schoot zitten, zo as Annie dat geern wil, is der nait bie. Mauchie holdt haildal nait van knuvveln en aanhoalen.

Mauchie gaait laiver heur aigen gang. Zo nou en din vangt ze n dikke moes. Dat is Annie braid noar t zin. Van moezen mout ze niks hebben, zolaank ze nait wit binnen en in n stopvlèzze zitten. t Komt ook wel veur dat Mauchie n vogeltje vangt. Din is Annie duvels, omreden zai het medelieden mit dat vogeltje. Vogeltjes, doar mout Mauchie òfblieven. Dij heuren in de noatuur. ‘Stoute poes,’ scheldt ze din op Mauchie, ‘wil jij die vogeltjes wel mit vree laten!’ Joa, Annie prat Hollands tegen de kadde.
Henderk laagt doar voak wat om. ‘En dij moezen din?’ vragt e wel ais.
‘Moezen heb je last van. Dij binnen schoadelk,’ verweert Annie zuk din en van dat verschil is ze nait òf te proaten. Elkenaine ontgaait de logikoa van dizze redeneren. Daaier binnen toch aalmoal levende wezens en Ons Laimeneer het toch nait maind dat ter onderschaaid wezen mout? Mor Annie het zo heur aigen ideeën. Rötten, moezen, kikkers en spinnen binnen griezels. Doar mout ze niks van hebben. Dij vindt ze vies. Hounder, koien en zwienen binnen veur t opeten. Doar het ze haildal gain muite mit. Haren ze mor aander baaisten worden mouten. Mor van heur ‘laive’ daaiertjes, doar mout elkenaine òfblieven. En bie dij laive daaiertjes doar heuren ook Snuvvel en Mauchie en de vogeltjes in toene.
Annie mout d’haile doagen goud in de goaten holden of Snuvvel en Mauchie nait mit heur baaident allenneg in koamer binnen, omreden ze din votdoalek roezie moaken en der van Annie heur schiere huusholdentje niks overblift. Annie staait d’haile doagen as n soort VN-soldoat tussen dij baaide vechtersboazen. Mor soms kin ze n gevecht nait veurkomen en din het ze d’haile oavend waark om heur koamer weer te ontdoun van honde- en kaddehoaren, dij overaal hèn- en opstoven binnen.

En nou is Snuvvel zaik worden. Hai ligt al n dag of wat in zien n mand en hai wil niks eten. Zulfs de lekkere dingen, dij Annie spesioal veur hom kloarmoakt, let e liggen. Iederbod as ze mor even tied het, boekt ze zuk om Snuvvel over zien kop te strieken en om te vuilen of zien neuze, dij dreuge en haard aanvuilt, al weer n beetje nat wordt. Mauchie zugt dat vranterg aan. Zai het gain belang bie over de kop strieken, mor aal dij aandacht dij Snuvvel krigt, staait heur ook nait aan. Mauchie is stinkend jeloers op Snuvvel. Mor Annie zörgt wel, dat de kadde nait in de beurte van heur zaike laiverd komen kin. Mauchie mout in d’schure blieven en dat staait heur haildal nait aan. Snuvvel blift mor zaik.
‘Ik zol der mor ais mit noar de daaiernarts goan,’ stelt Henderk veur. ‘Je mouten zo’n daaier nait onneudeg lieden loaten. De vijarts kin hom beter n spoitje geven.’
‘Hou gek bist doe din wel,’ snaauwt Annie, ‘Snuvvel ofspoiten loaten? Ik loat die nog laiver ofspoiten.’ En ze strikt d’hond over zien hangende kop. Mor op t leste wait ze ook gain aander oplözzen, din dat ze mit t zaike hondje noar dokter gaait. In n olle bosschoppenmadde nemt ze hom mit. In de wachtkoamer mout ze n ketaaiertje wachten en ondertussen gieren de zenen heur deur d’haals. Wat zel dij dokter van Snuvvel zeggen? Dij zegt, dat Snuvvel d’ingewanden van streek het. Hai is zo te reken haardlieveg. Ze krigt n deuske piltjes en dij mout Snuvveltje innemen. Annie mout mor bekieken hou of ze dat dut. t Beste kin t woarschienlek mit n beetje melk of wotter.
t Is al duuster as Annie noa t konsult weer op huus aangaait. Snuvvel zit rusteg in de madde. Ze is al sikkom in huus. Wat heurt ze doar veur n geritsel in de stroeken? Lopt doar aine? Och, ze zel zuk t wel verbeelden. Mor din heurt ze t geluud weer. Inains springt ter wat tegen heur op en kraabt heur over de bainen. Van schrik en piene let ze de tazze mit Snuvvel derin valen. Dij kropt ter, zo zaik as e is, uut. En din is t net n weerlochtslag. Ook hai wordt grepen deur d’aanvaalder. Hai kin zuk nait ains verweren. En din zugt Annie dat t Mauchie is dij boven op Snuvvel zit en mit zien schaarpe noagels in hom omhaauwt. Annie gript de kadde in zien nekvel en schudt hom wild hin en weer. ‘Wat wolst doe, rötkadde? Duurst wel om zo’n zaike hond aan te valen?’ Ze smit Mauchie mit n grode boge in de stroeken en krigt d’aarme Snuvvel op d’aarm. ‘Kom maar mien jong, hur,’ troost ze t hondje, ‘die mizzelke Mauchie krijgen wij nog wel. Hij heeft mijn hele broek verreten.’ In huus vertelt ze t aan Henderk.
‘Dij kadde mout vot,’ stelt dij vaste, ‘dij is ja n gevoar. Dammee vlocht e ook nog vremde mensen en kinder aan. Dat kin nait hur.’
Mor doar wil Annie niks van heuren. Heur Mauchie blift bie heur. Ze zel wel oppazen, dat e nait weer zo’n schrolle krigt.
As Mauchie soavends weer opdokt, staait zien schuddeltje melk al kloar. Doarnoa sprekt Annie de kadde bestravvend tou: ‘Zul je dat nooit weer doen?’ Mauchie kikt heur guteg aan en knippert mit d’ogen tegen heur.
‘Hai het t goud begrepen,’ maint Annie. Henderk hoalt de scholders op. Je mouten Annie nou ainmoal nait aan heur daaier komen.

n Poar doage leden is t al begonnen. Jaantje har t ter inains over: ‘Wie mouten dien verjoardag regeln, Henderk. Over vattien doage wordst vievenzesteg en doar goan we n schier feestke van baauwen.’
Henderk har de scholders optrokken en wat mompeld achter zien kraande. ‘k Heb hail gain zin in n verjoardag. Wat het dat nou om hakken? As je nait dood goan, wor je vanzulf weer joareg. Das toch gain prestoatsie? En doar komt nog bie: ik wor vievenzesteg joar. Dat huif je toch nait te vieren. Je vieren toch nait dat je zo langzoamerhaand bejoard worden?’
Jaantje was t er nait mit ains. Je mozzen bliede wezen, dat je de vievenzesteg huilen en dat je nog goud gezond wazzen.

‘En din kommen weer dij vroagen van wat of ik hebben wil veur kedootje. Verleden joar hest mie n nij vest geven. Dij heb ik nog mor twij moal aan had. En din aal dij rötzooi dij aal dij aander lu mitnemen. Ik heb wel drij fleskes mit lekkerroek veur noa t scheren, en buusdouken en sokken stik ik zowat in. Tot aan mien dood aan tou heb ik doar gain verlet meer om.’
Mor Jaantje zetde deur. Of Henderk t nou geern vieren wol of nait, zai regelde n verjoardagsfeestke. Ze nuigde elkenaine dij bie heur femilie- en kennizzenkring heurde om zotterdag op Henderk zien vievenzestegste verjoardag te kommen. Vievenzesteg is ja n biezunder joar en dat mout vierd worden. Henderk begreep wel dat e der nait onderuut kon en luit d’haile toustand mor over zuk hinkomen.

En zo kon t gebeuren dat ze op dunderdagoavend bie mekoar bie de grode toavel zaten en de bosschoppenlieste opmuiken. ‘Gebak,’ zee Jaantje, ‘zunder gebak is t gain feest. Ik koop n slagroomtoarde, omreden dij vin k zulf slim lekker.’
‘Ik heb aans laiver van dij mokkapunten,’ weerstree Henderk.
‘Din koop ik ook n mokkatoartje. t Is dien verjoardag ja, doe magst kaizen. En ik koop ook nog n kwarktoarde. Dij is veur taande Johannoa en ome Sievert. Dij maggen nait zoveul vet hebben van dokter.’
‘Doe moust mor waiten, wicht, mor ik zai dervan komen dat wie noa t weekende n haalve voelniszak vol mit toarde hebben.’
‘Dat vaalt wel mit. Loat mie nou mor geworden. Wie kinnen t aaltied nog in de diepvries doun. En wie mouten chips hebben. Paprika en naturel. En din wieder zolde pinda’s, plakjes leverworst, stokjes metworst en kezeblokjes. Zol dat genog wezen?’
‘Ducht mie wel,’ mainde Henderk, dij t aalmoal wel veul von. ‘Wie maggen mörgen d’haile dag wel uutrekken om de boudel aan te slepen.’
‘Dou we ook. En din nou de draank. n Kan kloare jenever, n vlezze berenbörg, haalf kan vieux, drij vlezzen medium sherry, twij rode wien en vaar widde. Zol we doar genog aan hebben?’
‘Doe vergetst nog dat noaber Rainder geern n pilske drinkt, dus mouten we ook n krat bier hebben en veur d’autorieders dij komen, n kratje alcoholvrij.’
‘Ik heb t al opschreven. En din nou veur de frisdraankdrinkers: twij cola, twij sinas, twij Seven Up, ain tonic, ain Rivella, drij Spa rood.’ t Doezelde Henderk. Hai zag zukzulf de schure al volstaauwen mit al dij vlezzen. Dit was ja genog veur n weeshuus. Hou kregen ze dat in ain oavend aalmoal op?
‘En wat drinkt John, dien boas ook nog mor weer? Mout dij gain whiskey? Dij het vleden joar d’haile oavend roupen: Veur mie is t gain feest zunder whiskey.’ Henderk zag t aal nait meer zitten. t Leek ja wel of Jaantje n peerdje-schietgeld haar. t Wer in elk geval n hail getor. Drij moal mozzen ze noar t winkelcentrum om de boudel in huus te kriegen.
Dou t aalmoal op stee ston, begon Jaantje mit de veurberaaidens.

De dag van de verjoardag scheen de zunne al vroug deur de roeten. Jaantje sprong jenteg uut bèrre, runde noar de logeerkoamer en kwam luud zingend van ‘lang zal hai leven’ weer in de sloapkoamer.
Achter heur rogge huil ze n pakje.
Nog sloaperg heurde Henderk t gegaalm aan. Hai knipperde tegen t licht.
‘Gefelesiteerd, mien laiverd,’ bölkde Jaantje en drokde hom n nadde smok op baaide wangen. ‘En kiek ais wat ik veur die heb.’
Henderk kwam langzoam overende en wreef zuk de leste sloap uut d’ogen. Dou begon e veurzichteg t pepier om t kedootje vot te hoalen. Uut t pakje kwammen n poar eerliekse ollemannechiespetovvels.
Mit van dij blokde bovenkaanten. Henderk knees der noar.
‘Noustoe vievenzesteg bist, magst best n poar van zokse petovvels hebben. Binnen ze nait mooi?’ Henderk knikde dat e ze mooi von en kwam langzoam uut bèrre. Nou was e ja echt old. Blokde petovvels!
De dag verluip wieder redelk rusteg. Mor soavends kwam d’haile toustand. De kinder, de bruiers en zusters, de kammeroaden van de doeveklup, de buren en ook nog n poar kollegoa’s van t waark. Netuurlek was John, de whiskeydrinker, der ook. Dij luip mit n haalfvol glas in d’haand belangriek te doun en pebaaierde aan te pappen mit heur twinteg joar jongere overbuurvraauw. t Was n drokte van belang en heuren en zain verging joe, veuraal dou Jaantje ook nog n spaigelploatje opzetde mit van dij zestegerjoarenmeziek.
Om n uur of twaalven kreeg Henderk ter inains schoon genog van. Hai har nou drij borrels op en hai begon al n pracht van n sloap te kriegen. Op de stoule noast de kedo-toavel luit e zuk zakken en bekeek d’oogst ais: drij fleskes lekkerroek, n deuske mit buusdouken, twij poar sokken, n bonde strikke mit n haalfblode maaid derop en n haandvol kedobonnen. Even zoezelde hai vot.
‘Kom op Henderk jong, nait in sloap valen, hur. Bist mor ainmoal joareg,’ heurde hai zien jongste bruier roupen.
Henderk kwam weer in t ende en dee net of e der weer haildal bie was. Hai schonk zuk nog n borrel in. t Laifste har e ze nou aalmoal in ainmoal boetendeure zet. Joareg, wat n prachteg feest en din dammee de rötzooi oproemen en òfwassen. En din mörn weer van dat gebak bie de kovvie.
Om hom tou begon de wereld n beetje te dwirreln.
‘En we goan nog nait noar huus,’ zong aine.

Stènnend luit de vraauw zuk noast mie op n stoule zakken. Heur bosschoppentazze zetde ze dernoast en vlijde doar n handstok overhen. Van opzied keek ik heur ais aan. “Binnen ie muide?”, vruig ik om n proatje te begunnen. “Joa man, kiek ik loop nait al te best zai je”, en ze wees op heur handstok. “Mor gelokkeg kin k hier even uutpoesten. Mien man komt ter votdoalek aan. Hai kikt nog even in n aander winkel.”
Uut n paskoamer kwam mien vraauw teveurschien. Ze har n schiere rok aan mit n goud biepazende bloeze. t Ston heur biezunder goud.
“Wat vindst tervan?” vruig ze mie. Mor veur ik antwoord geven kon, zee t mins noast mie: “Dat staait joe schier, mevraauw. Ik zol t mor kopen.”
“t Kin der goud mit deur,” klonk ook mien goudkeuren, “dat zel wel n kabbe geld kösten.” “Binnen ie ook al zo aine dij gain geld aan goud uutgeven wil. Is joe alles wat joen vraauw kopen wil joe ook te duur?”
“Dat vaalt wel mit, hur,” holp mien vraauw mie. “Hai vragt dat allaine mor om mie te ploagen.” En ze verdween weer in t pashokje. “n Schiere vraauw mag best wat geld kösten,” zee de vraauw tegen mie, “ie mouten nait zo op de sinten zitten.”
Ik huil mien scholders op. Woar bemuide dat mins zuk mit?
“Mouten ie zulf niks hebben?” vruig mien noaberske, terwiel ze mit soeterg gezichte noar mien wat voale zummerjaske keek.
“Ik wol mie n nije drijkwart winterjekker kopen,” zee ik, “dij binnen slim veurdaileg, mor mien moat is der nait bie.”

n Laange stoatege man was bie ons stoan goan. “Moi Piet. Ik bin hier even zitten goan. Hier hebben ze teminsten stoulen.”
“Mooi,” zee de man, “ik kon in dij aander winkel niks vinden. Ik heb ook ja niks neudeg.” “Joa mor, t nou is uutverkoop en din kin je nooit waiten. Doe hest nou niks neudeg, mor t kin best wezen dast over n poar weke wel wat hebben moust en din is t stokken duurder,” zee de vraauw. “hier hangen schiere drijkwart jazen. Nait aal te duur. Dizze meneer zien moat is der nait bie. Kiek doe ais of der aine is, dij die paast.”
“Ik wil gain drijkwart jaze.”
“Mor ze binnen nou veurdaileg en doe hest ja gain drijkwart jaze.” “Ik mag n drijkwartjaze nait lieden.” “Dizze meneer mag ze wel lieden en dat liekt mie n mederne kirrel tou. Doe bist ja aaltied zo olderwets.”

“Ik heb jazen genog. Twij leren jekkers en veur de winter heb ik n poar laange jazen.” “Mor ze binnen nou ja in d’aanbaiden,” ging de vraauw mit stimverhevven wieder. “Kin ik joe meugelk van dainst wezen?” vruig de winkelbedainde dij noar ons tou lopen was. “Help doe mien man ais aan n schiere, veurdailege drijkwartjaze, miejong”, kommedaaierde de vraauw.
“Ik wil gain drijkwartjaze. Ik heb jazen zat!” “Trek toch mor ais aine aan. Zelst zain hou goud of die dat staait”, ging de vraauw wieder. De winkelbedainde trok n jaze uut t rik en langde dij de man tou. “Even veur de moat,” zee e. De kirrel trok de jaze inderdoad aan en bekeek zuk in de spaigel. “Ik mag zo’n jaze nait lieden,” zee e weer, “ik heb jazen genog.” “Mor ze binnen nou ja veurdaileg.” t Was of de man flaauw wer van t gezoes. “Pak hom din mor in, miejong.” En tegen de vraauw: “Hest sinten genog in dien poddemennee?”
De vraauw greep in heur tazze en begon heur geld te tellen. “Ik kom net n poar tientjes te kört,” dailde ze mit.
“Nou dat komt din net goud uut. Din kinnen wie dizze jaze nait kopen.”
“Ik vind t wel zunde dast doe hom nait hebben wilst. Ik heb nog wel meer geld.” t Was of de man n licht opging. “Hebben ie hier wc?” vruig de e aan de winkelbedainde. Dij kreeg n verboasde trek op zien gezichte.
“Kiek, in heur knip het ze nait genog, mor ze het op n aander stee nog wel geld, mor din mout ze even noar de wc,” verdudelkte de man. De vraauw wol al in t inde komen. “Waist zeker dast dij jaze hebben wilst?”
“Ik wil dij jaze nait hebben, mor as t doe zo deursoezen blifst, din kin meneer hom ja wel inpakken.”
“Ast doe hom eerlieks nait hebben wilst, loat hom din mor hangen. Mor ze binnen wel slim veurdaileg.”

De winkelbedainde hong de jaze weer op t rik en keek in t ronde of e n aander klant vinden kon. “Kom op,” zee de vraauw vranterg, “ast doe toch nait wilst, din goan wie noar huus. Hoal d’auto mor. Ondertuzzen loop ik stroade uut, din kinst mie oppikken.” Ze ging stoan, pakde heur madde mit bosschoppen en leunend op heur handstok schoevelde ze de winkel uut.

‘Doar konden wie van nommerdag wel ais hin goan,’ stelde Ina op n zotterdag veur. ‘Der is in t kerkje van Börkwerd n middagconcert. Schiere klassieke meziek deur n stel muzikanten van t conservatorium uut Stad.’
Jans, dij der mit dit schiere weer ook wel even uut wol, knikde instemmend. n Endje fietsen was e mit dit schiere zummerweer aaltied wel veur te vinden en din ook nog n stokje meziek.
En zo kon t gebeuren dat Ina en Jans om n uur of twije noar Börkwerd onderwegens wazzen om zuk te goud te doun aan t schiere weer, de schoonhaid van t Hogelaand en aan n concert.
Dou ze om even over haalf drije in Börkwerd aankwamen, was t doar al n oardege drokte. Dat haren ze nait verwacht, mor ja, der zollen wel meer mezieklaifhebbers d’advertensie lezen hebben. Ze konden nog wel even wachten mit noar binnen goan. Doarom luipen ze nog n zetje op t kerkhof rond en bekeken de groaven in de hoop dat ter aine bie was, woar n bekend persoon onder lag. Om tiene veur drije stonden ze weer veur deure. d’Eerste concertgangers zaten al in de kerke. Ina en Jans betoalden n poar euro intree en zöchten zuk n ploatske.
Om drij uur sluig t olde uurwaark in de toren drij sloagen. Drij muzikanten in slipjazen kwamen binnen deur n zieddeurtje en gingen zitten, pakden heur instrumenten en wollen t eerste stok inzetten.
Inains klonk ter van boeten n geroas asof ze mit n dikke zoage de haile kerke omschovveln wollen.
De muzikanten keken mekoar verboasd aan en legden heur instrumenten even weer dele.

n Man veur uut de kerke ging stoan en luip deur t gangpad noar boeten. Ondertussen ging t geroas deur. Noa n zetje kwam de man weer binnen en fluusterde ain van de muzikanten wat in. Dij hoalde de scholders op en ging stoan, luip deur t gangpad en verdween noar boeten. Ondertussen ging t geroas deur.
t Duurde wel vief menuten veurdat de muzikant weerom kwam. Hai hoalde de scholders op, draaide zuk noar t pebliek en ruip boven t lewaai uut: ‘t Concert is n uur uutsteld. Ie kinnen wel even boetendeure lopen goan. Wie begunnen om vaar uur.’
Elkenain was stomverboasd. Wel har de macht om n concert zomor onmeu gelk te moaken? Was dat din nait goud overlegd of was der aine dij t derom dee? Langzoam schoevelde t pebliek de kerke weer uut en doar zagen ze wat of der te doun was.
Op t grode grasveld rondom de kerke was n olde boas mit n dikke motormaaier t gras aan t maaien. Hai zat op t mesien en ging onversteurboar zien gang.
Jans luip noar de man tou en dwong hom om te stoppen mit zien waarkzoamheden deur veur t mesien stoan te goan. Even ston elk doodsangsten uut, want elk was baange dat e overreden worden zol. Mor op t allerleste ogenblik stopde de man en zetde t apperoat uut. ‘Ie speulen mit joen leven, meneer,’ ruip e, ‘zo’n mesien is levensgevoarlek.’
“Woarom mouten ie uutgerekend nóú dat gras maaien?’ vruig Jans, ‘Dat har noa t concert toch ook wel kind.’
De man keek hom aan asof Jans hom n oneerboar veurstel doan haar. ‘Overaal is tied veur, meneer,’ legde hai uut, ‘Elke zotterdagnommerdag maai ik hier t gras. Aaltied om drij uur. Dat wil domnee zo, want dij wil dat as der mörgen dainst is de boudel der schier bie ligt. Zo gaait dat al meer as datteg joar. Doar wiek ik nait vanòf.’ Hai startte de motor weer en ging wieder mit zien waarkzoamheden. Der was dus nait tegen te proaten.
d’Aander bezuikers begonnen te mottjen. ‘Hai wis toch wel dat dat concert hier wezen zol. Wordt dat din nait overlegd?’ foeterde aine.
‘t Liekt wel of de grasmaaiers in dit dörp de boas binnen,’ schol n aander, ‘en doar betoal je din ook nog vief euro veur.’
Ondertussen har Ina zain dat wiederop n kafee was. ‘Kom Jans wie kopen ons doar n kop kovvie,’ stelde ze veur en stevelde in de richten van de kroug. De haile koppel, mit de muzikanten in heur slipjazen, luip heur achter noa. Binnen was van t keboal van t grasmesien gelokkeg niks meer te heuren. Krougholder Luppo Stiekemoa begreep ter niks van. Aanders har e t ja nooit zo drok op zotterdagnommerdag. Zien vraauw en dochter mozzen der aan te pas komen om elk te bedainen. Dou elk veurzain was, vruig e aan Jans woar of e dij klandizie aan te danken haar. Dij dee t verhoal. Luppo laagde. ‘O, is ol Grieto weer aan t grasmaaien? Tja dij krieg je din mit gain stok van zien maaimesien. Hai dut persies wat domnee hom opdragt, wat of der ook te doun is. Mor wacht ais, dij kerels in de slipjazen binnen dat dij muzikanten?’ Jans knikde.
Luppo luip noar ain van de jongelu en pruit even. Dou stonden ze op en verdwenen weer noar boeten. Luppo legde ondertussen wat laange planken over t biljart.
Even loater kwamen de muzikanen mit heur instrumenten in d’haand weerom. Via n stoule klommen ze op t improviseerde podium.
Vivaldi het nog nooit zo schier klonken as in Börkwerd.

Elkenaine het zo zien laifhebberijen. d’Aine gaait geern vissen en n aander zit de haile doagen op t voetbalveld om tegen n bale aan te trappen. Mien jongste zeun zwemt geern en mien vraauw het heur haart geven aan t vioulespeulen. Zo het elk wel wat.

Mor n poar doage leden kwam ik inains aine tegen, dij der wel n hail vremde hobby op noahuil. t Was n vraauwmens en zai vertelde dat ze geern noar kremoatsies tou ging. Smörns al op tied raaisde zai mit traain noar Stad en nam din de bus noar Selwerd om doar d’haile dag bie t liekverbranden te wezen.

Tegen n uur of zezze kwam ze in traain noast mie zitten. Ze legde heur jaze in t rik boven heur zitploatse en begon in heur taske te zuiken. Doar hoalde ze n appel uut en nam n beste hap. Veegde zuk mit de rogge van de haand de mond òf en kaauwde genougelk.
‘Dat dut n mens goud,’ zee ze en laagde mie tou, ‘k Heb d’haile dag nog nait veul aans had as kovvie mit kouke. Dat verveelt op t leste ook.’
Ik keek zeker nogal roar, want ze begon votdoalek uutleg te geven over heur ‘kovvie-mit-kouke-dieet’.
‘Ik bin op kremoatsie west,’ verdudelkte ze.
Ik begreep ter nait veul van. Ze muik nait de indrok dat ze slim lee onder t verlais van n femilielid of bekinde.
‘Mor ie hebben vandoage toch wel wat aanders eten as kovvie mit kouke?’ vruig ik: ‘Zo’n kremoatsie duurt toch nait de haile dag?’
‘Man, ik heb ter vandoage vieve had. Ik bin al vanòf vanmörn zeuven uur onderwegens.’ ‘Waarken ie din in t krematorium?’ leek mie n logische vroage.
‘Nee man. Ik heb doar aiglieks niks te zuiken. Ik goan doar gewoon hin, omdat ik zo’n uutvoart zo plechteg vin.’
Ik keek bliekboar asof ik n spouk zag.
‘Nou kieken ie verboasd?’ vruig ze: ‘Der binnen wel meer mensen dij mie nait begriepen. Ik heb nou ainmoal dij tic. Ik bin vandoage dus noar vief kremoatsies west en ik von t prachteg.’
Ik kreeg zo langzoamerhaand t gevuil, dat ik mit n haalve goare te doun haar. Wat was dat wel veur aine dij doar tegen mie over zat? t Leek wel of ze mien gedachten roaden haar.
‘Mainen ie dat ik nait normoal bin?’ wol ze waiten en zunder op antwoord te wachten ging ze wieder: ‘Dat mag ik nou zo geern, hè. kremoatsies. Dat is zo te reken mien hobby. Ik hol van dij plechteghaid en dij meziek. Elke kremoatsie is weer aans en overal beleef je wel wat. Olle bekinden zai ik ter ook veul. En den dij kovvie dij ze doar schenken. Net mien smoak, man. t Begon vandoage mit n ol mens, dij negenteg worden was. Veul volk was der nait. As je old binnen, din binnen ze bliede, dat ze joe endelk votstoppen kinnen. Dat was bie dizze bliekboar ook t geval. n Man of tiene wazzen der mor. Mainst ollechies. Wizzen dij teminsten wat heur veurland was. De kinder wazzen der vanzulf ook. Twije van ook al tegen de zeuventeg. Zo te zain zol aine dervan wel gaauwachteg ol moeke achternoa goan. Dij heb ik noa òfloop mor ekstroa dudelk kondoleerd. De jongste van t haile stel was n domnee. Mor dij kon van t haile gedou ook gain sukkeloa moaken. Meziek sluig ook naargens op. Nee, dat was t nait, hur. Mor goud dat ter vrizze kovvie was.
De twijde van dij dag was n mooie vertonen. n Kerel van n joar of zesteg. Net nait aan zien pensioun toukomen. Doar haar t riek n bult veurdail bie. Veul volk was der en gain domnee. t Was n sosioale en dij hebben ons Laimeneer der nait bie neudeg, mainen ze. De veurzitter van d’òfdailen van de partij dee t woord. t Was toch zo’n goud mens west en hai haar zoveul goud doan veur aandern. Aaltied in de weer veur de zwaksten in de soamenleven. Hai haar veur elk aaltied kloarstoan en nou was e dood. Haartverlammen! Tiedens n vergoadem nog wel. Mooie meziek hadden ze der wel bie: “Morgenrood”. Ie waiten, dat laid dat vrouger aaltied op radio was as de VARA uutzenden haar. Noa òfloop kovvie. Nou doar haar ik t toun wel aan tou.’
‘Hebben ze din nait deur, dat ie der nait bieheuren?’ vruig ik mit n ongeleuveg gezichte.
‘Netuurlek wel. Mor ze kinnen joe toch nait votsturen. Op kremoatsie goan is ja vrij. Ze kieken wel roar as ik elke moal weer verschien. Ik dink dat ze mie doar wel al kinnen. Vannommerdag wer der n rieke stinkerd verbraand. n Haile auto vol mit bloumen was der bie. Al t volk in t zwaart. Wat dat mens wel allemoal veur goud doan haar, doar ston je versteld van. Doar was n normoal mens nait tot in stoat. Doar haar je wel twij levens veur neudeg. En ale mensen mor janken. Prachteg! k Mos recht n beetje mitgrienen en ik haar de man ja nog nooit zain. Noa òfloop weer kondoleren en kovvie drinken. t Was n haile dringerij, omreden t was der hartstikke vol. Zunde genog kon ik nait tot t leste blieven, want aans haar ik de traain nait hoald.’ Ze zakde achterover en keek mie voldoan aan.
‘Dat ie doar nou oardeghaid aan hebben,’ zee ik.
‘Oardeghaid, man? Ik vin dat ja t mooiste wat ter is. Overmörn goan ik weer. Mörn kin k t nait wachten, want din is mien nichte joareg.’ Wie wazzen in Scheemde. Doar stapde ze uut. ‘t Beste hur,’ groutte ze mie.
‘Goeie,’ zee ik, ‘tot op joen aigen kremoatsie.’
Ze gloop mie aan asof ze mie wel opvreten kon. Wat n mens, docht ik dou de train wieder ree.

Aan de stamtoavel van mien krougje zat n old boaske allain. t Was gain man uut ons dörp, want
ik haar hom nog nooit zain. Hai haar n borreltje veur zuk stoan en nipde doar zo nou en din van.
Bie elk slokje slikde hai zuk om de mond en smakde mit de lippen. Hai genoot zichtboar van t
köstelke vocht.
Ik ging op mien vaste stee aan de toavel zitten en bestelde mie n Berenbörger. De man keek mie aan deur zien brillechie en laagde.
“Ik bin twijennegenteg”, zee e tegen mie, zunder dat ik ter om vroagd haar.
“Dat is n beste older”, gaf ik as antwoord en ik keek weer veur mie.
“Wonen ie hier in t dörp?”, vruig e dou, want hai was dudelk om n proatje verlegen.
Ik nam slokje van mien Berenbörger.
“Joa, ik woon hier,” zee ik, “mor zo te zain binnen ie hier vremd.”

Hai knikde. “Joa, ik bin hier vremd,” zee e, “ik woon aiglieks in Stad. In n bejoardenhuus.” “Hou kom je hier din zo verzaaild? Bin je votlopen?”, wer ik nou toch wel nijsgiereg.
Hai laagde weer,
“Nee, ik bin nait votlopen. Ik logeer bie mien achterklaainzeun Frederk. Dij woont hier in t dörp mit Elise, zien vraauw. Aiglieks is t zien vraauw nait, omreden ze binnen nait traauwd. Mor zai wonen soamen. Vrouger mog dat nait. Wie zeden doar din ‘hokken’ tegen, mor tegenwoordeg kinnen aal dat soort dingen. Doar sprekt ja gainaine meer kwoad van.”
“n Bult jongelu wonen soamen in dizze tied. Dat is ja hail gewoon. De tieden binnen veraanderd,” zee ik.
“Joa,” ging e wieder, “zeg dat wel. De tieden binnen totoal aanders as vrouger. Mor mie kin t niks verschelen, heur. t Is ja n laive jong en Elise mag der ook wel wezen. n Schat van n maaid, mag k wel zeggen.”
“Ik heur wel dat ie slim roemdenkend binnen veur joen leeftied.”
“Och, wat zel k zeggen. Vrouger konden der n bult dingen nait, mor as ik t over doun kon, wis ik t wel. Din legde ik t net zo aan as n bult jongelu. Wait je wat t is, meneer, je worden wel older, mor dat gaait allaine joen leeftied en joen liggoam aan. In de gaist, zel k mor zeggen, blief je jonk. Ik vuil mie asmis nog achttien, al wait ik hail goud dat ik dat nait bin. Wolst n borreltje van mie hebben?” Ik nam t leste beetje uut mien glaske en knikde instemmend.
“As ie dammee ook aine van mie nemen,” zee ik. “Dat komt wel goud, mien jong, want ik spij der nait in.”
De kastelaain brocht ons elk n nij borreltje.
“Ik bin wel ais jeloers op dij jongelu van tegenwoordeg. t Gaait aalmoal zo makkelk. Ze maggen mekoar lieden en goan bie mekoar wonen.
Mooi toch?”
Ik knikde, d’olde zat dudelk op zien proatstoule. “n Poar weke leden kwamen Frederk en Elise bie mie in t bejoardenhuus op veziede. Ze stonden zo mor inains bie mie veur deure. In gain joaren haar ik de jong zain. En doar ston e mit zien maaidje. ‘Opa,’ zee e, ‘hier is Frederk en dit is Elise, mien vrundin. Maggen wie derin komen?’ Je loaten ze din ja nait veur deure stoan, nait. Ik hoalde in t winkeltje bie d’ingang van t huus gaauw even n rolle meelkoekjes en zedde kovvie veur heur.
Frederk haar haile verhoalen over wat e allemoal dee en woar dat e waarkde. Elise aarbaidde ook; zai was visagiste. Wat dat is wait k ook nait, mor t zel wel weer zo’n medern vak wezen. Om kört te goan, t was gezelleg en wie wazzen al gaauwachteg in ain joar. Ze bleven zulfs broodeten. Dat brood haren ze zulf mitnomen en dat was mor goud ook, want dij drij plakjes stoede dij ik krieg, kom je ook nait wied mit as je drij man binnen.
Om n uur of negen gingen ze weer vot. Dou ze vertrokken zee Elise, dat ik best ais n zetje bie heur logeren kon. In zo’n bejoardenhuus was ja niks te beleven en din kwam ik nog ais onder de mensen.
Nou dat leek mie wel wat, omreden sinds mien vraauw uut tied komen is, bin k aiglieks naargens meer west.
Guster het Freerk mie ophoald mit d’auto en nou logeer k doar. Mor omdat t vrijdag is mozzen ze allebaide aan t waark en bleef ik allaine achter in heur huus. Zo haren wie t òfsproken. Gain omstel moaken, haar k zegd.
Om acht uur wazzen allebaide al tou deure uut en doar zat ik in dat vremde huus mit aal dij nijmoodse meubels. Doar vuil je joe toch wel n beetje onthand in.”
Ik knikde, want ik kon mie dat goud veurstellen. Hai nam n slok van zien borreltje en vertelde dou wieder. “Ik docht bie miezulf, ik kin wel even n stroatje om goan.

Mor noa n haalf uurtje was ik al weer in huus. Dit dörp is ja zo klaain. Doar bin je zo deur en ik wol ook nait aal te wied votlopen, want ik was baange dat ik t huus nait weervinden kon. Stel joe veur dat ze in huus komen en opa is der tussenuut.
Dou k weer in huus kwam, lag de kraande op de madde. Dij heb k haildal uutlezen, want ik bin nog slim interseerd in alles wat of der in de wereld gebeurt.
Om twaalf uur heb k mie n plakje stoede moakt en bekertje melk uut de koulkaaste pakt. Dat mog wel van Elise.
Doarnoa heb k in ain van dij nijmoodse stoulen n zetje sloapen, mor dij dingen zitten al nait zo best, loat stoan dat je der n lekker tukje in doun kinnen. Waist wat, zee ik dou tegen miezulf, ik goa even aan de loop en koop mie in de kroug n borreltje. Meugelk tref k n proater.”

Ik knikde noar de kastelaain dat e nog mor n moal inschenken mos.
D’ol boas huil t glas omhoog. “Proost,” zee e, “dit is mien leste. As dizze op is, goa ik weer op huus aan, aans denken ze dammee toch nog dat k hom smeerd bin. Kiek, om vief uur komen ze weer in huus Elise zel din van dat nijmoodse eten veur mie koken. Chiliconcarde of zukswat. Ik heb gain idee wat of dat is, mor t zel wel eetboar wezen, ducht joe ook nait?”
Op t zulfde ogenblik ging de deure open en kwam der n jong kerel binnen. Hai keek recht bliede dat e d’olle zitten zag. “Gelokkeg dat ie hier binnen, opa,” zee e vrundelk, “heb je joe verveeld en heb je dou even n borreltje kocht?” D’ol boas laagde. “Dochtst dat k ter vandeur was, mien jong? Woar mout k din hin? Zo’n ol kerel as ik willen ze ja naargens meer hebben.” De ‘achterklaainzeun’ bestelde zuk n glaske bier en ging bie ons zitten. Even loater vertrokken ze mit heur baidend, noadat de jongkerel òfrekend haar.
Dou ik betoalen wol keek de kastelaain mie guteg aan. “Dij man komt hier de leste tied wel twijmoal in de weke. Hai beeldt zuk van alles in, mor hai woont gewoon in n inrichten in Stad. Regelmoateg naait e der tussenuut. Ain van de verplegers komt hom din weer op- hoalen. Slim hé, as je zo worden?”
Ik knikde en luit mien gedachten goan. t Leek ja nog zo’n krazze olle boas!

De zunne schient fel op de tenten en caravans dij op camping stoan. Joakob zit mit blode lief veur zien tende en geniet van zien laauwe pilske. Wat n tied is t toch. Drij weke looi wezen en allenneg mor sloapen en leven.
Stientje is in de weer met t eten. In de tende heurt e heur scharreln mit t gassteltje en de kampeerpannechies.
De kinder binnen noar t zwembadje.
Joakob zit lekker wat te soezen onder de luifel. Zien ogen valen hom zowat dichte en hai wordt aal mor goudeger. t Leven op camping ligt haildal plat deur de hitte.
Mor bie Joakob komt doar inains n ende aan. Net as e n slok van zien bier nemen wil, zugt hai hom. n Dikke moes, dij veur hom langs lopt in de richten van de tende. n Moes dij zuk bliekboar niks aantrekt van d’aanwezeghaid van meer as doezend mensen, mor dij hier op camping de weg wait.
Nou is der niks woar Joakob meer n hekel aan het, as aan moezen. t Is wel slim kinderachteg, mor hai is alderieselkst benaauwd veur dij lutje, radde daaiertjes.

As in heur huus ais n moal aine is, din moakt Joakob aaltied dat e votkomt en kin Stientje der mit n bezzem achterheer om t daaiertje der weer uut te waarken. En doar lopt nou aine! Zo mor tussen de tenten. Joakob zien sloap is in ainmoal haildal vot! Hai springt in t ende. Doardeur schrikt de moes en zöcht n vaaileg stee onder t tentzaail van de tende aan d’overkaande.
Joakob gaait weer zitten, mor hai het zuk nog mor net weer installeerd, of hai schrikt weer op, omreden nou goan der wel vaar moezen tougelieks veurbie.
Dat is ja aal te maal. Wat is dat hier wel veur n camping? t Wemelt hier ja van t ongedaaierte. Hai komt weer in t ende en gaait in de tende. “Waist doe wel, dat hier haile regimenten moezen rondlopen?” vragt e aan Stientje. Stientje, dij net aan t sloat schoonmoaken wis, kikt hom stomverboasd aan. “Moezen?” vragt ze, “Ik heb nog gain moes zain. Mor t verboast mie niks. In boeten, in de bozzen zellen zukse daaiertjes wel touholden.” En ze gaait wieder met heur sloat.
Mor zo makkelk komt ze nait van Joakob òf. “t Liekt wel of die t niks schelen kin.” zegt e, “mor denk ter wel even om, dat ik hier gain menuut langer blief. Ik hol nait van ongedaaierte op campings. Doar betoal ik gain stoangeld veur. Ik wil nait opvreten worden deur moezen.” “Doe moust nait zo overdrieven,” antwoordt Stientje, “Opvreten wor je mor zo nait. Omdast nou n poar moeskes lopen zain hest, huiven wie toch nait votdoalek opbreken? t Ainege wat we doun kinnen, is pebaaiern ze vot te joagen. Wie mouten mor gain eterij omslingern loaten. As der niks te vreten vaalt, binnen ze zo weer vot.” Joakob is der niks gerust op, mor hai zugt ook wel in, dat je veur n poar lutje moeskes nait op de loop goan kinnen. Hai gaait weerom noar zien pilske, mor de oardeghaid is der veur hom glad òf.
Der wordt nait meer over de moezen proat, totdat ze soavends n vremd geritsel heuren. t Is net of der wat over heur tende lopt en soms heurt t net of der wat over de schune kaanten noar omdele glidt. Binnen dat de moezen? “Heurst doe dat roare geluud ook, Stientje?” vragt Joakob, terwiel e opkikt van zien bouk. Stientje luustert. Der krabbelt inderdoad wat aan t tentzaail. “Nou dast doe t zegst, leuf ik, dat ik inderdoad wat heur,” geft ze tou. “Zellen wie ais kieken goan?”
Met heur baaident goan ze noar boeten. Joakob nemt t schienvat mit en schient over de tende. Boven op de punde zit onderdoad n dikke moes, dij met d’ogen knippert tegen t felle licht. As e der n beetje aan wend is, let e zuk met n slisternd geluud aan d’achterkaande omdele glieden. “Wilst nou leuven, dat t hier wemelt van dat goud?”
Stientje mout t wel tougeven.
Mit zaklanteern schient Joakob onder de boskes noast heur tende. En inderdoad, t wemelt van de moezen. Honderden krioulen deurnander hen. As ze t licht zain, moaken ze dat ze votkomen. Ze koereln over nander hin om zuk uut de vouten te moaken. Dat is ook ja wat!
“Ik blief hier gain menuut langer!” draaigt Joakob vannijs.
“Woar mouten wie hin om elf uur soavends?” vragt Stientje, “De kinder sloapen al en in t duuster de boudel oppakken is ook gain doun.” Doar het ze geliek aan.
Joakob gaait noar de ketine en kikt of der aine van de campinglaaiden op is. Gerrit, de beheerder, zit nog aan de bar achter n leste klokje.
Joakob dut zien verhoal.
Gerrit hoalt de scholders op. “Dat hebben wie hier wel ais meer had,” laagt e, “dat krieg je hier der aalmoal vergees bie. t Schiere pladdelandsleven, moust mor reken.”
Joakob kin der nait om lagen. “Wat douvve der aan? Ik dou op dizze menaaier vannachts gain oge dichte. Veurdat dat je t waiten zitten dij baaisten bie joe in de tende.”
“Ik zel die n porsie moezedood mitgeven,” belooft Gerrit, “Dat streust mor onder de bozzen. Zo binnen we ze de vleden moal ook kwiet worden.” Joakob gaait weerom noar zien tende met n puutje moezekörrels. Hai dut wat Gerrit zegd het. Nou zellen de moezen wel òfnemen. In elk geval zellen der slachtovvers valen.
Dij nacht slept Joakob nait aal te best. Iederbod heurt hai de moezen. En ainmoal verbeeldt e zuk zulfs, dat ze bie heur in de sloaptende zitten.
Aanderdoagsmörns staait e al vroug op.
“Wat wilst ter nou al uut doun?”, proelt Stientje. “Ik kin nait meer sloapen deur aal dat ongedaaierte hier. Ik goa wel n endje in t bos lopen.” “Doe moust t waiten,” zegt Stientje en draait zuk nog ais lekker om in de sloapzak. Joakob schut in zien boksem. Wat het e doar ja n vremd gevuil tuzzen de bainen. Net op t stee woar dij bie nkander komen. Gaauw let e de boksem weer zakken en met schut ter n dikke moes uut. Sikkom in zien gezichte. Joakob nemt n sprong en geft zulfs n gil.
Stientje staait in ainmoal noast hom. “Ik goa hier vot!”, ragt Joakob. “Ik blief hier gain menuut langer! Bertje! Trientje! Deruut! Wie goan noar huus!”
“Hol die de kop,” sist Stientje kwoad, “en stel die nait zo aan op de vrouge mörn. Liekst ja wel n klaain kind. Goa mor gaauw n endje lopen en bedenk die nog mor ais.”
Joakob gaait op pad. Nou is Stientje ook nog kwoad op hom. Nee, t wordt nait zo’n schiere vekaanziedag.

Johan is haildal gek van José. Wat zol e geern ais mit dat wichtje op stap goan. Snachts dreumt e doar wel ais van. Hai soam mit dat schiere maaidje noar de disko. Mor t is der nog aal nait van kommen, omreden Johan is veuls te verlegen om heur aan te spreken. Zo’n gewone jong kin toch nait zo mor op zo’n schier wichtje afstappen en heur vroagen of ze n oavendje mit hom uut wil.
Netuurlek zel ze hom uutlagen. ‘Mit mie uut?’ zel ze vroagen. ‘En woarom zel ik din mit die uutgoan? Doe bist ja zo’n gewone, verlegen jong. Ik kin wel schierdere jonges kriegen, hur.’
En din zel Johan zuk klaain vuilen, hail klaain. Hai wait ook ja wel dat e nait recht knap is. Hai het ook ja nait zo veul te baiden. Wat mout zo’n mooi wichtje mit n gewone vent dij op t gemaintehuus waarkt en doar ook nog t aldergewoonste waark dut? As e der over noadenkt, krigt e al n rode kop van verlegenhaid.
José is aktiviteitenbegelaaidster in t bejoardenhuus in t dörp, mor ze is zo uut de verte, zo onbenoaderboar. Ze het aaltied van dat moderne goud aan. Körde rokjes en hippe bloeskes. En din dat prachtege laange blonde hoar, dat wel op ziede liekt. Ale jonges uut t dörp en ook dij van dörpen uut de wiede omgeven pebaaiern t mit heur aan te leggen. José vindt dat wel schier en overaal waar zai is, klinkt heur gutege laag. Kiek, dij jonges duren heur tenminsten aanspreken. Dat duurt Johan nait. Hai is veuls te benaauwd, dat e weer zo’n rood gezichte krigt en dat e stuttern gaait.
En wat mout e din wel tegen heur zeggen? Dat e heur zo mooi vindt? Dat e snachts wakker van heur ligt en van heur dreumt? Lagen zel ze. Haard lagen en elk zel naar hom kieken. En din wordt zien gezichte nog roder. Nee, dij òfgang wil e zukzulf bespoaren. Veur hom is de mooie José n verre wens, dij wel nooit uutkomen zeI.
Der is mor aine dij van Johan zien gehaaime laifde wait. Dat is Jolanda, zien buurwichtje, dij ook in t bejoardenhuus waarkt en waar e al sunds de kleuterschoule mit optrekt. Jolanda is n kurendriever. Op n oavend komt ze langs. ‘Moust ais luustern, Johan,’ begunt ze, ‘bie ons in t bejoardenhuus hebben wie binnenkört sunterkloasfeest.’
‘Dat zel wel n mooi feest wezen,’ grapt e, ‘dij lu dij daar wonen, dij binnen aalmoal ja sikkom net zo old as Sunterkloas zulf. Dij leuven daar toch nait meer in?’
‘Netuurlek nait, doe haalfmale, mor doarom maggen ze toch wel sunterkloasfeest vieren?’ reageert Jolanda, ‘En nou heb ik n vroage aan die. Zolst doe doar wel veur sunterkloas speulen willen? Ik zel zulf din wel de rol van Zwaarte Pait op mie nemen.’
Johan is stomverboasd. Hai sunterkloas in t bejoardenhuus? ‘Dat wait k nait, hur,’ sputtert e tegen, ‘zol ik dat wel kinnen?’
‘Netuurlek wel. En doe kinst ook nait nee zeggen, omreden ik heb ons aktiviteitenbegelaaidster José Smits al beloofd dat ik wel veur n schiere Sunterkloas zörgen zeI.’ Johan vuilt zien gezichte al weer waarm en rood worden.
‘Zugst wel, dast t wel schier vindst,’ revelt Jolanda wieder, ‘kleurst ter ja van. Zeg nou mor gauw ‘joa” din heb ik mien plicht doan.’
‘Wanneer is t?’ wil Johan waiten in de hoop dat e din al wat te doun het.
‘Op zotterdag vaar dezember,’ vertelt Jolanda, ‘en kinst ter nou al nait meer onderuut. Moi!’ En din is ze vot. Johan blift verbaldereerd achter.

Dij zotterdagnommedag staait e al vrougtiedeg in t bejoardenhuus. De zenen zitten hom bovenaan in d’haals. ‘Ik bin sunterkloas,’ stoamelt e tegen de juvvraauw achter de resepsie.

Dij belt. En din komt even loater José deraan.
‘Moi Johan, schier dast ons helpen wilst. De bewoners verheugen zuk ja zo op de komst van Sunterkloas,’ zegt ze mit n bliede laag, ‘Loop mor even mit din zeI k die bie ons grimeur brengen.’ Naast heur lopt Johan deur t gebaauw.
‘Ik heb die wel ais zain in de disko,’ kwedelt José, ‘mor wie hebben nog nooit mit mekoar proat, wel? Kiek hier moust wezen.” Ze dut n deure open en Johan gaait veur heur aan naar binnen. ‘Dit is Jan van der Hoop, ons grimeur en dit is Jolanda, mor dij kinst wel al.’ Din verdwient ze weer.
Tegen kwart veur drije zit Johan as n eerliekse, stoatege Sunterkloas in t pak. Jolanda lopt mit n zwaarde kop om hom tou te diedeldaantjen.
‘Sunterklaasje kom maar binnen mit joen knecht’, heuren ze inains vanuut de rekreoatsiezoal.
‘Ie mouten hin,’ zegt Jan.
Stoateg, trillend van de zenen, lopen Sunterkloas en zien Zwaarte Pait in de richten van t gezang. In de deure staait José. Zai langt hom n haand en begelaaidt hom naar de grode burostoule op radjes uut de direkteurskoamer, dij nou dainst dut as ‘troon’.
Johan hoalt daip oadem en vertelt de minsen dat e bliede is, dat ze aalmoal zo goud oppaast hebben. De lu in d’zoal mouten lagen. ‘Sunterkloas,’ heurt e din José zeggen, ‘ik heb hier n liestke van lu, dij geern even wat veur joe doun willen en woar ie aiglieks even mit proaten mouten.’
Johan kikt t liestke deur. Meneer Joapengoa dut aaltied de bosschoppen veur mevraauw Prins, dij nait zo goud op bainen is. Juvvraauw De Wit gaait, as t mooi weer is, aaltied mit mevraauw Hensen, dij in n kartje zit, wandeln. En zo komen der n haile riege aan de beurt.
t Is biezunder gezelleg en tussendeur is der thee mit sunterkloaskoekjes en loater op de nommedag kriegen de minsen ook nog n borreltje mit n stukje keze of worst.
Johan speult op n veurbeeldege wieze veur Sunterkloas en Jolanda, dij ale minsen ja goud kin, dut niks as maaljoagen. t Is biezunder gezelleg!
En din komt meneer Kraster noar veuren. Hai is de veurzitter van de bewoonderskemizzie.
‘Sunterkloas,’ zegt e en laagt, ‘ik wil joe bedaanken veur dat je hier vanommedag bie ons wazzen. Ie binnen din wel n olle man, mor ik dink dat wie joe der toch nog n groot plezaaier mit doun, as ons aktiviteitenbegelaaidster José joe veur aal joen muite n dikke smok geven komt.’ De kleur vlogt Johan al weer over t gezichte, mor dat kin gainaine zain, d’Haile zoal klapt in d’handen en din komt José n beetje schuchtern naar veuren. Hail dicht komt heur mooie gezichie nou bie Johan. Heur lipkes toeten zuk om Sunterkloas n lutje doetje op de waange te geven.
Mor din barst ler wat lös in Johan. Hai verget haildal waarom of e hier is en woarom dit aalmoal gebeurt. Hai kin zuk nait meer bedappern. Hai gript t wichtje om d’haals en bakt heur n smok liek op de mooie rode lipkes. José wait ook even nait wat heur overkomt en schrikt zuk zowat dood. Daardeur verlust ze heur evenwicht en vaalt met n beste gang op Johan zien schoot en din … ridt de stoule n lutje stokje achteruut en vaalt ze mit Sunterkloas en aal achterover en daar liggen ze din. De mieter is òfvalen en de board zit ook aargens waar ze nait heuren.
De lu in t zoal liggen krom van t lagen.
‘Gedroag joe n beetje, Sunterkloas,’ ropt aine.
‘Dij lust nog wel n gruin bladje,’ bölkt n aander.
Johan kraabt verlegen overènde en José gaait ook weer staan. Verlegen lagend kieken ze de zoal in en din baint Sunterkloas mit n beste gang de zoal uut. t Volk blieft lagend achter. Zo’n mooie vertonen hebben ze ja nog nooit zain.

In de klaidkoamer komt Johan weer bie zien posetieven. Wat het e nou wel doan? t Haile sunterkloasfeest van dij lu bedurven?
José kikt om d’houke van de deure. ‘n Mooie toustand nait?’ vragt ze lagend, ‘Woarom deest dat?’ Johan hoalt de scholders op. ‘Doe kwamst zo dichtebie en ik wol dat ja zo geern,’ stuttert e. ‘Ik bin ja al zo’n zet gek op die, mor ik dus die ja nooit vroagen.’
‘Dat wis ik allaank,’ laagt José, ‘dat haar Jolanda mie verteld. Doarom hebben wie mit zien baaiden bedocht dast doe hier veur Sunterkloas speuIen zolst en meneer Kraster zat ook in t komplot. Ik haar allaine nait docht dat t zo goan zol.’
Johan laagt. Dij rötterge wichter. Mor n schierder sunterkloaskedootje haren ze nait veur hom bedinken kind.

Haalf opricht zat Rikkert, mit n kuzzen in de rugge, op bèrre te lezen.
Annechie was nog in de badkoamer in de weer. Dij har elke oavend ja veul meer waark om zuk schoon te moaken as ze op bèrre wol. Aal de make-up mos der weer òf. Vraauwlu mainden ja aaltied dat ze deur de noatuur slecht bedaild wazen. Nait mooi genog en dus klaaiden ze van alles op heur gezichte om der wat jenteger uut te zain. Mor elke oavend mos dij rommel der wel weer òf, omreden ze kregen aanders allerhaande vlekken in t gezichte.
t Was n schier boukje woar Rikkert in te lezen lag.
Zzzzzz … ging t om Rikkert zien kop. n Neeffie!

Dat haar je dervan as je d’roet openluiten en din t licht aandeden. Hai zol Annechie der toch ais wat van zeggen. Dij har zukswat ja nooit wat in de reken. Rikkert huig noar de neeffie mit zien bouk.
Zzzzzz … mit n grode boge vloog t daaiertje noar de laambe aan t plefon. Rikkert las wieder.
Annechie was ondertussen kloar en kroop bie hom op bèrre. ‘n Mooi bouk?’
‘Joa man, dij Kees Visscher kin meroakels mooi schrieven. Ie zain t ja zowat veur joe.’ Zzzzzz … doar was t neeffie weer.
Weer huig Rikkert mit zien bouk.
‘Wat dust toch?’ vruig Annechie.
‘Der vlogt mie aal n neeffie om de kop. Doe moust n aander moal, veurdast de laambe aan dust, eerst d’roet dichte doun. Neeffies komen op t licht òf,’ antwoordde Rikkert en ging wieder mit lezen. t Neeffie haar n vaaileger stee opzöcht, zodat e boeten t berek van Rikkert zien bouk kwam. Mor t licht van t leeslaampke trok hom onweerstoanboar aan. Hai mos noar t licht tou.
t Duurde din ook mor even of Rikkert vernam hom weer. Zzzzzz … ging t weer om zien kop.
‘Nou heb k ter genog van,’ mottjede Rikkert en sluig de dekens van zuk òf. ‘Ik wil doar vannachts gain last van hebben.’ Mit t bouk in d’aanslag sloop e veurzichies op t lutje daaiertje òf.
Mor dij zag hom bliekboar komen, want net op t moment dat Rikkert haauwen wol, vloog e as n stroaljoager in doekvlocht noar d’aander zied van de sloapkoamer.
Rikkert kon niks aanders doun as der achteraan te goan.
‘Loat dat baist toch vlaigen,’ zee Annechie vanuut t waarme bèrre, ‘ast dammee de laambe uutdust, gaait e wel vot.’
‘Niks mit neudeg,’ proelde Rikkert, ‘hai gaait ter aan. Mainst toch nait dat k mörnvroug onder de neeffiebulten zitten wil.’ Woar was t neeffie nou bleven? Rikkert loerde de koamer rond. Ha, doar zat e. Tegen t plefon.
As e nou aargens op stoan ging din kon e der wel bie. Doar ston de stoule mit zien goud veur d’aander dag. Doar kon e wel even op stoan goan. Hai sleepde hom zo’n beetje onder t stee woar t neeffie zat en klom der op. Hai gaf t boukje n beste zwaai en, joawel heur, op t mooi widde plefon vertoonde zuk n bloudvlekke zo groot as n dubbeltje.
‘Mien schiere plefon!’ jammerde Annechie, ‘dij heb ik vattien doage leden ja nog wit moakt. Nou kin k ja weer vannijs begunnen.’
‘Jammer nait zo,’ reageerde Rikkert vanòf zien stoule, ‘hai is dood. Doar hevve we gain last meer van.’ Hai draaide zuk n beetje, om van de stoule òf te stappen. Mor dat miskulde hom. Hai verloor zowat zien evenwicht en mit n vlogge bewegen kon e zuk nog net stoande holden. Mit n grode stap stapde hai van de stoule. Mor dat ging deur aal de konsternoatsie toch even te gaauw. t Was of e n klap mit n stombe biele op zien kuut kreeg en mit kon e der nait meer op stoan. Hai zakde in mekoar op de grond.
‘Stel die nait zo aan,’ klonk t uut t bèrre.
‘Verrek doe mor,’ zee Rikkert, ‘der is wat in mien rechterkuut knapt. Ik leuf nait dat k ter op stoan kin. t Dut mie vreselk zeer.’ Veurzichteg kraabde hai overende. Stoan op zien rechterbain was der nait meer bie.
Annechie kwam haalf overènde en keek de zoak ais aan. ‘Doe hest n zweepslag,’ mainde ze, dat hebben ze bie ons op de volleybalklup ook wel ais n moal.
‘Och, hol die stil mit dien zweepslag. t Dut mie zeer,’ schol Rikkert. Veurzichteg kroop e op bèrre.
Mörnvroug zol e wel zain hou of t was. Je konden om haalf twaalven snachts dokter toch nait hoalen? Der was ja gain levengevoar.

d’Aander mörn dee Rikkert zien bain nog aal zeer en der op stoan kon e ook nait! ‘Ik zel wel noar dokter mouten,’ stelde hai vaaste, ‘trek die mor gaauw aan, want ik kin zulf nait autorieden.’ Mit zien baaident stonden ze n uurtje loater bie dokter op stoebe.
Dij bekeek en beknovvelde Rikkert zien bain ais van ale kaanten en konstateerde, dat ter wat scheurd of òfknapt was. ‘Hoal der mor reken mit, dat je opereerd worden mouten,’ zee e.
Rikkert schrok zuk zowat dood. Opereren? En dat allaine omdat e wat roar van n stoule stapt was.
Wat zollen zien ollu wel zeggen as dij t heurden?
Eerguster har e ze nog verboden om op n trapke of n stoule te klimmen om gedienen op te hangen. Doar wazzen ze ja veuls te old veur. Dan mozzen ze hom mor even hoalen. En nou kwam e zulf maal te laande.
Op d’achtergrond ston Annechie mit n meeliedeg gezichte en keek t aalmoal zo’n beetje aan. ‘Ie kinnen votdoalek wel deur noar Winschoot rieden,’ zee dokter, dij ondertussen t zaikenhuus opbeld har, ‘ze verwachten joe om tien uur.’
Annechie ondersteunde heur invalide echtvrund noar d’auto. ‘Bist benaauwd?’ vruig ze onder t rieden. Rikkert schudde van nee, mor aan de zwaitdrupkes op zien kop kon je toch zain, dat e slim zenewachteg was.

De specialist in t zaikenhuus onderzöchde t bain ook weer van ale kaanten. t Dee soms gemain zeer.
Veul zeggen dee dokter nait.
Toun Rikkert weer overènde mog, keek e de dokter vroagend aan.
‘Ie hebben gelok,’ antwoordde dokter, ‘t Is scheurd. Dat wordt rust holden. Wie begunnen mit drij weke gips.’
Drij weke mit t bain in gips. Dat vuil mit. Mor hai was nou wel n poar weke uutschoakeld. Hou mos dat nou op t waark? Der was ja gainaine dij dat overnemen kon en as dat wel t geval was, din dee dij t laang nait noar t zin. n Ketaaiertje loater ree Annechie hom in n invalidekarrechie van zaikenhuus noar d’auto. Dou mozzen ze baaide wel even lagen om t ongelok.
‘Bist nou haildal aan mie overleverd,’ grolde Annechie. t Kon Rikkert aal niks schelen. Hai hof nait opereerd worden en … t doul was beriekt: t neeffie was dood.
Snommedoags hoalde Annechie bie t Gruine Kruus n poar krukken. Zo, nou kon e weer n beetje uut de vouten. Over n dag of wat kon e wel weer n endje lopen, al ging t din ook wat langzoam.
Soavends op bèrre bekeken ze mit heur baaident Rikkert zien gipsen bain nog ais goud.
‘Hai is mooi wit,’ konstateerde Anniechie, ‘net zo wit as mien plefon, mor din zunder dij bloudvlekke.’
Zunder der bie noa te denken keek Rikkert noar boven.
Doar zaten wel twaalf neeffies in slagorde kloar om, zo t leek, heur aanval te begunnen.
Rikkert grijnsde. Hai kon der niks tegen begunnen. Hai was versloagen! Dou
greep e n petovvel dij onder t bèrre ston, en gooide dij mit kracht noar de zwaarm op t plefon. ‘Dè,’ ruip e, ‘ik zel mie deur joe uutlagen loaten!’ Op t plefon vertoonden zuk nou drij bloudvlekken.

t Is Oljoarsoavend. In de serviceflat binnen n bult roamen helder verlicht. Elkenaine kikt noar t oljoarspergram veur tillevizie.
Geppie schenkt heurzulf n kop kovvie in. Ze zet t kopke veur zuk op t toaveltje en kikt wieder. Dammee komt der n kaberet met Seth Gaaikemoa. Dij zel t joar òfsloeten. Dat is aaltied wel mooi. Kin je nog even lagen. Vrouger har je Wim Kan. Dij kon der wat van. d’Haile poletiek wer din op de hakke nomen en elke menister kreeg wel n sneer van hom. Doar haren zai en Evert aaltied noar keken. Vleden joar was Wim Kan der nait meer op west. Dij was al dood. En veur Evert was oljoarsoavend nait echt oljoarsoavend. De kanker vrat aan zien liggoam en t ende kwam noader. Om poaske was e uut tied komen. Geppie har ter ook stoer mit had, mor deurdat Evert zo flink west was, was zai der ook redelk goud deurhèn komen.
t Huus was heur dou al gaauw te groot worden en ze haar zuk n wonentje huurd in de serviceflat en doar zat ze nou. Allenneg! Om heur tou woonden aal zokse mensen as zai. Allainstoande vraauwen en mannen, dij doaglieks met heur allain wezen te koop luipen en joe wel vaar moal in de weke nuigden veur n kop kovvie of n borreltje. Doar har ze nait aan mitdoan. Evert ston doar nog tussen. Der wer al zo gaauw en zo veul proat.
En nou was t oljoarsoavend. De kinder haren vroagd of ze nait bie ain van heur wezen wol, mor dat haar ze subiet òfwezen. Kinder mozzen op zokzulf wezen op zukse oavends en nait opscheept zitten mit n olle moeke. Nee, zai wol laiver allain in heur aigen flatje blieven. Gebeurde wat gebeurde. Din kon ze zuk goan loaten. Tussen zeuven en haalf achte wazzen der verschaaiden auto’s bie de flat west om mensen op te hoalen. Mor t grootste dail van de bewoners was gewoon in huus bleven, net as zai. Dij keken nou ook noar tilleviezie of wazzen bezeg met heur aigen gedachten. Hou t west was en dat t nooit weerom komen zol. Uren, doagen, moanden, joaren vlaigen as n schare vot. En wat veurbie is, is west. Dat blift allain in joen herinnerns hangen en doar kin je asmis vreselk mit in toeze komen. n Dikke troane glidt over Geppies rimpelge waange.
Der wordt aanbeld. Geppie schrikt op uut heur prakkezoatsies. Wel kin dat nou wezen? Hou loat is t aiglieks? d’Ol pendule wiest haalf elven. “Wel is doar?”, ropt ze achter de dichte deure. “Kloas Venemoa! Graitje Veerkamp vragt ons veur n borreltje. Din kinnen wie mit mekoar t ol joar uutzitten. As t nog wat eterij in huus hest, kinst dat wel mitnemen.” Geppie dut deure open. Kloas kikt heur vrundelk aan. “Wie hebben nou wel laank genog zitten te treuren over dat wat nait weerom komt. t Wordt tied dat we nou ais veuruut kieken. Noar t nije joar. t Leven gaait ja wieder.”
“k Wait nait,” twievelt Geppie, “zol k dat wel doun? n Feeske zunder Evert? k Wait nait.”
“Mor ik wait t wel,” zegt Kloas, “goa nou mor mit.
Wie binnen der aalmoal. Elk dij allain is in de flat. Wie hebben nou laank genog tied had om in t verleden te kieken. t Wordt ter ja toch nait aans van. Zel k zeggen dast der aankomst?” Hai draait zuk om en let Geppie allain bie deure stoan. t Wordt der nait aans van, klinkt t heur nog in d’oren. t Wordt der nait aans van. Inderdoad, je kinnen de tied nait weerom draaien. Wat je ook doun. Evert blift vot en zel nooit weerom komen. Ook nait as ze hier zitten blift. Ze begunt in t keukenkaaste te rommeln. Doar vindt ze nog n buzze met jeudenkouken en ook nog puutje zolde pinda’s. Dij kin ze wel mitnemen. n Haalf vleske bezzen het ze ook nog. Beloaden met heur inbreng stekt ze de sleudel in de buutse en let deure achter zuk in t slöt valen. Even mit de lift en ze staait bie Graitje veur deure. Doar binnen zeker al zo’n twaalf mensen bie mekoar. Ze zöcht zuk n stoule en schoft aan in de kringe. Noast heur zit Kneles Bontsemoa. “n Minne oavend nait, Geppie?” Geppie knikt. “Goud dat Graitje dit bedocht het. n Mens allain is ook ja niks. Ik heb gaauw n deuze kroketten hoald bie d’kafetaria aan d’overkaande. Krieg k vanoavend in elk geval wat waarms te eten. Koken veur mie allain is ook ja niks.” Stientje Wolterman hoalt heur olle grammefoon op batterij en draait n ploade. “What a wonderful world”, zingt Louis Armstrong mit zien haisterge stem. Der komen nog meer lu. t Wordt oardeg vol in Graitje heur koamer. “Wie binnen vol”, ropt aine.
“Den goan we op de gaange wieder.” Veur ze t bezevven, stoan de stoulen en toavels in d’hal. t Wordt n hail feest. De treurege gedachten binnen vot en ze lagen zuk krom om de bakken, dij Job van Zoalen vertelt. Dat kon e vrouger ook al zo goud.
Inains heuren ze boeten t vuurwaark. “Verrek, t is al twaalf uur west,” brult Kees Sloots, “Veul zegen aalmoal!” Hai nemt n roam, vloog Graitje om d’haals en bakt heur smok op baide waangen. Dat is t sein veur ale aandern om mekoar ook t nij-joar òf te winnen. Geppie staait wat achteròf. Mout ze doar nou aan mitdoun? “Geppie maaid, veul zegen,” zegt aine en geft heur n smok. Geppie geneert zuk. Evert, dinkt ze, verroad! Stil blift ze stoan met heur glaske bezzen in d’haand.

Mout ze nou gain verdrait hebben? Heurt ze nait allain in heur flatje te zitten? Nou dut ze mit aan n feest, terwiel dat Evert ter nait meer is.
Inains komt ter daip binnen in heur n zaachte stem. Gain stem dij je heuren kinnen, mor aine dij vuilboar is.
“Mitdoun, Geppie,” zegt dij stem, “gewoon mitdoun. t Wordt ter toch nait aans van, vergetst mie ja toch nait.”
Hou kin ze ooit heur Evert vergeten. Evert? Was dat Evert zien stem west? Joazeker, ze wait t hail wis. Evert het zegd dat ze mitdoun mout. Ze begript wat hai der mit maint. Nait zitten blieven te treuren. Doe moust wieder. Blief leven en verknies dien leste joaren nait. Mitdoun Geppie! Om twij uur s nachts breken ze op. Aalmoal n beetje in d’eulie. Mor ze hebben wel n schiere oavend had. In bèrre kin Geppie t nait noaloaten om nog even noar Evert zien foto, dij op t nachtkastke staait, te kieken. Verbeeldt ze zuk dat nou of knipoogt e noar heur? “Ik vergeet die nooit, mien jong,” fluustert ze, “Wat ik ook dou, doe bist ter bie.”
Mit n glimlaag op t gezichte vaalt ze in sloap.

De snij ligt in n dikke loage op de dörpen en velden. Zo wied as je zain kinnen, is alles wit. Bie de weg is t n dikke proekselboudel. Veurzichteg ridt Annoa in heur autootje noar t zaikenhuus. Trillend zit ze achter t stuur en iederbod verbeeldt ze zuk, dat t woagentje aan t glieden gaait. De stroatlanteerns op t Zuudveen binnen al aan en deur de verlichde open roeten van de boerderijen zugt ze de lampkes in de kerstbomen. Over n weke is t kerstdoagen. Mor schiere doagen zellen t nait worden nou Jannes in t zaikenhuus ligt.

Vleden weke begon t inains. Al n poar doage har Jannes zuk mui vuild. Hai kon t aine bain mor zuneg veur t aander kriegen en hai mos zuk ter recht tou zetten om aan t waark te goan. t Laifste zol e d’haile dag op bèrre blieven. t Eten wol ook niks! Alles smuik hom geliek, of nou t snert of witlof was. Hai kon der gain sloek op kriegen. En dou inains, n dikke weke leden, kreeg e op n oavend bie t tillevizie kieken piene in de borst. Eerst har e niks zegd in de hoop dat t wel weer overbetern zol. Mor dou de stekende piene aanhuil en e ook nog oardeg benaauwd wer, mos e t ja wel zeggen.
‘Ik bin niks nait aal te fris.’ haar e tegen Annoa zegd,
‘k Heb steken in de borst, k bin benaauwd en t trekt mie ook deur de linkeraarm. k Leuf dat k mor even liggen goa.’
Annoa keek hom eerst nait begriepend aan, mor dou t tot heur deurdrong wat Jannes zegd haar, nam ze vot moatregels. Piene in de borst en linkeraarm en benaauwd, dat leek ja wel op t haart. Votdoalek runde ze noar tillefoon en belde dokter. Gelokkeg was dij in huus en hai beloofde dat e votdoalek komen zol.
Vief menuten loater stapde dokter in de koamer en overzag de situoatsie. Ondertussen stopde der n zaikenauto veur deure. Twij kerels mit n brancard kwamen in koamer en legden Jannes der op. t Duurde mor even en doar ging t hin. Noar t St. Lucas Zaikenhuus in Winschoot. Op d’òfdailen veur haartpesjenten wer Jannes mit droaden verbonden aan n soort tillevisietousteltje en tegen Annoa wer zegd, dat ze heur man eerst even n dag of wat in de goaten holden wollen. Vol mit zwoare gedachten stapde Annoa dij oavend op de leste bus noar Pekel. As Jannes nou mor weer beter wer! t Was n male kiek, heur laiverd doar aan aal dij slangen en apperoaten. n Haartaanval! Dat heur dat nou overkwam. Dat gebeurde aaltied ja bie aandern. Ze mos dammee de kinder eerst mor even woarschaauwen. Ook al was t al loat. Ze zollen wel schrikken as ze heurden wat of der te doun was.

En nou is Annoa in de snijproeksel over de gladde weg onderwegens noar t zaikenhuus om op bezuik te goan.
Op de parkeerploatse is t nait zo drok as doagen. n Bult minsen binnen bliekboar in huus bleven. Opgelocht hoalt Annoa oadem as ze d’autodeure op slöt dut. Dit het ze in elk geval red. Op de ICòfdailen is Jannes nait meer te vinden. Even schrikt Annoa. Der zel toch nait … Nee, netuurlek nait, din haren ze heur dat toch waiten loaten. n Zuster zugt heur stoan.
‘Moi, vrouw Diekhuus, joen man is vanmörn noar d’zoal goan. Der is niks onregelmoategs meer mit zien haart. Dokter von t wel goud dat e van de monitor òf ging. Ik leuf dat joen man op koamer vattien ligt.’
Op n runtje gaait Annoa de gaange in en kikt woar of koamer vattien is. Twaalven, dattien, vattien! Hier mout t wezen. Ze drokt de deure open en kikt even verwezen in t ronde. Op de zoal stoan vaar bèrren, mor der binnen mor twije van bezet. Op ain van dij bèrren zit Jannes. Liek overende en hai laagt as e zien vraauw zugt. ‘Moi Annoa, bist ter toch nog deurgoan mit dit weer? Dat moust nait weer doun, hur. Ik kin ook wel n dag zunder bezuik.’
Annoa knikt en denkt aan de snijproeksel en de gladde weg. Dammee mout ze nog n moal.
‘Geft niks,’ laagt ze. ‘ik bin ja wies genog mit die om dat te woagen. Ik zol in huus toch gain oardeghaid hebben as ik die hier zo allaine liggen luit.’
De man op t aander bèrre komt in t ende. ‘Moak joe over hom mor gain zörge, hur mevraauw. Hai redt zuk wel. k Bin bliede dat ze hom hier vanmörn hinlegd hebben. Wie hebben nou al
n bult lol had mit zien baaident.’ Jannes knikt.
‘Joa maaid, je kinnen t hier best uutholden en dokter het zegd dat k mörn noar therapie mout. Wie wazzen der mooi op tied bie, zee e.’ t Wordt Annoa waarm om t haart. Heur Jannes wordt wel weer beter. Mooi toch! ‘Bist mit kerstdoagen din weer in huus?’ vragt ze, terwiel dat ze wel wait dat dat nait gebeuren zel. ‘Nee, mien wicht, dat zel wel nait goan. Ik mout mie van dokter nog hail slim rusteg holden. Mor t geft niks, wie kriegen hier ook ja lekker kerstdiner.
Moak die over mie mor gain zörge en goa doe mor lekker eten mit de kinder. Din komt t aal wel goud. Hou is t mit d’hond?’
Annoa versloekt zuk sikkom as Jannes dat vragt. Roland, Jannes zien bouvier, woar e zo wies mit is, het al in gain tieden vreten tot zuk nomen. Mit veul muite krigt Annoa der n plakje worst in, mor dat is t din ook. t Aarme daaier mist zien boas en ligt d’haile doagen mit de neuze noar d’achterdeure tou op de loer of zien boas der al weer aankomt.

‘Dij wil nait vreten,’ stoamelt ze, ‘hai het wènst van die.’
Jannes zien gezichte betrekt. Zien Roland wil nait vreten. Dammee is hai weer kloar en is d’hond zaik. Dat spoukt hom inains deur de kop. ‘Annoa, dou hom t alderlekkerste was t bedinken kinst en goa mor gaauw weer noar huus. t Is veuls te link mit dij gladdens.’
Annoa belooft dat en gaait weer op huus aan in heur autootje. t Was mor n kört bezuik, mor nou is ze mooi veur duustern weer in huus.

Soavends zit ze veur tillevizie en kikt noar n domme kwis, woar ze aiglieks niks aan vindt. Roland ligt mit d’ogen op de koamerdeure richt in òfwachten van de komst van zien boas. En din veraandert ter wat aan d’hond. Zien oren goan liek overènde stoan en zien steert begunt wild hin en weer te zwiepen.
Annoa zugt t en luustert of ze meugelk aine heurt. Joa, doar is aine! Wel kin dat nou wezen. Ain van de kinder? Ze kikt ais tot t roam uut en zugt n auto stoan. ‘Taxi’ staait ter mit gele letters op. Wat mout dij hier nou?
Din gaait achter heur de koamerdeure open en springt d’hond in t ende. Annoa schrikt zuk zowat dood as Roland mit steert d’haile kerstboom tegen de vlakte slagt en opspringt tegen n kerel. Dij kerel is Jannes. In zien haand het e Roland zien etensbakke en dij holdt e t daaier veur. Uuthongerd vret dij de bak leeg en slikt zuk om de bek. Jannes kriebelt hom in d’haals en proat zachte mit hom.

‘Wat moustoe hier?’ wil Annoa waiten, noadat ze van d’eerste schrik bekomen is. ‘Ik kin mien hond toch nait verhongern loaten. Ik bin langs de braandtrabbe tou t zaikenhuus uutkomen. De taxi staait te wachten. Ik goa vot-doalek weer hin.’
Hai geft Annoa n dikke smok en verdwient weer deur de koamerdeure. Even loater ridt de taxi weer vot.
Annoa is totoal riddersloagen. Wat dut dij haalfmale Jannes van heur nou? Dij mout zuk ja rusteg holden en nou ontvlucht e t zaikenhuus om d’hond te vouern. De bainen trillen heur nog onder t gat. Mit veul muite zet ze kerstboom weer in t ende. Mit motblik en veger veegt ze de kepodde versiersels en de dennenaalden op. Zo gaait dat n dag of drije. Elke oavend verschient Jannes om d’hond te vouern.

En din is t eerste kerstdag. Tina en Graddus en de kinder binnen der en ook Liesbeth en Johan, heur dochter en schoonzeun uut Arnhem. Ze binnen eerst bie Jannes op bezuik west en nou zitten ze aan t kerstmoal, dat nait zo uutbundeg is as aander joaren.
‘Zunde dat ons pa der nait bie wezen kin,’ maint Liesbeth.
Annoa laagt zoer.
‘Joa, mien kind,’ zegt ze, ’zo is t leven, nait woar. ‘Wat lagen ie doarbie,’ maarkt Tina op. ‘Holden ie wat veur ons verbörgen? Waiten ie wat, wat wie nait waiten?’
‘Ik zel t joe mor vertellen,’ zegt Annoa din. ‘Pa is hier al vaar oavends west om d’hond te vouern. Hai vlucht din stillechies langs de braandtrabbe van t zaikenhuus. Roland wil nait vreten as pa der nait is.’
‘Is e nou haildal gek worden?’ stoft Graddus op en Johan schudt mit t heufd.
‘Hou kin n wozzen mins nou zo onverstandeg wezen?”
En din heuren ze inains n auto toetern. Roland springt votdoalek int ende.
‘Doar komt opa aan,’ zegt lutje Moniek van Graddus en Tina. Aalmoal kieken ze deur t roet. ‘Dij haalmale,’ begunt Graddus, ‘is e nou gek worden? Dit kin zien dood ja wel wezen.’ Lagend stapt Jannes d’koamer binnen.
‘Moi femilie,’ ropt e kureg. ‘hier is de vluchteling. Is der veur mie ook nog n beetje overbleven?’ Hai gaait bie toavel zitten e kikt guteg in t ronde.
‘Bist doe weer ontvlucht?’ vragt Annoa.
‘Dit moal nait.’ laagt Jannes. ‘Kiek, ik was t wel van plan, mor net dou k bovenaan de braandtrabbe ston, heurde ik aine aankomen. Ik weerom noar de koamer. Doar ston dokter Mousker mie op te wachten. “Kerel, Diekhuus,” zegt e tegen mie. “ik zol dij vluchtpogens nou mor stoaken. As ie toch vot willen, kin je toch veul beter gewoon deur de veurdeure goan,” De haile femilie kikt hom verboasd aan. ‘Wus dij dokter din van joen vluchtpogens?’ wil Johan waiten.
‘Hai har mie votdoalek d’eerste moal al deur had en nou het e mie zulfs even noar Pekel reden,’ laagt Jannes. ‘Mor kom op, ik wil nou eten. Ie zitten ja zo lekker te dikkedakken. Dat zaikenhuusdiner leek mie achteròf toch niks tou. Mörn verwachten ze mie weerom.’

t Wordt n gezellege kerstoavend. Jannes het t hoogste woord. Veur zien vouten ligt Roland. En t is al riekelk loat as e mit Annoa noar bèrre gaait. ‘Der gaait toch niks boven n schiere huusholden mit laive kinder,’ is t leste wat Annoa dij dag van hom heurt. Doar is ze t haildal mit ains en ze schoedelt lekker tegen hom aan.

In de tied dat ter nog haildaal gain planten en daaier bestonden, was de wereld koal en leeg. Ons Laimeneer keek vanuut zien houkje in d’hemel ais noar omdele en von t mor n dooie boudel.
Ook d’engeltjes dij bie hom woonden en bie hom d’huusholden deden, vonden dat ter aan de wereld nog n bult mekaaierde. “Wat kin ik doar nou ais aan doun?”, prakkezaaierde ons Laimeneer. “Dit is ja gain kiek. Zo’n koale boudel har ik ja nait maind dou ik de wereld muik.” Hai zakde wat achterover in zien kroakstoule en dee d’ogen dichte om ais goud noadinken te kinnen. Mor inploats van goud noadinken, vuil e in sloap. d’Engeltjes mozzen der wel om lagen. Doar lag heur boas te sloapen, terwiel dat e aiglieks aan t waark mos om zien scheppen te verbetern. Op heur tonen luipen ze noar ons Laimeneer zien waarkploatse en keken doar ais in t ronde. “Wie mouten wat hebben, woar wie de wereld n beetje schierder mit moaken kinnen”, mainde aine. “t Is aal zaand, dat as t n beetje slim waait, stoeven joe, zulfs in d’hemel, d’ogen en oren vol.” “As wie ais wat over dat zand hinstreuden”, stelde n aander veur. “Din is dij stoeverij ook over.” “Dat liekt mie wel wat.” zee t engeltje, dij aaltied mit motblik en vegertje de boudel aanhemmeln mos. “As der wat over de wereld hinligt, din waait dat zaand ook nait meer noar d’hemel en din heb ik t n stok makkelker”, d’Aander engeltjes mozzen doar om lagen.
“Hier ligt n haile zak vol mit gruine spiertjes,” ruip inains t engeltje, dat zörgen mos, dat ons Laimeneer zien bèrre aaltied goud opstopt was. “Dij huif ik toch nait meer bruken. As wie dij ais over de wereld streuden?” “k Wait nait, mor wie kinnen ais kieken of t liggen blift.”
Mit mekoar gooiden d’engeltjes de gruine spiertjes noar omdele en ze kwamen aalmoal netjes noast mekoar op de wereld te laande.
t Was n schiere kiek en ze dochten dat heur boas der wel slim wies mit wezen zol. Dou ons Laimeneer weer wakker wer, was e slim nareg, omreden nou har e nog niks bedocht om de wereld n beetje beter aanzain te geven. Hai keek ais tot d’roet uut en wat zag e doar? d’Haile wereld was gruin. Haildaal gruin.

Hai begreep ter niks van en ruip zien engeltjes bie zok. “Wat is der gebeurd?” vruig e streng. d’Engeltjes keken aalmoal n beetje benaauwd noar de grond. “Wie hebben gruine spiertjes streud,” vertelde t veurmanengeltje. “Wie vinden dat de wereld ter zo al n stok schierder uutzugt.” Doar mos ons Laimeneer heur wel geliek aan geven. “Mor as ik t nou dammee waaien loat, din waaien dij spiertjes toch weer vot”, zee e en ging noar zien waarkploatse, omreden hai har nog n aander kluske te doun. Doar harren d’engeltjes nait aan docht. Mor ze mozzen ons Laimeneer wel geliek geven. Nou mozzen ze ja weer wat aans bedinken.
Noa n zetje stak t alderdomste engeltje de vinger op. “Ik leuf dat ik d’oplözzen heb”, zee ze hail verlegen. d’Aandern keken heur verboasd aan. “Doe?”, vruigen ze. “Joa,” zee t domme engeltje, “as wie dij spiertjes nou ais nat muiken, din blieven ze beter liggen en plakken ze n beetje aan t zaand vaaste. Ons Laimeneer mout t mor even regen loaten.” Doar mozzen heur vrundinnen om lagen, mor omreden ze konden zulf niks beters bedinken, gingen ze toch in optocht noar ons Laimeneer en legden hom d’oplözzen veur. Dij kreeg daibe rimpels in zien veurheufd van t prakkezaaiern. Mor dou e op t leste zien ogen weer open dee, zee e: “t Is te perbaaiern.” En dou luit e t regen. Nait slim haard, mor n lekker òfgeschaaiden regentje, zo as e dat zo geern har. d’Engeltjes keken noar omdele noar de wereld en zagen inains dat ale spiertjes liek overènde stoan gingen. t Leek wel of ze aan de grond vaaste gruiden.
“Doar klopt wat nait”, prevelde ons Laimeneer. Mor hai wol t veur zien personeel gain woord hebben, dat e nait recht begreep wat of der te doun was. En dou inains ruip ain van d’engeltjes: “Laimeneer, kiek gaauw. Dij spiertjes begunnen te gruien. Ze worden aal mor groter en groter.” En joa hur. De gruine spiertjes werden aal groter.

Noa n zetje wazzen ze zo groot worden, dat d’haile wereld ter onder zat en je gain zaandkörrel meer zain konden. Stomverboasd keken ons Laimeneer en zien engeltjes tou. Hou konden dij spiertjes nou gruien goan? Kwam dat deur t wotter van de regenbuie? En terwiel dat ze doar zo stonden te kieken, bleven de spiertjes mor deurgruien. Aal mor deur. Op t leste werden ze zo hoog, dat de onderènden haard en stokkeg werden en bie n haile bult hail slim dik mit n roege bast er omtou.
“As ik nou eerlek bin,” zee ons Laimeneer, “din mag ik dizze gewazzen wel lieden. Wait je wat? Ik nuim heur ‘bomen’. Hou liekt joe dat tou?” d’Engeltjes vonden dat dat n schiere noam was. “Joa”, ruip t engeltje, dij aaltied geern van alles verzoameln mog. “Din nuim ik aal dij bomen biemekoar n ’bos’. Is dat wat?” Ons Laimeneer von dat ook n schiere noam.
“Wait je wat,” bedocht e, “din zel ik ook daaier moaken, dij onder dij bomen in dat bos wonen kinnen.” En ons Laimeneer muik eekhoorntjes, moezen, tieken, vozzen, knientjes en op t leste ook… n mens. En dat har e beter nait doun kind, omreden dij mensen begonnen votdoalek as haalfmalen in dij bozzen om te hakken. Ze stookden vuurtjes van t holt om zuk te waarmen en heur eten op te koken. En ze bruukden de bomen om huzen en schepen van te baauwen. t Duurde din ook mor poar doezend joar, en dat is veur ons Laimeneer ja mor n oogwink, of t grootste dail van de bomen was omhakt en op veul steden in de wereld zag je alweer allenneg mor zaand. En as t stief waait, din stoft t weer in d’hemel en din mout t motblikengeltje der aan te pas komen om de boudel aan te hemmeln. En ons Laimeneer zit in zien kroakstoule en bekikt d’haile boudel ais. As e nait gauwachteg moatregels nemt, din is der over honderd joar gain ain boom meer over. Din hebben de mensen ze aalmoal weer vothoald en kin e vannijs begunnen.

Meneer, mag ik joe wat vroagen? Zollen ie wel even boetendeure kieken willen of doar aine staait? En as der aine staait, willen ie mie din votdoalek woarschaauwen? De zoak is noamelk zo, dat as der aine staait mit n fietse, din het e t op mie veurzain.
Din mout e mie hebben. Ik wor noamelk bespioneerd.
Ze binnen derop uut om mie kepot te moaken. Op d’ain of d’aander dag bin ik ter bie. Nee, ik wait nait woarom, mor t is nou ainmoal zo. Willen ie even kieken? Staait ter eerlieks woar gainent mit n fietse?

Dat gaait nou al n poar moand zo, wait je. Woar of ik ook kom en woar of ik ook goa, der is aaltied aine dij mie achternoa komt. Nee, ze doun mie niks tot op t heden, mor ze bekieken t eerst even, zai je. En as ze mie din te groazen nemen kinnen, din is t doan. Din pakken ze mie aan en lopt t hail slecht mit mie òf.
Hebben ie gainaine zain doar boeten? Din mout ik nou mor moaken dat ik in huus kom.
t Is wel maal, hur, as ze joe aaltied noazitten. Ie hebben doar gain wait van. Joe loaten ze wel mit vree. Ie kinnen rusteg goan en stoan woardat ie willen, mor mit mie is dat aans. Ik heb, zolaank ik boetendeure bin gain rust of duur, omreden ze volgen mie overaal.
Lest heb ik heur dernoar vroagd. Ik ston dou even stil bie de klabbe. Even n sigeretje aansteken. Niks te zain. Joa, der stonden n poar manlu te proaten bie n viskerman. Mor ik was nog mor net weer opstapt of aine van t plougje muik zuk dervan lös, stapde op de fietse en ree mie achteroa. Ik ging wat kaalmer aan fietsen. Hai ging ook wat kaalmer aan fietsen. Hai bleef aal zo’n twinteg meter achter mie.
Dou bin k ofstapt en dou mos e ja wel deurrieden.
‘Mouten ie mie hebben?’ heb ik vroagd dou e mie veurbiefietsde. ‘Bespioneren ie mie?’ Hai laagde en zee niks. Dou e n endje vot was, bin ik weer opstapt en de ziedstroade bie postketoor inreden en wat docht je? Doar stapt weer aine op n fietse en gaait mie noa. Ik heb ter gain verbaarg van.
Verrek, nou heb ik al weer te laang proat. t Kin best wezen dat ter nou wel aine staait. Dou mie n genougen en kiek nog even.
Ik bin ook al n moal òfstapt bie zo’n plougje manlu. ‘Zuiken ie mie?’ heb ik dou vroagd.
‘Woarom zollen wie joe zuiken?’ zeden ze. Mor ze zuiken mie wel! Netuurlek zuiken ze mie wel. Dou bin k noar plietsie goan. Dij zollen t in de goaten holden en der wat aan doun. Mor tot nou tou heb ik doar nog niks van vernomen.
Mien vraauw wil dat k noar dokter goa. Mor wat kin n dokter der nou aan doun? n Dokter is veur zaike minsen. Mor ik bin ja nait zaik.
Lest zee aine tegen mie, dat ik mie t verbeeldde. Dat ik spouken zag. Din zol k ja gek wezen. Nou, meneer, zai ik ter oet of ik gek bin? Nee, toch zeker. Nee, n dokter bin ik nait neudeg. n Goie avvekoat, dat zol beter wezen. Ik bin al ais noar d’avvekoat, dij bie ons in t dörpshuus zitten holdt, west, mor dij zee dat ik noamen nuimen mos. Mor dat kin k ja nait. Nee, hulp krieg je naargens. De plietsie let joe stikken, avvekoaten willen allain mor geld zain en n dokter kin niks, omreden dij begript ter toch niks van. Ie willen waiten woarom ze mie noazitten? Wis ik t mor. Kiek, ik dink dat ze mie der bielappen willen. Ik heb ter vrouger wel ais n beetje bie beunhoasd. Zwaart! En nou ik in de VUT bin, willen ze mie der nog bielappen. Nou, wel het dat nou nooit doan, n beetje zwaart bie beunhoazen? Ie toch zeker ook wel? Dat dut elk toch wel ains. Of geven ie alles op? Ook as ie joen buurman n dag of wat helpen mit stukkedoren. Je binnen stukkedoor. Joen buurman geft joe din n poar sinten veur de hulp. Runnen ie din votdoalek noar t belastenketoor om t op te geven? Nee toch, zeker. Nou, dat heb ik ook nait doan, mor omreden ik heb n zet in de gemainteroad zeten, mainen ze dat ze mie hebben mouten. Joa, ie hebben geliek. Ik haar dat beunhoazen beter nait doun kind. Beunhoazen en in de gemainteroad zitten, dat gaait nait soam. As gemainteroadslid mout je de vingers opsteken en beloven dat je niks boetenwettelks doun zellen. Mor is t nou neudeg om mie dat nou nog aan te wrieven? Dat is toch aal over en veurbie? Meneer, begriepen ie mien situoatsie nou n beetje? Willen ie nog even kieken of der aine staait mit n fietse? Is der gainent?
As gemainteroadslid heb je zo joen verantwoordens, naitwoar? Ik har sosioale zoaken in mien potterfulie. Ik mos veur de pertij doar n beetje t oog mit op holden. Joa, en din komt van t ain t aander. Ik heb wel ains minsen bie mie had, dij snapt wazzen. Dij haren noast heur uutkeren derbie aarbaid. Zwaart! Kiek, dat kin nait, hè. Dat is tegen de regels en doar mout tegen optreden worden. En as ze din bie joe komen omdat ze mainen dat je heur helpen kinnen, din gaait dat nait aaltied. Je kinnen nait elke fout van n aander onder t klaid vegen. Ik gaf heur din ook gain geliek en dat hebben ze mie wel slim kwoalek nomen. As t ainmoal fout zat, kon ik ja niks meer veur heur doun. En dat reken ze mie nou aan! Nou ik nait meer in de road zit en al op pensioun bin, nou vergallen ze mie t leven deur mie noa te zitten en te letten op elke stap dij ik dou. d’Haile doagen mout ik oppazen dat k niks dou dat boeten de wet is. Want din hebben ze mie en goa ik ter aan. Ik belan din op t plietsiebero. Doar kin je vergif op innemen. Mor der komt n dag dat ik heur wel kriegen zel. Aander weke goa ik noar Belgie. Doar wil k mie n revolver kopen. Dat kin in Belgie as je de weg waiten en doar zel k heur wel mit kriegen.
Willen ie nog ainmoal kieken of der aine staait? Nee, staait ter gainent? Hebben ie goud keken? Din kin k nou vot. De vraauw zel wel mit t eten op mie wachten.

In t begun har Job der nog nait zoveul aarg in had, mor nou, de leste tied, kon e t toch wel vernemen: hai wer riekelk dik. De boksem kneep hom om de middel en hai haar de raime al n goatje wieder zetten mouten.
Zien Sientje har hom der ook al ais op wezen. ‘Job,’ har ze zegd, ‘ast doe zo deurgaaist, gruist nog n moal dichte. Doar moust wat aan doun.’
Job har wat mottjed en zegd dat Sientje veuls te lekker kookde, mor hai begreep wel, dat dat òfschoefsysteem was en doarom har e soavends al ais stillechies in de Libelle keken of doar nait n dieet in ston, woar je in vattien doagen n bult kilo’s mit kwiet worden konden. Der ston niks in wat hom aanston.
Mor dou kwam Sientje mit n idee. ‘Doe moust aan sport doun goan. Lekker bewegen. Dat is goud veur n mins.’
Aan sport doun? Job mos der wel om lagen. Hai was ja al viefteg west. Din stop je toch mit sport? Mos hai der nou din nog aan begunnen? Dat zag e haildal nait zitten.
‘Kloas van hiernoast gaait elke moandagoavend aan t volleyballen,’ wos Sientje, ‘bie dij volleybalklup is n stel rekreanten en dij kinnen nog best n poar leden bruken.’ Ze zol wel even aan Kloas vroagen of e Job d’aander weke moandag aanroupen wol.
Job sputterde eerst nog wat tegen, mor aargens leek t hom ook wel wat. Nait allaine dat sporten, mor bie de sporthal haren ze ook n schiere ketine, woar je joe noa òfloop n pilske kopen konden. En zo wer Job lid van de volleybalklup.

Om haalf aachte ruip Kloas hom aan.
Aiglieks was Job de moud al weer in de schounen zakt, mor hai mos zuk ja wel groot hollen veur Kloas. In de klaidkoamer wer e deur d’aander volleyballers verwelkomd. Hai mos eerst mor even rusteg aan doun, zeden ze. De trainer was n jonk vraauwmins dij heur eerst tien rondjes deur de zoal runnen luit. Job hobbelde mor zo’n beetje mit, mor hai was bliede dou de tien rondjes der op zaten. Dou mozzen ze allerhaande oeveningen doun. Mikt d’aarms zwaaien, rekken en strekken, hakken tegen t gat en zuks wat meer. lederbod vannijs, omreden de trainster was nait gauw tevree. ‘Kom op Job, n beetje deurzetten, hè,’ ruip ze, dou Job even aan de kaande uutpoesten wol.

Gelokkeg kwam aan dat gedou al gaauwachteg n ende. Job poesde as n ol stoommesien. Dou mos e mit Kloas wel tien menuten laank n bale mit de vingers hin en weer tikken. n Enkeld moal lokde dat, mor de mainste keren vloog de bale ale kaanten op, behaalve de kaande dij Job bedould har.
Kloas gaf hom aanwiezens, mor veul holp t nait. Dij bale dee mor woar of e zulf zin aan har. Noa n haalf uurtje zaten ze mit mekoar zwaitend en stennend even uut te poesten op n baanke aan de kaande van t veld.
‘En nou dou we n partijtje,’ besloot de trainster. De koppel wer in twij plougen verdaild en dou ging t lös. Veul brocht Job ter nait van terechte. Elke bale dij van de tegenpartij kwam, vuil veur hom op de grond of vloog hom deur de vingers. Hai was bliede dat de trainster veur t ende floot. Gaauw onder douche en din nog even ain pilske in de ketine. Kirrel, wat was e ja muide. Hai kon mor zuneg t aine bain veur t aander kriegen.

Dou e n haalf uurtje loater in huus kwam, wol Sientje waiten hou of t goan was.
‘Schier, man,’ vertelde Job, ‘mor ik bin wel slim muide. En mien bainen doun mie ook zeer.’
‘Hest spierpien,’ mainde Sientje, ‘dat gaait wel over as t wat voaker hin west bist.’
Dou ze noar boven gingen, om op bèerre te goan, ging Job gaauw even in de badkoamer op t schoaltje stoan. Verdold, t har holpen. Hai was n onze lichter. Bliede kroop e onder de dekens. Hai har n slim voldoan gevuil over zuk.
Sienje schoof noast hom en schoedelde wat tegen hom aan. Job zuchde. ‘Nee maaid, vanoavend mor nait, hur,’ stende hai, ‘ik bin ja veuls te mui.’ Hai draaide zuk op d’aander zied en vuil as n blok in sloap.

Jan scharrelde al n zetje mit Gittje. n Haalf joar leden haar e veur t eerst zain in n kefee en votdoalek har e docht: dat is ja net n wichtje veur mie. Hai stevelde op heur òf en bo heur n glaske cola aan. Gittje wol dat wel aannemen, omreden ze haar ook al n poar moal Jan zien kaande uutkeken, want dij nuvere kerel leek heur wel wat. Zo was t aalmoal begonnen en dij oavend haar Jan Gittje veur t eerst hail olderwets noar huus brocht. Votdoalek haren ze òfsproken, dat ze d’aander weke mit heur baaident der op uut trekken zollen noar n dansgelegenhaid in n aander dörp, want elk en aine hof ja nait waiten dat zai wat mit mekoar haren.
Dij oavend haren ze mekoar veur t eerste n smokje geven en noa dij aine wazzen der nog n haile bult volgd, want Jan en Gittje kwamen aal meer tot d’ontdekken, dat ze mekoar slim geern lieden moggen.
In huus haar moeke Jan al ains n moal aankeken. Der was wat mit heur jonkje. Mor t rechte kon ze nait aan de wait komen en as ze Jan der noar vruig, din gaf dij n ontwiekend antwoord of hai laagde allaine mor wat.
‘Doe huifst die over ons Jan gain zörge moaken,’ har pa al n moal zegd tegen moeke, ‘ons Jan het t older der ja veur. Hai zel wel verlaifd wezen.’
Moeke mos doar om lagen. Hou kon dat nou? Heur lutje Jampie verlaifd? Hai was ja nog mor net twinteg. Joa, zo gaait dat. Moekes willen geern dat heur lutje kereltjes zo laang meugelk klaain blieven. As der n wichtje komt, din binnen ze hom ja kwiet. Moeke kon zuk toch ook nait haildal bedappern en dou Jan n moal op n zotterdagoavend weer op pad ging vruig ze hom der noar. ‘Gaaist achter de wichter aan, mien jong?’ Jan laagde mor wat.
‘Kiek n beetje uut, heur. Der binnen vanvast n bult wichter, dij n schiere vent as die wel hebben willen.’ ‘Moak joe mor gain zörge, Moeke,’ zee Jan en gaf zien moeke n smokje, ‘ik zel wel goud uutkieken. Ik neem allain mor n wichtje, dij hail slim op joe liekt, mor din wel n poar joar jonger.’ Nou laagde moeke. ‘Of hest al n vaste?’ Moekes kennen asmis vreselk deursoezen.
Jan draaide zuk om en ging deure uut.
‘Doe moust dij jong nait zoveul vroagen. Dij mout dat toch zulf aalmoal ondervinden,’ zee pa en ging veur tillevisie zitten.
Mor moeke was der nait gerust op. Ze kon der ja nait over uut dat heur Jan achter de wichter aan zat. Dou de jong soavends loat weer in huus kwam, lag moeke op hom te wachten. ‘Bist doe doar. mien jong?’
‘Joa.’
‘Hou loat is t?’
‘Haalf vare.’
‘Wat ja loat!’
‘Och, t gaait wel. Wie binnen aan t dansen west en toun hebben we nog n endje in t paark lopen. Sloap nou mor lekker.’

d’Aander mörgen bie t kovviedrinken begon moeke weer mit pa over de verkeren van heur Jan: ‘Hai mout dat wichtje mor ais mitnemen, din kinnen wie ook ais zain wat hai aan taauw het. Je kinnen t beter mor waiten.’
Pa mompelde wat en moeke beschouwde dat as instemmen en dou Jan, nog wat suvveg, in koamer verscheen, was t eerste wat ze zee: ‘Mien jong, woarom nemst doe dat wichtje van die nait ais mit noar huus? Ie huiven je nait aaltied bie pad en weg te zwinnen of in de kroug te zitten.’
Jan zol t er mit Gittje over hebben, zee e. Hai wos ja nait hou of Gittje der over docht. ‘As ze dat wil, din zellen wie zundagnommedag wel even langs komen.’
Nou kwam der schot in de zoak. Over n lutje weke zollen ze kennesmoaken mit d’aanstoande schoondochter. Moeke begon votdoalek van alles te regeln. Der mos n lekkere cake bakt worden en ze zollen veur dizze moal theedrinken in de mooie veurkoamer, woar ze aanders allaine zaten as der aine joareg was.
Dinsdags hoalde moeke t schiere theeservies uut de kaaste en wosk dat haildal of, omreden der kon wel ais wat stof op zitten. Ze haren t sinds nijjoar ja nait meer bruukt. Hail veurzichteg haar ze Jan al n moal vroagd uut wat veur nust of Gittje kwam.
‘Ik leuf dat heur voader schoulmeester is in t dörp hier n poar kilometer vandoan.’
‘Schoulmeester! Mor kin dat wichtje din wel plat proaten?’ schrok moeke, ‘doe moust wel even tegen heur zeggen, dat wie huil gewone aarbaiderslu binnen, heur en dat wie aaltied Grunnegs proaten.’ Jan laagde mor wat om moeke heur zörge, mor hai beloofde dat e t zeggen zol. ‘Moak toch nait zo’n drokte. t Is mor n hail gewoon wichtje, heur, en zo proat net zo plat as ie en ik.’
Pa mos zien biedroage ook levern. Stel joe veur dat dat wichtje tiedens de veziede noar de wc mos. Din mos dij der toch ook schier uutzain. ‘Doe moust de wc mor even n schier kleurtje geven, Knelis,’ komdaaierde moeke. En dij was nait zo goud of hai gaf t bedoulde koamertje n lekker fris kleurtje.

Ziezo, nou kon Gittje komen!

Zundags om n uur of drije fietsden Jan en Gittje t haim op. Moeke dee as de weerlocht t schoet veurvot en ze klopde pa nog gaauw even de aaske uut zien piebe van de jaze. Toun stapden de kinder de koamer binnen.
‘Goiedag vraauw Snieder, ik bin Gittje. Ik bin bliede dat wie ais kennes mit mekoar moaken. Jan het al zoveul over joe snaard. Ie mouten wel de beste moeke wezen dij der bestaait.’ ‘Moi. mien wicht,’ stoamelde moeke. Meer kon ze nait uutbrengen.
‘En ie binnen netuurlek Jan zien pa. Hou gaait ter heer Snieder?’ En ze langde pa d’haand. Wat was dat wichtje vrij en goud van de tongraime sneden. En zo hail gewoon. Ze holp votdoalek mit theeschenken en pruit aal mor deur. Ze vertelde van heur ollu, dij t ook mooi vonden, dat ze kennes muik mit Jan zien ollu en over heur pa en Jan, dij al zo schier mit heur baaident over t schoulmeestern proaten konden. Heur pa von t ja schier, dat zien aanstoande schoonzeun loater ook meester worden zol.
Dou de thee op was, schonk moeke nog glaske draank in.
Veur dat ze t wizzen was de nommedag om en mozzen ze weer op huus aan. Moeke zee nog wel dat ze blieven konden te broodeten, mor doar haar Gittje nait op rekend. n Aandermoal zol ze blieven te eten.
Toun de jongelu weer vot wazzen, roemde Moeke de theeboudel op. ‘Dat is n laif wichtje, Knelis,’ beslisde ze, ‘doar krigt ons Jan n schiere vraauw aan.’
‘Joa,’ knikde pa, ‘mor ze het hail nait noar de wc west. En dij haar ik specioal veur heur zo mooi vaarfd.’