Huzeling-Zandt, Agnes

t Is nog vroug en stil in hoes en elk slept nog. Ik scharrel wat in pyjama deur keuken op zuik noar keesrief. Straks heb k dat ding neudeg as k stoetjes smeren goa, woar k din wat kees op streu. We goan vandoag aan raais en den is t schier as je bie n laange raais onnerwegens wat te drinken en te eten hebben. Dus gaait der ook n dikke kaan kovvie mit. Wat nait mit gaait, dat is ons hond. Dij breng we noar t hondenhotel, bie ons in de buurt. Zo vaalt der hail wat te regeln as je n dag vot willen. En as t apmoal kloar staait, en veurdat we in auto stappen, willen we ons netuurlek nog hemmeln en omtrekken, omreden we willen ja schier veur de dag kommen. We goan noar ons snoarske, dij aanderkaant Òfsluutdiek woont. Zai is òflopen week bie trap omdeel valen. Veurdat ze t in de goaten haar, lag zai veur meroakel onder aan trap. t Is apmoal goud òflopen, bloots wat bulten en boelen. Mor zodounde is zai van schrik n beetje oet order en vuilt zuk wat lebait.
Auto staait al kloar.

Dikke tas mit stoetjes en kovvie achterin en doar gaait t hen. Eerst noar n winkel in Ten Boer veur n boske bloumen. Onnerwegens even stoppen veur n stoetje mit kees en n slokje kovvie. t Wordt waarm in auto. We doun, veurdat t brudseg wordt, t roamke n endje open. Òfsluutdiek komt in zicht. Nog even volhollen! Din binnen we bie t snoarske en goan heur verrazzen mit ons bezuikje en t boske bloumen oet Ten Boer.

t Was nog aal goud goan, mor k zag de buien hangen. Haard fietsen den mor en pebaaiern om dij buien veur te blieven. En n hail end ging t goud, totdat k op Braideweg tussen Westeremden en t kruuspunt De Weer was. Doar kwam mie toch n hoos wotter omdeel, aldernoast! Eerst mor even schoelen onder bomen van boerenploats Fylinga.
t Duurde nait laank of ik kreeg gezelschop van n jongkerel. Sjompenat stapte hai van fiets òf en zee: ‘Wat n weer, nait?’

En dou wer t stil en keken we soam noar dat grieze gerdien van regen. Mor onverdachts vroug hai: Woar gaait joen raais noartou?’
‘Oh, k mout noar Lellens. En doe den, woar gaait dien raais hèn?’ ‘k Goa noar Steem,’ was zien antwoord.
En dou wer t weer stil, bloots regen kwam nog aal omdeel en wind ruzzelde deur bomen van singel. In tied was t grieze regengerdien wat dunner worden.
‘Kiek,’ zee jongkerel, ‘boven Middelsom wordt aal lichter.’ Hai stapte op zien fiets, stak t kruuspunt over en verdween.
Ik keek hom noa, doar ging mien gezelschop. Och joa, den zel k ook mor wieder goan, onnaaierde ik. Bie t kruuspunt linksòf op weg noar n waarm kop thee en n dreug hemd.

Leonarda 12 is de kou dij òflopen zummer 90 kilometer deur de rivier de Maas zwom. Ze kwam doarmit in t landelk nijs en is in ain keer bekend bie elkenain. Soam mit heur soortgenoten laip ze doagelks in de waaide van boer Smeets, stoef noast de rivier de Maas, vlakbie t dörp Echt. t Gras was doar lekker, benoam dat gras wat op swet van t wotter gruide. Zo nou en din laip ze doar noar tou, rekte zuk din oet en kreeg mit heur laange tong zo’n boske gras te pakken. Doarnoa ging ze liggen en herkaauwde ze t gras wel vief keer.
Leonarda was nijsgiereg van oard en wol geern overal bie wezen. En dou t òflopen zummer aalvot regende en t wotter bie waal omhoog kroop, wol ze altied waiten hou hoog t wotter kwam. Omreden haar t snaachts deurregend, ging Leonarda aanderdoags opnij kieken bie de Maas. Ze zag de golven over t graslaand rollen en woagde zich te dicht bie kaant van waal. Ze verloor heur evenwicht en kukelde de Maas in. Kopke onder ging ze, mor kwam ook weer boven. Verbalderd keek ze om zoch tou. Der was overaal wotter, niks aans as wotter, snel stromend wotter. ‘Verdold,’ zee ze tegen heurzulf, ‘k bin in de Maas beland,’ en begon op slag te wotter trappen. Leonarda docht stief noa, want mit wottertrappen kwam ze niks verder. Mit stroom van t wotter mos ze mitgoan. Zwemmen mit de stroom van t Maaswotter.
En doar ging ze. Zwemmen en nog ais zwemmen. t Ging meroakels goud. Stevensweerd lag al achter heur. Roermond kwam aal in zicht. Mor dou, onverwacht, in n haile schaarpe bocht ging t mis. Ze kreeg n dikke golf wotter liekoet in heur snoet. Ze proestte en proestte, hapte noar lucht en t wer heur swaart veur ogen. Ze roakte van slag en docht dat ze zonk. Mor dat was nait zo. Heur poten waren al aan t wottertrappen en zo kreeg ze de kop ter weer deur. Ze zwom weer verder, laangs t lutje dörpke Heukelom, woar n koppel vij op kaant van waal noar heur ston te bölken. In Boxmeer en Cuijk was t volk oetlopen om dij kou te zain dij in de Maas zwom. Zukswat haren ze nog nooit mitmoakt. Stoareg aan wer de Maas wat minder wild en Leonarda vruig zoch òf hou ver ze nog zwemmen mos, veurdat ter ain was dij heur redden zol. Heur poten werren swoar en muideghaid sloug tou. Ze docht aan boer Smeets en aan aal heur vrundinnen. En aan t lekkere gras, dat ze wel vief keer herkaauwde. En ze docht aan heur moeke, Leonarda 9. Heur moeke, dij altied verteld haar dat ze n telg was oet n staarke femilie. Zo’n femilie dij de kop nooit hangen loat. Ze heurde t heur moeke nog zeggen en ze kreeg weer moud. Ze verzoamelde al heur krachten, om toch nog weer n endje te zwemmen. t Vuil heur nait mit, t ging swoar, slim swoar. Mit muite kon ze kop boven wotter hollen. Boetendes kon ze de stroom van t Maaswotter nait meer weerstoan en dreef ze stukje bie beetje noar kaant van waal. Lu oet Escharen zagen de snoet van n kou boven t wotter oetsteken. t Baist lag ook nog middenmaank n bult rommel dat in t wotter dreef. ‘Dat liekt nait best,’ zee t volk en onnaaierde dat beter was om brandweer der bie te roupen. En brandweer kwam. Mit taauwen en slangen pebaaierden ze Leonarda op t dreuge te kriegen.

Dat was nog wel n hail kerwaai. Mit veul gesjor kregen ze heur op vaste grond.
Leonarda 12 het heur oaventuur goud overleefd. Blied en monter lopt ze weer in de waaide van Smeets.

Der gaait n gerucht deur t dörp dat winkel sloeten gaait. Mien winkel, woar k twij moal in week mien bosschoppen hoal. Mien winkel, woar k mie zo thoes vuil. Woar k alles vinden kin: kees, kovvie en koukjes. Woar gezichten mie bekend bennen en t wichtje van de kassa mie n schiere dag touwenst. Mor t gerucht is woar. Winkel gaait dicht en k mout op zuik noar n aandere winkel.
n Week of wat loater ston k op t plaain en keek noar dij aandere winkel. Veur mie zag k n haile rieg winkelwoagentjes. Doar kin k zo ain van pakken, docht ik. Mor dat was nait de bedoulen. Woagentjes zitten mit n kedde aan nkander vaast. Pas as je n muntje in n gleufke stoppen, gaait kedde lös en kin je mit t woagentje winkel in lopen.
Zo gezegd, zo gedoan. k Stopte n muntje in t gleufke en wis en warachteg, de kedde schoot lös en t woagentje kwam vrij.

Binnen in de winkel schoof k mit mien woagentje wat onwenneg rond, op zuik noar kovvie, kees en koukjes. t Wer n haile raais laangs van alles en nog wat en k gaf mien ogen goud de kost. Benoam t vak mit koukjes, dij wol k goud bekieken. Was doarin wel genog keur? Want k hol ja zo van n lekker koukje.
Mor in ainen, ston doar aan t end van zo’n gangpad zowoar n vraauw bie n kovvie-automoat. Ze keek mie aan en in tied dat zai heur bekertje vol lait stromen mit kovvie zee ze: ‘Zal ik voor u ook een bekertje koffie doen?’ k Schrok ter van en zee: ‘Nee nee, k kin t hail nait wachten, k heb gain tied.’ En hoasteg laip ik verder, op zuik noar t zuvelvak. Nog n pak yoghurt en n pak zoepen en dou mit t woagentje noar de kassa. Doar ging alles op de baand en kon k de boudel òfreken. Dou t apmoal kloar was, keek t kassawichtje mie nog ais aan en zee: ”Ook nog n schiere dag!’
Mit ale bosschoppen in mien autootje ree k blied noar hoes. t Was mie apmoal mitvalen in dij aandere winkel. t Wer vast n schiere dag.

t Was zummerdag en wie haren onnaaierd dat wie der mor ais n poar doagen tussen-
oet mozzen. En mit dat wie ter over haren, ging tillefoon. t Was ons zeun, dij ons ver-
telde dat hai twij week vot ging en dat zien flat dus twij week nait bewoond wer.
En … moggen pa en ma der zin in hebben, din konden zai wel n poar doagen in zien flat
vekaanzie hollen.

En zo is t goan. n Week of wat loater zaten wie in zien hoes. n Schiere flat, drij hoog,
n gladde vlouer, n handeg keukentje, gain stofnusten en ale winkels stoefbie. Ale winkels stoefbie, dat leek ons wat tou. Wie zaten wel in t hoes van onze zeun, mor mozzen zulf veur ons gerak zörgen. Stoet, appelsienen, zoepen en gruinte, t mos apmoal nog kocht worden.
Wie schreven aal dij bosschoppen op n braifke. En mit braifke in buus en bosschoptas onder aarm gingen wie deur oet. Mor winkels bennen deurgoans op begoane grond en dus mozzen wie eerst vief trappen omdeel. En dat waren wie nait wend.
In t winkelcentrum was t drok. Noa wat hinneweer lopen kwammen wie toch in de goie winkel terecht.
n Grode winkel mit veul keur. Om din n keus te moaken oet aal dij soorten stoet en lekkers, is nait makkelk. Wie kochten meer as neudeg was en bosschoptas wer vol en zwoar.
Dij vief trappen mit heur vatteg treden waren wie intussen allaank vergeten. Monter laipen wie terug noar ons flatje, totdat we aankwammen in t trappenhoes. Trappen, vatteg treden nog, verdorie, doar hadden wie nait meer op rekend. Mit schrik keken wie noar omhoog, noar dij deur, haildaal bovenaan.
Doar mozzen wie hin! Tree veur tree klommen wie omhoog. Bie t end van elke trap even poesten. Tas mit bosschoppen wer aal swoarder. Mien slechte knij sputterde tegen. Mor tree nummer vatteg kwam toch in t zicht en dat gaf moud.
Dij week bennen wie nog hail voak dij trappen op en deel goan en t ging ons aal beter òf.
Zo zai je mor weer: Pebaaiern is t noaste recht.

Op n kolle dag in november laipen der twij oortieken bie t pad. Zai keken links en rechts, mor nee, n plekje dij geschikt was om heur wintersloap in deur te brengen, hadden ze nog nait ontdekt. ‘t Vaalt nog nait zo mit,’ zee aine tiek tegen aander tiek. ‘In vrougertieden bie ons ollu, was t n stuk makkelker. Dij slaipen gewoon in oren van minsen. Mor op t heden, mit aal dat wassen en doezen, is t nait meer te doun, om in oren te sloapen. Ain stroal wotter in oor en je bennen verzopen. Dij tied is echt veurbie.’ En zwiegend laipen ze wieder.

Mor dou, midden in heur prakkezoatsies, heurden zai n klok luden. ‘Hé,’ zee aander tiek tegen aine tiek, ‘hest dat ook heurd? n Klok, dus mout ter ook n kerk wezen. As t n ol kerk is, mit olle muren, din zitten doar vaast kieren en spleten in. Wèl wait, paast ons dat net. Loat we doar kieken goan.’ Zo zegd, zo doan. Oortieken laipen richten kerk en kwammen doar n uurtje loater aan. De dikke kerkmuren werden goud inspekteerd op kieren en spleten, mor heur aandacht ging toch t mainst noar dij lanteern stoef bie kerk.
‘t Zol toch wat wezen,’ zee aine tiek tegen aander, ‘As wie doar nou ais in kropen. Lekker hoog en vaaileg, lekker waarm achter t glas en bie duuster ook nog licht.’
Ze dochten der baaide stief over noa, totdat aander tiek zee: ‘Wie doun t, t mout kinnen, wie hebben baaide zes poten woar wie mit omhoog klimmen en onze tangen aan t achterlief drukken ons ook nog wat op.’
‘Mor doe most mor t eerst omhoog klimmen,’ zee d’aine tiek. ‘En as doe bovenaan bist, din kom k die wel achternoa.’
En zo is t goan. Aan t ende van dag zaten ze baaide boven in lanteern, achter glas, lekker waarm en mit oetzicht op dörp.

Drij doag loater ston der n trap bie lanteern. Laamp dee t nait meer. Köster van kerk klom trap op om te kieken wat ter aan scheelde. Dou hai boven was en kap van lanteern der òfhil, raip hai verbouwereerd: “Mout je nou ais zain, n koppeltje oortieken ligt hier middenmaank spinraag te sloapen. Hou is t meugelk! Dus joe, oortieken, binnen d’oorzoak van n laamp dij t nait dut’. Mor, docht köster, wat mout k nou mit dij sloapende oortieken? Hai pakte ze op, dee ze gemoudegd in zien buus, ging bie trap omdeel en laip noar zuudmuur van kerk. Doar, in n lij plekje tussen twij stainen in, doar vlijde hai ze neer. ‘Goa mor gaauw weer verder sloapen,’ zee hai, en dekte ze nog mit wat roegte tou.

Zo gaauw as t duuster is, wordt t slakkenvolk wakker en goan zai aal glibbernd op pad.
Zai steken heur ‘antennes’ oet en roeken en vuilen van verre aal woar zai wezen mouten. En din, as we allaank op bèr liggen en lekker sloapen, hebben zai feest en eten hun lief vol mit alles wat gruin en sappeg is. Dat is meschain nog tot doar aan tou, mor dat feest, dij eterij, gebeurt wel in ons toen. En doar bennen we goud zat van. Slakken in ons toen. We hebben der aal n bult kopschraberij over had. Hou roaken we dij baisten toch kwiet. Want, zai vreten sikkom ons haile toen koal.

Kovvieprut, zeggen ze, dat zol helpen. Slakken vinden t hail stoer om over dij prut hèn te glieden. Of … bekertjes mit bier ingroaven. Doar verzoepen ze din in.
Mor, dat doun we nait. Dat is ja schane van dij lekkere Hertog Jan.
Bie naacht en ontied, din bennen slakken aktief. Om ze te pakken te kriegen, mouten we midden in naacht oet bèr stappen en op slakkenjacht goan. Op stevels en mit zaklanteern strunen we din deur onze toen. In t schiensel van dij lanteern zain we ze kroepen, mit zien allen noar t jonge oetlopend blad van onze mooiste planten.
En dat is ons kaans. We pakken ze op, doun ze in n plastic puut. n Dikke knup der op en din ‘plof’ in d’òfvalbak.
En zo komt n slak oet tied, mor nait noadat hai n goud leven had, in ons toen.

t Is n smoorhaite dag. Zun schient ongenoadeg fel en thermometer wiest sikkom 30 groaden aan. En t is zo dreug dat der scheuren in t laand kommen. t Laand longert noar wotter. Bie dizze waarmte mout we genog drinken en t rusteg aan doun. Dat lèste komt mie hail goud van pas, want k heb pien in t lief en nait veul sjars. En doarom goa k op zuik noar n schier plekje in schare van n dikke boom. Dij dikke boom vin k in mien aigen toen.
Doar, in schare van dij boom goa k lezen in mien nijste boukje, dij k op mien joardag kreeg.

Dat boukje holdt mie geweldeg bezeg. t Vertelt over ons landschop zo as t vrouger was, mit heur graslanden en heur akkers, mit heur slootjes en gruppels. t Gaait over botterbloumen en zuring, over swaalfkes en laaiwerkes. En over t melkvij bie t hek, dat nog molken wordt mit haand. Mor, t gaait ook over t heden. Over dij graslanden mit minder slootjes, woar de botterbloumen en de zuring stoareg aan verdwient. Over swaalfkes en laaiwerkes dij aal meer betuun worden. En over t melkvij dat nou noar de robot gaait om heurzulven melken te loaten. t Is t gewin, dat altied mor gruien mout. Sums is t boukje wat mankeliek, mor mainsttied is ze striedvoardeg.
k Leg t boukje deel en drink mien kopke thee. Op òfstand koert n doef. Koolwitjes fladdern van de phloxen noar de dahlia. Op t stroatje achter t hoes hippen en tsjilpen de muzzen. k Dou nog wat wotter in heur drinkbakje en bin mien liefzere vergeten.
k Heb vandoag n schiere dag.

Aal ogenblikken as we ons teevee aan zetten, kin t gebeuren dat we ons minister-president op t
schaarm zain. Hai proat ons bie wat dat coronavirus aangaait. En as proat zowat oet is, den zegt hai tegen t volk: ‘Hol vol!’ Dat betaikent zukswat as: blief in hoes en as ie toch deroet goan, blief den zeker anderhaalve meter van joen medemens vandoan. Dus … gain geknovvel!
Ik blief even nait in hoes en fiets vanoet Lellens over Stadsweg richten Ten Boer. Doar haalverwege bin k bie t Diekshörnsterklap en -verloat, woar ze 75 joar leden flink vochten hebben.

t Was de grens tussen bevrijd gebied en nog bezet gebied. t Was oorlog en ze hadden gain keus. Baaide kanten roakten mit mekoar in gevecht. En enkeln kwammen om. Ik roak in gedachten. En onverwacht heb ik ze veur ogen, dij jonge jongens. Volhollen mozzen ze. Al wazzen ze ook muid en zaik van de wènst noar thoes.
Der was gain ontkommen aan. Ze mozzen!
Op terugweg stap k nog even van fiets òf en kiek noar dij prachtege klap en zien verloat. t Ligt
zo vredeg in dit laandschop. Mor t het n verhoal. En dat verhoal is t volhollen weerd om te
vertellen.

De radio ston aan en in t veurbiegoan heurde ik n mannenstem. Hai vertelde over zien doeven, hou mooi ze koeren konnen. t Koeren klonk in zummertied t schierste. ‘Dat binnen mien mooiste zummergeluden,’ zee hai. En vot doarop vroug hai aan journalist: ‘En wat zijn uw zomergeluiden?’
Journalist stutjede wat, wis nait zo rad wat hai doarop zeggen zol en zee: ‘Ja … ja … zomergeluiden … ach ja … zomergeluiden …!’
Ik heurde t mit ain oor aan en vroug mie òf: schiere zummergeluden, heb ik dij ook?

t Is julimoand, midden in zummer. k Zit te genottern in ons toen. t Is stil om mie tou. k Denk opnij aan dij man mit zien doeven. Zol ik ook zummergeluden heuren kinnen? k Luuster … en joa: twij fietsbellen en n hond dij blaft. Stemmen op stroat en n autodeur dij dichtklapt. Nou ja, dat is nait zo biezunder.
k Luuster nog n keer … en heur: doar zingt n merel en tjilpen de muzzen. Der snort n dikke hommel achter mien rug laangs en holtdoeven heur ik klappern tussen t gebloaderte van boom.
k Blief luustern. Vèr vot heur ik lewaai. t Komt dichterbie en t klinkt bekend. t Zol toch nait? Woarom nou? t Is vlakbie nou en k zai hom kommen: mien man, mit de bosmaaier!
En vot doarnoa nog n bosmaaier, nou aan aander kaant weg. En noast ons hoes heur k ook al n bosmaaier. t Is as of ze t mit mekoar òfproat hebben. Och hé, t haile bosmaaierscollectief is weer drok in de weer.
Veur gonnent binnen dit de schierste zummergeluden. En ik? Ik stop mien oren dicht.