Pelgrim, Trijnko

t Was drok in de winkel van de grode Supermaarkt en omreden dat ik nait zo handeg bin in bosschoppen doun, duurde t even veur ik de spullen dij ik hoalen mos in kare haar. Mor k kreeg t bie mekoar en nou mor ofreken.
Veur ale kassa’s, behaalve veur ain, staait n laange riege volk. Ik goa op goud gelok mor aargens stoan en keek wat om mie tou. Boven ale kassa’s hangen borden, en dou ik dat goud bekeek zag k dat der opston: ‘As je de viefde of meer wachtende klant veur de kassa binnen en ale aandere kassa’s ook vol stoan, krieg je d’inhold van joen kare omsunt mit’.

Dat leek mie wel wat. As ik nog even verder deurlees staait der in klaine lettertjes bie: ‘vroag om t reglement’. n Lichte twievel komt wel in mie op, moar toch ….
Ik vroag aan t wichtje van de kassa of ik t reglement kriegen kin, want ik was de zeuvende klant in de riege. Ze kiekt mie stomverboasd aan en dus herhoal ik mien vroag nog mor ains. “Joa”, zegt zai, “dat geldt vandoage nait, want ain van de zes kassa’s is stokkend, dij dut t nait.” “Joa”, zeg ik, “dat heb ik wel zain, doarom wil ik t reglement groag hebben, want dat staait ook op dat bord”.
Ik zai heur denken van: wat zol dat veur n reglement wezen? Mor ze krigt inains n ingeven en zegt: “Vroag dat mor even bie de info, bie dij grode teunbaank doar in houk, dij doar achter zit kin joe verder helpen.”
Bie dij teunbaank stoan aal meer mensen in de riege en ik sloet mie doar bie aan. Veur mie staait n klant dij lötten hebben mout en dat mout op n apaarte mesien ofrekend worden, dij dut t ook nait liekt t wel, want t wichtje dij dat doun mout drokt op ale knoppen, mor t ding dut t nait. As heur chef der over toukomt is t mor even en din is t veur mekoar.

Nou kin ik geliek mien verhoal kwiet en vroag noar t reglement. “Joa”, zegt de chef, “as der n
kassa stokkend is geldt dij regel van vergees bosschoppen nait.”
“Doarom wil ik joen reglement groag inzain”, zeg ik nog mor n keer.
“Ik zeg joe veur de twijde moal, as der n kassa stokkend is gelden dij vergees bosschoppen nait!”
“Zel zo wezen”, zeg ik, “mor ik kin dat reglement toch wel van joe kriegen?”

Narreg gaait man op zuik en even loater krieg ik n boukje woar op staait : ‘Klanteninformatie’ en doar onder ‘De zeuven zekerheden van dizze Supermaarkt’.
Thoes heb k t boukje, dij begunt mit ‘Zeuven zekerheden woarom je bie dizze Supermaarkt goud terecht kinnen’, deurlezen en dou kreeg ik deur hou of t doar waarkt, want k haar nog nooit aine zain dij bie grode drokte de kare met bosschoppen vergees mitnemen kon. Op bladziede dattien van de zeuven zekerheden ston onder ‘overmacht’: bie stroomsteuren, steuren in d’automatiseren, of aandere onveurzaine calamiteiten, vervalen ale rechten dij aan de zeuven zekerheden ontlaind worden kinnen. Doarom heb ik nog nooit aine mit n volle kare zain, dij braid lagend en zunder te betoalen dizze Supermaarkt oet goan is, want zai hebben t zo oetfigelaaierd dat der bie grode drokte ‘touvaleg’ n kassa stokkend is.

Loze lu bie dizze Supermaarkt.

Noar t verhoal Kerstspoken van Maxim Gorky

t Was aal noa twaalven dou ik n ende op glee was mit t schrieven van weer n kerstverhoal.
Boeten gierde n stravve wind dij de valende snij opwaaien dee en meerdere vrumde geluden drongen mien koamer binnen. Geluden dij mie deden denken aan onverstoanboar gefluuster en gekreun. Terwiel dat ik dounde was mien computer òf te sloeten, woarop ik mien kerstverhoal aan t schrieven was, vloog der wat veur mien roam langs; ik schrok der van. k Luip mit trillens noar t roam, mor dat verdween dou ik noar boeten keek en niks aans zag as snijvlokken dij deur de wind opjagd wuiren. Deur dij snij-jacht leek t net of laamp van stroatlanteern flikkerde, woarschienlek verkloarde dat woarom ik wat veur mien roam langs vlaigen zain haar. Omdat t al slim loat was, dee k gaauw ale lichten oet en dou was t net of de vrumde geluden nog dudelker deurdrongen en der nog meer veur t roam langs vloog. n Vrumde gewoarworden woar ik wat onrusteg van wuir, allain t gestoadeg en t vertraauwde tikken van de klok dee mie wat kalmeren.
Dou k in bèrre lag, kon k eerst de sloap nait vatten. Nait ongewoon, want dat overkomt mie wel voaker bie t oetdenken en schrieven van n verhoal. Je binnen der din nog zó mit bezeg en vroagen joe òf of t goud in mekoar zit en of de bosschop dij je oetdroagen willen wel begrepen worden zel.
Mien verhoal gong ditmoal over n oldere man en vraauw dij vlucht waren oet t Midden-Oosten.
Zai hadden indertied n verbliefsvergunnen kregen en ook n klaain hoeske, wat òfgelegen in t veld. Doar hadden zai zulf om vroagd, want ze waren nait geernt onder de mensen. De reden doarvan was, dat heur baaide gezichten verminkt waren en hai was zo goud as blind. De oorzoak doarvan was de reden dat zai n joar of wat leden vlucht waren, want deur heur geleuf waren zai in heur geboortelaand slim mishandeld worden.
Bosschoppen deden zai aaltied op t ende van de dag, want din trovven ze mor waaineg mensen en tegen sloetenstied van de winkels wuir heur voak wat ekstroa’s toubedaild. Zai luip aaltied veurop en hai der n dikke meter achteraan, aan elkoar verbonden deur n zeel.
Zo ook n dag of wat veur Kerst gongen zai op t ende van de dag noar t dörp om nog wat bosschoppen te doun en mit meer as aans, in stikkeduuster weer op heur hoeske aan.
Mor t snijde zo as t in joaren nait snijd haar en doar waren dizze mensen nait aan wend. En de kolle oostenwind juig de snij op tot dikke, hoge snijbulten en de poaden waren nog amper te vinden. Zai roakden din ook t pad kwiet en aal daiper zakden heur vouten weg in de snij. ‘Binnen wie gaauw thoes?’ vruig heur blinde man, want dij haar nait deur dat ze verdwoald waren. Zai stelde hom gerust, mor wos in tied wel beter en hou zai ook heur best dee, ze kwamen nait meer op t juuste pad.
Op t lest kon zai nait aans meer as zeggen dat ze verdwoald waren en dat ze doodmuide was en even rusten mos.
‘Dat kin nait,’ zee hai, ‘din verkleumen wie nog meer en kommen wie om van de kolle.’
‘Loat mie toch even rusten,’ zee ze, ‘en as wie doodvraizen, wat din nog? Ons leven is nait meer wat t was en t is toch aal gain pretje meer op dizze wereld.’
Heur man gaf tou en ze vonnen n klaain beetje schoele bie n boske. Ze gongen mit de ruggen tegen mekoar aan zitten om even bie te kommen. t Duurde mor even of de snij, dij deur de wind opjagd wuir, bedekde dizze twij aal meer en meer. Hou laank zai doar zeten hebben …?
De vraauw vuilde noa verloop van tied opains n maarkwoardege, nait vervelende waarmte over heur hèn kommen.
‘Moesie,’ ruip de man, ‘opstoan, wie mouten wieder,’ en hai wol heur omhoog helpen, mor dat gong nait.
‘Moesie,’ ruip hai weer, ‘doe bevrust ast nait in bewegen komst!’ Mor zai kwam nait meer in bewegen.
In paniek begon hai te roupen. Wat mos hai, hai kon heur toch nait in de steek loaten en votlopen kon hai joa nait, want hai zag joa niks. Euvelmoudeg gong hai stief tegen heur aanzitten en de troanen bevroren hom op de wangen. ‘Woar hebben wie dit aan te danken?’ prevelde hai: ‘Woarom … woarveur … ?’ En dou heurde hai kerkklokken luden en ondanks zien blindhaid zag hai n prachteg landschop zok openboaren en n maarkwoardege, nait vervelende waarmte kwam over hom hèn. Twij mensen, dij zoveul te lieden had hebben; vlucht waren en op zuik noar n klaain beetje gelok. n Dik pak snij bedekde baaident mit n widde deken.
Is dit wel n goud Kerstverhoal, vruig ik mie òf: en hou braai k doar n ende aan, mit nog n bosschop? En wat veur bosschop ? Antwoord kwam der nait, want ik vuil in sloap.
De snij bleef intied in grode houveulheden deelkommen en de wind bleef mor om t hoes tou brullen en drong as onverstoanboar gefluuster en gekreun noar binnen. Mor opains … wat was dat? Deur t sloapkoamerroam wuir n onbeschriefboar licht zichtboar, dat aal feller en groter wuir en inains overging in n grode widde wolk dij deur mien sloapkoamer zweefde en doar achter vandoan kwamen silhouetten dij menselke vörmen aannamen en achter mekoar verschenen kinder, n oldere man en vraauw en nog veul meer mensen.

Woar komt dit opains wel vandoan? Wat willen dij aalmoal? Mit verkrampte handen en ogen op steeltjes keek ik noar dizze verschiensels.
‘Woar wie vandoan kommen?’ klonk n stem: ‘Kenst doe ze nait meer ? Denk mor ais goud noa!’ Ik schudde mien heufd, ik kon ze nait.
En ze bleven mor deur de roemte zweven, din dichtbie en din weer achteroet, t was net of dizze figuren n dans opvoerden. En dou verscheen n blinde man dij mit n zeel aan n vraauw verbonden was. Langsoam zweefden ze veur mie langs en keken mie gramniedeg aan. ‘Herken je ons nait?’ vruig hai körtòf.
‘Ja dat binnen ze!’ zee de stem: ‘De twij mensen oet dien verhoal dijst doe nou aan t schrieven bist. En ook aal dij aandern: kinder, mannen en vraauwen dijst doe vrouger in veul van dien kerstverhoalen beschreven hest en woar t nait goud mit òflopen is. Kiek mor ais goud houveul dat der binnen en hou treureg zai der oetzain, dizze vruchten van dien hazzenspinsels.’
Twij kinder kwamen noar veuren, n jonkje en n wichtje. ‘Dizze aarme kinder hest doodvraizen loaten, dou ze stiekem bie rieke lu noar binnen keken om n mooi verlichte kerstboom te zain,’ zee de stem. En dou dij wegzweefden, kwam n aarme vraauw veurbie, dij op kerstnommerdag nog gaauw n poar klaaine kadootjes hoalen wol, dij kwam ook nait meer thoes. En dou verschenen weer de blinde man en de vraauw mit heur verminkte gezichten en de stem sprak: ‘Dizze mensen, op zuik noar n klaain beetje gelok in n vrumd laand, hest omkommen loaten in n snijbui en iezelke kolle.’
‘Woarom?’ vruig de stem: ‘Woarom zokse verhoalen? Is der nait genog ellende in de wereld? Vaalt der niks moois te beschrieven? Woarom? Woarveur?’
Ik verstiefde hailendaal van dizze aanklacht, mor kon mie verweren deur te zeggen: ‘Elkenain nimt in zien kerstverhoal voak aarmoude, gevoar, treurnis en verlais as oetgangspunt, tegenover ale pracht en proal dij der ook is. As ik dat beschrief, dou ik dat met de beste bedoulens, om gevuilens lös te waiken, mensen te ontroeren en ze besevven te loaten dat der ook aarme en ongelokkege lu op dizze wereld binnen. Ik wil de mensen bewegen doar over noa te denken en doar wat veur te doun!’ Van ale kanten kwamen der spottende protesten en gelaag.
‘Woarom dizze minachten?’ vruig ik.
De stem sprak: ‘Omreden dast doe onzin vertelst. Bie dien lezers en touheurders wilst doe omdenken opwekken deur de ellende van aandern. Zo huifst doe de wereld nait te loaten ervoaren hou beroerd dij in mekoar steekt; dat is nait de juuste kerstgedachte om mensen op dij menaaier te ontroeren.
Benuim ais de waarkelkhaid en wies de mensen ais op heur aigen tekörtkommens!’
De silhouetten begonnen aal haarder te lagen en elk woord dij de stem zee, vuilde as haarde sloagen op mien heufd. Ik wuir aal daiper de grond in trapt en aal luder wuir t lagen en de wind gierde aal haarder om t hoes tou en t licht wuir òfwizzeld mit duusternis. En dou opains … wuir ik wakker en ik lag noast mien bèrre. Mien heufd dee mie zeer, dij was deur de val tegen nachtkastje aankommen. Sloapen kon ik dou nait meer en smörns zat ik aal weer vroug weer achter mien computer en begon t verhoal van de veurege oavend nog ais over te lezen. En dou heb ik Control-Alt-Delete indrokt, want dit verhoal kon nait verteld worden.

Wat ik joe nou beschrief, is aal weer joaren leden. De grenzen bestonnen dou nog en wuiren 24 uur
bezet deur de douane.
Elkenain dij de grens over wol, mos zien pas zain loaten en de tazzen, deuzen en
aandere opbaargroemten mit de spullen dij doar in lagen wuir streng konterleerd.

Op n dag kwam n man op zien fiets bie de grens mit n zak zaand op zien pakjesdroager. De bewoaker van de grenspost vruig hom wat hai in dij zak haar. “Zaand”, zee de fietser.
“Loat mor ais zain”, zee de douane-man. De man van de fiets muik zak leeg en der zat niks aans in as zaand. n Poar doage loater kwam dijzulfde man weer op zien fiets bie de grens mit weer n zak zaand achterop. Hai kreeg dezulfde vroag en weer mos dij zak leeggooid worden.
Dat gong veule weken achter mekoar zo deur; de man haar allain mor zaand bie zok.
De mannen van de grenspost wozzen nait wat zai der van denken mozzen.
Op n dag zat ain van de douane-mannen in burger in kroug aan d’aandere kaant van de grup en wat schetste zien verboazen …. de man van de fiets en de zakken zaand kwam ook binnen en bestelde zok n borrel.
Hier mout ik meer van waiten, dochde de grenspostbewoaker en hai stapde op de man van de
fiets òf en vruig of hai ook weer n zak zaand bie zok haar.
“Joa….wis en woarachteg”, zee e, “zo as aaltied.”
“Ik wait nait wat ik der van denken mout”, zee de douane-man, “mor ik vin t wel vrumd dat joe elke moal de grens overgoan mit n zak zaand bie joe.
Vandoag bin ik nait in funksie, dus joe kinnen vrijelek mit mie proaten en ik beloof joe, as joe wat doun dat nait deur de beugel kin, ik joe nait aangeven goa. Mor ik zeg joe, ik bin der stief van overtuugd dat joe aan t smokkeln binnen. Vertel
mie ais wat.”
De man van de fiets pakde zien borrel, keek de grensbewoaker mit glinsternde ogen aan en zee,
veur hai de borrel in ain keer achterover sluig: “Fietsen!”

Mensen dij aan t waark binnen, vroagen voak aan gepensioneerden wat heur dag zo plezaaireg moakt.
Sunds de tied dat ik met respect aan Drees denk, overkomt mie dat ook wel ais. Om de vroagenstellers antwoord te geven, vertel ik ze wat mien vraauw en ik beleefd hebben dou wie n moal noar Stad tou gongen en doar een winkel in luipen.
Nog gain 5 menuten loater stonnen wie weer boeten en zagen op stoep n plietsieman dij n bon aan t oetschrieven was veur n auto dij verkeerd parkeerd ston veur de winkel.

Ik op man òf en zee: “Kom op man, dij auto staait der net.” Mor oom agent bleef rusteg deurschrieven zunder n stom woord te zeggen, of mie ook mor even aan te kieken.
Een beetje kwoadeg, gehail tegen mien gewoonte in, zee ik tegen plietsieman, of hai gain respect haar veur ôldere mensen. Hai keek mie dou fronsend aan, zee niks en….. begon een twijde bon te schrieven. Mien vraauw schoot dou noar veuren en zee haardop: “Dainstklopper.”
2e bon wuir achter veurroet schoven en dou begon e, zunder ain woord te zeggen, een daarde bon te schrieven.
Hou meer wie hom nittjenden, houveul te meer pepierwaark hai begon vol te schrieven.
Wie vonden dat hailendaal nait slim! Woarom nait, vroag joe je nou òf… nou wie waren dij dag noar Stad òfraaisd mit bus! Kiek….. zo perbaaiern wie der elke dag wat moois van te moaken, want… wees nou eerlek: dat is toch belangriek op ons leeftied….. ook al was t allaain mor om joe wat op maauw te spelden, of… om joe even te vermoaken mit dit verhoaltje.

Moandag 8 jannewoarie trilde in Grunnen weer ais de grond,
Muren scheurden en dakpannen vlogen in t rond.
En aalderwegens weer proat bie de vleet,
Want elk het n mainen over n aander zien leed.
Houveul miljounen binnen doar aal mit verzwonnen?
Mor de vaaileghaid het doar gain sent mit wonnen.

De veroorzoaker NAM zegt: de gaskroan dij mout dicht,
Om de gemoudsrust vuilen zai zok tot dizze oetsproak verplicht.
En t landsbestuur dij het, bliekt, Grunnen ook niks in reken.
Verkaizensbeloftes? Loze woorden, heb ik aal laank bekeken.
Wat as in Den Hoag nou ais de kopkes zollen goan trillen,
Veurvast dat ze din gain tied mit proaten goan verspillen.

Grunnen, t is aaltied aal west, n wingewest,
Eerst törf, dou groan, nou gas en as dank mest.
Wie binnen te beschaaiden om mit voest op toavel te sloan,
En om aigenmachteg dicht te draaien dij gaskroan.
Want wie hebben omdenken om n aander zien bestoan,
Triest te ervoaren dat paartie lu nait zo wied willen goan.

En as wie opkommen veur onze angsten en belangen,
Din hebben je geliek plietsie bie joen veurdeur hangen.
Want nait de mens telt, mor de belangen van de stoat,
As pronkjewail is ondergronds veur heur hier de moat.
Ain ding wil k dij lu wel zeggen: t is nooit te hopen,
Dat in minne tieden zai noar Grunnen tou mouten lopen

‘Hou older je worden, hou meer t verleden tellen gaait,’ zee mie ais ain van d’oldste bewoonsters van t tehoes woar k indertied direkteur was.
Ze haar geliek, want zo gaait t miezulvens nou ook en ik maark dat de dingen en gebeurtenizzen van vrouger meer weerde kriegen.
Veuraal bie t schrieven van verhoaltjes kommen herinnerns van vrouger weer noar boven. Nou mout je nait denken dat t heden en de toukomst minder belangriek veur mie binnen, in tegendail, want k bin doar nog aal doagen drok mit dounde. Mor toch … der binnen van dij momenten dat ik mor wat groag even ‘pas op de ploats’ moak en din ais mien verleden aan mie veurbie loat goan.
Zo bekeek ik lest n olle klassefoto van mien middelboareschoultied.

Wat n bloag was ik dou, mor gelokkeg nait d’ainegste. Wat hadden wie dou grootse ideeën en veur joen gevuil kon je aal d’haile wereld aan. Mor wie waren nog tussen zwien en big in en zo wuiren wie t eerste joar op de middelboare schoul ook nuimd: biggen …
Mor terugkommend op dij klassefoto, doarvan herinner k mie nog bepoalde noamen; de mainste bin k kwiet. Zellen wel nait teveul indrok moakt hebben, denk ik mor … of zol leeftied n rol speulen? Ain noam kon k mie hail goud herinnern: Woppie van Doalen. Woppie was n schier en beschaaiden wichtje, gain wonder dat aal jongs veul aandacht veur heur hadden.
In dij tied haar ik mien heufd slim vol pukkels en zunder dat k der wat aan doun kon, was k din ook nait zo tevreden mit miezulf en wichter zollen wel nait op mie valen, waren mien gedachten. Mor k mout der votdoadelk bie zeggen, ik begreep dou ook al wat van psychologie; dat wil zeggen: deur te negeren t tegenovergestelde berieken! Dat waarkde … t Hoantjesgedrag van d’aandere jongs, doar haar Woppie gain zin aan, haar ik allaank zain, mor deur mien negeergedrag wuir zai zo nijsgiereg dat ze mit meer en meer energie mien aandacht trekken ging. Gain sjoegel geven, huil ik miezulf veur, mit as gevolg dat zai nog meer heur best begon te doun.
Tot de gelegenhaid zok veur dee dat ik toupakde.
Dat was de leste schoulvekaanzie. Op n oavend waren wie soam indaild veur n speurtocht in t bos. Dou wie n zetje in duuster aan loop waren, zee Woppie: ‘Ik bin n beetje baange in donker!’ Dou heb ik mien kans woarnomen en heb mien aarm om heur tousloagen. Hou verder wie kwamen, hou dichter ze tegen mie aan kroop. Dou bekroop mie ook n beetje baangeghaid. Tot mien opluchten hadden wie aal gauw t èndpunt berekt.
‘Doar hebben wie ons goud deurhèn sloagen!’ zee ik mit n wat onbestendeg gevuil van binnen, want wie hadden mor mooi even de speurtocht zunder fouten lopen.
‘Haar k wel docht!’ zee ze en dou draaide zai zok om en luit mie stoan. Wie hebben nooit meer n woord mit mekoar wizzeld.
Vlak noa dizze schoulraais deden wie eksoamen en elk gong zien aigen kaant op. Woppie van Doalen heb ik nooit meer zain of wat van heurd, tot …

n Poar week leden waren wie op bezuik bie bekenden van mien Jaantje en wie kregen t over ons schoultied en doar heurde k de noam Woppie van Doalen en k heurde dat zai noa heur eksoamen hail snel traauwen mos. Zai haar nou zeuven kinder en was wel drij keer zo zwoar as in heur middelboare schoultied. ‘Doe kinst heur nait weer!’ wuir der bie zegd. Dat loat zok denken … Indertied was zai meschain n wichtje van 80 pond, dus nou …? ‘De joaren hebben heur bliekboar goud doan!’
Thoes heb ik dij olle schoulfoto teveurschien hoald en ais goud bekeken en mien gedachten dwoalden òf.
‘Woarom moustoe zo lagen?’ zee mien Jaantje, dou ik verzonken was in dij foto.
‘Tachteg of n dikke twijhonderd pond,’ flapde ik der oet, ‘n wereld van verschil.’
“En doar moustoe zo om lagen?’ reageerde ze n beetje kribbeg: ‘Meschain is zai doar zulf hailendaal nait zo bliede mit!’
Joa, doar dochde zai aan, mor ik dochde aan hail wat aans: voader van … k Mos der nait aan denken! Och, elk kaist veur zokzulf, mor toch … En dou mos ik denken: as dij speurtocht nou ais aans verlopen was …?
Wel wait, leest zai ooit dit stokje … Zol zai din ook gnivveln, net as joe meschain?

Aal n poar moand kwam ik heur tegen, stil veur zok oetkiekend op n baank in t Rozenpaark.
Ze zee nooit wat, nikkopde allinneg as ik ‘goidag’ zee. Zai keek aaltied wel op n menaaier of ze zeggen wol dat ze mie wat vertellen wol. Dat gebeurde eerguster. Op mien ‘goidag’ reageer-
de ze mit: “Goidag jongkerel.” Omreden mie dat n nuigen leek, ben ik noast heur
op baank goan zitten en om de konversoatie mor op gang te brengen leek mie t weer een goie aanzet.
“Dat weer hier”, zee ze, “dat is niks vergleken bie Portugal ! Bist doar wel ais west?”
“Nee”, antwoorde ik noar eer en gewaiten, “mor t liekt mie doar wel slim mooi tou doar”.
“Is t ook jong”, zee ze en luit heur heufd noar beneden zakken, “is t ook, mor sunds drijvörrel joar leden ik mien man doar achter heb mouten loaten denk ik doar toch wel een beetje aans over.”
Dizze opmaarken kwam even bie mie aan en ik mos mie even bedenken hou doar op te reageren. “Joen man is doar sturven?”, vruig ik, noa een körde overpeinzen veurzichteg.
“Joa”, zee ze, “mor t slimste is dat wie op mien aingoal aandringen doar noar tou goan binnen, terwiel hai aigenliek nait wol.”
“Joe moaken mie nijsgiereg”, reageerde ik; “hou kommen joe der din bie om juust doar hèn te goan, want as je wat ondernemen mouten je der soamen toch over ains wezen liekt mie”.
“Hai wol ook wel”, gong ze deur met vertellen, “mor hai kon op zien menaaier nooit. Meer as vatteg joar binnen wie traauwd west, mor nooit meer as ain dag gongen wie vot; langer kon nait volgens hom.”
“En woarom nait?”, gong ik deur met vroagen stellen.
“Om de knienen!”, antwoordde ze op n menaaier of ze n gloepensde hekel haar aan dizze daaier.
“Mien man was gek van knienen, alles draaide bie ons om de knienen. Morzo gain knienen …. nee …. Belgische Hoazen …. zuuvre rasknienen! Tougeven, t binnen mooie daaier en wie hebben der n bult priezen, zoas bekers, medailles, linten, wandborden en sums weerdebonnen mit in de wacht sleept. Mor mien man kon en wol daaier gain dag aan n aander overloaten … doar was nait over te proaten!”
“Hou kwamen joe din toch in Portugal?”, want nou wol ik t haile verhoal wel waiten.
“n Dik joar leden heb ik tegen mien man zegd: ‘as wie t nou nait doun, komt t doar woarschienlek nooit meer van.’
‘Kin nait om de knienen’, was zien verweer weer.
Mor dou heb ik tegen hom zegd: ‘as dij nou goud verzörgd worden deur dien beste kammeroad, din kinnen wie toch wel n dag of zeuven-aachte vot!’, want, heb ik hom dou zegd, ik wil t laand en de plek woar ons jong goud twinteg joar leden verongelukt is, wel ais ainmoal bezuiken! Zo heb ik hom overhoalen kind. Zien kammeroad, dij ook goud mit knienen overweg kin, dij wol der wel op pazen.

Boeten t toeristenseizoen binnen wie òfraisd, dat was goedkoper en ook nait zo waarm. Ainmoal in Portugal zee mien man mor aal van: ‘ik wat nait of wie der wel goud aan doan hebben !’

‘Och,doe denkst allain mor aan dien knienen’, heb ik hom nog òfsnaauwd. Meer hebben wie der nait over zegd, want t was ons te waarm om der over te bekvechten en onze gedachten waren veurnoam-lek bie ons jong.
De zesde dag van ons verblief wuir mien man nait goud; pien op de borst, benaauwd en hai luip slim blaauw aan. Dou ik n uur noa hom in t zaikenhoes aan kwam, hebben ze mie n zak mit zien spullen aanlaangd en ik kon allain noar hoes!
Zeuven doagen loater heb ik ook veur aaltied van hom òfschaaid nomen.” t Was n zetje stil tussen ons baide, mor noa n poar daipe zuchten begon ze weer te proaten: “Onze zeun verloren in Portugal, mien man verloren in Portugal, mor t slimste was: ik bleef zitten met de knienen!”
Weer bleef t n zet stil tussen ons baide, mor ik kon dou nait noaloaten te vroagen: “hè je ze
nog?”

“Nog aine!”, zee ze mit n daipe zucht, ”ze binnen aalmoal in pane goan! Mor dizze lèste dij nog over is, dat was zien allerbeste knien, mor …. dij gait zundag in pane, want mien man het aaltied zegd: ‘wat der ooit gebeuren mag: gain mens krigt mien knienen in t hok!’ Wat mouten je din?” “Waiten joe wat t slimste is?”, vruig ze noa weer n laange stilte, “ik lus gain knienevlaais!
Mor … ik heb mien man meer as vatteg joar proemen mouten, dij lèste knien krieg ik der ook nog wel deur! Mor akkom week kom ik elke dag bie joe eten in t bejoardenhoes!”

Dou dat der oet was, ston ze resoluut op en luip vot; mie totaal riddersloagen achterloatend.

t Was 24 dezember om theetied. Boeten was t n klaain wereldje, graauw en dokeg, mor ondanks dizze trieste aanblik hing der ook wat gezelleghaid in de locht: de stroaten waren feestelk verlicht en overaal klonken bekende kerstverskes en in t winkelcentrum was t nog drok, want de lèste inkopen mozzen nog gaauw even doan worden. En overaal was de locht bezwangerd van lekkere geuren.
Eppo Spieker zat allain in de koamer en kreeg niks mit van dizze geuren, kleuren en klanken. Nee, hai zag allain de graauwe dook dij rond zien hoeske hong. Hai haar gain zin om aan kerst te denken en zien gedachten dwoalden aalweg òf noar t verleden en zulfs nog noar veureg joar. Joarenlaank haar hai in t winkelcentrum veur kerstman speuld en in veul
buurt- en clubhoezen haar hai kerstvreugde brocht. Elk joar haar hai n kerstverhoal schreven en in t ploatselke zörgcentrum veurlezen en op kerstmörn wuir zien verhoal oetzonden deur de regionoale radio-omroup. Dat leverde hom veul lof en woarderen op, want as gain aander kon hai de kerstbosschop van vrede op eerd, verpakt in n alledoags jaske, oetdroagen. Vrede op eerd, nou hai der aan docht, kreeg hai min of meer weerzin tegen dizze gedachte. Vrede … woar? Overaal in de wereld was t ja ellende: t Midden-Oosten n kruudvat; Oafrikoa, woar haile bevolkensgroepen verdreven wuiren; ZuudAmerikoa, woar mensen deur corruptie heur leven nait zeker waren; Oazië, woar n mensenleven amper nog telde en geleuven dij mekoar noar t leven stonnen en goa zo mor deur. Joa, zulfs in aigen laand, woar mensen mekoar omleggen deden. Woarom en woarveur? Ain boudel ellende was t.
Mor toch was t nait dizze ellende dij hom nou bezeg huil. Nee, t was meer de ellende dij hai bie zokzulf vuilde en zeker nou, doags veur kerst. Veule joaren was kerstman speulen zien laifste bezeghaid, mor dat was nou over. Dou in april van dit joar zien allerlaifste, zien vraauw Gittje onverwachts sturf, gong bie hom ook n keers oet en haar hai naargens zin meer in. d’Handelsverainen haar hai waiten loaten dat ze op zuik goan mozzen noar n aander kerstman, hai kon t noa t overlieden van zien Gittje nait meer opbrengen.
En doar zat hai nou, allain en ainzoam vanoet zien stoul oet t roam noar de graauwe boetenlocht te kieken. Mor toch: t knoagde in hom en onwillekeureg luip hai noar de kaast en hoalde wat plakbouken teveurschien. Plakbouken vol mit foto’s, kraandeknipsels over zien kerstman-wezen en bie elk joar zien aigen schreven kerstverhoal der bie. Terwiel dat hai bladziede veur bladziede omsluig, kwamen der herinnerns weer boven en sums las hai haardop n stokje van ain van zien verhoalen, woarin vrede op eerd aaltied centroal ston.
Joa, dat klaaine woordje ‘vrede’. ‘Op houveul menaaier kinnen je doar inhold aan geven?’, ston boven ain van zien verhoalen en doaronder:

Nou op bozzem n keerske waikelk braandt,
word ik deur wat triesteg-waarms overmand.
Distied staait men open veur vree en licht,
mor klap noa kerstmis nait de deuren dicht.

De deur was bie Eppo Spieker wel dichtklapt, beter zegd: hai haar hom zulf dichtsmeten, want noa t allerlaifste en kostboarste wat hom ontnomen was, zien Gittje, kende hai gain vrede meer.
Bie t lezen van t gedicht wuiren zien ogen nat en de troanen begonnen hom over de wangen te lopen. Gedachteloos sluig hai de volgende bladziede om en zien oog vuil op n foto woar zien klainzeun Eppo junior op ston, op schoot zittend van de kerstman. Eppo junior was dou 6 joar old, zien ogen war zo groot as theeschuddels en vol ontzag en geleuf keek hai noar de kerstman.
Dou Eppo dizze foto zag, kwam n glimlaag op zien gezicht. Wat zee t kereltje dou nog mor weer? ‘Dit is de echte kerstman want dij wait alles, mor din ook alles van mie!’ Dizze lutje beudel van 6 was nou n flink oet de kloeten wozzen kerel worden, dij tot nou tou alles mitzeten haar en aankommend joar zol òfstudaaiern zol. Wat haar hai as opa n plezaaier beleefd mit dit jong en wat was hai trots dat t hom zou goud gong mit zien studie.
Hai roakde zo in gedachten verzonken dat hai de veurdeurbel nait ais heurde. Pas dou der steveg op n roam tikt wuir, schrok hai op oet zien miemeroatsies. Dou hai noar boeten keek, zag hai niks, allain n vrumde auto veur de deur. Dou hai veurdeur open dee, was hai volkomen verbiesterd, want veur hom ston de kerstman, dij hom vruig of hai wel even binnen kommen mog. Te sproakeloos om joa te zeggen luip hai noar de koamer, mit de kerstman achter hom aan.

‘Meneer Spieker,’ begon de kerstman, ‘hail veul joaren hebben joe om dizze tied joen dainsten bewezen veur de gemainschop. Joe hebben vrede op eerd op veule menaaiern aan de mensen dudelk moakt. Deur joen persoonleke omstandegheden zain joe vrede even nait zitten, mor dat wil nait zeggen dat joen bosschop nait overkommen is. Doarom noamens aal dij mensen breng ik joe nou de bosschop van vrede op eerd en zeg joe noamens ale mensen n hail groot dankjewel veur alles wat joe aal dij joaren doan hebben. En omreden joe zulf gain kerstinkopen doan hebben, krieg joe nou ais n groot kerstpakket en ik wil dat onderstrepen mit t volgende gedicht’:

t Bouk van t olle joar ligt veur joe open,
Joe bloadern wat en lezen ais hier en doar.
t Leven kin sums zo in toeze lopen,
Oet knubbe hoalen is voak aibels zwoar.

Je zain gezichten dij veur aiweg gongen,
n Lege stoul bie de vertraauwde heerd.
Mor ook jeugd dij om t hoes tou sprongen,
Je heuren vogels zingen, joa dat was nog in meert

Mor aaid schient de zun weer noa tegenheden
en wordt t noa störm en regen weer licht.
Och n joar is zo mor weer verleden,

Dou dat olle bouk veurlopeg dicht.
Want der ligt weer n nije en mit reden,
Vroag joe òf wat doarin te lezen ligt.

‘Ik hoop,’ sprak de kerstman, ‘dat joe oet dizze woorden weer kracht en energie putten kinnen, want joe binnen d’echte kerstman, want joe waiten alles!’ En mit n krachtege haanddruk, dij Eppo mor aal te goud herkende, nam de kerstman net zo snel òfschaid as dat hai kommen was. Eppo Spieker kon gain woord oetbrengen, mor in zien binnenste jubelde t en t leek net of t boeten veul minder graauw en dokeg was. Dou sprak hai haardop de woorden:

Nou overaal n keerske waikelk braandt,
wor ik deur n waarm gevuil overmand.
Nou staait men open veur vree en licht.
Mensen, klap nooit meer de deuren dicht.

t Was de leste zotterdag van november en lutje Tinus was aal bietieds oet bèrre, want Sunterkloas zol dij dag smörns tegen tienen mit schip aankommen en doar wol hai niks van missen. Zien moeke was nait zo bliede mit hom, want op zotterdagmörn bie duustern al zo vroug oet bèrre … nee, hai mos zok nog mor even deel leggen. Mor dat was vergeefse muite, want lutje Tinus was veuls te baang dat hai zok versloapen zol en din de aankomst van Sunterkloas, woar hai aal weken vol van zat, missen zol.
Joa, Sunterkloas en lutje Tinus: zien moeke was doar n beetje mit aan, want dij zotterdag kwam de goie man om 10 uur mit boot aan in klaaine hoaven van t dörp en doarnoa haar t dörpshoes kinderfeest mit Sunterkloas en om 4 uur haar brandweerkorps van heur man sunterkloasfeest mit ale vrijwilligers, aanhang en kinder. Lutje Tinus wol noar ale drij tou. Zien moeke, dij mit mos noar ieder ontvangst, zag bui aal hangen, lutje jong kon der wel stoapel van worden en zai nait minder.
Even veur tienen gong moeke mit lutje Tinus achter op fiets noar hoaven. t Was gloepens kold en Sunterkloas luit ook nog even op zok wachten, mor hai kwam. Lutje Tinus haar ogen nait van hom òf. Dou kreeg de goudhaailegman hom in loer, kwam op hom òf, gaf hom n haand en vruig: ‘Hou haistoe?’
Zo dapper as hai thoes was, zo klaain was jong nou. Hai keek mit trillende lip zien moeke aan, mor dij zee: ‘Zeg mor gaauw hou doe haist, doe huifst nait baange te wezen.’
Dat gaf hom weer moud en wat benepen zee e: ‘Tinus.’
‘En is Tinus ook stout west?’
Zo haard as zien heufd schudden kon, schudde hai van nee, zien oren vlogen der zowat òf. Stout was hai nooit. Sunterkloas luip verder en lutje Tinus wol der achteraan, mor zien moeke haar t kold en zee: ‘Nee mien jong, wie goan gaauw noar t dörpshoes, doar is t waarm en doar komt Sunterkloas straks ook.’
Dou zai in t dörpshoes aankwamen en de grode zoal binnen luipen, bleef lutje Tinus stokstief stoan, want Sunterkloas was der aal. Wat bekommen van dizze schrik, zee e: ‘Wat is Sunterkloas n stuk klaainer worden,’ en mit grode ogen volgde hai d’olle boas.
Zien moeke haar dizze gedoanteveraandern ook zain, mor haar gaauw n antwoord en zee:
‘Sunterkloas is old en hail gaauw muide en din zakt hai wat deur de bainen.’
In dörpshoes moggen ale kinder bie Sunterkloas kommen, ook lutje Tinus en dou kreeg e de vroag:
‘Hou haistoe?’
Jong zien ogen wuiren nog groter en mond vuil hom open en dou keek hai zien moeke aan, mor dij zee weer: ‘Tou mor … zeg t mor …’
‘Tinus,’ zee e.
‘En is Tinus ook stout west, leste tied?’

Hai schudkopde weer in ale heveghaid nee, want hai was nooit stout. Noa n haand vol peperneuten kon hai weer zitten goan. Der wuir nog wat zongen en n poar Zwaarde Pieten deden nog wat roare meneuvels en dou gong t op hoes aan.
Thoes zat t verschienen en twij moal de vroag van Sunterkloas noar zien noam, jong nait lekker en hai vruig aan zien moe dij drok mit t eten bezeg was: ‘Woarom wos Sunterkloas mien noam nou aal nait meer?’
‘Och mien jong,’ kwam as antwoord, ‘dit was n aander.’ Ze schrok van heur aigen antwoord en zee mit ainege stemverheffen der geliek achteraan: ‘Sunterkloas is old en kin nait alles meer goud ontholden!’ Lutje Tinus was mit dit antwoord tevreden, want hai haar zien gedachten meer bie de slikkerij dij hai kregen haar.
Sommerdags tegen 4 uur waren lutje Tinus en zien mamme aal weer op pad noar brandweerkazerne. De grode kantine zat vol, mor nog gain Sunterkloas. Elkenain wuir traktaaierd op waarme sukkeloamelk, banketstoaf en peperneuten. En dou wuiren Sunterkloas en zien knecht aankondegd en elk mos zingen: Sunterkloasje kom mor binnen mit joen knecht. Lutje Tinus zong oet volle borst en vol overgoave mit, mor dou Sunterkloas binnenkwam was e direkt stil, want dizze sunterkloas was groot en haar n bril op.
‘Is Sunterkloas nait muide meer?’ vruig jong aan zien moeke, dij n aandere verschienen ook wel zain haar, mor zai haar t antwoord aal weer kloar: ‘Nee, hai het even n middagdutje doan.’ ‘Woarom het hai nou n bril op?’ vruig jong.
‘Zien ogen binnen wat muide deur zo’n drokke dag,’ zee zien moeke.
Lutje Tinus leufde alles wat zien moeke zee. De kinder huifden nait bie Sunterkloas te kommen. Nee, hai kwam zulf rond en dus ook bie lutje Tinus. ‘Hou haistoe?’ vruig e.
Lutje Tinus begreep der niks meer van, mor zien moeke gong der geliek op in deur te zeggen: ‘Sunterkloas kin ons Tinus toch wel? Joe hebben hom vandoag aal 2 moal eerder n haand geven!’ Onderwiel gaf zai n dikke knipoog noar Sunterkloas.
Dij vuilde aan dat der wat schaif zat, mor gong verder mit: ‘En is Tinus ook stout west?’
Dizze vroag was even teveul veur lutje Tinus zien moeke en dij schoot narreg oet deur te zeggen: ‘Och kerel, hol toch ais op mit dij flaauwe proatjes, jong wait joa nait meer wat hai der aan het!’ Ze pakde lutje Tinus bie d’aarm en banjerde mit hom noar boeten. Dou zai de kolle wind om heur heufd kreeg, besefte zai dat ze mit dizze aktie mis zat: lutje Tinus was aan t blèren, want hai wol net as d’aandere kinder slikkerij hebben.
Zien moeke het jong achterop fiets zet en is, veur dat ze noar hoes gong, mit hom bie winkel aan goan, woar hai slikkerij oetzuiken kon, woar hai hail tevree mit was.
Soavends zee zien moe dat zai Sunterkloas nait meer lieden en zain kon en wol dat 5 dezember in t vervolg oversloagen wuir. Lutje Tinus kreeg nog veur 5 dezember te heuren dat Sunterkloas nait echt beston. ‘Haar ik aal wel n beetje deur,’ zee e, ‘want elk haar n aandere stem!’ Joa, kinder binnen schaarp!
Wait je wat zo biezunder is aan dit verhoal? Dij lutje Tinus, dat was ik!

t Luip aal tegen zes uur, dou Meneer van Dieken aan mien deurpost klopde en vruig of hai der wel even in kommen mog. As deur bie mie open staait, betaikent dat, dat elkenain, zunder kloppen, zo binnen lopen kin. Mor men het n netuurleke beschoaven om ook bie n openstoande deur toch even te kloppen.
En zo ston doar Meneer van Dieken. Meneer mit n heufdletter, want hai ston op dat Meneer.

Meneer van Dieken woonde aal joaren bie mie in t bejoardenhoes omreden hai t aan t haart haar en zok in zien aigen hoes, noa t overlieden van zien vraauw, nait meer zulfstandeg redden kon en zok dou wat verwoarloosde.

“Ik wol joe n boske bloumen aanlangen”, zee e en dat kwam der wat mistroosteg oet, op n menaaier zoas ik Meneer van Dieken nait kende.
“Woar heb ik dij aan te danken?” was mien reaksie, want ik haar niks biezunders veur hom of n aander doan en as dat wel zo west was, huifde doar niks tegenover te stoan. “Joa…e……kiek….e………”, zee e; en dou wuir t even stil, net of hai aan t overdenken was of t wel vertellen wol woarveur hai langs kwam. Mor noa n körde stilte gong hai wieder mit: “Mag k der wel even bie zitten goan ?”
Netuurlek mog hai dat en omreden ik vuilde dat hai mie wat belangrieks te vertellen haar, dee k deur mor dicht en gong bie hom zitten.
“Woaraan heb ik dij bloumen te danken?” vruig ik, om t gesprek op gaang te brengen. “Joa….e……kiek….e….” zee e weer noa ’n daipe zucht: Ik….eh….ik……eh…….heb sunt kört wat ……e…….wat je nuimen…..e…..verkeerntjederij !” en dou was t net of zien longen hailndaal leegluipen. Doar laifde op ôldere leeftied veur mie gain zunde is, antwoordde ik mit: “Kin k joe doar mit filesetaaiern ?”
“Dat mag !” zee e opgelucht, mor geliek weer n beetje mistroosteg gong hai deur mit: “Wie haren vannommedag om drij uur n oafsproak hier achter in t paark, …….mor ….e…….zai is nait kommen!”
“En nou binnen dij bloumen veur mie ?”, reageerde ik ainegszins verwonnerd. “Nee man….hôl ze toch zulf op joen koamer, of as je dat nait willen, loaten wie ze din hier aargens in ’t gebaauw zetten.” “Nee….!” reageerde Meneer van Dieken subiet. ‘Nee !’ op n menaaier woaras de echte Meneer van Dieken, dij waait wat e wil, in noar veuren kwam.
“Nee en nog ais nee !”, zee e nogmoals. “Wanneer ik dizze bloumen op koamer heb, of as ze hier aargens in t gebaauw stoan, din kiek ik der ieder bod tegenaan en dat herinnert mie deraan dat zai nait kommen is. Nee…….joe nemen ze mit noar hoes, kloar!” Ik kon Meneer van Dieken te goud om tegen te sputtern.
“Hou wieder?”, vruig ik noa dizze bekentenis ainegszins nijsgiereg.
“Wie hebben oafproat elke dinsdag- en vrijdagnommedag in t paark; dus wie wachten mor oaf !”
En mit dat ‘wie wachten mor oaf’’ was oonze konversoatie oaflopen en zunder nog wat te zeggen gong Meneer van Dieken noar zien aigen stee.

Zo gebeurde t dat ik sikkom drij week laank, twijmoal in de week, zunder ain woord der bie, n boske bloumen mit noar hoes kreeg, want elke rais was Meneer van Dieken hoopvol votgoan mor mit n illusie aarmer weer thoeskommen.
“Kinnen joe heur nait ais opbellen ?”, vruig ik de daarde week, want ik was der beetje mit aan.
“Ik wait heur adres en heur tillefoonnummer nait ains”, zee Meneer van Dieken wat aansloagen; “ik wait allain dat zai Geertje van der Loan hait en net as ik goud tachteg is. Mor………wie wachten mor oaf”, waren weer zien woorden en weer zat ik met n boske bloumen.

n Dag of wat loater, dou ik tussen de middag de kraant aan t deurblaodern was, vuil mien oog op n advertensie onder de femilieberichten mit as tekst:

            In stilte ingeslapen 
   Geertruida Maria van de Laan op de gezegende leeftijd van bijna 84 jaar 

De advertensie was ondertaikend deur n executeur-testamentair en verder ston der bie dat de cremoatie aanderdoags om drij uur ploats hebben zol. Ain beltje was voldounde.
Aanderdoags binnen Meneer van Dieken en ik der soamen hìn west. Hai het n mooi boske bloumen op heur kist legd. “Nou het zai toch heur bloumen had !”, zee e dou wie weer noar t tehoes gongen. “Mor wie haren t soamen nog zo gezelleg hebben kìnd, want t gaf weer n doul in t leven ! Mor joa……zo is t leven en t leven gaait deur ! Wie wachten mor oaf !”
Dat is t leste wat ik van Meneer van Dieken heurd heb. Twij doage loater is hai in zien sloap insloapen, zeuventachteg joar ôld. “t Haart was schoon op!”, zee d’hoesdokter. Mien vraauw en ik hebben hom bie t oafschaid n schier boske bloumen mitgeven in zien graf.

Dit verhoaltje het joaren leden de 1e pries kregen bie de Grunneger schriefwedstried in Winschoot.
Ik droag t nog voak veur as ik ais n oavend vullen mout veur verainens. Dit is ain van de sikkom 200 verhoaltjes dij ik heb. Mor ik bìn der beetje zuneg mit, want n aander gaait der nog wel ais mit aan loop. Doarom aaltied mien noam der onder.
As direkteur van ain van de Winschoter verzörgingshoezen (nou 5 joar in de VUT), dee ik elke vrijdagmörn n verhoaltje bie de bewoners. Mainstied waren ze oet doeme zogen, sums zat der n klaain beetje woarhaid in, mor t belangriekste was dat wie even lagen konnen mit mekoar.

Wel het der wel ais stilstoan bie en/of noadocht over woar je nou bie vubbeld op zitten, of wat om joe tou staait, dat dat aalmoal deur handen van mensen west is en dat dat alles n geschiedenis het woar mensen sums n biezunder verhoal bie hebben? Ik denk: nait veul. En toch is t zo! As je ais de muite nemen wel even stil te stoan, din dut zok sums wat veur woar joe je verboazen hou wonderliek t in t leven lopen kin. Joaren leden dou ik bie kennizzen n toene haar, woar ik vanòf t veujoar tot aan winter tou van alles veur aigen gebroek op verbaauwde, over kwam mie wat hail biezunders.
Dij toene gong mie nait om geldelk gewin, sums kostte t meer as dat opleverde, mor t was meer as òflaaiden en t plezaaier om mit netuur bezeg te wezen en dankboar as t ook nog wat opleverde.
As k in grond zit om te kraben, vroag ik mie regelmoateg òf houveul mensen op dit zulfde stokje laand t zulfde doan hebben. Deden zai dat ook mit net zoveul oardeghaid as ik, of was t bittere noodzoak? As k din n stain oppak, denk ik: zollen der nog meer west wezen dij dizze flint in handen had hebben? Bie n stokje ol iezer komt de vroag: woar komt dat òf of woar het dat veur daind?
Deur zo bezeg te wezen, komt veur mie zo’n stokje laand tot leven en de produkten kriegen nog meer weerde.
Mor terug noar t begun: bie t lösmoaken van de grond von ik n diggel en dou ik dij goud bekeek, bleek t n restant van n kopke of n schuddeltje, wit van kleur mit n blaauw-broenrood motiefke.

Hou old zol dit wezen; woar is t moakt; woar kocht; bie wel in bezit west; hou is t op dit stokje laand terecht kommen en hou laank het t hier aal legen?
Joe begriepen, ik heb interesse veur t verleden, wat dail oetmoakt van mien heden. t Zel joe nait verwondern dat ik dizze diggel in buuts stoken heb.
Woarom … woarveur? Gain idee, mor k dee t.
Loater dij dag, dou ik bie dij kennizzen aan de kovvie zat, legde ik dij diggel op toavel. Dij mozzen lagen en zeden: ‘Dat is aans wat as gruinte; of n mooie stain, of n olle sieroad, doar hest meer aan; mor n diggel?’
De moeke van zien kaant, al op leeftied, haar wel interesse in mien vondst. Zai bekeek diggel en dee niks aans as der overhèn wrieven en heur gezicht betrok wat. ‘Dizze diggel mien jong,’ begon oldske, ‘het n laange, biezundere historie. k Herinner mie nog goud hou dat kopke der oet zag; groot en der heurde n daipe schuddel bie. Alles wat in t kopke kon, kon ook in schuddel, omreden je vrouger nooit veul tied kregen joen kovvie of thee rusteg op te drinken.
Mien ollu hebben begun 1900 n servies kocht van n aarbaider oet t Wold,’ en hail stelleg: ‘Dit is der n restant van! Man mos zien hoeske verkopen en veul van zien hoesroad, want boer woar hai waarkde haar hom van t haim schopt, omreden dat hai smörns om haalf negen in slootswaal zien brogje zat te eten; hai was aal om vief uur begonnen. Dou boer hom doar over aansprak het hai zegd: “Barst om mie, begun zulf smörns ook ais om vief uur mit lege moag!’ Veur dag om was kon hai veurgoud noar hoes. In dij tied haar je nait gaauw aander waark; aarmoude sluig tou en zai mozzen heur spultje verkopen, ook t overbodege hoesroad.
Mien ollu hebben dou dat servies kocht, woar aarbaider bie zegd haar: “Dit is òfkomsteg oet China, t is van mien olders west en t beschikt over n wonderboarleke kracht. Bie zaikte, drink joen medesienen oet dit servies. Mor wees der hail veurzichteg mit, want as je n kopke breken din staarft der aine in joen noaste omgeven!”’
Ik heurde dit verhoal mit rode oren aan.
‘Wie hebben t waiten,’ gong oldske wieder: ‘Dou mien zuske n kopke aan diggels valen luit, wuir zai slim zaik en is n week loater sturven, aan kinkhoust. Mien voader brak ook ains n schuddeltje en is aanderdoags oet goul valen en brak rogge; is zien verdere leven ongelokkeg bleven!’ t Verhoal dee mie aal meer verboazen.
‘Dou wie kinder deur oetgongen,’ gong zai wieder, ‘dou kregen wie elk n kop en schuddel, mor moeke zee ons derbie dat we ze nooit bruken moggen, allain bie zaikte mos je joen medesienen der oet nemen en as je ze stokkend muiken din was joe gain laank leven meer beschoren.
Dou mien man joaren leden t kamnet verzetten mos omdat schilder over deel kwam, hadden wie nooit aan dij kop en schuddel docht en dij vuilen aan groezelementen. n Week loater het hai n zwoar ongeluk had in strokartonfebriek. Hai het t overleefd, mor is zien haile leven ongelokkeg bleven, net as mien voader.
Ik heb dou de diggels in n put gooid dij dempt worden mos in buurt woar nou dien toentje is, ze zollen nooit weer teveurschien kommen. En nou komstoe der aan mit n diggel van dat kopke!’ Ze luit n daipe zucht en dou was zai n hail tied stil en in gedachten verzonken.

Ik was slim onder indrok van dit verhoal, mor nog meer over dij aarbaider dij deur boer van t haim schopt was, want dit verhoal kwam mie ainegszins bekend veur. Mien moe haar ooit n zulfde verhoal verteld over heur pa, mien opa dus!
Was dizze diggel n stokje van mien geschiedenis? Ik kon t amper leuven! Mor k vuilde dat dizze diggel meer was as zomor n stokje staingoud tussen mien gruinten, dij t zo meroakels goud deden op dit lapke laand. Zol der din toch nog wat van dij wonderlieke kracht over bleven wezen?

Lèstdoags zag ik n hail mooie regenboog en dat dee mie in ainen denken aan zo’n zesteg joar leden dou ik nog op de legere schoul zat. Op ons dörpsschoule haar ain van mien klazzen 17 leerlingen: 11 wichter en 6 jongs. Ainmoal in de week kregen de wichter naai- en borduurles van de juffrouw van deerste klas en din dee meester mit ons jongs wat aans, wat wie nou Algemaine Vörmen & Ontwikkeln nuimen zollen. Wie jongs kregen wat ekstroa les in meetkunde, algebra, netuurkunde, om ons aal wat veur te beraaiden op de middelboare- of ambachtschoule. Of wie gongen op bedriefsbezuik noar n (vij) boer, smid, stelmoaker, melkfebriek. Of wie moggen ook zulf wat knutern, zo as nestkaasten moaken, lanteern veur 11 november. Mooie uren wazzen dat aaltied.

Op n noajoarsmörn gong meester mit de jongs de netuur in om ons doar wat kennis van bie te brengen. De daauwdruppels schitterden deur t zunlicht op de planten en de stroeken. Op ain van de stroeken zat een haile grode druppel en meester gebood ons (dat kon dou nog en wuir zunder morren aksepteerd) om in n kring om dij dauwdruppel te goan stoan, zo, dat de zun der nog op schienen bleef en vruig dou aan elk òfzunderlek welke kleur e in dij druppel zag.

‘Rood’, zee d’eerste.
‘Oranje’, zee de twijde. ‘Geel’, zee de daarde.
‘Gruin’, zee de vaarde.
‘Blaauw’, zee de viefde.
‘Poars’, zee de zesde.
Verboasd keken wie mekoar aan en dou … begon t gehakketak over en weer, want elk von dat hai geliek haar. Wie kregen der zowat woorden om. Meester haar der n bult schik om en luit ons dou van ploats wizzeln. En dou drong t tot ons deur dat elk van ons in zien woarnemen de woarhaid sproken haar. Meester haar dou waaineg muite meer ons oet te leggen, dat niks stoerder is as joe de kunst van t woarnemen aigen te moaken. En dat je der in joen verdere leven goud aan doun om veul zoaken eerst van ale kanten te bekieken veur je joen oordail geven. Ik denk nog aaltied mor wat groag aan dizze schoulmeester en schoultied.

Moroal: as je dit verhoaltje nou ais hail goud op joe inwaarken loaten, din bin ik der van overtuugd, dat je vroug of loat aan t ende van de regenboog n flinke pot mit gold vinden.

Oaflopen week heb ik mie toch n blunder begoan; de tonen begunnen mie nog krom te stoan nou ik der weer over begun. Jaantje en ik waren nuigd bie kennissen dij wie joaren leden, deur wat verhoezens van baaide kaanten, wat oet t oog verloren haren. Deur n touval waren wie weer mit mekoar in kontakt kommen en dou was n ofsproak gaauw regeld.
Oaflopen week gongen wie op verziede. Jaantje haar wat fotobouken bie mekoar verzoameld, want in de joaren dat wie mekoar nait zain en sproken hadden, was der veul gebeurd. Vlak veurdat wie oafraizen zollen, was ik de fotobouken nog even aan t deurbloadern en dou ontdekte ik dat krek op dizze dag oonze kennizzen heur traauwdag haren. Doarom waren wie netuurlek nuigd, dit was van heur kaant n test om te kieken houver wie heur vergeten waren.Wat n gelok dat ik dit nog bietieds ontdekte, mor touglieks deed zok n probleem veur. Op dizze dag konnen wie nait aan schier boske bloumen kommen, omreden ale winkels sloten waren.
“Ik heb wel n oplözzen”, zee Jaantje, “doe hest lest n hail dure flezze cognac kregen en dij staait nog in kedo verpakken in veurroadkaast”.
t Zel joe verwondern dat te heuren… Ik lus geern n zeupke, mor van cognac doar kin k wel van schudden en dat zet ik din ook nait in t zicht. Hou gaait dat din……..je vergeten dat je zokswat hebben. Van oonze kennizzen wozzen wie nog, dij binnen grode laifhebbers van cognac, dus wie kwamen nait mit lege handen op dizze hail biezundere dag. t Weerzain was hartelk en biezunder en wat waren ze blied verrast dat wie heur traauwdag nait vergeten waren. En dou wuir de flezze cognac oet de kedo verpakken hoald. ’t Was echt n hail dure soort en dat vuil biezunder in de smoak. Mit dat de flezze oet de verpakken kwam, vuil der ook n koartje oet en dou oonze kennis dij las, keek e slim zoer en luit mie de tekst lezen. Op t koartje ston:
“Bedankt voor de jarenlange inzet, medewerking en samenwerking” en deronder stonnen wat noamen. Ik wuir waarm en kold touglieks, en ik wos nait hou of ik dit rechtproaten mos. Eerlieks zegd……..der vuil niks recht te proaten. n Kedootje veur mie persoonlek haar k votgeven; ik was deur de mand valen. Lös van dizze grode blunder, was elkenain toch bliede dat wie mekoar noa joaren weer vonnen haren en wie hebben t nog slim gezelleg had mitmekoar. Dou wie weer thoes waren, bin ik votdoadelk in veurroadkaast doken en bin ook ale aandere kasten bie laangs west en k heb overaal ale verpakkens van oafhoald. Joa, kriegen is ain ding en geven aarmt nait, mor………….och vul zulf mor wieder in.

Hebben joe wel ais gokt? Of gok je tegenswoordeg nog? Wel n slim persoonleke vroag, joe huiven din ook nait joen vinger op te steken.
Gokken is veur mie mitdoun aan verlöttens; Lotto en Toto; kopen van n Stoatslöt; mitdoun aan de Postcode-, Postgiro- of Vrundenlötterij of, slimmer nog, n casino bezuiken. Meschain vergeet ik nog wat. Of joe doar aan mitdoun is joen aigen zoak, zeg ik aaltied.
Ik heb mie in mien leven veurnomen aan 2 dingen nait te doun: ten eerste n woapen ter haand te nemen en ten twijde te gokken. Dat leste is wel ais stoer, veuraal as n verainen wat geld bie mekoar schroapen wil om de kas te spekken, om doarmit goie dingen te doun. Wat dou je din as kinder bie joe aankloppen, bieveurbeeld mit de Clubkas-actie. Toch bin ik vrij standvasteg: k geef laiver zo wat geld as mit te doun aan n gokje. Woarom, vroag joe je meschain òf? Nou, om doarmit te veurkommen n teleurstellen te mouten verwaarken van ‘weer niks wonnen’. Ik wait, dit is woarschienlek vouer veur psychologen’, mor ik vuil mie der goud bie. Mien Jaantje wil poddemenee nog wel ais trekken en dut din ook mit aan de Postcode-lötterij, want … stel die veur!

Van d’zummer, dou wie in t boetenlaand op vekaanzie waren, was op ons bestemmen dij week net n groot dörpsfeest goande mit veul dievendoatsie veur jong en old. Op ain van de nommerdoagen was der n groot wotterspektoakel organiseerd en ain van de aktiviteiten was ‘badeendjes-spuiten’ in t ploatselke zwembad en doar was geliek ‘n gokje woagen’ aan verbonden. Morzo gain gokje, nee, der waren dikke priezen te winnen, zo as veur de kinder mooie kedo’s en veur volwazzen lu as hoofdpries n elektrische fiets. Om doar aan mitdoun te kinnen, mos je ain of meerdere badeendjes kopen, dij veurzain waren van n nummer.

Joen noam wuir op n lieste achter joen opgeven nummer of nummers schreven.
‘Doar dou ik aan mit,’ zee mien Jaantje, ‘want ik wil geern zo’n fiets hebben. Stel die veur dat t gelok n keer mit mie is!’
‘Stel dast hom winst,’ reageerde ik, ‘hou kriegen wie t ding din mit noar hoes?’ Want ik huif heur nait meer te zeggen dat ik nait aan gokken dou.
‘Joa, stel die dat ais veur …,’ was heur antwoord, ‘doar komt ook wel weer n oplözzen veur. Ik schrief mie in mit n stok of wat eendjes, din heb ik meer kans.’
Dou veule honderden eendjes verkocht waren, wuiren dij te dobbern legd bie de startblokken. Dat was n mooi gezicht, aal dij genummerde eendjes, kin k joe zeggen. De ploatselke brandweer was present om mit meerdere wotterstroalen d’eendjes noar d’aandere kaant van t zwembad te spuiten. Mor dij hadden zok nait goud veurberaaid en wozzen nait hou zai aal dij eendjes fersounlek noar d’overkaant drieven loaten konnen. Want mit n flinke sjars wotter wuir op d’eendjes spoten, woarvan meer din de helft nait noar d’overkaant dreven, mor deur de lucht vlogen en overaal veurbie, of noast t zwembad in t graslaand terecht kwamen. Chaos alom, want elk vloog der achteraan om d’eendjes bie mekoar te zuiken. Mor t slimste kwam nog … de mainste eendjes hadden gain nummer meer, want de sievers waren derop zet mit n viltstift dij nait wottervast was.
Hou mos men doar mit aan? ‘Wie kommen mit n oplözzen!’ wuir der omroupen. Nou, dat het laank duurt, mor op t lest wuir der zegd dat de wedstried annuleerd wuir en dat d’inleg van de badeendjeswedstried aan n goud doul besteed worden zol. Behaalve de kinder kon elk zok doar min of meer in schikken, dus haar ik ook gain behuifte tegen mien Jaantje te zeggen om heur inleg terug te vordern. Om de elektrische fiets toch n bestemmen te geven, zollen der loater dij middag op t feestterrain lötjes verkocht worden.
‘Wolst dij fiets nog hebben?’ vruig ik mien Jaantje.
‘Loaten wie mor n lekkere ijsco kopen,’ was heur antwoord, ‘want din wait ik zeker dat k wat krieg, want stel die veur dat tiedens de trekken dij nummerbonnetjes ook nog wegwaaien deur de stravve wind dij hier staait.’
Joa … sums verstoan wie mekoar goud!

Wel kin zok zotterdag 25 april 1998 nog herinnern …?

Dij zotterdag zollen de piepen van de Hunzecentroale deelhoald worden en dat zol, zo deden Dagblad en RTV Noord verslag, n groot spektoakel worden, want t zol mit n grode plof en veul stof gepoard goan en t aanzain van Grunnen zol doardeur drasties veraandern. n Bult mensen werden dij zotterdag verwacht en wat schetst mien verboazen, mien Jaantje wol doar ook noar tou. “Kiek“, zee ze, “der is aal een bult veraanderd in de wereld, mor ik bin doar zulf nog nooit getuge van west en nou veraandert der hail dichtbie wat en doar wil ik bie wezen! Wie stoan bietieds op, zuiken ons n nuver stee woar wie t gebeuren goud overzain kinnen; doe nimst foto-apperoat mit en moakst n poar mooie ploatjes, din kinnen wie loater zeggen: wie waren der bie dou Grunnen zien aanzicht veraanderd is!”
Ik heb eerlieks zegd nog wel even tegensputterd, omreden ik von dat wie van t gebeuren op tillivizie n veul beter beeld kregen. Veurvast dat t deelhoalen van de piepen vanoet ale houken te zain wezen zol, was mien argumentoatsie.
“Nee mien jong”, reageerde Jaantje narreg, “dit mouten je van noabie mitmoaken, din pas kin je
de loater goud over proaten: van de plof; t valen van de piepen; de stofwolken; de reaksies van t
volk … Dat gevuil krigst doe nait as wie veur de kiekkaast zitten goan! Wie goan der hen en doarmit oet!”
Gain proaten tegen. En zo gongen wie dij zotterdagmörn al bietieds richten Stad. Jaantje haar
zok goud veurberaaid, want n tazze mit stoetjes en n kaan kovvie haar ze bie zok en nait te vergeten t foto-apperoat mit n nij roltje der in. Dat wie nait allain waren, kregen wie aal gaauw in de goaten, want t was drokte op de A7. “Zugst nou wel dat t gain roar idee van mie was om der bie te wezen”, zee Jaantje ainegszins schaarp, “aal dij aandere lu dij hebben t zulfde gevuil der bie as ik; en wat ik die zeg, doe denkst der loater ook zo over; ik zai t aal veur mie hou doe der over proaten dust, doarveur kin ik die veuls te goud.”

Hou dichter wie bie Stad kwamen, des te drokker t wuir. Bie Euvelgunne mochten wie nait wieder, auto mos van weg en mos parkeerd worden in een stok gruinlaand. En dou lopen, zowat drij ketaaier laank en dou was Jaantje t stee nog nait noar t zin. Mor dou op t lèst zai heur vouten begon te vuilen zee ze: “Hier goan wie stoan, din hebben wie n goud oetzicht en kinnen ale vief de piepen deel kommen zain.”

Wie mozzen nog wel drij ketaaier wachten veur t grode spektoakel. Joa, as mien Jaantje wat wil, din mouten wie der aaltied bietieds wezen, mor gelokkeg: wie hadden kovvie en stoetjes bie ons en ik haar Dagblad van dij dag mitnomen om tied deur te kommen, want aingoal noar dij piepen kieken dij der noa dizze dag nait meer waren, kon mie nait bekoren.
Jaantje roakte aal gaauw mit aandere mensen aan de proat en bood ze een kop kovvie aan en ze konnen der ook n stoetje bie kriegen. Dou ik noa t deurnemen van de kraant kovvie wol, zee ze: “Schaande jong …. t is op! Och ik heb ook joa zo gezelleg proat mit dij mensen. Nog even en
din gaait t gebeuren, din goan wie gaauw noar hoes en zet ik vrizze kovvie veur die!” Ik verdaipte mie, om mien gramniedeghaid te verbaargen, mor weer in kraant.
Opains …… n knal; ik schrok der van en keek geliek richten de piepen. Noa n poar tellen zag ik ain wat zwiebeln en dou nog ain en nog ain en dou kwam t haile spul noar beneden.
“Foto …. foto ….foto!” ruip Jaantje, “en vergeet nait mie der bie op te zetten!” Nou haar ik t apperoat in binnenbuutse van mien jaze stopt en de rits doarvan dichtdoan, om ding nait te verlaizen. En veur dat ik ding zowied kloar haar, ston der nait meer wat Grunnen zoveul joaren zien aanzicht geven haar.
Ik heb nog wel n poar ploatjes moakt en doar heb ik n branplek aan mien veurheufd aan overhollen, want deur t onverwachtse haar ik toustel verkeerd om in handen en zo’n flitslaampe wordt goud hait.
Aal mit aal, de piepen lagen in 20 tellen om en t stof was snel verdwenen en wie konnen weer op hoes aan. Mor nog wel even n haalf uur lopen en veurdat wie auto weer op weg hadden, waren we weer n haalf uur verder.

Sikkom vief uur noadat wie van hoes vertrokken warren, waren we der weer; veur n gebeurtenis van pakweg 20 seconden. En wat heb ik doar veur kregen? Gain kovvie mit n stoetje, amper de piepen valen zain en noa loater bleek …. gain foto’s dij t bekieken weerd waren. Op tillevizie hebben wie loater dij dag de beelden goud zain, vanoet ale houken én bie herhoalen; snel en langzoam. En dou heb ik een goie indrok kregen van wat der in dij 20 sekonden gebeurd was, en woar ik zulf bie west was.
n Dag of wat loater konnen je n beeldbaand kopen. “Zellen wie ook aine bestellen?” vruig Jaantje, “din kinnen wie dat loater nog ais zain en zain loaten!” Zai pruit nait meer over mitproaten en mitbeleefd hebben, want ondanks dat zai der bie west is, het zai n klain beetje t gevuil wat mist te hebben.

De piepen binnen nou weg en as ik der nou nog aan denk wat ik op dat moment mitmoakt heb, bin ik doar nait raauweg om: sikkom vief uur onderwegens veur pakweg 20 tellen, en din t zowat ook nog mist hebben!

Mor Grunnen blieft der wel om W ook zunder piepen!

Nog even en din kinnen wie weer de bluiende eerappelvelden zain. Mooi is dat as zo’n lap laand in blui staait en der ligt zo’n blaauwe of widde gloed overhen. Krek zo mooi as de bollenvelden in t Westen. As ik bie zo’n kaampe eerappels stoa, din mout ik, hou gek t ook klinkt, aaltied in miezulms lagen, omreden mie dat dut herinnern aan dou ik zo’n vieftien joar ôld was. Joe worren nijsgiereg……
.
t Was op n zotterdagnommerdag nog vroug in t veujoar, dou mien voader tegen mie zee: “Goa doe even noar boer Jansen om vief kilo vrouge pooteerappels. Mor denk derom dat ze nait te dik binnen en steveg in de schil zitten. Ast der weer bist, goan wie ze soamen even in de riege zetten”. Zo luip ik noar boer Jansen, n poar honderd meter bie oons vandoan. Eerlieks zegd von ik dit gain vervelende bosschop. Boer Jansen haar n dochter, sikkom n joar older as ik, zat op dezulfde schoul, allain n klas hoger. t Was n aibels mooi wicht von ik, mor ik mout der votdoadelk biezeggen, ik haar gain “Anschluss” bie heur. Dat nam nait weg dat zai t aankieken meer as weerd was. En nou ik n bosschop haar, was dat n goie reden om dicht bie heur te kommen. Opgewekt kwam ik op deel van boerderij en dou roupen van: “Is hier volk ?” Gain antwoord. Ik verder noar t veurend en weer roupen: “Is hier volk ?” Weer gain reaksie. Din mor deur t kaarnhoes noar achterkoamer wat touglieks keuken was. En dou ik doarvan deur opendee………..wel ston doar…….????
Juust t wicht van zestien joar ! Dat mooie wicht van Jansen !
Mor wat ik ook zag, dat zai zok aan t wassen was, de grode zotterdagse beurt zel k mor zeggen. En hou trof ik heur doar………….? Krek……..in volledeg Evakostuum !

Mien laive tied….ik mos pooteerappels hoalen en ik kreeg dit op de koop tou. Mor t wicht zag mie ook direct en ze luit mie n gil, woarvan joe de trommelvliezen zowat scheurden. Ze trok toavelklaid van toavel en sluig dat om heur tou. Mor op toavel ston nog hail wat diggelwaark en mit dat zai t klaid der oafgrisde, wuir dat echte diggelwaark………n keboal nait te zuneg. Veur dat ain van oons baaiden ook mor wat zeggen kon, vloog der n aandere deur open en doar ston heur voader, boer Jansen. Hai zag votdoadelk wat veur taffereel der in zien keuken ploats haar en hai veraanderde in ainmoal as n kou mit kopzaikte dij zok aan t opbloazen was.
“Doe bliksemse snötneuze”, begon hai te briezen, “wolst doe mien dochter wat aandoun ?” t Ainegste wat ik der oetbrengen kon was:
“Poters !”
“Poters”, brulde Jansen, “ik zel die potern !” en mit dat hai dat zee, pakde hai pook bie kaggel vandoan en veur dat ik der op verdocht was, kreeg ik mie toch een fleer veur de kont, ik wos van schrik nait hou zeer of dat dee. Mor ik haar wel t benul de twijde slag nait oaf te wachten en heb , ducht mie, van mien levensdoagen nooit haarder runt as dou.
“Dat gong gaauw jong…en woar binnen de poters ?” vruig mien voader dou k weer thoes was. k Heb hom t verloop van mien bosschop verteld. Hai zee niks……..draaide zok om en gong vot.
Dik haalf uur loater haar hai vief kilo poters, bie boer Hoan vot aan aandere kaant van t dorp.

“Moutst aan loop blieven jong”, zee e dou wie de pooteerappels in de riege deden. “Zitten zel eerste tied wel stoer veur die wezen, mor………….” en dou kwam der hail fientjes achteraan: “doe hest vandoage meer netuur zain as allain mor eerappellaand !”
Kiek, doarom laag ik aaltied in miezulms as ik bie zo’n kaampe eerappels stoa. Zitten dou ik der nooit bie, de reden doarvan zel joe dudelk wezen, mor touglieks denk ik aaltied: “Wat is de netuur toch mooi !”

In t begun was der duusternis en t gung hom nait vlot genogt. Hai ruip ‘ik wil licht’ en floep … hai was in t licht. Waarm in moekes aarms zöcht e noar heur borst en dronk melk. Mor al snel was melk hom nait meer noar t zin en wol e meer van wat aans. Eerappels, gruinte en vlais, dat wol e hemmen om der mor zo snel meugelk van te gruien.
Pa peerdjede hom aan: ‘Flink eten mien jong, den gruist op t snelst en bist net als Pa n grode kirrel.’ Rondkroepen wör hom ook te min en al vlot ston e op baaide bainen. En zo wör zien wereld hom gaauw te klaain en aal dounde muik e zien wereld groter en groter. Aal meer ontdekkens vuilen hom ten dail en hai kon der gain genogt van kriegen. t Was n poep en n scheet en hai zat al op fietse. En veur zien olden der op verdocht wazzen, haar e ook al n ploffiets.

Femilie nuimde hom den ook wel ‘de roazende Roeland’ of ook wel ‘snelle Henkie’. Der wör ook mit regelmoat n vergelieken moakt mit Lucky Luke, ‘de man dij sneller schoot as zien schaar’. Alles gung hom vlot òf, t was mor even biegoan en hai wos der alles vanòf.
Hai was om en noabie n joar of zeuventien dou e mit n roazende rötgang op weg was noar schoule. In zien hoast haar e zien taze vergeten, joawel lu dat overkwam hom sums ook, en hai draaide vlot weerom om taze te hoalen. Dou e taze haar en nog sneller noar schoule runde as eerst, om mor nait te loat te kommen, luip e n jongeman achterop mit zulfde hoar en kleren as hai. Hai keek snel even om, zee ‘goidag’ en runde sneller dan snel noar schoul. Dou e, wat poesteg, in schoulbankje zat, schoot hom de jongkirrel in t zin dij e veurbie lopen was. Verrek, docht e en kwam tot t besef dat e noar homzulf keken haar. Joa lu, leuf t of nait, in aal drokte was e homzulf veurbie lopen! Kin je noagoan hou snel of hai was. Je zollen hom hoast de titel ‘Baron’ mitgeven.
Tied vloog veurbie en veur e t wos was e varentwinteg joar jong, ontmoette n schiere maaid en dou brak der n tied van betrekkelke rust aan. In tied van laifde is der gain stee veur hoast. Mor, zo as zoveul dingen in t leven, ook dij tied gung veurbie en dikste nijeghaid was der òf. Deur de plannen dij deur baaid moakt werden, mos der weer haard waarkt worden en t snelle leven gung weer zien gang as of t nooit anders west was.
Der wör traauwd dou e rond de datteg was en zo vloog e zien toukomst weer in. Hai was weer hailendaal in zien olde doun en roasde wieder as of e nooit aans doan haar.
Hai was weer zo snel dat as vraauw in bèrre zee, dat ze venoavend gain koppien haar, hai zok weer omdraaide in bèr en mit n tevreden zucht mompelde: ‘t Was weer lekker laiverd, tot mörgen.’ Dus kin je noagoan hou snel of e weer is. En veur je t wozzen wazzen der al drij lutjekes ook.
Mor hai kreeg der mor zuneg wat van mit. Joagen en vlaigen was t devies, want der mos geld verdaind worden en der mozzen apmoal luxe dingen kocht worden opdat je nait onderdeden veur de buren. Tot op n dag: inainen n felle pien op de borst, bainen wörren hom slap en zien haile wereld ston op kop. t Leek hom tou asof alles in staark vertroagde snelhaid òfspeuld wör. Dou e weer n beetje biekwam in t zaikenhoes zag e zien vraauw, in troanen, noast bèr zitten.
Kinder zollen ook snel kommen, zee ze en ze snokte t oet. Hai keek heur aan en zag nog aal dij schiere maaid van weleer. Dat laive snoetje woarof e doadelk veur valen was. Mor hai keek ais wat beter en zag dat heur gezicht, ondanks aal mooieghaid, n lut beetje veraanderd was. Der zaten wat rimpels rond heur ogen en wangen, der wazzen her en der wat vlekjes te zain dij hom nog nooit opvallen wazzen. Hai zag veur eerste moal dat leeftied zien sporen achterluit.

Intied was dokter aan kommen lopen en dij zee: ‘Nou meneer, dat was net op tijd hoor. Uw hart heeft het even behoorlijk zwaar gehad. Voor iemand van zeventig jaar bent u er nog goed vanaf gekomen.’
En inainen sluig hoamer nogmoals tou. Nee, nait zien haart, mor in zien kop! Verrek, docht e, bin ik al zeuventeg joar? Den is t endje der zo heer ja! k Mainde nog tied zat te hemmen om nog apmoal leuke dingen te doun mit moeke en kinder, mor den mag k no wel ais opschaiten ja!

In Amsterdam, schreef Simon Carmiggelt ais in ain van zien stokjes, kinnen je allain leven as je over baargen geduld beschikken én……… berusten kinnen. Ik kin nog zo’n ploats woar dat zeker nait minder geldt, al ligt dij ploats ver bie oonze hoofdstad vandoan. Sodom is de noam, al staait dij noam nait zo op oonze landkoart.
Is t in Amsterdam zo dat je deur ale drokte van t verkeer t neudege geduld opbrengen mouten en dat je berusten mouten in t veule lewaai dat dat mit zok mibrengt, in Sodom ligt dat op n aander vlak, noamelek in t oafwachten en voak t negetieve.
Aaltied en overaal is t oafwachten: “Dat zellen wie nog ais bezain, of wie zellen t licht der nog ais over schienen loaten …..meneer”. t Negetieve is voak de achterdocht: “ t Zel wel weer ten koste goan van oons as mindere man…… meneer”. Of dat t verschil is tussen t Westen en t Noorden?
Voak twievel ik, sums denk ik dat t woar is. Mor zo gaauw je n gevuil van aargenis over joe hìn kriegen, din is t nait meuglek woar din ook te wonen en te leven. Geduld en berusten…….dat binnen voak de steunders woarmit je t heufd boven wotter hollen kinnen.
Mor…….der binnen grenzen; de moat is n keer vol en din is der mor ain oplözzen……….de stilte en de rust opzuiken. Vekaansies baiden doar n goie oetkomst; even ver weg en….. oafstand nemen. Veur miezulms is der ook zo’n plek in Sodom, noamelek t Rosarium.

Zoas n roos elk joar insnuid wordt en de nije oetlopers weer geweldig mooie bloumen geven, zo trek ik mie van tied tot tied even terug in t rozenpaark om de stilte en de rust op te zuiken, om din, voak mit nije gedachtenkronkels, mien bloumen nuim ik dat, der weer oet te kommen.
Sums bot der hail spontoan wat oet, sums binnen doar wat kunstgrepen veur neudeg.
Kunstgrepen dij oetvoerd worden deur de mensen dij je in t paark tegenkommen; deur heur meroakels dij ze oethoalen, of deur de vertelsels dij ze joe sums op n dainblad aanlaangen en din, din “gruien de mooiste rozen”. Mor wat der ook gebeurt; t is de rust en de stilte dij dizze bloumen tot grui en blui kommen loaten mouten. Zo ontstoan mien ver- hoaltjes, op n rusteg plekje woar ik even miezulms wezen kin. t Is din ook goud mis, as ‘ mien plekje in t paark’ , zoas ik dat nuim, in beslag nomen wordt.
Zoas lest, dou der n flink oet de kloeten wozzen knuppel op ‘ mien plekje’ zat, een knoepert van n radio bie zok, woar n hels keboal oetkwam. Meziek nuimen ze dat, mor t dut mie meer denken aan Indioanen- of oerwoudgeluden. Der zit n bepoald ritme in, mor verder kin ik der niks van moaken.
Doar gait mien rust en bezinnen, docht ik en der zat niks aans op as deurlopen. Achter n grode Rododendron bleef ik stoan en deur de takken heb ik dij knuppel aingoal strak aankeken en in miezulms zee ik aalweg: “goa weg…………..goa weg doe……….doe moutst doar weg………..!” n Soort Oosterse magie schient dat te wezen en dat mout waarken noar men zegt. t Duurde zeker n ketaier dou jong wat onrusteg wuir, mor vot goan…….? Ho mor ! Ik gong deur mit haardop wensen en……… noa nog n dikke vief menuten, ston hai op en…..luip de bosjes in ! Nait om mie mien plek te gunnen, nee…………..mor om zien bloas leeg te loaten lopen! Dit is dubbel miljeubedaarf……! Zee ik haardop in miezulms. Dou hai kloar was mit zien ontwottern, gong hai weer op ‘mien stee’ zitten.
En ik……….ik mor weer wensen! t Duurde zeker nog tien menuten veur hai in t’ende kwam; de radio op scholder pootte en dou hail langsoam vot luip. Gelokkeg…..’mien plek’ was weer vrij en de rust was weerkeerd.
Mor ook n “nije roos” zat in mien heufd. Pen het t even loater op pepier oettaikend en joe binnen der nou getuge van. Kiek……zokse rozen…………och as joe t zain willen…….
Sodom staait der vol van !

Der is n bekende oetdrukken dij zegt: elk mens krigt wat e verdaint. As ik doar over noadenk overspuilt mie n gevuil van twievel, want: gaait t mie goud, din is t woar; gaait t mie slecht, din klopt der gain snars van.
Mor as je zo denken, din goan je òf op bepoalde veurvalen en dat is nait goud. Hou kom ik hier op? Hail ainvoudeg! Ik was aan t reddern tussen pepieren van vrougertieden en ik von n bewies van aanstellen van n veurmoalege boan, of beter zegd, oplaaiden.

t Was in mien noa-puberoale-periode dat k wat verkeerntjederij haar.
k Haar dou net n oplaaiden met goud gevolg ofsloten en ik wol in n aandere ploats aan n nije begunnen en doar mos k veur sollesiteern. Op ain en dezulfde oavend schreef ik twij braiven; ain noar dij nije boan/oplaaiden en ain noar t laifste wicht dij ik op dat moment kende. Aan baaide braiven besteedde ik de neudege aandacht; mien beste schrieftalenten wuiren in stelling brocht, om t zo mor ais te zeggen. Dou ik de braiven zeer tot mien zin kloar haar, dee ik ze in n kervot en dou mozzen nog even d’adrezzen der op.
Op dat moment ruip n kollegoa of ik hom even helpen kon met n spoedgeval. Dat duurde wat langer din veurzain en pas uren loater kwamen d’adrezzen op de kervotten en midden in nacht heb ik ze nog even op buzze doan.

Twij doage loater wuir ik beld deur n veur mie onbekende juvver. Zai bleek chef persenailszoaken te wezen van d’instellen woar k sollesiteerd haar. Dou ze dat zee, begon t bie mie te kriebeln, want dit was n goud taiken van mien sollesitoatsie. Mor nait laank, want even loater ston ik met n heufd as n robait bie de telefoon.
“Ik bin zeer geroerd deur joen laive braif”, zee de juvver, “en joe hebben mie slim nijsgiereg moakt wel joe binnen. Mor woar ik nog nijsgiereger noar bin is, of joe waarklek veurnemens binnen te sollesiteern bie ons instellen?”
Totoal verbaldereerd kon ik doar gelokkeg bevestigend op antwoorden.
“Nou”, zee de juvver, “stuur din zo gauw meuglek n braifke mit joen persoonleke gegevens en din zel ik dij mit veurrang behandeln.”
n Dikke week loater zat ik, ainegzins opgeloaten, tegenover dij juvver om heur dudelek te moaken woarom ik bie heur in de instellen mie wieder ontplooien wol. Nog dezulfde dag kreeg ik van heur te heuren dat ik doar begunnen kon.

Roem drij joar heb ik doar mit veul plezaaier waarkt en dou haar k der n diploma bie.
Dou ik noatied, wegens promotie, mit ontslag gong, mos k nog even bie de chef personeelszoaken langs om wat zoaken òf te handeln.
“Waist die nog te herinnern hou ofstoe die hier introduceerd hest?”, vruig ze.

Nou of ik dat nog wos! “Dien eerste braif noar ons”, gong ze wieder, “was de beste sollesitoatsiebraif dij ik ooit ontvongen heb en doe hest die d’oflopen joaren zulf goud woarmoakt; gain spiet dat ik die dou aannomen heb, doe komst der wel. Sukses wieder!”

Dou ik ofschaid van heur nam, heb ik heur n haile dikke smok geven en doarbie zegd: “Dat was de leste zin van dij braif en dat moak ik nou din ook mor woar!”
Ik kin joe zeggen, dou kleurde zai as n robait!
Joa, want ik haar in tied dat ik doar waarkt heb n bult bieleerd.

t Is aal n joar of wat leden dat ik in Stad wezen mos veur n bieainkomst. Op zich niks biezunders, mor t biezundere was wel dat ik dou mit traain goan bin. Noa de bieainkomst noar station lopen, woar k veuls te bietieds veur d’eerstkommende traain op perron aankwam. Om tied wat deur te kommen bin k verschaaiden moal perron op en neer lopen.
Dou ik mie wat slik oet buuts hoalde en, noa t pepierke der òfhoald te hebben, in de mond stak, kwam der n juvver aanstappen. En wat veur juvver … ik mout zeggen, moeke netuur haar heur goud bedaild.

k Bin dou op n baanke zitten goan en heb heur verschienen, heur elegante loop en heur schier opmoakt gezicht mor ais even bewonderd. Ik kin in woorden nait oetstokken hou mooi ze was, allain jammer dat ze heur dat ook verteld hadden. Zai luip t perron op en deel op n menaaier of ze n modeshow aan t lopen was en zai was zok slim bewust dat ze veul bekieks haar en kreeg noarmoate t drokker wuir. Dou ze veur mie ston, keek ze mie aan mit n blik in ogen as gewoapend beton. Ze dee heur scholdertaske lös en hoalde doar n rolletje pepermunt oet. Dat vuil mie wat tegen, ik wait nait woarom. Op n sierleke menaaier stopde zai n wit snoepke tussen heur vuurrode lippen, proelde wat mit mond en luip dou wieder om noa zo’n 10, 15 meter zok om te draaien en de parade begon opnij.
Dou ik op heur oetkeken was en weer aan mien Jaantje dochde, zag ik n dikke meter veur mie n traainkoartje op grond liggen. Dij was vervast oet heur taske valen, dou ze op zuik was noar heur pepermuntje. Hail eerboar en mit de beste bedoulens ruip ik: ‘Hé, juffrouw!’ Wat dou gebeurde, bewiest dat schoonhaid ook zien keerziede het. Elk aander vraauwspersoon zol denk ik omkeken hebben, mor dizze, dij zo bewust was van heur aantrekkenskracht, luit niks maarken en trippelde gewoon deur. Din nait, dochde ik, mooi dat koartje liggen loaten. In tied begon ik mie te bedenken wat der straks gebeuren zol as zai in traain zat en de koartjeskonterleur langs kwam. Zol zai dij ook mit dij iezern blik aankieken? Hail elegant en zulfverzekerd zol zai heur taske open doun om heur koartje te pakken. En din gebeurt t, zuiken en nog ais zuiken, taske omkeren. Ale mensen zollen heur aankieken en heur bedenkens doarbie hebben, mor gain koartje. Wat n òfgang!
Op t perron wuir t aal drokker en deur t geloop van de mensen ontston wat warrelwind en t koartje zweefde weg en kwam tussen de rails te liggen net op t mement dat de traain binnenrolde. Achter de juvver bin ik instapt en k bin bewust tegenover heur zitten goan. Ik haar n grijns van oor tot oor, mor van heur kaant kreeg ik n blik touworpen, as dij doden konden haar ik dit veurval nait noavertellen kind. Wacht mor juvver … Inwenneg kon ik mie aal verknutern op wat kommen zol.
De traain kwam in bewegen, mor der kwam gain koartjesknipper. Noa de twijde stop kwam der wel kontrole. Nou wuir t spannend. De konterleur keek heur mit n beminnelke laag aan en vruig om heur vervoerbewies. Zai dee heur taske open en … gaf mit n sierleke bewegen heur koartje òf. Dou was ik aan de beurt, mor wat n ramp, mien koartje zat nait meer in buuts en ook nait in ain van de aandere. Dij was der beslist op perron oetvalen dou ik mien slikkerij oet buuts hoald heb. De koartjeskonterleur bleef geduldeg wachten en hoalde in tied n boukje teveurschien. Dij juvver zat mit n braide grijns om koaken te kieken hou t verdere verloop was. Ik mout zeggen dat dij grijns heur der nait mooier op muik. Dou ik mien bestemmen beriekt haar, haar ik n enkele raais plus n boute meer oetgeven as dat de bedoulen was.
Mooie juvvers? Ik heb mie dou veurnomen doar nait meer noar te kieken!

Leste tied bin k regelmoateg even bie taande Oabeltje verziedjen goan. Nou is taande teveul zegd, want Oabeltje Kluppel zo as zai voloet hait, is in de verste verten gain femilie van ons
volk. t Is aal hail laank leden dat mien ollu op n biezundere menaaier mit Oabeltje in kontakt kommen binnen en sunt dij tied wuir zai, veur ons as kinder, taande Oabeltje en dat is aaltied zo bleven. Taande Oabeltje woont wat achteroet in t veld en veur zover ik wait het zai doar aaltied in betrekkeleke ofzundern woont. Dou heur dat n moal slim noodlotteg worden is, hebben mien ollu heur der weer bovenop holpen en zo is t kontakt aaltied bleven.

Taande Oabeltje is aal n zet wat zaikelk en doarom goa ik der regelmoateg n moal hèn. Taande het aal joaren zwelderij aan de bainen. Mor dokter …? Ho mor! Zai kwakzaalft zulf mor wat aan mit van alles en nog wat, aal noar gelang tied van t joar, zo as: eerappelschraapsel, gekneusde bonedoppen, worrelsap en zowoar, joe leuven t nait, sap van knienekeudels. Mor aal wat beter wuir, nait de bainen; zwelderij wuir allain mor slimmer. En hou ik ook proaten dee om t op n aandere menaaier te behandeln, of behandeln te loaten, t was aalmoal vergeefs. Vattien doage leden heb ik t nog weer perbaaierd en wat dochten je wat ze zee?: “Loat mor aan Oabeltje over mien jong, dat most doe toch waiten. Vrouger dou doe kop slim vol pukkels haarst, heb ik die der toch mor mooi van ofholpen mit mien aigen gemoakte botterzaalf!” Joa, taande het mie, dou ik begon te pubern, voak insmeerd mit van dij smerege, ranzege botter, dat zai in n Keuls potje haar. Net zo makkelk as dat zai mie dat spul om kop smeerde, smeerde zai zok der n brogje mit. Ik kin mie der van nog schudden as ik dij geur en benoam dij smoak veur de geest hoal. Joa t is woar … mien pukkels binnen votgoan, mor leeftied was doar eerder oorzoak van din taande Oabeltje heur ranzege botter oet t Keuls potje. Joe maggen hier oet oflaaiden dat taande t nait zo naauw nemt mit de zindelekhaid.

Taande wos dat ik laangs zol kommen en ik haar hakken nog nait over de dorpel, dou ze zee: “Bin stamppot knollen veur die aan t koken, mit n glèn stokje spek der in.” Nou mouten joe nait denken dat dizze knollen zandknollen of roapen binnen, nee…. dizze knollen binnen wat ik nuim vouerknollen of haarfstknollen dij, noadat koren of eerappels van t laand binnen, inzaaid worden as veevouer. Stinken dat t dut as dizze knollen aan de kook kommen. En t glèn stokje spek is niks aans as n dikke zwoerd mit veul vet en n klain vezeltje vlais. Ik kon der nait onderoet, ik mos dizze raais miteten. Stamppot ston aal op petreuliestel te prutteln.

Taande wol mie, of ik wol of nait, heur zwelderij even zain loaten, want zee ze: “t Dut mie lèste doagen slim zeer.” Dou de polten der òf kwamen wos ik nait wat of ik zag. k Heb in mien loopboan in de zörg n bult zain, mor dit overtrof alles en dou lappen der òf waren … stinken … nait te zuneg. Dou ik heur bainen ais goud bekeek kon ik mie nait begriepen dat zai hier nog fersounlek op lopen kon. Nou de lappen der òf waren, gebeurde der wat dat mie van kop tot tonen rillen dee. Taande begon mit heur vingers aan de randen en de körsten te peutern. “Smereghaid mout der òf!”, zee ze. Ik kon zeggen wat ik wol, van dat dit hailendaal verkeerd was en dat zai mit dizze puulderij nog grotere ontstekens kreeg, mor t ainegste wat taande zee was: “Och doe mit dien nijmoodse fratsen. Zel ik die ais wat zeggen: doe wordst nait old!” En in tussentied gong taande deur mit pulen.

Intied waren de knollen goar en mit heur voele handen zedde taande twij glibberege borden op toavel en dou … mit dezulfde handen pakde zai t stok spek oet pane en legde mie dat op bord. Mien gedachten zel ik joe mor bespoaren. Omreden dat stamppotstamper nait in koamer lag, strompelde taande noar t achterènde. Intied kon ik nait noaloaten even onder deksel te kieken. Wat ik dou zag, dee mie votdoadelek noar boeten lopen om vrizze lucht te happen. Boven op stamppot lag taande heur ondergebit … om schoon te koken! Eten en drinken was veur mie geliek doan.
“Wat mekaaiert die?”, vruig taande dou ik n zet loater weer binnen kwam.
“Moag van streek”, zee ik, “aal n dag of wat”, loog ik der bie. “Ik mout mor gaauw op hoes aan, want aans red ik t nait!”
Taande was slim sneu, mor mit de belofte dat ik gaauw weerkommen zol, wos ik nait hou gaauw k bie auto kommen mos.
Soavends haar ik gain zin aan eten, want mien Jaantje haar roapstelen in pane.

Noarmoate je wat older worden, kiek je regelmoateg n moal achterom, of zo as ain van d’oldste bewoners van t tehoes n moal tegen mie zee: ‘Hou older je worden, des te minder de toukomst telt, mor des te meer t verleden.’
Ik begun dat ook wat te leuven en zeg din wel ais oet gekhaid: ‘Dij goie olle tied.’ As je dat zeggen, is dat t bewies dat je ook begunnen te beheuren tot n oldere generoatsie. En as ik ais achterom kiek, din kin ik slim genottern van mien jeugd en noast sums vrumde belevenizzen, kommen doar sums ook n scharreltje in veur. Zeg nou zulf, dat was dou toch n mooie tied. Joezulf ontdekken en d’aander, doar wuir je groot van.

In mien spaigelblikken komt ook steevast Rikoa weer noar boven. k Was om en de bie zestien joar dou k wat scharrelderij mit heur kreeg, zai was krap aan n joar jonger. Rikoa was ainegst kind van wat wie indertied n ‘dikke boer’ nuimden, dij hail wat in stro haar. t Zel joe din ook nait verwondern dat mien scharrelderij mit Rikoa bie heur olders wel even op n golden weegschoale wogen worden mos.
Bie mien twijde bezuik vruig heur voader din ook hail direkt: ‘Houveul hest doe in te brengen, jong, want wie binnen slim zuneg op ons wicht!’ Hai bedoulde doar netuurlek mit: zien sìnten. Zunder blikken of blozen was mien antwoord kört en dudelk: ‘Honderdtachtegdoezend.’
‘Dat is nait niks,’ zee man, ‘t wicht krigt der van ons honderdviefenzeuventegdoezend bie. Din hebben joe baaide aal zowat drijenhaalve tun soam. Zo jong nog en din aal zo riek!’ Zien ogen glinsterden as steerns.
‘Joa, mor wacht even,’ was mien reaksie, ‘dij honderdviefenzeuventegdoezend heb ik der aal bie rekend.’
Geliek vanòf dij dag haar hai t nait zo meer mit mie. Mor dat dee mie niks, want Rikoa en ik konnen t oardeg schier mit mekoar vinden en zo as eerder zegd, zai was net as ik op ontdekkenstocht, mor t bleef allain bie snoetjeknovveln.
Heur ollu hadden as ain van d’eersten in dörp tillevisie en dat was zowat heur ainegste òflaaiden, want ze waren verder naargens bie en deden nooit aan wat mit. ‘Dij binnen wereldvrumd,’ heurde ik mien ollu wel ais zeggen.
Ze keken noar alles wat oet dij kiekkaaste kwam en verwonderden zok over wat der in de wereld te doun en te koop was. Rikoa heur moeke zee din aalgedureg: `Dat dat bestaait!’
Dou op n oavend n film te zain was, woar veur dij tied wat ekstroa bloot in veur kwam, wozzen ze nait wat ze der aan hadden, mor heur wicht van vieftien mos wel op bèrre.
Rikoa heur voader vruig dou aan zien vraauw: ‘Stoan loaten?’
‘Is wel goud.’ zee ze en der achteraan kwam heur vaste opmaarken: ‘Dat dat bestaait!’ Mor touglieks zee ze der achteraan: ‘Most kaggel wel even hoger zetten, want t zol mie begroten as dij wichter t kold kriegen!’

Wie waren zowat n vörrel joar bie mekoar, dou Rikoa mie op n dag mittrok stookhok in. Ainmoal binnen dee ze grundel op deur, woarop ik heur wat vrumd aankeek en vruig: ‘Woar is dat veur neudeg?’
Ze keek mie stief aan en zee: ‘Ik wil vaaileg vrijen!’
Wos ik veul wat ze doar mit bedoulde, want mie was ook nait veul verteld. Mor Rikoa wol smokken en wol nait dat wie overlopen wuiren. Stel die veur dat heur moeke derin kwam en ons zag … zol zai din ook zeggen: ‘Dat dat bestaait!’

Toch is t tussen Rikoa en mie niks worden en dat kwam noadat ik der n nacht sloapen haar.
Dat sloapen gong nait morzo, want heur voader was van mainen: gain geld, gain bèrre. Mor deur omstandegheden bie ons thoes, kon ik doar n nacht sloapen. Rikoa was veurtied deur heur voader goud de wacht aan zegd mit: ‘Gain gedonder mit joen baaident!’ Veul vertraauwen haar man der nait in, want hai het de haile nacht onderaan op trap zeten.
‘Want,’ haar e tegen Rikoa zegd, ‘as ik boven lewaai heur of dien bèrre kroakt, din baanjer ik geliek noar boven en din is t nait te best, dou doar denken om!’
Aanderdoags smörns zat Rikoa heur voader mit n slim sloaperge kop aan keukentoavel.
Heur moeke vruig: ‘Hebben joe elk goud sloapen doan?’
‘Meroakels,’ kon ik noar woarhaid zeggen, ‘mor wel mit metras op vlouer, want dat grode bèrre kroakde zo!’
Rikoa heur voader luip rood aan en zo niedeg as n spinne stievelde hai keuken oet en sluig deur zo haard dicht dat n poar petretten van muur kwamen. Nait laank doarnoa bin ik ook vot goan, heb deur nait dichtsloagen, of toch wel, want ik bin der nooit weer binnen west.
n Dag of wat loater kreeg ik n braifke van Rikoa touspeuld, woar op ston: ‘t Wordt niks tussen ons!’ Dij mainen was ik der ook tou doan, want dij nacht heb ik echt sloapen!

n Laange riege ston veur de kassa en d’eerste dij aan beurt was, was n jonge vraauw in n laange klaid en droagster van n heufddouk. Dou Ailtjo heur aankeek en heur grode broene ogen zag, was t of hai deur n schaarpe piele midden in t haart roakt wuir; en heur gezicht, zo mooi van vörm, muik hom totoal van slag. Sproakeloos en vol bewondern keek hai heur aan en vergat woarveur hai achter de kassa zat. Ook zai leek roakt, want ze sluig ogen omdeel en heur waangen wuiren rood. In de riege begonnen paartie lu zok keel te schroapen, woarmit ze aangaven dat hai deurgoan mos mit zien waark.
Zai haar mor n poar bosschoppen, mor elke keer as hai ain doarvan deur scanner huil, mos hai noar heur kieken en zai keek verwonnerd en bewondernd noar hom terog.
Dou zai òfrekend haar, was vraauw Blaauw, zien noaberske, aan beurt. Dij muik hom nog meer van slag deur te zeggen: ‘Was ze zo mooi jong?’
De rest van de dag kon hai zien kop mor stoer bie t waark hollen; aingoal mos hai denken aan dij prachtege ogen en dat schiere gezicht.

t Was aal loat dou vraauw Blaauw nog even bie heur buurjong Ailtjo aanlopen kwam en zee: ‘Doe wuirst flink trovven nait, doustoe dat wichie zagst? En zai dunk mie ook!’ ‘Joa’, zee Ailtjo, en hai kleurde van oor tot oor.
‘Ik kin heur wel,’ zee vraauw Blaauw, ‘want ik tref heur bie de Nederlandse les in t asielzuikerscentrum hier op dörp, woar ik mie as vrijwilligster veur inzet. Wolst doe wel ais mit heur proaten en heur n beetje wegwies moaken hier in dörp, want heur voader en heur oldere bruier waarken nait slim mit aan onze regels en gebruken, mor zai des te meer; k heb n bult oardeghaid aan heur.’ Vraauw Blaauw wuir ook waarm en bliede van binnen dou Ailtjo volmondeg joa zee, want dij mörn haar zai genog zain.
Zo gebeurde t dat Ailtjo mit heur in kontakt kwam. Zahidah haitte ze, Arabisch veur ‘briljant’. Hai eerst wat stovvelachteg, zai wat schöchtern mor baaide bliede. Ain ding was hail dudelk, Cupido haar roak schoten.

Ailtjo roakde hailendaal in de wolken en Zahidah genoot elke keer van zien aanwezeghaid én aandacht, veuraal as ze mit zien twijbaaident waren. Mor dat gebeurde minder voak as ze wel wollen, want heur voader en heur bruier bewoakten dochter en zus as n wolf zien jongen. As heur pa in winkel bie de kassa kwam, zee hai niks as ‘jij nie moslim’ en heur bruier muik, as hai Ailtjo tegenkwam, allain mor woarschaauwende bewegens mit zien wiesvinger.
Vraauw Blaauw haar der schik van dat dizze baaident zo goud mit mekoar over weg konnen en zai zörgde der veur dat Zahidah regelmoateg bie heur thoes kwam veur ‘extroa les’ en din haar ze Ailtjo ook nuigd. En mainsttied mos zai din even wat aans in of veur de buurt doun en kon zo t jonkvolk mooi even allain loaten.
Zahidah begon zok aal meer thoes te vuilen en bie lutjen aan begon ze heur klaaier aan te pazen, geliek as de wichter van dörp, allain t heufddoukje kwam nait òf, mor wuir wel gapser en kleureger. Op n nommerdag, dou vraauw Blaauw baaident weer nuigd haar en zee dat zai mit vraauwenverainen n ekskursie in stad haar en dat t wel ais loat worden kon, was de laifde nait meer te hollen en Ailtjo en Zahidah wuiren ‘man en vraauw’.
‘Aaltied soamen,’ smeekde Zahidah.
‘Aaltied soamen,’ beloofde Ailtjo heur volmondeg. Mor doar zaten nog wel heur pa en heur bruier tussen, want dij wuiren nait vrundelker richten Ailtjo en Zahidah gaf hom te kennen dat heur pa n aandere bestemmen veur heur haar en heur bruier zol doar op touzain; en dat zat hom nait lekker.
n Moand of wat loater vertelde Zahidah vraauw Blaauw dat zai wel ais in verwachten wezen kon en dat kon allain mor van Ailtjo wezen.
‘Doar sloan wie ons wel deurhèn,’ zee vraauw Blaauw, ‘woar laifde is, is gain pad onbegoanboar!’
Dou zai t Ailtjo vertelde, was dij wel even aansloagen, mor hai was ook bliede en zag n toukomst, want Zahidah kon zien vraauw worden en din huifde zai nait weer terogge noar heur laand van herkomst ‘Aaltied soamen’, zo as ze mekoar zegd hadden.
n Week of wat loater verscheen Ailtjo op moandagnommerdag nait achter de kassa. Gainain wos woarom, want Ailtjo was der aaltied. Ook de dinsdagmörn kwam hai nait op zien waark en men begon zok ongerust te moaken, want dit was niks veur Ailtjo. Thoes was hai ook nait en niks wees der op dat hai overhoast vertrokken was.
Plietsie wuir inschoakeld en t duurde twij doage dou hai vonnen wuir in n òfgelegen boske: dood … deur n misdrief!
t Duurde nog zowat n dag veur der n link legd wuir mit Zahidah en t asielzuikerscentrum. Dou men doar op onderzuik gong, wuir dudelk dat lu Zahidah aal n poar doage nait zain hadden en dat heur pa en bruier eerguster haalsoverdekop vertrokken waren.
Elkenain was aansloagen en proatjes deden aal gaauw de ronde, mor de klap wuir nog groter dou n wandeloar aanderdoags bie n zandkoele n deur messteken slim verminkte dode aantrof … noar bleek Zahidah.
De oetvoart van Ailtjo was volgens de regels vrij gaauw regeld; dij van Zahidah gong hail wat stoerder. Mor vraauw Blaauw haar d’oplözzen: soamen, noast mekoar in ain graf! Noa hail veul proaten en t bewies dat t ongeboren potje bie Zahidah echt van Ailtjo was, mos dat din mor deurgoan.

t Òfschaaid van baaiden was indrokwekkend en elk dee t haart zeer van verdrait. Vraauw Blaauw het der loater veur zörgd dat n mooie stain op t graf kwam, mit doarin graveerd n briljant mit aan weerskanten de letters A en Z en doaronder … ‘veur aaltied soamen’.

(1e pries Pervinzioale Schriefwedstried 2017)

As je n goie echtgenoot wezen willen, din mout je een flinke studie doan hebben. De volgende studie-onderdailen mout n man din volgd hebben:

1. Algebra: om oet te kinnen figelaaiern of zien vraauw X, Y, of Z wil.
2. Architectuur: om veur alles n creatieve oplözzen te vinden.
3. Boukholden: om te begriepen woarom hoesholdgeld altied tekört is.
4. Design: om oet meerdere en wizzelnde vörms van zien vraauw wat esthetisch te ontdekken.
5. Electrotechniek: om de psychische vonken van zien vraauw op de juuste menaier te schoakeln en wizzelvalege spanningen op de juuste wieze te zekern.
6. Filosofie: om de logica van zien vraauw begriepen te kinnen.
7. Krijgskunde: om bietieds de taktiek van zien vraauw te deurzain om nait onverwachts in rug aanvallen te worden.
8. Literatuur: om heur ongeriemdheden tot een mooi verske moaken te kinnen.
9. Mijnbouw: om verborgen wensen en verlangens in heur haart te vinden.
10. Musicologie: om op elk moment de loftrompet over zien vraauw speulen te kinnen.
11. Politicologie: om met elke gemoudstoustand leven te kinnen.
12. Retorica: om bie striedegheden ook aan t woord te kommen en din goie argumenten aandroagen te kinnen.
13. Statistiek: om de woarschienlekhaid te kinnen bereken op welk tiedstip en mit welke tiedsduur striedegheden verwacht worden kinnen.
14. Theaterkunde: om aaltied en overaal de vroleke echtgenoot speulen te kinnen.
15. Theologie: om n zedenpreek van zien vraauw waarderen te kinnen.
16. Tandheelkunde: om zien vraauw regelmoateg aan de taand vuilen te kinnen.
17. Wetskennis: om te begriepen dat zien vraauw altied geliek het.
18. Wiskunde: om te waiten woarin zai onberekenboar is.

Hou ik t doan heb en hou t mie vergoan is? Vievenvatteg joar praktiekervoaren!

Zo, hebben joe ook weer zo genoten van aal dat ies en scheuveln en nait te vergeten dat laangeboan rieden op de kunstiesboanen van os jongs en wichter. Laankoet op de baank veur dij kiekkaaste hou dij haardlopers t der òfbrochden. Spannend en gelokkeg…. de besten hebben t weer wonnen in dit sekonden-, wat zeg ik, doezendsten van sekonden-spul. As ik dat zo aan zai, kom k aaltied weer oet bie mien jeugd dou ik omstreeks zeuventien, achttien joar was.
Dou ston ik ook op de boan tussen aal dij kampioenen, wat zeg ik, ik was dou zulf ain van de kampioenen.

Ik streed indertied met de wereldkampioenen mit om de hoogste eer.
n Hail joar haard trainen om goud veurberaid aan t scheuvelseizoen mit te doun. Veul luit ik der veur stoan, want ik wol en ik mos kampioen worden.
Joe binnen nou aan t denken…nooit van mie heurd…dat is vrumd.
Hebben joe nooit mien noam in kraant lezen, of hebben joe vrouger nooit noar de kiekkaast noar t scheuveln keken? Ik was in dij tied, zoas men dat nuimt, n netuurtalent, dij de beste rieders van de wereld zien hakken zain luit. Zowat op ale òfstanden heb k doudestieds nije rekords reden.

Aan belangstellen haar k ook gain gebrek, t was aaltied n kommen en goan van mensen om mie tou. Fans nuimen ze dat tegenswoordeg. Veuraal van wichter kreeg k hail veul aandacht.
Der was der ain bie dij kon nait van mie òfblieven en noa n zwoare inspannen streek ze mien gezicht òf mit n waslapke en dee niks aans as deur mien hoar strieken, want ik mos der goud opstoan. Joa je konnen dou nog hail dicht bie de rieders kommen. Ze haar mie aaltied stief vast, zo baange was ze dat aandere wichter mit mie votluipen. Ook dij keer dou ik bie n grode kampioenschap op de viefdoezend meter de allerbeste wereldtied neerzet haar. Ze wol mie bie de streep wel smokken, mor duurde nait omdat der zoveul mensen om mie tou stonnen. Ze kreeg doar ook gain kans tou, omreden dat ik van bliedschop niks aans dee as n wilde om mie tou springen om dizze topprestoatie.

Joe kinnen mie haildaal nait meer herinnern? Mien noam zegt joe ook niks? Vrumd…Kinnen joe de winter van 1963/1964 nog herinnern din? Dat was dou n zeer strenge winter, mor nait allain streng, t duurde ook laank en alles zat dichtvroren. As joe je mit joen swaiterge handen aan n lanteernpoal of brugleunen vastgrepen, din zaten je vast.

Kinnen joe je dat nog wel herinnern din?
Nou in dij winter wuir ik de grode kampioen! Begunt t joe nou te doagen? Nee…..nog nait? Nou dat kin woar wezen, want dij winter was t dat k mit scheuveln even maal mit mien heufd op t ies terecht kommen bin. t Was zo slim mit mie dat ik noar t zaikenhoes mos, omreden ik boeten westen was.

Dou ik weer bie mien positieven kwam, lag ik op n koamertje. Tilleviezie ston op n toaveltje achter mien bèrre. Noast mie zat n laif, knap verpleegstertje dij mie nait òfblieven kon en aingoal deur mien hoar streek en mit n nat waslapke aalgedureg mien gezicht òfveegde. In de koamer waren nog meer mensen hail drok dounde en dij keken aalmoal noar de tilleviezie. En waiten joe wat doar op was…? Juust, n verslag van de wereldkampioenschappen haardrieden en nog wel van de 5000 meter woar n nije wereldtied reden wuir.

Dokter zee loater dat ik gain noadailege gevolgen van dij klap op t ies over hôllen haar. Zo denk ik der joaren loater nog zo over, mor der binnen paartie lu, dij…, och loat ik t mor nait zeggen. Mor ain ding is zeker… ik wil nog aaltied kampioen worden!