Ie kinnen der mit lezen en schrieven
(noar n foabel van Aesopus)
Waalneut en appel haren roezie over vroag wèl of mooiste van heur baaident was. Ging der orreg om heer. Dou kwam stem van brommelstroek vanoet heeg achter waalneut en appel. Hail aigenwies klonk t: ‘Willen ie wel ais opholden mit joen gesnak hou mooi of ie binnen doar ik bie bin. As ie mie zain wait ie ja votdoadelk wel of t mooiste is.’
Der is aaltied boas boven boas
(noar n foabel van Aesopus)
Ezel en vos sloten n overainkomst nkander bie te stoan ien tieden van nood en gevoar. Dou gingen zai mit heur twijbaaident op jacht. Al gaauw kwamen zai laiw tegen dij ook op jacht was en slim honger haar. Vos, dij gevoar votdoadelk deur haar, laip op laiw òf en beloofde hom te helpen ezel te pakken te kriegen as laiw hom lopen lait. Laiw gromde dat t goud was. Vos lokte ezel dou noar n stuk omriggeld laand tou en sloot domme baist doar op, zeggend dat ezel doar vaaileg was. Dou laiw zaag dat ezel nait vot kon, greep hai vos bie zien kladden en vrat dij op zien dooie gemak op. Dag loater ging e noar t laand tou en dee zulfde mit ezel.
Ie kinnen ain verroaden en verkopen doar e bie staait!
t Was nog nait zo laanke leden, dat Hinderk en Geert veur eer ste moal ien kerk noast nkander zeten haren. Dou was laifde maank baaident begonnen. Zai haren besloten, nait te haard van stee te lopen. Twij moal ien weke kwamen zai bie nkander.
Veul was der te beproaten.
Geert vertelde, dat der ien n poeps gezin groot worren was. Drij zuskes en ain bruier haar der. Misdainder haar der west. Noa middelboare schoul haar der medisienen ien Utrecht studaai-
erd. Zien belangstellen haar noar minsk mit psychische perblemen oetgoan. Zo was der ien loop der joaren psychioater/psychotheroapeut worren. Noa verloop van tied haar der waark ien Akkedemisch Zaikenhoes ien Stad kregen. Zien moeke leefde nog, moar zien pabbe was al hingoan.
Hinderk vertelde, dat der zien haile levent zo om en bie ien dörp woond haar. Ien Stad n poar joar Akkedemie bezöcht haar, moar haar noaderhaand te waiten kregen, dat der mit zien haanden waarken mos. Hai was timmerman worren, moar haar nog veul meer as timmern kind. Allerdeegs kon der nog immer en aaltied sentroale verwaarmensketels oet en ien nkander schroeven. Joa, smieteg was der, mit hail veul gevuil ien vingers. Dou zien pabbe hingoan was, haar hai dizzent as köster van middel- aiwse kerk opvolgd.
Hai was nait bie zien ollu haangen bleven, moar haar mit behulp van vrunden n hoes veur homzulf baauwd. Doar woonde der nog immer en aaltied. Lu ien dörp haren hom wel ains vroagd, woarom der gain vraauw haar.
‘Zuk n nuvere man kin doch vraauwlu genog kriegen?’ wer hom sumtieds zegd.
Hai zai din, dat der laiver op homzulf woonde. Der zellen dou wel lu west hebben, dij waiten hebben wat mit hom aan haand was.
‘Wolste din nooit nait n vrund hebben?’ vroug Geert nijschiereg.
‘k Haar vrunden genog, moar nait zo aine dij doe mainst. k Speulde ja ien eerste elftal van voutbalverainen. Din heste vrunden genog,’ antwoordde Hinderk.
‘Doe hest ook voutbald?’ vroug Geert, ‘woar stonste din, veur of achter ien t veld.’
‘k Speulde veurien en doe?’
‘Achterien. Wie kinnen wel ains tegenstaandertjer speulen.’
‘Joa, dat kinnen wie doun, moar din wel op om en bie drijhonderdzesteg vaaierkaande sintimeter,’ kniesde Hinderk.
‘Dat kinnen wie doun!’ raip Geert laankhaalzend oet.
Zo zaten dij baaident te proaten, as zai bie nkander op bezuik wazzen.
Dou was t oljoarsoavend. Noa dainst mos der ien kerk nog wat oproemd worren. Geert holp Hinderk mit, zodounde konnen zai gaauwer noar zien hoes tougoan.
Ien oljoarsnaacht was der ien dörp immer en aaltied veul te doun. Vuurwaark wer òfschoten, lu winsten nkander veul haail en zegen ien t Nijjoar, der wer veul zopen … Dou t wat rusteger wer, wazzen der nog hail wat jongelu op pad. Zai haren te veul achterover sloagen. Ain van heur vertelde, dat der nait zo laanke leden n flikker ien dörp was komen wonen. ‘Zellen wie dizzent ains verrazzen?’ Elkenain wol doaraan wel mitwaarken. Dou ging t noar t hoes van dij man.
‘Wat is dat?’ vroug Geert aan Hinderk.
‘Doar worren stainen tegen roeten aankoegeld.
k Heur dat dizzent kepot goan,’ zee Hinderk.
Hinderk was al opstoan, en laip noar veurdeur. Hai heurde wat boeten roupen wer:
‘Nuig ons, din kommen wie die bezuiken. Din zellen wie stoale van dien schiethoesbozzel ien dien konde steken, en din mit dat ding hinneweer goan. Dat zel die en ons veul pelzaaier geven.’ Hinderk haar krekt veurdeur opend, en zag zien oomkezegger Jaan mit n stain ien rechterhaand stoan. Hai haar nog nait wat tegen hom zeggen kind, of dizzent vloog al tegen zien kop aan. Hinderk vloog achterover, en wer deur Geert nog opvongen. Geert haar ien zien levent as psychotheroapeut wel gevoarelke situoatsies mitmoakt. Vroug wèl zien roeten ienmieterd haar. Dat haren zai aaltemoal doan. Sportief wazzen zai wel. Geert kon ale noamen en adrezzen van jongelu opschrieven. Mit nkander wollen zai schoade betoalen. Doarnoa zörgde Geert derveur, dat zai noar hoes tou goan konnen.
Hinderk haar hom op n stoul deel zet. Kop dee hom piene en bloud laip van rechter waang òf. Geert zag, dat der mit Hinderk noar Akkedemisch Zaikenhoes tougoan mos. Hai verzörgde eerst de wond wel wat. Dou baaident ien Geerts auto noar Stad reden, zee der: ‘Hinderk, t komt wel weer goud. Immer en aaltied geleuven en vertraauwen ien God.’
Ien zaikenhoes brochde Geert Hinderk noar noodopvaang. Doar zaten al n boudel lu. Joa, ien oljoarsnaacht ging der immer en aaltied veul heer. Baaident mozzen laanke wachten, veur Hinderk holpen worren kon. Wond mos dicht naaid worren. Gelukkeg zaten taandenkoezen nog oardeg vaast ien mond. Hom wer zegd, dat der moar zo gaauw meugelk noar taandarts goan mos.
Dou baaident zaikenhoes verloaten haren, keken zai nkander aan. Heur ogen glinsterden en heur laifde veur nkander sprak deroet.
Op nijjoarsoavend kwam oomkezegger Jaan bie Geert en Hinderk op bezuik. t Muitte hom zo wat der doan haar. Hai zol nooit nait weer mit n stain smieten.
‘t Is goud mien jong. Wie dinken, datste wat leerd hest. Wie vergeven t die,’ zeden Hinderk en Geert touglieks.
Ik richt mie op de oadem
Van mien herder dij noast mie ligt.
Zo laang as hai oademt, leeft e.
Zo laang as ik
Zien oadem heur,
Zit ien traain
Van Stad noar Zwolle.
Ik wor ien sloap sust
Deur t ritme
Van de vougen
Ien t spoor under ons,
Kedeng edeng
Kedeng edeng
Net zo laang tot
De tied versloagen is.
Buren binnen ophokt, zo as zai zulf zeggen. Deur keronoa het regeren ales op slöt doan. Buren hebben pest ien dat zai nait vot kinnen. t Binnen veulraaizegers en laifst nait thoes. Haitied aan votgoan, votwezen of thoeskommen. Zai konden t beter rusteger aan doun, vienden wie. Buurman haar al twij moal ien zaikenhoes legen mit haart en zai haar ook mankementen. Nou binnen zai drij moand thoes west en verdold, t is heur aan te zain. Zai binnen ien rust kommen en vuilen heur fit en gezond. Keronoa n ramp? Kon minder veur buren!
Vraauw was veur daarde moal heur DigiD vergeten.
Zeun haar heur al ais holpen en was der nou zat van. Hai begreep nait dat ze olle gebrukersnoamen bewoard haar, mit wachtwoorden derbie.
t Olle papier kwam der bie. Noa drij moal ging t verkeerd. Ze mos n haalf uur wachten. Aanderdoags mor wieder. Herstelcode kwam via mail. Ze zag 5 veur n Z aan, t ging weer mis.
Din mor n nij wachtwoord bedenken. 1 Klaaine letter, wat symbooltoetsen en veul heufdletters. Tillefoon gaf n code van 6 sievers deur. Binnen t haalf uur was t kloar.
Hou wor je miljonair … Gebroek moaken van t coronavirus? Kin! Deur joe as christen veur te doun en ‘kammeroaden’ dij mitspeulen. Negen miljoun ‘verdainen’ aan rommel is nait elk geven. Syvert wel! Mor wat t woord ‘christelk’ inholdt, het e gain keze van eten.
Ien studio housten kandidoaten noa wat prakkezaaiern heur oplözzens monkelnd op, terwiel dat zai thoes smui t aine noa t aander goie antwoord geft.
‘Het scheikundige element voor goud?’ ‘AU!’
‘De eerste vrouwelijke minister van Nederland?’ ‘Marga Klompé!’
‘Nachtschoade!’
‘Sepia!’
‘Van Persie!’
‘Eufemisme!’
‘De vrede van Münster, 1648!’
‘Slutertied!’
‘Alexandre Dumas!’
‘Papaver!’
‘De ramp mit de Hindenburg!’
Hai zit noast heur op baank en speult swiegend mit zien telefoon. Noa n serie van elf vroagen hoapert heur paroate kennis. Op de vroag: ‘hoe wordt de rosse buurt in Hamburg genoemd?’, blift zai stil en ropt hai rezeluut: ‘Reeperbahn, duhu.’
Eefkes n proatje mit vraauw Steevaast: ‘Moi, veul te koop hier, ik zug wel 35 Te Koop-borden in stroat.’
‘Joa, lu baiden over vroagpries hèn … binnen nait wies in kop.’
‘Hou dat zo? ‘
‘Nou, k woon hier al 47 joar goud.’
‘Oh … eh … mor woarom hebben joe din n Te Koop-bord in toen?’
‘Ik? Kin je nait lezen?’
‘Eh … oh wacht … der staait: Ge Koop.’
‘Juust!’
‘Mor … mor … woarom staait der Verkocht op?’
‘Oh joa? Beder lezen!’
‘Eh … oh, der staait: Verknocht.’
‘Zo is t mor net … moi.’
Klaaindochter, zeuven joar, is met heur olders op vekansie in t boetenlaand. Op de camping is veul vertier veur kinder. Speulender- wies worden der zo wat kontakten lègd mit leeftiedgenoten. Dat dij soms n aandere toal spreken, liekt gain perbleem veur heur te wezen. Desnoods worden handen en vouten gebruukt. t Is eerst even òftasten, mor even loater liekt t of ze mekoar al joaren kennen.
t Is vanzulf wel zoak om joezulf goud te verkopen en zain te loaten dat je goud bie de tied binnen. Dat vindt klaaindochter ook. Zie begunt: ‘Can you Justin Bieber?………I can him’.
Zai zitten op n baankje en kieken noar alles dat veurbiekomt. ‘Wilst nog n broodje?’ vragt zai de man en mit holdt zai hom heur tazze veur.
Hai schudkopt: ‘Nee, k huif nait.’ ‘Tou mor. Gebakken aai is lekker.’ ‘k Huif nait meer,’ zegt e.
Lopt n fien, lutje wicht heur kaande uut. n Invalen snoetje en spier wit. t Hoar as taauw in toeze. t Wichtje is schoamel aantrokken en lopt op blode vouten. As zai veurbie t baankje is, zegt hai en kikt t kind noa: ‘k Las lestdoags, dat aine op de twaalf kinder in Nederlaand opgruit in aarmoude. Wilst toch nait leuven dat zokswat in 2021 hier nog veurkomt?’
‘k Wait woarst noar tou wilst,’ zegt de vraauw noast hom. ‘Meschien haar dat kind wel hail groag mien broodje mit gebakken aai hebben wild. Den haar k teminnent aine bliede moakt …’
‘… Och.’ Zien gezichte betrekt. ‘Meschien wel.’
‘Waist wat t mit die is,’ zegt de vraauw. ‘Doe bist overgevuileg en veuls te meedliedeg. n Aander redt zok beter as doe denkst. Vleden weke op dat feestje van Kim en Maarten zaten wie boetendeure. Kwam der inainen n hond aanzetten en ging liek veur die stoan. Wolst net n hap nemen van dien gevulde koek. t Daaier keek die aan mit n poar grode, smekende ogen en doe, dikke odde, haarst smoak direkt van dien koek òf. Maindest dat t daaier omkwam van d’honger. Wie leven in n riek laand, mien jong. Vergeleken bie aal dij vèrre, vrumde streken woar ze echt van aarmou te lieden hebben, maggen wie ons haanden ale doage stief dichtkniepen.’
‘Wat hest aal te kommersietsen? Goa van mie òf en loat die schaaiden, as ik die t nait meer noar t zin moaken kin.’
‘Ik kiek wel uut. Net nou k n beetje aan die wènd bin, zeker.’
Hai wist zok t klamme zwait in ain vlakke haandbewegen van t veurheufd.
‘Kom, in de bainen. Wie pakken ons fietsen en goan verder,’ stelt de vraauw veur.
‘Joaren hebben wie autoreden mit ons baaident en wie raaisden hail Europa deur,’ zegt e, ‘en nou?
Nou mouten we fietsen, op ons leeftied.’
‘Wees bliede dat ons gezondhaid ons nog nait hailemoal in de steek loaten het,’ is t antwoord.
‘Bovendat, zugst op fietse veul meer van de netuur as dast der in auto mit n gaang veurbiescheurst.
Bewegen holdt n mins vereg.’
‘Doe pratst net zo laank tot k die geliek geef, hè.’ Brekt n fletse glimlaach bie hom deur. Even loater fietsen zai mit heur twijbaaident vris van zin langs kaampen gruinlaand en langs korenvelden in volle blui. Waait n zaachte zummerwind, aans haar t ondroagelk hait west en zeker gain weer veur n fietstochtje op dizze zundagmiddag.
t Was stil ien dörp. Bloots n liekwoagen was te heuren. Doarachter laipen domie, Hinderk, Geert en n poar aander lu. t Regende wat en vanoet roamen keken dörpsbewoners tou. Zai wozzen wel derien lag, en woar der hinbrocht worren zol. Begroafploats lag krekt boeten dörp. n Klaaine week leden was der ien grode bos vonnen worren. Waarkelk groot was dizzent nait, moar veur lu ien dörp wel. Gain minsk wos wat zuk doar òfspeuld haar. Gain moord, gain doodslag, meschain n haartstilstaand? Troanen wazzen ien dörp nait aan loop goan. Ongelaifd was der doar. Hai was n vrumde, en dat was der veur heur immer en aaltied bleven. Gain lid van braandweer, meziek- of zangverainen en voutbalklub. Ien kerk kwam der nooit nait, moar bie Hinderk, Geert en bie domie wat minner kwam der op bezuik.
Aan ende van dörp, noast vraauw Maier, haar der woond. Zai wozzen, dat der op kezienenfebriek boeten dörp waarkt haar. Veul meer ook nait. Joa, dat der gain vraauw haar.
Noadat zien hingoan ien dörp bekind worren was, wer der van ales reudeld. Op stroat, ien supermaart, op stoatsion, bie bushokje, ien hotel Bie Meulenkaamp en netuurlek ien hoezen van dörp. t Mainst wer der proat over verhoal van vraauw Maier. n Ol wicht mit n boudel katten. Ien dörp wer zai wel hekse nuimd.
Nait te geleuven, wat der zo op wereld heergoan kon. Vraauw Maier haar wel ains wat over heur noaber verteld. Hai haar voak ien grode bos onnerwegens west, en doar haar hai mit bomen keuveld. Dat haar joa nait normoal west. Zai haar nait zegd, dat zai dat ook doan haar. Wat der maank dij baaiden heergoan was, haar gainent vertellen kind.
Ien dij naacht was der bliksem, dunner en ook nog n hail dikke störm over dörp en grode bos goan.
Smörns vro haar t weer rusteg west. Hai wol, veur noar t waark goan, grode bos nog bekieken Dat haar der aan zien boas per tillefoon deurgeven, en dat der wat loater op waark kommen zol.
As der ien bos aankommen was, haar der veule bomen pladde liggen zain. Hai haar doarover veul verdrait kregen. Totoal haalfwies was der deur bos hinneweer goan. Of der vraauw Maier ien bos trovven haar? Wèl zol dat zeggen kinnen. Zulfde dag was der nait ien febriek verschenen.
n Hail tied loater was der ien bos, bie n dikke en machtege boom vonnen worrren. Doarnoa was ien dörp al gaauwachteg bekind worren, dat vraauw Maier der nait meer was. Gainent haar doarover wat vertellen kind. Vot was zai. Lu dochden, dat zai wel op femiliebezuik weden zol.
Der wer ien dörp n boudel reudeld. Op stroat, ien supermaart, op stoatsion, bie bushokje, ien hotel Bie Meulenkaamp en netuurlek ien hoezen van dörp.
Veul te laanke laipen katten van vraauw Maier boeten rond. Dou Geert dat mitkregen haar, wos der doarveur n oplözzen. Hai ging noar Hinderk tou en noa n dikke omhaalzen zee der: ‘Waiste, dat dij katten van vraauw Maier boeten rondlopen? Wie kinnen dij daaiern doch nait verhongern loaten. Zai binnen ook deur God schoapen. Wie mouten heur helpen. Kinste nait veur heur zörgen? k Heb t drok. Koop vegoanistische vouer, en vergeet gain bèltjes en lint mit te nemen. Dou dizzent katten om, zodat zai gain vogeltjes vangen kinnen. Hinderk t komt wel goud. Immer en aaltied geleuven en vertraauwen ien God.’
Hinderk wol dat geerne doun. Zai keken nkander aan. Heur ogen glinsterden en heur laifde veurnkander sprak deroet.
1981
ik zong:
doeke doeke dije
lekker, lekker vrijen
doek doeke dus
geef mie nou mor n tus (kus)
2021
vandoag
mag ik deur corona
nait ains meer doeken
en dat is veur oma
even hail slim sloeken
Veur tillevisie is n bioloog mit n donker boardje en n bril op. Hai geft antwoorden op vroagen dij n jongkerel mit n lichtbroen jeske aan hom stelt. Dij bioloog is der wis van dat t minselk ras gain laank bestoan meer het. Wie goan der aan. Der is gain daaier op wereld dij zo zien planeet leegrooft as wie minsen dat doun, zegt hai. Zo kin dat nait deurgoan. Zunner grondstovven kinnen wie hier nait op wereld weden. Dij jongkerel, dij zien hoar keureg netjes zitten het, stelt n nije vroag aan bioloog. ‘Wèl zollen der hier op wereld overblieven?’
‘Dat binnen insecten, doar bin k wis van,’ zegt bioloog en strikt hom wat over zien neus, zo te zain baang dat der n tiekje op lopt, ‘insecten kinnen tegen stroalens en zai kinnen tegen veul meer dingen.’
k Zet tillevisie oet en begun te prakkezaaiern. Wat mout k doun? Heb joarenlaank verhoalen schreven veur minsen. Wat as mien verhoaltjes hier ien tiedschriften op wereld blieven en wie goan der zulm aan? Din hemmen mien verhoaltjes gain weerde meer. Schane, doar heb k heur nait veur schreven. k Dink noa. As insecten t van ons overnemen, din mout k verhoaltjes veur dij baistjes schrieven. Zai binnen dunkt mie goud schaarp. Binnen wel zo loos dat zai op n duur ook wel t lezen onner knij kriegen. As wie der din nait meer binnen, trekken zai ons hoezen ien. Doar liggen bouken en tiedschriften ien kaasten, op toavel, of noast bèr. Insecten zuiken boukenkaasten op en vlaigen der ien. Mit nkanner tillen zai n tiedschrift op, of n bouk. Vollen dij open. Baistje dij mainste verstand het ontsievert ale ledders en woorden. Noa n zetje kin t lezen en wort misschain heur eerste schoulmeester, of schouljuvver.
Stoareg aan kinnen mainste insecten lezen. En t Grunnegers begriepen zai din ook goud.
Zai binnen nijschiereg noar ons Grunneger vertelsterkes en gedichten. Mit nkanner lopen zai over pampier hìn van bouken en tiedschriften. Zachtjes mommeln zai woorden dij zai doar stoan zain. k Dink, wie mouten op tied verhoaltjes veur dij baistjes schrieven. Dink dat wie mor mit sprookjes begunnen mouten …
Der was ais n luk mugje … Op n daag was dij wèg kwiet. t Vloog over hoezen hìn en òllerwetse gebaauwen doar vroger apaarde daaiern ien woonden. Gounent mit lappen om heur gat. Mugje dij haitte van Miego. Baistje vloog en vloog en ging dou op n tak zitten. Achter dij hoezen was n wildernis. Doar mog Miego ook geern weden. Ien ain van dij toentjes lagen n poar bonken. t Wazzen bonken van n daaier mit twij bainen en lappen om t lief. Ais even kieken … dit wazzen bonken van … Nee, k hol der mit op! Heb gain zin om verhoaltjes veur insecten te schrieven.
k Goa wat daiber ien stoul zitten. Hang achterover. Heur hou ien boeten wiend om t hoes waait. Bladjes trillen aan bomen. Veur t overge is t stil. Mor k besef aal te goud dat wie, minsen, nog aaltied aan zet binnen. t Is nog nait verkeken. En k hoop mit elkenain van ons soort dat wie t volhollen.
En doar wil k t bie hollen.
Wie lozaaierden mit ons baaident bie opa en opoe Schewòlle en lagen noast nkaander achter dunne bedsteedeuren mit ons oren op steeltjes om te heuren noar dikke proat van zotterdagoavend loat hou grode minsen heur lagen nait inholden konnen bie gloazen jannever en avvekoat in d’aander koamer muik smook van sigeretten en segoaren heur haard aan t koggeln en aan t housten.
Wie mozzen stilleg wezen en dreumen ons kinderdreumen op n wolke van wondern. Doe drongst aal bie mie aan om verhoalen. k Sabbelde ze op fluustertoon uut dikke doeme dat k begunde der zulf in te geleuven totdast doe rood om kop van t oaventuur mit doeme in dien mond sloap nait meer holden konst.
In t speulen waren wie
wilde springers,
want kinder binnen
ja voak uut d’kedde.
Veur opa
kwoaie ogen opzedde
zag opoe ons
al weer deur de vingers.
Wies dij terugholdende jong
van zestien op foto
van vaarde klazze mulo ais aan
dij zok uutmuntend onzichtboar moakt
t ainege woar hai dat schouljoar in sloagt
dij jong dij t nait redt
holdt uut zulfbeschaarmen
wc weer bezet.
‘t Zel mien tied wel duren.’ Ol Jenske Sokkestopper van Electra heer sluig op computer. Rötding wol weer nait. Inains kwam t op schaarm: pling ‘Goeiedag, mag ik mij even voorstellen, mijn naam is Archibonus Hecksocrates.’ Jens kende vent hail nait … Heck wàt?
Mor dij gong deur. Dat hai geern bie minsen in huus kwam en …
Jens drukde hom vot noar spam.
Mor ‘Archibonus’ kwam weerom. Hai was geern minsken van dainst bie computerperblemen ofzo. Jong was student, schreef e, en kon helpen mit invullen van pepieren van gemainte, belastendainst of zörgverzekeroar. Nog staarker, hai vruig om wachtwoord en: ‘U bespaart bij ons 50%, zo gepiept.’ Jens luit hom piepen, hai wer der mui van. Och, t zol zien tied wel duren. Vot doe, noar spam.
Mor meneer Hecksocrates kwam van n grode femilie, zeg mor Heck&Co. Wiesneus haitte gewoon Arne Hekstroa, mor dat voldee nait. Hai keek noar kennisgoarders Ari, Pyt en Archi. Koppeld aan achternoamen as Stoteles, Hagoras en Medes stonnen zai bie Arne op n hoog Plato. En zo wer ‘Archibonus Hecksocrates’ n verdainmedel.
Ook misbruukde hai tillefoon om olle minsen te benoadern. Zien nummer zaag je nait in de display. Mit gladde proat verzon e noamen veur zien ‘bedrieven’. Aal mit t oog op hulp dat hai ‘onze diensten’ nuimde: ‘Mag ik even storen … ons bedrijf is gespecialiseerd in energie. Bij ons betaalt u slechts …’ En zo plaasde hai mor deur.
Jens was nait aal te loos, mor haar nog wat energie: ‘k Zet n hek om die tou, mienjong. Mit 220 volt vanòf t TenneT-stopketakt in Vaaierverloaten,’ en drukde jong vot. Verhip docht e, ik stoa toch in t belme-niet-register? Aargernis en dij röttege computer… hai haar der niks aan. Och nou joa, t zol zien tied wel duren.
En t was krekt of Archibonus dat roeken kon: pling ‘Sorry dat ik even inbreek in uw scherm, maar wij …’
Jens kwam onder hoogspannen en schreef weerom dat hai wel docht aan n rover. Hou kin k dit stoppen, docht e. “Hé, ik bel plietsie”.
‘Heel goed van u,’ schreef Archibonus, ‘onze securityafdeling staat 24/7 paraat, u hoeft slechts uw wachtwoo… “
Dat gaf Jens nait òf. ‘Moi, ik goa even op baank li…’
pling ‘Op de bank? Welke bank heeft u? Rabo, SNS of ING of …’
Jens was t zat en schreef dat baank van Seats & Sofa kwam, hai was der slim wies m…
pling Archibonus Heck weer: ‘Slim? Ik zie hier dat u nog geen slimme meter heeft en …’
As deur n electroshock trovven sloot Jens computer òf en docht aan t woordje slim. Hai haar van de week n braif van Enexis kregen. Dat monteur op toukomende 1 april tussen 0.900 en 11.00 uur op verziede kwam. Controle van de ‘elektrieke’ meter. Mor … ain april? Wat mos Enexis nou inains? Onder aan braif las e in fiene letters wat over n ‘slimme meter’. Slim van Enexis? Ain april? Zien meter was loos genog. Hai wer mui van t geploag, alles dee hom zeer. Inains docht e aan Hansje Brinkers, dij stopde bie hoogwotter zien vingers in de diek. Jenske was der zat van. Loat ze de aprilstroomstekkergrap kriegen. Hai muik vingers nat en prutste aan t stopketakt … Hail Noordwest-Grunnen was routduuster!
Dou Archibonus Hecksocrates olle Jens aanderdoags weer mailde en belde kreeg e gain oasem.
Enexisman, dij aanbelde op 1 april, schrok. Olle Jens lag mit brandvonken roerloos op zien Seats&Sofa. Hoogspannen was deròf. t Zol zien tied ja wel duren …
Noa Reduktie ien 1594* kregen kalvinisten ien Grunnen n beveurrechte pezietsie. Hou t kalviniseren ien t Oldambt en Westerwolle heergoan is, kin je lezen ien t bouk van Geert Luth: Ongepast gedrag. Ruim 200 jaar calvinisering en sociale disciplinering in de classis Oldambt en Westerwolde (ca 1600 – 1800).
Verspraaid deur pervinzie bleven ook nog wat lutje roomse gemainschoppen bestoan, benoam ien Stad en ien enklaves as Kloosterboeren, Oethoezen en nog zo’n stukkewat.
Op t Hogelaand werren roomse jonges om heur geloof tot aan zesteger joaren tou op stroat oetscholden:
Roomse poepen, luzzen gain zoepen, luzzen gain brij.
Ze binnen apmoal aan … de schieterij!
Roomse papen, klimmen als apen, hoog in de bomen,
om dichter bij Maria te komen.
Mor roomse jonges laiten heur deur òfgeschaaiden nait op kop schieten en bèlkten vot trug:
Koksioanen, kovviekroanen,
Aaierdoppen, kletskoppen.
Koksen, of Koksioanen bennen nuimd noar Ds. Hendrik de Cock oet Veendam. Naodat e as domie van Oldrom/Ulrum ofzet waas, het e hom mit zien volgelingen ofschaaiden van de ‘valsche’ Rechtfermaaierde Kerk. Dat waas Nederlands Hervörmde Kerk.
Koksen (Gereformeerde kerk) worden doarom ook wel of- geschaaiden nuimd.
Kokse keuzen, mit heur rooie neuzen,
Mit heur dikke lippen,
doar zit duvel op te wippen.
Reffermaaierden laiten heur ook nait onder t mous stoppen:
Jeuden en Menisten,
bedraigen ale Kristen,
Lutterzen komt t op roakeldais aan, Rechtfermaaierden goan der liek op aan. Koksioanen waren nait bie elk te lieden. Ien Ter Laans NGW wordt vermeld: ‘Motregen en Koksio- anen doar mon-je veur oppazen; ze binnen aal baaident fien!’ t Westen van pervinzie, benoam Groote- gast en Zuudhörn het n konsentroatsie Vrijgemoakte reffermaaierden. Wat diskrimenoatsie aangaait waren Grunnegers gloepend demokroaties of egalitair, wat ie willen. Elke- nain diskrimeneerde elkenain! Ien Veenkolonies werren verschillende kolonies voak deur geliekgezinde groepen bevolkt. Zo ontston- den bevubbeld roomse dörpen as Zandbaarg en Kopstukken. Ook n Doopsgezind dörp as Luloa (veenkelonie onder Hoogezand) is hier n veurbeeld van. Stad wer ien 1956 zetel van t bisdom Grunnen, dat de drij noordelke pervinsies en Noordoostpolder omvat. Anno 1809 waas t grootste dail van Grunnegers, om en bie 86%, reffemaaierd (hervörmd) en zo’n 8% rooms. Grunneger literoatuur is deurdesemd van kristelke thema’s en dat het ribschiere verhoalen opleverd, zo as n Oetmiening ien n jachtwaide, deur Wicher Reinking, Hoesbezuik, deur Annie van Dijken- Hooghuis, Jan Bos (ien: Mooi volk), J.K. Harms (ien: Aan raand van tied)** en Punkgereformeerd, deur Henry Hes.
Winschoot haar tot Twijde Wereldoorlog aan tou n relatief grode jeudse gemainte***.
Net aans ale aandern werren jeuden ook oetscholden:
Joppie, Joppie Jeude,
Wat hestoe in dien zak?
Ien Ter Laans NGW staait n slimmer scheldverske, mor dij duur ik hier zowat nait bie te zetten:
‘Tingeling, zit n jeud ien daip. Loat hom mor verzoepen, ik help hom nait!’ Dat zel tegenworreg vot as antisemitisme oetlegd worden en dat waas t nait per se. Elkenain schol op elkenain. Haardop en nait anoniem zo as tegenworreg op internet.
Wel het der wel ais stilstoan bie en/of noadocht over woar je nou bie vubbeld op zitten, of wat om joe tou staait, dat dat aalmoal deur handen van mensen west is en dat dat alles n geschiedenis het woar mensen sums n biezunder verhoal bie hebben? Ik denk: nait veul. En toch is t zo! As je ais de muite nemen wel even stil te stoan, din dut zok sums wat veur woar joe je verboazen hou wonderliek t in t leven lopen kin. Joaren leden dou ik bie kennizzen n toene haar, woar ik vanòf t veujoar tot aan winter tou van alles veur aigen gebroek op verbaauwde, over kwam mie wat hail biezunders.
Dij toene gong mie nait om geldelk gewin, sums kostte t meer as dat opleverde, mor t was meer as òflaaiden en t plezaaier om mit netuur bezeg te wezen en dankboar as t ook nog wat opleverde.
As k in grond zit om te kraben, vroag ik mie regelmoateg òf houveul mensen op dit zulfde stokje laand t zulfde doan hebben. Deden zai dat ook mit net zoveul oardeghaid as ik, of was t bittere noodzoak? As k din n stain oppak, denk ik: zollen der nog meer west wezen dij dizze flint in handen had hebben? Bie n stokje ol iezer komt de vroag: woar komt dat òf of woar het dat veur daind?
Deur zo bezeg te wezen, komt veur mie zo’n stokje laand tot leven en de produkten kriegen nog meer weerde.
Mor terug noar t begun: bie t lösmoaken van de grond von ik n diggel en dou ik dij goud bekeek, bleek t n restant van n kopke of n schuddeltje, wit van kleur mit n blaauw-broenrood motiefke.
Hou old zol dit wezen; woar is t moakt; woar kocht; bie wel in bezit west; hou is t op dit stokje laand terecht kommen en hou laank het t hier aal legen?
Joe begriepen, ik heb interesse veur t verleden, wat dail oetmoakt van mien heden. t Zel joe nait verwondern dat ik dizze diggel in buuts stoken heb.
Woarom … woarveur? Gain idee, mor k dee t.
Loater dij dag, dou ik bie dij kennizzen aan de kovvie zat, legde ik dij diggel op toavel. Dij mozzen lagen en zeden: ‘Dat is aans wat as gruinte; of n mooie stain, of n olle sieroad, doar hest meer aan; mor n diggel?’
De moeke van zien kaant, al op leeftied, haar wel interesse in mien vondst. Zai bekeek diggel en dee niks aans as der overhèn wrieven en heur gezicht betrok wat. ‘Dizze diggel mien jong,’ begon oldske, ‘het n laange, biezundere historie. k Herinner mie nog goud hou dat kopke der oet zag; groot en der heurde n daipe schuddel bie. Alles wat in t kopke kon, kon ook in schuddel, omreden je vrouger nooit veul tied kregen joen kovvie of thee rusteg op te drinken.
Mien ollu hebben begun 1900 n servies kocht van n aarbaider oet t Wold,’ en hail stelleg: ‘Dit is der n restant van! Man mos zien hoeske verkopen en veul van zien hoesroad, want boer woar hai waarkde haar hom van t haim schopt, omreden dat hai smörns om haalf negen in slootswaal zien brogje zat te eten; hai was aal om vief uur begonnen. Dou boer hom doar over aansprak het hai zegd: “Barst om mie, begun zulf smörns ook ais om vief uur mit lege moag!’ Veur dag om was kon hai veurgoud noar hoes. In dij tied haar je nait gaauw aander waark; aarmoude sluig tou en zai mozzen heur spultje verkopen, ook t overbodege hoesroad.
Mien ollu hebben dou dat servies kocht, woar aarbaider bie zegd haar: “Dit is òfkomsteg oet China, t is van mien olders west en t beschikt over n wonderboarleke kracht. Bie zaikte, drink joen medesienen oet dit servies. Mor wees der hail veurzichteg mit, want as je n kopke breken din staarft der aine in joen noaste omgeven!”’
Ik heurde dit verhoal mit rode oren aan.
‘Wie hebben t waiten,’ gong oldske wieder: ‘Dou mien zuske n kopke aan diggels valen luit, wuir zai slim zaik en is n week loater sturven, aan kinkhoust. Mien voader brak ook ains n schuddeltje en is aanderdoags oet goul valen en brak rogge; is zien verdere leven ongelokkeg bleven!’ t Verhoal dee mie aal meer verboazen.
‘Dou wie kinder deur oetgongen,’ gong zai wieder, ‘dou kregen wie elk n kop en schuddel, mor moeke zee ons derbie dat we ze nooit bruken moggen, allain bie zaikte mos je joen medesienen der oet nemen en as je ze stokkend muiken din was joe gain laank leven meer beschoren.
Dou mien man joaren leden t kamnet verzetten mos omdat schilder over deel kwam, hadden wie nooit aan dij kop en schuddel docht en dij vuilen aan groezelementen. n Week loater het hai n zwoar ongeluk had in strokartonfebriek. Hai het t overleefd, mor is zien haile leven ongelokkeg bleven, net as mien voader.
Ik heb dou de diggels in n put gooid dij dempt worden mos in buurt woar nou dien toentje is, ze zollen nooit weer teveurschien kommen. En nou komstoe der aan mit n diggel van dat kopke!’ Ze luit n daipe zucht en dou was zai n hail tied stil en in gedachten verzonken.
Ik was slim onder indrok van dit verhoal, mor nog meer over dij aarbaider dij deur boer van t haim schopt was, want dit verhoal kwam mie ainegszins bekend veur. Mien moe haar ooit n zulfde verhoal verteld over heur pa, mien opa dus!
Was dizze diggel n stokje van mien geschiedenis? Ik kon t amper leuven! Mor k vuilde dat dizze diggel meer was as zomor n stokje staingoud tussen mien gruinten, dij t zo meroakels goud deden op dit lapke laand. Zol der din toch nog wat van dij wonderlieke kracht over bleven wezen?
Covid-19 dat ons beheurlek isoleert,
En touglieks ook t mensdom bindt.
n Virus dat d’ain nait veul deert,
En d’aander deur angst verblind.
n Joar laank min of meer verplicht
Op onszulf aanwezen én gericht.
t Socioale leven was der even minder bie,
omreden dat wie gijzeld wuiren deur dij pandemie.
Dij gemainsoame deler zedde alles op zien kop
Hoast gain kontakten, of hail aans soam.
d’Ain kon t lieden en d’aander haar veul getob.
Elk mos zok op n nije menaaier bekwoamen.
Studaaiern en waarken dat mos vanoet hoes
En oet vervelens kwam der n hond of poes.
t Lontje wuir wat körter en t verzet nam tou.
Agressie groter, de zörg aal meer in t naauw.
Mor ons gevuil zegt: t ende is noabie;
De prik is zet, nou deert mie dij virus nait.
Meschain geldt dat veur joe en mie;
Besef, veulen hebben toch heur verdrait.
As eerdoags ‘de vrijhaid’ weer wordt geven,
Begunt, noar veulen zeggen, weer ons leven.
Mie dunkt dat mout nog wel even blieken.
Loaten wie ais over ons grèns hèn kieken.
Wat hebben wie leerd van dizze coronatied,
Toch wat meer omzain noar mekoar ?
Of zetten wie dat weer gaauw aan zied
En goan we wieder zo as veur n dik joar.
Ik bin der nait gerust op mouten joe waiten;
Wie loaten teugels mor wat geernt schaiten.
Mor wat ik van haarten hoop, zeg ik beknopt:
Dat mensdom nait weer in zien IK kropt.
Bie alens wat Siewert bezuikt, is zien eerste miemeroatsie aaltied wat of hai aantrekken mout. Of t nou zien waark aanbelangt, of school, bodschoppen doun, oetgoan mit vrunden, hai vroagt zoch aaltied òf wat of e nou weer aantrekken mout. En doar mout hai wis genog tied veur bestemmen, want aanders vuilt hai zoch nait mieterg. Hai wil zich aangenoam vuilen en doarveur binnen klaaier n belangriek elemint.
As e der op t leste oet is wat de klaaier betreft, is de rust in zien heufd moar van körte duur want nou begunt hai zoch òf te vroagen of e wel doun mot wat e zoch veurnomen haar.
Bie zien waark het hai nait veul keur, doar mout hai hèn. Moar hai kin zoch vanzulf wél es n keer zaik melden. Doar prakkezaaiert hai tèls laank over.
Kin hai dat wel moaken? Aanderkaant binnen der kollegoa’s dij zoch geregeld zaik melden, terwiel dat elkenain zoch òfvroagt of ze wel echt wat mekaaiern.
Siewert meldt zoch noeit zaik ook al voult hai zoch sumtieds nait lekker.
Op de doagen dat Siewert noar school mout, wordt hai aaltied in beslag nomen deur de gedachte over de noodzoak van school. Hai vroagt zoch din òf of hai dij tied nait beter besteden kin aan mooiere dingen dan studaaiern. Aanderkaant wait hai wel dat kennis vergoaren belangriek is om wat te berieken in t leven. Moar of dat nou op school mout of op n aander menaaier, dat loat hom nait lös.
Oetgoan mit vrunden dut hai groag, moar hai vroagt zoch voak òf of hai wel mitgoan mout. Hai wait dat der aaltied wel n poar bie binnen dij van zochzulf vinden dat ze kritisch binnen op verschienseln in de moatschoppij, moar dij aigenliek niks aanders doun dan zeuren over van alens en nog wat. t Veuruutzicht dat hai dat gezever van dij mensken aanheuren mout moakt hom nait vrolek. Hai het wel joa zegd om mit te goan, moar wel joa zegt mout ook wel ains nee zeggen duurven.
Sums het hai wel es t idee dat zien denken hom in de weg zit, en hai maarkt dat hai nait verletten kin te denken, hou haard of hai dat ook pebaaiert. Hai vuilt dat hai grote muite het om naít noa te denken. Siewert kin muide worden van aal dat noadenken. Juust as hai der es goud over noadenkt is der best wel hail veul om over noa te denken. Hai faksaaiert zochzulf om nait overaal zo laank bie stil te stoan, moar hai vindt t knap lasteg om nait te denken aan de dingen woardat hai aigenliek nait te veul aan denken mout. Bie aal dat noadenken dringt t wél voak tot hom deur dat der veul punten binnen woar hai veul te veul over noadenkt. t Liekt wel of hai doar te aarg in sandert. Bie aal zien geprakkezaaier liekt t òf en tou wel es, dat hai noadenkt over situoaties dij woarschienlek hail aanders verlopen dan dat hai van te veuren verwacht of dij überhaupt noeit gebeuren goan.
Siewert zien wicht is ain van de waainegen dij maarkt hou of hai vruzzelt mit zien gedachten. Zai proat er wel es met hom over op de mementen dat hai doar veur open staait. Zai het hom ook wel es zovèr kregen dat hai noar n psycholoog tou goan is.
Dij psycholoog het pebaaierd om hom dudelk te moaken dat noadenken wel belangriek is, moar sums mout je dingen gewoon doun. Ook is t bie hom belangriek dat je de negatieve gedachten omboegen in positieve gedachten. Bie hom kin t helpen om diezulf te coachen deur te leren om dien gedachten lös te loaten en die meer te richten op d’aandere zintugen. Doardeur wordst die vanzulf minder bewust van dien gedachten. Zo komt de psycholoog mit nog n poar eerliekse tips, moar Siewert wordt alweer tureluurs van dij strul van infermoatsie. Hai breekt t gesprek òf en zegt tou dat hai der nog es aits goud over noadenken gaait.
PodiumTV-On the road. Mit camera-auto tusken Vaaierhoezen en n Daam. n Aanzichtkoartfilmke wordt ons toustuurd as n kiekgrout zunder postzegel. Aiwenolle mazzelstreekjes bielaangs t Wad, verstopt in vedde graslaanderijen. Rust en roemte. Woorden van olle zedenprekers waigen doar verstild in olle bomenkrunen. t Is doar stil … stil bin k. Hoeskes en hofkes rondom kerk, maist deur aigenaarfden opknapt. t Schierste loug van Grunnen? Hail pervinzie het nait aans. Monnikenwaark van woongrunnegers dij dat aal mit laifde doun. Zai verdainen de Auwerder ticheltegelpries, de AduAWARD!
Klaainzeun Bram: ‘Opa?’
Opa: ‘Ja?’
‘Ik wil wel trouwen, maar niet kussen!’
‘Oh, woarom nait?’
‘Corona!’
As plastisch chirurg verdainde k mien geld mit n verschaaidenhaid aan ingrepen: liposucties, neuscorrecties, siliconen implanteren en zuksoort waark. Mor dat dou k aalmoal nait meer. Aan flaporen is nou gold te verdainen. Deur aal dij mondkappies het elkenaine nou d’oren te wied van de kop òf stoan. Nou de coronacrisis over is, kom k sikkom om in t waark. De telefoon staait roodgluiend, de wachtkoamer zit vol. k Heb t nog nooit zo drok had. Zo flaauw as k van corona was, zo bliede bin k der nou mit. Flaporen binnen nou mien core business.
Individudu is gain poletieke pertij, gain stichten, gain organisoatie. Individudu is Ik veur Ik en Elk veur Zoch. Haailege oorlog tegen WbW, Wie binnen Wie. Individudu striedt as Anonymus mit t mainst gevoarleke woapen van dizze tied, de Perpetuum Mobili. De influence blues flustert nait, lustert nait, mor bandiest over de pleneet. En wèl lopt achter Individudu aan? De Homo individudu sapiens zulf, vanzulf.
Ze wollen geern baaident blieven. ‘Aai-pet’ zat in rugtaas. Wie nuzzelden ons op baank. Mit n ‘sinderijn’ (appelsien). Filmpjes, spullechies, aai-pet draaide overuren.
Bie n Boeing 747 zee k, dat k doar in zeten haar.
Dou kwam der n vrachtboot veurbie. Jong: ‘Net as bie ‘wolkenfebriek?’ (RWE, Eemshoaven).
En waren dino’s nou gruin of broen? Aai-pet wis t antwoord.
Dou vloog t wicht in t ìnd, ze haar ‘krummels’ in vout (vout slaip).
Vrouger nuimden wie n raaiten dak ‘hoes mit hoar’ en luzivèrs ‘leventeg’ (bruukboar), ‘snertstokjes’ (vermicelli) en ‘kwoaie gezichtbloumpkes’ (viooltjes /grilkiekers). Bie n ‘laif-beestje-meneer’, mout k zulf nog aaid noadenken.
Hou kom je der op, heur k joe denken. Joa, doar kin ik joe gain oetleg op geven. Dit verhoaltje gaait as zo voak weer over vrouger en dou haar je wel meer van dij wonderlieke oetsproaken en noamen. Op n vergoadern van de Zunnebloum vroug veurzitter mie, of ik ook nog gasten haar. ‘Joa,’ zee k: ‘Foppe Moaze, Berend Koekak, Wilm Klode en Ome Job.’ Apmoal bienoamen, dij ik vanzulfs nait broekte as k op bezuik kwam (al zol heur dat om t even wezen).
Foppe was n jongere bruier van mien schoonvoar en ik leerde hom kennen in de joaren zesteg van de veurege aiw. n Oardege, roemdenkende man, dij voak op n smeuege menaar zien mainen oette. Mien zwoager Haarm (in t Grunnegs ‘Aarm’) waarkte bie n aannemer in Brouk. Dij vroug aan zien volk, onder t schaften of zai nog n goie grondwaarker wozzen.
‘Joawel, n haile goie,’ zee Haarm, ‘mor wel aine mit n gebroeksaanwiezen.’ ‘Loat mor kommen,’ zee de boas, allaank bliede, want hai zat der om te springen.
Foppe haar der wel oren noar. ‘Kin moandag wel begunnen.’
d’Aannemer aarg blied, schoof hom n nije koare en schuppe tou en zee: ‘Hier heb je joen raive. k Hoop, dat je der goud zuneg op binnen, want zai binnen goud in de pries!’
‘Oh,’ zee Foppe en schoof t spul geliek weer trogge: ‘Den denk ik, dat je der zulf beter mor om denken kinnen. Ik mout der mit waarken en ie zetten hom gewoon op dele!’ ‘Ach Drent, zo bedoul ik dat nait!’ schrok de boas.
‘Den mout je t ook nait zo zeggen!’
Afijn, de boudel wuir schikt en Foppe begon aan zien opdracht.
Noa n moand opperde de boas tegen mien zwoager: ‘n Monster waarker! k Heb nog noeit zo n goie had.’
‘Doar mout je den mor zuneg op wezen!’
n Joar-anderhaalf joar loater, tiedens t vrijdagmiddegborreltje, zee Foppe: ‘Ik bin hier vandoage veur t lest. k Heb aander waark vonden!’
‘Dat kin nait,’ raip de boas verschrikt, ‘wie kinnen die nait missen!’
‘Der is gain minsk onmisboar, ik ook nait!’
‘Wat gaaist nou den doun?’
‘k Goa noar Duutsland, doar is veul vroag noar grondwaarkers en d’verdainste oareg meer!’ ‘Houveul den?’ wol d’boas waiten.
‘Wat moakt joe dat oet?’
‘Joa, mor as ik die dat den ook betoal, hevve den n deal? Blifst den?’
Foppe wuir knalrood om kop en knalde der gramnieteg oet: ‘Wat binnen ie ja n vrek! (hier wol e nog wel fersounlek blieven, mor dat kon e nait volhollen) Hest mie dus aal dij tied besodemieterd! Of wilst mie nou ook doezend gulden betoalen, ik steek veur die never noeit meer n schuppe in de grond!
Gaalsterd!’
Of de boas doarvan leerd het, wait ik nait … d’Aander jongs haren de weke der op apmoal 5 gulden meer in t loonpuutje!
n Woargebeurd verhoal
(noar n foabel van Lessing)
Vraide vaalk haar honger en vanoet lucht schoot e as n piel oet boog op twij doefkes òf dij ien boom wat aan snoetjeknovveln waren. Vriekel was al zo stoef bie heur dat ter gain redden meer aan was. Ain van heur baaident zol deraan goan, zo t leek. Zai konden nog naauw òfschaid nemen, mor opains zaag vaalk onder doekvlucht, vanoet ooghouk n hoas runnen. Dat von hai n nog betere prooi, vergat doeven en greep hoas bie zien kladden. Zo gaait t nou zo voak ien wereld.
Geluk van ain is voak ongeluk van n aander.
(noar n foabel van Aesopus)
Kou wol n moal op jacht om n hoas te vangen. Veur gezelleghaid vroug hai laiw, schoap en sik mit. Haile dag trokken zai deur bos en veld zunder n hoas te zain. Aal kregen zai n hert te pakken. Doar wazzen zai ook slim blied mit en dou t donker wer, gingen zai liggen oet te poesten aan raand van bos.
Ien goud overleg, zee kou, zollen zai vongen hert verdailen zodat elk n paart kreeg.
Dou nam laiw t woord en zee: ’Laive kou, k bin joe dankboar dat ie mie nuigd hebben mit te goan, mor eer ie t hert verdailen goan wol k joe n wieze road geven. Ie waiten dat ik laiw bin en wil doarom t eerste vaaierde dail. Ook twijde dail is veur mie, omreden ik ja staarkste bin. Noar mie ducht verzekert mien macht mie van t daarde kwart en wil der nog ain pruiven van wat ter overblieft, dij zel kennismoaken mit mien tanden!’
Goie road was hier slim duur en ook zoer mor kou, schoap en sik konden zunder vlaais noar hoes tou goan.
Foabel wil joe bloots vertèllen: Staarkste zel aaid zien wil opleggen willen!
Ogen worden min
k wor ja aals mor older
toch zai k nou meer
Hou old of k wor
k leer elke dag wel wat
of is t verleerd?
bie ons op pladdelaand
staait n aibels schier stee
mit n golden raand
woar krekt zun over glee
bie ons op pladdelaand
krekt wat k zee
nait aaid mit golden raand
dou zun vot glee
bie ons op pladdelaand
wolkenraand
stee dij glee
wiederwaaids goldenraand
bie nkander kommen
tegemuit lopen
waarme groutnis doun
die zain, mie zain
bie nkander kommen
eefkes aan proat
hou gaait t mit die
die zain, mie zain
bie nkander kommen
vrundschop aanhoalen
bliede weden, ook verdrait
die zain, mie zain
bie nkander kommen
geft waarme groutnis
dien haand in dij van mie
die zain, mie zain
k Was bie mien bruier deur achterdeur t hoes ienkommen. Wol hoes- koamer ienlopen, mor heurde Evert mit ain proaten. k Bleef eefkes wachten … klopte op deur en laip ien ain toer deur.
Bruier zat bie toavel op knijen op grond mit rug noar mie tou. Hai zat bie zien kat. k Kon der nog juust n poot, n steert en n stuk rug van zain. ‘Ien Roemenië vroug k noar n hotel, laiverd … Joa, dat was ien Roemenië!’ heurde k bruier tegen kat zeggen.
‘Moi Evert …’ kwam k der over tou, ‘wat is dat apmoal?’
Bruier schrok op en keek mie betrapt aan. ‘Hou koms doe hier, Eltjo?’ vroug hai.
‘Deur achterdeur.’
Evert kwam ien t ìn. Zien grieze hoar ston ale kanten oet. Wat van slag òf slofkede hai koamer deur. Swiegend schoof hai mit borden en kopkes dij op toavel stonnen. Dou ging Evert veur mie stoan: “Hou bis ien hoes kommen zees doe ook weer…?”
‘Deur achterdeur!’
‘Oh joa, dat is ook zo …’
‘Roemenië?’ vroug k, ‘Heb nooit waiten dat doe ien Roemenië west hes.’
‘Doar bin k nait west … Mor k proat wel ais mit mien kat! Din zegs wel ais wat veur gekhaid …’ Wie gingen op baank zitten en dronken n glaas vol zuutjeswodder. Noa n zetje kregen wie t over t weer. Aal gaauw haren wie nkanner nait veul meer te zeggen. k Wol ainks noar hoes tou, mor bleef aal even zitten. Evert kwam ien t ìn en lait hom bie toavel op grond sakken. Hai zee weer wat tegen kat. k Keek tegen Evert zien rug aan, kon kat nait zain.
Ien ainen heurde k n male, schaarbe stem.
‘Evert, doe bis n leugenbaist,’ wer der zegd.
‘Hou dat zo, kat?’ vroug bruier veurover bogen noar t daaier tou.
‘Bis n min kereltje. Pebaaiers mie aaltied wat op maauw te spellen. Doe bis nait ien Roemenië west … Dat heurde k die tegen Eltjo zeggen. Bie zetten bin k ook baang van die. Dat k n doodtrap van die krieg.’
‘n Doodtrap …’ zee Evert schrokken.
Weer dij schaarbe stem: ‘Bis n smeerlap. Doe gefs niks om daaiern. Verzörgs mie inkeld mor as t die t oetkomt. Gain wonner dat k voak mit aner katten aan swier bin.’ k Wer der flaauw van. Ging stoan en keek kaant van toavel op. Doar vloog kat hìn, n gries baist mit van dij gruine ogen.
Bruier kwam ien t ìn. ‘Doe hes ja heurd dat k mit mien kat proat, Eltjo. Bis ter ook getuge van dat baist mie antwoord geft …’
‘Wait nait,’ was mien antwoord.
Bruier tuurde veur hom oet.
‘k Goa noar hoes tou,’ zee k. Dee deur open en ston ien gaang. Dou deur achter mie dicht zat heurde k dij male kaddestem weer. Evert gaf antwoord.
Ien boeten pebaaierde k boudel te vergeten. Der mozzen bosschoppen kommen. Mor onnerwegens zaag k n poar katten lopen en laip winkel glad verbie. k Bleef prakkezaaiern. Mos waiten dat Evert nait van gekhaid holt. Hai schoamt hom gaauw. Gedichten veurdroagen, poppenkast speulen, daanzen en laidjes zingen, doar het hai niks mit op. Evert is n saaie kerel.
Dou k mien aigen toenpad oplaip vil spannen van mie òf. k Zöchde ien buus noar hoessleudel, mor k was nog nait van katten òf … Links van mie kwam n rooie koater te stroekerij oetzetten. Baist kwam noar mie tou en gaf kopkes tegen bainen aan. k Dee n stap noar achtern tou. Koater keek mie aan en bekje ging open. k Mainde dat daaier aan maauwen ging. Mor ien stee van kaddegeluud klonk doar n stem van n minsk. Dat was schrikken …!
‘Eltjo,’ zee rooie koater, ‘Mos ais heuren, hes ook zain dat k achter die aankwam? k Laip achter die aan. Bin over hekje hìn sprongen dien toen ien. Heb n houkje òfsneden en stoa veur die. k Was zojuust bie dien bruier achter t hoes. Doe was bie hom. Dou heurde k Evert mit zien kat proaten. Mor dou gaf dij kat ook antwoord. Dat wil zeggen t mos Evert zien kat veurstellen. Mor k zeg die, t was heur nait!
t Was n minsk dij dat dee, dien bruier zien kat het n kaddestem. Veurdat doe doar bie Evert t hoes ienging is doar n haalfuur eerder n vraauw bie Evert t hoes ienstapt. Dij vraauw komt voak bie hom. k Bin der wis van dat zai veur kat speulde. t Was dudelk heur stem! Zai zat vervaast onner toavel. Toavelloaken hangt doar sikkom op grond. Dien bruier en dij vraauw hemmen die veur t zootje had.’ ‘Onner toavel?’ vroug k.
‘Dat mout wel,’ zee rooie koater, ‘din kons doe dij vraauw goud heuren, mor heur nait zain. Kom doar voaker en wait hou dat t doar is, Eltjo. Dien bruier en dij vraauw hemmen achterdeur heurd. Wollen gekhaid oethoalen, krekgliek wel doar t hoes ien kwam. En dat was doe ja!’ ‘No, bedankt …’ zee k, ‘daank veur t oetstukken. Mor k heb nog n vroag …’ ‘Kom mor op mit dien vroag!’ zee koater.
‘Doe hes mie boudel oetstukt. Goud! Mor hou kin k die no proaten heuren…?”
‘Doe vrags mie noar bekinde weg, Eltjo,’ zee koater, ‘k heb die op weg holpen. Mor doe wais zulm wel dat katten nait proaten kinnen! Kom jong, wakker worren! Bruuk dien kop!’ Rooie koater swaaide mit steert en tribbelde stroekjes ien.
k Keek hom noa totdat baistje vot was. Dou bleef k ien gedachten stoan. Mor aal gaauwachteg haar k deur dat t nait dij rooie koater was dij mie dit vertellen dee. t Wazzen mien aigen gedachten en deur dizze rooie koater kwammen dij beelden en woorden op mie òf. No mos k bruier opbellen en vroagen over dij vraauw onner toavel. Hou k doar opkommen was dat hil k veur miezulm. Schane veur Evert, mor no
was t mien beurt en was Eltjo aan zet!
Drok protend
mit bekende lu van aander planeet
zat ik in bus noa mien genesis
en doe wast er ook
stil te weden
Halte glee veurbie
en bie volgende göng k der oet
Bie t votgoan zee ik moi
en pakde bie deure even
dien handen en doe mienent
Huilst ze vaaste dou deuren dichtgöngen
Dien aarms stakken der oet
en luitst rusteg geworden
Ik trok deuren oet nkander
en bus ree wieder
verswon in dook
mit die en lu van aander planeet
En ik was terugge bie t begun
Pinksterwind is liggen goan
bloaden van eskenboom
bewegen nich meer
alles wordt stil
en gef nije roemte
um te noadern
sikkom vergeten stam
is òfwezeg aanwezeg
bruier nuigt mie
um binnen te kommen
alles is aans den dat t liekt
Dizze achterkaande van dingen
alles wordt waik en zaachte
olle patronen verswinden
Mit verdwoalde ogen kikst mie aan
nog verstrengelde vingers loaten aanveerdend lös
drifst vot in zere dreugte en schimmen
Woar bistoe?
In dreumen heur ik dien stem van overkaande
mor bie t löchten plooien gerdienen stilleghaaid
Wie waarken soam op ien gaang, vraauw V dut de vloer en ik de deuren en kezienen.
Ze snort as n spinnende kat en ik neurie. Wie hebben t gezelleg met mekoar. Ze begunt nou ze wat went heur route goud onder de knij te kriegen. Ze spant zich zo ien, nou we even pauzeren zai ik dat ze de spinnewebben om de neus zitten het. Guster was ze veur t eerst aan t waark. Eerst het ze t klaid uutperbeerd. Dat dee ze host huppelnd. Op t parket was ze stabieler. Ze ging wel voak over t zulfde stukje. Ondertussen heb ik wat uutvonnen op heur knelpunten. Ze bleef aal steken ien de franje van t klaid. Eerst had ik franje noar ondern sloagen, mor as ze van t parket terug wol op t klaid drukte ze t omhoog, dus dat wol nait.
Toen vraauw V pauzeerde om te eten heb ik met plakbaand de franje op t parket plakt.
Met n baarg nije energie kwam vraauw V voier uur loater terug en nam de hordes zunder perblemen. Wat ben ik bliede met heur. Ze neemt mie zoveul waark uut handen en t is n stuk gezelleger as je soam op waarken. Ienmiddels wait ik ook hou ze zich ontdoun loat van t stof en hou ze onderholden worden wil. Der was nog ain obstoakel, de stoul met sterpoot. Doar ging ze wel bie omhoog, mor kwam der nait overhen en den bleef ze aal loeiend hangen en mos ik heur weer aan loop helpen. Da’s nou ook oplöst, onder de veurste poot ligt n bouk en nou zuikt ze heur weg der omhen. Noa n klaain uur is ze echt heulemoal uutput en is ze zo rood, den rest nog mor ain ding, gaauw weer aan de stroom en den is ze der weer heulemoal bie.
De weelde van nou gooit mie even trogge in de tied. Ie zellen wel zeggen: weer zo n olle stroek, dij maint dat t vrouger zoveul beter was … Dat is vanzulf nait zo, al kin k dat best begriepen. Joa, op oldere leeftied haar je t vrouger mooier. Ie wazzen ja jonk en den heb je gain prakkezoaties. Bie t older worden en leven in n hail aandere wereld, denk je doarom geern n moal trogge.
Veul lu binnen nou verzekerd van n goud inkommen. Elk van ons krigt zien Drees, vanòf 67, vanzulf.
Vrouger was de gulden op de maart n doalder weerd. Nou zeg ik voak: op de maart is joen euro nog n gulden weerd! Omreden dat je der nait barre veul veur kopen kinnen. As smoker oet de tied van twij kwartjes veur n pakje sigaretten geef k nou € 8,40. Nou zeg ik joe!
Mien gedachten goan noar Oostwold. Nait in t Westerketaaier, mor in t Oldambt. Doar haren wie n kraandeloper veur t bladje Midwolda-Oostwold. Ook was e boderieder, verkocht e gasvlèzzen en brocht de post rond. Twaalf ambachten … nee, gain dattien ongelokken! Aan ain boantje haar je in dij tied nait genogt om rond te kommen, paartie lu pakten ales aan om te overleven. Oh joa, grafgroaven dee e der ook nog bie! En doaroet komt ditmoal mien verhoaltje …
t Was n beetje n graauwe dag en d’begraffenisverainen wol geern dat H. n graf gruif veur n overledene.
Noa n poar uur groaven haar e der al zowat n meter grond oet en was doarmit bienoa op daipte. De wolken boven hom wuiren aal zwaarter en hai bedocht, dat e t kapke der alvast mor boven zetten mos, veur t geval der wel n zwoare bui omdele kommen kon. Net dou e dat veurkander haar, begon t al te sputtern.
Nog gain ketaar loater goot t dat t scheet! En nou, mout e docht hebben. Onder t kapke! Gainain dij mie zugt, t is ook ja nait aans. k Mout mie behelpen.
n Ketaartje loater heurde e stemmen en nijschiereg as e was, keek e mit zien moagere kopke over d’raante van t graf. n Jong steltje in zummergoud wos nait wat heur overkwam en loerden in t rond, om n schoelsteegie te zuiken. d’Ol man haar mit heur te doun en raip haard: ‘Kom hier mor heer, hier zit je dreuge!’ t Steltje keek oetzied en zag n liekwit, smaal kopke oet t graf steken en schrok zok de blubber!
In ploats van te schoelen, zetten ze t op n draf noar d’oetgang! Den mout je t zulf mor waiten, zel d’ol wel docht hebben.
Optaikend as woargebeurd deur
Mit de slogan ‘Der gaait niks boven Grunnen’ … nee, wacht even … ‘Er gaat niets boven Groningen’ pebaaiern we elkenaine dij nait uut ons pervinzie komt, de veurdailen van dat mooiste stukje Nederland onder d’aandacht te brengen. De slogan wordt al ruum datteg joar bruukt. Moar óf de boodschap dat Grunnen hail wat te baiden het op t gebied van woonderij, studaaiern, ondernemen en recreëren, wel overkomt bie mensken van buten de pervinzie dat vroag ik mie òf. Hier in de Raandstad overheerst t nijs over de gevolgen van de gaswinnen en de muizoame schoadeòfhandeln.
En t is biezunder begrodelk dat zoveul positieve zoaken zodounde n beetje ondersnijen en nait echt aandacht kriegen in de rest van t laand. Dij zoaken binnen der toch genog en ik nuim der moar even n poar:
– Grunn loopt veurop in d’ontwikkeln van woaterstof as energiedroager;
– In t innovoatie- en duurzoamhaidsinitiatief NXT Airport, woar Groningen Airport Eelde n belangrieke rol in speult, wordt waarkt aan prejekten dij richt binnen op de verduurzoamen van de luchtvoart;
– Op n weg bie de klimoatproeftune op de Zernike Campus ligt 60 meter specioal asfalt wat per joar zo’n 20 tun CO2 opruumt;
– Hoogezand het n wereldprimeur mit n pilot woarbie n drone inzet wordt om automoatisch veurroaden in t maggezien te tellen mit behulp van 5G;
– Hanzehogeschool Groningen het t veur mekoar kregen dat de Andes-lupine in Europa verbaauwd worden mag. De lupine is n alternatief veur soja en is ook biezunder geschikt veur duurzoame en circulaire akkerbaauw;
– Mit de Pieter Smitbrogge tussen Winschoot en Blaauwestad het Grunnen de langste fiets- en voutgangersbrogge van Europa.
Dit binnen aalmoal nijsfaiten dij ik uut Grunneger nijsmedia hoal. In de media uut de Raandstad lees en zai ik doar nait zo veul over. Nog even ain poar nijsfaiten:
Onderzuik in opdracht van t Nationaal Programma Groningen (NPG) loat zain dat t imago van Grunnen beter is as de inwoners van Grunnen zelf denken. Toch scoort de pervinzie op aspecten rond de aantrekkelkhaid van ondernemen en woonderij en zölfs studaaiern nait hoog bij de nait- Grunnegers;
Bedrieven buten Grunnen zain Grunnen nait as n aantrekkelke vestigingsploatse. Grunnegers zulf vinden de kaans om n boane te vinden t minst staark. Nait-Grunnegers vinden dat ook. Moar ook woonderij en t opgruien in Grunnen liekt veul nait-Grunnegers nait aarg aantrekkelk;
Demogroafisch bekeken is Grunnen wieduut de jongste stad van Nederland. Naargens leven zoveul mensken tussen de 15 en 40 joar as hier;
In de joaren zeuventeg van de veurige aiw was t bienoa doan mit t Grunneger Peerd. n Grunnegse, waarkzoam bie d’akkedemie, veurkwam dit moar net. Vanòf toun ging t langzoam beter. En nou gruit de vroag noar Grunneger peerden om de braide inzetboarhaid, betraauwboarhaid en t nöchtere kerakter van de peerden;
Aanders dan dat t imago-onderzuik van het NPG zain loat roakt de pervinzie Grunnen meer in trek bie inwoners van de Raandstad. Aal voaker verhuzen Randstedelingen noar Grunnen as gevolg van de slempege woonderijmaarkt in de Raandstad. t Aantal hieptaikaanvroagen in de pervinzie Grunnen is in 2020 oplopen mit 35 procent.
Marketing Groningen wil d’economische kracht van Grunnen beter veur t voutlicht brengen om op dij menaaier bie te droagen aan t verzilvern van d’enorme kaansen dij der liggen veur de Grunneger regio.
Is t n gekke gedachte as t NPG doar bie aansluut en dat ze de krachten bundeln goan? Ik bin der van overtuugd dat t din te vlocht komt.
En dij Raandstedelingen huiven echt nait veul te leren. Ze huiven zoch allain moar aan te leren dat t normoal is om te grouten.
Ik zai t veur mie: n Amsterdammer dij op n Grunneger Peerd deur de pervinzie riedt en vrundelk tegen elkenaine ropt: ‘Moi Grunn!’
(oet de rieg Grunneger in de Raandstad)
Ast volwassen worst, kinst nait meer op dien doeme zoegen, want din staaist veur poale. Moar úút dien doeme zoegen dat kinst gewoon doun blieven.
Luppo proat veul, roddelt groag en hai discussieert mit elkenaine over van alles en nog wat. Moar hai het gain idee wat echt belangriek is en wat nait.
Overal woar dat mensken bie mekoar binnen, proaten ze om t haardst wèl de boventoon voert. Als heur stem moar heurd wordt. Wat ze zeggen dut der nait tou. Elkenaine is aan t proaten en gainaine luustert noar d’aander. Luppo luustert ook nait noar mensen moar hai heurt ze wél.
Hai gebruukt aaltied hail veul woorden, moar zegt aigenliek hail waaineg. Mit andere woorden, hai reutelt moar wat in de ruumte. En toch bedenkt hai zoch achteròf voak dat hai t meschien wat aans zeggen most haar.
Op zo’n moment vroagt hai zoch wel ains òf of hai nait beter schrieven kin in ploats van proaten. Wèl schrift dij blift op t leste. En t fijne van schrieven is ook nog ains, dast t nog even noalezen kinst, en as t die nait aanstaait din kinst alens nog ains overdoun, moar din beter.
De gedachte let hom nait lös en hai denkt derover noa hou hai dat aanvatten mot. Zol hai journalist wezen willen veur n kraante of n tiedschrift, of meschien wel schriever van bouken? As journalist mot hai nijsfaiten verzoameln en onderzuiken en doarover publiceren in nijsmedia. Wil hai dat goud doun din het hai wel n diploma neudeg. Moar ja, om nou nog even te goan stedaaiern, dat trekt hom nait zo aan. n Schriever van verhoalen schrift wat in hom opkomt en is nait bonden aan tied. As schriever kinst ook nog es n noam veur diezulf verzinnen, n pseudoniem.
Luppo leest es wat en hai struunt wat op internet en doarbie vaalt t hom al gaauw op dat der hail wat priezen te hoalen binnen as schriever: de Libris Literatuur Prijs, de NS Publieksprijs, de Gouden Griffel, de P.C. Hooft-prijs, de AKO Literatuur Prijs en de Prijs Der Nederlandse Letteren, om moar even n poar te nuimen.
Luppo wordt der stil van en hai zugt zochzulf al in de kraante en op televisie. Elkenaine leest die, luustert noar die. En t mooie is: huifst zulf nait te luustern.
t Is tegenswoordeg n nije hobby. Mìnsen vaarven stainen, zetten der n tekst op en verstoppen ze. n Aander dij stain vindt, mag hom holden of weer bezied stoppen. t Overkwam mie lesten. Bie n klaain boomke zag k n stain mit Happy Stone derop en wat lözze letters van òfzender. k Wol hom eerst mitnemen, mor k heb n nij plekje opzöcht.
Drij doagen bin k nog noar dizze stain aan t zuiken west, mor heb hom nait vonden. Vroag is nou wèl of hom nou het. n Schier tiedverdrief, zol t deur corona kommen?
Mettertied heb k vuild hou of òfstand tussen ons baaident tounam. Heur universum was ik ooit. Non streun ik op n gaauwachtege smok bie t òfschaaid; heur blik alweer op aargenswoar aans: zörgen, haaistern en kop boven wotter.
Heur oetkiek haile aans as dou k heur krekt zain leerde: lutje laagvòllen werden daipste zörgkrazzen en fiene scharen graauwe walen.
As zai soavends ienslept mit muidwaarkte gedachten en handen sloep k heur koamer binnen en nuzzel mie tegen heur aan.
Din vaal k ien sloap woar pabbe ains slaip en bin k veur eefkes vannijs heur lutjewicht.
Japie zien Grunneger Kroon gruide te groot. Zol ja schaande weden om appelboom om te hakken, dus hai wol dij wel slieten aan kammeroad. Dij wol boom groag hebben, mor din mos e mit grote kloet bie hom thoes òfleverd worden. Tja, hail gedou vanzulf, bult groafwaark en haile sleperij. Japie zien jonges wollen nait mithelpen. Zeden: ’Pa weer mit zien kuren. Kap hom toch om, man’.
Baaide schoonzeuns het hai der áál veur kregen, boom ligt al bie kammeroad ien toen. Dij mout zulf mor zörgen dat boom grond ien komt. Schoonzeuns hebben aalbaaident slim last van rug.
Rutenheer zee tegen de kloaverboer
mag ik van die de haartenvraauw?
t Haart brak van de kloaverboer,
noeit geef ik die mien haartenvraauw,
ik blief heur aiweg traauw.
De rutenheer was slim ontdoan,
dat zag de schoppenvraauw,
zai legde koarten overzied,
keek hom ien ogen, heur aarms wied,
ik geef mien haart aan die.
Ze dreef de rutenheer ien t naauw,
hai viel nait op de schoppenvraauw
mor deur heur rezeluut besluut
ging toch n roamke noar heur uut,
nou koart er doagelks met vraauw Ruut.
Dou ik nog n potje waas
Gruide ik groapeg op
Ain naacht old waas ik
Dou al twij doagen old
Mien waigje nam moeke mit op t laand
Ze zette mien naanje ien t open veld
Lait n aind mien waigje waigen
n Zummervogel zuzoaien
Aind haar wait van hail wat woorden
Zummervogel van menneg laid
Aind zong mie veul laidjes veur
Zummervogel prout voak mit mie
Zo leerde ik laidjes
En leerde dit male kiend woorden
Zette heur apmoal op pepier
Schreef aal dij woorden ien n bouk
Doarom ken ik de wereld woorden
Bennen zoveul laidjes mie bekend
Onneuzel as Austroalische boombeertjes. Zo zwaalkden wie in de zesteger joaren over de kermis. Bie de woarzegster en bielaangs standwaarkers. Griezelkoppen in t spoukhuus, mizzelk in waalzende cake-walk, jeuk in t vlooiencircus. En slikken aan n zuite wattenstoaf, kenailstokken en stroopsoldoatjes.
Op Vismaarkt in Stad ston de tent mit Lakeika, het beestmens. n Kermisondernemer (n woonwoagenkaamper van Paaizerweg) lokde elk veur n kwartje noar zien Oafrikoanse bamboetent: ‘Zie hier de levensgevaarlijke Lakeika.’ Dizze haalfmens/haalfoap haar e zulf in Zuud-Oafrikoa vongen, ruip e stoer in megafoon. Hai mos ja boven lewaai uut van tenten dernoast. t Haalfnoakende ‘beestmens’ sluig wild vanuut zien kooi achter de kelizzen, woardeur tent hinneweer bolde. Boas hail hom mit gevoar veur aigen leven vaast aan n iezern ketten. Lakeika, n gorilla-achteg wezen, luip op blode vouten deur n bult glasschaarven. Was ook nait benaauwd veur vuurfakkels woar zien boas mit zwaaide. Je wozzen dat t aal kokeleko was.
Mor bie d’uutgang van de tent keek je alweer verboasd noar de staailewandrieders mit Gerry Kinds, de blonde motorduivelin uut Kiel-Windeweer. Even wieder zoeiden wie in n draaimeulenbakje van Klinkhoamer (‘Poedel’), touvaleg ook uut Kiel-Windeweer. n Man mit n cowboyhoud teunde zien broene beren.
In bokstent kon je vief gulden kriegen as je wonnen van bokser Baby Austin.
Mit maaikermis stonden op houk van Oosterstroat De Volendammers in klaiderdracht. Zai prezen vedde poalings aan mit n moppie gezellege harmonikoameziek. Op Grode Maart speulde draaiörgel De Arabier, mit peerdje derveur, gemoudelk op de kinderkopkes. Jan Roos draaigde mit wandelstok as kwoajonges hom de gek aanscheerden. Oorlogsinveliden speulden mondharmonikoa veur n aalmoeske. Aan aander kaant van de stroat ston n pinda-chinees. ‘Pinda-chinees’? Zeg je dat morzo, is dat gain scheldwoord? Nee, dou nog nait, chinezen verkochden pinda’s veur n sentekroam. Discriminoazie? Nooit van heurd. In dij tied ston der ook n Lilliput-circus op houk van t Damsterdaip in Stad. Elk vergoapde zuch aan dij minimenskes. Rondom de tent stonnen lutje huuskes op woagens, elk loerde der in. t Onbekinde trekt joe … dommeghaid? Och, je zagen alles zwaart/wit, mor dat kwam deur tillevisie. Bie lu dij al n bakbaistbeeldkaast in huus haren, begunde t woord ‘apartheid’ wat deur te komen. Dat was vèr vot, in Zuud-Oafrikoa. Op t spikkelschaarm (‘snij’ nuimden wie dat) zag je dat
doar ook haalfnoakende lu rondluipen. En dou stak stoadegaan ‘poletieke correcthaid’ de kop op. Mor standwaarker ruip: ‘Koop mien benanen lu, aal t aander op de wereld is poppekaast.’
n Poar joar loater: Pinkstermaartkermis op de Schreiershoek in Leek. Joa, schraaien konden wie dou … van t lagen. Om de kou mit zes poten, hahaa, de dikke doame en de klounen, whoehahaa. En wie luiten ons weer ais vernaggeln deur Lakeika. Noadat de tenten dicht gongen, stapden wie mit n puutje euliekouken nog eefkes noar daanskefee Duurt van Dijk.
Aan n toaveltje achteròf dronken twij manlu kovvie bie n drijbaintje (kroantjepot), zai telden kwartjes en knaken. Dij aine doar links, da’s toch zeker … eh … en dij Surinoamer dernoast, dij leek wel wat op … eh … Man zat doar in zien uutloperskloffie, stopde geld in buutse, ston op en zee in Stadgrunnegs tegen zien boas ‘Nou, k goa noar de kwint, moi.’
n Poar wichter, nait benaauwd, zagen hom ook en smoesden: ‘Zol dij vent veur Lakeika speulen …? Moi Lakeika! Wilst ook n euliekouk?’
‘Joa,’ zee Lakeika, t smuik hom goud en vruig ober om wichter wat in te schenken. Hai laagde, ruip ‘moi wichter’ en stapde deur uut.
‘Discriminoazie? Wat is dat?’ zol standwaarker zegd hebben: ‘Beestmensen? Dij wazzen der zo’n twinteg joar leden … in WOII.’
Oet tied, mor nog nait veurbie.
In raauw nuimen wie de noamen
dij zai achterlaiten,
heur verhoalen droagen wie mit,
minsen oet t noorderlaand.
Dou Hinderk veur eerste moal bie Geert kwam, zag der n bord aan dizzent zien hoes bevestigd.
Doarop ston: Praktijk voor Psychotherapie. Dr. Geert van de Linden. Consult op afspraak – mit tillefoonnummer derbie. Hinderk keek n tiedje noar dat bord, en belde dou aan. Geert dee open, en baaident wazzen doch zo bliede nkander weer te zain.
Ien woonkoamer aankommen, zee Hinderk: ‘Dat bord mouste veranern.
Zo krigste nooit en te nimmer pesjìnten. Lu dinken hier ien dörp, dat zai noa t bezuik bie die din votdoadelk ien n hoes veur haalfwiezen deelkommen zellen.’ Geert keek Hinderk
aan, en dij vervolgde: ‘k Zol derop zetten: Praktiek veur levensvroagen en geluk.’
Geert keek Hinderk nou wat daiper ien ogen aan en vruig: ‘Woarom?’
‘Dat zel k die zeggen. Lu willen hier gelukkeg weden, moar dat gaait nait immer en aaltied hin. Doarveur hebben zai die neudeg. Begriepste?’ ‘k Zel derover noadinken,’ zee Geert. n Tiedje loater hong der n nij bord aan Geerts hoes. Doarop ston: Praktiek veur levensvroagen en geluk, en doaronner: Praktijk voor Psychotherapie. Dr. Geert van de Linden. Consult op afspraak – mit tillefoonnummer derbie.
Dat ales was al laank leden. Geert was nou veur zien waark aan Akkedemisch Zaikenhoes vervrougd ien ruststaand goan. Zien praktiek haar der wel hollen, en bord haar der nait vothoald. Hai mos hom nog wel wat bezeg hollen. Waark ien grode toen was veur hom te waaineg. Mit haanden ien schoot zitten, was ook gain naks en gain niks veur hom. Haile daag bie Hinderk rondhangen, ging ook nait. Zai zagen nkander voak genog.
Dou der ien toen aan onkruud waiden was, ston rompslomps noarberske bie hom. Zai wol wat mit hom beproaten en zee: ‘k Vuil mie nait meer zo gelukkeg. Maank Jaan en mie löpt t nait meer zo goud. Hai maarkt dat nait.’
‘Hou kin dat?’ vruig Geert, ‘laifde stroalde van joe baaident der immer en aaltied òf.’
‘Joa, dat was zo, moar bie hom is wat veranerd en doar lie k onner. Mien laifde veur hom is nooit nait verdwenen. Hai is zok n biezunnere man. Geert, k wil die wel vertellen, dat k mien man nog nooit of te nimmer noakend zain heb. Hai het mie, as wie al traauwd wazzen, ains zegd dat hai zok schoamde veur zien, doe waist wel wat manlu doar ien boksem hangen hebben. Hai schoamde zok zo veur zien luddek doempke, zo as er zien piethoantje nuimde. Begripste dat Geert?’
‘Nee,’ zee Geert, ‘moar wat moakt dat nou oet, hou groot dat liggoamsdail is. Te luddek is beter as te groot, zeg k wel ains.’
‘Joa, doe hest glad geliek. Jaan mag dat van dat luddek weden wel vienen, moar veur mie is er nog immer en aaltied mien allerlaifste man. Wie baaident hebben vaaier kiener kregen. Doar heb k veul waark veur doun most. Van hom kwam nait veul. Zien tong haar t doch zo drok, en din zien haanden. As n pioanospeuler kon er de wonnerboarlekste meziek oet mie kriegen. Nou is dat ales verleden tied, en dat holt veur mie al veul te laange aan. Nou kloagt er, dat er zien wotter stoer vot kriegen kin, en dat er pien ien zien pisbuus het. Loatst haar der n òfsproak bie ons hoesdokter. Hai was gaauw weer thoes. k Vruig hom, wat dokter zegd haar. Eerst zee der gain niks of gain naks. Loater heurde k van hom, dat der n ploatsvervangster was, en mit heur wol hai over zien perblemen nait proaten. Hai vertrok votdoadelk. Zeg mie Geert, wat mout k veur ons huwelks geluk doun?’
Geert mos efkes noadinken en zee dou: ‘Goa soam noar joen hoesdokter. Bespreek joen perblemen mit hom of heur. k Dink, dat zien prostoat zo groot as n eerabbel worren is.’
‘Dat zel k doun, moar k wait nait of er mie wel mit noar dokter hebben wil.’ ‘Dat dink k wel. Hai holt joa nog zoveul van die.’
n Poar weken loater kwam Hinderk bie Geert laangs. Zai zaten smirregs lekker thee te drinken. n Tiedje loater kwam noaberske op bezuik. Zai wol wel n kopke thee mitdrinken. Haalverwege proaderij vertelde zai, dat Jaan noar zaikenhoes mos. Dokter haar heur zegd, dat Jaan zien psa-weerde veul te hoog was. Dit betaikende, dat t nait deeg was mit zien prostoat. Dat mos ien zaikenhoes onnerzöcht worren. ‘Wie mozzen ons moar nait bezörgd moaken, haar dokter verteld. t Kon wel goudoardeg weden.’ ‘Geleuven en vertraauwen ien God, dat is t beste,’ zee Hinderk, wie winsen Jaan en die veul staarkte tou.’
Dou noarberske vot was, vruig Hinderk aan Geert: ‘Wat is psa?’ ‘Dat is prostoat spesifiek antigeen,’ antwoordde Geert.
‘Hebben wie doar ook last van. k Bedoul, dat dien en mien prostoat ook nait goud meer deeg weden kinnen zollen?’
‘Heste moar gain zörgen. Wie loaten dat elk joar onnerzuiken. Volgens dien psa-weerde biste nog n jonge kerel.’
‘Hou kin dat?’ vruig Hinderk.
‘Dat waiste doch wel … Wie leven joa zo gezond, eten elke dag pompoenpitten en al dat aner spul oet ons toenen, messeren ons prostoaten oetzunnerlek goud, en vergeet nait, doe en ik kommen elk wel twij moal ien week kloar.’
‘Is dat goud veur dien en mien prostoat?’
‘Joa.’
Zai keken nkander aan. Heur ogen glinsterden en heur laifde veur nkander sprak deroet.
Moeke, ie hebben van vrouger verteld.
Van ontraauw, verroad en oorlogsgeweld.
Vredesvechters hebben piene verlicht.
Vrij uut joen ogen stroalde t bliede wicht.
(Veur Lieneke B.)
Laif blond mulowichtje uut mien klas –
dat k noa viefteg (51) joar die nog vergat –
den komst doe morzo weer op mien pad.
Dat bleu veujoar was k gruiner as t gras.
Laank nait zain
mor vanmörgen
schoelt hai veur d’regen
t is tien over zeuven
zien bosschop het hai binnen
smookt zien sjekkie
slobbert n vlèssie bier
leeg in zien schoamel lief
hai vertelt hou t geluk
hom toulaagt zien haalve femilie
van klokjebruiers het hai overleefd
jaasmaauwe struupt hai op
kikt op zien allozie
zegt dat e wacht op n nije lever
den fietst hai vot
k wins hom geluk
mit zien gulle gever.
Woorom veraandern ze aalsmor ons eten, of ‘t is nait overal meer te koop, of bestat
‘t hailemoal nait meer.
ZOEPENBRIJ (karnemelkse gortpap)
Veur dai het nait waitn is de gört moakt van gepelde gaarst groan körrels. Aigenliek ben dai slepen. En as ze heul fien slepen bennen nuimen ze dat parelgört.
Vrouger wer dat 12 uur wuikt in woater, doornoa ain uur kookt in woater en wordt de soepen touvougt.’t Is sekuur waarkie want as je het nait goud doun, schift zo.
Zoepmbrij of Görtpap is de eerste brij in ons laand dai deur een zuvelfebriek moakt wer onder de noam Karnemelkse Görtpap. Veural boerenaarbaiders kregen dit te eten, en bewoners van volksbuurten. Onze wiek is van oorsprong een volksbuurde mor in elke supermaarkt het nait te koop, vremd in volksbuurt nait in elitiebuurt bie Fraise supermaarkt is het wel te koop. Dat geft te denken naitwoar?
Zoepmbrij wer vrouger twaimoal doags eten en soms wel drai moal, bie boer werd dat elke dag opdaint ’s middags en ’s oavonds as twaide schuddel met eten. En nog eerder ook ’s mörgs voak met brood in stukkies der in.
De brij wordt eten met stroop of broene suker.
Karnemelk, in Grunnings zoepm komt van ofroming van volle melk. Veural bie de botterproduktie tiedens ’t karnen. ’t Overbliefsel was nait neudeg, mor wer een zure frisse draank van moakt dai nog altied groag gebruukt word.
Tegenswoordig is het aangezuurde moagere melk.
WAARME PAP VERKOOP OP STROAT
Melkboer J.H. Betke Nieuwstraat 48 in stad, ventte met een bakfietse met nait allain melk en zukswat mor ook met waarme pap, zoepmbrij. Een melkbuzze vol met een kroan der an. De melkbuzze was inpakt in een soort gewatteerde deken. Man ree deur de buurt en raip: “Waarme pap… Waarme pap!!”.
Melkfebriek “De Nijverheid” in Van Julsingoastroat kon je tussen de middag in een melkoakertje waarme zoepmbrij hoalen, Kostte 4 cent per liter, mor dat is laang leden.
BLOUMPAP
Wie zeden altied meelpap, is aigenliek moakt van bloum en zoepm, dat krieg je as je bloum bie de kokende zoepm ingooit en goud reuren. Wel evm heul klain beetje zolt bie doun. Brengt nait zo veul an as zoepmbrij her. En gewoon eten met wat stroop of broene suker. Eerder was het van boukwaitmeel.
ROOM
Vrouger haar je slagroom en room, zat in zelfde soort vleskes, helder glas braide haals, klaine 10 centimeter hoog, grotere vleskes was vief centimeter groter, ofsloten met kroonkürke. Slagroom kon je vanzelfspreken stiev kloppen met een gaarde, de room bleef dun en wer voak bruukt in de kovvie. Mor mien moe dee altied scheut in de zoepmbrij of aandere pap, was goud zee ze. ’t Was in elk geval lekker dat is wel zo.
Zowel room as slagroom komt oetsloettend van koumelk, wat dan door veur ofroomd wer. Room haar 10 procent vet, slagroom 30.
BRINTA
Mijn pa vond het nait goud, te gevoarliek volgens hom, zette in de moag nog hail aarg oet, kon best gevoarliek wezen veur de moag.
Brinta wer vanof 1944 oorspronkeliek moakt deur Scholten in Foxhol, bliekboar wollen ze doormet internationoal goan verkopen want noam stat veur Breakfest Instant Tarwe. ‘t Bestat oet gebroken tarwe met heul klain beetje zolt, kookt in woater tot dikke brij dan paarst en doornoa gewalst en vermoaln.
En wie deden Brinta op bord met waarme melk, veur mie mog lepel der wel rechtop in stoan en wat suker der overhen.
Kees Visscher was heufd van afdailn promotie bij Scholten en stat mie bie dat hoi wel ains een verhoaltje veur radio vertelde over een Opa en Klainzeun, Siebert Sago en Berend Brinta, allerlij belevenissen, mooi man. Ik mainde dat dai verhoaln schrevm waarn veur ’t personeelsblad.
Ik kon ’s mörgens muiliek brood der deur kriegn, nou door was Brinta oplössen veur tot da’k keer bie dokter was en dai vruig: “Wat eet jij wel niet, man je word veels te dik ja”. Moz mor es ophoaln met pap eten, veural Brinta.
Brinta wordt nog altied moakt, tegenswoordeg deur Heinz.
En zal ik je wat verteln, ze moaken nou ook Hoavermout!
BROEN KOKENDE TOENBONEN
Der binnen twai soorten, witkokende en broen kokende toenbonen, Walse bonen aigenliek Woalse bonen. En dan bennen der nog tientallen soorten.
Der bennen nog veul meer noamen as soorten, ongeleuveliek, man wat verschrikkeliek veul noamn ben der veur gebruukt.
Roomse bonen of Waalse bonen hebben met ‘t geleuf en/of stee te moaken.
’t Is ain van de oldste gewassen dai deur de mensen verbouwd weren.
Sommegen luzzen ze nait, aanderen vinnen ze heerliek.
Wie vinnen de bruun kokende toenbonen het lekkerst, dai binnen wat bitter mor hebben de echte toenbonensmoak dai de aandern missen.
De widde rassen ben nait bitter en binnen klainere bonen. Sunds wie guin gruintetoene meer hebben kochten wie in grode supermarkt in Leer potten broene toenbonen, benen ze door nait met stopt. Allain mor klaine witten. Mensen willen bliekboar nait meer van dai grode bonen. En de febrieken vinnen de klainere bliekboar makkelieker.
As wie ze opzetten deden wie der bonekruud bieïn, o man int heule hoes kon je dat roeken, heerliek.
HOAVERMOUT
Altied nog bekend bennen de oranje licht gele deuzen met de letters H-O
hoavermout. Noam HO betaikende Havermout Original.
Muinste hoavermout komt tegenswoordeg van Quacker dai altied al de moaker was en op zich is dai van PepsiCo. Mor gewoon een pak hoavermout kopen en de smoak verwachten dai nog in je geheugen hest, nou nee, ‘t is veul fiener, bliekboar ken men tegenswoordeg nait meer kauwen. Lest hebben wie hoavermout in Duutsland kocht, en verdold het smoakte lekker en liekt heul veul op dat vrougere HO.
EERDABBELZETMEEL
Eerabbelzetmeel wordt nog steeds fabriceerd, mor kopen ken je het hoast nait meer. Honig verkoopt het wel mor dan zit der ook kokosmeel in of kokosolie, woorom? Dat wait je dan nait. En hait nou allesbinder.
Ooit waarn der in Grunnen 38 eerabbelfabrieken woor der dat meel moakt wer.
Nou hebben ze opains Allesbinders, mor door zit veul meer in dan allain mor eerdabbelzetmeel. Wat dacht je van maltodextrine, kokoseuli, glucosestroop, melkaiwit, antioxidant, voudingszuur en ook gemodificeerd zetmeel (dat is veraanderd zetmeel zeg mor). Allesbinder ken zowel kolle as in haide gerechten binnen. Mor der ben veul mensen dai maggen gain kokosspul bruken. Zal wel veul beter wezen, mor wie willen gewoon eerappelzetmeel, das primoa en wie huvven niks aans.
Wie gebruukten de eerdappelzetmeel veur stip, sauzen en om soep wat dikker te moakn. ’t Is neutroal en makkeliek.
BOUKWAITGRUTTEN
Is opeens veel fiener geworden, nauwelijks nog grutten, guin stukjes zeg moar. ’t Liekt meer op volkoren pannekoukmeel. Man ‘t was altied lekker. Mor as je het nou kopen is het net dikke pap is en ook lang nait zo lekker as je het op goan bakken, veul te slap man.
Ooit waarn wie met vakantsie in Tsjechië, doar aten ze ook boukwaitgrutten, mor dat was harteliek en smoakte ook best.
GESUKERDE MELK OF WEL GECONDENSEERDE MELK mos ik vrouger veur mien moe hoalen bij melkzoak Hake in de Bloumstroat. Dit zat in blikkies met een etiket eromtou. ‘t Was mierzuit, maar heerlijk. Deden wie ook wel op brood, net als aandere smeerselen. Mien moe dee dat wel in de pap die wie ’s oavonds aten, en soms in de kovvie. Muiliek te koop.
FRAISEVLAG KOVVIEMELK
Mien pa was petroleumventer en vruig wel es of ik hom evm methelpn wol, door haar ik toun nog gain zin an, Mor ik was wel voak bie de melkboer en huilp ik zogenoamd met. Von het mooi om flézzen te sorteren in metoalnkratten. Mor veural dai van de Friese vlag kovviemelk. Ik was gek op de etiketten woar op de achterkaant een stripverhoal ston. “Piet Spriet en Ko de Koe”?
As ik met melkboer noar de fabriek ging luip ik door ook rond, heerlieke geur van melk en veural bie de soepenbrij kokers.
Elke veraandering is nait veur elk een verbetering.
Mis joe ook zulke etenswoarn?
Aal wat e griepen kin
dat gript e, hou t ook hait
vaccin holt ons vaast
lösloaten kin t ja nait
zo stoer om te schrieven
troanen in mien haart
laifde mout blieven
zomor oet tied veraarmd
n woord hail apaart
op hoagelwit pampier
hou kin k blieven
mien denk zo swaart
oet dizze tied wied vot
noar overkaant
n woord aal schrievend
as gedicht aanbelaand
as gedicht aanbelaand
stuur k n denk van mie
noar overkaant
wis noar die, wis noar die.
Jammer genog heb ik zulf in 2020 aal mit aal n goie drij week in t zaikenhoes legen. Nait oardeg as zodoaneg, mor k bin toch bliede dat ze der binnen en dat ze joe doar weer beter moaken kinnen. Goud van eten en drinken en wat hail belangriek is: laive en kloare verpleegsters dij elke dag om joe tou klokkern en dij joen prakkezoatsies en gepruddel persies en wif aanvuilen. Dat zat wel goud veur mie as zaikelke pazzipant. Hou t kin wait k nait, mor as je doar wat langer heerholden wor je aal aigener en driester. Je kinnen der hoast nait bie dat zai dij joe bezuiken voak zo bedeesd en hiepenkrieterg noast joen bèrre zitten en bliede binnen as ze weer hakken lichten kinnen. Alteroatsie veur nood en dood zel der wel wat mit te moaken hebben.
Over dat bezuik sproken: ain hiemerg bezuik van n leuterboksem is mie veuraal biebleven en zel k joe hier, n krummeltje aandikt wegens liedvermoak, even vertellen.
Hinnerk, mien noaste buurman, is net binnenkommen en kikt mit n poar verbilderde ogen deur zaikenkoamer. ‘Kerel, kerel, wat ligst doe hier ja op n nuvere koamer, man,’ bölkt e. Ik kiek mit n poar flaauwe ogen ook even deur koamer, mor zai niks biezunders, noa dij vattien doagen dat ik hier al lig.
Badkoamerdeur staait open en hai glopt noar binnen. ‘Och kerel, kiek nou toch ains! Liekst wel n börgemeester. Ik dochde dat je hier liggen mozzen omdat je zaik waren, mor t liekt hier ja wel n vekaansieparredies mit aal dij nijmoodse en dure fratsen.’ Hai bukt zuk even loater swoar over mie hen en frommelt aan n knopke van n fertuutje boven bèrre. Ter floept overaal licht aan in koamer. ‘Sjonge, sjonge, wat n luxe!’ Hai knip t licht nog moal oet en aan en schudt aal klokkernd mit kop. ‘Dat zel n poar laive griepstuvers kost hebben. Doar kinnen weer hail wat minsken krom veur liggen! Gain wonder dat ze t op TV aal hebben over dij onbetoalboare zörgkosten!’ Hai kikt mie mit n poar verwietende ogen aan, of ales mien schuld is, mor het nog nait ainmoal noar mien wel en wee vroagd. Ik kin hom oet en deur, mor t geft toch gain pas joe tegen n zaike zo òf te riggeln. k Lig hier toch nait veur de poelegrap?
Siddeltop het zuk intied op n stoul dele valen loaten. ‘Hè, hè, ik kin t mit zitten verdainen!’
Hai kikt nog ains mit n krieterge blik deur koamer. ‘Hé Ab, ter staait ja n onbezedde bèrre noast die. Onbezet? Wat n geldgraimerij!’ k Vertel hom dat ter normoal noast mie n vraauw ligt, woar ze op dit mement mit aan t opereren binnen. Hai reageert ter in eerste instantie nait op, mor kikt mie even loater loos aan. ‘Wat zegstoe doar? Ligt ter n vraauwspersoon noast die? Dat mainst nait! Hier zomor bie die as man zijnde in ain koamer. Hai kerel alles kin ook ja tegensworeg. Zien oogjes glinstern en hai smakt wat mit lippen. ‘Is t n nuver jonk wief, of eh … n olle knapbus?’ Hai laagt hikkend.
‘Hé jong,’zeg ik taartend, ‘moak nait zo’n lewaai,’ mor Hinnerk is nait meer te holden.
‘Tjonge, tjonge’, schottert e: ’t is din ja net ofst mit Geeske op sloapkoamer ligst, man. Most vroagen ofst n twijpersoons bèrre kriegen kinst. Ales kin hier bliekboar. Niks is te gek, ja. As ik hier lag din wis ik doar wel gepaast misbruuk van te moaken. Hi, hi.’
Oh, oh, wat n taimelboksem. Ik wol dat hai mor opkrösde. Kop knapt mie hoast van dat onnudde gebölk. Hai het mie nóg noeit vroagd hou of t mit mie gaait. Hai het t veuls te drok mit dat gelel over nuvere zustertjes dij joe van kop tot toon wasken mit heur zaachte handjes. Geldgraimerij van zíen zoer verdainde senten en hoge zaikenfondsbiedroages. Hai lelt mor deur. Ik kiek nog ains op klok aan muur en zai dat bezuikuur zo’n bietje veurbie is. Afijn k huif gelokkeg gain joa of nee te zeggen. Hinnerk kaauwt wel deur. Op dij menaaier heb k bliekboar nait vernomen dat k even wegdoezeld bin. Ik sloag op n zeker mement ogen op en kiek noar mien ‘grode’ buurman. Reveloa is ja stil, mor zit mit ogen as theeschuddeltjes te kieken noar t waark van twij zusters dij mien koamergenote weer terogge brocht hebben.
Oet heur neus komt n slankje, op heur mond zit n plastieken kapke en heur polzen binnen beplakt mit leukoplast en nog meer slankjederij. Alles pruddelt, slurpt en dut. Veur mie, dij hier al wat langer heerholt, is dit ja hoast niks biezunders. Ik kiek nog ains kniezerg noar mien bezuiker. t Swait lopt hom as bragel bie kop dele. Hai is op staarven noa dood, zo as t liekt. ‘Vuilst die nait goud Hinnerk?’ vroag ik hom zuitsappeg.
‘Hai kerel,’ zegt e mit n beknepen stemmechie: ‘Ik bin ja zo flaauw as n kikker man.’
‘Zuster, as ie tied hebben willen ie even noar mien bezuiker kieken? Hai vuilt zuk inainen nait goud.’ Ik knipoog tegen heur.
Doar komt zuster al op hom òf. ‘Binnen ie beroerd, meneer? Ie binnen ja zo wit. Zel k even n bèrre veur joe kloarmoaken in de lege koamer hiernoast?’ zegt ze smijgelnd.
‘Nee, nee, dat huift nait, hur, ‘zegt Hinnerk mit n kroakerge stim. t Is al hoast weer over zuster, hur’ ‘Nou, dou toch mor even joen heufd tussen joen bainen en blief zo mor n menuut of vief even geboekt en stil zitten’. Hinnerk klapt dubbel en zustertje kikt mie nait aal te begriepend aan, omdat zai wel zugt dat ik mie de buutse oetlaag. Ik loat hom zo n beste tied zo mit de kop noar beneden zitten, mor op t leste: ‘Hé, Hinnerk jong. Hou is t nou din? Vief menuten binnen al laank om hur’. Hai gaait rechtop in stoul zitten en poest en stint wat. ‘Wat bist ja dik om kop, jong,’ zeg ik. Wat was dat nou in ainen mit die, man. Werst ja zo wit as t bloud van n eerappel.’
‘Ab, ik mot hier vot. Dij röttege centroale zaikenhoesverwaarmingslucht doar kin k nait tegen man.’ Hai nemt n zwaai en is al hoast bie deur. ‘Oh, dat mot ik die nog geven mit de kompelmenten van mien vraauw. Hai gript in buuts van zien stuutsiekoor jaske en langt mie n verknoedeld, half smolten reep sukkeloa tou. Ik wil nog wat zeggen, mor: ‘Moi, hur!’ Vot is hai, zunder wiedere boe of bah.
n Nuvere dure koamer en n leeslampke mit n poar standen boven bèrre kinnen mie nait verlaaiden nog langer as drij weken in t zaikenhoes te blieven. Ik riet ter din ook mor tussen oet. Nait zo as buurman Hinnerk, mor wel dankboar dat wie op n stee in wereld leven, woar n zaikachteg minsk nog beter moakt wordt deur n goie en laifdevolle behandeln. Hinnerk zel t ter wel nait mit ains wezen, mor: beter duur as nait te kriegen, zel k mor zeggen.
t Boerenwaark doar vuil k mie gelokkeg bie
n Cowboy wezen, da’s bloots n vrumd woord
Gewoon hier in Grunnen, nait in Dynasty
Da’s niks veur mie, zo mit n hoge boord.
Doar zítten ze mor te zoepen en doun niks aans
Wát n leven, mor t huift toch nait veur mie
Zeg kwamen ze mor even hier bie mie laangs
Altied sappeln en stil zitten is ter nait bie.
Refr: In Mij, Holwier of Beem
t Is overaal noar t systeem
Van waarken, kniepen en haard kraben
Mor Dynasty magen ze van mie aarven.
Mit gaarst en hoaver, stekbaiten, knollen
t Is poltern, mor t geft toch ook weer tou
Wie kinnen ja monden net in de weer holden
Mit swien ol hounder of n kou.
Dij doar in Dynasty verbaauwen ja geld
Bie ons blift t ja klaai, mor wie bint gezond
Zai leven van roezie en speulen veur d’held
Mor van boven bont en van onder … joa.
Noa n dik joar heb ik t wel had,
want ale doagen van vroug tot loat
wordt der allain mor over corona proat.
Dij virus en dat geleuter bin ik zat.
t Veujoar komt, mor derop oet is nog taboe.
Zol aans wel goud wezen, want ik bin ‘pandemoe’.
‘Hou older je worden, hou meer t verleden tellen gaait,’ zee mie ais ain van d’oldste bewoonsters van t tehoes woar k indertied direkteur was.
Ze haar geliek, want zo gaait t miezulvens nou ook en ik maark dat de dingen en gebeurtenizzen van vrouger meer weerde kriegen.
Veuraal bie t schrieven van verhoaltjes kommen herinnerns van vrouger weer noar boven. Nou mout je nait denken dat t heden en de toukomst minder belangriek veur mie binnen, in tegendail, want k bin doar nog aal doagen drok mit dounde. Mor toch … der binnen van dij momenten dat ik mor wat groag even ‘pas op de ploats’ moak en din ais mien verleden aan mie veurbie loat goan.
Zo bekeek ik lest n olle klassefoto van mien middelboareschoultied.
Wat n bloag was ik dou, mor gelokkeg nait d’ainegste. Wat hadden wie dou grootse ideeën en veur joen gevuil kon je aal d’haile wereld aan. Mor wie waren nog tussen zwien en big in en zo wuiren wie t eerste joar op de middelboare schoul ook nuimd: biggen …
Mor terugkommend op dij klassefoto, doarvan herinner k mie nog bepoalde noamen; de mainste bin k kwiet. Zellen wel nait teveul indrok moakt hebben, denk ik mor … of zol leeftied n rol speulen? Ain noam kon k mie hail goud herinnern: Woppie van Doalen. Woppie was n schier en beschaaiden wichtje, gain wonder dat aal jongs veul aandacht veur heur hadden.
In dij tied haar ik mien heufd slim vol pukkels en zunder dat k der wat aan doun kon, was k din ook nait zo tevreden mit miezulf en wichter zollen wel nait op mie valen, waren mien gedachten. Mor k mout der votdoadelk bie zeggen, ik begreep dou ook al wat van psychologie; dat wil zeggen: deur te negeren t tegenovergestelde berieken! Dat waarkde … t Hoantjesgedrag van d’aandere jongs, doar haar Woppie gain zin aan, haar ik allaank zain, mor deur mien negeergedrag wuir zai zo nijsgiereg dat ze mit meer en meer energie mien aandacht trekken ging. Gain sjoegel geven, huil ik miezulf veur, mit as gevolg dat zai nog meer heur best begon te doun.
Tot de gelegenhaid zok veur dee dat ik toupakde.
Dat was de leste schoulvekaanzie. Op n oavend waren wie soam indaild veur n speurtocht in t bos. Dou wie n zetje in duuster aan loop waren, zee Woppie: ‘Ik bin n beetje baange in donker!’ Dou heb ik mien kans woarnomen en heb mien aarm om heur tousloagen. Hou verder wie kwamen, hou dichter ze tegen mie aan kroop. Dou bekroop mie ook n beetje baangeghaid. Tot mien opluchten hadden wie aal gauw t èndpunt berekt.
‘Doar hebben wie ons goud deurhèn sloagen!’ zee ik mit n wat onbestendeg gevuil van binnen, want wie hadden mor mooi even de speurtocht zunder fouten lopen.
‘Haar k wel docht!’ zee ze en dou draaide zai zok om en luit mie stoan. Wie hebben nooit meer n woord mit mekoar wizzeld.
Vlak noa dizze schoulraais deden wie eksoamen en elk gong zien aigen kaant op. Woppie van Doalen heb ik nooit meer zain of wat van heurd, tot …
n Poar week leden waren wie op bezuik bie bekenden van mien Jaantje en wie kregen t over ons schoultied en doar heurde k de noam Woppie van Doalen en k heurde dat zai noa heur eksoamen hail snel traauwen mos. Zai haar nou zeuven kinder en was wel drij keer zo zwoar as in heur middelboare schoultied. ‘Doe kinst heur nait weer!’ wuir der bie zegd. Dat loat zok denken … Indertied was zai meschain n wichtje van 80 pond, dus nou …? ‘De joaren hebben heur bliekboar goud doan!’
Thoes heb ik dij olle schoulfoto teveurschien hoald en ais goud bekeken en mien gedachten dwoalden òf.
‘Woarom moustoe zo lagen?’ zee mien Jaantje, dou ik verzonken was in dij foto.
‘Tachteg of n dikke twijhonderd pond,’ flapde ik der oet, ‘n wereld van verschil.’
“En doar moustoe zo om lagen?’ reageerde ze n beetje kribbeg: ‘Meschain is zai doar zulf hailendaal nait zo bliede mit!’
Joa, doar dochde zai aan, mor ik dochde aan hail wat aans: voader van … k Mos der nait aan denken! Och, elk kaist veur zokzulf, mor toch … En dou mos ik denken: as dij speurtocht nou ais aans verlopen was …?
Wel wait, leest zai ooit dit stokje … Zol zai din ook gnivveln, net as joe meschain?
(Noar n foabel van Lessing)
‘k wol groag dat k gelieke vlug en staark was as ie,’ zee Vos tegen Tieger.
‘Is der niks aans aan mie dastoe groag wilze?’ vroug Tieger.
‘k Zol nait waiten wat,’ was antwoord.
‘Ook mien prachtege hoed nait?’ vroug Tieger: ’Dij het ja gelieke veul kleuren astoe streken hes en dien oeterlek zol din hail mooi pazen bie wat ofstoe apmoal oetvrets.’
‘Juust doarom,’ zee Vos, ‘zol k ter hartelk veur bedanken. k Mout ja juust nait lieken op dij k bin. t Was mie veul laiver dat k mien hoaren veur veren ruilen kon.’
Ain kin nait aaltied hebben wat hai groag wil.
(Noar n foabel van Lessing)
Der binnen dichters dij zo goud binnen dat lu heur nait meer begriepen kinnen. Wat mout ain doar nou van denken?
Vogels zaten ais mit zulfde perbleem over heur zingerij. Ain kin nog schierder zingen as aander en zai deden mor tegen nkander op. Dou vroug Nachtegoal aan Laiwerk: ’Woarom vlugstoe toch zo hoog lucht ien astoe zingen gaais? Is t meschain omreden gainain kin die din heuren?’
Ien memoriam Johan Zudemoa
t Is twinneg meert, en oorlogskold vandoage,
De wiend wakkert onverschilleghaid aan.
As ale geluud verstomd is
En de Rieksweg zuk ook nait
Meer heuren let,
Blift allenneg nog
t Maauwen van de meeuwen
Ien t azuurblaauw
Hier wied boven mie,
Dat n taiken van leven is,
n Taiken van troost.
Ik huif nait te eten, zee ze,
Ik leef gewoon van t licht,
n Glassie wotter
Is veur mie genog.
En ze at nait,
Dronk allenneg wotter
En bleef ien leven.
Ze wör mit de dag dunner,
Net zo laang totdat ze ien de klaze
Hier bie mie veuraan stoadeg aan
Ien de mouwen van heur truie verdween.
Aizinger wierde gaf dreuge vouten
Aan lu dij heur bewonen deden.
Achterloaten slib wör ien verloop
Van tied dreuge as körk.
De brannende zunne scheurde
Heur ien stukken.
Bewoners van wierde bruukten dat
Bie verstaarken van funderen,
Zodat ales toch goud kommen zol.
Dik twijdoezend joar loater
Verschient der ien laimen vlouer
Van t Wierdenmuseum dij mit
Epoxyhars verstevegd is
Ain scheur van schoamte,
As gevolg van schoamteloos
Aanstellen van lu van tegenwoordeg,
Dij de umgeven verkracht hemmen.
Opapoashoas haar aaier in toen verstopt veur klaainkinder. t Mos nait te stoer wezen.
Dag derveur haren wie n stieg (20) widde aaier van aigen hounder vaarfd. Bloumen, vlinders en Minecraft-popkes kwamen derop. t Perbleem was dat elk zien aigen aai vinden wol. Poashoas hil der reken mit en legde overaal n sukkeloa-aaike bie. t Zuikfeest kon begunnen.
Aan t ìnd zee Opapoashoas dat ter nog n aai vot was. Zulf wos e nait meer woar dij lag. Groot en klaain hebben dou nog tiedstieden lopen zuiken.
Knuurde aaier en dij van sukkeloa binnen aalmoal opgoan.
Grunneger slootjes baiden leefroemte aan wotterschrievertjes op kreuze. Kreuze is n textuur van algen mit aalweg aanwazzende schrievertjes. Schrievertjes binnen bladwiezers in boukgewas, dij mit wottervlugge omsloagen gruizoame kost poten veur lezers. Lezers kriegen op dij menaaier keuze aanlangd mit letteratuurstekjes. Letteratuurstekjes zörgen veur biotopisch verantwoorde toalkringloop. Toalkringloop bluit as n dictee uut n botaniseertrommelke van n Grunneger.
Ik heur mien zuster veurdeur oetgoan en kiek oet roam op stroat deel om nog even te swaaien. k Hoop mor dat zai mie nog zigt. En joa man, zai kikt!
Mien handen wappern nait te zuneg en zai dut zulfde weerom. Ik geef heur mit haand nog n smok en vot is ze.
Kerel dij aanderkaant stroat veur winkel staait te wachten het gain oog veur mien zuster, mor kikt mie verrekte maal aan.
Terwiel dat t volk deur douane gaait, blieven baaide kerels nkander nog even stief ien ogen aankieken. t Waren twij schiere weken, doar zai baaident mit n waarm gevuil op trug kieken.
Waaineg woorden worden zegd, mor baaident waiten dat tied van òfschaaid kommen is. Mit kloet veur haals sloagen zai aarms om nkander en zeggen tabee veurdat paspoort aan douanier geven wordt. Vraauw noast achterbliever kikt hom mit waike ogen aan en zegt: ‘Òfschaaid blift stoer, hè? Mor dien laiverd komt vro of loat wel weerom, jong.’
Ik steek haand ien lucht as mien bruier nog ainmoal weerom kikt. Vraauw heb k nait wiezer moakt.
As Bram (6) en zien grode neef Kenji (12) vekansie hebben, goan zai geern mit opa en pabbe/oom mit noar badminton.
Bram: ‘We gaan zo weer mee hè, opa?’
‘Joa, dammeet in d’haarfstvekansie, aander weke.’
‘Of …’ zee e mit n grode grijns op t gezichte, denkend aan corona, ‘als ik op dinsdag verkouden ben!’
Van reüniekemizzie van HBS kreeg k van week n groepsfoto oet 1965 toustuurd. Of k meschain wis wèl doar apmoal op stonden.
Joa vanzulf, dochde k, mor t vil tegen. Haalfschaaid kon k zo opnuimen, mor de rest? Gain flaauw benul hou zai haitten. Van gezicht joa, mor noamen, nee, dat wol nait.
Aanderdoags vannijs keken en verdold, k kwam weer op n poar noamen.
Week loater wis k, op ain noa, noamen van ale mitleerlingen van raais noar Peries weer.
Dat aine wichtje mit bril en laang donker hoar mout k aalvot aan denken. Hou haitte dij toch ook weer?
As ik stampvolle voelnispuut te asemmer oet sjor, heur ik ain zingen. t Is Nijntje, dij onderien puut belaand is. Mien lutjevent kikt noar puut en trekt mit lip. Guster gooide hai zien drinkvleske derien, zag ik krekt op tied.
Ik bedapper mie en daip Nijntje op oet de swienerommel aan hoesvoel en volle luiers. Lutjevent klapt ien zien handjes as ik Nijntje en mien handen òfboun mit zaip en waarm wotter.
Mien gedachten goan noar de lèlke keersestanders ien ons vensterbaank. Onoverkomelke aarfstukken dij heuren bie ons hoes. Ik kiek noar lutjevent en zai meugelkheden.
In dizze coronatied bin k aan t oproemen. Zo vaalt mie t poesieaalbum in handen. Oet 1959 en loater. k Begun te bloadern en kom veul moois tegen. Vèrskes van laifhebbende ollu, opa’s en oma’s en vriendinnen. Mit haand schreven. k Kin ze wel dreumen, mor t is net of k nou pas ale teksten begriep. En din dij ollerwetse woorden! Wèl het t nou nog over ‘rein, deugd, schoon, ferm en flink, nederig en vlijt.’ Bin ik dat aalmoal wel west?
Ain gedicht begriep k haildal. t Is mien mooiste blad in t aalbum. Mit n taikentje. Van juffraauw Smit in daarde klas:
‘Als je maar altijd de lente hoort zingen,
hoog boven je hoofd en diep in je hart,
als je maar weet, dat herinneringen,
durend een troost kunnen zijn in je hart.’
Herinnerns binnen der genog. Goien veuraal, mor ook aan dij der nait meer binnen. Mien zuske schreef: ‘Leef lang en gelukkig’, zulf is ze mor 55 worden.
Mit ain vriendin heb k noa joaren weer contact en t was weer net as vrouger. Ze kwam oet n aander dörp en schreef schuuns. Dat was in 1960. Mor in mien twijde aalbum het ze rechtop schreven.
In tachteger joaren schreven mien jonges vèrskes der in. Elk op zien aigen menaaier en aigentieds. Zulfs dij van oldste in t Grunnegers:
Gain vèrske en gain ploatje,
op dit aalbumblad,
gain riemke en gain koartje,
ik taiken laiver wat.
t Wer mie bie t lezen glad roem om t haart. Twijde zeun haar overaal doei, hoi en moi schreven.
Doatum was e vergeten, moezen haren klènder opvreten.
En nou binnen klaainkinder aan beurt, aalbum is nog nait vol. k Kiek ter noar oet. t Oldste wicht het zulf wat bedocht en schrift dat ze van mie holdt. k Leg t boukje gaauw weer in loa, dij gaait nooit vot! Bedenk dat ale gelukwìnsen en rozen mit en zunder doorns mit dij honderd vergeet-me-nietjes mie oardeg op weg holpen hebben op mien levenspad.
t Was n maal joar
t Gewone leven lag op zien gat
t Vuilde zo roar
t Was zo stil in Ommelaand en Stad
Zoveul lu waren ainzoam
En verloren ale moud
Mor as wie meer om nkander denken
Den komt t aal goud
Nou komt weer n tied
Dat we bie nkander binnen
Wie vuilden ons zo bepaarkt
Mor goan weer de vrijhaid vinden
De grode wereld ligt weer open
En wie kriegen weer goie zin
Zo as Jezus opston oet de dood
Komt de wereld weer in t ìnd
Ook op anderhaalve meter
Bin ik nait wied vot van die
Loat de òfstaand klaainer worden van die noar mie
En wie zitten mit nkander
Bie de poaskeboom
Dailen ons poaskestoet mit lu dij noast ons stoan
Zo kriegen wie de kop derveur
En geven ons bosschop deur
Poaske is de nije Kerst dit joar
Mit de Kerst konden wie nait bie nkander wezen
Mit de Poaske mout t den mor wezen
Poaske is de nije Kerst dit joar
Hest t al heurd?
Geef t deur
Hest t al heurd?
Poaske is de nije Kerst
Hest t al heurd?
Poaske is de nije Kerst
Geef t deur
Poaske is de nije Kerst [5x]
Noar: Do They Know It’s Christmas? – Band Aid
Orig. tekst: Bob Geldof, Midge Ure
Veul artiesten schienen t neudeg te vinden om kerstnummers, of zulfs haile albums vol, op te nemen.
Mor het ooit al n artiest docht aan n poaskenummer? Nait dat ik wait, dus heb k zulf mor aine schreven.
Op t mement van schrieven was dit meschain wat optimistisch, hopelk is der rond de Poaske uutzicht op verbetern.
Jeanpierre Kneusinhof (12) was zien noam. Zeun van n Grunneger en n Française, n geschaaiden stel.
In zien woonstee Fransum nuimde elk hom Jampie. Hai was nait zo schrander, nait zo as t wezen mot. Zo aine krigt gaauwachteg n bienoam. En dus was t veur elk dij hom kende dudelk: Jampie Kneuze. Da’s lagen, ja, mor laf, t deugt van gain kaant. Lu snakken over lozeghaid, mor bruken scheldnoamen as humor over de rug van n aander. Elk wait dat, mor gounent kaizen benul. Vraauw Brinkloage, noast de Kneusinhofs, zee aaltied: ‘Jampie is n laiverd.’ Dat heurt hail aans.
n Goie noaber haar n kedo van Jampie kregen. ‘n Petret,’ zee jong groots, ‘zulf schilderd.’ Noaber kreeg n rococoliest in haanden mit n douk dat volklaaid was mit kleurstrepen. t Wer hom woazeg veur d’ogen, zol zien keuze nait wezen. t Leek wat boogie-woogieachteg, mor … Mondriaan? Nee.
Ook as nait-kenner van zukswat zag e vot wel dat t gain broezeg Waddentoavreeltje van Geurt Busscher of n stilleven van Henk Helmantel was. Nee, t leek meer n taiken van n viefjoarege. ‘Schier doan, mienjong,’ zee noaber, hai wol nait zuur doun. ‘k Zel n plekkie op muur zuiken her.’ Jampie ruip: ‘Mien zwa,’ en gong tevree noar huus.
Noaber pakde n trapke, n betonspieker en n klaauwhoamer. Mor noadat hoamer hom mit n fraanse slag op de vingers tikde vuil boudel op de vlouer. Mon dieu, de rococoliest noar zien munnekemoer, t douk was zwoar beschoadegd. Meleur op zien Grunnegs. Hai wol boudel biemekander reddern … mor woar wazzen de ‘mondriaanstrepen’ bleven, hou kon dát nou? Hai zaag bloots n douk mit veul bloots … noakend, zegt n Grunneger. Meer mit rondingen en loakens over edel gewas drapeerd enzo, krekt as Rubenswaark. Verstomd keek e noar n zootje sneu-de-boules: dit was d’achterkaant van Jampie zien ‘petret’. Aargens in de liest stak der n propke pepier oet mit un peu stukje Fraanse toal derop maggeld:
C’est le choix de … ston der n noam achter? t Was hom nait dudelk, was t Fraans ook nait machteg. Dou op dat ogenblik bèlkde Jampie bie achterom ‘Noaber, noaber!’ en stoof de koamer in: ‘Heb joe mien zwa al ophong…’ Stomverboasd zaag e noaber bie de ramp. Mit grode ogen keek Jampie noar de resten van t petret … zien kedo, zien kunstwaark en stoamelde: ‘Mien zwa, wat kin k … schildern, nait?’
Op dat ogenblik tikde pa Kneusinhof op t roam: ‘Is jong hier?’
‘Joa, kom der mor in,’ zee noaber mit t braifke in d’haand, ‘dien zeun is n echte artiest, mor hai ropt aal: “mien zwa”’.
Kneusinhof laagde: ‘Joa, gain wonder, zien moeke, mien ex dus, is n verre achter-achter-achternicht van n fraanse kunstschilder. Dit petret hong bie ons in de koamer, t was mien keuze nait, mor zai zee din “Mon choix”. In loop van tied wer dat bie ons thuus “Mien zwa”. Haha, onze lutje artiest begunt hier zien aigen carrière noar aanlaaiden van dit braifke.’ Hai vertoalde: ‘Der staait: “C’est le choix de JeanBaptiste Greuze: Dit is de keuze van Jean-Baptiste Greuze”, n neoclassic… stoer woord … kunstschilder dij leefde van 1725 tot 1805.’
‘Schier,’ zee noaber, ‘noa n dikke twijhonderd joar mag der wel weer ais n nije kunstenoar opstoan …’ Hai keek noar Jampie. Dij nikde en zee: ‘Mien zwa.’
Dizze kaptaain van n vrij groot schip, was n wat wonderlieke kerel dat kin je mit recht wel zeggen. As zien stuurman aargens, as t neudeg was teminste, op zee t paaillood zakken lait, en hai gaf even loater aan kaptaain deur hou daip of t doar was, din nam d’olle zulf t paillood even over en pruifde de modder dij der din aanzat. t Klinkt roar, mor hai kon din op zien menaaier pruiven hou daip of t doar wel was. n Goud opgelaaide en ook beslist nait gekke stuurman, leufde nait dat dit meugelk was en draaide op zekere dag paaillood deur de modder onder in eerappelveurroadkist. Hai der op hoge bainen en wat smeigelg mit noar zien kaptaain. ‘Pruiven ie nou ook ains’ zee hai, ‘ik vertraauw t veur gain meter. Ik kom der even nait oet hur, hou daip of t hier wel is.’ d’Olle, hai pruifde wat modder op zien tong. Smakde wat mit de lippen, snoof wat stoer deur de neus en bölkte inains: ‘Doadelk stoppen, stuur, en volle kracht achteroet, man! Levensgevoarliek hier! Wie zitten volgens mien bereken precies midden in t eerappellaand van boer Pietersen in Flevopolder.’ Stuurman droop verbilderd òf en het haile dag gain mond meer tegen kaptaain opendoan.
As ik ains n moal mit mien vraauw wandeln goa, din zeggen ze: ‘Nou zeg dat mag ook wel ains in kraant. Dat gebeurt ook nait voak.’
Kom ik mien laive buurvraauw ains n moal op stroat tegen en proat n tiedje leuk mit heur, din zeggen ze: ‘Zol dat wel zuvere kovvie wezen mit dij twij? Most dij leuterboksem van n vent nou ains lellen en speren zain tegen dat wiefke.’
Goa k soavends nog al ains noar n belangrieke vergoadern en mout vraauw din ja thoes loaten, din zeggen ze: ‘Dij aarme stumper van n vraauw, komt der tegenswoordeg ook hoast nait meer oet. Zai het ook nait veul aan heur leven mit zo’n labbekak van n vent.’
Gaait doarentegen mien vraauw ains bie hoge oetzundern op stap, noar n oetverkoop ofzo, din zeggen ze: ‘Dat mens is ook altied op de klitter. Het zeker nait aal te veul in heur hoesholden te doun, dunkt mie zo. Oh, wat zol t doar n toustand in hoes wezen, geleuf dat mor.’ Joa, joa, minsken, t is ja wat in wereld!
As zai wozzen dat ik dit aaltemoal zo mor even aan joe verteld heb, din zollen ze vervaast zeggen: ‘Dij stomme vent mag zuk wel ains daip schoamen! Wel hangt dij haalfmaalege dingen over homzulf nou aan grode klok?
Joa, laive mensen, noar boeten tou is t ook noeit goud wat je doun, hè. Doarom goan we dunkt mie mor gewoon zo deur, mit wat we zulf dinken dat goud is.
Eerste joaren van Alie heur traauwen haar heur man Bronno nog wel ais n poedeltje. Din mozzen loakens van bèr òf en verschoond worren. t Was ja goud dat ter n stuk plestiek onner t onnerloaken laag.
Bronno zien moeke haar zegd dat dit tot zien dattegste joar deurging. Zat bie heur ien femilie. Aal dij gedachten kwammen bie Alie op, n jonge vraauw dij ien koamer dounde was. Mit n slovve douk werren stoulen van eettoavel òfnomen. Dat was behold van meubels! En knippen van t hoar dat was behold van t hoar. Mit regelmoat lait Alie heur t hoar knippen.
Zai keek op klok. Bruier Eelko kon kommen mit Dorien, zien nijste laiverd. Eelko was viefendatteg joar en zien wicht negentien. Dorien haar veur kapster leerd en wol Alie heur hoar knippen.
Dou Alie juust op wc zat wer der op bèl drukt. ‘k Mout ter òf,’ ging t deur heur kop hìn. Nog n moal ging bèl. Mit n rooie kop dee zai deur open. t Was n kiend. Nog veurdat Alie t jonkje vroagen kon wat hai wol, runde dij gierend vot.
Dou zai deur toudoun wol, zaag zai Eelko en Dorien deraan kommen. Dorien sjokte n hail ìn achter Eelko aan. Mitnkanner gingen zai ien koamer aan toavel zitten.
‘Tee, kovvie, wat zel t weden?’ vroug Alie.
Zai wollen teedrinken.
‘Doe hes ale meubels der nog stoan, zai k,’ zee heur bruier en loerde ien t ronne.
‘Nee, Bronno het tillevisie mitnomen,’ zee Alie, ‘hai haar hier soavens ook wel tillevisie kieken kìnd. Mor dat wol hai nait.’
‘Dat wat hier nog staait dat gaait nait meer noar Bronno tou?’ vroug Eelko.
‘Nee, mor hai wil t hoes zo gaauw meugelk verkopen. k Mout ter oet. Of k mout hom haalfschaid van weerde betoalen. Din blief k hier wonen. Bin bie gemaintehoes west om te vroagen wat k beste doun kon. t Is mien geluk dat k zulm spoarsinten heb …’
‘Zel k dien hoar knippen?’ vroug Dorien, ‘k wil t zo doun dat ale kerels die noagloepen!’
Eelko begunde te laggen. ‘Nee Dorien, gain nije kerels dij heur noagloepen … Zai het Bronno nog ien kop.”
Ien keuken laag t loaken kloar. Ien koamer trok Alie n stoul bie toavel vot. Sloug loaken om nek en schollers hìn en ging zitten. Kons zain dat loaken graauw was. Hou voak was zai nait wakker worren ien n nat bèr. Hou voak zat heur nachtgoud nait vol mit miegvlekken, omreden zai ien Bronno zien wodder legen haar. Dorien zette loaken vaast en dou kwam scheer ien t hoar. Noa n zetje vroug Dorien om stroom. Eelko zöchde verlengsnouer op ien keukenkaast.
Aal gaauwachteg snorde tondeuze deur t schiere hoar hìn. t Wicht mouk ain kaant van Alie heur kop zo kort meugelk. Dou knipte zai haile boudel bie. Loaken ging van schòllers òf. Dorien langde heur n haandspaigel aan. Alie mos mor ien spaigel kieken. t Zaag der verschrikkelk oet.
Eelko tikte op zien allozie. ‘Mos ais heuren, wie goan vot,’ zee Eelko, ‘k heb nog wat te doun. Kom, Dorien.’ Alie laip mit noar deur tou.
Weerom ien koamer zoog zai mit stofzoeger t hoar van grond òf. Ien keuken ging zai veur spaigel stoan. Aan ain kaant van kop was t stiekeltjeshoar. Aan aner kaant was t schier knipt. Zai begunde te janken. Ien koamer mouk zai stofzoeger open en hil dikste toeven hoar te stofzoegerpuut oet. Misschain dat dij toeven nog vaastliemd worren konnen. Der was liem. Zai plakte boudel tegen stiekeltjes aan. Aalgedureg wer der meer hoar opplakt totdat t begunde te lieken. t Was eefkes veur vieven ien mirreg, mor zai was schoon òf en wol n zetje liggen. Doar ging zai trappens op noar sloapkoamer tou. Zai trok wat goud oet. t Was te hopen dat vaastplakte hoar vaastzitten bleef. Loakens wazzen kold en klam. Sloap haar heur gaauw te pakken. Ien sloap kroop Alie kaant op doar Bronno aaltied legen haar. Mor de vogel was hom vlogen. Bronno kwam inkeld nog hier om over verkoop van t hoes te proaten. Liemlucht steeg heur op ien kop. Ien heur sloap vlogen flaren dreumbeelden verbie. Liem dij nait dreug was bakte aan kuzzensloop. Aalgedureg laag dij vraauw weer op n aner zied.
n Poar moal wer zai haalf wakker en dommelde weer ien. Soavens tegen elf uur kwam zai mit kopzeer van bèr òf. n Toef hoar zat aan gezicht plakt en nog meer hoar zat aan kuzzensloop. Stommelnd ging t trappens òf omdeel noar wc tou.
Dou zai ien koamer kwam stak zai t licht op. Plofte ien stoul. Zai vuilde liem op n ooglid zitten en dat mouk heur baang.
Ien keuken dee Alie twij kopzeerde-tabbeletten ien mond. Kaauwde der op en slook boudel deur mit wodder. Dou spoulde zai t ooglid schoon. Zai dochde aan Dorien. Wat n loeterd!
Mor dou, as n hellere iengeven dij oet n bragelput mit gedachten kwam, was doar n plan! Dat laange stuk hoar dat mos ook mor votknipt worren. Noa n week of twij din was t nait zo slim meer. Din was t hoar nog veuls te kort, mor din kon t wel weer.
Veur keukenspaigel zette zai scheer ien t laankste stuk hoar. Donkere toeven dwarrelden deel. t Was stoer om t hoar aan achterkaant van kop te knippen. Noa wat mieren en tudeln leek t heur goud tou.
Zai mos no mor n störtbad nemen. Doar ging t trappens op. n Poar tel loader ston dij jonge vraauw onner t haalfwaarme wodder.
As k t zo bekiek din is mien levent n romanze bouk mit n open ìn, ging t deur heur hìn … Zai hil kop noar achtern tou dat ter volop wodder ien snoet kwam. Mit dat wodder stroomde, dochde zai aan Bronno. Stel dat dij hier verbie voarde en licht brannen zaag. As dij no ais noar deur toulaip en sleudel te buus oet kreeg. Mor nee, Bronno kwam nait. Dij kwam inkeld overdag te vroagen of zai aal wis wanneer zai betoalen kon, of wanneer zai votging. Nee, Bronno dij kwam nait zo mor eefkes aan. Bronno zaag laiver heur hakken as heur tonen. Misschain kon Dorien Bronno zien hoar ais knippen … en din ain kaant der hoast niks òf en dij anerkaant zo kort meugelk. En wat nog beder was: ain kaant ales der òf!
Even stilstoan
ien de tied
dij lopt en tikt en runt,
genieten
van dit mooi mement
ien Gods rieke scheppenspracht,
n blik op wat begunt.
Even stilstoan
ien Zien riek
dat hier al is te zain
ien n moment van stilte,
met Hom
bist noeit allain.
(noar n foabel van Lessing)
Swaalfke vloog noar schoap tou om hom wat wol oet vacht te plukken veur ien zien nust. Dou swaalfke dat dee, begon schoap op en deel te springen van kwoadens.
‘Woarom bistoe zo kwoad op mie?’ vroug vogeltje beschaaiden: ’En woarom bistoe zo grienderg om zo’n beetje wol? Stoas herder aal tou dat dij die ale wol òfpakt en die noatied noakend rondlopen let en mie guns nog gain plokje. Hou hestoe dat wel nait?’
‘Hou of k dat zo heb?,’ vroug schoap. ‘Nou dat komt omreden doe hoals mie wol op n veul minder pelzaaierge wieze òf as herder dat dut.’
(noar n foabel van Lessing)
Vil roaf n moal op dat oarend datteg doagen op heur aaier zat om dij
oet te brouden.
’Ha, zo,’ schotterde zai verboasd oet, ‘nou begriep k eerst hou dat
jonge oarends zo schaarp zain kinnen en zo staark worden. Dat mou’ k
ook zo doun.’
Van stond òf aan zat roaf dou ook datteg doagen op heur aaier te brouden.
Toch binnen der aaid bloots zulfde swaarde roavekukens oet roaveaaier kommen.
Hail laank leden was der ais n wichtje dij Karen nuimt wer. Bie dat maaidje was t kraab-op-de-noad.
Gain pa en moeke en gain hoes woar zai touhollen kon, aaid boeten bie zummer en winter.
Elkenain bie heur in dörp zaag heur lopen. Lu haren meelie mit heur, voak kreeg zai din n stoetje of n abbel. Karen kon dat nait kopen, zai haar ja gain rooie sint. Mor ain klaidje haar zai, dij aankiek nait weerd was, t was ain en aal gammel. Heur voutjes deden aaid pien, schounen haar zai nait, allinneg mor klompkes dij veuls te groot wazzen veur heur klaaine voutjes.
Bliede kin ie din wis nait weden. Veul verdrait, ain en aal ellèn, zai dochde: dat zel k levenlaank wel blieven.
Mor wonder binnen n heergoan in t leven, aaid onverdachts.
Karen luip op n gloepens kolde winterdag bie pad en weg. Zai vuilde aal nait meer dat zai zuks kolde vouten haar, zai luip stoef bie hoezen laangs, mor sumtieds ston der n deur open, aalgedureg vuilde zai waarmte en roek van stoetjes dij lu aan t bakken wazzen.
Opins heurde zai wat, stilleghaid oet stroat ging vot, doar kwam n peerd en woagen aan. Of laiver zegd: n rietuug, woarin n olde stoatege vraauw zat. Tìepelzìnneghaid sluig tou. Mor dou zag zai t wichtje, koetsier mog votdoadelk nait wieder voaren. Vrundelk nuigde zai t wichtje bie heur en zee: ‘Wat most doe mit dizze kolde op stroat doun, woarom gaaist nait op hoes aan?’
‘k Heb gain hoes, pa en moeke binnen oet tied, k bin mouderziel allinneg, k bin zo kold en zo gammel.’ Dou begunde Karen te grienen.
Olde vraauw kreeg aldernoast meelie mit Karen. Zai prakkezaaierde ais, dee dou deurke open van rietuug en zee: ‘Kind, kom mor bie mie, k bin ook allinneg. k Zag die doar zo kold stoan. t Zol hail schier weden as doe bie mie wonen komst. Zol die dat wat toulieken?’
Zo kon t heergoan dat Karen bie dij stadsmamsel wonen kwam. n Haile schiere tied. Olde vraauw was zo wies mit heur klaaine kammeroadske. Karen luip in klaidjes van zuver ziede. Eterij was der aal doag, olde vraauw brocht heur koken bie en zai kon noar n naaister om heur aal bie te leren. Bie oavend as t duuster was en t holt knapte in heerd, din las olde vraauw heur veur oet n bouk. Zai haren t novvelk soam. Aal kon zai kriegen, was dat wel goud?
Karen haar ain ding wat nait zo goud was, zai von zokzulm t schierste wichtje van haile wereld, Karen wer wies en iedel. Lu in dörp vonnen t nait goud dat zai zo wer. Elkse spaigel mos zai zokzulm ja zain. Slim wies wer zai, mor ja, as ie ook in n a schier kestail wonen, aaid leefd in aarmoude din gaait dat mainsttied zo.
Olde vraauw zee op n wizze dag: ‘Doe moust ais n poar schounen kopen goan, hest ja niks naks om vouten, zo kins nait noar kerk hìngoan. Sinten binnen der wel, t moakt nait oet hou veul schounen kösten.’
Zulfde nommerdag ging Karen noar joukerste schounmoaker in Stad. Aal was zo schier: riegsteveltjes, schountjes, klompkes, goldkleur, swaart, blaauw, zulverschountjes, kaasten vol. Dou ging lapper bie heur stoan en zee: ‘Zel k joe moat eefkes vannijs aanmeten goan?’
‘Nee,’ zee Karen, ‘dij rooie schountjes dij lieken mie wat tou.’ Haildaal bliede was zai mit dij nije stappers. Nou gaauw op hoes aan, wat zol olde doame dervan vinnen? ‘Mout ie nou ais kieken,’ ruip Karen bliede, dou zai in hoes was, ‘zuks heb k ja nog noeit had.’
Olde vraauw zag t haildaal verhilderd aan: ‘Mien laiverd, rooie schounen, hou kins dij nou kopen goan, mit zukse schountjes gaaist doe daanzen, mor wis nait noar kerk.’ ‘Zai binnen ja zo schier,’ prout Karen.
‘Most mörn dien olde schounen mor weer om vouten doun as wie op kerk aan goan.’
Aanderdoags was t din zundag. Karen wol n schiere klaid aan hemmen. Mor dou zai kaast open dee om heur swaarde schounen aan te doun, zaag zai dij rooie. Wat kon t heur verschelen, zai pakte rooie schounen, trok ze aan en ging rap deur oet noar kerk tou. Heur blonde hoaren in wind, mit heur rooie schountjes, wat vuilde zai zok schier en riek.
Bie kerk ston n soldoat dij keek ais noar dat wichtje en zee: ‘Mag dat wel? Dat binnen schountjes om daanzen te goan, mor nait veur kerk.’ Aal lu wazzen mor aan t kieken noar dat wicht: zai liekt wel nait wies, kin ja haildaal nait om mit zukse schounen deel te strieken in kerk. Zulfs mariabeelden swoaiden hin en weer. Karen zaag heur rooie schountjes in keerslicht, zai wazzen zo nuver. Schaande zeden lu, loat zai mor votblieven, zai het hier niks naks te zuiken, om in kerk te verblieven huift n minsk nait zo wies weden, wis nait mit rooie schountjes.
Olde vraauw haar dat ja hail nait zain van dij schountjes. Mor dou kwam zai aal aan wait, n klikspoan haar dat doan. Duvels was zai op Karen en haildaal verdraiteg. Wat n stoeperd was dat veur olde vraauw. ‘Hest mie ja glad bemieterd,’ zee zai tegen wicht. ‘Maagst dizze week nait noar daansfeest in dörp.’ Karen dochde aan heur rooie schountjes, èlks jonk wol vanzulm mit heur op daansvlouer. Mor nee, t mog nait, hou wichtje ook te keer ging: zai griende, bèlkte, overaal schobde zai tegen aan. ‘Nee is nee,’ zee olde vraauw.
n Poar doag veur t grode feest wer olde vraauw zaik, dokter mos derbie, zo slim was t. Hai zee aan Karen: ‘Olde vraauw is hail slim zaik, doe most goud veur heur zörgen goan. Zel die dat nait ontkommen? Zai mout op bèr blieven, elks drij uur most doe heur n drankje geven.’ Karen dee dij touzeggen aan dokter.
Dij oavend heurde Karen meziek oet dörp deur roam dij open ston, zai dochde aan heur rooie schountjes. Olde vraauw haar krekt heur drankje deursloken en mos mit drij uur pas wat hemmen. Drij uur, dochde Karen, din kin k nog eefkes daanzen goan. Rap dee zai heur schierste klaid aan mit heur rooie schountjes en ging op dörp aan. Olde vraauw ruip nog wat, mor dat heurde zai ja nait. In aal stilleghaid noar dörp. Veul volk was der op bain om daanzen te goan.
Karen was olde vraauw haildaal ontkommen dij zo bot zaik thoes lag. Zai daansde mit Teun, mit Karel, mit Dirk. Meziek hil op, lu konnen eefkes oetpoesten, ook Karen. Mor nee, dat wicht daansde mor deur, allinneg.
Elks ruip noar heur: ‘Poest eefkes oet.’ Mor nee, daanzen mos Karen. Zai kon ja nait stremmen. Krek of heur schountjes beteuverd wazzen. ‘Help mie din!’ ruip zai. Deur gruinlaand, over wodder en klaai. Deur stroeken en om bomen wied vot, over baargen en stroaten. Heur vouten wazzen rood van bloud … pien dat ze deden! ‘Dat is dat wicht dij bie olde vraauw in hoes is,’ zeden lu. ‘n Loos wicht dat is zai, ja.’
Dou zai weerom in dörp was, haar duusternis aal bedekt. Lu haren boudel in deuzen doan, mit veger aal aanhimmeld, elks sluip noa n daansoavend daip. In ains dochde zai aan olde vraauw dij zaik in hoes lag, t was heur ja glad ontkommen. Zai zaag soldoat bie gebaauw zitten en wer der kèl van.
‘Zo, dinkst doe nou aan n aander … doar bist doe wel wat loat mit, haile loat.’
‘Mor k kin schountjes nait oetkriegen!’
‘Kom mor bie mie, din zel k dien schountjes mit soabel van vouten òfhoalen.’ Zo ging ter heer. Schountjes dij bleven daanzen deur stroat hìn, dörp oet. Wiede wereld in, vot wazzen rooie teuverschountjes. Meschain kommen wie schountjes nog ais integen, dat kin ja morzo, mor dit is n vertèlsterke vanzulm.
Mit bloud aan vouten en bot slim muide ging zai op hoes aan. Zai zol tegen olde vraauw zeggen hou t heur muiten dee. Mor mit aarms open nuigde olde vraauw Karen bie zok. Zo blied dat heur kammeroadske weer bie heur in hoes was. Olde vraauw was haail gaauw beder, want der wer nou goud veur heur zörgd. Nog veule joaren wazzen baaide bie nander, mor Karen mog aaid geern kieken in spaigel. Mor ja, dat doun wie apmoal wel ais en doar is haildaal niks naks mis mit. Of wel sums?
Mörn gliddern wie mit nkander
– zunder gas en stoareg aan –
aaltmoal weerom ien zee
allenneg wierden blieven stoan.
Wie strunen deur t sentrom van Gent en snoeven de loatmiddelaiwse sfeer ien ons op.
Straks willen wie bie Sint-Jorishof aangoan om doar Habsbörgse Kaaizer Karel V achter n dikke kom woaterzooi te zain. Hai is gek op dit gerecht en bestelt t ver vast as e Gent bielaangs komt. Hiernonder zain ie Karel V òfbeeld ien zien sprille bermuda shorts.
Karel wer geboren ien 1500 ien Gent en waas 15 joar old dou e ‘Heer der Neder- landen’ wer. Wie binnen oet 20e aiw en wonen ien Nederland. Karel prout gain woord Spoans, dou e ien 1516 keuneg van Spanje wer en doarmit ook van Spoanse kontraainen ien Midden- en Zuud-Amerikoa. Veur ale dudelkhaid:
ien Spanje hait kaaizer Karel V keuneg Carlos I.
Mien pazzipant prat Spoans en leert Nederlands, ik proat Nederlands en Grunnegers en wie willen ien Gent zowel noar Jorishof as noar Keizershof veur n kom:
Waterzooi
Ge pakt ne pak porrei, ge doet er water bij
en uuk wa vesse groensels en dorren van een ei
Ge zet dat op een vier en ge kookt dat met plezier,
en zijn de kiekens zochte geef tons de pot maar hier.
Ge pakt een diepe talluure en giet iest wa sop can eu groensels
want eu kiekens die moedd’ hèwen: ulder vel moe van da bien.
En ‘t groensel dat ès gesnejen in stukskes en brokskes van zuu gruut.
Waterzeui van kiekens mee patoaters en groensel.
Omdat nait elkenain Oost-Vloams verstaait, komt hier n omzetten:
Neem n bos praai en dou der wat woater bie
en ook wat vrizze gruintes en door van n aai
Zet dat op t vuur en kook t mit pelzaaier,
en as kuken zaacht is, din hierop aan mit paan.
Pak n daipe schoal en gait gruintes en t vocht der op,
want t vel mot van t bot òf en gruintes hail fien sneden.
Ien stukjes en ien brokjes, en nait aal te groot.
Woaterzooi van kuken, mit gruintes en petatten.
Ien dit laid moakt Koen Crucke ‘waterzooi van kiekens’, mor échte Gentenaars zweren bie ‘waterzooi van vis’. n Monsterachteg gerecht!
Ien dit laid moakt Koen Crucke ‘waterzooi van kiekens’, mor échte Gentenaars zweren bie ‘waterzooi van vis’. n Monsterachteg gerecht!
Wat swoare luchten
duustere tieden
veuruutzicht is der nait
kinst nog lagen toch
om t vogelmannechie
dij in geude van dak
de laifde bedrift
mit t vogelvraauwchie
van wereldzörgen gain wait
wat swoare luchten
duustere tieden
veuruutzicht is der nait
kiek ze baauwen
nait raauwen
n vlaigerij
mit snoaveltje
vol takjederij
wat ja n waarkzoamhaid
wat swoare luchten
duustere tieden
veuruutzicht is der nait
laag doe mor even
noar hail dit leven
en om dien aigen onneuzelhaid.
Ik wil per se begriepen
wat mien aigen kind bedoult
zee ze en haar t stoer mit mien gedicht
n verbeten trek op heur gezicht
k wos t nait mor bezörgde heur verdrait
vandoage schrief k veur moeke n vrolek laid
Hinderk en Geert binnen ien dörp bekind as Dij Twij. Hinderk komt oet dörp en Geert kwam ains oet westen van t laand der hin. Zai wonen zo om en bie viefhonderd meter oet nander. Der was votdoadelk wat tuzzen dij baaident.
Hinderk zien pabbe was köster van middelaiwse kerk midden ien dörp. Dou e der hingoan was, haar domie Hinderk vroagd zien ol heer op te volgen. Doarover mos hai noadinken en haar aal rad joa zegd. Woar zien pabbe vrouger zat, doar zit nou Hinderk. Dat is op eerste plek ien leste baank van kerk.
Geert kwam op n zundag ains te loat ien kerk aan. Noast Hinderk was nog n plek vrij en zo mos laifde begonnen weden.
Geert mos Hinderk loater wel touzeggen, dat as er oet tied kommen zol, Geert köster van kerk mouten worren zol. Dat haar Geert geern doan.
Baaident binnen ien ogen van dörpslu old, mor zulf vuilen zai dat nait zo. Lu vroagen bie tieden woarom zai nog zo geef binnen. Din zeggen baaident – Geert kin aal hail nuver plat proaten: ‘Geleuven en vertraauwen ien God. Gain aaier, kees en vlais noar binnen waarken, en gain melk drinken. Veul greunte en fruit eten, en nait vergeten vitamine B12 en ien kolle moanden van t joar vitamine D sloeken.’ Greunte en fruit hebben zai immer en aaltied genog, want baaident hebben bie heur hoezen n roazendgrote toen.
Letste vrijdagoavend kwam Geert bie Hinderk laangs en vruig: ‘Heste t aal heurd, t is weer oorlog en wel corona-oorlog. Der wort weer n oavendklok iensteld. Zeg mie, wat hemmelst doe doar aan dien vouten?’ ‘Dat is gain hemmeln. k Wrief dizzent mit dat spul ien, doe waist wel, dij gel tegen corona. k Was ien dörp veur bosschoppen doun. Nou k weer thoes bin, wrief k mie mit dat desinfekterend goudje ien. Begriepste?’
‘Dat begriep k. Moar woarom din dien vouten?’
‘Kiek, k heb Twijde Wereldoorlog mitmoakt en doe nait. As pabbe dou noa t waark thoeskwam, zee moeke immer en aaltied, dat noa òfschonen van zien haanden, hai ook mit zien vouten dat doun mos. Dat het zai hom heur haile wiedere bie nkander weden vannijs zegd. Dat stekt nog ien mie. Kinste dat begriepen?’
‘Joa, dat kin k. Ain vroag heb k wel: hou voak schoonste dien vouten òf?’
‘Dat dou k ain moal ien week.’
‘Dat is nait voak, mor mien nije vroag is: hou voak schoonste din dien handen òf?’ ‘Ook ain moal ien week.’
‘Din schoonst dien klop ien boksem, dien doedeloere zunner twievel ook ain moal ien week òf.’ ‘Joa, hai waist dat?’
‘Dat gisde k zo. Hest der aal aan docht dien doedeloere ook mit dij gel ien te wrieven, omreden daste dizzent ook ain moal ien week òfschoonst?’
‘Joa, dat hest goud roaden. Kinstoe dat nait efkes veur mie doun?’
‘Dat goudje is gain gliemiddel, moar wie hebben wel n perbleem.’ ‘En dat is?’
‘Vanòf zoaterdagoavend mout k om negen uur thoes weden. t Is din oavendklok. Hou doun wie dat?’ ‘Moak die moar gain zörgen. Din blifst mooi bie mie. Mien bèrre is ja zo groot, doar pazen wie baaident wel ien. Zundag noar kerk goan huiven wie nait, den der is omreden van corona gain dainst. Wie hebben ale tied veur ons baaident.’
Zai keken nander aan. Heur ogen glinsterden en heur laifde veur nander sprak deroet.
Aingoal op zuik noar dat aine woord,
woarvan nog gainain t bestoan kent.
Dij in zien aigenhaid elkenain bekoort,
en woarin elk zien gevuilens herkent.
Mien daipste daipten heb ik aanboord,
en mien geest waarkde zok in t zwait.
Gain woord nog deur de gedachtenpoort.
Aal meer twievels of zo’n woord bestaait.
Zo’n woord mout toch kinnen bestoan,
ain woarin alles ligt besloten.
Dus mor wieder groaven goan,
want oet laifde is ook veul ontsproten.
t Grunneger landschop wordt aal meer om van te grienen.
Aalderwegens wordt t volpoot mit dij lèlke windturbinen.
Deur dij hoge poalen verdwient t landschoppelk oetzicht.
En bie duustern woan je joe zowat bie kermislicht.
Mor paartie lu zeggen: ‘wíj moeten goed verdienen!’
Dit is nou ais gain broodje oap.
Ik zeg t joe liek veur de roap:
ons laand is tiedelk goud op slöt.
Aan ain kaant veur mie nait zo röt,
din kin ik mooi even in wintersloap.
Of wie op kroamveziede kommen. Bie schoondochter. Huh?!
Ze hebben drij peerden. Ain olle sloof, n groot peerd mit gebruuksaanwiezen en sinds twij moand n mooi gries peerdje. Nait aal te groot, mor veur kinder om op te rieden. Dat haren ze al doan, mit bainen wied oetzied, t Peerd was wel wat braid in heupen, mor zeker nait drachteg, volgens elkenain. En nou lag der morzo n vooltje bie in t hok. Moeke haar heur der allain mit
red. Wèl de voader is, zel gizzen blieven. n ‘Gevlekte ontvangenis’, want vool het n widde stip op neus.
Mount Rushmore, nationoal monumint in de Black Hills, South Dakota, USA.
t Gaait doar om granietpetretten van Amerikoanse presidenten. Wat in Amerikoa is kin hier ook. Ik docht: Moud Plust doar … wìnsdreummonumint+!
Nait veur ‘plusminus’ Grunnegers mor veur Grunnegers+. Moudege Kopstukken mit Grunnegs nusthoar, uutkapt uut kloeten Hondsruggraniet van Zuudelke Ringweg. Opbaauwd bie Julianaplaain … of bielaangs de Mondengruppel? Op Waddendiek? Loppersom? Zeg t mor. Welkse lu pazen ons hier? ‘Oprechte’ anti-turbowieker Jan Nieboer? Martinitraauwe Sandra Beckerman? Gasberoadster Susan Top? Grunoridder Henk Nijboer?
Stem moudeg, zet Grunnen nait in de min!
Kammeroad is taggenteg worden. Deur keronoabepaarkens gain dikke
veziede. Omreden taggenteg worden is toch wel apaart, haar zien vraauw
bedocht dat t aans mos. Ien boeten hebben zai n vuurkörf zet mit vuur der
ien. Twij baankjes der om tou. Twij aan twij mog veziede, op rieg òf, n haalf
uur kommen veur toart en n kopvol kovvie. t Was wat kold zo midden
jannewoariemoand, mor gezelleg en noa n zetje wazzen lu weer vot, konden
joarege en vraauw evenkes ien hoes noar kaggel op te waarmen en din
kwamen der van nijs twij bezuikers. t Wer n hail biezundere joardag.
Ons zeun Bert en klaainzeun Bram kommen even leuten bie opa en oma.
t Allereerste wat Bram vragt: ‘Mogen wij hier ook eten, oma?’ ‘As t van pabbe mag … tuurlek!’
‘Oké! Papa, t mag van oma!’
Even loater: ‘Moet je ook nog naar beneden?’ Wie wonen boven Jumbo en dij het nog wel ais mooie speultjes!
In de winkel zegt Bram: ‘Je moet wel een kapje voor, hè!’ En even loater: ‘Oma, denk je er om?’
‘Houzo?’
‘Als ik te dicht bij andere mensen kom, roep je dan even?!’ In zien klaaine koppie Is corona al goud opsloagen.
Hier op t streekje? Mor der rieden hier ja hoast gain auto’s,’ zegt hai, asof er t mor naauw loven wil. ‘Veur zukswat is ook mor ain auto neudeg,’ snokt zai.
In d’loade middeg pakt e regelmoateg fietse tou schuurtje uut en trapt richten t kwedelbaankje. In d’winkel woar t baankje staait kinst nait allain kwedeln, reveln, plazen en kwaalmen, mor kinst der ook d’neudege doagelkse bosschoppen kopen. Op t kwedelbaankje is t bie zetten n gesnoater dat t n oard het.
t Is of wordt t hier n poar uur veur sloetenstied aal drokker. Kon dit baankje proaten, den zollen d’oren joe al gaauw gluien aan d’kop van ale infermoatsie. Is t baankje zo vol as n potje mit peren en n èndje opschikken wil nait meer, den goan klaanten mit n doodkaalme rugge noar t kwedelbaankje tou stoan en tappen heur bekertje bie d’automoat vol drinken. Hai verdenkt lu dervan dat ze den stillechies aan t òfluustern binnen. Mor da’s nait verboden. Wie leven in n vrij laand, zegt men.
‘Wat k nou net te heuren kreeg,’ zegt n grode, forze man van n joar of zeuventeg, ‘wilst t nait leuven.’
Hai het n swoare zak kaddebakgrit onder d’aarm as e noar hom tou voamt. Omdat Gabe, tot zien aigen verboazen, hailmoal allenneg op t baankje zit, mouten de man zien woorden ja wel veur hom bestimd wezen. De man het n bekend gezichte.
Gabe vrift mit zien rechtervoude over de vlouer, want hai het kovvie graimd. ‘Nou?’ vragt e en hai kikt de man mit zien poezepoepkörreltjes aan. d’ Aander sloekt n moal of wat, dut mond lös en den zegt hai verongeliekt: ‘k Hoal hier aaltied vulsel veur de kaddebak vot, mor mainst dat k dij zak vinden kon? Persenail verzet regelmoateg produkten, ja. Dat doun ze netuurlek om klanten bezeg te holden, dat ze mor aal zuiken goan en laanger in d’winkel blieven. Mainstekaans lopen ze den woaraargens tegenaan en denken van: ha, dat liekt mie lekker tou. Dat koop ik! Kat in t bakkie. Kat is kat, ja. Dus, woar d’vreterij veur t daaier is, zel t spul veur de schieterij ook wel wezen. Mor niks, hur. k Goa noar zo’n jonge winkelboy tou en k zeg: “Hallo, ik kin t kaddebakgrit nait vinden. Ligt dat aan mie? Kiek ik meschien nait goud uut mien doppen, of … eh …” Winkelboy zegt van: “Loop mor even mit.” Hai stevelt rezeluut veur mie aan. Op d’achterkaande van zien swaart polohemd lees ik: Wij helpen u graag. Den wist hai mie aan woar k noar op zuik was. Haar k der nait finoal overhèn keken? Ik zeg tegen hom, tegen dij winkelboy, van: “Haartelk daank, hè. Tot kiek, hur.” Wat zegt e? “Geen probleem, meneer.” Woar slagt zo’n antwoord nou op. Naargens op, toch? As ik dommeet noar huus tou goa en ik zeg tegen die “tot kiek, hè,” en doe antwoordst “gain perbleem, hur,” den hest mie toch stroal veur de gek? Of nait soms?’
Gabe glimlaagt. ‘Kom even noast mie zitten, man. Is plek genogt. Of hest t drok? k Zol zeggen van: woar moakst die dik om? n Levensgevoarleke, dodelke virus bedraaigt d’haile wereld. Overaal moordt d’aine bevolkensgroep d’aander uut. t Leefklimoat is al laank nait meer onder kontrole te holden. Mit d’aarmoude op onze eerdkloot lopt t tou de spuigoaten uut. Den hest nog dat overschot aan vluchtelingen en doe moakst die vergrèld om n doodgewone zak poepkörrels veur dat kaddebaist van die.’ ‘k Vind t nait kloppen, zo’n antwoord dij k kreeg van zo’n snötoabe.’ let de man nog ais waiten. ‘Doar most mien kat boeten loaten.’
‘Loat dij kat van die mor noar boeten om te poepen. Den hufst ook gain vulsel kopen veur zien poepbakkie. Kinst sinten uutspoaren en hest gain stinkerij in huus,’ maint Gabe.
‘Woar k mie ook vrezelk aan steur,’ gaait de man wieder, as e zien loodswoare zak kaddebakgrit op d’grond hènzet: ‘As ik hier in dizze winkel n deuze gebak òfreken bie de kassa, of net geliek wat, dat zo’n jonk ding den tegen mie zegt van: “Nou, geniet dervan, hè.” As dat nou n moal gebeurt, mor t wordt aal slimmer. t Lopt tou de spuigoaten uut. Ieder klapscheet dat “geniet dervan, hè.” Toalaarmoude, nuim ik zokswat. Worst der strontflaauw van.’
Gabe, nog aal allenneg op t kwedelbaankje, glopt om zok tou. Gainaine op luusteròfstaand in de buurt. Hai nuigt de man n beetje dichterbie te komen en hai vertelt: ‘Komt n man, oardeg op leeftied al, bie de drogist. Hai gedragt zok zenewachteg en hai vragt zachies om n pakkie kondooms. t Wicht wait nait wat ze heurt, mainst doe. Doe denkst dat zai netuurlek denkt van: dut dij olde kerel ook nog aan dat soort van gemestiek? Loat e mor uutkieken dat e zok der nait mit verwurgt. Zai kin heur oren en heur ogen nait leuven, mainst doe netuurlek. Zai langt d’ol boas n pakkie kondooms aan. Man rekent onwènneg of en nou most doe ais roaden wat t wicht hom mitgeft … Zai zegt langs heur neuze vot van: Nou, geniet dervan, hè. En groot geliek het ze toch? t Leven is mor kört, kerel. t Kin aal ogenblikken gebeurd wezen. Vergeet dien poezepoepkörrels traauwens nait ast votgaaist. Of … eh … kom nog even noast mie zitten. Ruumte genogt. Dien kadde holdt zien grode bah nog wel even in. k Traktaaier die op n beker kovvie. Plakkie olwievekouke most der zulf mor bie denken. Supermaark betoalt. Ze hebben daankzij ons, heur klanten, zo’n grode omzet, dat ze huiven naargens op beknibbeln. Zeker nait op automoatkovvie.’
Gabe komt in de bainen, tapt d’aander kovvie in en den geft e hom t plestik bekertje mit de woorden: ‘Nou, geniet dervan, hè!’
Wat meugelk is:
Doe kinst de mens
Tou t baist oethoalen
Op wèl e liekt,
Woar hai zien
Oorsprong in het.
Mor, hou roar t ook klinken mag:
t Baist tou de mens oethoalen –
Hou haard dastoe dat
Ook pebaaierst –
t Zel die nait lukken,
Omreden dat t baist
Ien de mens bestijt,
En veur aaltied en aiweg
Bestoan blieven zel.
(Inspiroatsie: De grom uit de hond halen,
Iduna Paalman.)
Opdroagen aan Dick Nanninga
De weke begunt
Alderdeegs nog veurdat
t Kwoad wakker worden is.
Wel wait kin tussen
De vougen van zundagmörgen
En de moandagmörgen-leegte
Goudoardeg kruud opsloagen
Dat gain mins meer
Waiden huift.
(Inspireerd op De Lange, de biografie van Dick Nanninga,
deur Jeroen Siebelink)
Wat laifde is, vragstoe –
Din zeg ik die, dat
Laifde is dat ik die
Droagen wil,
Dat ik die onveurwoardelk droagen wil
Op de toppen van mien vingers
Zo laang as ik leef,
Din droag ik die verder
Dan dastoe oeit droagen bist,
Wieder nog as de horizon
Doar huil ien de verte.
Swaarde Piet wol viskes vangen,
bleef mit gat aan t hoakje hangen.
Au, au, wat dee dat zeer.
Swaarde Piet bestaait nait meer!
Van mien vattiende joar òf aan wol k ales waiten van olste geschiedenis van de minsk. Vlintjes zuiken, dat wer mien tiedverdrief. Vlintjes dij k opzuiken dee en mit noar hoes tou nam, wazzen gain gewone vlintjes. t Was raif van volk dij hier doezenden joaren leden touhil. Kons meskes opzuiken en boorkes, pielpunten, sliepstainen, schrabers en meer bewaarkt en bekapt vlint. Schierste wat doe vienen kons dat was n stainen biel. k Von dizze veurwaarpen op hoogste zaand- en laimgronden van Grunnen. Mit dat vruchten van t laand òf wazzen, kons t laand oplopen om vlinten te zuiken.
Zeuvendatteg joar voarde k op n ploffiets. Ook as k vlinten zuiken ging, stapte k op ploffiets. En dou was t doan! t Ding wol nait meer rieden en was òf. k Spoarde veur n aner ploffiets. Dou k dij kopen kon, mos k eerst mor ais veur n brommersertifikoat noar gemaintehoes tou. Doar zeden zai mie dat k nait ienschreven ston ien heur systeem. Inkeld ien dij tied dou mien ploffiets t begeven haar, was t meugelk west om n brommersertifikoat te kriegen. As k no n sertifikoat hemmen wol din mos k rieles nemen bie n rieschoul. k Nam gain rieles en vlinten zuiken was doan. Of der mos mie ais ain mitnemen ien outo. Dat kon wel ais.
Zo haar k Krien kinnen leerd. Bie hom ien hoes kons dien gat nait keren, overaal stonnen deuzen vol mit vonsten. Krien zaag ien sikkom ale vlinten beeldjes dij moakt wazzen deur oerminsen. Bekeek hai n vlint din zaag hai twij ogen, n neus en n mond. Of meneer zaag der n daaier ien.
Op n mirreg zollen Krien en ik aan zuik goan. Noa n ìn voaren hillen wie ho bie n lap baauwlaand. Grond was omplougd. Overaal blonken ons vlintjes ien muit. Ien midden van t laand ston n vaarveloze, vermeukte schuur. Wie laipen t laand op. Mor aal gaauw haar Krien ìnkeld oog veur dij ol schuur. Hai laip der noar tou. Roamde mit geweld tegen deur aan totdat dij openvloog. Woarom dut hai dat, dochde k en aargerde mie. Mor Krien zat ien schuur.
Noa n ketaaier stook hai neus te deur oet. Dou stoof hai mit n rooie kop noar outo tou. Ien linkerhaand bungelde n ol rousterg vertuut. Krien dee kovverbak open en vlijde t metoalen ding der ien. ‘Kom,’ snaauwde hai, ‘ienstappen!’ ‘Mor wat hes din stolen?’ raip k.
‘Kop hollen,’ raip hai, ‘mitkommen!’
Ien outo vroug k kaalmkes woarom wie votreden. t Laag doar bezaaid mit vlinten. ‘k Wil doar nait mit dat ding omsjaauwen,’ zee Krien.
‘Mor wat hes din veur n vertuut stolen?’ was mien vroag.
‘k Heb n stukje boerenraif mitnomen,’ zee hai, ‘en no mos dien kop hollen, aans zet k die te outo oet! En din kins lopen!’ Hai hil ho veur mien hoes. Noatied heb k niks meer van hom vernomen …
Hou t goan was mit Krien dat vrat aan mie. Weken loader overkwam mie sikkom t zulde. Bie ons ien t loug ston n hoes leeg. Dij zol bie opbod verkocht worren. k Kìnde n man en n vraauw dij bie ons ien dörp wonen wollen. t Wazzen nedde minsen. Misschain was dit hoes wat veur heur. Wie moggen kieken. Mit ons drijent gingen wie der noar tou.
Ale koamers wazzen leeg. Mor ien gaang ston nog n ol teekastje mit koppenschuddels. Wie bekeken koamers en kwammen weer ien gaang. Op slag schoot dij man op teekastje òf … en joa hur, doar glee n kopke zien buus ien en dou ook n schuddeltje. Kerel haar roeme buzen.
‘Hé,’ raip k, ‘zet dij koppenschuddel doar weer hìn, jong!’
‘Kop hollen, liepbek,’ was t antwoord. Nog n moal vroug k hom t zulde.
Hai keek mie verniend aan. ‘Kom, Mariska,’ raip hai tegen vraauw, ‘k wil nait laanger bie dij haalsknoak blieven. Wie goan vot!’
k Laip achter heur aan. Zunner woord, zunner wies, stapten zai ien outo en jougen vot. k Dochde nog: k zol gain slokje kovvie lusten oet n stolen kopke. k Heb niks meer van heur vernomen …
Touvaal bestaait nait. Mor nog nait zo laank leden was k ien n stad ien t noorden van t laand. Op stoup zat n rieg minsen rommel te verkopen. k Laip der bie laans en zaag n loaken dij vol laag mit vlinten. Der ston n rousterg vertuut bie. ‘Wat binnen dat veur vlinten?’ vroug k aan n jonge vraauw dij op stoultje zat. k Kreeg n vlintje van grond òf en bestudaaierde dij.
‘Dat binnen beeldjes van doezenden joaren old,’ zee zai, ‘binnen apmoal van mien pa west.’ k Bekeek dij vraauw en zai mos wel n dochter van Krien weden. Mor k kinde heur nait. ‘Wat is dit veur n ding?’
vroug k en wees noar t rousterg veurwaarp dij mie nog bekìnd veurkwam … ‘Dat is n stukje boerenraif,’ zee zai, ‘dat ding komt oet n ol boerenschuur.’ k Stelde gain vroagen meer en kochde t veurwaarp.
Anerdoags bin k hail vro op fiets stapt. Noa n dikke twij uur fietsen kwam k op stee van dij ol schuur. t Was doar apmoal veranerd. Schuur was òfbroken. Holtsplinters lagen ien t zaand.
Ien ainen voarde der n kerel ien n outo over padje hìn mien kaant op. Hai stapte oet en kwam noar dij lap grond tou te kieken. k Vroug hom of dij ol schuur van hom west haar. En joa wis, dij was van zien femilie west. k Lait hom t iesdern vertuut zain. Stukte hom oet hou of t ding ien mien bezit kommen was. Zee dat dij hier stolen was. En dat k t ding hier weer ien schuur zetten wol. k Langde t hom aan. ‘Nee,’ zee hai, ‘doar heb k gain belang bie. Doe maags t ding zulm wel hollen. k Wait ook nait wat veur n ding t is. Zet mor boven op n kaast!’ Hai grinnekte. Keek over t laand oet en vertrok. k Bleef zuiken en dee verschaaiden vlintjes ien rugzak.
Op weeromraais bin k nog ien rommelwinkel west. Doar haren zai n toavel vol mit koppenschuddels. k Kochde der ain van, dij goud ienpakt wer. Dij heb k aan dij femilie geven van wèl t ol teekastje was.
III
Weerom aan t meer,
grond onder vouten.
Boten op t woater mit klappernde zaailen.
Onweersvogels dippen snoavels
in duustere spaigel daip
onder mien vel. Naargens
stee om te blieven.
Was zai der mor dij mie
droagen kin op heur vleugels
noar aander laand.
IV
Vuil oker in bomen.
Kon k zain mit mien drone.
Haar k locht in stuurd
van óf d’Arena
om oet te zain noar die.
Zo hoog kon e nait:
bist te wied vot
veur n taiken van leven;
ik oet dien haart
op dag dat Pierre Gasly
op Monza won en ik over finish
mit wenst en lege haanden.
V
t Meer.
Te glad en te spaigelnd.
t Mout roeger wezen,
rustelozer, zo grondeloos
dat daipte t gemoud opslokt.
Dien leven is valen
as stainen van Monte Baldo.
Lichter aan overkaant spaigeln
die leven veur, n mes
in dien duusterste gewaiten
in oademnood.
Geuko komt uut n gezin woardat hai de jongste is van vief kinder. Zien oldste bruier voldut in ale opzichten aan de verwachtens van zien ollu. Aal wat hai aanvat gaait goud. Studaaiern gaait hoast vanzulf en de boantjes liggen veur t oppakken. Ook d’aander drij kinder kinnen nuver mitkommen.
Vanòf dat Geuko klaain was, hebben zien ollu en de mainste mensken n beeld van hom dat e loi en roeg is. Hai is dat zulf ook leuven goan en hai handelt der ook noar. t Liekt hom vanzulf dat e nait kin wat zien bruier kin. As t hom as kind te veul wer, ging e wel es grienen en din kreeg hai nog n dreun van zien pa ook, mit d’opmaarken: ‘Hier, doar hest wat om te brollen.’ Proaten holp nait. Ook nait nou Geuko older is. Deur t proaten wordt t allain moar aarger. Proaten wordt ragen, ragen wordt bèlken en dat wordt op t leste schraaien.
Ollu zeggen aaltied dast eerliek wezen most, want din komst t verst. Nait laigen, want dat is hail slecht. Dat binnen dezulfde ollu dij die vrouger van alles wies muiken over Sunterkloas, de Kerstman, de poashoaze.
Om van t gezoes òf te wezen zegt Geuko aaltied van ales tou. Moar elkenaine en ook Geuko zulf wait ondertied wel dat zien woord niks weerd is.
Van zien oplaaiden is nait veul te vlocht kommen. Wèl nait intelligent is, zel dat ook noeit worden, zegt zien pa voak. En hai vougt doar aan tou dat der moar waaineg analfabeten binnen dij lezen kinnen. Gelukkeg het Geuko dát nog wel leerd. n Echt vak het hai nooit leerd. Hai waarkt bie de kringloopwinkel en hai is vrijwilleger bie de voudselbaank.
Soms loat Geuko zien gedachten wel ains goan. Hai denkt dat e wél ales op n riegje het, allinneg nait in de goie volgorde.
Ook holdt hai wel van t leven, moar soms denkt hai wel ains dat dit nait wederzieds is. Dij gedachte moakt hom wel ains verdraiteg. As aandern hom nait helpen kinnen, wat kin hai din zulf doun om n beter gevoul over zochzulf te kriegen en meschien zulfs wat meer sympathie bie aandere mensken te kweken.
As hai aan vrouger denkt, binnen de mooiste mementen aigenliek wel de doagen rondom Sunterkloas en de Kerst. t Liekt hom tou asof mensken din oardeger binnen. Ook zien ollu binnen din wat laiver. t Is asof de kerstgedachte ze wat scheuteger moakt.
Aalhouwel Geuko lezen leerd het, leest hai nait veul. En din ook nog laiver rekloamefolders din kraanten of bouken. Dij folders van november en december stoan netuurlek vol mit sunterkloas- en kerstprezentoatsies. Doar kikt hai groag noar, zunder nou zulf bepoalde wensen te hebben.
Op zien waark bie de kringloop en de voudselbaank heurt e wél dat der veul kinder binnen dij gain kedootjes kriegen, omdat doar gain geld veur is. Dát breng hom op n idee. Veur hom binnen Sunterkloas en de Kerstman bruiers van mekoar ook al is d’ain veul older as d’aander. As hai nou es baaide rollen vervullen ging onder de noam Santa Kloas.
d’Haile moand december tot aan de kerst wil hai kedootjes brengen bie kinder dij woarschienlek aans gain kedootjes kriegen. Hai vertelt zien idee op t waark en de kollegoa’s worden hartstikke enthousiast. Van de voudselbaank krigt hai adrezzen van mensken mit leutje kinder. Van de kringloop krigt hai kinderspeulgoud. Van zien spoarsenten koopt hai zulf ook nog t ain en aander. Soavends tussen 6 en 7 gaait hai n poar adrezzen bielangs, legt kedootjes veur deure, schelt aan en moakt dat hai wegkomt. Zo dut hai dat elke oavend bie aander adrezzen totdat zien haile liest òfwaarkt is. t Wordt n groot sukses. Mensken proaten der over. De regionoale kraante besteedt der aandacht aan en ook de lokoale omroup moakt der melden van. Geuko krigt veul kompelmenten en ook zien ollu kieken der van op. t Dringt tot hom deur dat hai n positief element in zochzulf ontdekt het en hai nemt zoch veur om doar meer mit te goan doun. Ain ding staait veur hom vast: bruiers kin ook gewoon geliek aan mekoar wezen en mekoar aanvullen, ook al verschillen ze in leeftied.
Ien kerstboom hangt n ster,
waarkje van kleuterschoul.
Langs deurschienend oranje
omliend fienprikt zwaart
de drijhouken,
zes groten en zes klaainen
ien golden letters
staait ien t hartje schreven
de metgeven boodschop
Ere zij God!
Ien mien herinneren
zug ik t lutje wichtje,
heur oogjes stroalen
al van ver,
joar in joar uut
schient op t zaacht oranje
n hemels licht over
d’alderlaifste ster.
‘t Örgel speult’
ston op de liturgie.
Örgenist docht:
zel ik den mor
ien kerk zitten goan
en òfwachten
wat er komt?
Hai keek es ien t rond.
Ien ainen
wer er roakt deur n waike
toets van zien gewaiten
en terstond
speulde örgenist
vol groatsie
zien ontroerendste
iemprovisoatsie.
Vanuut de linkerkaant van t laand
komt er t beeld ienlopen,
half stroekelnd deur de hoge snij,
zien au-geroup verbrekt de stilte,
mofkes zwabbern uut zien maauwen.
Pabbe is drok aan t snijpop rollen,
twij donkere sporen breken t wit,
den heurt er t jonkje achter zich.
Hai draait zich noar hom om,
ik heur wat onverstoanboars,
pa legt zien handschounen op e grond
en vrift op huken de kibberhandjes smeu,
den stopt de film en speul k hom vernijs.
Ik kin der nait genog van kriegen,
mien lutje laiverd met zien pabbe,
doekend ien de snij.
Begun december 2019. Der laag n wit kevortje in postbus tus ken de kraant en n bak rekloame. Mor gain adres derop en ook gain òfzender. Wat mos k dermit? k Legde t aan zied en pakte kraant. Ik bin happeg op goud nijs. Mien oog vuil op n stukje over poeierbraiven. Dou vlamde n keerske op in kop. k Haar ja ook n braif kregen, mor van wèl? Lu van Kreuze?
Nee, as dij joe aanschrieven is t n keuzestress-stroombraifke …
Driest muik ik kevòrt open. Inhold: n bultje poeier, wiet of coke meschain?
k Pruifde eefkes, n gram of wat bakkersmeel, doar leek t op. Ik wer nait high. Da’s ook ollerwets vanzulf, dat doun ze nou mit belonnen. Welkse gembergek stuurt joe din bakkersmeel mit de post? Zunder adres! Ook gain òfzender, ook gain zegel. Postbode brengt vervast gain kevortje zunder adres en hailendal nait as der gain zegel opplakt is. Roadsel. Dou docht ik weer aan t stukje in kraant over poeierbraiven. Twievel, k haar kevòrt löshoald … loos? Haar wel n bom wezen kind. k Wer eefkes wit om snoet as stoetjebakkers mit kneedmeel. Net as dat deeg giste ik … wel flikt mie dit? Mor in loop van de dag vergat ik boudel.
n Week loater weer vannijs in postbus: de kraant, rekloame en … n braif. Gain adres, gain òfzender, gain zegel. Ik snoof … hmm, zuite… en weer dij verrekte nijsgiereghaid. k Muik t open, inhold: piepkes kenail, lekker. Ik legde t in keukenkastke. Dat wazzen der dus twij. Noa weer n week nog n kevòrt mit … ho, eerst mor even noar plietsiebero. Doar werren ze zeenachteg. ‘Noar boeten, noar boeten mit dat spul!’ ruip dainder, touvaleg mien buurman Jan (minne hond, en ‘touvaleg’ gong e op leste dag van de moand emigreren, mor dat wos k dou nog nait). Der kwammen kirrels van menuutsiedainst, dij binnen wel wat wend. In t kevortje zat poeiersukker veur euliekouken. Paasde bie adventstied. Noa nummer drij kreeg ik om de poar doagen meeltjes in braivenbus: sukkeloapoeier, eerappelmeel, puddingpoeier, broene sukker. Leste braif was n dag noa karstdoagen. k Muik t nait ains meer open en legde t bie daandere meelpost.
Op oljoarsdag kwam kammeroad Homme eefkes aan. Hai is kok op t Pankoukschip in Stad. Ik vertelde van mien meelbraifkes.
‘Niks gain perbleem,’ zee e, ‘geef mie kevortjes mor mit.’ Ik keek hom aan en vruig wat of e der mit wol.
‘Mien pa is geboren in buurtschop De Povvert. En road ais wat of zien laivelingskost is …’
Nait stoer om te roaden, ik gaf hom aal mien postmeelpuutjes mit. Nou proat ik nait geern mit meel in de mond … omreden de gevolgen … hail min.
Op nij-joarsdag 2020 kwam Homme verwilderd bie mie thuus. ‘Kin k hier mit mien pa n zetje onnerdak kriegen?’ Hai zaag der nait uut, brandbloaren over haile liggoam, klaaier kepot en routzwaart om kop. k Schrok en vruig wat of der veurvalen was. ‘Nait te best,’ zee e, ‘k was bie pa thuus op De Povvert en …` ‘Op De Povvert?’ vruig k hom, ‘woont hai doar nog din?’
‘Nou nait meer, ozzekop,’ gaf e mie n kompelmint, ‘k wol n povvert bakken en heb dien meel bie mekander in n pan doan mit n klont botter, melk en eulie. Dat heb k in oven riezen loaten.’ ‘Nuver van die,’ mainde ik.
‘Nuver? Zien huus is ontploft! Plietsie en menuutsiedainst hebben boudel onderzöcht.’ Hai zwaaide wild mit n gebloakerd kevortje: ‘Dizze hast doe ja nait lösmoakt, der zat carbidpoeier in!’ In t kevòrt ston, hoast onzichtboar, in hail fiene lettertjes: ‘Leste nij-joarszegen veur die. Grrrrout … buurman Van Speijk.’
Ol man staait in n stuk laand dat aaid van hom is. Liester zingt en floit, raaiger staait bie sloot veur zien hapke. Hai zigt t nait en heurt t nait. Ol man kikt over zien laand. Haand boven d’ogen. Zun in aal zien glìnneghaid schient op hom deel. Wat n waark het e hier verzet, wat n geknooi. Stok het ol man stief vaast. Mor as t der op aan komt is t waark ja nait vergeefs west. Nee, vanzulm nait, t het zien bestoan west, zien leven. ‘Kaalverkaampke’ en ‘Smitstwij’ stukken liggen der schier bie. Schoapen groazen hail rusteg mit gekammel aan gruine gras. Joa man, kiek dat is ‘Laange Twij’. Wiede kiek over t laand. Moar ligt doar, vrouger mit schip werren sukkerbaiten ja
hoald bie boeren vot. ‘Streep’ ligt doar stoef bie Moar. Heukels lopen der nou. Daaier maank nkaander.
Hai haar voak heurd van nije tied dij der aan zat te kommen. Ruilverkoaveln.
Vinger komt aan neusgat en hai snöttert op grond, buusdouk nait in buus doan, verdikkemie. Mit jasmaauw wist hai t òf. Nije tied zat der aan te kommen, tied van mesienes, groavers, snelhaid. Ol boas kikt nog ais om zok hìn. Tieden veraandern, wis woar. Zol hai dat nog mitmoaken goan? Hai wait t ja nait. Stief rust hai op zien stok, as n film gaait zien leven aan hom veurbie. Stoer is t dij nije tied. Hai gaait mor op hoes aan.
Krekt veurbie ‘Peerdekop’ staait hai eefkes stil. Moderne tied, t zol wat. Mor toch … Kiek nou ais, hoageldoorn, mit stoefbie n vledderboom. t Raait roeskert zaacht. Ol man zien verstaand blift der sikkom van stilstoan. Hai het der ja over lezen doan. Sloten recht, mit ain stuk laand.
Dat kin toch nait? Boeren pruiten der ja over op vergoaderns. Woar zollen dij twij zwoanen din blieven?
Zol aal vot goan?
Hai slort noar zien hoeske tou in dörp. Wat wer der mit aal dij noamen doan van zien laand? Zol dat in n bouk kommen te stoan? Hai wist mit maauw over zien gezicht. Mor t gaait wel deur, zien zeun haar dat ook aal zegd aan hom. Kraant staait der vol van, Hoezen gaait op zien kop. Haandtaikens binnen zet op n pampier. Nije tied, moderne tied? d’Olde tied van kromme sloten, klaaine stukjes laand, blomkes wit en geel, peerdeblommen, koekoeksblommen, hoageldoorn, vledder en twij zwoanen. Aal is din vot. Ol man is in tied verhoesd noar Middelsom. Eefkes kieken bie zien laand. Stok in haand, betroande ogen. Op n goie dag staait hai doar, is dit mien laand? Wat n drokte, wat n lewaai. Woar is aal mien laand? Aal is vot en recht trokken. Woar is hai aiglieks? Groavers en kroanen en kiepers doun heur waark. Aal is liek, liek oet liek aan. Hoageldoorn, vledder, broudplekjes, vot is aal. Is dit nou n nije tied?
Hai schrikt van n mesien dij veurbie schut.
Buusdouk der bie, zun is ook zo glin, ja. Of binnen dit troanen van de moderne tied? Hai kin zien laand nait meer, hai zigt zien laand nait meer. Gain ain stuk is veur hom bekend. Veraandern, hai kin t nait meer aan. Zun schient, mor hail aans as aans. Dij drokte, wat vandoag kloar komt haar guster wezen mouten. Zo bringt zien schoondochter hom weer vot noar Middelsom, hai slort nog meer as aans. Zoveul denk in zien kop. Dit is nou de moderne tied. Noeit wil hai der weer noar tou. Veur ol man huifde dit ja nait, t zol hom wat.
Mien mobiel mieter
Ik de bosjes ien,
Mien porremenee
Mit ale pazzen en klantenkoarten
Kleun ik der achter aan –
Woar bin ik ze nog veur neudeg?
Dit en mien herder
Is aal wat over blift –
Al wastoe ook mor eeffies bie mie,
t Huift huil nait zo laang te duren,
Evenpies dien oadem heuren
Huil even mor de sjampoo
Roeken ien dien hoar.
k Heb zo`n wèns van die,
k Kin gain woorden vienden
Veur houveul dat ik die mis.
Ook al wastoe hier mor tien tellen –
Dien aanwezeghaid zol mie helpen
As brood veur de honger,
As wotter veur de dörst.
(n foabel van Aesopus)
n Koppel gaanzen zat op boer zien laand om nij zaaid jonge koren op te vreten. Boer pebaaierde heur te verjoagen deur mit lözze vlodders te schaiten. Jacht op gaanzen was ja verboden.
Eerst vlogen gaanzen votdoadelk vot as der schoten wer, mor dou zai der achter kwamen dat t bloots geknal was en wieder niks, bleven zai gewoon zitten te vreten.
Dou wer boer zo duvels dat e aal hoagelpetronen ien t geweer dee. Doarmit schoot hai haalfschaaid van gaanzen ien ainmoal dood.
Dij nait luustern wil, mout mor vuilen.
(n foabel van Aesopus)
n Kwoajong was aan swimmen goan ien n woeste revier, mor swimmen kon jong nait. Zunder hulp kon e nait te wotter oet kommen en doarom raip e om hulp. Der kwam n kerel op òf, mor ien stee dat kerel jong hielp, begon e tegen jong te schelden dat hai nait wies was om swimmen te goan en dat revier doar veuls te gevoarlek veur was. Dat mos jong echt nooit weer doun. En zo ging t mor deur. ‘Och man,’ raip jong dou vanoet t wotter, ’help mie toch eerst en schel mie loater mor oet.’
Goie road zunder hulp het gain zin.
Op t mement dat k dit schrief, is t dinsdag 17 november 2020, de 55ste joardag van ons dochter. Woar blift de tied?
Òflopen zotterdag haren wie t lutjeste Zonneveldje te logeren. ‘Opa, help je me even?’ Hai haar op t mobieltje de letters N E T aantikt en pebaaierde nou oet te vinden of der n V of F kommen mos.
‘Wat zoek je?’
‘Netflix!’ Zien pa zegt dat opa dat nait het.
‘Oké, doe dan maar YouTube!’
Gelukkeg het opa n mobieltje, n laptop en n pc. Overal kin hai zok op oetleven, wat speultjes aangaait. De pc en laptop binnen aigenlieks alweer overbodeg, want op t mobieltje kin je ja alles wat je hebben willen wel vinden. Ons kinder zetten de kaggel al hoger as ze in Zuudbrouk onderwegens noar hoes binnen … t Binnen aander tieden, veur ons nait bie te hollen. Joa, n hail aander tied as 55 joar leden!
Nou aacht groaden op de thermometer en dou min tiene. t Snijde, t hoagelde, t was spekglad en t waaide meroakels. Joen hond luit je nog nait boeten deure. Brrr! Dou ik tegen haalf elven van t kerkje (drokkerij) thoes kwam – k mos overwaarken – zat de vraauw bie de buren.
‘Doe letst mie dat wicht nait allaint! Nou mor gaauw op bèrre … en waist hè, as ze begunt, mie roupen!’
Wie zaten op ons eerste potje te wachten en mien vraauw haar mie al te kennen geven, dat t dij nacht wel ais gebeuren kon.
Mit bruier haar k òfsproken, datve om n uur of vieve weer begunnen zollen. t Was zo as aaid beredrok.
Tegen haalf twije zee de vraauw: ‘Bel dokter Van Loo mor, t duurt nait zo laank meer!’ Pfff, mos k weer deur dij kolle! Bie de buurvraauw op d’roete tikt.
‘Jo!’ was t antwoord en twij tellen loater ston zai boeten … lag schienboar mit klaaier aan op bèrre.
Ik op t rad noar t kerkje en Van Loo bellen.
‘Hoeveel tijd zit er tussen de weeën? Kan ik eerst nog een uurtje slapen? Ik had net een erg zware bevalling…. ben er echt aan toe!’
‘Oké, as ie mainen dat dat kin, zel t wel goud wezen.’
Dou k trogge bie hoes was, vruig buurvraauw: ‘En?’
‘Hai wol geern nog even n uurtje sloapen.’
‘Den mor weer op bèrre, enne … oren en ogen open, hè En mie roupen!’
Tegen haalf vare: ‘Bel dokter mor weer, t gaait nou ducht mie deur!’
Pfff, weer buurvraauw roupen en weer deur dat ieskolle weer, bah! Bruier nog gaauw even anroupen, vanwege d’òfsproak datve om vief uur weer starten zollen. ‘Goa der mor oet! Hillie is begonnen!’ k Heurde hom naren.
Dizze raaize was dokter der binnen n ketaaier. Hai bekeek de zoak en vroug mie om waarm wotter en wat handdouken. ‘Het is er zo!’ En inderdoad, veur vaar uur was t lutje wichie boeten deure. Mooi man! Intied haar buurvrouw soam mit dokter t ain en aander kloar zet veur t vervolg en gaf ze dokter der n fikse over, omdat hai bie t eerste telefoontje nait kommen was. ‘Kinnen ie deur telefoon bekieken, hou of de situoatsie der veur staait?!’
‘Nee, maar ik had een paar zware uren achter de rug en snakte naar rust!
‘Haar je mor gain dokter worden mouten! Dat wos je veurdat je der aan begonnen!’ Loater zee de man: ‘Wat een harde vrouw!
Nou, 55 joar loater, is t net lenteweer: aacht groaden boven nul! Wel zitve nog aal mit t coronavirus en waiten wie nait wat veur tieden ons wachten. Nee, den toch mor laiver de snij en hoagel van 55 joar leden.
Dat je, ondanks d’onzekerheden van nou, n schiere Kerst en n goud oetenne hebben maggen!
t Is Pinkstermaart…
Bruir en ik benn n der al vroug oet, want net as mit Ronermaart is Pinkstermaart in Laik
n geweldeg oetje! Veureg joar heff e Blauwchie doar verkocht.
n Hail mooie bonte zege mit n joar as n emmer!
Voar wol hom verkopen, omdat e mit t joar in t stiekeldroad zeten haar….
Dat wordt noeit weer goud zee e enne… ie mouten mit!
Woarom dat zee n wie, wie goan ja aait mit ons baide!
As der n koper komt, mouten ie begunnen te jeuzeln en zeggen, dat je hom nait kwiet will n!
Zo zegd, zo doan. Al veur negen uur n koper! Wie an t jeuzeln… Och pa, woarom mout Blauwchie nou vot?
Koper stonk der in! Nou goan ie d maart mor op, ik goa noar hoes…. zee voar.
Schienboar baange, dat de koper ontdekken zol, woarom voar hom verkocht?
Bruir en ik blied! Kon ve ons gang weer goan…
Eerst mor de kermis over! Noa n anderhaalf uur de maart nog eem op….
Doar eem noar tou? zee bruir en wees op n gogeloar.
Der ston al oareg wat volk en dou ve bie zien stee kwamen, vroug e net an n jonkje:
Wat moet ik voor je toveren? Een knientje!
Een mannetje of een vrouwtje? Een vrouwtje!
Zooo? en waarom een vrouwtje? Die leit eier!
Nog wat snuusterd op de maart en dou op hoes of…
Onderweegs mor aal lachen: Wat n dompie nait!
n Kiene legt toch gain aier!
(Verpleeghuus Veenkade Veendam. pril 2019)
Mien rolstoule aan laange toavel
bie heur dij leerd haren
van geduld en van nait vroagen
om hulp zag heur t eerst
wol noar heur tou.
Zulfde trekken haar zai
as uut wèl ik geboren bin.
Gebrekkeg deur niks meer kinnen
as verzichies glimlagen en fluustern
wachtde zai op wichter
mit te körde klappervleugels
dij t haile gebaauw deurvlogen
om dainstboar te wezen.
Omdat mie niks overbleef
as wachten tot voutwond beter was
vouerde ik heur vogellaif
vörkje veur lutje vörkje
lepeltje veur lutje lepeltje.
t Wuir mie verboden
vanwege heur perbleem mit deursloeken.
Nou ik genezen bin
is zai der nait meer.
Veurdat ik op d’wereld kwam
woonde zai stoef bie mie in stroade
van mien geboorte.
Dag moekelaif
ine jonge telefoontjeloerder
lopt stil noast d’ aander
jonge telefoontjeloerder.
‘Kiek!’
‘Woar?’
‘Doar!’
Vinger wiest noar man
dij in bushokje zit.
Hai het n dik bouk onder ogen.
‘Zel dij vrumde lezen?’
‘Rooie kop is aan t ploatjes kieken.’
‘t Zel wel n seksbouk wezen.’
Òflopen doagen
verschaaident jonge bejoarden
in n vlucht stènnen heurd
mit aander woorden
dat de tied … vroemmm …
as n racewoagen
heur van de zokken roast
dezember dut wat
mit n mins
t Is aal n joar of wat leden dat ik in Stad wezen mos veur n bieainkomst. Op zich niks biezunders, mor t biezundere was wel dat ik dou mit traain goan bin. Noa de bieainkomst noar station lopen, woar k veuls te bietieds veur d’eerstkommende traain op perron aankwam. Om tied wat deur te kommen bin k verschaaiden moal perron op en neer lopen.
Dou ik mie wat slik oet buuts hoalde en, noa t pepierke der òfhoald te hebben, in de mond stak, kwam der n juvver aanstappen. En wat veur juvver … ik mout zeggen, moeke netuur haar heur goud bedaild.
k Bin dou op n baanke zitten goan en heb heur verschienen, heur elegante loop en heur schier opmoakt gezicht mor ais even bewonderd. Ik kin in woorden nait oetstokken hou mooi ze was, allain jammer dat ze heur dat ook verteld hadden. Zai luip t perron op en deel op n menaaier of ze n modeshow aan t lopen was en zai was zok slim bewust dat ze veul bekieks haar en kreeg noarmoate t drokker wuir. Dou ze veur mie ston, keek ze mie aan mit n blik in ogen as gewoapend beton. Ze dee heur scholdertaske lös en hoalde doar n rolletje pepermunt oet. Dat vuil mie wat tegen, ik wait nait woarom. Op n sierleke menaaier stopde zai n wit snoepke tussen heur vuurrode lippen, proelde wat mit mond en luip dou wieder om noa zo’n 10, 15 meter zok om te draaien en de parade begon opnij.
Dou ik op heur oetkeken was en weer aan mien Jaantje dochde, zag ik n dikke meter veur mie n traainkoartje op grond liggen. Dij was vervast oet heur taske valen, dou ze op zuik was noar heur pepermuntje. Hail eerboar en mit de beste bedoulens ruip ik: ‘Hé, juffrouw!’ Wat dou gebeurde, bewiest dat schoonhaid ook zien keerziede het. Elk aander vraauwspersoon zol denk ik omkeken hebben, mor dizze, dij zo bewust was van heur aantrekkenskracht, luit niks maarken en trippelde gewoon deur. Din nait, dochde ik, mooi dat koartje liggen loaten. In tied begon ik mie te bedenken wat der straks gebeuren zol as zai in traain zat en de koartjeskonterleur langs kwam. Zol zai dij ook mit dij iezern blik aankieken? Hail elegant en zulfverzekerd zol zai heur taske open doun om heur koartje te pakken. En din gebeurt t, zuiken en nog ais zuiken, taske omkeren. Ale mensen zollen heur aankieken en heur bedenkens doarbie hebben, mor gain koartje. Wat n òfgang!
Op t perron wuir t aal drokker en deur t geloop van de mensen ontston wat warrelwind en t koartje zweefde weg en kwam tussen de rails te liggen net op t mement dat de traain binnenrolde. Achter de juvver bin ik instapt en k bin bewust tegenover heur zitten goan. Ik haar n grijns van oor tot oor, mor van heur kaant kreeg ik n blik touworpen, as dij doden konden haar ik dit veurval nait noavertellen kind. Wacht mor juvver … Inwenneg kon ik mie aal verknutern op wat kommen zol.
De traain kwam in bewegen, mor der kwam gain koartjesknipper. Noa de twijde stop kwam der wel kontrole. Nou wuir t spannend. De konterleur keek heur mit n beminnelke laag aan en vruig om heur vervoerbewies. Zai dee heur taske open en … gaf mit n sierleke bewegen heur koartje òf. Dou was ik aan de beurt, mor wat n ramp, mien koartje zat nait meer in buuts en ook nait in ain van de aandere. Dij was der beslist op perron oetvalen dou ik mien slikkerij oet buuts hoald heb. De koartjeskonterleur bleef geduldeg wachten en hoalde in tied n boukje teveurschien. Dij juvver zat mit n braide grijns om koaken te kieken hou t verdere verloop was. Ik mout zeggen dat dij grijns heur der nait mooier op muik. Dou ik mien bestemmen beriekt haar, haar ik n enkele raais plus n boute meer oetgeven as dat de bedoulen was.
Mooie juvvers? Ik heb mie dou veurnomen doar nait meer noar te kieken!
As t optimum ons spel beriekt
hai longernd ien mien ogen kiekt
nog ainmoal voloet bèlkt noar mie
veujoar veurgoud winter verslagt
zien pokkel leste kraamp oetschudt
wie poesten ien nkanders aarms
din spittert t bloud van t ovverlam
op wereld, waaide, wiederzain.
t Veurhangsel is veur eefkes scheurd.
t Is mit ons en minsen gebeurd.
Onner lege grieze hemel
ligt n groot gruin eerappellaand.
Hoogholtje holdt hom hoog doarboven,
is n braandpunt in rondom.
Aine komt n aander tegen en nog aine komt der bie,
touvaal vaalt te hoop op t holtje.
Proaten doun zai ien twij toalen,
mor t begriepen is geliek.
Doar, mit oetkiek over baauwten:
keunegen ien t eerdappelriek.
Oldjoar gaauwachteg bezied
in tied
ain jannewoarie, t is zo wied
hou t komt of is
van mie: mit waarme groutnis.
Twij haile schiere karstdoagen
twij haile schiere karstdoagen
twij haile schiere karstdoagen
mit veul zegen in t nij-joar
goie tieden dij wie brengen goan
veur joe en veur mie
veul zegen in t nij-joar
twij haile schiere karstdoagen
twij haile schiere karstdoagen
n haile schiere karstfeest
mit veul zegen in t nij-joar.
(noar We wish you a merry Christmas)
Faarmsomer klokketoren slagt 11 uur op d’leste oavend van t joar. t Haarde geluud gaalmt over hoavenploats. Overaal branden lampkes, t is n zee van licht. In d’hoaven liggen ook verlichte schepen. Nog mit n kerstboom in top van mast, as herinnern aan n rusteg verlopen kerstfeest. Zeelu binnen noar hoes. Noar moeke de vraauw en kinder, dij heur pabbe zo dag en deur nait aal te voak zain. t Feest van gezelleghaid is bliekboar al begonnen en t is nait stoer te bedenken woar de lu op dit uur van dag, zo stoef veur Old en Nij, mit aan loop binnen: lekker bie mekoar zitten, euliekouken bakken en wieder hail wat natjes en dreugjes noar binnen glieden loaten. Jongelu binnen treditiegetraauw boeten aan t rommeln. Weer of gain weer. Nij-joarsnachtelke lol. Stoere jonges dij lewaaieg vuurwaark òfsteken.
Stoef veur gilpende wichter.
Joa, dat lekker bie mekoar thoes zitten, in waarm verlichde hoeskoamers en in stillen, en n bietje in zenen, wachten op klokslag 12 uur en t nije joar. Wat zel dij brengen? Zellen de in dit olle joar oplopen deukjes in t nije joar glad streken worden? Zellen wie, zo as elk joar weer, de goie veurnemens volbringen kinnen? Loaten we t aal hopen!
Jurrie wait ook nait wat hom te wachten staait. Òflopen joar was veur hom gain goud joar. Noa joaren traauwe dainst en doch echt wel haart veur de boas, is ter zomor in de ketiene van t bedrief n vergoadern oetroupen. Doar wer even liek veur de kop bekend moakt dat waarkgever feliet was en de zoak sloten wer. Aal mitwaarkers konnen noar hoes, mor ter zol zörgd worden veur n goie begelaaiden van d’oetstödde slobbers. Nou vergeet dat leste mor. Jurrie het nog aal gain waark weer en is bliede dat hai, as allainstoande, in n goudkoop hoeske woont in Faarmsom. Zien laifste dörp, kort tegen Eemsdiek en d’hoaven aan. Hai kin zuk ja net redden van n lutje oetkeren, mor t het nait over. Nou, n poar moanden loater, is hom deur bekenden, vrunden en old-kellegoa’s de juuste toudracht van heur ontslag dudelk worden. Zien bedrief is vannijs opstart zunder old-mitwaarkers. Hai vragt zuk nou òf, of hai ooit nog wel weer aan de bak komt.
Zien echte vrunden zain t aaltmoal nog wel zitten mit hom en hebben hom veur vanoavend nuigt mit te feestjen. Goud bedould, mor zai binnen nog aal nait aan hom besteed. Hai het veur vanoavend al gain òfsproaken moakt. Nee, hai wil juust op dizze oavend hailendaal vrij wezen. Gain feest vieren. Naargens aan bandeg wezen. Even de barstende kop leeg zain te kriegen.
Zien autootje staait veur deur. t Is al over elven. Hai kropt achter t stuur, start motor en begunt alvaast te rieden. Joa, woarhen? n Goie vroag. Woar mout je hen om mit joezulf in ain joar te komen op n besnijde, ieselk kolde oljoarsoavend in t Grunnegerlaand? Grunnen, en mit noame t vrij oetgestrekde Hogelaand boven Delfsiel, is nou nait bepoald de lollegste buurt op zo’n duustere, kolde, besnijde oljoarsoavend.
Klonters snij veur koplampen. ’Hè, rötzootje!’ Spekgladde widde, nait geveegde en aarg smale kronkelweggetjes. Hier en doar, as n verlichte oase in de staarke duusternis, n boerenploats, mit doarboven glènne steernlicht in kolde vraislocht. Wieder oetsturven, in òfwachten van t klokluden vanoet de verspraaide aiwenolde dörpstorentjes. Jurrie stapt oet. Brr, n ieselke onbelemmerde wind waait over koale landerijen.’Hu’, hai dokt nog daiper in zien buvvelse jekker. Woar is hai aigenliek wel mit bezeg? Even loater geft e wat meer gas en schut aal wieder t routduuster in. Dörpkes worden hier betuun en hai begunt zuk wat allain op wereld te vuilen. Hai noadert de wiederwaaiege polder, woar hai as kind, mor zeker ook loater, omzwurven het in d’aalmachtege roemte van laand, locht, wind en wolken. Hai kikt bie t spoarzoame licht van dashboard op zien hallozie. Haalf twaalf! Hai haar bliekboar doch nog wel haard reden zeker, want over n klaaine 10 menuten, schat e, is hai bie de grode polderdiekopgaang.
Doar lopt e al op kop van diek. Onweerstoanboar trekt hom ook nou, as echte Grunneger, de wiedshaid van t waddenlaand. Mit onder meer woater dat aiveg in bewegen is. Kwelder en t Wad binnen nou wel verschoeld in n hoast ondeurdringboare duusternis, mor de zee zingt as aid zien laid, dat gain begun of ende kent. Gain swoarmoudeg laid. Nee, mor n machteg gezang van n aiwegdurend scheppen. Joa, hier staait Jurrie, ainzoam op dij kolde diek. As n minsk mit aal zien gebreken. Middenmaank d’oerkrachten. Wied van bewoonde wereld, mit aal zien benaauwdeghaid en beswoaren,
Hé, wat is dat doar? Kropt doar nog n duustere gedoante bie hoge diek omhoog? Jurrie loert en herkent hom metain. t Is dij olle loezebos dij hai voak in Delfsiel bie hoaven rondscharreln zugt. Schontjen om n moaltje vis bie viskelu, of om n borreltje, dij hai noeit òfslagt van n gouddunkende metroos van n aan koade liggende zeeboot. Ook nou waggelt hai op zien bainen en is totoal boeten oam van de hoge klim noar kruun van diek. Lekker bezopen wezen. Mor bliekboar nöchtern en Grunneger genog om mit verlangen de zee te zain, te heuren en te vuilen. Hai wordt Jurrie ook gewoar. Swiegend en stommelnd komt hai dichterbie en blift, mit zien verwilderde bos hoar en n uur in de wind stinkend noar draank, veur Jurrie stoan. ‘Wat zöchst doe hier din?’ vragt e stoemsk.
‘Mainstekaans ja t zulfde as die,‘ zegt Jurrie.
‘Din ist ja goud,’ zegt omswinder. ‘Ik zuik hier d’ainzoamhaid. Doar, hail ver vot, heur je klokken lewaaien.
Doar zitten minsken stoef op mekoar en moaken zukzulf wat wies. Geleufst doe doar in, jongkerel?’ ‘Ik bin hier ook ja veur de rust,’ zegt Jurrie.
‘Nou, wees doar din mor bliede mit en … kiek,’ zegt zwaarver, ‘ik bin van God en elkenain verloaten. Doar onner aan diek ligt t Wad en t woater. Dóar ligt mien leven! Zeker gain Old-en-Nij-mement, mor t eerlieke leven. Aal mor deur! Begripst doe wel wat ik bedoul, kammeroad?’
‘Joa’, zegt Jurrie, ‘ik begriep ducht mie wel zo’n bietje wastoe bedoulst.’
Schooier gaait stoef tegen hom aan stoan, prikt haard mit zien vinger op borst van Jurrie en zegt kwielend: ‘Ik wait ja nait welstoe bist. Doe liekst mie ja n aigenklouk ventje, mor dat kin mie ook ja aal gain donder schelen. Mor hol ter wel even reken mit dat, astoe híer bist, in dizze verloren ainzoamhaid, din bistoe niks! Hailendaal niks! Staarker nog, meschain bloots n kraske in aiveghaid. Hestoe dat even goud begrepen?’
Jurrie rukt zien klödde van kop òf en blift n pooske stilswiegend zo stoan. Nait allain dij ieskolde wind bezörgt hom kolde rillens over zien haile liggoam.
‘Niks. Hailendaal niks,’ pruttelt zwaarver weer, ‘Ik mag ja ter plekke doodmietern as t nait woar is!’ Doarnoa kieken ze mekoar nog even strak aan, mor zeggen gain van baaiden nog n woord. Is ook nait neudeg. t Wad, de zee en boaren, romtommelen in wiedten. Bevroren wind huvert heur deur t hoar en steerns stoan doodstil en gloepende helder aan swaarde winterlocht.
Joa. Twij minsken as kraskes in d’aiveghaid. d’Aine het de hoopvolle, olle, vollen handen en kop opheven as in gebed en d’aander, jong, let de nukkege kop omdele hangen. Baaident binnen zuk volsloagen bewust van heur aigen onbelangriekhaid. d’Olle struunder sjoukelt aan zeekant bie diek omdele en verdwient mit n bult gemorrel onder aan t woater. Jurrie staait nog even verhieperd veur zuk oet te kieken, mor glidt op t leste toch mor bie staaile diek omdele en schovvelt in zien auto. Hai is weer wat opklanderd en as hai ter nog ains goud bie noadenkt, din is t leven nog nait ains zo maal. Hai is per slöt ja nog n gezonde staarke jongkerel en hai zel echt nog wel weer ains aan t waark komen.
Nij-joarsoavend? Hai gaait zuk dammee thoes ook mor ains n steveg nij-joarsklokje intappen.
(Noar n idee van Jan Boer, mor deur mie oetwaarkt mit aigen minsken en omstandegheden.)
Mit heur klaaier dompeldeurnat van bragel, swait en bier kwam zai weerom van t boerenrockfestival. Dij band oet de Achterhouk beleefde zien swoanenzang en optredens waren n gekkenboudel, Ien t duuster ree zai auto ien gerazie en trok doar heur goud oet. Laifke waarkte ien dainsten en zol al wel op t nust leggen. Zo’n aander leven haren zai ienainen: zai mog nog geern aan de flitter goan en as braandweerman hielp hai mor t laifst minsen oet heur ellèn.
Ien heur onderboksem schoot zai keuken ien, woar t complete braandweercörps de leste oefening deurnam mit n pilske derbie.
De road van nije gemainte Beer&Zeugetil vergoaderde over toukomst. t Luip oet op aigenbelaang. Linkse pertijman, bakker in gemainte, kloagde dat de veur rechts versleten dörpsslachter adverteerde mit ‘nijachtege’ reloades in eteloage.
‘En wat zol dat din?’ vruig börgmeester.
‘Nou,’ zee bakker, ‘t binnen gewoon zwienebloaskes, bedould as knapperij veur jongelu op oljoarsoavend.’
Reaksie van d’aandere roadslu was haalf om haalf. Börgmeester muik Corona-moelkörfke los en zee tegen bakker: ‘Schier man, gain melkbuzzen, gain carbid, gain rötjesrötzooi en vuurpielen … dat liekt mie vaaileger as dat ze joen slagroomhulskes bruken as laagpetronen … haha, gelokkeg nij-joar.’
Buren hebben nije hìnnen ien hok. Ollen legden nait meer en mozzen vot. Nije hìnnen leggen al. Schane genog nait ien nustkastje, mor haldaal achter ien t klaaine hokje, doar je bloots kroepend bie kommen kinnen. Zodounde zit buurman sums onder kippestront as hai aaier te pakken het. Mor nou is t kloar. Hai het twij plestieken kunstaaier ien nustje onder klep legd ien hoop dat hìnnen dij aanwiezens deurhebben. Plestieken aaier binnen nait van echt te onderschaaiden. En verdold … hìnnen hebben t deur en volgen aanwiezens op, mor ain vertikt t en blieft heur aai achterien hok leggen.
Mit de ziedwieltjes deraan kin klaainzeun Bram al n beetje fietsen. t Is zowied: hai is vare en gaait mit pa en moeke richten schoule om veur t eerst kennis te moaken mit de juf. ‘Hoi,’ zegt juf, ‘ik ben Ineke, hoe heet jij?’
‘Bram!’ En hai gaait geliek deur mit reveln: ‘Ik ben op de fiets, wil je hem even zien?’ ‘Ja hoor, graag!’
‘Oke! Moet je wel je jas aan doen, hoor!’ t Is ja kold boeten.
As k n gruine iesboan zai, dwoal k òf noar vrouger, dou je swinters nog scheuveln konden en meziek over t dörp klonk.
Soavends nuigde n lichte vlek in lucht mie. Boan was open. Op fiets over snijproeksel sjeesde k din nog noar boan. k Mos om haalf negen thoes wezen. Voak bleef hallozie stoan of dee k hom nait om. Ainmoal op t ies ging ales vanzulf. Swierend op meziek draaide k mien rondjes. En mor wachten … op dij poar handen van mien verkeren op rug.
Wat heb k wìnst noar n iesboan mit meziek en scheuvelwinters.
Nije woorden binnen nait votdoalek begrippen. Boomridders, ketenmariniers, gebiedsregisseur. Aal gekhaid, ja. Boomridders … zug je dat veur joe? Geharnaste ridders dij mit n zwoard òfstörmen op n boom? En wat doun ‘stadsmarketeers’? Denk ais even mit mie mit: ketenmariniers? Mariniers dij keet schoppen in n asielzuikersopvang? Dat doun asielzui kers sums zulf wel.
Onder t sausies doppen deur lees ik in kraant: ‘gebiedsregisseur’.
Wat mouten wie Grunnegers ons doarbie veurstellen? Binnen wie tenailspeulers op podium Pervincie Grunnen? Zol kinnen, vraauw Top van t Gasberoad en Schorren van GBB hebben n bult zörgen over dizze kontraainen. Ik heb doarom alvaast n stuk schreven over rebulie onder hooggeleerde ‘deskundegen’. Titel in t Hollands veur aanderstoalegen: Zonder professoren. Gaait boukenlezer n licht op? Mooi zo. Regioregie: aigenlieks CdK Paas mor wie hebben hier meer aan Johan Remkes, n kopsekop Grunneger van Zuudbrouk heer of dij Hayo Apotheker, n bliksems loze Lopster. Gemaintebeambten kriegen n beschaaiden figurantenrol, zai preveln menisters ‘deskundeg’ noar de mond mit bedenksels as ‘meer handen aan het bed’ en ‘meer blauw op straat’ (? Is kleur van Hermandaddy nog wel blaauw…?) Nee lu, centerij doar gaait t om. Gain geritsel meer achter de kelissen!
Woorden, mor… begrippen? Ik dop nog wat sausies. Hai hai, deskundegen: gedragsspychologen, bodemscheursociologen, sausielogen. ‘Bouwvakkersbusjes rollen de straat binnen’ haren ze bedocht. t Gaait over scheuren en verzakkens. Buskes mit waarklu mouten Grunneger lougjes in, zo was t idee. Mor deur misverstaand werren ze bie Vaaierhoezen ien buurtschop Viefkwinten votstuurd. Hou dat kon? Deur de meulenskwezzie. Lu willen gain luchtwachttorens mit zwaaiende prepellers van zo’n twijhonderd meter heugte. Woarom mozzen waarklu din vot? Dij kwammen mit cementmeulens! Mor lu haren zörgen over hoes en heerd en werren roeg in de kop, zai ruipen dou: ‘Hier gain meulens meer op t haim, votwezen!’ Zo komt boudel nait kloar. Zörgen doarover. Denk nou ais even mit, k heur ja niks. Joe kinnen joen aigen sausies toch wel doppen? Der gaait n bult mis in ons Grunnen!
Tribunes stoan ien Drente en Vraislaand mit spot(!) op Grunnen. Kiekers zat, mor koartjes veuls te duur. Veurstellen is doarom vergees. Typecasting: wèl paast zo’n rol? Acteur mout vertraauwen oetstroalen en nait zomor wat roupen. Deur poletieke reurings mout grimeur mit zörg koppen ienpoeiern. En din de souffleur: as wie nait oetkieken ist zekerwoar n gloepjanus oet Den Hoag, vanzulf. Dij zit stiekem in t hokje en kaauwt zien aigen teksten veur. Dat zint Top en Schorren niks. Première wordt doarom nog eefkes oetsteld. Boudel mout aans. Denk ais even mit. Mor nait zo as mien bruier. Hai is n mitdenkende huusschilder en n toalenwonder.
Hai zol veurege week mien kwint schildern. Votdoalek ruip e: ‘Hest ook sausies in huus?’
‘Nee,’ zee k, ‘wel saus … mor gain zörgen, k goa votdoalek noar winkel, begun mor alvaast.’
Dou k weerom was zee e: ‘Dien hoes haar ja gain noam, k heb der even ain opvaarfd … taraaa: Sans souci.’
‘Oh, mor wat is t begrip dervan?’ vruig k hom.
‘Joa, wat denkst,’ zee e, ‘zunder sausie!’
Noa tenail is der aaltied ‘bal noa’. Veur gezelleghaid zunder zörgen … t brengt meschain begrip aan. Meschain! Begrip is toch gain nij woord?
Joa, loatve mor gewoon doun! Wie binnen gain Engelsen of Fransozen. Wie proaten Grunnegs, en zo is dat!
k Las in d’kraande, dat Niemeyers tabaksfebriek dicht gaait. As je smoken is dat nait mooi. As je tegen smoken binnen wel. Mor as stravve smoker liekt mie t nait verkeerd. Ie kennen de sigaretten en zuks meer wel aal in pries verhogen, mor dat helpt gain sodemieter! t Is n versloaven, hè! Ik las dat ons regeren der aal joar 2,8 miljard beter van wordt. En nog ais 500 miljoun aan aksiens beurt. Wat ducht joe! En mor roupen, dat je der mit ophollen mouten. Beetje schienhaaileg?
De fabrieken sloeten? Bin je nou hailendaal …? Nee, gain verlet om nog meer waarklozen noa dij mieterge Ko Rona. Mien idee? Verbaiden dat ze dij smerege versloavensstovven toudainen! Ja, mien denken is in de loop der joaren oareg biestèld. Roem viefteg joar leden, in 1969 was k nog oareg begaisterd. Dou kregen wie as oetgever van t Veendammer Nijsblad n nuigen om bie t honderdviefteg joareg bestoan van Niemeyer aanwezeg te wezen. Prachteg om te zain dat dij wichter mit ain greep in de tebak persies 50 gram in t shagpuutje deden, n meroakel!
n Prachteg bedrief mit hail veul persenail. Kon ja nait beter. k Mog zulf as aanwezege wat van heur handel oetzuiken. k Heb kozen veur n sigaret van n meter. Eerlieks woar. Mor hou haard k ook zoegen kon, ik kreeg der gain rook deur. Achternoa, haar dat n reden wezen kind om te stoppen? Meschain wel, mor doar was k dou nait mit bezeg en anno 2020 huift dat veur mie – noa 75 joar – ook nait meer.
Schoapen groazen vredeg,
van virussen gain wait,
ze binnen tevreden mit heur gras,
mit wel der is, komt en was.
Krigst mor gain rust,
komst nait ien sloap,
verdaip die den es ien n schoap.
Overaal sloten,
stickers op deur,
tot ons grode spiet,
t is nait aans,
coronatied.
Nog kilometers ver van huus,
kin ik t den naargens kwiet?
Toch nog aargens n open deur,
och mens, wat bin ik blied.
Hier snappen ze dat t neudeg is,
juust ien coronatied!
t Was de leste zotterdag van november en lutje Tinus was aal bietieds oet bèrre, want Sunterkloas zol dij dag smörns tegen tienen mit schip aankommen en doar wol hai niks van missen. Zien moeke was nait zo bliede mit hom, want op zotterdagmörn bie duustern al zo vroug oet bèrre … nee, hai mos zok nog mor even deel leggen. Mor dat was vergeefse muite, want lutje Tinus was veuls te baang dat hai zok versloapen zol en din de aankomst van Sunterkloas, woar hai aal weken vol van zat, missen zol.
Joa, Sunterkloas en lutje Tinus: zien moeke was doar n beetje mit aan, want dij zotterdag kwam de goie man om 10 uur mit boot aan in klaaine hoaven van t dörp en doarnoa haar t dörpshoes kinderfeest mit Sunterkloas en om 4 uur haar brandweerkorps van heur man sunterkloasfeest mit ale vrijwilligers, aanhang en kinder. Lutje Tinus wol noar ale drij tou. Zien moeke, dij mit mos noar ieder ontvangst, zag bui aal hangen, lutje jong kon der wel stoapel van worden en zai nait minder.
Even veur tienen gong moeke mit lutje Tinus achter op fiets noar hoaven. t Was gloepens kold en Sunterkloas luit ook nog even op zok wachten, mor hai kwam. Lutje Tinus haar ogen nait van hom òf. Dou kreeg de goudhaailegman hom in loer, kwam op hom òf, gaf hom n haand en vruig: ‘Hou haistoe?’
Zo dapper as hai thoes was, zo klaain was jong nou. Hai keek mit trillende lip zien moeke aan, mor dij zee: ‘Zeg mor gaauw hou doe haist, doe huifst nait baange te wezen.’
Dat gaf hom weer moud en wat benepen zee e: ‘Tinus.’
‘En is Tinus ook stout west?’
Zo haard as zien heufd schudden kon, schudde hai van nee, zien oren vlogen der zowat òf. Stout was hai nooit. Sunterkloas luip verder en lutje Tinus wol der achteraan, mor zien moeke haar t kold en zee: ‘Nee mien jong, wie goan gaauw noar t dörpshoes, doar is t waarm en doar komt Sunterkloas straks ook.’
Dou zai in t dörpshoes aankwamen en de grode zoal binnen luipen, bleef lutje Tinus stokstief stoan, want Sunterkloas was der aal. Wat bekommen van dizze schrik, zee e: ‘Wat is Sunterkloas n stuk klaainer worden,’ en mit grode ogen volgde hai d’olle boas.
Zien moeke haar dizze gedoanteveraandern ook zain, mor haar gaauw n antwoord en zee:
‘Sunterkloas is old en hail gaauw muide en din zakt hai wat deur de bainen.’
In dörpshoes moggen ale kinder bie Sunterkloas kommen, ook lutje Tinus en dou kreeg e de vroag:
‘Hou haistoe?’
Jong zien ogen wuiren nog groter en mond vuil hom open en dou keek hai zien moeke aan, mor dij zee weer: ‘Tou mor … zeg t mor …’
‘Tinus,’ zee e.
‘En is Tinus ook stout west, leste tied?’
Hai schudkopde weer in ale heveghaid nee, want hai was nooit stout. Noa n haand vol peperneuten kon hai weer zitten goan. Der wuir nog wat zongen en n poar Zwaarde Pieten deden nog wat roare meneuvels en dou gong t op hoes aan.
Thoes zat t verschienen en twij moal de vroag van Sunterkloas noar zien noam, jong nait lekker en hai vruig aan zien moe dij drok mit t eten bezeg was: ‘Woarom wos Sunterkloas mien noam nou aal nait meer?’
‘Och mien jong,’ kwam as antwoord, ‘dit was n aander.’ Ze schrok van heur aigen antwoord en zee mit ainege stemverheffen der geliek achteraan: ‘Sunterkloas is old en kin nait alles meer goud ontholden!’ Lutje Tinus was mit dit antwoord tevreden, want hai haar zien gedachten meer bie de slikkerij dij hai kregen haar.
Sommerdags tegen 4 uur waren lutje Tinus en zien mamme aal weer op pad noar brandweerkazerne. De grode kantine zat vol, mor nog gain Sunterkloas. Elkenain wuir traktaaierd op waarme sukkeloamelk, banketstoaf en peperneuten. En dou wuiren Sunterkloas en zien knecht aankondegd en elk mos zingen: Sunterkloasje kom mor binnen mit joen knecht. Lutje Tinus zong oet volle borst en vol overgoave mit, mor dou Sunterkloas binnenkwam was e direkt stil, want dizze sunterkloas was groot en haar n bril op.
‘Is Sunterkloas nait muide meer?’ vruig jong aan zien moeke, dij n aandere verschienen ook wel zain haar, mor zai haar t antwoord aal weer kloar: ‘Nee, hai het even n middagdutje doan.’ ‘Woarom het hai nou n bril op?’ vruig jong.
‘Zien ogen binnen wat muide deur zo’n drokke dag,’ zee zien moeke.
Lutje Tinus leufde alles wat zien moeke zee. De kinder huifden nait bie Sunterkloas te kommen. Nee, hai kwam zulf rond en dus ook bie lutje Tinus. ‘Hou haistoe?’ vruig e.
Lutje Tinus begreep der niks meer van, mor zien moeke gong der geliek op in deur te zeggen: ‘Sunterkloas kin ons Tinus toch wel? Joe hebben hom vandoag aal 2 moal eerder n haand geven!’ Onderwiel gaf zai n dikke knipoog noar Sunterkloas.
Dij vuilde aan dat der wat schaif zat, mor gong verder mit: ‘En is Tinus ook stout west?’
Dizze vroag was even teveul veur lutje Tinus zien moeke en dij schoot narreg oet deur te zeggen: ‘Och kerel, hol toch ais op mit dij flaauwe proatjes, jong wait joa nait meer wat hai der aan het!’ Ze pakde lutje Tinus bie d’aarm en banjerde mit hom noar boeten. Dou zai de kolle wind om heur heufd kreeg, besefte zai dat ze mit dizze aktie mis zat: lutje Tinus was aan t blèren, want hai wol net as d’aandere kinder slikkerij hebben.
Zien moeke het jong achterop fiets zet en is, veur dat ze noar hoes gong, mit hom bie winkel aan goan, woar hai slikkerij oetzuiken kon, woar hai hail tevree mit was.
Soavends zee zien moe dat zai Sunterkloas nait meer lieden en zain kon en wol dat 5 dezember in t vervolg oversloagen wuir. Lutje Tinus kreeg nog veur 5 dezember te heuren dat Sunterkloas nait echt beston. ‘Haar ik aal wel n beetje deur,’ zee e, ‘want elk haar n aandere stem!’ Joa, kinder binnen schaarp!
Wait je wat zo biezunder is aan dit verhoal? Dij lutje Tinus, dat was ik!
din bin k der nait
mor kom k nait
din bin k der aal
sums kom k vrouger of loader
mor kommen dou k.
dou t din
want ainegste wat zomor der heer gaait
is regen, vaalt zo deel op grond
lopst mit miemeroatsies van guster
dink aan mörn
mor leef vandoag
doarom dou gain dingen mörn
as t vandoag ook kin.
as k din aan loop goa
deur dij gele bult
k din bekweemkes stoa
bliedschop mie vult
nije oetbot aan tak
din gele bult op grond
bloadern valen mit gemak
deel op grond
zun schient waarm
doar op dij stee
old en nij op mien aarm
dizze tied holt mie tevree
zummer, haarst, wintertied
veujoar, noajoar
aal heurt bie mekoar
kloar.
Hest doe dat nou ook wel ais? Ast allain bist en even niks om handen hest, gaaist prakkezaaiern over dien levent. As mie dat overkomt, din krieg k wel ais t gevoul asof ik d’heufdrolspeuler bin in n film woarin ik tegen mien aigen levent aan kiek. t Liekt op n soort van raaisdocumentai re. Nou is raaizen weliswoar geweldeg, moar ik bin altied wel benijd noar d’ìndbestemmen.
In mien miemern stel ik mie zo veur dat elkenaine zien/heur aigen raaize moakt. Raaizen het ook niks mit òfstand te moaken. Men huift nait vèr weg om de wereld te ontdekken. Dij wereld is overaal: in de stroade, in dien aigen huus, in n bouk, joa in dien aigen heufd.
Nou wait ik wel woardat ik vandoan kom. En de weg dij k goan bin, was gain snelweg zunder oponthold. Staarker nog, ik kwam veul obstoakels tegen. k Haar wel n idee woardat ik hìn wol, wat ik worden wol, wat ik doun wol. Moar onderwegens gebeurde der van alens. En ik mós soms zo veul dingen tougelieks doun, dat ik nait aaltied wos woardat ik mit bezeg was.
k Haar veul vroagen over mien identiteit, mien zulfbeeld en mien verstandhòllen mit de omgeven. Moar antwoorden op dit soort van vroagen binnen nait altied even gemakkelk te vinden.
k Leerde wel dingen op school zo as lezen, schrieven, reken en andere bekìnde vakken. Moar echte levenslezzen kreeg k doar nait en dij kreeg k ook nait uut bouken en ook nait van leermeesters. Dat gebeurde meer touvaleg, gewoon onderwegens.
Vanzulf heb k pebaaierd om wieshaid uut bouken te hoalen, moar ik kwam der achter dat k niks leerde. Ik kreeg goandeweg aal meer d’overtugen dast ales kinst wat ofst echt wilst, dat zit in die. Voak huifst doar nait ains veur te stedaaiern.
Woar k ook achter kwam is dat t levent nait muilek en ingewikkeld huift te wezen. Kinst ook zulf dingen doun om de kans op aksies òf te takken. Ast gezond leefst takt de kans op zaiktes òf. Ast n poar senten aan de kaante legst, komst minder snel in geldaksies.
Mien film is gelukkeg nog nait òflopen. t Is gain mementopnoame, moar draait constant deur mit de tied mit.
En aalhouwel k nijsgiereg bin, heb ik gain hoast om t ìnde te zain.
Wat ik ondertied wél leerd heb: most aanpakken wat de tied die gunt. Doar kinst dien haile levent veurdail van hebben.
Swinters mouken wie doodkisten op veurroad.
Op n dag mozzen wie n ol minsk kistleggen, dij boven winkel woonde. Heur woonhoes waas allinneg te berieken bie n naauwe spiltrappen langs. Mozzen wie eerst kistleggen en t minsk ien zwoare kist bie trappens omdeel vieren loaten? Of heur eerst over scholder pakken en beneden op grond ien kist leggen? Fraans, mien boas, wol t eerste, mor ik koos veur t leste.
Fraans spaddelde tegen: ’Doar wil ik niks van hemmen.’
Ik wuifde hom weg: ’Goan ie mor vot, ik dou t wel allain.’ Ik sjorde t ol minsk over scholder en nam eerste tree … Prrrrt! Ik schrok mie haalfdood! Bie elk van mien volgende stappen bleef ze mor deurwiendjen.
Bainen trilden mie onder t gat, dou ik achter poest mit heur op grond aanbelandde.
Sums vroag ik mie, wat is hier aan d’haand,
t liekt of niks meer kin of mag in dit laand.
Aal wat ik leerd heb en wait vanòf mien jeugd,
doar kommen nou vroagen of dat aal wel deugt.
Grode mensen moaken zok drok om Sint en Piet,
t kinderfeest woar elk lutje beudel van geniet.
Dij binnen paartie lu nou flink aan t verstieren,
want dizze traditie maggen wie nait meer vieren.
t Nog jonge volk opzoadeln mit dit anti-gedrag,
brengt ze veur de toukomst allain mor van slag.
En zörgt nait veur n ‘gezonde’ soamenleven,
woar wie leerd hebben te nemen en te geven.
Zo is ook n moorkop hailendaal oet de mode,
want je kinnen bedoulen n ‘ongenode’.
En negerzoen mag je ook nait meer zeggen;
Loat stoan n jeudenkouk noast joen kopke leggen.
Zigeunersaus kin nait meer op joen hamburger;
En dij Turkse pizza kin worden joen wurger.
n Vietnamese Loempia, nait elk dij dat genait,
En Spoanse pepers binnen voak bliksems hait.
Amsterdamse uien kiek doar ook veur oet,
veur je t waiten krieg je n tik over snoet.
Dij Duutse Bratwurst, laank, dik en vet,
op verkeerd moment, wor je ‘in houke’ zet.
Och zo kin elk wel zien beklag,
wat sums laaidt tot wangedrag.
Nog even, din is broene of widde stoet,
gain eten meer dat ons nog voedt.
Ons tradities en eten, dat was aaltied adoroatsie,
en nooit aanlaaiden west veur diskriminoatsie.
Datzulfde geldt veur lu oet vrouger tieden,
heur doaden doun ons nou mit welvoart verblieden.
Joa, sums gong t der nait aaltied schier aan tou,
mor as ik kiek noar de wereld van nou,
din kin ik hier en doar geliekenis bespeuren.
Ik zeg din: lu hol toch op mit aal dat zeuren.
Aal dat aiweg pietlutteg gejeuzel en gedrag,
over wat wel kin of nou nait meer mag,
brengt ons echt nait noader tot mekoar!
Respekt is hier dunkt mie t juuste geboar!
Bie t graimen oet veurzörg n slabbe veur
Is mainsttied gain aanlaaiden veur gezeur.
Spraaiden van dat virus-kreng, n lapke veur t gezicht
Rebulie en verzoakt mennegain nog wel ains zien plicht.
Elke dag luip hai soam mit zien hond
Drij tot vaaier moal n blokje rond.
Tot hai ontdekte in t ploatselk stroatenbouk,
Dat zien noaberschop opzet was as n drijhouk.
As k noar t dörp fiets, zai k n dikke kroan in toen van t hoes stoan. Bie noavroag bliekt dat t mit eerdbevens te moaken het. Haile boudel gaait op schop.
Dit hoes was baauwd oet laifde en gezelleghaid, n plek veur elkenain. Nou zit ter n groot gat in t dak, woar rommel deur noar boeten gooid wordt. Kroan in toen, gele stroekroos is vot en van hortenzioa’s is niks meer over. Olle tegels van stoep binnen stukkend, net as t iesdern hek, doar Pa ooit schaarbe punten òfzoagen mos, aans was t te gevoarlek. k Heur hakken, breken en sleupen.
Der zit n gat in t dak op t zoldertje woar ik aaltied slaip. k Denk aan hoge trap, doar mien man as klaain jong vanòf valen is, dou e zien zuske zain lait hou goud of e traplopen kon. t Hoes, aaltied goud in de vaarf, zo as t bie n herenhoes heurde en nou dit. t Dut zeer, k stap weer op fiets en bin der roar van op moag, mor bedenk ook dat t goud is dat ollu t nait meer zain …
t Was aibels mooi weer en k haar òfsproken mit mien kammeroad Teake dat wie aan t vissen gingen. Nou bin ik al joaren nait meer aan t vissen west en k haar ook gain visraive meer. ‘Mout je gain visakte hebben?’ vruig ik Taeke. ‘En kin je dij nog gewoon op t postketoor hoalen, net as vrouger?’
‘Woar wie hìn goan bistoe gain visakte neudeg en ook gain visraive. Wie goan noar n forellenkwekerij en doar krieg je alles wat je neudeg binnen.’ k Was nog noeit op n forellenkwekerij west en was aibels benijd hou t der doar heerging.
‘Waist nog wel dat we aan t zeevissen west binnen, vrouger, dou
we nog jong wazzen? We gongen den voak noar pier van Oterdum en we haren de grootste lol. Nait dat we vizzen vongen, mor t was ook meer dat we der even oet wazzen. Eerst gingen we bie leeg woater op t wad wurms steken, we haren den n blikje bie ons mit n leutje schopje en we zagen der nait oet as we kloar wazzen. Den wachten tot t woater weer opkwam en den mit dij laange waarphangels en n dik stuk lood deraan, aans kwam je der nait mit tegen de wind in aan t vissen. Wat hebben we n plezaaier had.’ Wie zaten in d’auto noar de viskwekerij tou dou we d’herinnerns aan t opdaipen wazzen.
‘Bie de volgende òfslag mout we der zo’n beetje wezen,’ zee Teake en woarempel, wie zagen al n groot bord stoan dij de viever aankondegde. Teake haar al reservaaierd en eefkes loater zaten we op n stoultje bie de viever mit elks n waarphangel en n bakje vouer. Nou is t nog wel n kunst, as je de hangel oetgooien, om t droadje op tied lös te loaten. Eerst mout je t meulentje van de rem òfzetten en den gooi je de hangel noar veuren. Loat je t droadje te gaauw lös, den ligt e aan d’aander kaande op waal. Loat je hom te loat lös, den ligt e veur joen vouten. Mor Teake haar t beter veurnander, hai haar hom noamelk nait van de rem òfzet en dou e de liene oetgooien wol, kwam d’hoake mit dezulfde gang weerom en sluig zuk vast net onder zien linkertepel. Eerst werden ogen hom groot en dou e deur haar woar dat hoake vast zat, begon e te jammern en te schelden tougelieks. Eerlek zegd haar ik t eerst nait deur, mor dou k hom daansen zag en zag woar d’hoake zuk vastsloagen haar, mos ik der wel om lagen.
‘Ha, hest n tepelpiercing,’ zee ik en veegde mie troanen oet ogen. Kirrel wat n koddeg gezicht was dat. Dou ik wat tot bedoaren kommen was, hebben we veurzichteg d’hoake van de liene òfknipt, hebben der n plaaister opplakt en binnen der mit noar doktersdainst goan. Dij hebben d’hoake deurdrökt en de punde deròf knipt. Van vissen is dij zundag niks meer worden, mor we hebben der weer n prachteg verhoal aan overholden.
Der is gain bèr zo wiebelachteg
as n bèr doar snaachs n kiend onnerkropen is
en dij mit rug t bèr hinneweer schudt.
Dat laist as doe juust daip ien sloap valen bis.
Doe schriks die haalfdood op t wiebelnd bèr.
Der wort wat draaid op n bèr.
Mor kiener dij muid binnen sloapen
ien ain törn deur. Van n kopke
tee, om zeuven uur soavens, doar huiven zai
snaachs nait veur van bèr òf.
De klokke luudt, ik heur hom goud
De zunne vaalt achter de kim
De krunen van de dikke bomen
Verdwienen in de nevel van de schemer
In t verschait klinken de zaachte tonen
Van n ainzoame muzikant
Zaacht de dag bekronen
En de rust dij vaalt over t laand
Kop wat schaif in de leste stroale zun
Zit ik op mien schemereg terras
Doar loat ik mien gedachten dwoalen
Over hou mooi dizze dag weer was
De mörgen mit rooie opkommende zun
Dou overdag mit mooie wolkjes
Den stoareg aan noar de serene rust
Van d’oavend en de nacht dij volgt
k Zèg die dij spinnen om ons tou dij binnen
veur tiedverdrief en vertier van ol minsen.
Veur oldjes dij zitten te kieken deur t roam,
heur blikken spitst, ien speuren bekwoam.
Spin wikkelt prooi ien mit droaden,
spuit baisjes goud ien dij heur verdooft.
Gebeurt apmoal veur neuzen van bejoarden,
anerkaant glaas, zuls ain-, twij-, drijhoog.
Nee, ol minsen hemmen t nait op mit rekloame.
Dij folders hemmen niks oet te stoan mit heur bestoan.
En kastje loeren doar komt heur t niks op aan, dat is doan.
Zai bekieken laiver spinnen dij touhollen achter t roam.
Op t Wad
bie naacht en ontied
meandern mien gedachten
maank horsten en slenken
en as t din weer vloud wordt,
t slik dails onzichtboar,
binnen mien kopschrabens
zo slim nait meer;
mitnomen landòfwoarts.
n Boer het nog n poar puppiehondjes dij hai wel verkopen wil. Hai schildert n soortement advertensietekst op n widde ploat: NOG BLOOTS 4 PUPKES TE KOOP. Hai lopt mit dit bord en 2 stevege poalen noar wegkaant. Net as hai leste poal in grond mept het en doarnoa nog even t gehail mit dikke spiekers vastslagt, wordt ter van achtern zachies aan zien blaauwe overaal trokken. Oet schrik en aalteroatsie draait e zuk om. Doar kikt hai in d’ogen van n moager, schlemieleg jonkje. ‘Joa, mien jong, wat is ter?’ vragt e, nog aal n bietje vrevel.
‘Meneer,’ zegt t ventje doodschoonverlegen, ‘Ik wil wel groag ain van joen klaaine hondjes kopen.’ ‘Wel mien jong’, zegt boer, terwiel hai zuk ains beduusd onner zien vedde pedde kraabt; ‘Dizze hondjes binnen nogaal duur, mien jong hur. Zai hebben haile goie ollu en dij kin ik netuurlek nait zo mor votgeven hè? Dat begripst doe toch wel, mantje?’ t Kereltje is even foeks en let zien blond kopke wat hangen. Inains gript e broaderg in zien buutse en hoalt n handje vol klaaingeld veur n dag en let dit vol tröts aan boer zain. ‘Ik heb hier wel hoast n euro bie mekoar en … och meneer, is dat din wel genog om allain mor even noar de pupkes te kieken?’ ‘Dat kin netuurlek altied,’ zegt de grode, staarke kerel beknepen en floit op zien vingers. ‘Dolly, Do-lly!’ ropt e. Oet t hondenhok veur de ploats komt n moekehondje mit vaaier wolleboaltjes. t Ventje bukt zuk en strekt zien aarmkes oet noar de daaiertjes. Zien oogjes stroalen van bliedschop. In tied dat de hondjes al over t aarf en de loan noar hom tou runnen, zugt hai nog wat gescharrel in t hondenhok. En joa man, doar verschient ter nog n bolletje wol. Liekewel bedudend klaainer as dij andere aanstörmende boefkes. n Snittje keudelg glidt t bolleke op zien achterpootjes oet t hok en begunt hobbelnd aan laange weg achter zien bruiertjes en zuskes aan. Hai kin ze in de verste verten ja nait bieholden. t Jonkje staait te springen van genut en rit de boer aan zien klaaier. ‘Ik wil dij groag hebben! Ik wil dij ja hail groag hebben! Och, och wat is dat ja n laiverdje!’
De boer is ter ja glad verlegen mit, bukt zuk en aait t jonkje over zien roege bol. ‘Laive jong, ik wait wel zeker dastoe dat hondje nait hebben wilst. Hai zel ja noeit in stoat wezen om, as dij aandere windbulen, lekker te runnen en te revotten. Dit vanwegens zien septielhaid.
Ventje zegt aal niks, mor dut in ains n stap achteroet. Hai kikt boer even stief aan en begunt n groeterg broekspiepke op te krollen. Ondertied dat hai dat dut, zugt boer tot zien grode kèlleghaid dat ter aan weerszieden van t dunne baintje van t ventje n stoalen beugel vastmoakt zit aan n spezioal moakt schountje. Leujong kikt boer hoopvol aan en zegt; ‘Ik kin van miezulf ook ja nait zo goud runnen, speulen enzo, zo as aander kinder.’ Hai wist doarbie noar t rommelge daaiertje, dij nou ook pebaaiert bie hom omhoog te springen, net as dij aandern, mor dat gelokt nait aal te best. Hai wordt zulfs aan kaant zet en stief op grond drokt deur dij aandere bongels. t Kereltje gaait dapper wieder. ‘Hai het vervaast ain neudeg dij hom begript en dij hom gelokkeg moaken kin.’
De grode, staarke boer is totoal versloagen. Mit troanen in ogen bukt e zuk en nemt mit zien grode, grovve waarkhanden hail veurzichteg de klaaine, ongelokkege puppie op. Hai knovvelt t daaiertje even en geft hom aan t leutje jonkje. Dij kikt gelokzoaleg en vragt doadelk; ‘Houveul kost dizze nou?’
Boer krigt vannijs n kloet veur haals en zegt mit n beknepen stem: ‘Oh, laif jonkje, dizze kost veur die hailendaal niks. Ik wol hom zulf holden, mor doe krigst dizze van mie groates. Most mie wel verzeggen dat ast ter loater, om wat veur reden din ook, nait goud veur zörgen kinst, dast mie hom terogge bringst.’ t Aarme ventje begunt te liepen, knipt t hondje hoast dood en smokt hom aal stief, plat op t slovve smodderge bekje. Hai kikt mit betroande ogen boer nog moal aan en naait ter zunder nog n woord tussenoet mit t hondje stief klemd op zien aarms.
Boer schudt wat mit kop, monkelt nog wat van ‘Joa, ter is inderdoad gain pries veur laifde’ en lopt veur remouerge hondjes aan terogge noar ploats. Hai hoopt dat hai t goud doan het.
Moeke – vraauw van de netuur –
kaftde mien bouken van muloschoule
as mien vingers weer
te tiepelzinneg waren
zai ging mie veur
t veld in om te zuiken
dat aine plantje
veur biologieles
in keuken aan theetoavel
zöchde moeke lichtpuntjes
veur mie op as ik kop
in kuzzens begroaven wol veur aaltied
Bist gain spinne
dij mie vong in heur web.
Is veul vaalzeghaid
en is zoveul nep.
k Vertraauw die meer
as mien aigen geluk.
k Bin echt bliede
dat k die kennen leerd heb.
wie kwamen al weer
dichter noar mekoar tou
noadenken moakt muide
konsentreren mat of
t is de netuur
dij let zok nait dwingen
wie willen gain spiet
op t leven
gain sekonde tied verlaizen
t is nou dailen
t is nou kaizen
In slootswale
zit boer te reren
Peerd wacht op wenakker
en kikt liedzoam leegte in
Op t stee
mit nog waarme bèrre
trekt vraauw
blaik blinnen dichte
en kropt weerom
(noar n foabel van Aesopus)
Hond dij n hoas tou t leger oet joug, ging achter daaier aan. Dou hai hoas ienhoald haar, beet hai hoas
zo verniend dat hai hoas sikkom dood beet. Mor hoas ontkwam en ging der weer van deur.
Dou hond hoas veur twijde moal ienhoald haar, beet hai nait tou, mor was t net of hai mit hoas speulen
wol. t Leek ter wel noar of hond docht dat hoas n aandere hond was en zien kammeroadje.
Dou raip hoas tegen hond: ’k Wol wel dastoe die gedroagen zols zo as ain verwachten mag en dastoe
dien woare oard dus teuns. Astoe mien kammeroad bis, woarom bietstoe mie din zo haard? Astoe mien
vijand bis woarom dugs din zo vrundelk tegen mie?’
Gain ain kin joen kammeroad wezen as ie nait waiten of ie hom vertraauwen kinnen of nait.
(noar n foabel van Aesopus)
n Haile goie boogschutter ging baargen ien op zuik noar buit, mor aal daaier gingen der vandeur zo gaauw hai dichtbie kwam. Bloots laiw wol hom weerstoan. Boogschutter schoot vot n piel oet zien boog op laiw òf en raip: ‘k Stuur die mien bosschop zodatstoe waits wat of ter gebeurd as k zulf zulf mit die ien slag goa.’
Deur piel verwonde laiw ging der votdoadelk schietensbenaauwd vandeur.
Vos haar van n òfstaand toukeken en zain wat of ter gebeurde en raip tegen laiw dat dij wat moudeger weden mos en der nait bie eerste aanval oetrieten mos.
Mor laiw raip weerom: ’Kin wel zo weden, vos, mor as dij kerel al zo’n vrezelke bosschopper stuurt, hou kin k din aanval van kerel zulf weerstoan? Dat red k nait.’
Pas op veur lu dij joe op òfstand aanvalen kinnen.
Hou d’aander denkt, ik zol t nait waiten
Hou mout ik dat waiten as ik al nait ains
Mien aigen gedachten ken.
Zai springen mie ja as kikkers uut de koare,
Elk n aigen kaande uut, zunder dat ik der ook mor
Aine van trappaaiern kin.
Zo denk ik teminnen dat ik denk,
Zo denk ik dat wie aalmoal denken.
(Vrij noar Ellen Warmond)
Mörn gleert noader over t woater
Beblödt t poar doar aan t moar
Glorie het verjacht
Mit duuster van nacht
n Laifde dij smacht.
t Woater ain en aal glinster
Bedrugt t poar doar aan t moar
Want geglitter het verjacht
Zien laifde dij smacht
t Vuilt nou duuster as nacht.
Klaaine òfdrokken in t gras
Verroaden t poar doar aan t moar
En kilte het verjacht
Zien laifde mit kracht
Oet zien haart dat smacht.
Soavends as bèrre hom tegenstaait
Kropt e bezied doar aan t moar
Staait krimpsk onner aan diek
Mit vouten smis in sliek
t Is ja gain leven geliek.
Bloggers, vloggers, insta(biel)grammers en nou weer influencers. Invloudgenders! Zai komen tou podcast uut en besmetten volgers mit appkes vol complotroddels. #Ik-dou-der-nait-meer-aan-mit. Mien Engelse kammeroad ook nait; hai skypete dat e de ‘flu’ haar: influenza, griep dus. Snötterg haar e zien mebieltje op vlouer klettern loaten: TikTok, kepot. Hai zee: ‘Der vuilen 19 hail fiene droadjes uut, in China bekind as ‘COVID-‘…’ n Gevoarlek woapen uut n chinese febriek! k Wil joe gain nepnijs influstern, mor smiet joen mebieltje vèr vot! Leuf mie mor, kiek mekander weer aan en proat as vanolds kloare toal.
Klaainzeun haar veureg joar n goldvis veur zien joardag kregen, Mister D.
Ollu waren der minder blied mit, mor dat veraanderde. As vis soavends brobbelde en rondzwom, was t noflek.
Dou kreeg vis swaarde stippen. Zeun kocht n aquarium. Mor t was te loat en nou is Mister D. der nait meer.
Vìnt vroug of wie op begraffenis kwamen. Mit n bloum in haand stonden wie om t grafke tou. Vis in n deuske wer toudekt mit modder, mit n bredje der bie mit noam.
Soavends belde jong of wie op kroamverziede kwamen. Hai haar n nije vis.
Ik zai heur lopen achter d’hege, n jonge vraauw mit n zwaartwit hondje aan de raime. Even loater blift ze stoan. t Hondje het bliekboar hoge nood en draait n poar keer in t ronde. Boazin dut of ze niks zugt en kikt wat om zuk tou. Achterbuurman komt op fietse t padje oprieden. De vraauw pakt n plestiek puutje tot de jazebuutse uut. Buurman stekt zien doeme omhoog. “Zo hoort dat mevrouw!”. Zie lagt wat en wacht tot buurman uut zicht is. “Kom Bobbie, doorlopen!”. t Hondje wordt mittrokken en onder t lopen wordt t puutje weer in de buutse frommeld. Mörn wil k d’hege knippen. Stevels mor weer aan!
Buren binnen op vekaanzie en Thomas zel op heur tuten pazen. Zörgen veur wotter en vreten. Aaier dij legd worden, mag hai mitnemen. Dat, Thomas der op òf, hìnnen vouern en dou vot kieken of zai ook legd haren. Verdold, roak! Twij mooie dikke aaier lagen der al op Thomas te wachten. Dat beloofde ja wat ien paan.
Dou Geeske aaier om mirregstied even opbakken wol, sloug zai eerste aai kepot op raand van paan. Zai keek maal op. Aai was mooi broken mor der glee niks oet, paan ien. ’n Kaalkaai,’ raip zai en gaf Thomas op zien kop.
Vanòf d’Eemshoavenweg zagst ons raket al stoan op Huizinge International Space Center.
Op t lanceerplatförm ston n tankwoagen mit reketbrandstof. Ston doar Hooghoudt op …?
De lanceren, de vlucht en t landen gingen aal goud. d’Eerste Grunneger moanmissie was sloagd.
t Delezetten van t gruin-rood-wit-blaauw hevve vierd mit reketbrandstof, dat was gewoon schiere jannever. En smuik noar meer …
Mor nou: ‘Hoezen, we have a problem!’ De tank is sikkom leeg, wie kinnen nait weerom. Elke moal dat d’eerde opkomt, kin ons leste wezen. Nog ain slok, den. Op n meugelke heldenstoatus in Grunnen. Mor dat zelve nooit waiten.
(Noar t gelieknoamege laid van Bert Hadders)
Klaainzeun Bram zit bie toavel veur n lekker bordje soep. Hai dut zien oogjes dicht en voldt zien handjes.
‘Wat dust, Bram?’ vragt moeke.
‘Dat doet Jeffrey altijd.’
‘Oh joa?’
‘Ja, en ze gaan ook naar de kerk!’
‘Wat doun ze doar den?’
‘Domino spelen!’
Wottervogels bèlken tegen nkander om n dail van sloot òf te boaken. Zangvogels kwettern ien bomen over heur raaizen over ons planeet. Koppel schoapen is krekt schaaiden en jongschoapen roupen as n requiemkoor aan heur mouders. n Klomp motorrieders trekt as n swaart lint deur t dörp. Op t industrieterraain wordt heid, om n biegebaauw te realiseren. Auto van dörpsoldste het n vermotjakte distributieraim, bliekt as hai om bosschop zel.
‘Heerlijk hè, die rust in het noorden,’ zeggen toeristen daiper oet t laand tegen mekoar. Boven grasmaaier van camping oet kinnen zai mekoars woorden liplezen.
Perfester Van Giffen luit vrouger geern ien wierden vroeten. Ook ien t Humsterlaand, bie Aalsum ien 1919, n haaidens ovverstee. 35 joar loater wazzen der verzakkens en scheuren ien d’olle Biesquertheerd van boer Sinneman aan t Aalsumerklaaipad. Deur groaverij, docht e, mor archeologen zeden dat dat nait kon. Boer mos boudel zulf mor reddern.
Veur dakbeklaiden vruig hai jonge raaitdekker Germ Doeksmoa van Zuurdiekstermaiden heer. Dij spande roen veur de wupkoar en mit n vracht raait stak e t Raaitdaip over noar Sinneman tou. Augustuszun gunde hom n tropendag; jong hemmelde zuch eerstens bie de kreuzegracht laangs de singel en luip din om t monumentoale stee hèn. Der wazzen veul swaalfkenusten op t dak. d’Olle raaitloag mor eerst. Ledder bie dak, raaitdekstoultje noar boven en hai begunde boudel lös te roppen. t Duurde nait laank of n swaalfke soesde stoef laangs zien kop. Germ weerde t vogeltje òf. t Was snikhait op dak, zwait droop laangs zien pokkel. n Aander swaalfke soesde om zien nek. ‘Verrekte vogel,’ bromde hai en monkelde wat over pek en veren. Achter t oelenbret zat n nustke dij hai vergrèld van t dak òf smeet. Dakdekker zag t brudsel nait, aaier vuilen kepot veur baanderdeuren. Dou was der gain PvdD, mor vogels wazzen wel al snoavelg zat. Zai kwetterden drok mit mekander en t leek dat der n strafexpeditie veurberaaid wer. Was ook zo. Mout k joe wieder bieproaten? t Wer hail beroerd … veur Germ. n Swaalfke vloog liek op hom tou en pikde deur boezeroen hen. Zoef … weg was e, mor … zoef, doar was e weerom en pikde raaitdekker vannijs. ‘Dekselse …’ en nog wat schiere Terloanscheldwoorden gleden Germ van tong òf. Hai huil zuch mor zuneg ien evenwicht op de schoven. Dat verenspul … as e aine ien de poten kreeg din zol e … Mor ja, vogels hebben ook rechten en plichten om veur heur kiender op te komen. Inains wer t doodstil, n koppel vogels haren beroad op koabels van n hoogspanningsmast. t Leek wel op de konferenzie van Jalta. De laaiders Swalin en Tjilpchill nuigden de grote Roekevent oet Krassum veur dizze hopeloze kwezzie.
Swalin loerde noar de boerderij en zee: ‘Wie hebben as volk verplichtens aan n Zweeds luzivèrsmaark …’
‘Wat mainst doarmit?’ vruig Roekevent.
Mor Tjilpchill rook t zwoavelkedo van Swalin: ‘Ho, gain striekholtjes, niks ien de fik steken, boer het gain schuld. Nee, wie mouten dij raaitdekker aanpakken.’
Swalin von dat mor niks. Tjilpchill wees noar vrije vogels zoas grutto’s, oksters, kieviten en zee: ‘Grunnen is gain Goelagarchipel! Aal wat vleugels het kin bie onze RAF dainen.’
Oorlog ien Aalsum; de dikste vogel van de Tommy’s mos op verkennen. Vot doarnoa steeg n scholokstersquadron B17 “Flying Forts’ op om n loaden ‘bommen’ op dakdekker te lözzen. Dij roakte boeten zuchzulf deur dizze ‘decoroatsie’ en haauwde mit zien dekkersmes ien t rond. RAFswaalfkes muiken hom gek. n Roazende doekvlucht van ‘Spitfires’ muik dat vijand Germ zuch mor zuneg beethòllen kon op n hellen van 45°. Dou werren de paratroopers ienzet: peerdehorzels, ook dat nog. n Luchtvloot steekspul kwam vanoet de peerdestaal ien dichte fermoatsie deur de schösstain van de stookhut noar de dakvorsten.
Germ kreeg t gasgrunnegs benaauwd, t wer hom daas veur d’ogen en dou hai van alle kanten deur allerhaande vleugelspul aanvallen wer, greep hai noar zien raaitklopper … mis! Mit n voart roegelde jong van t dak òf. Tot zien geluk haar boer doar n grode bak mit biest veur kaalver hènzet. Mit n plons dook dekdekker bie waarm weer zien redding tegemuit.
Mor t kreeg n verloop noar de toukomst: t Raaitdaip was, wat de vogels aanbelangde, vanòf dou de bestandslien tusken Zuudwest- en ‘Rest-Grunnen’. Nait veur niks liggen hier de vogelbolwaarken Vinkhuuzen, Gaaikemoadiek en Rodehoan. Tusken Dörkwerd en Wierumerschouw ligt vanolds Zwoanerak. Bie De Kampen boven Olhoof ligt t Zwaluwrak, (sikkom doar woar de raaitoorlog haalverwege joaren viefteg begon). En wieder nog Eibersburen, Kievitsburen en De Snipperij! Veur Germ en aandere raaitdekkers oet Rest-Grunnen kwam der n waarkverbod ien Zuudwest.
En Van Giffen? Dij loerde geern onder Grunnen, mor boer het nooit niks van ‘vergiffenis’ vernomen …
zun schient
aargens nait
t verdwient,
schoelt in
groot verdrait
zun schient
verstaand
ontgaait mie
vuil k dij Haand
veur diggels laand
zun schient
geef ons licht
veur dat laand
geef Joen oam
veur t verswient
schienen, nait
verdwienen
joen haand in
dat laand
nait verswienen
Joaren leden, dou der nog n ULO was en dou legere schoul nog gain boasesschoul haitte, woonde der n vraauw Smodsma ien Wiermeulenwierde. Zai haar twij leujonges, Ludo en Larrie. Heur òlste zeuntje, Ludo Smodsma, was n laange jong veur zien leeftied. Ien vairde klas van legere schoul stook hai aal mit kop boven klasgenoten oet.
Ook zien meester was n haalve centimeder kòrder as Ludo. Vraauw Smodsma snakte en snaarde aaltied over Ludo. As zai zien noam nuimde trilde heur tong krekt as bie n vogeltje. Larrie was jongste. Hai was wat luddek veur zien leeftied. Mor Larrie kon aibels goud leren. Hai haar n hoarlok dij hai mit vingers op stee strieken dee. Voak keek hai der din wat aigenwies bie. Larrie zat n klas leger as Ludo en was beste van zien klas. Vraauw Smodsma sprak ook Larrie zien noam oet mit trillende tong. n Eersteklas zangknarrie dij was ter mor n begunnelinkje bie. t Ging goud mit jonges. Haren zai mainst te daanken aan heur moeke dij zo zörgsoam was. Dou Ludo noar ULO tou ging, was hai weer ain van laankste leerlingen van zien klas. n Joar loader kwam Larrie op ULO. Om eerlieks te weden, Larrie haar makkelk noar HBS tou kìnd. Mor hai wol noar zulde schoul tou as zien bruier.
Krekt noa zummervekaanzie, dou Ludo ien daarde klas zat en Larrie ien twijde, overkwam jonges wat apaarts. Heur leroar dij Duuts en Ingels gaf, haar n zummergriepke. Veur schoul ien Wiermeulenwierde was t nait te doun om n ienvaler te kriegen. En leerlingen vrij van schoul geven doar wazzen zai nait zo happeg op.
‘As wie jonges van Smodsma no ais veur klas zetten, veur eerste, twijde en daarde klas. Din neem k zulm hoogste klas veur mien reken,’ stelde Blikveld, hoofd van schoul, veur ien leroarenkoamer doar zien kellegoa’s apmoal op n stoul zatten.
‘Goud plan, Blikveld,’ zee òlste en wieste van t plougje, dij zulm gimmestiekles gaf, ‘Larrie, dat waiten wie, dij kin goud leren. Hai het veureg joar ale leerboukjes van Ludo te kop oet leerd. En hai zit op heden weer ien Ludo zien nije bouken te snuustern. Ludo, dij staarke beer, dij kin leerlingen wel onner doem hollen.’
‘Bis goud op hoogte,’ zee Blikveld, ‘loaten wie t mor doun!’ Noa schoultied nam hai veurstel mit baaide bruiers deur.
‘Mouten wie hoeswaark, dij wie anern opgeven, zulm ook moaken?’ wol Ludo waiten. Larrie vroug of zai ook ien pauzes en ien schòft, ien leroarenkoamer zitten moggen. Op aal heur vroagen gaf Blikveld antwoord.
Zo kwam t dat jonges van Smodsma Ingelse en Duutse lezzen gavven aan eerste, twijde en daarde klas. Bruiers haren heur schierste goud aan. Larrie haar zien hoarlok bieknippen loaten. Hai stukte ale stoere dingen mit aandacht oet. Bie zetten schoot Ludo bie toaveltjes laans en greep n kereltje bie zien nek. Op slag haar dij kurendriever gain proatjes meer. As ter n wicht kop nait bie les haar haauwgde Ludo mit pladde haand op heur toaveltje. t Wicht schrok wakker en grinnekte.
Larrie maggelde schoulbord vol, vervaast om zain te loaten dat hai wat ien mars haar.
Noa n week was leroar Duuts en Ingels weer op schoul. Ludo en Larrie konnen weer aan aigen toaveltjes zitten te leren. Mor t zat schoul nait mit. n Daag of wat loader kreeg leroar dij Nederlands gaf n zummergriepke. Dat kwam vanzulm van t waarme weer.
‘Loaten wie Ludo en Larrie mor weer veur klas zetten. Nederlandse lezzen geven dat is heur wel touvertraauwd. Mor as t noatuurkunde was din dee k t nait,’ zee Blikveld, ‘veuls te veul meneuvels.’ ‘Doun,’ zee leroar dij gimmestiek gaf en hai grinnekte, omreden hai t apmoal aal weer veur hom zaag. Doar stonnen zai weer. Larrie gaf les. Ludo hil odder. t Ging apmoal weer goud op n poar schoonhaidsfouten noa. Zo was Ludo op eerste daag oareg verbraand en bèlkte hai te haard. n Daag loader schudde hai n deugennait zo wild hinneweer dat knopen van dij kereltje zien boezeroen òfknapten. Dou hai nog nait lustern wol, stuurde Ludo hom noar hoes tou. Mor op Larrie, doar was haildal niks op aan te maarken. Vief doagen was leroar Nederlands zaik. Vris en monter kwam hai weer op schoul. Ludo en Larrie konnen zulm weer lezzen volgen.
Twij week loader schreef moeke Smodsma n braif aan hoofd van schoul. Zai schreef Blikveld dat zai groots was op heur jonges. Dat zai der op rekend haar dat dij wel wat kriegen zollen veur ien spoarpotten … Aal gaauwachteg kreeg moeke tillefoon van Blikveld. Hai von dat zai veur heur beurt proat haar.
Hai haar aal laank besloten dat jonges mit Kerstdoagen n banketstoaf kregen.
‘Kriegen zai elks n stoaf?’ vroug moeke Smodsma.
‘Nee, gewoon ain stoaf veur baaide jonges. Mor zo wied is t nog nait. As Ludo en Larrie no op t ìn van septemmer bie mie thoes kommen. Din kinnen zai helpen mit abbels plukken ien abbelhof. Dij laange Ludo dij kin wel bie hoogste takken kommen. Dij leutje kin heur din van grond opzuiken. Din geef k heur ook n puut mit abbels mit noar hoes tou.’
‘Wat n bliedmoakerij,’ was t antwoord, ‘doar wor k even stil van … Ludo en Larrie zellen wel blied weden dat zai plukken magen! Bedankt Blikveld, oet t daipst van mien haart!’
‘Geern doan,’ zee hoofd van schoul en legde hoorn op hoak. Hai von t schiddernd hou laif dij vraauw baaide noamen van heur zeuns oetsprak. Dat kons nait van aal dij aner pa’s en moekes zeggen. Doar wazzen gounent bie doar damp van òfsloug, zó verbraand wazzen dij op heur kiener. Nee, doar kon hai nait goud over. Wazzen der mor meer zukse moekes as vraauw Smodsma. Din was t n hail aner wereld.
Ten behuive van mien kunstschildercursisten moak ik smis n verhoaltje. Dij lees k in de les din veur, intied dat ze d’ogen dicht hebben, om t beter tot heur deurdringen te loaten. Op dizze menaaier kinnen ze zulf bepoalen wat zai oet de kop schildern goan. Elk noar zien aigen behuifte. Netuurlek kinnen ze zo dag en deur ook ideeën opdoun van ploatjes òf, mor op dizze menaaier krieg je wat unieks en binnen de gemoakte schilderijen van heurzulf. ‘Ter is mor aine van op d’haile wereld,’ zeg ik altied loos en allain mor as oppeerdjen bedould.
Hier is ain van dij (oogmaark)verhoalen van mie. As ie ook schildern, kin je ter meschain nog wat aan hebben. Gain dank, hur!
n Vergeten wereld
Wie kriegen allemoal wel ains bezuikers thoes. Op zuk niks biezunders. Je proaten wat mit mekoar enzo. Gezelleg in koamer, joen aigen vertraauwde omgeven. Alle bekinde romtommelderij om joe tou. Mit dichte ogen wait je persies woar t aal staait of hangt. Klokje aan muur, voaske bloumen op toavel. Opoes kaast, en zukswathin. Je drinken mit mekoar sloden kovvie. Mooiste kopkes worden oet kaast hoald en koukjestromke zit vol mit mondjeploagerij. Om kört te goan; ie zitten goud.
Wie kriegen vandoag ook ja verziede. t Is midden in lentetied. Krookjes stoan wat verhenneweerd in broengraauwe klaaigrond. Zai hebben heur beste tied had. t Onkruud, zo as peerdjebloumen, gruit bluisterg. Heur knalgele bloumkes steken grèl of tegen t maalse gruin van getande bladjes. Ons bloumboltjes willen dit joar nait aal te best. Tulpkes, naauw oet grond, loaten eerste bladjes al weer mietern. Stroekjes op achtergrond drukken heur maalse okergele takjes noar veuren, om de lichtgruine bladjes goud kaans te geven elk zunnestroalke op te slurpen. t Stoand vogelhoeske het vanwegens t deurstoan van t barre winterweer n verwaaid raaiten dakje. t Allaank lege gloazen broodkrummelbakje dat ter nog aal in staait, kin ook ja vothold worden. n Taauwke mit lege souskedoppen swaait flaauwmoudeg van t hoeske noar n spieker in plaanken schut. Aan dizze schut, n bietje wegdoken tussen t gruin, is n vrij nije sloten vogelhoeske spiekerd. t Ronde gatje en t aanvlaigstokske ter veur, nuigen oetdoagend. Dit vogelkroepinhoeske zel dammee wel bewoond worden, hoop ik altemet, deur dij twij schitternde koolmeeskes. Oh, wat mooie ronde gele buukjes hebben dij toch. Mit in t midden, van ondern òf noar boven tou, n braide swaarde strepe. Zai holden zuk knap in evenwicht mit heur blaauwswaarde stittjes en vleugeltjes mit doaroverhen n widde dwaarsbaand. Zai wuppen nou as twij sierleke breekboare koorddansertjes over de strak spannen wasliendroaden. Dij twij droes in grond verankerde poalen, woartussen wasliendroaden spand binnen, lakken om dit nietege geweld en t gewicht van dizze twij hiepenkrietjes.
Veur t hoes is t glad n blaisterghaid van bloumknoppen aan Jepanse kaarsboom. Toetakken hangen hoast tot aan grond tou wegens trözzen roze/widde bloumkes. Bloaden zitten ter nait of naauw tussen. t Liekt wel n wonder dat zo’n op t oog dooie boom zukke pracht teweegbringen kin.
Tussentied stoa ik nog aal, en veur de zoveulste moal, veur t roam. Oet te kieken noar komst van d’auto van ons vekaanzievrunden oet t zuden van t laand. Joa, dij vekaanzievrunden. Wie trekken in Itoalje al n poar joar mit heur op. Harstikke kureg, man. Mor t is vandoag veur t eerst dat mien vraauw en ik ze overhoalen konnen ons hier, ‘hailendaal in t hoge Noorden’, mit n bezuik te vereren. Zai zeggen aaltied ‘hailendaal in t Hoge Noorden’, omdat t van doar bliekboar veul wieder is, as van hier noar doar. t Is n knullege beweren, moar bliekboar wel woar. Afijn, wie groalen tiedens dizze vekaanzies soam van t schapschone landschop doar. n Landschop woar t atmosferische en taikenkundege perspektief bewezen wordt, deur dij achter mekoar liggende baargruggen.
d’Eerste duuster, mit van dij prachteg – en dudelk aangeven begruide – en in perspectief òflopende bomen. Aal dit geweld lopt op t leste oet noar hail licht blaauwe, grieze oetgestrektheden. Wie stoan smis soam op n goldgeel strandje mit wat paalmboomkes oet te kieken over t Gardameer. Zaailbootjes drieven verspraaid over t gladde woater. Hail in verten, as je goud kieken, n woazeg gezichtsende. Naauw in kleur verschelend mit t licht van glinne locht doarboven. Rechtsaan, mor doch alweer gaauwachteg n 5 kilometer verwiederd, de woazege, mooi in t meer prikkende landtong Punta San Vigilio. Zaachte, smoezelge kleuren leggen noadrok op òfstand van t gehail. Zunne schient doarbie ongenoadeg op ales. t Is toch aalmoal net even aans as in ons plat laandje. Schare plekken binnen ook veul staarker. Dij worden tot in hoogste groad op aal dingen òftaikend mit complementaire, laive, bie mekoar akkedaaiernde kleuren.
Oh, oh, wat n keboal vanòf zwemstaaiger, woarveur wat kinder op zien hondjes rondsparreln of doulloos wat in t ronde drieven op heur veulkleurege swembandjes. Strandstoulen mit doarboven zunneschaarms in ale kleuren. t Is ja lokkebrood veur aal dij swaitende lu, dij doar d’haile dag wat rondhangen in heur stoultjes. Dikke boas van t ijscokarregie het t ter wel drok mit. Minsken dij oetendelk n ijsco veroverd hebben, mouten hom votdoadelk opeten, aans is hai heur over handen hen ontkomen. Dit haile schaauwspul; boom, geel strandje, schare, wit ijscokarregie, zunneschaarms, dikke man en pebliek in en oet t woater, zol wis nait misstoan in n mooie vekaanzierekloamefolder van t volgend joar. Schilderachteg!
Soavends zitten onze vekaanzievrunden en wie aid op n terraske, bielaangs kaant van weg aan t meer. Boulevard hait t ja sjieker … en duurder. Wie zitten din op smeediesdern stoultjes aan net zukke toaveltjes, mit doarop veulkleurege klaidjes. d’Ondergoande zunne – o, wat is dat doch sprookjesachteg aan zo’n meer – teuvert alles in oranjegeel en doarboven t lichtblaauwe van d’oavendlocht. n Groot glas lichtgekoulde muskoatwien staait te flonkern veur mie op toavel en vougt mit zien kruderge roeker van geuren onbepaarkt tou aan de onbeswangerde ambiance van zo’n mooie oavend doar aan t Gardameer.
d’Fioulspeuler dij veur ons toaveltje staait te speulen mout echt wel n vakman wezen, aans zol ons inwendege vree, oproupen deur aantrekkelkhaid van dit mement, genoadeloos verstöt worden kinnen.
Hallo, stoa k hier veur ons roam te dagdreumen? Woar blift dij verrekte verziede nou? Zol t din toch dizze kaant op wieder wezen as noar heur tou? Ha, doar komt heur bekend roodachteg autootje de bocht om. Hèhè, doar komen ze aan hur! Ik run noar veurdeur.
‘Goeie morrege, deze morge!’ Ik krieg n petetter tegen mien scholder. ‘Tsjongejonge, dat is afzien hoor. We zijn totaal kapot. Wat een eind zeg. Het is echt ‘het hoge Noorden!’ Maar … we zijn er, vrienden!’ Hai laagt buldernd. Zien vraauw en hai klontern noar binnen. ‘Tijd voor de koffie?’ Hai neudegt zukzulf mor even oet. Zien vraauw stöt hom aan. t Komt mie ja aal bekend veur. Broabanders hè … zo vrij en lös as wat. Gewoon mitspeulen en je hebben ter gain kind aan. Wat mie juust wel altied verboast, is dat ze al joaren achter mekoar luchteg mit d’auto noar t Gardameer rieden. Dat is toch nog altied zo’n 13 á 1400 kilometer aan ain stok achter mekoar stief deurkarren. As ze doar din, mainsttied n poar doagen noa ons, aankomen, zitten ze kiplekker te snakken over n mooie rit enzo. Terwiel dat ze noar t ‘Hoge Noorden’ tou zogezegd kepot binnen, mozzen ze hailemoal noar t Gardameer tou zo’n bietje wel haalf dood wezen. Nou ja, loat mor zitten, t binnen zo deurgoans goie lu. Niks roarder as minsken. Je kinnen ter wel oapen mit vangen, zelve mor zeggen. Boetendes, wie zellen in heur ogen ook wel weer wat roars hebben, ducht mie zo.
Achterlaans muren
van Addengoa
veurbie ploatsen
Grevengoa en Joacobsmoa
lopen uren
aingoal weg vot
wied doar boven ien lucht
dragt westenwiend
raaizende witte wolken
deur dag en naacht
zo gaait achterlaans Addengoa
veurbie Grevengoa en Joacobsmoa
dag en naacht tied veurbie
Wat is t en hou komve deròf? d’Haile wereld ligt plat. Ontsloagen, faillissementen en, nog aarger, paartie lu dij der in ainzoamhaid aan dood goan. n Mysterie! Net as mit alles wat der in de wereld gebeurt, kinve ook hier veul vroagtaikens bie zetten. d’Ain wait nog beter as d’aander watve wel en nait mouten. Mor dat ligt vanzulf aan ons aigen goave van denken. k Las guster in t boukje Soms denk ik wel eens bij mezelf van Wim Kan en kwam vannijs tot de conclusie, dat denken wel hail stoer is. Nee, veur joe nait … begriep ik! As k bie miezulf kiek en moeke en ik t laank nait ains binnen onder t televisiekieken den krieg je deur, dat twij wezens al oareg verschillen in t denken (wat denk je den mit aal dij miljarden lu?). Wim Kan schrift: ‘Televisiekieken: wachten tot der meschain wat schierders op komt.’ En dat wil ik hier geern onderstrepen. Woar moeke heur oareghaid aan het, is veur mie n ratjetoe. De riedende rechter, debatten, shows en nog staarker: rekloame. Wat n gedou! Ie kieken op ain oavend wel anderhaalf, twij uur noar dezulfde koppen, dij t apmoal zo goud waiten en bedoulen … bah! Ie kriegen ja glad t idee dat ze mainen dat je dement binnen. En mor lagen en mor schijnheilege bekken trekken, om joe t gevuil te geven dat t zo goud is wat ze aanpriezen. En den de miljounen dij je aal winnen kinnen! (Zo denk ik dus. Fout? Ook goud!) Allent al dat vraauwchie oet Laik mit heur wotterontharder dut mie gruweln, as k heur gezichte zai (toch wel n schier wiefke?). t Gaait ook heur om d’handel, t geld en heur ego. Heur gezichte sprekt doarbie boukdailen. En hier binnen moeke en ik t wel ains, wie draaien baaide d’kop om as ze der veur is! Roar, hè? Doemdenken? Coronatied is nait van t mooiste, mor geft wel de tied om noa te denken. Mor t denken krieg je nooit op ain liene. Anderhaalf meter òfstand is veur d’ain normoal en veur d’aander n onmeugelkhaid. Zulf wil k geern n roemdenker wezen, mor k vuil mie ook soms wel n doemdenker. Soorten zat, dus keuze volop! Allain zit voak ons ego in d’wege. En doaroet gruien den weer contra-groepen as Viruswaanzin. En dij lu denken vanzulf net zo goud as aansdenkenden! Nait mit ains … mag je ook zulf waiten!
Ik bewonder lu dij aandern heur denken respektaaiern kinnen. Zo as de vrundin van Anne Frank, Hannah Goslar. As kind in t konsentroatsiekamp bienoa alles aan femilie enzo verloren. En nog zegt ze onlangs in n vroaggesprek, dat de Movven der ook wel over noadocht haren, veur ze aan WOII begund binnen. Pfff!
Mien hazzens kroaken nou van t denken, hou of ik net zowied en zo roem denken leren kin as Hanna. Mor k denk nait dat mie dat lokt, want den denk ik toch wel wat bekrompener. Denken … k wol ook dat k t beter kon!
Doe wiesdest mie d’vogels aan
of wildest mien ogen òflaaiden
van dien inkiek – zummerbloesie –
t stukkie melkwit van dien bainen
zo hoog dat gain glimp
van de zunne derbie komen kon.
Dien auto stuurdest doe
deur t haile Grunnegerlaand.
Ik – dikke kloot –
haar van dien vogelsoorten
nait t minste verstaand.
Wegenkoarde dommeg uutspraaid op mien schoot.
k Begunde te lagen om de roepie roepie –
de tjak tjak – de poelifinario.
Vogels van de schotterlaag
dij n ornitholoog – groot kemiek –
op n gelukkeg memint
morzo uut doeme zoog.
Dizze verloaten zundagmiddag
fiets ik op mien hail allaintjes –
bin van alles om mie tou
mie meer as ooit bewust.
Daip oadem ik de stille pracht.
Wat geft netuur t gemoud n rust.
Hier dut mien Pukkie
zien leste tukkie.
In treur bie t grafke
heur k nog zien blafke.
k Dou lekker roek op waangen
en onder aarms –
hoal knuppen uut – en kame
nog n moal deur mien hoar.
Den bedenk ik mie: wat het t
aigelk veur nut –
zo hail dicht komen wie
ja nait meer bie mekoar.
(noar n foabel van Aesopus)
Herders haren veul last van tieger dij midden ien nacht kwam en heur schoapen te groazen nam. Zai besloten om tieger te vangen en grouven n daipe vaalkoel. Nacht loater haren zai roofdaaier te pakken ien koel en smörns namen zai tieger op zien beurt goud te groazen. Zai gooiden dikke vlinten noar en op baist en haauwgden en prikten aarme daaier mit stokken. Dat ging haile dag zo deur, mor tieger was staark en nog laang nait dood. Herders zollen dag dernoa deurgoan tot tieger t ter tou doan haar. Mor der wazzen ook n stuk of wat herders dij haren meelie mit aarme roofdaaier en soavends gaven zai hom wat stoet en wat te drinken. Schane veur herders was aal dat tieger weer staark wer deur stoet en drinken en t duurde nait laang of hai kon te koel oetkommen. Dou begon hai sloapende herders ain noa aander te groazen te nemen. Dij hom stoet en drinken geven haren wazzen as lesten aan de beurt.
Dou t zo wied was zee tieger mit bloud om bek: ’Beste lu, ie hebben mie stoet geven en drinken. Doar bin k joe dankboar veur en k spoar joen levens.’ Dou ging tieger der vandeur.
Goud mout ie nooit mit kwoad vergelden!
(noar n foabel van Aesopus)
Onbeschoamde teef dij jongen kriegen zol, haar heurzulf mit n gladde tong bie n kammeroadske, dij n aigen nust haar, ien hoes proat. Teef leefde bie pad en weg en haar gain onderkommen doar zai jongen kon. ’t Is mor veur ain dag en zolst me der slim mit helpen, omreden k bin hondsmuid,’ haar zai zegd. Kam- meroadske was n laive hond en t ging aan. Mor dou zai aander dag weerom kwam bie heur nust lag teef der nog ien, mor nou mit heur zeuven jongen. ‘Kin toch nait stroat op goan mit zeuven klaaine potjes. t Is ja zo kold. En woar vien k zeuven bèrren veur mien klaaintjes. Loat mie hier nog n week en din goave vot.’ ‘Voruit din mor,’ zee laive hond,’ mor echt nait laanger as n week heur.’ Dat wer vlöt touzegd, vanzulf. Aal mit aal het laive hond weken laang wachten mouten en elke week zee onbeschoamde hond dat zai over n week vot goan zol mit heur nustvol jonge honden. Mor dou zai noa weken weerom kwam om heur hoes op te aaisen wazzen jonge honden ien tied dikke beren worden en mit heur moeke bedraaigden dij laive hond en jougen heur vot. Zo verloor laive hond heur nust aan onbeschoamde hond mit jongen.
Ondank is swerelds loon en aal te goud is buurmans gek. Dat is aaid zo west.
vot is goldgeel koren
der staait bloots nog
n stobbel
mit hier en doar
n kobbel
haalfwozzen ainden
op scharrel noar
achterbleven korenkorrel
De leste bloaren binnen van de bomen òfschud
de tied stekt zien klaauwen uut, zo as altied,
waarmte van wat was is verdwenen.
d’Ainege beschutting komt van dij zes lichtmaasten
laangs de boan, heur schiensel holdt mie nog ien t leven
t ies dat under mie deurglidt is aan ale kanten gries –
Woar de meet is wait ik nait, zai ik nait,
mor ik wor wiederdreven deur hemelse klanken
van nachten ien wit satien –
Tiedloze waarmte ien n wereld van ies.
Hebben joe vrouger wel ais dwaars deur n korenveld lopen? As t koren goud riep was om maaid te worden, mit doar deurhìnschienend de blaauwe korenbloumen, klaaine rooie papavers en de witgele kemille. Hebben joe dat wel ais doan?
Ik heb dat in mien jeugd voak doan en eerlieks as k de gelegenhaid krieg, dou ik dat nog wel ais. Nou is t koren van tegenswoordeg nait meer t koren van vrouger. Nee, der is n groot verschil: vrouger was t koren hoog en kon je joe der in verstoppen, mor nou mag der gain stro meer van kommen en de prachtege kleuren van de bloumen zai je der ook nait meer in. Alles is veredeld of doodspoten. Mor toch, as t koren goud riep is en der bie zunneschien zo’n gele gloud over t vlakke laand ligt, joa din begriep je pas goud dij regel van t Grunnegs volkslaid: ‘Ain pronkjewail in golden raand’.
Hou kom ik hierop, vroag je joe meschain òf. Dat kwam deur n stokje oet kraant: bie de plietsieberichten ston dat mevraauw Z.Z. in de leeftied van zo en zo old, veroordaild was en zitten mos veur heur slecht gedrag. En omreden dat t nait d’eerste veroordailen was, wuir de straf ditmoal onveurwoardelk. Loat ik dizze mevraauw Z.Z. nou goud kennen oet mien jonge joaren. Zwoantje is heur echte noam. Zai kwam oet n goud nust en t was n hail schier wicht, mout ik eerlieks zeggen. Dat von ik nait allain, mor aal jongs oet t dörp en omgeven vonnen dat ook. Zwoantje haar, om t zo mor ais te zeggen, aan belangstellen gain gebrek. Zai von dat slim oardeg en wos veul jongs veur zok te winnen.
Zwoantje wuir, dou ik n joar of zestien was, n beetje verkikkerd op mie. Ik was doar wat verlegen mit, want zai was wat vöddelker as ik, as joe begriepen wat ik bedoul. Mor òfwiezen dee k heur nait, want zai was aibels mooi.
Zo gebeurde t dat wie mit ons twijbaaident op n mooie zummernommerdag aan de wandel gongen en t laand inluipen. Zwoantje was slim laif en zee: ‘Waist wat wie doun? Wie goan dwaars deur t korenveld hìn!’ Tieden hebben wie lopen deur t golden laand. In ainen zee ze: ‘Ik bin muide,’ en prompt zat zai op heur gat midden in het korenveld.
‘Ik heb t zo waarm,’ zee ze en mit trok zai heur bloeske oet … woar niks onder zat. Dou kreeg ik t ook waarm, want wat ik dou zag, haar ik ja nog nooit in t echt zain. Pronkjewailen van puur netuur in dat golden laand! ‘Geef mie n smok,’ zee ze en gong laankoet liggen.
‘Nee,’ zee ik, ‘zo wil ik gain verkerentjederij mit die hebben!’ en dou bin ik t korenveld oetlopen.
Laifde van heur kaant was dou geliek doan en nait laank doarnoa verslingerde zai zok aan n vent oet Stad; veule joaren older as zai en dij brochde heur in loop van joaren op t slechte pad. Zai is der ook mit traauwd, mor haar hom nait allain.
Ik heb nooit gain kontakt weer mit heur had. Joa, ainmoal heb ik heur nog ais zain bie n reünie van schoul, mor zai was mie gain blik gund. En nou, veule joaren loater, lees ik in kraant dat zai zwoar strafd is; verdaind mout der bie zègd worden.
En deur zo’n berichtje kom ik op n korenveld én op ons pronkjewail; Grunnens laid.
Mor wat ik mie nou wel òfvroag: as ik heur nou wel smokt haar in dat korenveld, hou was t din mit heur òflopen? En … mit mie?
Wie op fietse noar t Schildmeer
Mit dit ellìndege honneweer
Laange spiekerboksems binnen oet
Mor bainen glimmen wit as stoet
Auto’s knappen bie ons langs
Wie vuilen ons daarderangs
Gegloep achter gedienen
Wie zain der ja oet as swienen.
Kwoajong achterop krigt vout in t rad
Ropt au au, mor pa vergrèld, wat dut dat
Hol doe drij weke kop der mor veur
En gain gesakker, gedonder of gezeur.
Moeke stapt òf, t hoar nat op kop
Even wachten hur, k bin bobberd op
Plastiekjaaze tot enkels tou
Vot mor weer, jakkel wat n gedou.
Kampeerploatse is mor haalfvol
Net verzopen muskes, wat n lol
Wie zitten ons zo te verbieten
Goan doezend moal mins-erger-je-nieten.
Hèhè, vekaansie is stoareg aan veurbie
Dammee aan t waark is glad n zegen veur mie
k Heb ja totoal gain gouds te melden
Allinneg mor dat kankern en schelden.
Op t leste goan we din weer noar hoes
In wind op, moeke het n nadde bloes
Laange spiekerboksems kleddernat
Plakken ons om bainen, harregat
Auto’s knappen ons weer veurbie
Wat is t ook ja n kripsie
Drij weke slecht, weer wat n lol
Wie hebben moage goud vol.
Mien klaainzeun Bram staait in de koamer veur de spaigel.
‘Bist diezulf aan t bekieken, Bram?’
‘Ja!’
‘En vinst diezulf wel mooi?’
‘Ja!’
‘Wat vinst den t mooiste aan diezulf?’
‘Mijn droge hakken!’
Lu oet Raandstad ruipen ‘black lives matter’. Kleur bekennen … joa, mor zwaart/wit denken over widde sukkels op graauwe cultuursokkels? Aander lu dramdreumen van gruin. Grieze waitenschappers in toeze:
blaauwalg, stikstof, aerosolen, mondkapkes wel of nait, code oranje. Elk wait wat aans.
n Stel ien rechtbaank gaf Corona n gele koart: ‘Bestaait nait!’
n Kleurloze zweverik oet de Marnestreek mit denkelk broene mosterdstip ien t heufd, zee op radio Noord: ‘Ik leuf dat … eh … ze … eh … geliek hebben, mor … eh … mien aandere ik zegt nee.’ Hier springt t licht op rood … stop! Mien aandere ik? Twievel van n Twijpersoonsmens …? Oet TwijpersoonsMenskeweer …?
Dizze zummer op vekaanzie was t allain n kwestie van rugzak inpakken. Drij snoeren veur fototoustel, gleerbred en t deuske veur t geheurapperoat. En koa- beltjes veur mobieltjes. Fototoustel, oordoppen en tillefoon derbie in. Leesbril, mien veròfkiekbril en twij zunnebrillen. Grode dij over leesbril hìn kin. Kous om zere knij mos ook mit. Veur snaachts spalk om n nog zeerdere pols. ‘Hest verrekieker ook?’ raip Geert. Nog nait. Plaaisters, asperinen en blouddrukpillen konden der nog net bie. k Bedocht, dat je joe doar vrouger toch nait drok om
mouken. Tandenbozzel, handdouk en n poar onderbroeken was zat genog.
Mainst dat ik gain toalgevuil heb? Kom nou, ik bin Google, k bin wel n beetje loos! Dialekten heb k nait leerd, mor k begriep der wel wat van. Lestdoags mos k wat veur aine vertoalen, dat dou k mit Google Translate. Hai koos veur vertoalen van Nederlands noar Duuts, mor mieterde der n Grunneger tekst in.
d’Echte stoere woorden wos ik nait (doar hebben joe toch n aigen woorden bouk veur?), mor wieder kon k mie der oardeg schier mit redden. Hai mos vervast nog wat verbetern, mor k heb hom toch mor even d’helfte van zien waark bespoard.
Buurman is n driftkop. Mainsttied kaalm, mor bie tegenwiend wordt hai kwoad
en het gain geduld. Hai is aaltied aan sleudeln mit motors en ploffietsen.
Raif ligt din hinterdetwinter, mor hai kin t zo pakken as hai t neudeg het.
Tegenworreg binnen kiender ook aan sleudeln. Dij bruken pa zien raif
vanzulf en leggen t nooit weerom op goie stee. As buurman n sleudel
nait vienden kin, wordt e glìn ien hakken. Begunt te ragen.
Even loater springt hai op motor en dat noar Gamma tou, hom n nije
sleudel hoalen. Weerom bèlkt e: ’Gaait van joen aarvenis òf!’
Tiedens excursie over t Wad kieken lu heur ogen oet. Zai voaren mit n omge- baauwde kotter, woar aiwen leden monniken oversteek woagden over dreug- gevalen bodem.
Zaandbaank mit koegelronde zeehondjes dij heur waarmen ien veujoarszun moaken pastoroale compleet. Dikke klaauwen, mor laive snoetjes.
Schipper fluit oet stuurhut en votdoadelk zwemt der n grote zeehond op t schip tou.
Lu kieken schipper vol ontzag aan. Wat is dit veur figuur, dij noatuur morzo noar zien haand zet? Eefkes laagt schipper en zegt din: ‘Dat is Robben. Dij is krekt oetzet deur lu van t centrum ien Paiterboeren.’
Naachtwolf waas n teuvenoar dij van gedoante veraandern kon. Naachtwolf haar twij zeuns, Thorolf en Koale Grim. En nou komt ter votdoalk al wat vrezelks: Thorolf wer deur Noorse keuneg Harald Klithoar vermoord en keuneg wol t hail nait goud moaken. Loater haitte dizze keuneg Hemmelhoar, want veurheer haar e n aid sworen dat e zien hoar pas knippen loaten zol, as e hail Noorwegen onder t mous stopt haar. En zo wer t Hemmelhoar.
Noa dij moord op Thorolf rezelvaaierden Naachtwolf en Koale Grim dat t tied waas om noar Iesland te vluchten. Mor nou komt ter teminnent wat schiers, want doar ien Iesland kwam Egill Skallagrimson ter wereld. Op 7-joarege leeftied waas Egill al n bliksiekoaterse vechtermantje, dij bie sportwedstrieden slecht tegen zien verlais kon. Laiver as verlaizen, lait Egill zien biel achter ien de kop van zien tegenstander. Din mor zunder biel weer op hoes aan! Volgens zien batsege moeke t beste bewies ‘dat Egill oet t eerliekse Vikingholt sneden waas.’ Ainks ston t haile leven van Egill ien t taiken van rebulie, sums deur hom zulf oetlokt, omdat e nait zunder kon.
Op n goie dag legde Egill ien gevangenschap zien leven ien handen van keuneg Erik Bloudbiel, en droug doarbie n groot gedicht veur. Keuneg kreeg van t gedicht n kloet veur haals en spoarde Egills leven.
En nou komt ter wat meroakels, want Egill en zien pazzipant Arinbjörn kwamen ook n moal ien Vraisland te lande en doarover kinnen ie ien Egills saga lezen: ‘Eens voeren ze een rivier op waar het vanwege ondiepten moeilijk was om te landen. Op het land waren grote vlakten en dichtbij waren bossen; de velden waren nat omdat het veel geregend had. Daar gingen ze aan land en kwamen bij een dorp waar veel boeren woonden. Iedereen die kon vluchtte weg. Het land was effen en de vlakten waren groot; over grote afstanden waren sloten gegraven en daarin stond water. Op sommige plaatsen waren grote balken over de sloten gelegd. Waar men moest passeren, waren houten bruggen.’
Noa wat schemotsel kwam Egill haildaal allain te stoan. Vraizen haren bruggen over sloten votpakt, mor t lukte Egill toch om laans bosraand bie zien schip weerom te kommen.
Aan t end van zien leven woonde Egill op n stee dij Mosrots haitte.
Dou e doar bie n loopke strukelde, wer Egill oetlaagd deur n stukkewat vraauwlu. t Waas Egill zo dudelk as de dag dat zien doagen teld waren en op t zulfde stee dichtte Egill dizze onvergetelke verzen:
‘Mien koale knaar wibbelt als n wievelnd kaalf;
mijn palterg piethoantje drupt, mien geheur wordt dompeg.’
Vlak veur Egill oet tied kwam, ging e nog n moal noar hoogvlakte bie Mosfellsbær, om doar n kist mit zulver bezied te stoppen. Doarmit waas de legende van silfur Egills (Egills zulver) geboren.
Bie ons thuus op waarkploatszoller
zol n mooi rood fietske stoan,
mor de wiebelege ledder
duurfde ik nait op te goan,
poeier stroomde uut de gatjes
as ik toch wat ondernam
om der stiekem even te kieken,
kroakend holt woar ik ook kwam.
Pa had t mie ook verboden,
nait op zolder, denk er om
mor dat mooie rooie fietske
raip ien stilte, Coby kom!
Ik haar ale moud verzoameld,
heul veurzichteg keek ik rond
of k misschain vanòf de treden
aargens n rood fietske von.
Ain keer kroop ik op mien knijen
langs de planken deur n baarg groes
mor t kroakte onhaailspellend
en ik zag n dikke moes.
Vlug zocht ik de griezelledder,
steutte mien kop nog aan n bret,
keek of pabbe mie al zocht haar
mor dat viel gelukkeg met.
Ik wil toch es aan ze vroagen
of dat fietske echt beston,
bie t ontroemen van de waarkploats
was der gainain dij n fietske von …
n Poar moand leden wuir t besloet nomen dat elkenain zoveul meugelk thoes blieven mos en dat hail veul dingen inains dicht mozzen. Ook de theoaters mozzen dicht. En dat betaikende veur hail veul lu dij doar heur stoet mit verdainen dat ze van d’ain op d’aander dag heur waark nait meer doun konden en dat bie summegen de inkommenskroan oardeg dichtging.
Der mos dus wat gebeuren en dat het bie hail veul theoatermoakers n bult creativiteit teweeg brocht. Zo kwam de in Winschoten geboren en in Hoogezand getogen Marcel Hensema op t idee om zien aldereerste theoaterveurstellen Mijn Ede weer van stal te hoalen. Zo gaauw mìnsen weer mit drij man ekstroa bie mekoar kommen moggen, raaisde hai veuraal de noordelke pervinzies deur om Mijn Ede bie de mìnsen thoes te kommen speulen. Lu dij de berichten doarover op televizie en in de kraant n beetje volgd hebben, hebben maarkt dat hai doar geweldeg veul plezaaier aan beleefd het.
Hai wuir nog veul blieder toun de theoaters op 1 juni weer lös moggen. Op dij dag speulde hai Mijn Ede drij moal op t podium van de Stadsschouwburg in t Stad, n week loater ston hai doarmit drij doagen in t Nije DeLamar in Amsterdam, speulde ook nog n dag in Capelle aan den IJssel (sikkom Rötterdam) veurdat hai op zotterdag 13 juni dizze minitoernee òfsloot in Van Beresteyn in Veendam. Aiglieks waren der moar n poar grote bepaarkens: der moggen nait meer dan datteg mìnsen tougelieks toukieken en zai mozzen, op lu dij onder ain dak woonden noa, aanderhaalve meter oet mekoar zitten.
Woar normoal gesproken t volk in de zoal zit en t decor op t podium staait, zaten dizze raais de mìnsen in t decor op de vlakke vlouer van Van Beresteyn. De medewaarkers doarvan haren geweldeg goud heur best doan de haile boudel coronaproof te moaken en n hail gezellege anderhaalvemeterkroug in te richten. t Idee was simpel: vieftien toaveltjes mit net zoveul toavelklaidjes en kouktrommeltjes, datteg stoulen en datteg klokjeglaskes. Nog veurdat de veurstellen begon, muik de topacteur votdoadelk contact mit zien pebliek. Hai ging de lu bie elk toaveltje bielangs om even n proatje te moaken en n lekker old of nij klokje in te schenken, zodat der sproake was van n wel hail intiem en biezunder begun.
Woarschienlek waren we getuge van de alderalderalderlèste veurstellen Mijn Ede dij Marcel Hensema in t theoater speult. In dizze verkörte verzie van de veurstellen woarmit hai aal in 2013 deur t laand raaisde, haar hai nait veul meer attributen neudeg dìn t ‘klokje’ van Ede Staal op de pioano en de deur opa Hensema schonken bèlle uut t Hoogholtje, t veurmoalege café van zien ollu. Hai nam t volk mit vanòf t moment dat hai zien aigen ik tegenkwam, mit wel hai n raaize terug in de tied muik noar t beroemde Hoogezaandster café van zien ollu.
Van t begun tot t ìnde wos dizze topacteur zien pebliek te boeien mit beeldende en hiloarische vertellens over doudestieds bekìnde Hoogezaandsters en Sapmeesters: de onder de tattoos zittende stoere Rocky, de aiwege vrijgezel Bouke, ain van zien beste kammeroaden Richard, de bakkersvraauw, Onno en ook Haarm en Geesje dij baaide nait zo schier aan heur ìnde kwamen. Doarnoast was hai nait vies van n stokje imitoatsietjederij. t Stokje woarin hai de moppenvertellers Wines van der Laan en Jaap Bijmolt van de stamtoavel veurbie kommen luit, was ook geweldeg staark.
De titel dut vermouden dat Ede Staal de rode droad van de veurstellen was. Da’s nait hailemoal woar. De muzikoale Staalstokjes vörmden aingoal n schiere overgang van t aine proatje noar t aandere. Zien rode droad was veul meer zien aigen verleden oet zien jeugd. Voader Hensema haar hom aaltied veur holden: ‘Ogen open, oren open, mondje dicht.’ t Pebliek mog bliede wezen dat hai zok der nait hailemoal aan holden het, want aans haren dizze prachtege anekdotes noeit verteld worden.
De menaaier woarop hai dat dee, verroadde zien acteursachtergrond. Wat n verteller is dij man en wat kin hai geweldeg goud typetjes speulen. Boetendes kin hai hail rap overschoakeln van d’aine emootsie noar d’aander. De indrokwekkende menaaier van verhoalen vertellen mit biebeheurende geloatsoetdrokkens gaven aan dat we hier te moaken hebben mit ain dij zien vak hail goud verstaait. En deur zien leegdrumpelge menaaier van omgoan mit zien pebliek kwam hai hail dicht bie de mìnsen en ruik hai bie veul lu n gevuilege snoar.
Jammer genog kinnen de theoaters nog nait hailemoal open, moar zo gaauw je de kaans kriegen, hoast joe dìn om koarten te bestèllen voor zien nijste veurstellen Alles in de hens. En as je nog de kaans hebben om Marcel mit Mijn Ede bie joe thoes te nuigen, loat dij kaans dìn nait lopen. De leste Mijn Ede in de theoaters is wèst, moar hai is steevast van plan hom nog ain poar moal bie mìnsen thoes of in de toene te speulen.
Dastoe mie nait stoan zugst
dat moakt mie niks uut.
t Geft niks as de laifde van ain kaante komt.
Zo is t aaltied bie ons west.
Ik kin nait veur die votlopen.
t Geluud van dien stem is alles veur mie.
Doe staaist doar en dust woar dast goud in bist.
Zunder schoamte, zunder angst, zunder schroom.
Doe dust wast doun most.
De wereld wacht op die.
Aigenliek is alles stoer aan die
en ook is alles aans aan die.
Vanòf t eerste moment dat ik die zag vuil ik mie ook aans.
Ik heb mien weg ook vonden
om langs dizze route te goan.
t Ainegste wat ik doun mot is die volgen om nait te verdwoalen.
Openst deuren veur mie
noar n aandere wereld woar mensen wonen
dij dingen duren, dij talent hebben
en dij dat ook gewoon zain loaten.
t Vuilt te gek om dat te duren.
Doe hest mien haart openzet.
Astoe laagst, din laag ik mit die mit.
Doe gefst mie de sjars om deur te goan.
Doe gefst mie de ruumte om te gruien.
Doe gefst mie lucht zodat ik oamen kin.
Doe lichtst mie bie zodat ik zain kin.
En doar bin ik die dankboar veur.
Dastoe mie nait stoan zugst
dat moakt mie niks uut.
Doe bist mien idool.
En ast ooit weggaaist, din goa ik mit die mit.
Hai was gek op geld, zee e. Joa, wel is dat nait? Mor volgens hom wil nait elk ter veul veur doun. Mensen willen der te makkelk aankommen. n Löt kopen is doarom veur veul minsen voak ainegste meugelkhaid. ‘Mor denk hierom,’ zee e mit vinger omhoog, ‘dij t dut is nait wies. Je betoalen joe scheel aan lötten en kaans dat je wat winnen is ja hail klaain. Mor dij t nait dut, wint vanzulf nooit n pries, dat is ook woar.’
Ik kwam hom tegen ien t café. Hai is n voage kennis van mie, zo haile veul zai ik hom nait. Ik zit ook nait zo op hom te wachten, want hai is n proatjemoaker. Wie kregen t over geld en aanverwante zoaken. En doar zat hai vol van. Ik kreeg n pilsje van hom, dus mos ik wel even proaten, want hai mos zien verhoal kwiet.
‘Ik heb thoes sinds kort n holtkaggel,’ zee e en hai ging der ais goud veur zitten. ‘Ik kin makkelk aan holt kommen via mien waark – èn vergees. En cv hebben wie zodounde altied oet, dat bespoart veul gas. En gas is geld.’ n Woarhaid as n kou. Ien kroug worden voak nait de daipzinnegste oetsproaken doan. ‘Is t den nait kold ien de rest van t hoes? n Waarme badkoamer vien ik swinters hail lekker,’ zee ik. ‘Je mouten der wat veur over hebben. Dus ja ien de rest van t hoes is t swinters kold,’ zee e mit n stoalen gezicht.
‘Wat vienden dien vraauw en kiender doar den van,’ vroug ik weer. ‘Veuraal vraauwlu hebben n hekel aan kolle, is mien ervoaren. En doe hes toch puberdochters?’ ‘Doar mouten ze mor genougen mit nemen, worden ze haard van.’ Ik trok wat mit scholders, ik zol t nait willen.
Hai ging wieder: ‘Leste tied gooi ik soavends veur t op bèr goan ook wat antraciet ien kaggel. Dat is aanderdoagssmörgens nòg glèn en kaggel is den zo weer aan, mit n poar stukken holt ter op. Mor doarmit heb ik mie ien t begun toch even maal mishad. Dou ik aaskeloag leeggooien wol, zaten der nog apmoal gluiende kooltjes ien. Gaait vanzulf wel oet, docht ik en ik gooide haile brud ien grieze container. Wat loader kwam der n beetje rook oet container. Dou ik klep van container open dee en der zodounde meer lucht bie kwam, slougen vlammen der boven oet. Gelukkeg was t winterweer en apmoal snij en ik gooide der doalek n poar beste scheppen snij ien om te bluzzen. Wat ook belukte, t vuur was doalek oet.
Aanderdoagssmörgens mos container bie weg zet worden. Mor ik kreeg ding nait van stee. Wat bleek nou? Dij naacht haar t flink vroren en haile boudel zat vaast. Der was n gat ien boom van container braand deur dij gloeiende aask en doar was t snijwodder deurhen lopen en aan roaden vaastvroren. En zo is mien container feidelk onbruukboar worden. Op webstee van gemainte las ik dat je groates n nije kriegen kinnen ien geval van vermizzen of daifstal. Dus heb ik mien container aangeven as stolen.
Ondertied zoagde ik kepodde container ien lutje stukken, mouk ook t hoesnummer, chip en aander herkennenstaikens onzichtboar en dee t zoakje ien n poar voelniszakken. Dij puten nam ik mit noar mien waark tou, doar n stuk of wat haile grode òfvaalcontainers stoan. Doar gooide ik brud ien. Kraait gain hoan noar. Geld betoalen, doar heb ik noamelk n dikke hekel aan. En n nije container is toch gaauw honderd euro.’ Hai mouk noar krougholder tou n hinneweergoande bewegen mit vinger tussen onze lege glazen.
Ondertied prout e gewoon deur.
‘Mor nou hebben ze van de bank wat nijs opbedocht. En dat gaait mie ook weer geld kosten! Mos noagoan, mien vraauw en ik, wie verdainen nog wel es wat bie, zai het heur waarkhoezen, n kraandeloop en folders rondbrengen. En ik klus ien mijn vrije tied wat bie. n Nije keuken bie n aander, toen aanleggen, n stroatje leggen, n partij haardholt levern. Joa, wie mouten der wel wat veur doun, mor din hèb je ook wat. En ales swaart! Ik bin toch zeker nait gek dat ik veur de ‘roverhaid’ aan t waark goan zol, dij potverteerders mit heur geldverslindende oetgoaven veur ontwikkelnshulp, Europa, dure stroaljoagers, kunst- en cultuursubsidies, azielzuikers en aal zukswat. En zulf kluzzen dij politici ook flink bie mit heur commissoarioaten bie grode bedrieven. Ik betoal zowiezo al belasten genog, veuls te veul astoe t mie vroags. En den mouten wie ook nog 21 persent BTW betoalen op ales wat we kopen, hoast n kwart!
Doarom kriegen ze mien bieverdainsten nait onder ogen.’ Hai keek mie aan of e t zulf oetvonden haar.
‘Ach, en ik kom wel ais wat eerder thoes as der nait zoveul te doun is op t bedrief, of as de boas vot is.
Den kin ik mooi nog even zo’n kerwaaike doun.
Mor nog even over dij bank. Nou hebben ze doar onnaaierd, dat ter mor zes keer ien t joar groates geld stört worden maag. Aal aander moalen mout dat nou vief euro kosten. Astoe den rekens dat wie zo roegweg vatteg moal ien t joar onze bieverdainsten störten, woarvan dus nou den mor zes moal groates, den kost ons dat 34 moal 5 euro is 170 euro sjoars. En doar krieg ik haildaal niks veur. Nou, dat goa ik dus nait betoalen veur n automoatieze störten bie zo’n apperoat ien muur. Komt ja gain mens bie te pas. Ze zeden bie de bank, dat ter hail veul rommel ien gooid wordt, stukken iezer, vuurwaark. Doar schient t apperoat kepot van te goan en dat kost heur geld. Mor toch zeker gain 170 euro de klant? Ropperij is t en aans niks. Doarom brengen wie van nou òf aan onze bieverdainsten nait weer noar de bank tou. Allain hebben wie op zo’n menaaier sums wel oardeg wat geld ien hoes. Dus ik zee tegen mien vraauw, ik zee, wais wat? Wie kopen ons n solide gaitiesdern brandkaast, hermetisch aan muur vaastmoakt mit dikke bolten en mit n gehaaim sieverslöt. Doar doun we t geld ien. En zo komt belasten der ook nait achter, want ze kinnen tegenwoordeg ja ook joen bankrekens ienzain.’
‘Den gaaistoe toch noar n aander bank,’ zee ik nog. Mor ale banken schienen dat te doun en dus bleef e toch mor bie zien bank. Mor hai stört van nou òf aan zien extroa buuscenten nait meer bie bie zien bank. Doar hebben ze t zulf noar moakt, volgens hom.
Ik zee: ‘Ik zol wel oppazen en dat nait aan elkenain vertellen, dastoe zoveul geld ien hoes hes bie tieden. Nait elk is te vertraauwen, veurstoe t wais, stelen ze t die òf.’
Joa, doar haar ik wel n punt volgens hom. Doarom ook het e zien haile hoes bevaailegd mit n alaarmienstelloatsie en overaal camera’s ophongen. ‘Gain echten heur, nepcamera’s, dat waiten daiven ja toch nait,’ laagde hai. En hai het aan boetenkaant ook overaal lampen mit n bewegensmelder monteerd. ‘En wie hebben sinds kort ook n dikke rottweiler, dij snaachts beneden ien koamer is,’ ging e wieder. ‘Ik bin aans nait zo op honden en haildaal nait op zukkent, mien vraauw kin der beder mit overweg. Mor hai heurt wel ales en hai is woaks as de beste. Boetendes sloap ik altied mit n hockeystick onder bèr. Ik heur ook ales, want ik bin n dunsloaber. En as ik nait sloapen kin, loop ik wat deur t hoes, kieken of der ook onroad is.’
Ik zee tegen hom: ‘Volgens mie hestoe wel wat mit geld. Ien aalsgeval kopzörgen.’
‘Geld moakt ienderdoad nait altied gelukkeg,’ gaaf e tou. ‘Mor as ik mit wat bie te verdainen der zo aan kommen kin, loat ik t nait lopen. Doe wel den?’ vroug e aan mie.
‘Och, ik ben der nait vies van,’ zee ik, ‘n beetje geld omhanden is nooit weg. Mor k wil der nait àles veur doun en mien naachtrust is mie haaileg.’
‘Kiek, dát bedoul ik nou,’ zee e mit noadruk en stook zien vinger weer te lucht ien. ‘Nou, ik bin dus wèl gek op geld en ik wil der wèl wat veur doun. Want ja, wie willen der toch ook n beetje van leven. Twijmoal ien t joar op vekaanzie, noar de zun en noar de snij. Mien vraauw en ik elk n nije auto om t aander joar. Zai n handeg stadswoagentje en ik n BMW mit ales der op en der aan. Wieder n grode plasma tv ien koamer, want wie maggen geern fims kieken, dij ik illegoal download van internet. En showprogramma’s vienden wie ook mooi, The Voice of Holland, Hollands Next Top Model en Geer en Goor… Nee, wie kieken nooit noar de NPO-zenders, dij linkse stoatsomroup mit zien ainziedege indoctrinoatsie. En allenneg mor dröge, laankdroaderge en slim serieuze programmoa’s. Niks aan, kinnen nooit ais laggen. Ik vaal der bie ien sloap. En wie hebben t nijste van t nijste op computergebied, digitoale fotocamera’s, Ipads en smartphone’s veur vraauw en kiender en miezulf. En ook apmoal n elektrieze fiets. Jaháa … en dat kost wat. Mor wie kopen t apmoal van ons aigen, eerlek verdainde geld, doar wie haard veur waarkt hebben. Veurdat de ‘roverhaid’ ons t apmoal òfpakt. Proost!’ Hai tilde zien bierglaas omhoog en keek mie aan.
Ja, wat mout je doar nou op zeggen, docht ik. Ik zee ook mor van: ‘Proost.’
Freddie mot de heufdpersoon worden in dit verhoal. Moar dat de schriever van dit verhoal nou krek veur Freddie kaist, teunt aigenliek wel aan dat hai nog veul leren mout.
Freddie kin niks, wait waaineg en hai huft moar aine te zain dij mui is en hai wordt zulf ook mui. Der zit ook gain enkele toukomst in hom, joa staarker nog, der zit meer toukomst in n vlèzze wien den in hom. Om n laank verhoal kört te moaken: Freddie kin zien schriever nait echt aanpeerdjen om n goud verhoal over hom te schrieven.
Moar ja, de schriever is n vaastholder en hai gaait der veur. Hou pakt hai dat nou aan? Eerst moar es even proaten mit Freddie. Meschien ontdekt hai talenten in Freddie dij hom op weg helpen om der toch n nuver verhoal van te moaken. t Begunt mit n bak kovvie en doarnoa n biertje. En zo kriegt hai Freddie aan de proat. En hai vroagt hom of e oaventuren het, en wat hai mooi vindt om te doun. Het hai laifhebberijen, woar kiekt hai groag noar en woar proat hai groag over. De schriever pebaaiert der op deze menaaier achter te kommen woar dat Freddie goud in is en wat zien staarke kaanten binnen.
Freddie bliekt gitaar te speulen, op n redelk nivo, vindt hai zulf. Hai speult al vanòf zien zeuvende joar en hai beheerst zes akkoorden. Op de vroag of hai der bie zingt, reageert Freddie mit d’opmaarken dat echte mannen gain verskes zingen, moar allinneg gitaar speulen. n Huusdaaier het Freddie nait, want hai is gain daaiernlaifhebber. As kind mog hai al gain daaier. t Ainegste woar hai van holdt, binnen vraauwen. Doar kiekt e groag noar en doar proat e groag over. Zulfs de grondschoule het Freddie nait òfmoakt. Hai het op dit moment gain boane, moar hai is wel op zuik noar waark. Op de vroag wat of hai zo aal kin, zegt Freddie dat hai van alles kin. Geef hom waark en hai pakt t op, zolaank hai der mor nait mui van wordt.
Aigenliek wol Freddie t laifst artiest wezen, hai wait allinneg nog nait op welk gebied. De schriever concludeert dat Freddie meschien wél talenten ontwikkeld het, moar of dat nou goaven binnen woar dat t volk wat aan het, doar kinst ernsteg aan twieveln. En om doar nou n verhoal van te moaken, doar zit joa gainaine op te wachten.
De schriever besluut om Freddie es n keer op te zuiken as hai mit zien vrunden is. Nou, doar bliekt hai ook al gaauw nait veul wiezer van te worden. Ast Freddie mit zien vrienden proaten heurst, liekt t wel ofst in n houderhok aanbeland bist. Ze koakeln dat t n laive lust is. d’Aine maarkt op dat e meer van vraauwen holdt den van komkommers in t zoer. d’Aander maarkt op dat daaier nait roken moar mensken wel, dus daaier bin rezenoabeler dan mensken. Dat t nou krek Freddie is dij opmaarkt dat de mensk nait òfstamt van de oape, moar van de kip, typeert zien nivo.
De schriever is der nou wel kloar mit. Hai mot tougeven dat e zoch verkeken het op zien heufdpersoon. Freddie is eerder n laampe zunder licht of n klokke zunder wiezers den n heufdpersoon in n verhoal. En de schriever besluut op t leste om zien lezers doar moar nait mit te vervelen.
k Wis dat k nog n tane haar. Taan Gees mos n tachteg joar weden. Van n neef kreeg k heur adres. k Haar taan Gees viefteg joar leden dou k klaain was mor n moal of wat zain. k Schreef heur n braif en zette mien tillefoonnummer der onner.
Op n oavend belde dij òl tane mie op.
Dij eerste moand noa ons eerste tillefoongesprek belden wie nkanner mit regelmoat op. Dizze tane was n zuster van mien moeke. Wie sproken òf dat k op n moandag bie heur kwam. Taan Gees woonde ien midden van t laand. Deur heur traauwen was zai doar kommen te wonen. Heur man, mien oom, dij was aal n poar joar te tied oet.
Taan Gees woonde ien n leutje hoeske tussen twij dikke hoezen ien.
Dou k nog mor tien menuten bie heur ien koamer was kwammen eerste verhoalen lös. Mit heur noabers hier, grode gezinnen mit n bult kiener, haar zai t swoar te verduren. Aan baaide kaanten haren zai n springkuzzen stoef bie tane heur hek stoan. Dat betaikende dat taan Gees n bult last haar van belken en gilpen. Kiener stonnen mor aal te daanzen en te hippen. Ook wer der voetbald. Baal knapte mit regelmoat tegen tane heur roamen aan. As kiener t hek over klaauwsterden om baal weerom te kriegen vernailden zai tane heur salvioas, begonioas en tudeltoanen.
Nog aaltied was zai nait kloar mit kloagen. Heur verdrait dat dee mie pien. Achter heur toen laag n lap gruinlaand doar schoapen en ponnies rondsjaauwden. Taan Gees vertelde mie dat doar n daaierntoen kwam.
‘n Daaierntoen?’ zee k verwonnerd, ‘Dat kin ja nait! Ale daaierntoenen ien t laand hemmen t stoer om kop boven wodder te hollen. No zellen zai hier n nije daaierntoen baauwen …?’
Ien ainen heurde k kiener veur t hoes proaten. Tane wees op klok aan muur en trok neus ien kroes. ‘Zai binnen weer vrij van schoul,’ zee zai. Dou heurde k opzied van t hoes ook n poar hoge stemmen. ‘Doar bis doe kloar mit, taan Gees,’ zee k, ‘wèl wait wat veur daaiern doe nog achter t hoes krigs. Stel die ais veur … n poar euliefanten dij trompeddern. Dat kinnen dij baisten goud en haard!’
Zai laip noar radio tou en lait mie heur koptillefoon zain. As t heur te maans wer, ging zai meziek lustern mit koptillefoon op. Ien ainen knapte der n baal tegen t roam aan. k Hapte noar oam en mien haart ging te keer. ‘Woarom kommen joe nait noar Grunnen tou te wonen, noar Beem of Ten Boer?’ vroug k heur. Zai gnivvelde wat. ‘Is t doar din aal rusteg? Woar kins nog ien rust leven ien ons drokke kikkerlaand?’ k Von heur n laive vraauw.
Op t ìn van mirreg wazzen kiener aan baaide kaanten weer vot. k Bleef bie taan Gees eten. Noa t eten heurde k kiener weer voetbalen. Wie zatten gewoon te wachten of ter n baal tegen t roam aankwam. Noa n zetje werren kiener ien hoes roupen en was t rusteg. Ien tussentied wer t veur mie hoogste tied om weer noar hoes tou te goan. Dou k op punt ston te vertrekken, vroug taan Gees of zai misschain n poar doag bie ons kommen mog. k Belde mien vraauw op, vroug wat dij der van von. Mien vraauw zee dat zai n bèr opmoaken ging. Wie hemmen n hail dik hoes en roemte zat. Kiener binnen groot en binnen deur oet.
Tane kreeg heur raaistas en pakte dij ien. Zai rommelde ien kaast en kreeg heur knip. Dou konnen wie vot. Onnerwegens ien outo haren wie ter over hou schier t was dat zai mien moeke weer zain kon. Mien moeke woonde bie ons ien. Baaide zusters haren nkanner ien gain joaren meer zain.
Dij week bie ons ien hoes wol tane nait meer noar heur aigen hoes weerom. k Belde ain veur ain kiener van tane op. Stukte dij oet dat heur moeke bie ons ien hoes wonen wol. Mien nichten en neven vonnen t schier veur heur moeke. Zai wizzen hou stoer dij t haar mit heur noabers. Kiener van tane brochden ale bullen en spullen van heur moeke noar ons hoes tou. t Hoes van tane wer te koop zet. Mien moeke en heur zuster babbelden hail dag mit nkanner over k wait nait wat.
Op n mirreg wol taan Gees mie wat vertellen. ‘Wais doe laiverd,’ zee zai, ‘dat dien moeke en ik nog n zuster hemmen dij nog leeft? Dat is dien taan Mattje. Zai is dou mit heur man Harmen noar Overiessel vervoaren. Hai kwam doar vot.’
Hail voag kon k mie dij baaid heugen. k Wis aal nog dat k mit heur noar kermis tou wèst haar ien Stad. ‘Taan Mattje woont allinneg. Oom Harmen leeft nait meer. Doe kins wel n daag noar heur tou goan! k Zel die Mattje heur tillefoonnummer geven, laiverd.’
k Keek mien vraauw aan. Der ston hier nog n grode koamer leeg. As Mattje hier ook wonen wol din zol dat makkelk kinnen. Nee, niks ston mie ien weeg om n òfsproak mit taan Mattje te moaken.
k Kreeg ons opschriefboukje en n pìn. ‘Wat tillefoonnummer het zai, taan Gees?’
k Schreef t nummer op en laip mit opschriefboukje noar tillefoon tou. k Vuilde mien haart kloppen dou k taan Mattje heur tillefoonnummer ientikte. Wat spannend om zo doalek n stem te heuren van ain dij zo dulek bie ons heurde, mor schane genogt vergeten was deur mie, moeke en mien gezin …
Lula Lula Lu, Lula Lula laid
Opa Tammo’s Lulalaid.
Wie wonen in t gehucht,
Lula achter Kalkwiek*
Mit veul vrizze lucht,
k bin de keunenk te riek
Omreden lu van Lula
hebben nait veul verdrait
Elk ken ja opa Tammo’s Lulalaid
Doar krast mien hanska,
en in t laand frènst n veulen.
De schoapen loom in scha,
hondje wil mit ze speulen.
Ons kat ligt noast oma,
dij hoakt mie n klaid
Veur heur klinkt opa Tammo’s Lulalaid
Lula Lula Lu, Lula Lula laid
Opa Tammo’s Lulalaid
Haar oma veul zörgen?
Och, k wol voak nait om liek
En toch elke mörgen
weer noar Beukemoa’s febriek
t Was n tied van aarmou
wie haren t nait braid
Toch zong elk opa Tammo’s Lulalaid
Wie heuren bie mekoar
krek as vlais en de sjuu
Bist nou tachteg joar
d’olste van Lulalu
Och opa, gain troantjes
de woorden dij ik wait
De woorden van opa Tammo’s Lulalaid
Lula Lula lu, Lula Lula laid
Opa Tammo’s Lulalaid
*bie Hoogezand
Op de wieze van Uncle Satchmo’s lullaby van
Louis Armstrong
Astoe ainzoam bist
Goa noar boeten kiek even op stroat
Astoe ainzoam bist
Goa der oet t is noeit te loat.
Der is wel ais n dag dastoe ainzoam bist
Allain op de wereld mit kop vol onkruud
Goa noar boeten proat mit elk dijst kinst
Kwak over dien ellìnde smiet t der mor uut.
Elk krigt wel ains n tied dat t nait meer wil
Gelokkeg hestoe dat nait allain
Blief din nait zitten in n houkje zo stil
Proat ains mit nkander loat die mor zain.
Snak wat mit kinder zai lustern aibels groag
Noar dien verhoalen over vrougere tied
Der komt din al gaauw gebrukelke vroag
Hebben ie dat beleefd … Joa wees din mor blied.
(noar n foabel van La Fontaine)
Grote Griekse filesoof Socratus lait homzulf n hoes baauwen. t Was gain groot hoes en n kammeroad van filesoof zee: ‘Gain stand veur zo’n groot man.’
‘Stand gaait nog wel ,’zee nummer twij, ’mor dat roam!’
Nummer drij von veurgevel der nait mooi oetzain en nummer vaaier von t mor n hondekot. Veuls te klaain veur heur beroemde kammeroad von wieder elkenain.
Dou zee Socratus, dij grote man, ‘Al is mien hoes ook nog zo klaain, der kinnen genog echte vrunden ien.’
t Is beter van binnen ien n luk hoeske as boven op n grote! Geluk zit hom nait ien riekdom.
*luk = klaain
(noar n foabel van Aesopus)
Oarend haar ais n hoas te pakken kregen ien t veld. Mit zien snoavel en klaauwen reet hai aarme daaier aan stukken veur ogen van n muske, dij slim ontdoan raip: ‘Hoas, woarom gaaistoe der nait zo as n hoas betoamt as n hoas vandeur?’ Naauw haar muske t roupen of der dook n vaalk oet lucht omdeel en greep muske mit zien schaarpe klaauwen. Dou vaalk mit muske omhoog vloog, heurde muske hoas roupen: ‘k Lag mie ja dood om die, mus!’
Ain dij homzulf nait redden kin ien t leven, kin aandern doarover ook min goie road geven!
in vogeldrinkbak
in toen op grond
zit doef op zien gemak
en spittert in t rond
keudeldoemke wil derbie
mor moakt haildaal gain kaans
doef ropt: ‘dit bad is nou van mie’
want ik bin veul meer maans
doagen loater ligt e doar
as n verropt bultje veren
n grode vogel staark en swoar
zol doef even mores leren
doef kreeg n opsodemieter
deur toudoun van n hoanebieter
k wacht nait
op n goie dag
k moak zulm
mor ain
k kiek nait
noar mien older
dij kin k
ja nait trug sturen
mor k kin der
wél wat tou
doun, pelzaaier
in mien older
dij aine dag
dat is ja vandoag
t Zel al gaauw n goie viefteg joar leden wezen dat ik hier, persies op dizze plek, ston oet te kieken over hoaven van Delfsiel, de ploats woar k geboren bin en woar k mien haile leven, dus nou ook nog, as n Siamese twijling mit vergruid bin. t Was zo tussen Kerst en Old en Nij, t was bitter kold en t snijstörmde. t Anders zo remouerge zolte zeewoater in hoaven lag ter nou bie as n oppoetste roustvrijstoalen bevroren ploat. Hier en doar sprille bevroren stukken ies mit doarop veren poetsende zeekoapen, en dat mit n rust of t midden in zummer was. Dit was heur weertype. Zai schraauwden tegen mekoar en plukden, òfgunsteg mekoar in de goaten holdend, aan wat onbestimds dat in t ies vastvroren zat. Wieder was t betrekkelk stil doar aan mien zo laive woaterkaant.
Mit dizze kolle hier boeten kon ik ja nog beter dreumen din onder waarme gestikde dekens thoes, in mien deur mien pabbe roeg òftimmerde ketonnen sloapkoamerke mit de gele, naauw opdreugde lekplekken van smolten snij.
Ter lagen veul kusters òfmeerd, mit kerstbomen in top.
Dat in òfwachten van de zeelu, dij lekker thoes bie moeke zaten te groalen van heur ainegste poar lösbandege doagen in t joar. Dij kusters lagen, totoal verloaten, wel 6 riegen dik aan mekoar klusterd aan t plankenpad.
Gewoonliek was dat hier zo dag en deur wel aans. t Was altied n drokte van belang. Inkomende en oetgoande schepen haren altemoal zo heur bekorens veur ons. Wie, de mit de hoaven vergruide boefkes, dij loater netuurlek altemoal noar zee tou wollen. Op jacht noar roem en eervolle doaden en oaventuren. Oaventuren en belevenizzen, dij deur d’olle zeerötten, dij je d’haile godsgaanse doagen zittend op n muurke aantrevven konnen, opsmukt werden tot welhoast onmeugelke heugten en gevoaren. Prachteg! Wie zollen en mozzen dit ook ja mitmoaken, wat ter ook gebeurde! Leren … noar schoul? Hallo, dou nait zo stom, zeg! Dat was ja net wat veur witbekjes, slapjanuzzen. Niks veur ons, as jonges van Delfsiel. Ik heb ains n moal mitholpen op n Zweedse kolenboot en kwam soavends as swaarde piet thoes. Mien moeke was duvels en mepde mie mit n reuzezwaai noar regenbak achter t hoes. Hier mos ik mie hailendaal noakend poedeln mit n flinterdun stukske Sunlight-zaipe en n glidderg washandje … en dit ales mid den in winter! t Dee mie niks. Ik was op dij olle schuit west en haar mie zulfs (in koeterwaals Zweeds) verstoanboar moaken kind. k Haar van dij smoezelge, veddelke kok knäckebröd mit dikke roombotter en n snee stokvis ter op kregen. Heerlek! Dat ik de volgende dag dik aan de schieterij was, dat kwam netuurlek deur dat röttege kolle groetjen bie de put.
Aal mien stoere vrunden gingen loater noar zee tou. Ik nait! Leuk hè, veur n knuppel zo as ik, dij ale wereldzeeën verkennen wol. Nee, ik mos noar dij duvve mulo-schoul.
‘Kinst loater ja altied nog op ain van dij scheepvoartketoren waarken goan,’ zee mien pa cynisch: ‘Swinters kinst din lekker bie t kaggeltje zitten en nait verrekken bie n 20 groaden onder nul op n winderge veurdek van n kuster. Óf’,’ en hai prikde mit n strak vingertje noar mie, ‘zo as ik toun, zo koal as n loes, doun mos. Veur n poar griepstuvers stoapels holt van wonder en geweld op de nekke versjaauwen op n holtfebriek. Dag in, dag oet!’
Ik lusterde toun hailendaal nait noar dit gezever van mien zeker nait gemezzelde, mor gepokte ol heer. Achteròf en toun ook al, haar hai netuurlek geliek. Hai vuilde ja doaglieks, hou jong en oerstaark hai ook was, de roake klappen van t aarme leven, om n hongerloontje bie mekoar te schroapen. Zo goud as hoavenaarbaider as op dij holtfebriek. Ik begreep dat toun totoal nait en muik hoast doaglieks drokte mit mien goudwillende ollu. Kounavvel dij ik was! Nou het dizze ‘wiseguy’ ales wel zo’n bietje deur, mor nou huift dat nait meer. Mien pabbe is jammer genog mor 48 joar worden en is tot zien leste dag tou groots op mie west, omdat ik, in zien ogen as n geleerde, mit n widde overhemd aan op n ketoor zat.
Nou ik zulf al wat older bin, schaiten dit soort overdenkens aal voaker as brandende fakkels deur mien kop. t Dut wel pien, mor zo zit t leven bliekboar in mekoar. Ik kin dit mor naauw apsepteren. Jammer genog zugt n minsk zuk noeit van teveuren zo as hai echt is, mor mainsttied allain mor de weg dij veur hom ligt … en din ook nog mor op n hail körde òfstand. Woarom zag ik dat toun nait zo dudelk as nou? Hiermit zai je mor weer dat de minsk n altied blievend roadsel veur zukzulf is. Hierover zegt n citoat van d’ain of aander wiesgeer: ’Mien aigen persoon is as n hoes, woar ik noeit noar binnen goa, mor woar ik bloots de boetenkaant van bestudaaier.’
Hebben ie dat nou ook, dat dit oard gedachten aal voaker weerommekomen en din veuraal in dit toch vrij luchteg kleurde tied van t joar? Of bin ik nou weer ains d ainege olle zever dij dit het? Woar ik in tussentied al wel zulf achter komen bin is, dat d eerste helfte van ons leven veurbie gaait mit n staark verlangst noar twijde helfte, terwiel je in de twijde helfte mit verwondern terogge kieken noar aal wat ter gebeurd is in d’eerste.
t Wordt nou ducht mie wel aarg woazeg, nait? Ik loat t ter wieder mor bie zitten, docht ik zo. Ie mouten mor zo denken; elk minsk het zo zien aigen kloukeghaid.
Joa, ik goa mor ains lekker rollebollen mit mien vraauw en kinder op n lekker grasveldje in de zunne. Meschain verdwienen aal dij verhidde moezenizzen din vanzulf. Vanoavend loat ik din thoes, bie n poar stroalende keerskes en n rusteg meziekje, de körkjes mor ains knallen. Dat geft vast en zeker even n aander geluud. n Sprankelnd, wif soort levensbegunsels. Alvast proost.
was ik dij oavend bie t pad
moezenusten tussen oren
gewicht van wereld op scholders.
Middenien t Ellertsveld
ston n dikke boerderij
hoge roamen mit doarachter
licht, leven, waarmte.
Kold tot aan mien bonken
verlaangde ik dernoar
binnen te wezen, noflek,
maank aander lu.
Pas dou ik deur roamen zain kon
bleek t licht reflectie van tv.
Derveur hing n olle man
mouderziel allinneg.
n swaalfke
in de zaachtblaauwe
locht vlogt
de zummer veuruut
n laange riege
jonge eendjes
in de viever
volgt moeke-eend
hemelhoog
in de koniveer
pikt n haandvol
muzzen
hier
komt
gain virus
Tussen
Zai daanst mit fietse
aan d’haand
langs d’hege
noar d’overkaant,
stapt op,
zwaait mit n laag
goiendag
noar t roam
van heur bovenkoamer.
Tussen lemellen
slagt in vinsterbaanke
lutje swaarde koaterpoes,
droager van rooie vlooienbaand,
zien klaauwe uut
noar n mugge –
was ik hom
ik zwaaide
allènt mor terugge.
Wel het ooit berekend
houveul laifde paast
in ain poar aarms
dichtde Jaroslav Seifert
k bin gain rekenwonder
zel t nooit worden
poëzie blief zo laank
ik leef bie mie
Bie ons goan jonges en wichter soaterdoagsoavends ommeroak aan de flitter. Ien ons swierhoezen worden wichter deur jonges din traktaaierd op fladderak mit sukker. Ain swierhoes staait noast Kokse kerk op Mij en n aander ien Leeuwstroat, Oethoezen.
As poepse koien zoepen jonges bier en jenever. Dat kin n roege boudel worden en noa òfloop makkelk oetdraaien op haauwen en reupen. Knechten dij té voak en té woest mitdoan hemmen, worden der veur straft mit n bezuik van Ol Paiter.
Ainmoal is na zo’n swierpartij n knecht, dij al ien zien opkoamertje op bèr laag, deur Ol Paiter grepen, over t achterdeel hin mitslept en aldernoast òftiggeld. t Ging der vrezelk om weg en aarme kerel het ter n poar broken ribben aan over holden. Hai is der wel deur bekeerd, want as hai hom nait betern wol, din zol Ol Paiter hom mitnemen. Schietensbenaauwd waas e worden! Doar huf ie nait zo van op te kieken, want n dikke vrund van hom is noa zo’n bliksiekoaterse swierpartij deur Ol Paiter bie t nekvel pakt, oet bèr sleurd en n moal of wat over de kop smeten. Kerel wis hail nait meer woar of e waas. Smörgens wer e vonden bie achterdeeldeur, totoal verropt. Hai waas zo goud as verlamd en kort noatied hartstikke pielemotje dood!
Dus nou loven ie zekerwoar dat ík der nait weer hingoa, noar dij vervlukte swierhoezen. Fok joe! Ik goa der zoaterdagoavend gewoon weer hin, zet boudel doar even goud op kop, din noar hoes, op bèr en òfwachten. Wat ducht joe, ik wil ook wel ains wat mitmoaken.
t hoes schoeft mie noar boeten tou,
t is te vol, ik paas der nait meer bie,
ik bin te braid
van waark en verantwoordelkhaid
k blief eefkes stil stoan op e riep,
wait nait woar of k t zuiken mout,
t leventege levent ropt haard oet –
meschain mout der den eerst wat oet?
ongevuileghaid van t heuren,
t aarmhaarteg kopschrabende denken;
zo heur k alweer de vogels zingen
en loop ook aal meer jenteg deur
ogen mouten eerst wat tou, dan open
om mit licht en zicht
weer vol te lopen
dag hoes, mit dingerais en waark bezied
ien alle houken en goaten
dag hoes, dat tikt van rappe tied
en digitoale woan
dag hoes, ik kin der weer
n pooske tegenaan.
En den zal der niks meer wezen,
Gain huus, gain woning, gain kerke
Gain kasteel, gain kelder, gain zaikenhuus –
Gain staine zel nog
Op d’aandere stoan.
Allenneg nog
t Waaien van de wind,
t Waigen van takjes
In de kroon van de kastanje,
t Geluud van gras,
En dat zel alles wezen.
Schreven aan de boorden van t Leekstermeer
in de winterstörm van 25 jannewoarie 2020,
nog zunder benul van t virus dat deraan kwam.
t Is benaauwd stil in de wereld, overaal zit d’boudel op n glieve. Fietsen en n stapke rond mag nog, mor wieders is bienoa alles dicht. Zundag 15 meert het ons regeren besloten dat vanwege corona ales dicht mos. Krougen, winkels, sportakkemedoatsies, d’haile wereld ligt zo’n beetje stil. Onveurstelboar! Gelukkeg binnen de supermaarten nog wel open en kinve nog voldounde bosschoppen kriegen. Dammeet goan dij meschain ook nog wel dicht! En den?
‘Joa,’ zeg ik onder t kovviedrinken, ‘den moutve op n holtje bieten!’ En woar hoalen wie dij den weer vot?’
De ainzoamhaid slagt tou. Wie binnen der baaide nog, mor as je allenneg binnen, is t nog minder. Bezuik roaden ze vanwege de besmetten ook òf. Gain verjoardoagen, kroamveziedes en begraffenizzen mit volk der bie. Veuls te gevoarlek! Doar zit je din, potje op aarm, veur t roam en d’femilie veur t venster te loeren noar weer zo’n wonder.
Tiendoezenden binnen al besmet en ook al doezenden oet tied kommen deur corona.
‘Ik kin t woord hoast nait meer nuimen,’ zeg ik. ‘Vervelen slagt tou. Wat mout je nou wel aal doun? Je binnen ja net n gevangene in aigen hoes!’
‘Kiek ais om die tou,’ bromt moeke fel, ‘waark zat! Gerdienen der veur vot, kasten leeg, stovven, zwabbern en stofzoegen. Begun vot mor!’
Bliksem, docht ik, haar k mie de bek mor holden. Nou het zai mie der veur. ‘Ast mor waist, dat k nait zo vereg meer ben!’ jeuzelde ik.
‘Ik zeg ook ja nait, dat alles tegeliek mout. Begun mor mit t aanrecht.’
‘Eerst nog n kopke kovvie,’ opperde ik, om nog wat oetstel te kriegen. Dat mog.
‘Nou ales oet de kastjes en d’boudel hemmeln. Hier hest n sopke.’ k Heb t waiten: stief en stram mos k mie boeken, draaien en keren op knijen. Aal nait zo slim, mor t weer omhoog kommen was oareg zwoar. Ain haand op t aanrecht en d’aander oetstoken noar moeke en joa verdold: nog net gain toakel neudeg!
‘Wie willen t nijs even zain,’ opper ik, om even oet te poesten.
‘Zel nog wel aal t zulfde wezen. Ik goa nog even deur!’
Op t nijs zingen en applaudisseren ze veur alle haarde waarkers, dij de coronaslachtovvers biestoan. Tof, dij lu verdainen t! Bedruifd, dat ze nog mor n zetje leden noar t Malieveld mozzen om der n beetje bie te kriegen en nou as helden bestempeld worden. Schandoaleg aigenlieks! Op heur ken je ja aait baauwen!
Zulf bin ik de leste weken aal wakkerder worden over t waark wat moekes heur haile leven oet t stro zet hebben. As ik doar mien verwondern over oet, zegt moeke: ‘Ach man, dat is ja niks, dat heb k mien haile leven mit plezaaier doan, mor bie t older worden kin k wel wat hulp broeken. Jammer, mor t is nait aans. k Heb die ja!’Al 55 joar mien grode laifde, nou mit moeke en schoonmoeke: mien heldin!
Ainmoal in t joar,
goan wie mit mekoar,
zowat in blode kont,
ons vernuvern op de grond.
Noa twij tot drij week,
weer glad op streek.
t Lief rond en zat,
mor de knip plat.
Din is der mor ain ding dat echt telt,
joen aigen hoes in stee van n kampeerveld.
De Hoop, Heer van t Slochterbos,
wos amper wat hai mit zien tied aan mos.
Verzieten noar Ennemoa in Midwol,
dat was hom doar veuls te kol.
Wieder din noar t Hoes te Wedde,
nee, doar lag hai teveul aan kedde.
Was Ekenstein din wat, bie Daam,
nait doun, doar haren ze niks in paan.
Hogerop noar Menkemoa in Oethoezen,
ook nait, want ze hadden last van loezen.
Bleef over Verhildersum in Lains,
mor mit dij lu was hai t nait ains.
‘Och,’ zee e, ‘wat het n mens toch n zörg’,
en bleef doarom thoes op Freylemoabörg.
Ik vroag mie wel ais òf in wat veur wereld ik leven zol,
as elkenain ais doun kon kon wat e wol.
Naargens meer oorlog en aalom vree,
mit elk zien aigen gelaifde stee.
Gain honger meer en nooit ain zaik,
allain de gedachte al moakt mie waik.
Zo’n wereld is toch wat elk geernt wil,
mor hier gain doaden, t blift hier stil.
Nee … want wie griepen ons nait in aigen kroag,
onmacht is dunkt mie t antwoord op dizze vroag.
Wat heb ik toch n honger. k Heb al doagen niks eten, k heb toch zo’n zin aan pe-
tat. En wat der loos is in de mìnsenwereld? Eerder was de stad der vol mit, mor
nou lopt der sikkom gainent. En zo is der ja gain petat veur ons. Zai snappen toch
wel dat doeven ook eten mouten? k Heb toch zo’n zin aan petat. O, kiek doar lopt
toch n mìns. Wat let dij doar achter … wacht es even, zai ik dat goud? Joa, der is
weer petat!
Hongersnood dreigt voor stadsduiven: ‘Het wordt een massaslachting’
(Sikkom.nl 01-04-2020)
https://www.sikkom.nl/hongersnood-dreigt-voor-stadsduiven-het-wordt-een-
massaslachting/
Mien waikschilde bonen verdreugden op scheurklaai bie lavahait Glins. Zwait en
dörst, dus mor even op t terras bie SantaBruno. Ik graimde vino op widde
boesroen. Ien wasmesien sopt, ien dreugtrommel stopt en kreeg hom aander
doags te kaast oet. Ain aarm deur maauw, mor … Fivelingio, n eruptie om de
pokkel! Maauw vuil op vlouer … der laag n bultje körrels. Hè? Aander aarm
pebaaiern … vannijs körrels. Ik trok aan kroag en dou vuil ales deel. Moekemia,
te hait wossen? Ik keek op dreugmesien, knop ston toch op kaastdreu…? Och
nee, knop ston op körkdreug! Op display ston ‘Made in Italy’ …
Gain postzegel meer ien hoes om op condoleancekoart te doun. Gaauw noar postboalie achter draaideur bie AH. ‘Ho’, zee winkelmaaidje, ‘Mouten winkel- woagentje mitnemen!’
‘Huif bloots even postzegels te kopen.‘
’Ook din n woagentje mitnemen!’
‘Mor wat mout k doar din ien doun?’
‘Moakt nait oet, mout van mien boas.’
Wies dee zai mie n ontsmet woagentje. Heb dij mor aanpakt en vief meter veur
mie oetschoven noar postloket. Boukje postzegels kocht en dij ien karreke deel vlijd. Dou noar wichtje weerom, heur t woagentje touschoven, mor eerst postze gelboukje der oettild en ien buuts stoken.
Wies zee wichtje: ’Zo binnen regels, meneer!’
Klaainzeun Bram is drok aan t baauwen mit zien glieboane.
Doags der veur haar zien moeke hom verteld, wat zai zo aal dut in heur waark as
verpleegster. Dou vruig Bram: ‘Als ik 20 ben, moet ik dan ook mensen wassen?’
‘Dat huift nait ast dat nait wilst.’
‘Oké.’ Mor zien gedachten gingen wieder.
As moeke thoeskomt van t waark, zugt ze Bram drok bezeg. ‘Bist wat aan t
baauwen, Bram?’
‘Ja!’
‘Oh, wat mout t worden?’
‘Een wasstraat voor mensen!”
Veureg joar kwamen der zes kukens bie in t hounderhok. Kukens werren hounder
en begonnen aaier te leggen. Hoan stuurde zien aigen hìnnen aan.
Koppeltje nijen dee t aans. Voak belandde n aai op grond. Sums pikten ze t stukkend, t wer nou tied veur n leghok, mit drij vakken. Eerst lagen aaier der onder.
Ook kropen doames bovenop mekoar. Ze waren haardleers, aaier bleven op grond liggen.
Elke dag was n aai kepot. Totdat ain hìn heurzulf verroadde. Ze zat onder t aai geel. Dat was aaierpikker! Dij gaait vot. Der komt weer rust in t hounderhok.
‘Moeke, ons buurvraauw zegt dat ain dij te veul filmkes kikt op n schaarmke
vaaierkaante ogen krigt. Is dat woar?’
‘Meschain wel, laiverd. Ik heb t nog nooit bie ain zain, mor veul noar schaarmkes
kieken is ienderdoad nait goud.’
‘Mor moeke, wie luustern thoes haile veul noar meziek. Kriegen wie din gain
vaaierkaante oren?’
t Is alweer wat joaren leden, mor k zai hom zo weer binnen kommen: n reus van n kerel, piepe schaif in de mond en zo te zain n zunnechie zunder zörge! ‘Goedemorgen, ik kom op uw advertentie.’ Wie haren verlet om n wisselloper, omdat nait ale geld op tied binnenkwam. Hai revelde as Brugman en noa amper n haalf uur haar e n boantje as vertegenwoordeger! Mien voar kon ook nog wel aine broeken dij goud was in advertensies verkopen, zodounde.
Zulf mos ik dij middag noar Sodom om klanten te bezuiken en wie pruiten òf, dat hai mie helpen zol en om haalf twije bie de kop van t Zandpad wezen mos.
d’Eerste klant was fietsmoaker Hoaken. Man gaf aan dizze raaize der niks bie te hebben.
Ome Bram vuilde ducht mie aan, dat der toch wel wat te verdainen was en vruig: ‘Mag ik U iets vragen?’ Op goudkeuren van Hoaken begon e: ‘U heeft niets te adverteren? Ik zie dat u dealer bent van ….olie.’ (noam ben k even kwiet, KvZ) U koop dat in voor f… (nuimde n bedrag, KvZ) en de marge daarop is erg hoog! Dat is toch een geweldig artikel om mee te adverteren?’ Hai was zo overtugend, dat e n vette advertensie mitkreeg.
Boetendeure zee ik: ‘Man, hou dus je wel?’ Wie pruiten òf dat hai d’aine kaante van de Moushörn doun zol en ik d’aander. Hai haar mie overtuugd van zien talenten. Aan t enne van de dag gaf e zien handel òf. Ik was beduusd van zien produktie: klanten dij mie deurgoans de deure wezen, haar hai inpaalmd! t Was n rasverkoper. En dat was, as je zien verleden heurden nait zo verwonderliek: hai was melkboer, haar n zuvelgroothandel, zat in d’eulie, in d’autobanden, in de tabak, haar n benzinestation groot moakt en was zulfs conducteur west bie de NS. En overal haar e de top hoald.
Bie ons zee e op n dag: ‘We kunnen nog veel meer omzet halen! Jij en ik gaan volgende week naar Amsterdam.’
‘Wat mouten wie doar?’ vruig ik onneuzel.
‘Daar heb je de grote reclamebureaus en die moet je persoonlijk bewerken om de grote landelijke adverteerders binnen te halen. We gaan met de trein, dat is goedkoper. Ik heb daar nog altijd gratis vervoer, dus hebben we aan een enkel kaartje voor jou genoeg.’ Tegen mien voar zee e mit n grijns: ‘We gaan twee dagen en jij betaalt het hotel.’
Zo zegd, zo doan. Dunderdagsmörns op tied vot. In traain bleek dat zien ‘vrijvervoerkoarte’ al n mooi zetje verlopen was. ‘Oh, hoe kan dat nou? Ik zal hem bij terugkomst direct laten verlengen,’ was zien antwoord en conducteur ging akkoord.
In Amsterdam n hotellechie besproken. ‘Hier moet je niet dronken worden,’ was zien laconieke reaksie op de staaile, laange trap dij noar ons koamer laaidde.
‘Wie willen toch wel even stappen vanoavend?’ zee k geschrokken. Ik haar mie der op verheugd om ook ais Amsterdam bie nacht te beleven.
‘Ja hoor, we gaan denk ik maar naar het Rembrandtplein, daar is altijd wel vertier,’ was zien veur mie geruststellende reaksie.
Noa eerst n poar missers kwam t gelok. Al ging t ook hier eerst wat stoer, Bram was n terriër, dat bleek! De boas zat in n koamertje achter t glas en volgens t wichtje bie de balie haar e totoal gain tied. ‘Is dat je baas?’ wol ome Bram waiten en veur ze der aarg in haar, stevelde hai mit zien laange bainen op hom òf. Noa n poar kloppen op deure stapde hai votdoadelk noar binnen. ‘Sorry, meneer. Mag ik U even storen? 2 minuutjes is voldoende.’ Meneer luit blieken dat e nait veul pries stelde op zo’n binnenkomst, moar ome Bram trok zok doar niks van aan. ‘Wij komen uit het noorden, en we willen graag goed contacten leggen met de reclamebureaus. U kunt ons denk ik goed op weg helpen hoe we dat aan moeten pakken.’ Om kört te wezen: meneer wer wat tougeefleker en noa roem n uur(!) namen wie mit n stevege handdrok òfschaid.
‘Jij bent veel te bescheiden. Gewoon doordouwen, is mijn devies.’ Hai haar geliek: wie haren n vette klant en n goie tip veur t veraandern van de titel van ons M-M-Nieuws kraantje. n Concurrent haar t plan ook n kraante in Veendam en omgeven oet te brengen en den onder n titel woarin Veendam veurkwam.
De tip dij hai mitgaf, was: ‘Maak er VeendaM-Mer NIEUWSblad van. En druk dan M-M-Nieuws in rood.
Dan blijft de oude titel in stand.’ Wat n oetleg. t Aai van Columbus!
Lest best. Wie besloten om veur vandoage mor te stoppen. t Was roem vaar uur en de mainsten zagen joe aankomen op dat tiedstip. Noa n beetje eten en wat ophemmeln luipen wie t Laaidseplaain op. ‘Zullen we starten bij Dorus?’ was ome Bram zien veurstel. ‘Mie goud, ie mainen Tom Manders?’ ‘Ja, heel gezellig,’ reageerde hai.
Bie deure wuiren wie ontvangen deur n portier. Mit n grote zwier gooide hai deure open en begon gelieks te zingen: ‘Ik ben Japie de portier …’
Dorus zulf zat op n kruk aan de bar en haitte ons welkom mit t bekende laidje: ‘Der wonen twee motten in m’ ouwe jas …’
Wie vuilden ons geliek thoes. Wat n sfeer! Ome Bram haar votdoadelk kontakt mit n man of zeuven oet West-Vraisland en begon in heur aigen dialect staarke verhoalen te vertellen…
(hoast net zo mooi as grunnegers, docht ik…)
Om n uur of negen kwam de toun net populair wordende Rudi Carrell binnen. ‘Verrek, daar heb je Rudi!’ reageerde Bram verrast.
‘Joa, nou kin t wel,’ zee ik: ‘Ie willen toch nait beweren, dat je hom persoonlek kennen?’
‘Ja jongen, ik ken hem van mijn melkloop in Alkmaar. Zijn ouders waren klant. Rudi was toen een jongetje van een jaar of tien.’ En of e t bewies levern wol, ging e stoan en ruip: ‘Ha, die Rudi!’
‘Ha, die ome Bram!’ schraauwde Rudy en kwam as n sneltraain op ons òf. t Weerzain dee hom zichtboar goud. Hai gaf mie ook n haand.
‘Dat is mijn nieuwe baas,’ gaf Bram hom te kennen.
‘Zo? En op zijn kosten is het vanavond gezellig stappen?’ Tegen haalf elven mos e vot. Haar nog n optreden op n aander stee. Veur ons zat t der toun wel op. Wie haren al oareg wat oetgeven en aanderdoags was t weer aanpakken. Dou ik wakker wuir, was ome Bram der al oet. ‘Heb jij ook zo’n jeuk?
Gatver, der zal hier toch geen temeier hebben geslapen?’
Wie hebben dij dag nog n stok of wat zoaken òflopen en binnen om n uur of haalf vieve op traain noar Grunnen stapt. t Was veur mie n haile ervoaren en t rezeltoat der noa was nait niks! Meerdere grode advertenties kwamen binnen van D.E., Philips en zuks meer. Ons concurrenten vruigen zok òf, hou t kwam dat wie dij groten wel kregen, en zai nait.
Noa n joar of drije haar Ome Bram t bie ons weer had. Hai gaf aan, dat e ‘der nait meer oethoalen’ kon en zien top bie ons beraikt haar. ‘Ik word weer tankstationhouder in Groningen.’ In n mum van tied was e doar ook weer vot. Van ain stoatsion haar e dou drije moakt en dat was veur hom op dat moment vannijs de top.
t Kontakt is aait bleven. Sums was t moeilek hom weer te vinden, want hai mog geern nogal ais verhoezen: van Veendam noar Grunnen, Azzen, Annen, Zuudloaren en … n Aarg gedreven mor onrustege kerel. In de datteg joar dat e traauwd was, was e al wel zesendatteg moal verhoesd. Dat nemt nait weg, dat ik n bulde aan hom had heb … Al is e al n tiedje oet t leven, de herinnerns blieven. Herinnerns aan waarken, leren, mor veuraal genieten!
Remmert filosofeert groag over t leven. Zo aan t ènde van de dag, as zien waark der op zit en hai gain moutwaark meer het noar t volk of t huusholden, trekt hai zich voak trogge in zien oaventuurkoamer. Hai speult wat op zien gitaar of luustert noar meziek en komt zo in n stemmen woarbie hai zien denk de vrije loop loat. t Liekt hom geweldeg om nait meer begrensd te worden deur de minselke bepaarkens woar elkenain nou ainmoal tegenaan lopt, zowel geestelk as liggoamelk.
Hai fantaseert over kunstmoatege intelligentie en wat of doar aalmoal mit kin. Hai zugt apperoaten veur zoch dij wis alles kinnen wat mìnsken ook kinnen en dat ook nog ains beter as mìnsken. Ze waarken naauwkeureger as mìnsken en moaken gain lek en brek. Remmert vroagt zoch òf of der n mement komt dat de apperoaten intelligenter worden as mìnsken. En dat ze mìnsken nait meer neudeg hebben omdat ze zochzulf vermenegvuldegen kinnen. Moar, zo goan zien gedachten hìn, as ze ons nait meer neudeg hebben, lopen we de kans dat wie as minsk overbodeg worden. Din worden mìnsken volledeg vervangen deur mesienen. Dit botst vanzulf wel mit de noatuurleke overlevensdrang van mìnsken. Moar joa wat is t alternatief? Meschain mouten we de mìnsken zulf verbetern goan. Zeg moar de bionische mìnsk creëren goan. Bionische ogen bestoan al, bionische aarms en bainen ook. Ze waarken net zo goud as minselke ogen, aarms en bainen. Bionische implantoaten baauweln de originele functies beter noa of verbeteren ze zölfs.
Remmert wait dat er in Ingelaand n robot ontwikkeld is dij veur n groot gedailte uut minselke protheses en synthetische orgoanen bestaait, woaronder n synthetisch haart. t Is as t woare de eerste bionische minsk.
Remmert zien gedachten goan mit hom op loop. As we nou es genetische protheses ontwikkeln goan; protheses dij moakt worden van ‘echt’ materioal uut t minselk liggoam.
Hai vroagt zoch juust òf of we nait geliek verder goan mouten. Wèl zegt dat n gewoon minselke ledemoat t mainst optimoal is? Ze binnen evolueerd noar wat ze nou binnen, moar dat huift nait t ènde van d’ontwikkeln te wezen.
Remmert het wel ains lezen dat der n groep bestaait dij de transhumanistische filosofie aanhangt. Volgens dizze transhumanisten is de minsk aanbeland in t post-Darwin tiedperk en kin hai zien evolutie in aigen haand nemmen. Zai propageren dat de mins zoch fysiek verbetern mout of upgraden mit technieken as nanotechnologie, genetische manipuloatie en vèrgoande integroatie van computertechniek in t minselk liggoam, zodat t nait meer veròldert en meer presteren zol as ‘noatuurlek’ is, bieveurbeeld deur n verbinden van hazzens en computer veur meer intelligentie. Din komt t concept van uploading in beeld. Bie uploading wordt deur transhumanisten aannomen dat t in de toukomst meugelk is om de minselke geest haildaal in software te vangen. Hierdeur zol t in principe meugelk wezen om dizze software op n aander, ‘beter’ substroat over te zetten, zo as n hail geavanceerde computer dij alle hazzenfuncties dupliceren kin. Ain van de toupazens doarbie is t concept van de digitoale aiveghaid, woarmit n mins noa overlieden as t woare wieder leeft in n mesien. Remmert realiseert zoch dat doar vanzulf wel alerlie ethische vroagen bie om d’houke kommen kieken: software kin hail makkelk kopiëerd worden, dit kin din ook mit ‘minselke software’. Wat mout men din mit zoaken als bv. ‘zail’ of ‘persoonlekhaid’?
Meschain mouten wie doar ains kieken hou of dat bie daaier in mekoar stekt.
Ain hail positief element staait veur Remmert wél vast: zaik worden kin nait meer. De nije minsk kin hooguut nog n virus oplopen. En om dat probleem op te lözzen, baauwen we vanzulf bie elkenain n virusscanner in.
As ik deur t boerschop kom
kiek ik altied even weerom
benijd of ik t nog vin
ekkelbomen in t gruine kaamp
Halms peerden in dokeg daamp
t is woar k geboren bin
In wieme höngen de schinken
zoepen was um te drinken
wotter kwam oet koper pompen
ol stee mit heeg der veur
in t veld tussen rogge deur
t mulle zaand en lopen op klompen
Refraain:
Op wupkoare mit mien voader
zai ik d’ol ekkelbomen stoan
ik was n kind en haar gain loater
gain eerder dij veurbie zol goan
Hensens is koren aan t zichten
boervoogd gef buurschop richten
ol Sassen hoart swoa op t spit
vraauw Huges klopt de matten oet
bakker Niehof bringt zien stoet
Ossel ridt zien melkweg
moeke melkt mit buusdouk op
Aaltje speult mit tiddeltop
en Wup mit poppewoagen
Berend scharrelt op t boerplak
Boele springt in eerappelzak
zo göng dat in dij doagen
Op wupkoare mit mien voader
zai ik d’ol ekkelbomen stoan
ik was n kind en haar gain loater
gain eerder dij veurbie zol goan
Nuigend kwam vloud van nije tied
ol raive göng aan zied
combine wer dörsmesien
trekker kwam in stee van peerd
Milan kwam veur Geert
verkoaveln muik roegte fien
Ol Daip wui liek en dou weer krom
en zo komt t aal weerom
achter eskes Iöchten Olle Dingen
Tied van toun dij is veurbie
mor dit is wat er blift veur mie:
wöddels en goie herinneringen
Op wupkoare mit mien voader
zai ik d’ol ekkelbomen stoan
ik was n kind en haar gain loater
gain eerder dij veurbie zol goan
Dit laid over t boerschop Smilke (Smeerling) tussen
Onstwedde en Vlagtwedde in Westerwolle is
schreven bie t Aaltje-prejekt, zai www.aaltjesstee.nl.
t Laid wordt zongen deur zangeres Josien Bakker
oet Vlagtwedde en is te beluustern op
https://ww.youtube.com/watch?v=W6f07xTsDwk
Stap veur stap krabbelde zanger-laidjesschriever Jan Henk de Groot oet t mentoale dal woarin hai n dik joar leden zat. De tied van bezinnen over zien gezondhaid en de zin van t leven het hom goud doan. Hai is der hail staark deurhìn kommen. Gelukkeg ligt dij zwoare tied alweer n haile zet achter hom en raaist hai sinds oktober van t veureg joar de noordelke pervinzies rond mit zien theatertoer De wolf is trug.
Zotterdag 29 feberwoarie 2020 ston De Groot mit zien programmoa in t Noabershoes in Veelerveen, woar de beheerders oardeg heur best doan haren om de zoal mit lekkere zitmeubels in te richten en al bie veurboat veur n hail gezellege hoeskoamersfeer te zörgen. t Was dìn ook hail begriepelk dat De Groot zok al veurdat hai begon hailemoal thoes vuilde. De sikkom honderd lu in de zoal gingen der ains goud veur zitten en haren der net as hom veul zin aan. Al bie t eerste laid konden zai t nait loaten zachtjes mit te zingen. Mit de pebliekspartisipoatsie zat t dus wel goud. Tussen de laidjes deur was hai hail nijsgiereg en luusterde ook aandachteg noar zien pebliek. Hai bleef roemschoots de gelegenhaid baiden lekker mit te zingen en gezelleg soam in n vuurtje te kieken. Der waren schiere verhoalen, sums serieus, sums dreumerg, moar ook dichtbie. Der wuiren laidjes speuld van t gelieknoamege spaigelploatje, moar zien klassiekers kwamen vanzulf ook aan bod en der was plek veur nije laidjes.
Zuiktocht noar geluk
Deur aal dat noadenkjederij dat t aans mos het De Groot n enorme bron van inspiroatsie vonden. Tiedens zien haardloopjederij en zien zuiktocht noar geluk kwamen biezundere herinnerns aan vrouger tieden, olle laifdes, de laifde veur zien femilie en grappege veurvalen noar boven. Ze kwamen allemoal veurbie in zien aanmekoarproatjederij, moar ook in zien staarke laidteksten. Dat moakt hom n goie zingende verteller. Sums is t schierder dat je herinnerns wat aans omschrieven, zo as in t laidje woarin hai wol dat hai Robert Smith was. t Klinkt ja veul laiver om te zingen dat hai mit n veurmoaleg ploatsgenootje daip in a forest verdwoalen wol. t Staait hom doarnoast te priezen dat hai zo laifdevol zien femilie bezingt en dat hai schiere woorden het veur zien kammeroad Bonney, de tröts van Westerdaipsterdale, en dat hai doarnoast mit tröts sprekt over aandere Grunneger streektoalartiesten, dij geweldeg heur best doun in de streektoalpop.
Verrieken veur de streektoal
De Groot vertelde wieder over de dingen dij de òfgelopen moanden op zien pad kommen binnen. Zo haar hai gain goie ervoaren mit de cd-(òf)perserij, woardeur t nait lukte t spaigelploatje bie de presentoatsie bie Evelyntje aal in hoes te hebben. Netuurlek kon t nait oetblieven dat ook de twijsterrenrecensie van d’Ancona veurbiekwam. Doarnoast vertelde hai tröts over de landelke aandacht dij hai kreeg, deurdat hai nuigd wuir in De Taalstaat, t literaire radioprogrammoa van Frits Spits. Dij vertelde hom dat hai zien leste spaigelploatje ongeleufelk goud vindt. Doar is gain woord van logen, want de laidjes binnen n geweldege verrieken veur de Grunneger streektoal. En dat is veuraal deurdat hai der in sloagt herkenboare situoatsies dichterlek in zien laidjes te verwaarken en deurdat zien schriefvoardegheden aal staarker worden en hai in zien teksten aal meer beeldende toal broekt. Zien toalgebruuk sprekt aan (denk aan nije oetvindens as make-upjederij of snapchatjen), nuigd tot stiltes en let roemte der over noa te denken.
Waarme balloades en noppen op de hoed
De zenen gierden hom in Veelerveen gelukkeg nait deur zien lief. Hai haar enkeld wat last van verkoldentjederij, moar dat deerde hom nait, deurdat elke noot weer roak en zuver was. Ook de laange oethoalen waren aangenoam om noar te luustern.
De Groot traktaaierde t pebliek op poppy laidjes en rockachtege riedeltjes. Hai wisselde dat hail nuver mit mekoar òf: dìn weer achter de pioano, din weer op gitaar. Ook de ukelele en d’elektrische gitaar kwamen der aan te pas. Op zien staarkst was hai in zien waarm aanvuilende balloades. Laidjes as Satelliet, woarin hai letterlek op de vlucht gaait, en Welterusten, n indrokwekkend laid over de stoere Vrais (Bonney Brattinga) dij sikkom elke veurstellen mit hom mitraaist, zörgen veur noppen op de hoed. Dat moakt De Groot n riek man. Wat hai t pebliek geft, krigt hai weer trug. Van zien teksten klinkt elk woord geleufwoardeg en wat boetendes opvalt is dat hai elk woord zo zuver oetsprekt dat gainain twievelt over wat hai zingt.
De wolf is trug is n aangenoam oavendje oet. Dat begunt aal veur de veurstellen en schaait pas oet laank noadat de lèste noot speuld is. De Groot nemt roem de tied om mit elk dij dat wil n proatje te moaken. De mainste veurstellens binnen speuld. De toer luip aiglieks op zien ìnde, moar de coronacrisis gooide rout in t eten. t Is nog nait dudelk wenneer de leste veurstèllens inhoald worden. Gelukkeg binnen der meugelkheden genog om de laidjes van De Groot te blieven heuren. Mit de neudege regelmoat binnen zien verskes veur RTV Noord. En om mit De Groot te spreken: ‘Der binnen nog Spotify en YouTube.’ Der stoan hail wat filmkes op YouTube en ook op Spotify binnen aal zien spaigelploatjes te beluustern. En vanzulf binnen dij ook nog gewoon te bestèllen. Vernuver joe der mit!
(vervolg op: Op boerenploats, Kreuze 83)
Broene, t moekehondje, is aarg wies mit baaide pupkes. Ze worden wel honderd moal op n dag beslikt en behimmeld. t Is ook ja zuk mooi spul. Jurrie is ook nait bie t mandje weg te sloagen. Hai prat aan ain boksembain deur mit leutjekes, of ze hom verstoan kinnen. Òf en tou gaait moeketje ter even oet en din kinnen ze gaauw t nuske verschonen.
Daaiernarts is ook al n moal langswest en het ales goudkeurd. ‘n Mooi nuske en kerngezond, hur,’ zee hai. ‘Bel mie mor as ze om en bie tien weke binnen. Ik zel ze din even inenten en dat verplichte paspoortje invullen. Doarnoa kinnen ze ja zunder gevoar veur infekties noar boeten tou … en verkoft worden’, zegt e kniezend.
Jurrie vodt haile doagen wat mit pupkes om en het hoast gain tied veur zien hoeswaark. Moeke het hom ter al op aansproken.
Broene het melk genog. Leutjekes sabbeln en smakken ter vrolek op lös en binnen koegeltjerond. Rond de tiende week, zo as òfsproken, is dokter is ter weer west. Hai het ze nog ains goud beknovveld en bedoan en n spoitje geven. ‘Oh, joe geven van dij klaaine hondebrokjes zai ik: mooi mit deurgoan, hur. Doar zit alles in wat ze neudeg hebben. t Moeketje kin nou ook weer wat tot rust komen’.
Jurrie begunt ter vanzulf nait over, mor moeke zegt op zekere dag; ‘Ja, zo as dokter zee: nou ze al weer om en bie tien weke binnen, kinnen ze wel verkoft worden. Mor och, wat is t toch mooi en laif spul. Wie kieken t nog wel even aan, hur. Veur Broene is t ook ja goud om weer wat tot rust te komen. Mout je nou ains kieken hou ze mit dij klaaine bunzeltjes speult.’
Jurrie groalt. Zo gaauw hai van schoul komt, of in t weekende, gaait hai mit t haile spul mit pa mit noar t laand. Zai baggern deur de klaai as mollen.
n Joar loater binnen baaide reutjes al net zo groot as heur moeke. Prachteg! De widde voutjes steken hail biezunder of tegen dat mooie pikzwaarde laank hoar. Zai binnen nog aal bie mekoar. Zowel pa as mamme, mor veuraal Jurrie, groalen elke dag van dij rebuliemoakers.
Op zekere mörgen komt Pa woonkeuken in en stekt lagereg n grode broene kevort omhoog. ‘Kiek ains wat ik hier heb?’
‘Joa, hur,’ zegt moeke: ‘Dat zol ains tied worden. Hou laank zitten wie doar nou al op te wachten …’ t Is n goudkeuren van gemainte en pervinzie om ter n nije schuur bie te baauwen. n Haile grode! ‘Nou, dat wordt aankomende doage poot aan’, zegt pabbe. Gelukkeg waiten d’aannemer en haaiboas ter al van. Nou vergunnen binnen is, kinnen ze ja begunnen.’
Moandagmörgen om zeuven uur al n bult lewaai op d oprit. Pa störmt noar boeten en zugt dat ter n grode trekker mit aanhanger en doarop laange poalen t haim opdraait.
Haaiboas lopt noar hom tou. ‘Moi, boer. Doar binve din. k Heb zo gaauw meugelk tied veur joe vrij moaken kind, want t het nogal even duurt mit vergunnen nait?’
‘Das mooi boas,’zegt pa. ‘t Terraain is al deur architekt oetzet, dus je kinnen joe wel redden mit joen jonges nait?’
‘Wie zellen ons best doun’, zegt haaiboas.
Pa kikt hom ains goud aan. n Boare van n eerlieke kerel! ‘Doar twievel k ook nait aan,’ zegt e laggend. Twij doage n bult gebonk en lewaai. ‘Hai,’ zegt moeke; ‘Theekopkes rabbeln hoast van toavel of. Veur mie maggen ze kloar wezen.’
Tegen oavend wordt ter op keukendeur bonsd. t Is d’haaiboas. ‘Mag k even binnen komen? Wie binnen kloar hur. Jonges binnen t spul aan t oploaden en veur mie kinnen ie mörgen aannemer bestellen. t Wordt n vrij grode loods, hur! n Mooie oetbraaiden veur joe. t Gaait wel goud mit joe nait?’
Boer knist mor wat. ‘Och joa boas. Jong wil loater ook boer worden en din is n bietje levensroemte noeit weg hè? Mor hé, kovvie is kloar. Kom nog even noar binnen.’
Zai zitten nog wat te keuveln over ditjes en datjes, totdat haaiboas inains zegt; ‘Oh, joa boer, ik wol joe nog wat vroagen. Dat teefke van joe en veuraal dij twij zwaarde bentege rakkers. Hou binnen ie doar aan komen? Veuraal dat teefke is dizze baaide doagen nait bie mie weg te sloagen west. Zai slikde mie aal aan boksempiepen. Dij twij jonkies nait ze zeer, moar wat mie opvaalt is dij mooie widde voutjes. Dat dut mie slim denken aan twij aarme sodemieters van honden, dij wie bie ons waark aan t Schildmeer min of meer in leven holden hebben.
t Waren dudelke swaalkers en toun wie t waark ter doar op zitten haren, heb ik ze mitnomen en noar t asiel brengen loaten deur Derkie, mien tounmoalege jongste knecht. Hai is ter op mien aandringen eerst mit bie daaiernarts in ons dörp langsgoan, omdat t reutje volgens mie toun nogal wat poesterg was. Mor Derkie zee dat dokter ze n spoitje geven haar en dat ze wieder kerngezond waren. Hai is toun geliek deurreden noar t asiel en het ze doar baaide òfleverd. Volgens mie is dit t teefke van toun, dij laiverd. Ik zol wel ains waiten willen woar t reutje terecht komen is.
Dij haar net zukke mooie widde voutjes as dij twij jonge honden van joe.’
‘Nou, boas,’ zegt pa, ‘dat verhoal van joe kin wel kloppen, tot zowied as t teefke betreft, teminzen.
t Reutje is ons nait opvalen in t asiel. Dat zollen ie doar, of bie dij dokter, ains opvroagen mouten. Wat mie juust wel verboasd is dat ik n ploatje mit de noam Boris aan t raimke van ons Broene vonnen heb.
Zai je, wel dit is hom. Roar hè?’
‘k Goa der mörgen geliek achter tou’, zegt haaiboas. ‘Ie heuren nog van mie, hur. Veur joe meschain ook goud om te waiten hou of t in mekoar stekt.’
Twij doagen loater komt haaiboas der weer aan. ‘t Zel mie benijen wat hai oetdokterd het,’ zegt moeke. Noa wat over en weer geproat, komt t hoge woord ter oet. ‘Ik bin op t leste toch bie daaiernarts terecht komen, want bie t asiel wozzen ze mie nait wieder te helpen, as dat ter mor ain hondje bie heur brocht is en dat is dat teefke van joe. Bie daaiernarts kreeg ik n hail ander verhoal te heuren. Schrik nait, mor hai het t reutje insloapen loaten mouten vanwege n aarge verslodderde benaauwdhaid. Hai kon zuk de vaaier biezundere widde voutjes nog best indinken. k Wait nou ook woarom dij laive knecht Derkie zomoar zuk zulf ontsloagen het. Hai het mie mooi bie de poot had, deur te beweren dat baaide hondjes in t asiel òfleverd wazzen. Kounavvel! Hai dus mie t loater netuurlek nait meer te vertellen. Mor ja, hou of wat ook, t spiet mie wel hur, zo’n mooi daaiertje haar k groag hebben wild. Ik goa noamelk al gaauwachteg mit penzioun en din haar k mooi wat òflaaiden. Mien vraauw is jammer genog overleden, dus ik heb zometain tied genog en wieder gain vertuterij.‘
Pa kikt moeke en zeun ais aan, lopt noar de kast tou en komt terogge mit haalsbandje mit doaraan t ploatje mit de noam Boris. ‘Luster goud, wat ik nou zeg,’ zegt e: ‘t Is zeker gain verplichten, mor zo as ie waiten hebben wie nog dij twij noakomelinkjes van Boris. Zai binnen hom zogezegd ‘tot de bek oet sneden’ mit dij vaaier widde voutjes. As ie willen, kinnen ie wel ain van dij mikmakmoakers kriegen. Hier op ploatse hebben wie aan drij honden eerliek zegd te veul, mor wie vinden ze zo mooi dat we ze nait aan andern kwiet wollen. Veur joe willen wie wel in goud vertraauwen n oetzundern moaken. Ie mouten mie wel beloven dat ie t hondje Boris nuimen. Dat ter ere van zien aarme pabbe, dij t leven ter bie loaten het.
Nou?’
Haaiboas is in eerste instantie sproakeloos, mor mit glinsternde ogen zegt e: ‘Dat zol ja prachteg wezen, man. Wat bin k doar ja bliede mit. Joe huiven nait baange wezen dat t daaiertje t nait goud krigt, hur. Ik goa haile doage overaal mit hom hen, dat beloof ik joe.’
‘Goud’, zegt pa: ‘Loat Jurrie din mor even kaizen welke of hai zulf holden wil.’
Zo zegd, zo gebeurt t. n Poar weke loater komt haaiboas t hondje ophoalen. Jurrie is wel n bietje aan t poesten en stìnnen. Mit troanen in ogen zugt e dat t hondje achter in bestelbuske van haaiboas zet wordt. Broene en heur jenteg zeuntje runnen nog n endje piepend en blavvend achter auto aan.
‘Most heur mor ains goud aanholden, hur,’zegt moeke. Dij laiverds binnen ook ja zo wies mit mekoar, man. En nou dit …’
Zo komt t verhoal van Broene en (de jonge) Boris tot n end. Ik wol hiermit even aangeven hou kwetsboar t leven van n (hoes)daaier wezen kin. Wees ter goud veur en je kriegen veul dankboarhaid ter veur terogge.
Schare komt al dichterbie. Zunne
trekt zok terog oet toene, leste
vogels geven nog waarmte aan t licht.
k Heb mien stoule al zes moal verzet,
net zo voak as zwaarte liester
hinkelepinkt veur mien vouten
en k mie òfvroag wat k nog
doun mout mit mien doagen.
Krone waaiert t net al wieder oet.
Mien laifste is wied vot. Aangst
brengt heur weerom in mie.
k Bin bliede.
Mor vroag mie nait woarom.
Leste doagen van meert. k Heb niks om haanden.
k Zet gloepstreeks aasketunne boeten,
daip in winterjaze. Achter poest.
k Stoa mie te scheren snommerdags.
Schut mie n gedicht in t zin
van Elizabeth Bishop: Ìnde Meert.
k Denk aan heur Canadese gaanzen
van Nova Scotia neerdoald aan vieverraand in t paark.
Der wazzen al zaachte doagen west;
hond was op zuik noar kikkers,
mor dij huilen kop nog dicht.
Nou lummel k mor wat aan,
verbeeld mie dat k housten mout,
dat k oetvlaigen wil,
terog noar t holten hoes van Elizabeth
hailendaal aan t inde op straand in Nova Scotia,
of mit hond op jacht noar kikkers.
Aal ogenblikken as we ons teevee aan zetten, kin t gebeuren dat we ons minister-president op t
schaarm zain. Hai proat ons bie wat dat coronavirus aangaait. En as proat zowat oet is, den zegt hai tegen t volk: ‘Hol vol!’ Dat betaikent zukswat as: blief in hoes en as ie toch deroet goan, blief den zeker anderhaalve meter van joen medemens vandoan. Dus … gain geknovvel!
Ik blief even nait in hoes en fiets vanoet Lellens over Stadsweg richten Ten Boer. Doar haalverwege bin k bie t Diekshörnsterklap en -verloat, woar ze 75 joar leden flink vochten hebben.
t Was de grens tussen bevrijd gebied en nog bezet gebied. t Was oorlog en ze hadden gain keus. Baaide kanten roakten mit mekoar in gevecht. En enkeln kwammen om. Ik roak in gedachten. En onverwacht heb ik ze veur ogen, dij jonge jongens. Volhollen mozzen ze. Al wazzen ze ook muid en zaik van de wènst noar thoes.
Der was gain ontkommen aan. Ze mozzen!
Op terugweg stap k nog even van fiets òf en kiek noar dij prachtege klap en zien verloat. t Ligt
zo vredeg in dit laandschop. Mor t het n verhoal. En dat verhoal is t volhollen weerd om te
vertellen.
Ik kin die mor nait uut mien kop zetten
k Wil aan wat aans denken mor
t Lukt mie nait – elk beeld dat ik
Oproup wordt in n handumdraai
Al weer aan de kaande schoven
Deur n prachteg ploatje van die
In dien bloumpiesjurk – t is niks aans
As de woarheid, mien woarheid.
k Bin in mien laifde veur die mit miezulf verlegen,
Mien heufd en mien haart worden trovven
Deur n fikse dunderbui,
In t verlangen noar die leg ik mien haand op
De stam van dizze kaarzeboom, ik zeg hum dien noam
En dan schot e zo opains in blui.
Veur Jan
Ik bin doe veur die
Gain ie of joe
Man gewoon doe,
Zuver zo as ik doe
Tegen die zeg
Gain ie of joe
Man gewoon doe.
Wie binnen ja aigen
Mit nkander, aigen
Veur altied en aiweg,
Zo aigen as t man
Ainegzins kun
Aigener kun ja nich.
(Schreven in t Westerwolds van t Smilke)
Nachttoal
Dreumtoal
Spooktoal
Woantoal
Ik en doe toal –
Mor ik bin nait ik
En doe bist nait doe,
Wie binnen allebaaide
n Aander, mor wie waiten
t Zulf recht nait,
Rem-toal
Sloaptoal
Wakkerworden toal
Stoameltoal
Hakkeltoal
Hest mie vannacht goud
Te pakken had, nachttoal,
Mor nou bin ik wakker, en
Spreek ik weer wat ik wil,
Spreek weer gewoon
Wakkertoal.
Òflopen zodderdag was k ien Stad bie mien neef Johan. Hai was zo blied as dat k hom ien gain joaren zain haar! ‘Ankom week krieg k n hoagelnij kunstgebit, mien jong,’ zee Johan, ‘gebit komt zo tou febriek oet. Ha, ha! Mor heur ais. Heb k die wel ais vertèld over dij joekel van gebit oet mien kienertied? Nee…? Mos mor ais heuren! Din wais ook dat nait elkenain t trovven het mit aigen kunstgebit…!’ Gaauw kreeg k mien opschriefboukje tou jes oet. k Ging aantaikens moaken.
‘Schrief mor op,’ zee neef: ‘No, doar goan wie din. Weerom noar joaren sesteg! As kiend woonde k ien dij tied ien Megrietstroat. Wie woonden, dat wais nog wel, ien n klaaine stad mit n febriek. Ien Megrietstroat doar wazzen t apmoal schiere minsen. k Ging mainstentied noar noaber Snoekering tou. Bie heur laag aaltied n joekel van n vaals gebit op schuddeltje op toavel.
Zunner dat gebit vuilde noaber hom nuverder as mit dat krèng ien mond. Kunstgebit op schuddeltje was hom te dik. As Snoekering gebit ien mond proppen dee, din kon hai nait meer proaten. Zien wangen puulden oet as bie n hamster. Troanen laipen hom over wangen. Aan veurkaant stak ding zeuven centimeter oet.
Ainks was ter gain minsk dij der wat van snapte. Woarom ging Snoekering nait noar zien tandarts tou veur n goud gebit? Wat hil hom tegen? Mor nee, aal dij tied bleef Snoekering zien gebit op schuddeltje liggen. Keerl zien kop wer smaler. En zodounde leek kunstgebit nog dikker. Op n daag was Snoekering der zo flaauw van dat hai gebit mit noar schuurtje tou nam. Doar zette hai onnergebit ien bankschroef en draaide dij aan. Zulde dee hai mit bovengebit. Der mout stoal ien gebit zeten hemmen…
Behaalve dat boetenkaant beschoadegd wer, wer t ding nait smaler. Snoekering was verbraand!
Gaauw kwakte hai t onding weer op schuddeltje! Wie konnen gebit veur zoveulste moal bewonnern. “Wat n joekel, nait?” zeden wie kiener tegen nkanner. Der zatten haile dikke tannen ien. Vraauw Snoekering zee dat tannen van n oap wazzen… Van n gorilla. Joa, dat is zo, zeden wie en gingen der mit vingers overhìn.
Joaren gingen verbie. Ien tussentied zat k ien hoogste klas van ambachtsschoul. Nog aaltied haar Snoekering kunstgebit op schuddeltje liggen.
Op n mirreg ien dij zulde tied, dou der op dij daag lezzen oetvalen wazzen, ging k noar noaber tou. Snoekering haar veziede. Veur hom ien stoul zat n òl kollegoa. k Mog der bie zitten. Snoekering was lèste joaren bie hoes. Veurtied haar hai mit dizze man op febriek aarbaid. Schuddeltje ston bie Snoekering op grond. Hai pebaaierde zien gebit ien mond te proppen. Ding drukte zien wangen noar boeten tou. Veurtannen van gebit stoken n ìn noar veuren tou. Noaber haar n kop zo rood as vuur! “Hol dat ding der oet,” raip zien òl kollegoa, “kins der wel ien stikken!” Mit geweld ropte noaber apperoat tou mond oet. Scheelde nait veul of t was apmoal bloud west. Snoekering poestte. Dou kregen zai t over vrouger. Veur eerste moal heurde k noaber over zien vaals gebit proaten. k Spitste mien oren! k Dochde, no kriegen wie t gehaaim van kunstgebit. k Mout mien kop ter bie hollen, heuren wat ter zegd wort. t Bleek dat noaber eerder n gewoon kunstgebit had haar. Doar was niks mis mit. Mor dij was hom ien febriek tou bovenbuus oetrold. t Was hom overkommen dou hai mit ain van kollegoa’s op zollertje ien febriekshal stoan haar. Kons ien febriekshal mit n trap op dij zoller kommen. Snoekering en zien pazzipant haren doar over t hekje hìn hongen. Onner heur haren nog n poar kollegoas stoan. Over en weer haren zai nkanner wat touroupen. En floep, dou wazzen boven- en onnergebit zo tou buus oet daipte ien kukeld ien n tun mit vergif. Dij kollegoa’s dij onner hom stoan haren, haren boven- en onnergebit tou tun oetvist. Mor haile brud zat stief onner vergif. Dou haren zai kunstgebit mor weer ien tun sakken loaten.
Komt tied, komt road. Op febriek waarkte ook n man dij van Jansen haitte. Dij man haar n plan. Ien wachtkoamer van zien tandarts ston n kiekkaast. Doar laag n vaals gebit ien! Bie gebit laag nog meer rommel: tannenstokers, tandpasta, tannenbozzels en koatjes mit lezen over poetsen van tannen en koezen. Dij dingen doar ien gloazen kaast wazzen om klanten veur te lichten.
En Jansen? Dij zol ais kieken wat hai doun kon. Hai mos eerdoags noar zien tandarts tou.
En wis en vrachteg, dou Jansen dij daag holpen was, was hai wachtkoamer weer ienlopen. Der zat gain minsk meer. Jansen haar n greep ien kaast doan. Kons deurke lösdraaien en opendoun. Mit n tannenbozzel veur homzulm en vaals gebit veur Snoekering was hai noar hoes tou goan. Zulde week haar Snoekering t veuls te dikke gebit kregen.
Och, haar Jansen zegd, t was rekloamegoud. Tandarts kreeg wel weer n nij gebit. En wel keek ter nou ainks ien dij kaast? Snoekering was red. Doar was t Jansen om te doun west!
“Nee,” zee Snoekering tegen òl kollegoa dij op veziede was, “k duur nait meer noar tandarts tou. Mor k haar geern n goud gebit! Mor din vragt tandarts vanzulm noar t òl gebit. En stel dat k din over Jansen begun te klappen… Din krigs meleur. Nee, k goa der nait hìn!”
“Stolen goud bringt gain geluk,” zee ol kollegoa ien koamer. Hai keek Snoekering strak aan ien ogen.
“Nee,” zee Snoekering en loerde wodderg veur hom oet. t Was hom te veul worren. “Stolen goud bringt verdrait,” zee zien ol kollegoa weer, “of nait, Snoekering…?” “Joa,” zee noaber, “dat klopt…” En noaber veegde mit buusdouk bie neus laans…
Mor no is mien verhoaltje oet, neef! En wat viens ter van, kerel? Apaart nait? Mor t was mie ook n tied, mien jong!’
k Gaf tou, t was n schier verhoal. En Johan haar t beder trovven as Snoekering! Aner week was k zeker prezint om mien neef zien nije gebit te bewonnern. Johan laip noar keuken tou en kwam weerom mit n vles sinas en twij gloazen. ‘Wais wat k mit mien ol gebit doun goa? Dij komt hier op toavel op schuddeltje te liggen! Din kin elkenain dij ol taandjes bewonnern!’
Wie wazzen nog nait oetproat. ‘Woarom mos doe ainks n nij kunstgebit hemmen?’ vroug ik, ‘scheelt ter wat aan t ol gebit?’
Doar begunde neef weer te reveln. Mor k heb niks opschreven. Kins wel aan maggeln blieven.
Blaauw ropt en verlaaidt,
blaauw vlugt, blaauw joechaait.
Blaauw is n braide lach
boven t koren.
Blaauw swaarft en troost,
blaauw is stilkes en voart.
Blaauw is n sloepke woarin
k laangs hemel zaail.
veujoar in t swaart
daauw mit troanen
oet ons haart
zo hail apaart
dook vot, daauw gaait
bladjes gruin
ontkomt mie dat
veujoar der staait
dood het zien zin
duuster zun is der wis
hai nemt mit
wat e nemmen kin
n brommer vlugt veurbie
noar nij veujoar leven
is dat zo veur die ?
veur mie?
‘Cereska,’ zee ze op de vroag hou of ze haitte. Ik trof heur op de trappens van de Korenbeurs ien Stad. Dou t rekkertje van heur coronasmoelie knapde, zwaaide ik n doemke noar heur en vruig hou of ze aan dij noam kwam. Zai wees noar ain van de beelden noast d’iengang, d’insperoatsie van heur noam. ‘Ik bin nuimd noar mien bet-bet-bet-bet-overoma Ceres,’ zee Cereska, ‘de Romeinse godin van de Laandbaauw.’
Poepoe, zai was zug hail bewust van heur òfkomst. Ze wees noar t dak, noar t beeld van Mercurius. ‘Mien over- over- over- over opa, hai bemuide zug mit de haandel van onze laandaarbaaid,’ zee t wicht.
Tjonge, ik haar te doun mit veurnoame lu. Mor der zit hier nou toch n Appieaffeer ien t gebaauw? ‘Joa,’ zee de hogelaandster boerendochter, ‘da’s ook haandel ja … en hier rechts staait oomke Neptunus, hai muik dat boudel over de zeeën dreef.’
Ik bedocht n grapke: ‘Kwam haandel wel op tied aan? Woulege tieden, broezeg wotter dou.’ Nait goochem. Eelske vroag, von ze. ‘Eefkes kopkiedeln: dizze drij grootheden bewoakden stief onze belangen, doar bin k groots op,’ zee Cereska, ‘wat dat aangaait kin k nou op mien vrund John aan.’ Vrund? John? Woar?
Zai nikde noar n dikke trekker op de Vismaarkt. ‘John Deere’ ston derop, n knoap uut de riege 9630T. Worden boeren nog touloaten ien Stad? Dat was wel n goie vroag … doemke!
‘Ik leg hier n plaank over de sloot.’
Plaank? Sloot? Nou joa, t was symbolisch bedould. Stadjers begrip aanlangen over pladdelaand sloept krekt as n virus. Cereska kwam van Wehe-den Hoorn. ‘Doartusken ligt n symbolische plaank over de zwetsloot,’ zee ze, ‘kiek mor goud.’ Vrouger stoven haandelslu mit transportfiets over krappe vlonderplaanken over sloten in t òfgelegen laand. Bakkers en slagers mit n körf vol stoetjes of vlais noar boetenlu. Mor de plaanken wazzen der ook veur noabers. Even proatjederij bie rouw en traauw of n spultje koarten. Mor geleuf speulde maist n rol, din laag der gain plaank. Kiek noar Wehe-den Hoorn, aine kaant protestant, d’aandere kaant katholiek. Zunder plaank was der rebulie, mit plaank is t geleuf vervörmd. Ook bie verzakkens dizzerdoags in Grunnen mouten der meer plaanken over sloten.
Hou nou wieder hier in Stad Cereska? ‘Korenbeurs wordt vannijs woar of t veur bedould was,’ zee ze, ‘mien pa veurspelt: gaarst, rogge, tarwe en hoaver mout. In tieden van nood waiten Stadjers de boeren wel te vinden, waiten wie nog van de Hongerwinter van 1944.’ Och mienwicht, da’s laank leden.
‘Hongereg volk kwam hierhèn, niks ontkennen uut dij tied. k Heb mit mien John zoadjes sproeit over Vismaarkt. In de vougen tusken kinderkopkes kiemt dommee gezonde eterij.’
Wis, t idee mout nog vastbakken aan t benul van stadslu. Dizze maaid is de tomtom noar de boerenree. ‘Jonge boerinnen goan dommee ook noar Vismaarkt mit jongvij en verbaauwerij van t pladdelaand. Zai moaken Stadjers vannijs bekind mit toen en netuur.’
Vast, netuurlaifhebbers tjaauweln geern over gruin mor netuur liekt ver vot.
‘Doarom! Snapst?’ vruig ze, en knupde snoetjeplaaister weer veur. ‘Ik raais òf, moi hè.’ Doar ging trekker weer, Cereska toeterde nog eefkes noar CdK-Paaske bie Pervinziehuus. Op pad, tusken koolzoadvelden deur, noar Wehe-den Hoorn. Doar woar n plaank over de zwetsloot ligt … doemke!
Zai hebben in joaren
nait tegen mekoar proat.
Vandoage tikt buurman C.
bie buurman V. aan t roam –
stekt doeme op en zegt: ‘Moi.
Zel k dien òfvaalbak
even veur noar weg tou brengen?’
Buurman C. volgt
t leste nijs op d’voude –
mout toch aine
d’eerste stap zetten
(DvhN 14-02-2020 – slachter rekent òf mit Konikpeerden)
Ze hebben mie goud te groazen –
k mos vervoaren
van Flevopolder noar Laauwerszee.
Of t niks mit mie dee.
Ze vonden mie te opdringerg bretoal
noar minsen tou – mien gedrag
vonden ze t òfkeuren weerd.
k Bin n schieterg nijschiereg waarkzoam peerd.
Gain spier kwoad in t zin. Zuls vraidste moordenoar
geven ze om zok te verbetern n twijde kaans.
Nait mie. Moal mie aan etenstoavel mor fien
op stoet dain ik joe as rookvlais en salami.
(noar n foabel van Aesopus)
Van jongs òf aan wazzen kat en muske kammeroadjes west. Kooi van mus en maand van kat stonden noast nkander en zai wazzen ien loop van tied dikke kammeroadjes worden. Dat ging laang goud, tot ter op n dag n aandere mus op veziede kwam bie mus. Deur getsjilp en gekwedel van baaide muzzen ging t ter orreg om weg en op n duur was t net of zai roezie haren. Kat schrok en docht dat vrumde mus zien kammeroadje haauwgen wol en hai zee: ’Wat? Woltoe mien kammeroadje wat aandoun? k Zel die mores leren doe!’ Hai greep muske mit zien schaarpe noagels en vrat hom op. ‘Hai,’ zee e noatied, ‘k wos nait dat muzzen zo lekker binnen. Hai keek zien kammeroadje even aan en dou … greep e dij en vrat dij ook op!
Netuur is staarker din leer!
(foabel)
Stèl daiven oet n Daam brook ien n hoes op Tjamsweer ien, mor sinten of dure spullen vonden rovers nait. Der zat bloots n dikke hoan ien tuuthok en dij hebben zai dou mor mitnomen ien zak. Haren zai te minzent nog wat te eten. Thoeskommen hoalden zai hoan te zak oet om dij te slachten. Hoan begon heur te smeken. ‘Moak mie toch nait dood,’ kukelde baist, ’k dou hail goud waark. k Kraai mien aigender en noabers elke mörgen wakker, zodat zai op tied op waark kommen.’
’Dat is t hom nou juust woarom wie die opvreten goan, hoan. Omreden doe moakst haile wereld wakker as wie ons waark doun mouten.’
Lu mit minne bedoulens hebben n hekel aan lu dij heur dwaarsbongeln.
Aal weken in de ban van Covid-19,
veroorzoaker van veul leed en pien.
Meschain hadden joe t nait benaauwd,
veul aandern hebben treurt en raauwd.
Gelaifden dij veur heur leven mozzen strieden,
om voak in ainzoarnhaid de dood in te glieden.
Dij versloagen achter bleven zitten mit de vroag:
hou mout t en kin ik wieder noa vandoag?
Deurpoeiern, kregen wie as road
en as t aits kin: blief van de stroat.
Of aans anderhaalve meter bewoaren,
om rnekoar n bult ellèn te bespoaren.
Mor bie n òfschaid veur aaltied,
zet je t laifst alles even aan zied.
Din is der behuifte aan echt menselk kontakt,
n opbeurend woord woar men noar snakt.
Blief dus aandacht holden veur mekoar,
dat kin hail best mit n klaain geboar.
Zo mouten wie dizze virus-oorlog bestrieden
Om weer oet te kinnen zain noar betere tieden.
Ons soamenleven staait wat in de wacht,
want t coronavirus het ons in de macht.
Bie t minste of geringste mout je isoleren,
om besmettens veur aandern te keren.
Mie dunkt t virus is hail goud te verdrieven,
deur joezulf flink wat knoflook veur te schrieven.
Mor ale gekhaid op n stokje,
oie worden hiervan aalmoal t bokje.
Ook al wor je nait zaik, of nog slimmer,
der beter van wor je nooit of te nimmer.
Want d’economie het op dit virus gain grip
En dat vuilen wie vroug of loat in ons knip.
Veurlopeg goan eerst hail veul zoaken dicht
en wie mensen kriegen n soort ophokplicht.
En worden weer bonden aan ons gezin,
mor gelokkeg zit n lock-down der nog nait in.
Rutte rekent op ons en ruik n gevuilege snoar,
deur te zeggen: ‘Let n beetje op mekoar.’
Staarkte
Doar zit je din, opsloten bie joen algen,
want t Corona-virus is flink aan t draaigen.
Gain haand, knuvvel, loat stoan n smok
en oet vervelens soavends bie tied ‘in t hok’.
Wie binnen veurlopeg op onszulf aanwezen,
woarvan hail veul d’ainzoamhaid vrezen.
Mor meschain dut dizze ellen ons besevven,
hou belangriek t is mekoar in t echt te trevven.
Wel wait brengt dizze virus-ramp n ommekeer
en woarderen wie t veur-en-mit-mekoar wat meer.
Ook al ervoaren wie in dizze tied enkeld noadail,
t besef en bezinnen kin laaiden tot veurdail.
