As k noar t dörp fiets, zai k n dikke kroan in toen van t hoes stoan. Bie noavroag bliekt dat t mit eerdbevens te moaken het. Haile boudel gaait op schop.
Dit hoes was baauwd oet laifde en gezelleghaid, n plek veur elkenain. Nou zit ter n groot gat in t dak, woar rommel deur noar boeten gooid wordt. Kroan in toen, gele stroekroos is vot en van hortenzioa’s is niks meer over. Olle tegels van stoep binnen stukkend, net as t iesdern hek, doar Pa ooit schaarbe punten òfzoagen mos, aans was t te gevoarlek. k Heur hakken, breken en sleupen. Der zit n gat in t dak op t zoldertje woar ik aaltied slaip. k Denk aan hoge trap, doar mien man as klaain jong vanòf valen is, dou e zien zuske zain lait hou goud of e traplopen kon. t Hoes, aaltied goud in de vaarf, zo as t bie n herenhoes heurde en nou dit. t Dut zeer, k stap weer op fiets en bin der roar van op moag, mor bedenk ook dat t goud is dat ollu t nait meer zain …
t Was aibels mooi weer en k haar òfsproken mit mien kammeroad Teake dat wie aan t vissen gingen. Nou bin ik al joaren nait meer aan t vissen west en k haar ook gain visraive meer. ‘Mout je gain visakte hebben?’ vruig ik Taeke. ‘En kin je dij nog gewoon op t postketoor hoalen, net as vrouger?’ ‘Woar wie hìn goan bistoe gain visakte neudeg en ook gain visraive. Wie goan noar n forellenkwekerij en doar krieg je alles wat je neudeg binnen.’ k Was nog noeit op n forellenkwekerij west en was aibels benijd hou t der doar heerging. ‘Waist nog wel dat we aan t zeevissen west binnen, vrouger, dou we nog jong wazzen? We gongen den voak noar pier van Oterdum en we haren de grootste lol. Nait dat we vizzen vongen, mor t was ook meer dat we der even oet wazzen. Eerst gingen we bie leeg woater op t wad wurms steken, we haren den n blikje bie ons mit n leutje schopje en we zagen der nait oet as we kloar wazzen. Den wachten tot t woater weer opkwam en den mit dij laange waarphangels en n dik stuk lood deraan, aans kwam je der nait mit tegen de wind in aan t vissen. Wat hebben we n plezaaier had.’ Wie zaten in d’auto noar de viskwekerij tou dou we d’herinnerns aan t opdaipen wazzen. ‘Bie de volgende òfslag mout we der zo’n beetje wezen,’ zee Teake en woarempel, wie zagen al n groot bord stoan dij de viever aankondegde. Teake haar al reservaaierd en eefkes loater zaten we op n stoultje bie de viever mit elks n waarphangel en n bakje vouer. Nou is t nog wel n kunst, as je de hangel oetgooien, om t droadje op tied lös te loaten. Eerst mout je t meulentje van de rem òfzetten en den gooi je de hangel noar veuren. Loat je t droadje te gaauw lös, den ligt e aan d’aander kaande op waal. Loat je hom te loat lös, den ligt e veur joen vouten. Mor Teake haar t beter veurnander, hai haar hom noamelk nait van de rem òfzet en dou e de liene oetgooien wol, kwam d’hoake mit dezulfde gang weerom en sluig zuk vast net onder zien linkertepel. Eerst werden ogen hom groot en dou e deur haar woar dat hoake vast zat, begon e te jammern en te schelden tougelieks. Eerlek zegd haar ik t eerst nait deur, mor dou k hom daansen zag en zag woar d’hoake zuk vastsloagen haar, mos ik der wel om lagen.
‘Ha, hest n tepelpiercing,’ zee ik en veegde mie troanen oet ogen. Kirrel wat n koddeg gezicht was dat. Dou ik wat tot bedoaren kommen was, hebben we veurzichteg d’hoake van de liene òfknipt, hebben der n plaaister opplakt en binnen der mit noar doktersdainst goan. Dij hebben d’hoake deurdrökt en de punde deròf knipt. Van vissen is dij zundag niks meer worden, mor we hebben der weer n prachteg verhoal aan overholden.
Der is gain bèr zo wiebelachteg as n bèr doar snaachs n kiend onnerkropen is en dij mit rug t bèr hinneweer schudt. Dat laist as doe juust daip ien sloap valen bis. Doe schriks die haalfdood op t wiebelnd bèr.
Der wort wat draaid op n bèr. Mor kiener dij muid binnen sloapen ien ain törn deur. Van n kopke tee, om zeuven uur soavens, doar huiven zai snaachs nait veur van bèr òf.
k Zèg die dij spinnen om ons tou dij binnen veur tiedverdrief en vertier van ol minsen. Veur oldjes dij zitten te kieken deur t roam, heur blikken spitst, ien speuren bekwoam.
Spin wikkelt prooi ien mit droaden, spuit baisjes goud ien dij heur verdooft. Gebeurt apmoal veur neuzen van bejoarden, anerkaant glaas, zuls ain-, twij-, drijhoog.
Nee, ol minsen hemmen t nait op mit rekloame. Dij folders hemmen niks oet te stoan mit heur bestoan. En kastje loeren doar komt heur t niks op aan, dat is doan. Zai bekieken laiver spinnen dij touhollen achter t roam.
Op t Wad bie naacht en ontied meandern mien gedachten maank horsten en slenken en as t din weer vloud wordt, t slik dails onzichtboar, binnen mien kopschrabens zo slim nait meer; mitnomen landòfwoarts.
n Boer het nog n poar puppiehondjes dij hai wel verkopen wil. Hai schildert n soortement advertensietekst op n widde ploat: NOG BLOOTS 4 PUPKES TE KOOP. Hai lopt mit dit bord en 2 stevege poalen noar wegkaant. Net as hai leste poal in grond mept het en doarnoa nog even t gehail mit dikke spiekers vastslagt, wordt ter van achtern zachies aan zien blaauwe overaal trokken. Oet schrik en aalteroatsie draait e zuk om. Doar kikt hai in d’ogen van n moager, schlemieleg jonkje. ‘Joa, mien jong, wat is ter?’ vragt e, nog aal n bietje vrevel. ‘Meneer,’ zegt t ventje doodschoonverlegen, ‘Ik wil wel groag ain van joen klaaine hondjes kopen.’ ‘Wel mien jong’, zegt boer, terwiel hai zuk ains beduusd onner zien vedde pedde kraabt; ‘Dizze hondjes binnen nogaal duur, mien jong hur. Zai hebben haile goie ollu en dij kin ik netuurlek nait zo mor votgeven hè? Dat begripst doe toch wel, mantje?’ t Kereltje is even foeks en let zien blond kopke wat hangen. Inains gript e broaderg in zien buutse en hoalt n handje vol klaaingeld veur n dag en let dit vol tröts aan boer zain. ‘Ik heb hier wel hoast n euro bie mekoar en … och meneer, is dat din wel genog om allain mor even noar de pupkes te kieken?’ ‘Dat kin netuurlek altied,’ zegt de grode, staarke kerel beknepen en floit op zien vingers. ‘Dolly, Do-lly!’ ropt e. Oet t hondenhok veur de ploats komt n moekehondje mit vaaier wolleboaltjes. t Ventje bukt zuk en strekt zien aarmkes oet noar de daaiertjes. Zien oogjes stroalen van bliedschop. In tied dat de hondjes al over t aarf en de loan noar hom tou runnen, zugt hai nog wat gescharrel in t hondenhok. En joa man, doar verschient ter nog n bolletje wol. Liekewel bedudend klaainer as dij andere aanstörmende boefkes. n Snittje keudelg glidt t bolleke op zien achterpootjes oet t hok en begunt hobbelnd aan laange weg achter zien bruiertjes en zuskes aan. Hai kin ze in de verste verten ja nait bieholden. t Jonkje staait te springen van genut en rit de boer aan zien klaaier. ‘Ik wil dij groag hebben! Ik wil dij ja hail groag hebben! Och, och wat is dat ja n laiverdje!’ De boer is ter ja glad verlegen mit, bukt zuk en aait t jonkje over zien roege bol. ‘Laive jong, ik wait wel zeker dastoe dat hondje nait hebben wilst. Hai zel ja noeit in stoat wezen om, as dij aandere windbulen, lekker te runnen en te revotten. Dit vanwegens zien septielhaid. Ventje zegt aal niks, mor dut in ains n stap achteroet. Hai kikt boer even stief aan en begunt n groeterg broekspiepke op te krollen. Ondertied dat hai dat dut, zugt boer tot zien grode kèlleghaid dat ter aan weerszieden van t dunne baintje van t ventje n stoalen beugel vastmoakt zit aan n spezioal moakt schountje. Leujong kikt boer hoopvol aan en zegt; ‘Ik kin van miezulf ook ja nait zo goud runnen, speulen enzo, zo as aander kinder.’ Hai wist doarbie noar t rommelge daaiertje, dij nou ook pebaaiert bie hom omhoog te springen, net as dij aandern, mor dat gelokt nait aal te best. Hai wordt zulfs aan kaant zet en stief op grond drokt deur dij aandere bongels. t Kereltje gaait dapper wieder. ‘Hai het vervaast ain neudeg dij hom begript en dij hom gelokkeg moaken kin.’ De grode, staarke boer is totoal versloagen. Mit troanen in ogen bukt e zuk en nemt mit zien grode, grovve waarkhanden hail veurzichteg de klaaine, ongelokkege puppie op. Hai knovvelt t daaiertje even en geft hom aan t leutje jonkje. Dij kikt gelokzoaleg en vragt doadelk; ‘Houveul kost dizze nou?’ Boer krigt vannijs n kloet veur haals en zegt mit n beknepen stem: ‘Oh, laif jonkje, dizze kost veur die hailendaal niks. Ik wol hom zulf holden, mor doe krigst dizze van mie groates. Most mie wel verzeggen dat ast ter loater, om wat veur reden din ook, nait goud veur zörgen kinst, dast mie hom terogge bringst.’ t Aarme ventje begunt te liepen, knipt t hondje hoast dood en smokt hom aal stief, plat op t slovve smodderge bekje. Hai kikt mit betroande ogen boer nog moal aan en naait ter zunder nog n woord tussenoet mit t hondje stief klemd op zien aarms. Boer schudt wat mit kop, monkelt nog wat van ‘Joa, ter is inderdoad gain pries veur laifde’ en lopt veur remouerge hondjes aan terogge noar ploats. Hai hoopt dat hai t goud doan het.
wie kwamen al weer dichter noar mekoar tou noadenken moakt muide konsentreren mat of t is de netuur dij let zok nait dwingen wie willen gain spiet op t leven gain sekonde tied verlaizen t is nou dailen t is nou kaizen
Hond dij n hoas tou t leger oet joug, ging achter daaier aan. Dou hai hoas ienhoald haar, beet hai hoas zo verniend dat hai hoas sikkom dood beet. Mor hoas ontkwam en ging der weer van deur. Dou hond hoas veur twijde moal ienhoald haar, beet hai nait tou, mor was t net of hai mit hoas speulen wol. t Leek ter wel noar of hond docht dat hoas n aandere hond was en zien kammeroadje. Dou raip hoas tegen hond: ’k Wol wel dastoe die gedroagen zols zo as ain verwachten mag en dastoe dien woare oard dus teuns. Astoe mien kammeroad bis, woarom bietstoe mie din zo haard? Astoe mien vijand bis woarom dugs din zo vrundelk tegen mie?’
Gain ain kin joen kammeroad wezen as ie nait waiten of ie hom vertraauwen kinnen of nait.
n Haile goie boogschutter ging baargen ien op zuik noar buit, mor aal daaier gingen der vandeur zo gaauw hai dichtbie kwam. Bloots laiw wol hom weerstoan. Boogschutter schoot vot n piel oet zien boog op laiw òf en raip: ‘k Stuur die mien bosschop zodatstoe waits wat of ter gebeurd as k zulf zulf mit die ien slag goa.’ Deur piel verwonde laiw ging der votdoadelk schietensbenaauwd vandeur. Vos haar van n òfstaand toukeken en zain wat of ter gebeurde en raip tegen laiw dat dij wat moudeger weden mos en der nait bie eerste aanval oetrieten mos. Mor laiw raip weerom: ’Kin wel zo weden, vos, mor as dij kerel al zo’n vrezelke bosschopper stuurt, hou kin k din aanval van kerel zulf weerstoan? Dat red k nait.’
Pas op veur lu dij joe op òfstand aanvalen kinnen.
Bloggers, vloggers, insta(biel)grammers en nou weer influencers. Invloudgenders! Zai komen tou podcast uut en besmetten volgers mit appkes vol complotroddels. #Ik-dou-der-nait-meer-aan-mit. Mien Engelse kammeroad ook nait; hai skypete dat e de ‘flu’ haar: influenza, griep dus. Snötterg haar e zien mebieltje op vlouer klettern loaten: TikTok, kepot. Hai zee: ‘Der vuilen 19 hail fiene droadjes uut, in China bekind as ‘COVID-‘…’ n Gevoarlek woapen uut n chinese febriek! k Wil joe gain nepnijs influstern, mor smiet joen mebieltje vèr vot! Leuf mie mor, kiek mekander weer aan en proat as vanolds kloare toal.
Klaainzeun haar veureg joar n goldvis veur zien joardag kregen, Mister D. Ollu waren der minder blied mit, mor dat veraanderde. As vis soavends brobbelde en rondzwom, was t noflek. Dou kreeg vis swaarde stippen. Zeun kocht n aquarium. Mor t was te loat en nou is Mister D. der nait meer. Vìnt vroug of wie op begraffenis kwamen. Mit n bloum in haand stonden wie om t grafke tou. Vis in n deuske wer toudekt mit modder, mit n bredje der bie mit noam. Soavends belde jong of wie op kroamverziede kwamen. Hai haar n nije vis.
Ik zai heur lopen achter d’hege, n jonge vraauw mit n zwaartwit hondje aan de raime. Even loater blift ze stoan. t Hondje het bliekboar hoge nood en draait n poar keer in t ronde. Boazin dut of ze niks zugt en kikt wat om zuk tou. Achterbuurman komt op fietse t padje oprieden. De vraauw pakt n plestiek puutje tot de jazebuutse uut. Buurman stekt zien doeme omhoog. “Zo hoort dat mevrouw!”. Zie lagt wat en wacht tot buurman uut zicht is. “Kom Bobbie, doorlopen!”. t Hondje wordt mittrokken en onder t lopen wordt t puutje weer in de buutse frommeld. Mörn wil k d’hege knippen. Stevels mor weer aan!
Buren binnen op vekaanzie en Thomas zel op heur tuten pazen. Zörgen veur wotter en vreten. Aaier dij legd worden, mag hai mitnemen. Dat, Thomas der op òf, hìnnen vouern en dou vot kieken of zai ook legd haren. Verdold, roak! Twij mooie dikke aaier lagen der al op Thomas te wachten. Dat beloofde ja wat ien paan. Dou Geeske aaier om mirregstied even opbakken wol, sloug zai eerste aai kepot op raand van paan. Zai keek maal op. Aai was mooi broken mor der glee niks oet, paan ien. ’n Kaalkaai,’ raip zai en gaf Thomas op zien kop.
Vanòf d’Eemshoavenweg zagst ons raket al stoan op Huizinge International Space Center. Op t lanceerplatförm ston n tankwoagen mit reketbrandstof. Ston doar Hooghoudt op …? De lanceren, de vlucht en t landen gingen aal goud. d’Eerste Grunneger moanmissie was sloagd. t Delezetten van t gruin-rood-wit-blaauw hevve vierd mit reketbrandstof, dat was gewoon schiere jannever. En smuik noar meer … Mor nou: ‘Hoezen, we have a problem!’ De tank is sikkom leeg, wie kinnen nait weerom. Elke moal dat d’eerde opkomt, kin ons leste wezen. Nog ain slok, den. Op n meugelke heldenstoatus in Grunnen. Mor dat zelve nooit waiten.
Klaainzeun Bram zit bie toavel veur n lekker bordje soep. Hai dut zien oogjes dicht en voldt zien handjes. ‘Wat dust, Bram?’ vragt moeke. ‘Dat doet Jeffrey altijd.’ ‘Oh joa?’ ‘Ja, en ze gaan ook naar de kerk!’ ‘Wat doun ze doar den?’ ‘Domino spelen!’
Wottervogels bèlken tegen nkander om n dail van sloot òf te boaken. Zangvogels kwettern ien bomen over heur raaizen over ons planeet. Koppel schoapen is krekt schaaiden en jongschoapen roupen as n requiemkoor aan heur mouders. n Klomp motorrieders trekt as n swaart lint deur t dörp. Op t industrieterraain wordt heid, om n biegebaauw te realiseren. Auto van dörpsoldste het n vermotjakte distributieraim, bliekt as hai om bosschop zel. ‘Heerlijk hè, die rust in het noorden,’ zeggen toeristen daiper oet t laand tegen mekoar. Boven grasmaaier van camping oet kinnen zai mekoars woorden liplezen.
Perfester Van Giffen luit vrouger geern ien wierden vroeten. Ook ien t Humsterlaand, bie Aalsum ien 1919, n haaidens ovverstee. 35 joar loater wazzen der verzakkens en scheuren ien d’olle Biesquertheerd van boer Sinneman aan t Aalsumerklaaipad. Deur groaverij, docht e, mor archeologen zeden dat dat nait kon. Boer mos boudel zulf mor reddern. Veur dakbeklaiden vruig hai jonge raaitdekker Germ Doeksmoa van Zuurdiekstermaiden heer. Dij spande roen veur de wupkoar en mit n vracht raait stak e t Raaitdaip over noar Sinneman tou. Augustuszun gunde hom n tropendag; jong hemmelde zuch eerstens bie de kreuzegracht laangs de singel en luip din om t monumentoale stee hèn. Der wazzen veul swaalfkenusten op t dak. d’Olle raaitloag mor eerst. Ledder bie dak, raaitdekstoultje noar boven en hai begunde boudel lös te roppen. t Duurde nait laank of n swaalfke soesde stoef laangs zien kop. Germ weerde t vogeltje òf. t Was snikhait op dak, zwait droop laangs zien pokkel. n Aander swaalfke soesde om zien nek. ‘Verrekte vogel,’ bromde hai en monkelde wat over pek en veren. Achter t oelenbret zat n nustke dij hai vergrèld van t dak òf smeet. Dakdekker zag t brudsel nait, aaier vuilen kepot veur baanderdeuren. Dou was der gain PvdD, mor vogels wazzen wel al snoavelg zat. Zai kwetterden drok mit mekander en t leek dat der n strafexpeditie veurberaaid wer. Was ook zo. Mout k joe wieder bieproaten? t Wer hail beroerd … veur Germ. n Swaalfke vloog liek op hom tou en pikde deur boezeroen hen. Zoef … weg was e, mor … zoef, doar was e weerom en pikde raaitdekker vannijs. ‘Dekselse …’ en nog wat schiere Terloanscheldwoorden gleden Germ van tong òf. Hai huil zuch mor zuneg ien evenwicht op de schoven. Dat verenspul … as e aine ien de poten kreeg din zol e … Mor ja, vogels hebben ook rechten en plichten om veur heur kiender op te komen. Inains wer t doodstil, n koppel vogels haren beroad op koabels van n hoogspanningsmast. t Leek wel op de konferenzie van Jalta. De laaiders Swalin en Tjilpchill nuigden de grote Roekevent oet Krassum veur dizze hopeloze kwezzie. Swalin loerde noar de boerderij en zee: ‘Wie hebben as volk verplichtens aan n Zweeds luzivèrsmaark …’ ‘Wat mainst doarmit?’ vruig Roekevent. Mor Tjilpchill rook t zwoavelkedo van Swalin: ‘Ho, gain striekholtjes, niks ien de fik steken, boer het gain schuld. Nee, wie mouten dij raaitdekker aanpakken.’ Swalin von dat mor niks. Tjilpchill wees noar vrije vogels zoas grutto’s, oksters, kieviten en zee: ‘Grunnen is gain Goelagarchipel! Aal wat vleugels het kin bie onze RAF dainen.’
Oorlog ien Aalsum; de dikste vogel van de Tommy’s mos op verkennen. Vot doarnoa steeg n scholokstersquadron B17 “Flying Forts’ op om n loaden ‘bommen’ op dakdekker te lözzen. Dij roakte boeten zuchzulf deur dizze ‘decoroatsie’ en haauwde mit zien dekkersmes ien t rond. RAFswaalfkes muiken hom gek. n Roazende doekvlucht van ‘Spitfires’ muik dat vijand Germ zuch mor zuneg beethòllen kon op n hellen van 45°. Dou werren de paratroopers ienzet: peerdehorzels, ook dat nog. n Luchtvloot steekspul kwam vanoet de peerdestaal ien dichte fermoatsie deur de schösstain van de stookhut noar de dakvorsten.
Germ kreeg t gasgrunnegs benaauwd, t wer hom daas veur d’ogen en dou hai van alle kanten deur allerhaande vleugelspul aanvallen wer, greep hai noar zien raaitklopper … mis! Mit n voart roegelde jong van t dak òf. Tot zien geluk haar boer doar n grode bak mit biest veur kaalver hènzet. Mit n plons dook dekdekker bie waarm weer zien redding tegemuit. Mor t kreeg n verloop noar de toukomst: t Raaitdaip was, wat de vogels aanbelangde, vanòf dou de bestandslien tusken Zuudwest- en ‘Rest-Grunnen’. Nait veur niks liggen hier de vogelbolwaarken Vinkhuuzen, Gaaikemoadiek en Rodehoan. Tusken Dörkwerd en Wierumerschouw ligt vanolds Zwoanerak. Bie De Kampen boven Olhoof ligt t Zwaluwrak, (sikkom doar woar de raaitoorlog haalverwege joaren viefteg begon). En wieder nog Eibersburen, Kievitsburen en De Snipperij! Veur Germ en aandere raaitdekkers oet Rest-Grunnen kwam der n waarkverbod ien Zuudwest. En Van Giffen? Dij loerde geern onder Grunnen, mor boer het nooit niks van ‘vergiffenis’ vernomen …
Joaren leden, dou der nog n ULO was en dou legere schoul nog gain boasesschoul haitte, woonde der n vraauw Smodsma ien Wiermeulenwierde. Zai haar twij leujonges, Ludo en Larrie. Heur òlste zeuntje, Ludo Smodsma, was n laange jong veur zien leeftied. Ien vairde klas van legere schoul stook hai aal mit kop boven klasgenoten oet.
Ook zien meester was n haalve centimeder kòrder as Ludo. Vraauw Smodsma snakte en snaarde aaltied over Ludo. As zai zien noam nuimde trilde heur tong krekt as bie n vogeltje. Larrie was jongste. Hai was wat luddek veur zien leeftied. Mor Larrie kon aibels goud leren. Hai haar n hoarlok dij hai mit vingers op stee strieken dee. Voak keek hai der din wat aigenwies bie. Larrie zat n klas leger as Ludo en was beste van zien klas. Vraauw Smodsma sprak ook Larrie zien noam oet mit trillende tong. n Eersteklas zangknarrie dij was ter mor n begunnelinkje bie. t Ging goud mit jonges. Haren zai mainst te daanken aan heur moeke dij zo zörgsoam was. Dou Ludo noar ULO tou ging, was hai weer ain van laankste leerlingen van zien klas. n Joar loader kwam Larrie op ULO. Om eerlieks te weden, Larrie haar makkelk noar HBS tou kìnd. Mor hai wol noar zulde schoul tou as zien bruier. Krekt noa zummervekaanzie, dou Ludo ien daarde klas zat en Larrie ien twijde, overkwam jonges wat apaarts. Heur leroar dij Duuts en Ingels gaf, haar n zummergriepke. Veur schoul ien Wiermeulenwierde was t nait te doun om n ienvaler te kriegen. En leerlingen vrij van schoul geven doar wazzen zai nait zo happeg op. ‘As wie jonges van Smodsma no ais veur klas zetten, veur eerste, twijde en daarde klas. Din neem k zulm hoogste klas veur mien reken,’ stelde Blikveld, hoofd van schoul, veur ien leroarenkoamer doar zien kellegoa’s apmoal op n stoul zatten. ‘Goud plan, Blikveld,’ zee òlste en wieste van t plougje, dij zulm gimmestiekles gaf, ‘Larrie, dat waiten wie, dij kin goud leren. Hai het veureg joar ale leerboukjes van Ludo te kop oet leerd. En hai zit op heden weer ien Ludo zien nije bouken te snuustern. Ludo, dij staarke beer, dij kin leerlingen wel onner doem hollen.’ ‘Bis goud op hoogte,’ zee Blikveld, ‘loaten wie t mor doun!’ Noa schoultied nam hai veurstel mit baaide bruiers deur. ‘Mouten wie hoeswaark, dij wie anern opgeven, zulm ook moaken?’ wol Ludo waiten. Larrie vroug of zai ook ien pauzes en ien schòft, ien leroarenkoamer zitten moggen. Op aal heur vroagen gaf Blikveld antwoord. Zo kwam t dat jonges van Smodsma Ingelse en Duutse lezzen gavven aan eerste, twijde en daarde klas. Bruiers haren heur schierste goud aan. Larrie haar zien hoarlok bieknippen loaten. Hai stukte ale stoere dingen mit aandacht oet. Bie zetten schoot Ludo bie toaveltjes laans en greep n kereltje bie zien nek. Op slag haar dij kurendriever gain proatjes meer. As ter n wicht kop nait bie les haar haauwgde Ludo mit pladde haand op heur toaveltje. t Wicht schrok wakker en grinnekte. Larrie maggelde schoulbord vol, vervaast om zain te loaten dat hai wat ien mars haar. Noa n week was leroar Duuts en Ingels weer op schoul. Ludo en Larrie konnen weer aan aigen toaveltjes zitten te leren. Mor t zat schoul nait mit. n Daag of wat loader kreeg leroar dij Nederlands gaf n zummergriepke. Dat kwam vanzulm van t waarme weer. ‘Loaten wie Ludo en Larrie mor weer veur klas zetten. Nederlandse lezzen geven dat is heur wel touvertraauwd. Mor as t noatuurkunde was din dee k t nait,’ zee Blikveld, ‘veuls te veul meneuvels.’ ‘Doun,’ zee leroar dij gimmestiek gaf en hai grinnekte, omreden hai t apmoal aal weer veur hom zaag. Doar stonnen zai weer. Larrie gaf les. Ludo hil odder. t Ging apmoal weer goud op n poar schoonhaidsfouten noa. Zo was Ludo op eerste daag oareg verbraand en bèlkte hai te haard. n Daag loader schudde hai n deugennait zo wild hinneweer dat knopen van dij kereltje zien boezeroen òfknapten. Dou hai nog nait lustern wol, stuurde Ludo hom noar hoes tou. Mor op Larrie, doar was haildal niks op aan te maarken. Vief doagen was leroar Nederlands zaik. Vris en monter kwam hai weer op schoul. Ludo en Larrie konnen zulm weer lezzen volgen. Twij week loader schreef moeke Smodsma n braif aan hoofd van schoul. Zai schreef Blikveld dat zai groots was op heur jonges. Dat zai der op rekend haar dat dij wel wat kriegen zollen veur ien spoarpotten … Aal gaauwachteg kreeg moeke tillefoon van Blikveld. Hai von dat zai veur heur beurt proat haar. Hai haar aal laank besloten dat jonges mit Kerstdoagen n banketstoaf kregen. ‘Kriegen zai elks n stoaf?’ vroug moeke Smodsma. ‘Nee, gewoon ain stoaf veur baaide jonges. Mor zo wied is t nog nait. As Ludo en Larrie no op t ìn van septemmer bie mie thoes kommen. Din kinnen zai helpen mit abbels plukken ien abbelhof. Dij laange Ludo dij kin wel bie hoogste takken kommen. Dij leutje kin heur din van grond opzuiken. Din geef k heur ook n puut mit abbels mit noar hoes tou.’ ‘Wat n bliedmoakerij,’ was t antwoord, ‘doar wor k even stil van … Ludo en Larrie zellen wel blied weden dat zai plukken magen! Bedankt Blikveld, oet t daipst van mien haart!’ ‘Geern doan,’ zee hoofd van schoul en legde hoorn op hoak. Hai von t schiddernd hou laif dij vraauw baaide noamen van heur zeuns oetsprak. Dat kons nait van aal dij aner pa’s en moekes zeggen. Doar wazzen gounent bie doar damp van òfsloug, zó verbraand wazzen dij op heur kiener. Nee, doar kon hai nait goud over. Wazzen der mor meer zukse moekes as vraauw Smodsma. Din was t n hail aner wereld.
Ten behuive van mien kunstschildercursisten moak ik smis n verhoaltje. Dij lees k in de les din veur, intied dat ze d’ogen dicht hebben, om t beter tot heur deurdringen te loaten. Op dizze menaaier kinnen ze zulf bepoalen wat zai oet de kop schildern goan. Elk noar zien aigen behuifte. Netuurlek kinnen ze zo dag en deur ook ideeën opdoun van ploatjes òf, mor op dizze menaaier krieg je wat unieks en binnen de gemoakte schilderijen van heurzulf. ‘Ter is mor aine van op d’haile wereld,’ zeg ik altied loos en allain mor as oppeerdjen bedould. Hier is ain van dij (oogmaark)verhoalen van mie. As ie ook schildern, kin je ter meschain nog wat aan hebben. Gain dank, hur!
n Vergeten wereld
Wie kriegen allemoal wel ains bezuikers thoes. Op zuk niks biezunders. Je proaten wat mit mekoar enzo. Gezelleg in koamer, joen aigen vertraauwde omgeven. Alle bekinde romtommelderij om joe tou. Mit dichte ogen wait je persies woar t aal staait of hangt. Klokje aan muur, voaske bloumen op toavel. Opoes kaast, en zukswathin. Je drinken mit mekoar sloden kovvie. Mooiste kopkes worden oet kaast hoald en koukjestromke zit vol mit mondjeploagerij. Om kört te goan; ie zitten goud. Wie kriegen vandoag ook ja verziede. t Is midden in lentetied. Krookjes stoan wat verhenneweerd in broengraauwe klaaigrond. Zai hebben heur beste tied had. t Onkruud, zo as peerdjebloumen, gruit bluisterg. Heur knalgele bloumkes steken grèl of tegen t maalse gruin van getande bladjes. Ons bloumboltjes willen dit joar nait aal te best. Tulpkes, naauw oet grond, loaten eerste bladjes al weer mietern. Stroekjes op achtergrond drukken heur maalse okergele takjes noar veuren, om de lichtgruine bladjes goud kaans te geven elk zunnestroalke op te slurpen. t Stoand vogelhoeske het vanwegens t deurstoan van t barre winterweer n verwaaid raaiten dakje. t Allaank lege gloazen broodkrummelbakje dat ter nog aal in staait, kin ook ja vothold worden. n Taauwke mit lege souskedoppen swaait flaauwmoudeg van t hoeske noar n spieker in plaanken schut. Aan dizze schut, n bietje wegdoken tussen t gruin, is n vrij nije sloten vogelhoeske spiekerd. t Ronde gatje en t aanvlaigstokske ter veur, nuigen oetdoagend. Dit vogelkroepinhoeske zel dammee wel bewoond worden, hoop ik altemet, deur dij twij schitternde koolmeeskes. Oh, wat mooie ronde gele buukjes hebben dij toch. Mit in t midden, van ondern òf noar boven tou, n braide swaarde strepe. Zai holden zuk knap in evenwicht mit heur blaauwswaarde stittjes en vleugeltjes mit doaroverhen n widde dwaarsbaand. Zai wuppen nou as twij sierleke breekboare koorddansertjes over de strak spannen wasliendroaden. Dij twij droes in grond verankerde poalen, woartussen wasliendroaden spand binnen, lakken om dit nietege geweld en t gewicht van dizze twij hiepenkrietjes. Veur t hoes is t glad n blaisterghaid van bloumknoppen aan Jepanse kaarsboom. Toetakken hangen hoast tot aan grond tou wegens trözzen roze/widde bloumkes. Bloaden zitten ter nait of naauw tussen. t Liekt wel n wonder dat zo’n op t oog dooie boom zukke pracht teweegbringen kin.
Tussentied stoa ik nog aal, en veur de zoveulste moal, veur t roam. Oet te kieken noar komst van d’auto van ons vekaanzievrunden oet t zuden van t laand. Joa, dij vekaanzievrunden. Wie trekken in Itoalje al n poar joar mit heur op. Harstikke kureg, man. Mor t is vandoag veur t eerst dat mien vraauw en ik ze overhoalen konnen ons hier, ‘hailendaal in t hoge Noorden’, mit n bezuik te vereren. Zai zeggen aaltied ‘hailendaal in t Hoge Noorden’, omdat t van doar bliekboar veul wieder is, as van hier noar doar. t Is n knullege beweren, moar bliekboar wel woar. Afijn, wie groalen tiedens dizze vekaanzies soam van t schapschone landschop doar. n Landschop woar t atmosferische en taikenkundege perspektief bewezen wordt, deur dij achter mekoar liggende baargruggen.
d’Eerste duuster, mit van dij prachteg – en dudelk aangeven begruide – en in perspectief òflopende bomen. Aal dit geweld lopt op t leste oet noar hail licht blaauwe, grieze oetgestrektheden. Wie stoan smis soam op n goldgeel strandje mit wat paalmboomkes oet te kieken over t Gardameer. Zaailbootjes drieven verspraaid over t gladde woater. Hail in verten, as je goud kieken, n woazeg gezichtsende. Naauw in kleur verschelend mit t licht van glinne locht doarboven. Rechtsaan, mor doch alweer gaauwachteg n 5 kilometer verwiederd, de woazege, mooi in t meer prikkende landtong Punta San Vigilio. Zaachte, smoezelge kleuren leggen noadrok op òfstand van t gehail. Zunne schient doarbie ongenoadeg op ales. t Is toch aalmoal net even aans as in ons plat laandje. Schare plekken binnen ook veul staarker. Dij worden tot in hoogste groad op aal dingen òftaikend mit complementaire, laive, bie mekoar akkedaaiernde kleuren. Oh, oh, wat n keboal vanòf zwemstaaiger, woarveur wat kinder op zien hondjes rondsparreln of doulloos wat in t ronde drieven op heur veulkleurege swembandjes. Strandstoulen mit doarboven zunneschaarms in ale kleuren. t Is ja lokkebrood veur aal dij swaitende lu, dij doar d’haile dag wat rondhangen in heur stoultjes. Dikke boas van t ijscokarregie het t ter wel drok mit. Minsken dij oetendelk n ijsco veroverd hebben, mouten hom votdoadelk opeten, aans is hai heur over handen hen ontkomen. Dit haile schaauwspul; boom, geel strandje, schare, wit ijscokarregie, zunneschaarms, dikke man en pebliek in en oet t woater, zol wis nait misstoan in n mooie vekaanzierekloamefolder van t volgend joar. Schilderachteg! Soavends zitten onze vekaanzievrunden en wie aid op n terraske, bielaangs kaant van weg aan t meer. Boulevard hait t ja sjieker … en duurder. Wie zitten din op smeediesdern stoultjes aan net zukke toaveltjes, mit doarop veulkleurege klaidjes. d’Ondergoande zunne – o, wat is dat doch sprookjesachteg aan zo’n meer – teuvert alles in oranjegeel en doarboven t lichtblaauwe van d’oavendlocht. n Groot glas lichtgekoulde muskoatwien staait te flonkern veur mie op toavel en vougt mit zien kruderge roeker van geuren onbepaarkt tou aan de onbeswangerde ambiance van zo’n mooie oavend doar aan t Gardameer. d’Fioulspeuler dij veur ons toaveltje staait te speulen mout echt wel n vakman wezen, aans zol ons inwendege vree, oproupen deur aantrekkelkhaid van dit mement, genoadeloos verstöt worden kinnen.
Hallo, stoa k hier veur ons roam te dagdreumen? Woar blift dij verrekte verziede nou? Zol t din toch dizze kaant op wieder wezen as noar heur tou? Ha, doar komt heur bekend roodachteg autootje de bocht om. Hèhè, doar komen ze aan hur! Ik run noar veurdeur. ‘Goeie morrege, deze morge!’ Ik krieg n petetter tegen mien scholder. ‘Tsjongejonge, dat is afzien hoor. We zijn totaal kapot. Wat een eind zeg. Het is echt ‘het hoge Noorden!’ Maar … we zijn er, vrienden!’ Hai laagt buldernd. Zien vraauw en hai klontern noar binnen. ‘Tijd voor de koffie?’ Hai neudegt zukzulf mor even oet. Zien vraauw stöt hom aan. t Komt mie ja aal bekend veur. Broabanders hè … zo vrij en lös as wat. Gewoon mitspeulen en je hebben ter gain kind aan. Wat mie juust wel altied verboast, is dat ze al joaren achter mekoar luchteg mit d’auto noar t Gardameer rieden. Dat is toch nog altied zo’n 13 á 1400 kilometer aan ain stok achter mekoar stief deurkarren. As ze doar din, mainsttied n poar doagen noa ons, aankomen, zitten ze kiplekker te snakken over n mooie rit enzo. Terwiel dat ze noar t ‘Hoge Noorden’ tou zogezegd kepot binnen, mozzen ze hailemoal noar t Gardameer tou zo’n bietje wel haalf dood wezen. Nou ja, loat mor zitten, t binnen zo deurgoans goie lu. Niks roarder as minsken. Je kinnen ter wel oapen mit vangen, zelve mor zeggen. Boetendes, wie zellen in heur ogen ook wel weer wat roars hebben, ducht mie zo.
Wat is t en hou komve deròf? d’Haile wereld ligt plat. Ontsloagen, faillissementen en, nog aarger, paartie lu dij der in ainzoamhaid aan dood goan. n Mysterie! Net as mit alles wat der in de wereld gebeurt, kinve ook hier veul vroagtaikens bie zetten. d’Ain wait nog beter as d’aander watve wel en nait mouten. Mor dat ligt vanzulf aan ons aigen goave van denken. k Las guster in t boukje Soms denk ik wel eens bij mezelf van Wim Kan en kwam vannijs tot de conclusie, dat denken wel hail stoer is. Nee, veur joe nait … begriep ik! As k bie miezulf kiek en moeke en ik t laank nait ains binnen onder t televisiekieken den krieg je deur, dat twij wezens al oareg verschillen in t denken (wat denk je den mit aal dij miljarden lu?). Wim Kan schrift: ‘Televisiekieken: wachten tot der meschain wat schierders op komt.’ En dat wil ik hier geern onderstrepen. Woar moeke heur oareghaid aan het, is veur mie n ratjetoe. De riedende rechter, debatten, shows en nog staarker: rekloame. Wat n gedou! Ie kieken op ain oavend wel anderhaalf, twij uur noar dezulfde koppen, dij t apmoal zo goud waiten en bedoulen … bah! Ie kriegen ja glad t idee dat ze mainen dat je dement binnen. En mor lagen en mor schijnheilege bekken trekken, om joe t gevuil te geven dat t zo goud is wat ze aanpriezen. En den de miljounen dij je aal winnen kinnen! (Zo denk ik dus. Fout? Ook goud!) Allent al dat vraauwchie oet Laik mit heur wotterontharder dut mie gruweln, as k heur gezichte zai (toch wel n schier wiefke?). t Gaait ook heur om d’handel, t geld en heur ego. Heur gezichte sprekt doarbie boukdailen. En hier binnen moeke en ik t wel ains, wie draaien baaide d’kop om as ze der veur is! Roar, hè? Doemdenken? Coronatied is nait van t mooiste, mor geft wel de tied om noa te denken. Mor t denken krieg je nooit op ain liene. Anderhaalf meter òfstand is veur d’ain normoal en veur d’aander n onmeugelkhaid. Zulf wil k geern n roemdenker wezen, mor k vuil mie ook soms wel n doemdenker. Soorten zat, dus keuze volop! Allain zit voak ons ego in d’wege. En doaroet gruien den weer contra-groepen as Viruswaanzin. En dij lu denken vanzulf net zo goud as aansdenkenden! Nait mit ains … mag je ook zulf waiten! Ik bewonder lu dij aandern heur denken respektaaiern kinnen. Zo as de vrundin van Anne Frank, Hannah Goslar. As kind in t konsentroatsiekamp bienoa alles aan femilie enzo verloren. En nog zegt ze onlangs in n vroaggesprek, dat de Movven der ook wel over noadocht haren, veur ze aan WOII begund binnen. Pfff!
Mien hazzens kroaken nou van t denken, hou of ik net zowied en zo roem denken leren kin as Hanna. Mor k denk nait dat mie dat lokt, want den denk ik toch wel wat bekrompener. Denken … k wol ook dat k t beter kon!
Doe wiesdest mie d’vogels aan of wildest mien ogen òflaaiden van dien inkiek – zummerbloesie – t stukkie melkwit van dien bainen zo hoog dat gain glimp van de zunne derbie komen kon.
Dien auto stuurdest doe deur t haile Grunnegerlaand. Ik – dikke kloot – haar van dien vogelsoorten nait t minste verstaand. Wegenkoarde dommeg uutspraaid op mien schoot.
k Begunde te lagen om de roepie roepie – de tjak tjak – de poelifinario. Vogels van de schotterlaag dij n ornitholoog – groot kemiek – op n gelukkeg memint morzo uut doeme zoog.
Dizze verloaten zundagmiddag fiets ik op mien hail allaintjes – bin van alles om mie tou mie meer as ooit bewust. Daip oadem ik de stille pracht. Wat geft netuur t gemoud n rust.
Herders haren veul last van tieger dij midden ien nacht kwam en heur schoapen te groazen nam. Zai besloten om tieger te vangen en grouven n daipe vaalkoel. Nacht loater haren zai roofdaaier te pakken ien koel en smörns namen zai tieger op zien beurt goud te groazen. Zai gooiden dikke vlinten noar en op baist en haauwgden en prikten aarme daaier mit stokken. Dat ging haile dag zo deur, mor tieger was staark en nog laang nait dood. Herders zollen dag dernoa deurgoan tot tieger t ter tou doan haar. Mor der wazzen ook n stuk of wat herders dij haren meelie mit aarme roofdaaier en soavends gaven zai hom wat stoet en wat te drinken. Schane veur herders was aal dat tieger weer staark wer deur stoet en drinken en t duurde nait laang of hai kon te koel oetkommen. Dou begon hai sloapende herders ain noa aander te groazen te nemen. Dij hom stoet en drinken geven haren wazzen as lesten aan de beurt. Dou t zo wied was zee tieger mit bloud om bek: ’Beste lu, ie hebben mie stoet geven en drinken. Doar bin k joe dankboar veur en k spoar joen levens.’ Dou ging tieger der vandeur.
Onbeschoamde teef dij jongen kriegen zol, haar heurzulf mit n gladde tong bie n kammeroadske, dij n aigen nust haar, ien hoes proat. Teef leefde bie pad en weg en haar gain onderkommen doar zai jongen kon. ’t Is mor veur ain dag en zolst me der slim mit helpen, omreden k bin hondsmuid,’ haar zai zegd. Kam- meroadske was n laive hond en t ging aan. Mor dou zai aander dag weerom kwam bie heur nust lag teef der nog ien, mor nou mit heur zeuven jongen. ‘Kin toch nait stroat op goan mit zeuven klaaine potjes. t Is ja zo kold. En woar vien k zeuven bèrren veur mien klaaintjes. Loat mie hier nog n week en din goave vot.’ ‘Voruit din mor,’ zee laive hond,’ mor echt nait laanger as n week heur.’ Dat wer vlöt touzegd, vanzulf. Aal mit aal het laive hond weken laang wachten mouten en elke week zee onbeschoamde hond dat zai over n week vot goan zol mit heur nustvol jonge honden. Mor dou zai noa weken weerom kwam om heur hoes op te aaisen wazzen jonge honden ien tied dikke beren worden en mit heur moeke bedraaigden dij laive hond en jougen heur vot. Zo verloor laive hond heur nust aan onbeschoamde hond mit jongen.
Ondank is swerelds loon en aal te goud is buurmans gek. Dat is aaid zo west.
De leste bloaren binnen van de bomen òfschud de tied stekt zien klaauwen uut, zo as altied, waarmte van wat was is verdwenen.
d’Ainege beschutting komt van dij zes lichtmaasten laangs de boan, heur schiensel holdt mie nog ien t leven t ies dat under mie deurglidt is aan ale kanten gries –
Woar de meet is wait ik nait, zai ik nait, mor ik wor wiederdreven deur hemelse klanken van nachten ien wit satien –
Hebben joe vrouger wel ais dwaars deur n korenveld lopen? As t koren goud riep was om maaid te worden, mit doar deurhìnschienend de blaauwe korenbloumen, klaaine rooie papavers en de witgele kemille. Hebben joe dat wel ais doan? Ik heb dat in mien jeugd voak doan en eerlieks as k de gelegenhaid krieg, dou ik dat nog wel ais. Nou is t koren van tegenswoordeg nait meer t koren van vrouger. Nee, der is n groot verschil: vrouger was t koren hoog en kon je joe der in verstoppen, mor nou mag der gain stro meer van kommen en de prachtege kleuren van de bloumen zai je der ook nait meer in. Alles is veredeld of doodspoten. Mor toch, as t koren goud riep is en der bie zunneschien zo’n gele gloud over t vlakke laand ligt, joa din begriep je pas goud dij regel van t Grunnegs volkslaid: ‘Ain pronkjewail in golden raand’. Hou kom ik hierop, vroag je joe meschain òf. Dat kwam deur n stokje oet kraant: bie de plietsieberichten ston dat mevraauw Z.Z. in de leeftied van zo en zo old, veroordaild was en zitten mos veur heur slecht gedrag. En omreden dat t nait d’eerste veroordailen was, wuir de straf ditmoal onveurwoardelk. Loat ik dizze mevraauw Z.Z. nou goud kennen oet mien jonge joaren. Zwoantje is heur echte noam. Zai kwam oet n goud nust en t was n hail schier wicht, mout ik eerlieks zeggen. Dat von ik nait allain, mor aal jongs oet t dörp en omgeven vonnen dat ook. Zwoantje haar, om t zo mor ais te zeggen, aan belangstellen gain gebrek. Zai von dat slim oardeg en wos veul jongs veur zok te winnen. Zwoantje wuir, dou ik n joar of zestien was, n beetje verkikkerd op mie. Ik was doar wat verlegen mit, want zai was wat vöddelker as ik, as joe begriepen wat ik bedoul. Mor òfwiezen dee k heur nait, want zai was aibels mooi. Zo gebeurde t dat wie mit ons twijbaaident op n mooie zummernommerdag aan de wandel gongen en t laand inluipen. Zwoantje was slim laif en zee: ‘Waist wat wie doun? Wie goan dwaars deur t korenveld hìn!’ Tieden hebben wie lopen deur t golden laand. In ainen zee ze: ‘Ik bin muide,’ en prompt zat zai op heur gat midden in het korenveld.
‘Ik heb t zo waarm,’ zee ze en mit trok zai heur bloeske oet … woar niks onder zat. Dou kreeg ik t ook waarm, want wat ik dou zag, haar ik ja nog nooit in t echt zain. Pronkjewailen van puur netuur in dat golden laand! ‘Geef mie n smok,’ zee ze en gong laankoet liggen. ‘Nee,’ zee ik, ‘zo wil ik gain verkerentjederij mit die hebben!’ en dou bin ik t korenveld oetlopen. Laifde van heur kaant was dou geliek doan en nait laank doarnoa verslingerde zai zok aan n vent oet Stad; veule joaren older as zai en dij brochde heur in loop van joaren op t slechte pad. Zai is der ook mit traauwd, mor haar hom nait allain. Ik heb nooit gain kontakt weer mit heur had. Joa, ainmoal heb ik heur nog ais zain bie n reünie van schoul, mor zai was mie gain blik gund. En nou, veule joaren loater, lees ik in kraant dat zai zwoar strafd is; verdaind mout der bie zègd worden. En deur zo’n berichtje kom ik op n korenveld én op ons pronkjewail; Grunnens laid. Mor wat ik mie nou wel òfvroag: as ik heur nou wel smokt haar in dat korenveld, hou was t din mit heur òflopen? En … mit mie?
Wie op fietse noar t Schildmeer Mit dit ellìndege honneweer Laange spiekerboksems binnen oet Mor bainen glimmen wit as stoet Auto’s knappen bie ons langs Wie vuilen ons daarderangs Gegloep achter gedienen Wie zain der ja oet as swienen.
Kwoajong achterop krigt vout in t rad Ropt au au, mor pa vergrèld, wat dut dat Hol doe drij weke kop der mor veur En gain gesakker, gedonder of gezeur.
Moeke stapt òf, t hoar nat op kop Even wachten hur, k bin bobberd op Plastiekjaaze tot enkels tou Vot mor weer, jakkel wat n gedou.
Kampeerploatse is mor haalfvol Net verzopen muskes, wat n lol Wie zitten ons zo te verbieten Goan doezend moal mins-erger-je-nieten.
Hèhè, vekaansie is stoareg aan veurbie Dammee aan t waark is glad n zegen veur mie k Heb ja totoal gain gouds te melden Allinneg mor dat kankern en schelden.
Op t leste goan we din weer noar hoes In wind op, moeke het n nadde bloes Laange spiekerboksems kleddernat Plakken ons om bainen, harregat Auto’s knappen ons weer veurbie Wat is t ook ja n kripsie Drij weke slecht, weer wat n lol Wie hebben moage goud vol.
Mien klaainzeun Bram staait in de koamer veur de spaigel. ‘Bist diezulf aan t bekieken, Bram?’ ‘Ja!’ ‘En vinst diezulf wel mooi?’ ‘Ja!’ ‘Wat vinst den t mooiste aan diezulf?’ ‘Mijn droge hakken!’
Lu oet Raandstad ruipen ‘black lives matter’. Kleur bekennen … joa, mor zwaart/wit denken over widde sukkels op graauwe cultuursokkels? Aander lu dramdreumen van gruin. Grieze waitenschappers in toeze: blaauwalg, stikstof, aerosolen, mondkapkes wel of nait, code oranje. Elk wait wat aans. n Stel ien rechtbaank gaf Corona n gele koart: ‘Bestaait nait!’ n Kleurloze zweverik oet de Marnestreek mit denkelk broene mosterdstip ien t heufd, zee op radio Noord: ‘Ik leuf dat … eh … ze … eh … geliek hebben, mor … eh … mien aandere ik zegt nee.’ Hier springt t licht op rood … stop! Mien aandere ik? Twievel van n Twijpersoonsmens …? Oet TwijpersoonsMenskeweer …?
Dizze zummer op vekaanzie was t allain n kwestie van rugzak inpakken. Drij snoeren veur fototoustel, gleerbred en t deuske veur t geheurapperoat. En koa- beltjes veur mobieltjes. Fototoustel, oordoppen en tillefoon derbie in. Leesbril, mien veròfkiekbril en twij zunnebrillen. Grode dij over leesbril hìn kin. Kous om zere knij mos ook mit. Veur snaachts spalk om n nog zeerdere pols. ‘Hest verrekieker ook?’ raip Geert. Nog nait. Plaaisters, asperinen en blouddrukpillen konden der nog net bie. k Bedocht, dat je joe doar vrouger toch nait drok om mouken. Tandenbozzel, handdouk en n poar onderbroeken was zat genog.
Mainst dat ik gain toalgevuil heb? Kom nou, ik bin Google, k bin wel n beetje loos! Dialekten heb k nait leerd, mor k begriep der wel wat van. Lestdoags mos k wat veur aine vertoalen, dat dou k mit Google Translate. Hai koos veur vertoalen van Nederlands noar Duuts, mor mieterde der n Grunneger tekst in. d’Echte stoere woorden wos ik nait (doar hebben joe toch n aigen woorden bouk veur?), mor wieder kon k mie der oardeg schier mit redden. Hai mos vervast nog wat verbetern, mor k heb hom toch mor even d’helfte van zien waark bespoard.
Buurman is n driftkop. Mainsttied kaalm, mor bie tegenwiend wordt hai kwoad en het gain geduld. Hai is aaltied aan sleudeln mit motors en ploffietsen. Raif ligt din hinterdetwinter, mor hai kin t zo pakken as hai t neudeg het. Tegenworreg binnen kiender ook aan sleudeln. Dij bruken pa zien raif vanzulf en leggen t nooit weerom op goie stee. As buurman n sleudel nait vienden kin, wordt e glìn ien hakken. Begunt te ragen. Even loater springt hai op motor en dat noar Gamma tou, hom n nije sleudel hoalen. Weerom bèlkt e: ’Gaait van joen aarvenis òf!’
Tiedens excursie over t Wad kieken lu heur ogen oet. Zai voaren mit n omge- baauwde kotter, woar aiwen leden monniken oversteek woagden over dreug- gevalen bodem. Zaandbaank mit koegelronde zeehondjes dij heur waarmen ien veujoarszun moaken pastoroale compleet. Dikke klaauwen, mor laive snoetjes. Schipper fluit oet stuurhut en votdoadelk zwemt der n grote zeehond op t schip tou.
Lu kieken schipper vol ontzag aan. Wat is dit veur figuur, dij noatuur morzo noar zien haand zet? Eefkes laagt schipper en zegt din: ‘Dat is Robben. Dij is krekt oetzet deur lu van t centrum ien Paiterboeren.’
Naachtwolf waas n teuvenoar dij van gedoante veraandern kon. Naachtwolf haar twij zeuns, Thorolf en Koale Grim. En nou komt ter votdoalk al wat vrezelks: Thorolf wer deur Noorse keuneg Harald Klithoar vermoord en keuneg wol t hail nait goud moaken. Loater haitte dizze keuneg Hemmelhoar, want veurheer haar e n aid sworen dat e zien hoar pas knippen loaten zol, as e hail Noorwegen onder t mous stopt haar. En zo wer t Hemmelhoar. Noa dij moord op Thorolf rezelvaaierden Naachtwolf en Koale Grim dat t tied waas om noar Iesland te vluchten. Mor nou komt ter teminnent wat schiers, want doar ien Iesland kwam Egill Skallagrimson ter wereld. Op 7-joarege leeftied waas Egill al n bliksiekoaterse vechtermantje, dij bie sportwedstrieden slecht tegen zien verlais kon. Laiver as verlaizen, lait Egill zien biel achter ien de kop van zien tegenstander. Din mor zunder biel weer op hoes aan! Volgens zien batsege moeke t beste bewies ‘dat Egill oet t eerliekse Vikingholt sneden waas.’ Ainks ston t haile leven van Egill ien t taiken van rebulie, sums deur hom zulf oetlokt, omdat e nait zunder kon. Op n goie dag legde Egill ien gevangenschap zien leven ien handen van keuneg Erik Bloudbiel, en droug doarbie n groot gedicht veur. Keuneg kreeg van t gedicht n kloet veur haals en spoarde Egills leven. En nou komt ter wat meroakels, want Egill en zien pazzipant Arinbjörn kwamen ook n moal ien Vraisland te lande en doarover kinnen ie ien Egills saga lezen: ‘Eens voeren ze een rivier op waar het vanwege ondiepten moeilijk was om te landen. Op het land waren grote vlakten en dichtbij waren bossen; de velden waren nat omdat het veel geregend had. Daar gingen ze aan land en kwamen bij een dorp waar veel boeren woonden. Iedereen die kon vluchtte weg. Het land was effen en de vlakten waren groot; over grote afstanden waren sloten gegraven en daarin stond water. Op sommige plaatsen waren grote balken over de sloten gelegd. Waar men moest passeren, waren houten bruggen.’ Noa wat schemotsel kwam Egill haildaal allain te stoan. Vraizen haren bruggen over sloten votpakt, mor t lukte Egill toch om laans bosraand bie zien schip weerom te kommen.
Aan t end van zien leven woonde Egill op n stee dij Mosrots haitte.
Dou e doar bie n loopke strukelde, wer Egill oetlaagd deur n stukkewat vraauwlu. t Waas Egill zo dudelk as de dag dat zien doagen teld waren en op t zulfde stee dichtte Egill dizze onvergetelke verzen:
‘Mien koale knaar wibbelt als n wievelnd kaalf; mijn palterg piethoantje drupt, mien geheur wordt dompeg.’
Vlak veur Egill oet tied kwam, ging e nog n moal noar hoogvlakte bie Mosfellsbær, om doar n kist mit zulver bezied te stoppen. Doarmit waas de legende van silfur Egills (Egills zulver) geboren.
Bie ons thuus op waarkploatszoller zol n mooi rood fietske stoan, mor de wiebelege ledder duurfde ik nait op te goan, poeier stroomde uut de gatjes as ik toch wat ondernam om der stiekem even te kieken, kroakend holt woar ik ook kwam.
Pa had t mie ook verboden, nait op zolder, denk er om mor dat mooie rooie fietske raip ien stilte, Coby kom! Ik haar ale moud verzoameld, heul veurzichteg keek ik rond of k misschain vanòf de treden aargens n rood fietske von.
Ain keer kroop ik op mien knijen langs de planken deur n baarg groes mor t kroakte onhaailspellend en ik zag n dikke moes. Vlug zocht ik de griezelledder, steutte mien kop nog aan n bret, keek of pabbe mie al zocht haar mor dat viel gelukkeg met.
Ik wil toch es aan ze vroagen of dat fietske echt beston, bie t ontroemen van de waarkploats was der gainain dij n fietske von …
n Poar moand leden wuir t besloet nomen dat elkenain zoveul meugelk thoes blieven mos en dat hail veul dingen inains dicht mozzen. Ook de theoaters mozzen dicht. En dat betaikende veur hail veul lu dij doar heur stoet mit verdainen dat ze van d’ain op d’aander dag heur waark nait meer doun konden en dat bie summegen de inkommenskroan oardeg dichtging. Der mos dus wat gebeuren en dat het bie hail veul theoatermoakers n bult creativiteit teweeg brocht. Zo kwam de in Winschoten geboren en in Hoogezand getogen Marcel Hensema op t idee om zien aldereerste theoaterveurstellen Mijn Ede weer van stal te hoalen. Zo gaauw mìnsen weer mit drij man ekstroa bie mekoar kommen moggen, raaisde hai veuraal de noordelke pervinzies deur om Mijn Ede bie de mìnsen thoes te kommen speulen. Lu dij de berichten doarover op televizie en in de kraant n beetje volgd hebben, hebben maarkt dat hai doar geweldeg veul plezaaier aan beleefd het.
Hai wuir nog veul blieder toun de theoaters op 1 juni weer lös moggen. Op dij dag speulde hai Mijn Ede drij moal op t podium van de Stadsschouwburg in t Stad, n week loater ston hai doarmit drij doagen in t Nije DeLamar in Amsterdam, speulde ook nog n dag in Capelle aan den IJssel (sikkom Rötterdam) veurdat hai op zotterdag 13 juni dizze minitoernee òfsloot in Van Beresteyn in Veendam. Aiglieks waren der moar n poar grote bepaarkens: der moggen nait meer dan datteg mìnsen tougelieks toukieken en zai mozzen, op lu dij onder ain dak woonden noa, aanderhaalve meter oet mekoar zitten. Woar normoal gesproken t volk in de zoal zit en t decor op t podium staait, zaten dizze raais de mìnsen in t decor op de vlakke vlouer van Van Beresteyn. De medewaarkers doarvan haren geweldeg goud heur best doan de haile boudel coronaproof te moaken en n hail gezellege anderhaalvemeterkroug in te richten. t Idee was simpel: vieftien toaveltjes mit net zoveul toavelklaidjes en kouktrommeltjes, datteg stoulen en datteg klokjeglaskes. Nog veurdat de veurstellen begon, muik de topacteur votdoadelk contact mit zien pebliek. Hai ging de lu bie elk toaveltje bielangs om even n proatje te moaken en n lekker old of nij klokje in te schenken, zodat der sproake was van n wel hail intiem en biezunder begun. Woarschienlek waren we getuge van de alderalderalderlèste veurstellen Mijn Ede dij Marcel Hensema in t theoater speult. In dizze verkörte verzie van de veurstellen woarmit hai aal in 2013 deur t laand raaisde, haar hai nait veul meer attributen neudeg dìn t ‘klokje’ van Ede Staal op de pioano en de deur opa Hensema schonken bèlle uut t Hoogholtje, t veurmoalege café van zien ollu. Hai nam t volk mit vanòf t moment dat hai zien aigen ik tegenkwam, mit wel hai n raaize terug in de tied muik noar t beroemde Hoogezaandster café van zien ollu.
Van t begun tot t ìnde wos dizze topacteur zien pebliek te boeien mit beeldende en hiloarische vertellens over doudestieds bekìnde Hoogezaandsters en Sapmeesters: de onder de tattoos zittende stoere Rocky, de aiwege vrijgezel Bouke, ain van zien beste kammeroaden Richard, de bakkersvraauw, Onno en ook Haarm en Geesje dij baaide nait zo schier aan heur ìnde kwamen. Doarnoast was hai nait vies van n stokje imitoatsietjederij. t Stokje woarin hai de moppenvertellers Wines van der Laan en Jaap Bijmolt van de stamtoavel veurbie kommen luit, was ook geweldeg staark. De titel dut vermouden dat Ede Staal de rode droad van de veurstellen was. Da’s nait hailemoal woar. De muzikoale Staalstokjes vörmden aingoal n schiere overgang van t aine proatje noar t aandere. Zien rode droad was veul meer zien aigen verleden oet zien jeugd. Voader Hensema haar hom aaltied veur holden: ‘Ogen open, oren open, mondje dicht.’ t Pebliek mog bliede wezen dat hai zok der nait hailemoal aan holden het, want aans haren dizze prachtege anekdotes noeit verteld worden. De menaaier woarop hai dat dee, verroadde zien acteursachtergrond. Wat n verteller is dij man en wat kin hai geweldeg goud typetjes speulen. Boetendes kin hai hail rap overschoakeln van d’aine emootsie noar d’aander. De indrokwekkende menaaier van verhoalen vertellen mit biebeheurende geloatsoetdrokkens gaven aan dat we hier te moaken hebben mit ain dij zien vak hail goud verstaait. En deur zien leegdrumpelge menaaier van omgoan mit zien pebliek kwam hai hail dicht bie de mìnsen en ruik hai bie veul lu n gevuilege snoar. Jammer genog kinnen de theoaters nog nait hailemoal open, moar zo gaauw je de kaans kriegen, hoast joe dìn om koarten te bestèllen voor zien nijste veurstellen Alles in de hens. En as je nog de kaans hebben om Marcel mit Mijn Ede bie joe thoes te nuigen, loat dij kaans dìn nait lopen. De leste Mijn Ede in de theoaters is wèst, moar hai is steevast van plan hom nog ain poar moal bie mìnsen thoes of in de toene te speulen.
Dastoe mie nait stoan zugst dat moakt mie niks uut. t Geft niks as de laifde van ain kaante komt. Zo is t aaltied bie ons west.
Ik kin nait veur die votlopen. t Geluud van dien stem is alles veur mie. Doe staaist doar en dust woar dast goud in bist. Zunder schoamte, zunder angst, zunder schroom. Doe dust wast doun most. De wereld wacht op die.
Aigenliek is alles stoer aan die en ook is alles aans aan die. Vanòf t eerste moment dat ik die zag vuil ik mie ook aans. Ik heb mien weg ook vonden om langs dizze route te goan. t Ainegste wat ik doun mot is die volgen om nait te verdwoalen.
Openst deuren veur mie noar n aandere wereld woar mensen wonen dij dingen duren, dij talent hebben en dij dat ook gewoon zain loaten. t Vuilt te gek om dat te duren. Doe hest mien haart openzet.
Astoe laagst, din laag ik mit die mit. Doe gefst mie de sjars om deur te goan. Doe gefst mie de ruumte om te gruien. Doe gefst mie lucht zodat ik oamen kin. Doe lichtst mie bie zodat ik zain kin. En doar bin ik die dankboar veur.
Dastoe mie nait stoan zugst dat moakt mie niks uut. Doe bist mien idool. En ast ooit weggaaist, din goa ik mit die mit.
Hai was gek op geld, zee e. Joa, wel is dat nait? Mor volgens hom wil nait elk ter veul veur doun. Mensen willen der te makkelk aankommen. n Löt kopen is doarom veur veul minsen voak ainegste meugelkhaid. ‘Mor denk hierom,’ zee e mit vinger omhoog, ‘dij t dut is nait wies. Je betoalen joe scheel aan lötten en kaans dat je wat winnen is ja hail klaain. Mor dij t nait dut, wint vanzulf nooit n pries, dat is ook woar.’ Ik kwam hom tegen ien t café. Hai is n voage kennis van mie, zo haile veul zai ik hom nait. Ik zit ook nait zo op hom te wachten, want hai is n proatjemoaker. Wie kregen t over geld en aanverwante zoaken. En doar zat hai vol van. Ik kreeg n pilsje van hom, dus mos ik wel even proaten, want hai mos zien verhoal kwiet. ‘Ik heb thoes sinds kort n holtkaggel,’ zee e en hai ging der ais goud veur zitten. ‘Ik kin makkelk aan holt kommen via mien waark – èn vergees. En cv hebben wie zodounde altied oet, dat bespoart veul gas. En gas is geld.’ n Woarhaid as n kou. Ien kroug worden voak nait de daipzinnegste oetsproaken doan. ‘Is t den nait kold ien de rest van t hoes? n Waarme badkoamer vien ik swinters hail lekker,’ zee ik. ‘Je mouten der wat veur over hebben. Dus ja ien de rest van t hoes is t swinters kold,’ zee e mit n stoalen gezicht. ‘Wat vienden dien vraauw en kiender doar den van,’ vroug ik weer. ‘Veuraal vraauwlu hebben n hekel aan kolle, is mien ervoaren. En doe hes toch puberdochters?’ ‘Doar mouten ze mor genougen mit nemen, worden ze haard van.’ Ik trok wat mit scholders, ik zol t nait willen. Hai ging wieder: ‘Leste tied gooi ik soavends veur t op bèr goan ook wat antraciet ien kaggel. Dat is aanderdoagssmörgens nòg glèn en kaggel is den zo weer aan, mit n poar stukken holt ter op. Mor doarmit heb ik mie ien t begun toch even maal mishad. Dou ik aaskeloag leeggooien wol, zaten der nog apmoal gluiende kooltjes ien. Gaait vanzulf wel oet, docht ik en ik gooide haile brud ien grieze container. Wat loader kwam der n beetje rook oet container. Dou ik klep van container open dee en der zodounde meer lucht bie kwam, slougen vlammen der boven oet. Gelukkeg was t winterweer en apmoal snij en ik gooide der doalek n poar beste scheppen snij ien om te bluzzen. Wat ook belukte, t vuur was doalek oet. Aanderdoagssmörgens mos container bie weg zet worden. Mor ik kreeg ding nait van stee. Wat bleek nou? Dij naacht haar t flink vroren en haile boudel zat vaast. Der was n gat ien boom van container braand deur dij gloeiende aask en doar was t snijwodder deurhen lopen en aan roaden vaastvroren. En zo is mien container feidelk onbruukboar worden. Op webstee van gemainte las ik dat je groates n nije kriegen kinnen ien geval van vermizzen of daifstal. Dus heb ik mien container aangeven as stolen.
Ondertied zoagde ik kepodde container ien lutje stukken, mouk ook t hoesnummer, chip en aander herkennenstaikens onzichtboar en dee t zoakje ien n poar voelniszakken. Dij puten nam ik mit noar mien waark tou, doar n stuk of wat haile grode òfvaalcontainers stoan. Doar gooide ik brud ien. Kraait gain hoan noar. Geld betoalen, doar heb ik noamelk n dikke hekel aan. En n nije container is toch gaauw honderd euro.’ Hai mouk noar krougholder tou n hinneweergoande bewegen mit vinger tussen onze lege glazen. Ondertied prout e gewoon deur. ‘Mor nou hebben ze van de bank wat nijs opbedocht. En dat gaait mie ook weer geld kosten! Mos noagoan, mien vraauw en ik, wie verdainen nog wel es wat bie, zai het heur waarkhoezen, n kraandeloop en folders rondbrengen. En ik klus ien mijn vrije tied wat bie. n Nije keuken bie n aander, toen aanleggen, n stroatje leggen, n partij haardholt levern. Joa, wie mouten der wel wat veur doun, mor din hèb je ook wat. En ales swaart! Ik bin toch zeker nait gek dat ik veur de ‘roverhaid’ aan t waark goan zol, dij potverteerders mit heur geldverslindende oetgoaven veur ontwikkelnshulp, Europa, dure stroaljoagers, kunst- en cultuursubsidies, azielzuikers en aal zukswat. En zulf kluzzen dij politici ook flink bie mit heur commissoarioaten bie grode bedrieven. Ik betoal zowiezo al belasten genog, veuls te veul astoe t mie vroags. En den mouten wie ook nog 21 persent BTW betoalen op ales wat we kopen, hoast n kwart! Doarom kriegen ze mien bieverdainsten nait onder ogen.’ Hai keek mie aan of e t zulf oetvonden haar. ‘Ach, en ik kom wel ais wat eerder thoes as der nait zoveul te doun is op t bedrief, of as de boas vot is. Den kin ik mooi nog even zo’n kerwaaike doun. Mor nog even over dij bank. Nou hebben ze doar onnaaierd, dat ter mor zes keer ien t joar groates geld stört worden maag. Aal aander moalen mout dat nou vief euro kosten. Astoe den rekens dat wie zo roegweg vatteg moal ien t joar onze bieverdainsten störten, woarvan dus nou den mor zes moal groates, den kost ons dat 34 moal 5 euro is 170 euro sjoars. En doar krieg ik haildaal niks veur. Nou, dat goa ik dus nait betoalen veur n automoatieze störten bie zo’n apperoat ien muur. Komt ja gain mens bie te pas. Ze zeden bie de bank, dat ter hail veul rommel ien gooid wordt, stukken iezer, vuurwaark. Doar schient t apperoat kepot van te goan en dat kost heur geld. Mor toch zeker gain 170 euro de klant? Ropperij is t en aans niks. Doarom brengen wie van nou òf aan onze bieverdainsten nait weer noar de bank tou. Allain hebben wie op zo’n menaaier sums wel oardeg wat geld ien hoes. Dus ik zee tegen mien vraauw, ik zee, wais wat? Wie kopen ons n solide gaitiesdern brandkaast, hermetisch aan muur vaastmoakt mit dikke bolten en mit n gehaaim sieverslöt. Doar doun we t geld ien. En zo komt belasten der ook nait achter, want ze kinnen tegenwoordeg ja ook joen bankrekens ienzain.’ ‘Den gaaistoe toch noar n aander bank,’ zee ik nog. Mor ale banken schienen dat te doun en dus bleef e toch mor bie zien bank. Mor hai stört van nou òf aan zien extroa buuscenten nait meer bie bie zien bank. Doar hebben ze t zulf noar moakt, volgens hom. Ik zee: ‘Ik zol wel oppazen en dat nait aan elkenain vertellen, dastoe zoveul geld ien hoes hes bie tieden. Nait elk is te vertraauwen, veurstoe t wais, stelen ze t die òf.’ Joa, doar haar ik wel n punt volgens hom. Doarom ook het e zien haile hoes bevaailegd mit n alaarmienstelloatsie en overaal camera’s ophongen. ‘Gain echten heur, nepcamera’s, dat waiten daiven ja toch nait,’ laagde hai. En hai het aan boetenkaant ook overaal lampen mit n bewegensmelder monteerd. ‘En wie hebben sinds kort ook n dikke rottweiler, dij snaachts beneden ien koamer is,’ ging e wieder. ‘Ik bin aans nait zo op honden en haildaal nait op zukkent, mien vraauw kin der beder mit overweg. Mor hai heurt wel ales en hai is woaks as de beste. Boetendes sloap ik altied mit n hockeystick onder bèr. Ik heur ook ales, want ik bin n dunsloaber. En as ik nait sloapen kin, loop ik wat deur t hoes, kieken of der ook onroad is.’ Ik zee tegen hom: ‘Volgens mie hestoe wel wat mit geld. Ien aalsgeval kopzörgen.’ ‘Geld moakt ienderdoad nait altied gelukkeg,’ gaaf e tou. ‘Mor as ik mit wat bie te verdainen der zo aan kommen kin, loat ik t nait lopen. Doe wel den?’ vroug e aan mie. ‘Och, ik ben der nait vies van,’ zee ik, ‘n beetje geld omhanden is nooit weg. Mor k wil der nait àles veur doun en mien naachtrust is mie haaileg.’ ‘Kiek, dát bedoul ik nou,’ zee e mit noadruk en stook zien vinger weer te lucht ien. ‘Nou, ik bin dus wèl gek op geld en ik wil der wèl wat veur doun. Want ja, wie willen der toch ook n beetje van leven. Twijmoal ien t joar op vekaanzie, noar de zun en noar de snij. Mien vraauw en ik elk n nije auto om t aander joar. Zai n handeg stadswoagentje en ik n BMW mit ales der op en der aan. Wieder n grode plasma tv ien koamer, want wie maggen geern fims kieken, dij ik illegoal download van internet. En showprogramma’s vienden wie ook mooi, The Voice of Holland, Hollands Next Top Model en Geer en Goor… Nee, wie kieken nooit noar de NPO-zenders, dij linkse stoatsomroup mit zien ainziedege indoctrinoatsie. En allenneg mor dröge, laankdroaderge en slim serieuze programmoa’s. Niks aan, kinnen nooit ais laggen. Ik vaal der bie ien sloap. En wie hebben t nijste van t nijste op computergebied, digitoale fotocamera’s, Ipads en smartphone’s veur vraauw en kiender en miezulf. En ook apmoal n elektrieze fiets. Jaháa … en dat kost wat. Mor wie kopen t apmoal van ons aigen, eerlek verdainde geld, doar wie haard veur waarkt hebben. Veurdat de ‘roverhaid’ ons t apmoal òfpakt. Proost!’ Hai tilde zien bierglaas omhoog en keek mie aan. Ja, wat mout je doar nou op zeggen, docht ik. Ik zee ook mor van: ‘Proost.’
Freddie mot de heufdpersoon worden in dit verhoal. Moar dat de schriever van dit verhoal nou krek veur Freddie kaist, teunt aigenliek wel aan dat hai nog veul leren mout. Freddie kin niks, wait waaineg en hai huft moar aine te zain dij mui is en hai wordt zulf ook mui. Der zit ook gain enkele toukomst in hom, joa staarker nog, der zit meer toukomst in n vlèzze wien den in hom. Om n laank verhoal kört te moaken: Freddie kin zien schriever nait echt aanpeerdjen om n goud verhoal over hom te schrieven.
Moar ja, de schriever is n vaastholder en hai gaait der veur. Hou pakt hai dat nou aan? Eerst moar es even proaten mit Freddie. Meschien ontdekt hai talenten in Freddie dij hom op weg helpen om der toch n nuver verhoal van te moaken. t Begunt mit n bak kovvie en doarnoa n biertje. En zo kriegt hai Freddie aan de proat. En hai vroagt hom of e oaventuren het, en wat hai mooi vindt om te doun. Het hai laifhebberijen, woar kiekt hai groag noar en woar proat hai groag over. De schriever pebaaiert der op deze menaaier achter te kommen woar dat Freddie goud in is en wat zien staarke kaanten binnen. Freddie bliekt gitaar te speulen, op n redelk nivo, vindt hai zulf. Hai speult al vanòf zien zeuvende joar en hai beheerst zes akkoorden. Op de vroag of hai der bie zingt, reageert Freddie mit d’opmaarken dat echte mannen gain verskes zingen, moar allinneg gitaar speulen. n Huusdaaier het Freddie nait, want hai is gain daaiernlaifhebber. As kind mog hai al gain daaier. t Ainegste woar hai van holdt, binnen vraauwen. Doar kiekt e groag noar en doar proat e groag over. Zulfs de grondschoule het Freddie nait òfmoakt. Hai het op dit moment gain boane, moar hai is wel op zuik noar waark. Op de vroag wat of hai zo aal kin, zegt Freddie dat hai van alles kin. Geef hom waark en hai pakt t op, zolaank hai der mor nait mui van wordt. Aigenliek wol Freddie t laifst artiest wezen, hai wait allinneg nog nait op welk gebied. De schriever concludeert dat Freddie meschien wél talenten ontwikkeld het, moar of dat nou goaven binnen woar dat t volk wat aan het, doar kinst ernsteg aan twieveln. En om doar nou n verhoal van te moaken, doar zit joa gainaine op te wachten. De schriever besluut om Freddie es n keer op te zuiken as hai mit zien vrunden is. Nou, doar bliekt hai ook al gaauw nait veul wiezer van te worden. Ast Freddie mit zien vrienden proaten heurst, liekt t wel ofst in n houderhok aanbeland bist. Ze koakeln dat t n laive lust is. d’Aine maarkt op dat e meer van vraauwen holdt den van komkommers in t zoer. d’Aander maarkt op dat daaier nait roken moar mensken wel, dus daaier bin rezenoabeler dan mensken. Dat t nou krek Freddie is dij opmaarkt dat de mensk nait òfstamt van de oape, moar van de kip, typeert zien nivo. De schriever is der nou wel kloar mit. Hai mot tougeven dat e zoch verkeken het op zien heufdpersoon. Freddie is eerder n laampe zunder licht of n klokke zunder wiezers den n heufdpersoon in n verhoal. En de schriever besluut op t leste om zien lezers doar moar nait mit te vervelen.
k Wis dat k nog n tane haar. Taan Gees mos n tachteg joar weden. Van n neef kreeg k heur adres. k Haar taan Gees viefteg joar leden dou k klaain was mor n moal of wat zain. k Schreef heur n braif en zette mien tillefoonnummer der onner. Op n oavend belde dij òl tane mie op. Dij eerste moand noa ons eerste tillefoongesprek belden wie nkanner mit regelmoat op. Dizze tane was n zuster van mien moeke. Wie sproken òf dat k op n moandag bie heur kwam. Taan Gees woonde ien midden van t laand. Deur heur traauwen was zai doar kommen te wonen. Heur man, mien oom, dij was aal n poar joar te tied oet. Taan Gees woonde ien n leutje hoeske tussen twij dikke hoezen ien.
Dou k nog mor tien menuten bie heur ien koamer was kwammen eerste verhoalen lös. Mit heur noabers hier, grode gezinnen mit n bult kiener, haar zai t swoar te verduren. Aan baaide kaanten haren zai n springkuzzen stoef bie tane heur hek stoan. Dat betaikende dat taan Gees n bult last haar van belken en gilpen. Kiener stonnen mor aal te daanzen en te hippen. Ook wer der voetbald. Baal knapte mit regelmoat tegen tane heur roamen aan. As kiener t hek over klaauwsterden om baal weerom te kriegen vernailden zai tane heur salvioas, begonioas en tudeltoanen. Nog aaltied was zai nait kloar mit kloagen. Heur verdrait dat dee mie pien. Achter heur toen laag n lap gruinlaand doar schoapen en ponnies rondsjaauwden. Taan Gees vertelde mie dat doar n daaierntoen kwam. ‘n Daaierntoen?’ zee k verwonnerd, ‘Dat kin ja nait! Ale daaierntoenen ien t laand hemmen t stoer om kop boven wodder te hollen. No zellen zai hier n nije daaierntoen baauwen …?’ Ien ainen heurde k kiener veur t hoes proaten. Tane wees op klok aan muur en trok neus ien kroes. ‘Zai binnen weer vrij van schoul,’ zee zai. Dou heurde k opzied van t hoes ook n poar hoge stemmen. ‘Doar bis doe kloar mit, taan Gees,’ zee k, ‘wèl wait wat veur daaiern doe nog achter t hoes krigs. Stel die ais veur … n poar euliefanten dij trompeddern. Dat kinnen dij baisten goud en haard!’ Zai laip noar radio tou en lait mie heur koptillefoon zain. As t heur te maans wer, ging zai meziek lustern mit koptillefoon op. Ien ainen knapte der n baal tegen t roam aan. k Hapte noar oam en mien haart ging te keer. ‘Woarom kommen joe nait noar Grunnen tou te wonen, noar Beem of Ten Boer?’ vroug k heur. Zai gnivvelde wat. ‘Is t doar din aal rusteg? Woar kins nog ien rust leven ien ons drokke kikkerlaand?’ k Von heur n laive vraauw. Op t ìn van mirreg wazzen kiener aan baaide kaanten weer vot. k Bleef bie taan Gees eten. Noa t eten heurde k kiener weer voetbalen. Wie zatten gewoon te wachten of ter n baal tegen t roam aankwam. Noa n zetje werren kiener ien hoes roupen en was t rusteg. Ien tussentied wer t veur mie hoogste tied om weer noar hoes tou te goan. Dou k op punt ston te vertrekken, vroug taan Gees of zai misschain n poar doag bie ons kommen mog. k Belde mien vraauw op, vroug wat dij der van von. Mien vraauw zee dat zai n bèr opmoaken ging. Wie hemmen n hail dik hoes en roemte zat. Kiener binnen groot en binnen deur oet. Tane kreeg heur raaistas en pakte dij ien. Zai rommelde ien kaast en kreeg heur knip. Dou konnen wie vot. Onnerwegens ien outo haren wie ter over hou schier t was dat zai mien moeke weer zain kon. Mien moeke woonde bie ons ien. Baaide zusters haren nkanner ien gain joaren meer zain. Dij week bie ons ien hoes wol tane nait meer noar heur aigen hoes weerom. k Belde ain veur ain kiener van tane op. Stukte dij oet dat heur moeke bie ons ien hoes wonen wol. Mien nichten en neven vonnen t schier veur heur moeke. Zai wizzen hou stoer dij t haar mit heur noabers. Kiener van tane brochden ale bullen en spullen van heur moeke noar ons hoes tou. t Hoes van tane wer te koop zet. Mien moeke en heur zuster babbelden hail dag mit nkanner over k wait nait wat. Op n mirreg wol taan Gees mie wat vertellen. ‘Wais doe laiverd,’ zee zai, ‘dat dien moeke en ik nog n zuster hemmen dij nog leeft? Dat is dien taan Mattje. Zai is dou mit heur man Harmen noar Overiessel vervoaren. Hai kwam doar vot.’ Hail voag kon k mie dij baaid heugen. k Wis aal nog dat k mit heur noar kermis tou wèst haar ien Stad. ‘Taan Mattje woont allinneg. Oom Harmen leeft nait meer. Doe kins wel n daag noar heur tou goan! k Zel die Mattje heur tillefoonnummer geven, laiverd.’ k Keek mien vraauw aan. Der ston hier nog n grode koamer leeg. As Mattje hier ook wonen wol din zol dat makkelk kinnen. Nee, niks ston mie ien weeg om n òfsproak mit taan Mattje te moaken. k Kreeg ons opschriefboukje en n pìn. ‘Wat tillefoonnummer het zai, taan Gees?’ k Schreef t nummer op en laip mit opschriefboukje noar tillefoon tou. k Vuilde mien haart kloppen dou k taan Mattje heur tillefoonnummer ientikte. Wat spannend om zo doalek n stem te heuren van ain dij zo dulek bie ons heurde, mor schane genogt vergeten was deur mie, moeke en mien gezin …
Lula Lula Lu, Lula Lula laid Opa Tammo’s Lulalaid.
Wie wonen in t gehucht, Lula achter Kalkwiek* Mit veul vrizze lucht, k bin de keunenk te riek Omreden lu van Lula hebben nait veul verdrait Elk ken ja opa Tammo’s Lulalaid
Doar krast mien hanska, en in t laand frènst n veulen. De schoapen loom in scha, hondje wil mit ze speulen. Ons kat ligt noast oma, dij hoakt mie n klaid Veur heur klinkt opa Tammo’s Lulalaid
Lula Lula Lu, Lula Lula laid Opa Tammo’s Lulalaid
Haar oma veul zörgen? Och, k wol voak nait om liek En toch elke mörgen weer noar Beukemoa’s febriek t Was n tied van aarmou wie haren t nait braid Toch zong elk opa Tammo’s Lulalaid
Wie heuren bie mekoar krek as vlais en de sjuu Bist nou tachteg joar d’olste van Lulalu Och opa, gain troantjes de woorden dij ik wait De woorden van opa Tammo’s Lulalaid
Lula Lula lu, Lula Lula laid Opa Tammo’s Lulalaid
*bie Hoogezand
Op de wieze van Uncle Satchmo’s lullaby van Louis Armstrong
Astoe ainzoam bist Goa noar boeten kiek even op stroat Astoe ainzoam bist Goa der oet t is noeit te loat.
Der is wel ais n dag dastoe ainzoam bist Allain op de wereld mit kop vol onkruud Goa noar boeten proat mit elk dijst kinst Kwak over dien ellìnde smiet t der mor uut.
Elk krigt wel ains n tied dat t nait meer wil Gelokkeg hestoe dat nait allain Blief din nait zitten in n houkje zo stil Proat ains mit nkander loat die mor zain.
Snak wat mit kinder zai lustern aibels groag Noar dien verhoalen over vrougere tied Der komt din al gaauw gebrukelke vroag Hebben ie dat beleefd … Joa wees din mor blied.
Grote Griekse filesoof Socratus lait homzulf n hoes baauwen. t Was gain groot hoes en n kammeroad van filesoof zee: ‘Gain stand veur zo’n groot man.’ ‘Stand gaait nog wel ,’zee nummer twij, ’mor dat roam!’ Nummer drij von veurgevel der nait mooi oetzain en nummer vaaier von t mor n hondekot. Veuls te klaain veur heur beroemde kammeroad von wieder elkenain. Dou zee Socratus, dij grote man, ‘Al is mien hoes ook nog zo klaain, der kinnen genog echte vrunden ien.’
t Is beter van binnen ien n luk hoeske as boven op n grote! Geluk zit hom nait ien riekdom. *luk = klaain
Oarend haar ais n hoas te pakken kregen ien t veld. Mit zien snoavel en klaauwen reet hai aarme daaier aan stukken veur ogen van n muske, dij slim ontdoan raip: ‘Hoas, woarom gaaistoe der nait zo as n hoas betoamt as n hoas vandeur?’ Naauw haar muske t roupen of der dook n vaalk oet lucht omdeel en greep muske mit zien schaarpe klaauwen. Dou vaalk mit muske omhoog vloog, heurde muske hoas roupen: ‘k Lag mie ja dood om die, mus!’
Ain dij homzulf nait redden kin ien t leven, kin aandern doarover ook min goie road geven!
t Zel al gaauw n goie viefteg joar leden wezen dat ik hier, persies op dizze plek, ston oet te kieken over hoaven van Delfsiel, de ploats woar k geboren bin en woar k mien haile leven, dus nou ook nog, as n Siamese twijling mit vergruid bin. t Was zo tussen Kerst en Old en Nij, t was bitter kold en t snijstörmde. t Anders zo remouerge zolte zeewoater in hoaven lag ter nou bie as n oppoetste roustvrijstoalen bevroren ploat. Hier en doar sprille bevroren stukken ies mit doarop veren poetsende zeekoapen, en dat mit n rust of t midden in zummer was. Dit was heur weertype. Zai schraauwden tegen mekoar en plukden, òfgunsteg mekoar in de goaten holdend, aan wat onbestimds dat in t ies vastvroren zat. Wieder was t betrekkelk stil doar aan mien zo laive woaterkaant. Mit dizze kolle hier boeten kon ik ja nog beter dreumen din onder waarme gestikde dekens thoes, in mien deur mien pabbe roeg òftimmerde ketonnen sloapkoamerke mit de gele, naauw opdreugde lekplekken van smolten snij. Ter lagen veul kusters òfmeerd, mit kerstbomen in top.
Dat in òfwachten van de zeelu, dij lekker thoes bie moeke zaten te groalen van heur ainegste poar lösbandege doagen in t joar. Dij kusters lagen, totoal verloaten, wel 6 riegen dik aan mekoar klusterd aan t plankenpad. Gewoonliek was dat hier zo dag en deur wel aans. t Was altied n drokte van belang. Inkomende en oetgoande schepen haren altemoal zo heur bekorens veur ons. Wie, de mit de hoaven vergruide boefkes, dij loater netuurlek altemoal noar zee tou wollen. Op jacht noar roem en eervolle doaden en oaventuren. Oaventuren en belevenizzen, dij deur d’olle zeerötten, dij je d’haile godsgaanse doagen zittend op n muurke aantrevven konnen, opsmukt werden tot welhoast onmeugelke heugten en gevoaren. Prachteg! Wie zollen en mozzen dit ook ja mitmoaken, wat ter ook gebeurde! Leren … noar schoul? Hallo, dou nait zo stom, zeg! Dat was ja net wat veur witbekjes, slapjanuzzen. Niks veur ons, as jonges van Delfsiel. Ik heb ains n moal mitholpen op n Zweedse kolenboot en kwam soavends as swaarde piet thoes. Mien moeke was duvels en mepde mie mit n reuzezwaai noar regenbak achter t hoes. Hier mos ik mie hailendaal noakend poedeln mit n flinterdun stukske Sunlight-zaipe en n glidderg washandje … en dit ales mid den in winter! t Dee mie niks. Ik was op dij olle schuit west en haar mie zulfs (in koeterwaals Zweeds) verstoanboar moaken kind. k Haar van dij smoezelge, veddelke kok knäckebröd mit dikke roombotter en n snee stokvis ter op kregen. Heerlek! Dat ik de volgende dag dik aan de schieterij was, dat kwam netuurlek deur dat röttege kolle groetjen bie de put.
Aal mien stoere vrunden gingen loater noar zee tou. Ik nait! Leuk hè, veur n knuppel zo as ik, dij ale wereldzeeën verkennen wol. Nee, ik mos noar dij duvve mulo-schoul. ‘Kinst loater ja altied nog op ain van dij scheepvoartketoren waarken goan,’ zee mien pa cynisch: ‘Swinters kinst din lekker bie t kaggeltje zitten en nait verrekken bie n 20 groaden onder nul op n winderge veurdek van n kuster. Óf’,’ en hai prikde mit n strak vingertje noar mie, ‘zo as ik toun, zo koal as n loes, doun mos. Veur n poar griepstuvers stoapels holt van wonder en geweld op de nekke versjaauwen op n holtfebriek. Dag in, dag oet!’ Ik lusterde toun hailendaal nait noar dit gezever van mien zeker nait gemezzelde, mor gepokte ol heer. Achteròf en toun ook al, haar hai netuurlek geliek. Hai vuilde ja doaglieks, hou jong en oerstaark hai ook was, de roake klappen van t aarme leven, om n hongerloontje bie mekoar te schroapen. Zo goud as hoavenaarbaider as op dij holtfebriek. Ik begreep dat toun totoal nait en muik hoast doaglieks drokte mit mien goudwillende ollu. Kounavvel dij ik was! Nou het dizze ‘wiseguy’ ales wel zo’n bietje deur, mor nou huift dat nait meer. Mien pabbe is jammer genog mor 48 joar worden en is tot zien leste dag tou groots op mie west, omdat ik, in zien ogen as n geleerde, mit n widde overhemd aan op n ketoor zat. Nou ik zulf al wat older bin, schaiten dit soort overdenkens aal voaker as brandende fakkels deur mien kop. t Dut wel pien, mor zo zit t leven bliekboar in mekoar. Ik kin dit mor naauw apsepteren. Jammer genog zugt n minsk zuk noeit van teveuren zo as hai echt is, mor mainsttied allain mor de weg dij veur hom ligt … en din ook nog mor op n hail körde òfstand. Woarom zag ik dat toun nait zo dudelk as nou? Hiermit zai je mor weer dat de minsk n altied blievend roadsel veur zukzulf is. Hierover zegt n citoat van d’ain of aander wiesgeer: ’Mien aigen persoon is as n hoes, woar ik noeit noar binnen goa, mor woar ik bloots de boetenkaant van bestudaaier.’ Hebben ie dat nou ook, dat dit oard gedachten aal voaker weerommekomen en din veuraal in dit toch vrij luchteg kleurde tied van t joar? Of bin ik nou weer ains d ainege olle zever dij dit het? Woar ik in tussentied al wel zulf achter komen bin is, dat d eerste helfte van ons leven veurbie gaait mit n staark verlangst noar twijde helfte, terwiel je in de twijde helfte mit verwondern terogge kieken noar aal wat ter gebeurd is in d’eerste. t Wordt nou ducht mie wel aarg woazeg, nait? Ik loat t ter wieder mor bie zitten, docht ik zo. Ie mouten mor zo denken; elk minsk het zo zien aigen kloukeghaid. Joa, ik goa mor ains lekker rollebollen mit mien vraauw en kinder op n lekker grasveldje in de zunne. Meschain verdwienen aal dij verhidde moezenizzen din vanzulf. Vanoavend loat ik din thoes, bie n poar stroalende keerskes en n rusteg meziekje, de körkjes mor ains knallen. Dat geft vast en zeker even n aander geluud. n Sprankelnd, wif soort levensbegunsels. Alvast proost.
Wel het ooit berekend houveul laifde paast in ain poar aarms dichtde Jaroslav Seifert k bin gain rekenwonder zel t nooit worden poëzie blief zo laank ik leef bie mie
Bie ons goan jonges en wichter soaterdoagsoavends ommeroak aan de flitter. Ien ons swierhoezen worden wichter deur jonges din traktaaierd op fladderak mit sukker. Ain swierhoes staait noast Kokse kerk op Mij en n aander ien Leeuwstroat, Oethoezen.
As poepse koien zoepen jonges bier en jenever. Dat kin n roege boudel worden en noa òfloop makkelk oetdraaien op haauwen en reupen. Knechten dij té voak en té woest mitdoan hemmen, worden der veur straft mit n bezuik van Ol Paiter. Ainmoal is na zo’n swierpartij n knecht, dij al ien zien opkoamertje op bèr laag, deur Ol Paiter grepen, over t achterdeel hin mitslept en aldernoast òftiggeld. t Ging der vrezelk om weg en aarme kerel het ter n poar broken ribben aan over holden. Hai is der wel deur bekeerd, want as hai hom nait betern wol, din zol Ol Paiter hom mitnemen. Schietensbenaauwd waas e worden! Doar huf ie nait zo van op te kieken, want n dikke vrund van hom is noa zo’n bliksiekoaterse swierpartij deur Ol Paiter bie t nekvel pakt, oet bèr sleurd en n moal of wat over de kop smeten. Kerel wis hail nait meer woar of e waas. Smörgens wer e vonden bie achterdeeldeur, totoal verropt. Hai waas zo goud as verlamd en kort noatied hartstikke pielemotje dood! Dus nou loven ie zekerwoar dat ík der nait weer hingoa, noar dij vervlukte swierhoezen. Fok joe! Ik goa der zoaterdagoavend gewoon weer hin, zet boudel doar even goud op kop, din noar hoes, op bèr en òfwachten. Wat ducht joe, ik wil ook wel ains wat mitmoaken.
t hoes schoeft mie noar boeten tou, t is te vol, ik paas der nait meer bie, ik bin te braid van waark en verantwoordelkhaid
k blief eefkes stil stoan op e riep, wait nait woar of k t zuiken mout, t leventege levent ropt haard oet – meschain mout der den eerst wat oet?
ongevuileghaid van t heuren, t aarmhaarteg kopschrabende denken; zo heur k alweer de vogels zingen en loop ook aal meer jenteg deur
ogen mouten eerst wat tou, dan open om mit licht en zicht weer vol te lopen
dag hoes, mit dingerais en waark bezied ien alle houken en goaten dag hoes, dat tikt van rappe tied en digitoale woan dag hoes, ik kin der weer n pooske tegenaan.
t Is benaauwd stil in de wereld, overaal zit d’boudel op n glieve. Fietsen en n stapke rond mag nog, mor wieders is bienoa alles dicht. Zundag 15 meert het ons regeren besloten dat vanwege corona ales dicht mos. Krougen, winkels, sportakkemedoatsies, d’haile wereld ligt zo’n beetje stil. Onveurstelboar! Gelukkeg binnen de supermaarten nog wel open en kinve nog voldounde bosschoppen kriegen. Dammeet goan dij meschain ook nog wel dicht! En den? ‘Joa,’ zeg ik onder t kovviedrinken, ‘den moutve op n holtje bieten!’ En woar hoalen wie dij den weer vot?’ De ainzoamhaid slagt tou. Wie binnen der baaide nog, mor as je allenneg binnen, is t nog minder. Bezuik roaden ze vanwege de besmetten ook òf. Gain verjoardoagen, kroamveziedes en begraffenizzen mit volk der bie. Veuls te gevoarlek! Doar zit je din, potje op aarm, veur t roam en d’femilie veur t venster te loeren noar weer zo’n wonder. Tiendoezenden binnen al besmet en ook al doezenden oet tied kommen deur corona. ‘Ik kin t woord hoast nait meer nuimen,’ zeg ik. ‘Vervelen slagt tou. Wat mout je nou wel aal doun? Je binnen ja net n gevangene in aigen hoes!’ ‘Kiek ais om die tou,’ bromt moeke fel, ‘waark zat! Gerdienen der veur vot, kasten leeg, stovven, zwabbern en stofzoegen. Begun vot mor!’
Bliksem, docht ik, haar k mie de bek mor holden. Nou het zai mie der veur. ‘Ast mor waist, dat k nait zo vereg meer ben!’ jeuzelde ik. ‘Ik zeg ook ja nait, dat alles tegeliek mout. Begun mor mit t aanrecht.’ ‘Eerst nog n kopke kovvie,’ opperde ik, om nog wat oetstel te kriegen. Dat mog. ‘Nou ales oet de kastjes en d’boudel hemmeln. Hier hest n sopke.’ k Heb t waiten: stief en stram mos k mie boeken, draaien en keren op knijen. Aal nait zo slim, mor t weer omhoog kommen was oareg zwoar. Ain haand op t aanrecht en d’aander oetstoken noar moeke en joa verdold: nog net gain toakel neudeg! ‘Wie willen t nijs even zain,’ opper ik, om even oet te poesten. ‘Zel nog wel aal t zulfde wezen. Ik goa nog even deur!’ Op t nijs zingen en applaudisseren ze veur alle haarde waarkers, dij de coronaslachtovvers biestoan. Tof, dij lu verdainen t! Bedruifd, dat ze nog mor n zetje leden noar t Malieveld mozzen om der n beetje bie te kriegen en nou as helden bestempeld worden. Schandoaleg aigenlieks! Op heur ken je ja aait baauwen! Zulf bin ik de leste weken aal wakkerder worden over t waark wat moekes heur haile leven oet t stro zet hebben. As ik doar mien verwondern over oet, zegt moeke: ‘Ach man, dat is ja niks, dat heb k mien haile leven mit plezaaier doan, mor bie t older worden kin k wel wat hulp broeken. Jammer, mor t is nait aans. k Heb die ja!’Al 55 joar mien grode laifde, nou mit moeke en schoonmoeke: mien heldin!
De Hoop, Heer van t Slochterbos, wos amper wat hai mit zien tied aan mos. Verzieten noar Ennemoa in Midwol, dat was hom doar veuls te kol. Wieder din noar t Hoes te Wedde, nee, doar lag hai teveul aan kedde. Was Ekenstein din wat, bie Daam, nait doun, doar haren ze niks in paan. Hogerop noar Menkemoa in Oethoezen, ook nait, want ze hadden last van loezen. Bleef over Verhildersum in Lains, mor mit dij lu was hai t nait ains. ‘Och,’ zee e, ‘wat het n mens toch n zörg’, en bleef doarom thoes op Freylemoabörg.
Ik vroag mie wel ais òf in wat veur wereld ik leven zol, as elkenain ais doun kon kon wat e wol. Naargens meer oorlog en aalom vree, mit elk zien aigen gelaifde stee. Gain honger meer en nooit ain zaik, allain de gedachte al moakt mie waik. Zo’n wereld is toch wat elk geernt wil, mor hier gain doaden, t blift hier stil. Nee … want wie griepen ons nait in aigen kroag, onmacht is dunkt mie t antwoord op dizze vroag.
Wat heb ik toch n honger. k Heb al doagen niks eten, k heb toch zo’n zin aan pe- tat. En wat der loos is in de mìnsenwereld? Eerder was de stad der vol mit, mor nou lopt der sikkom gainent. En zo is der ja gain petat veur ons. Zai snappen toch wel dat doeven ook eten mouten? k Heb toch zo’n zin aan petat. O, kiek doar lopt toch n mìns. Wat let dij doar achter … wacht es even, zai ik dat goud? Joa, der is weer petat!
Hongersnood dreigt voor stadsduiven: ‘Het wordt een massaslachting’ (Sikkom.nl 01-04-2020) https://www.sikkom.nl/hongersnood-dreigt-voor-stadsduiven-het-wordt-een- massaslachting/
Mien waikschilde bonen verdreugden op scheurklaai bie lavahait Glins. Zwait en dörst, dus mor even op t terras bie SantaBruno. Ik graimde vino op widde boesroen. Ien wasmesien sopt, ien dreugtrommel stopt en kreeg hom aander doags te kaast oet. Ain aarm deur maauw, mor … Fivelingio, n eruptie om de pokkel! Maauw vuil op vlouer … der laag n bultje körrels. Hè? Aander aarm pebaaiern … vannijs körrels. Ik trok aan kroag en dou vuil ales deel. Moekemia, te hait wossen? Ik keek op dreugmesien, knop ston toch op kaastdreu…? Och nee, knop ston op körkdreug! Op display ston ‘Made in Italy’ …
Gain postzegel meer ien hoes om op condoleancekoart te doun. Gaauw noar postboalie achter draaideur bie AH. ‘Ho’, zee winkelmaaidje, ‘Mouten winkel- woagentje mitnemen!’ ‘Huif bloots even postzegels te kopen.‘ ’Ook din n woagentje mitnemen!’ ‘Mor wat mout k doar din ien doun?’ ‘Moakt nait oet, mout van mien boas.’ Wies dee zai mie n ontsmet woagentje. Heb dij mor aanpakt en vief meter veur mie oetschoven noar postloket. Boukje postzegels kocht en dij ien karreke deel vlijd. Dou noar wichtje weerom, heur t woagentje touschoven, mor eerst postze gelboukje der oettild en ien buuts stoken. Wies zee wichtje: ’Zo binnen regels, meneer!’
Klaainzeun Bram is drok aan t baauwen mit zien glieboane. Doags der veur haar zien moeke hom verteld, wat zai zo aal dut in heur waark as verpleegster. Dou vruig Bram: ‘Als ik 20 ben, moet ik dan ook mensen wassen?’ ‘Dat huift nait ast dat nait wilst.’ ‘Oké.’ Mor zien gedachten gingen wieder. As moeke thoeskomt van t waark, zugt ze Bram drok bezeg. ‘Bist wat aan t baauwen, Bram?’ ‘Ja!’ ‘Oh, wat mout t worden?’ ‘Een wasstraat voor mensen!”
Veureg joar kwamen der zes kukens bie in t hounderhok. Kukens werren hounder en begonnen aaier te leggen. Hoan stuurde zien aigen hìnnen aan. Koppeltje nijen dee t aans. Voak belandde n aai op grond. Sums pikten ze t stukkend, t wer nou tied veur n leghok, mit drij vakken. Eerst lagen aaier der onder. Ook kropen doames bovenop mekoar. Ze waren haardleers, aaier bleven op grond liggen. Elke dag was n aai kepot. Totdat ain hìn heurzulf verroadde. Ze zat onder t aai geel. Dat was aaierpikker! Dij gaait vot. Der komt weer rust in t hounderhok.
‘Moeke, ons buurvraauw zegt dat ain dij te veul filmkes kikt op n schaarmke vaaierkaante ogen krigt. Is dat woar?’ ‘Meschain wel, laiverd. Ik heb t nog nooit bie ain zain, mor veul noar schaarmkes kieken is ienderdoad nait goud.’ ‘Mor moeke, wie luustern thoes haile veul noar meziek. Kriegen wie din gain vaaierkaante oren?’
t Is alweer wat joaren leden, mor k zai hom zo weer binnen kommen: n reus van n kerel, piepe schaif in de mond en zo te zain n zunnechie zunder zörge! ‘Goedemorgen, ik kom op uw advertentie.’ Wie haren verlet om n wisselloper, omdat nait ale geld op tied binnenkwam. Hai revelde as Brugman en noa amper n haalf uur haar e n boantje as vertegenwoordeger! Mien voar kon ook nog wel aine broeken dij goud was in advertensies verkopen, zodounde. Zulf mos ik dij middag noar Sodom om klanten te bezuiken en wie pruiten òf, dat hai mie helpen zol en om haalf twije bie de kop van t Zandpad wezen mos. d’Eerste klant was fietsmoaker Hoaken. Man gaf aan dizze raaize der niks bie te hebben. Ome Bram vuilde ducht mie aan, dat der toch wel wat te verdainen was en vruig: ‘Mag ik U iets vragen?’ Op goudkeuren van Hoaken begon e: ‘U heeft niets te adverteren? Ik zie dat u dealer bent van ….olie.’ (noam ben k even kwiet, KvZ) U koop dat in voor f… (nuimde n bedrag, KvZ) en de marge daarop is erg hoog! Dat is toch een geweldig artikel om mee te adverteren?’ Hai was zo overtugend, dat e n vette advertensie mitkreeg. Boetendeure zee ik: ‘Man, hou dus je wel?’ Wie pruiten òf dat hai d’aine kaante van de Moushörn doun zol en ik d’aander. Hai haar mie overtuugd van zien talenten. Aan t enne van de dag gaf e zien handel òf. Ik was beduusd van zien produktie: klanten dij mie deurgoans de deure wezen, haar hai inpaalmd! t Was n rasverkoper. En dat was, as je zien verleden heurden nait zo verwonderliek: hai was melkboer, haar n zuvelgroothandel, zat in d’eulie, in d’autobanden, in de tabak, haar n benzinestation groot moakt en was zulfs conducteur west bie de NS. En overal haar e de top hoald.
Bie ons zee e op n dag: ‘We kunnen nog veel meer omzet halen! Jij en ik gaan volgende week naar Amsterdam.’ ‘Wat mouten wie doar?’ vruig ik onneuzel. ‘Daar heb je de grote reclamebureaus en die moet je persoonlijk bewerken om de grote landelijke adverteerders binnen te halen. We gaan met de trein, dat is goedkoper. Ik heb daar nog altijd gratis vervoer, dus hebben we aan een enkel kaartje voor jou genoeg.’ Tegen mien voar zee e mit n grijns: ‘We gaan twee dagen en jij betaalt het hotel.’ Zo zegd, zo doan. Dunderdagsmörns op tied vot. In traain bleek dat zien ‘vrijvervoerkoarte’ al n mooi zetje verlopen was. ‘Oh, hoe kan dat nou? Ik zal hem bij terugkomst direct laten verlengen,’ was zien antwoord en conducteur ging akkoord. In Amsterdam n hotellechie besproken. ‘Hier moet je niet dronken worden,’ was zien laconieke reaksie op de staaile, laange trap dij noar ons koamer laaidde. ‘Wie willen toch wel even stappen vanoavend?’ zee k geschrokken. Ik haar mie der op verheugd om ook ais Amsterdam bie nacht te beleven. ‘Ja hoor, we gaan denk ik maar naar het Rembrandtplein, daar is altijd wel vertier,’ was zien veur mie geruststellende reaksie. Noa eerst n poar missers kwam t gelok. Al ging t ook hier eerst wat stoer, Bram was n terriër, dat bleek! De boas zat in n koamertje achter t glas en volgens t wichtje bie de balie haar e totoal gain tied. ‘Is dat je baas?’ wol ome Bram waiten en veur ze der aarg in haar, stevelde hai mit zien laange bainen op hom òf. Noa n poar kloppen op deure stapde hai votdoadelk noar binnen. ‘Sorry, meneer. Mag ik U even storen? 2 minuutjes is voldoende.’ Meneer luit blieken dat e nait veul pries stelde op zo’n binnenkomst, moar ome Bram trok zok doar niks van aan. ‘Wij komen uit het noorden, en we willen graag goed contacten leggen met de reclamebureaus. U kunt ons denk ik goed op weg helpen hoe we dat aan moeten pakken.’ Om kört te wezen: meneer wer wat tougeefleker en noa roem n uur(!) namen wie mit n stevege handdrok òfschaid. ‘Jij bent veel te bescheiden. Gewoon doordouwen, is mijn devies.’ Hai haar geliek: wie haren n vette klant en n goie tip veur t veraandern van de titel van ons M-M-Nieuws kraantje. n Concurrent haar t plan ook n kraante in Veendam en omgeven oet te brengen en den onder n titel woarin Veendam veurkwam. De tip dij hai mitgaf, was: ‘Maak er VeendaM-Mer NIEUWSblad van. En druk dan M-M-Nieuws in rood. Dan blijft de oude titel in stand.’ Wat n oetleg. t Aai van Columbus! Lest best. Wie besloten om veur vandoage mor te stoppen. t Was roem vaar uur en de mainsten zagen joe aankomen op dat tiedstip. Noa n beetje eten en wat ophemmeln luipen wie t Laaidseplaain op. ‘Zullen we starten bij Dorus?’ was ome Bram zien veurstel. ‘Mie goud, ie mainen Tom Manders?’ ‘Ja, heel gezellig,’ reageerde hai. Bie deure wuiren wie ontvangen deur n portier. Mit n grote zwier gooide hai deure open en begon gelieks te zingen: ‘Ik ben Japie de portier …’ Dorus zulf zat op n kruk aan de bar en haitte ons welkom mit t bekende laidje: ‘Der wonen twee motten in m’ ouwe jas …’
Wie vuilden ons geliek thoes. Wat n sfeer! Ome Bram haar votdoadelk kontakt mit n man of zeuven oet West-Vraisland en begon in heur aigen dialect staarke verhoalen te vertellen… (hoast net zo mooi as grunnegers, docht ik…) Om n uur of negen kwam de toun net populair wordende Rudi Carrell binnen. ‘Verrek, daar heb je Rudi!’ reageerde Bram verrast. ‘Joa, nou kin t wel,’ zee ik: ‘Ie willen toch nait beweren, dat je hom persoonlek kennen?’ ‘Ja jongen, ik ken hem van mijn melkloop in Alkmaar. Zijn ouders waren klant. Rudi was toen een jongetje van een jaar of tien.’ En of e t bewies levern wol, ging e stoan en ruip: ‘Ha, die Rudi!’ ‘Ha, die ome Bram!’ schraauwde Rudy en kwam as n sneltraain op ons òf. t Weerzain dee hom zichtboar goud. Hai gaf mie ook n haand. ‘Dat is mijn nieuwe baas,’ gaf Bram hom te kennen. ‘Zo? En op zijn kosten is het vanavond gezellig stappen?’ Tegen haalf elven mos e vot. Haar nog n optreden op n aander stee. Veur ons zat t der toun wel op. Wie haren al oareg wat oetgeven en aanderdoags was t weer aanpakken. Dou ik wakker wuir, was ome Bram der al oet. ‘Heb jij ook zo’n jeuk? Gatver, der zal hier toch geen temeier hebben geslapen?’ Wie hebben dij dag nog n stok of wat zoaken òflopen en binnen om n uur of haalf vieve op traain noar Grunnen stapt. t Was veur mie n haile ervoaren en t rezeltoat der noa was nait niks! Meerdere grode advertenties kwamen binnen van D.E., Philips en zuks meer. Ons concurrenten vruigen zok òf, hou t kwam dat wie dij groten wel kregen, en zai nait.
Noa n joar of drije haar Ome Bram t bie ons weer had. Hai gaf aan, dat e ‘der nait meer oethoalen’ kon en zien top bie ons beraikt haar. ‘Ik word weer tankstationhouder in Groningen.’ In n mum van tied was e doar ook weer vot. Van ain stoatsion haar e dou drije moakt en dat was veur hom op dat moment vannijs de top. t Kontakt is aait bleven. Sums was t moeilek hom weer te vinden, want hai mog geern nogal ais verhoezen: van Veendam noar Grunnen, Azzen, Annen, Zuudloaren en … n Aarg gedreven mor onrustege kerel. In de datteg joar dat e traauwd was, was e al wel zesendatteg moal verhoesd. Dat nemt nait weg, dat ik n bulde aan hom had heb … Al is e al n tiedje oet t leven, de herinnerns blieven. Herinnerns aan waarken, leren, mor veuraal genieten!
Remmert filosofeert groag over t leven. Zo aan t ènde van de dag, as zien waark der op zit en hai gain moutwaark meer het noar t volk of t huusholden, trekt hai zich voak trogge in zien oaventuurkoamer. Hai speult wat op zien gitaar of luustert noar meziek en komt zo in n stemmen woarbie hai zien denk de vrije loop loat. t Liekt hom geweldeg om nait meer begrensd te worden deur de minselke bepaarkens woar elkenain nou ainmoal tegenaan lopt, zowel geestelk as liggoamelk. Hai fantaseert over kunstmoatege intelligentie en wat of doar aalmoal mit kin. Hai zugt apperoaten veur zoch dij wis alles kinnen wat mìnsken ook kinnen en dat ook nog ains beter as mìnsken. Ze waarken naauwkeureger as mìnsken en moaken gain lek en brek. Remmert vroagt zoch òf of der n mement komt dat de apperoaten intelligenter worden as mìnsken. En dat ze mìnsken nait meer neudeg hebben omdat ze zochzulf vermenegvuldegen kinnen. Moar, zo goan zien gedachten hìn, as ze ons nait meer neudeg hebben, lopen we de kans dat wie as minsk overbodeg worden. Din worden mìnsken volledeg vervangen deur mesienen. Dit botst vanzulf wel mit de noatuurleke overlevensdrang van mìnsken. Moar joa wat is t alternatief? Meschain mouten we de mìnsken zulf verbetern goan. Zeg moar de bionische mìnsk creëren goan. Bionische ogen bestoan al, bionische aarms en bainen ook. Ze waarken net zo goud as minselke ogen, aarms en bainen. Bionische implantoaten baauweln de originele functies beter noa of verbeteren ze zölfs.
Remmert wait dat er in Ingelaand n robot ontwikkeld is dij veur n groot gedailte uut minselke protheses en synthetische orgoanen bestaait, woaronder n synthetisch haart. t Is as t woare de eerste bionische minsk. Remmert zien gedachten goan mit hom op loop. As we nou es genetische protheses ontwikkeln goan; protheses dij moakt worden van ‘echt’ materioal uut t minselk liggoam. Hai vroagt zoch juust òf of we nait geliek verder goan mouten. Wèl zegt dat n gewoon minselke ledemoat t mainst optimoal is? Ze binnen evolueerd noar wat ze nou binnen, moar dat huift nait t ènde van d’ontwikkeln te wezen. Remmert het wel ains lezen dat der n groep bestaait dij de transhumanistische filosofie aanhangt. Volgens dizze transhumanisten is de minsk aanbeland in t post-Darwin tiedperk en kin hai zien evolutie in aigen haand nemmen. Zai propageren dat de mins zoch fysiek verbetern mout of upgraden mit technieken as nanotechnologie, genetische manipuloatie en vèrgoande integroatie van computertechniek in t minselk liggoam, zodat t nait meer veròldert en meer presteren zol as ‘noatuurlek’ is, bieveurbeeld deur n verbinden van hazzens en computer veur meer intelligentie. Din komt t concept van uploading in beeld. Bie uploading wordt deur transhumanisten aannomen dat t in de toukomst meugelk is om de minselke geest haildaal in software te vangen. Hierdeur zol t in principe meugelk wezen om dizze software op n aander, ‘beter’ substroat over te zetten, zo as n hail geavanceerde computer dij alle hazzenfuncties dupliceren kin. Ain van de toupazens doarbie is t concept van de digitoale aiveghaid, woarmit n mins noa overlieden as t woare wieder leeft in n mesien. Remmert realiseert zoch dat doar vanzulf wel alerlie ethische vroagen bie om d’houke kommen kieken: software kin hail makkelk kopiëerd worden, dit kin din ook mit ‘minselke software’. Wat mout men din mit zoaken als bv. ‘zail’ of ‘persoonlekhaid’? Meschain mouten wie doar ains kieken hou of dat bie daaier in mekoar stekt. Ain hail positief element staait veur Remmert wél vast: zaik worden kin nait meer. De nije minsk kin hooguut nog n virus oplopen. En om dat probleem op te lözzen, baauwen we vanzulf bie elkenain n virusscanner in.
As ik deur t boerschop kom kiek ik altied even weerom benijd of ik t nog vin ekkelbomen in t gruine kaamp Halms peerden in dokeg daamp t is woar k geboren bin In wieme höngen de schinken zoepen was um te drinken wotter kwam oet koper pompen ol stee mit heeg der veur in t veld tussen rogge deur t mulle zaand en lopen op klompen
Refraain: Op wupkoare mit mien voader zai ik d’ol ekkelbomen stoan ik was n kind en haar gain loater gain eerder dij veurbie zol goan
Hensens is koren aan t zichten boervoogd gef buurschop richten ol Sassen hoart swoa op t spit vraauw Huges klopt de matten oet bakker Niehof bringt zien stoet Ossel ridt zien melkweg moeke melkt mit buusdouk op Aaltje speult mit tiddeltop en Wup mit poppewoagen Berend scharrelt op t boerplak Boele springt in eerappelzak zo göng dat in dij doagen
Op wupkoare mit mien voader zai ik d’ol ekkelbomen stoan ik was n kind en haar gain loater gain eerder dij veurbie zol goan
Nuigend kwam vloud van nije tied ol raive göng aan zied combine wer dörsmesien trekker kwam in stee van peerd Milan kwam veur Geert verkoaveln muik roegte fien Ol Daip wui liek en dou weer krom en zo komt t aal weerom achter eskes Iöchten Olle Dingen Tied van toun dij is veurbie mor dit is wat er blift veur mie: wöddels en goie herinneringen
Op wupkoare mit mien voader zai ik d’ol ekkelbomen stoan ik was n kind en haar gain loater gain eerder dij veurbie zol goan
Dit laid over t boerschop Smilke (Smeerling) tussen Onstwedde en Vlagtwedde in Westerwolle is schreven bie t Aaltje-prejekt, zai www.aaltjesstee.nl. t Laid wordt zongen deur zangeres Josien Bakker oet Vlagtwedde en is te beluustern op https://ww.youtube.com/watch?v=W6f07xTsDwk
Stap veur stap krabbelde zanger-laidjesschriever Jan Henk de Groot oet t mentoale dal woarin hai n dik joar leden zat. De tied van bezinnen over zien gezondhaid en de zin van t leven het hom goud doan. Hai is der hail staark deurhìn kommen. Gelukkeg ligt dij zwoare tied alweer n haile zet achter hom en raaist hai sinds oktober van t veureg joar de noordelke pervinzies rond mit zien theatertoer De wolf is trug.
Zotterdag 29 feberwoarie 2020 ston De Groot mit zien programmoa in t Noabershoes in Veelerveen, woar de beheerders oardeg heur best doan haren om de zoal mit lekkere zitmeubels in te richten en al bie veurboat veur n hail gezellege hoeskoamersfeer te zörgen. t Was dìn ook hail begriepelk dat De Groot zok al veurdat hai begon hailemoal thoes vuilde. De sikkom honderd lu in de zoal gingen der ains goud veur zitten en haren der net as hom veul zin aan. Al bie t eerste laid konden zai t nait loaten zachtjes mit te zingen. Mit de pebliekspartisipoatsie zat t dus wel goud. Tussen de laidjes deur was hai hail nijsgiereg en luusterde ook aandachteg noar zien pebliek. Hai bleef roemschoots de gelegenhaid baiden lekker mit te zingen en gezelleg soam in n vuurtje te kieken. Der waren schiere verhoalen, sums serieus, sums dreumerg, moar ook dichtbie. Der wuiren laidjes speuld van t gelieknoamege spaigelploatje, moar zien klassiekers kwamen vanzulf ook aan bod en der was plek veur nije laidjes.
Zuiktocht noar geluk
Deur aal dat noadenkjederij dat t aans mos het De Groot n enorme bron van inspiroatsie vonden. Tiedens zien haardloopjederij en zien zuiktocht noar geluk kwamen biezundere herinnerns aan vrouger tieden, olle laifdes, de laifde veur zien femilie en grappege veurvalen noar boven. Ze kwamen allemoal veurbie in zien aanmekoarproatjederij, moar ook in zien staarke laidteksten. Dat moakt hom n goie zingende verteller. Sums is t schierder dat je herinnerns wat aans omschrieven, zo as in t laidje woarin hai wol dat hai Robert Smith was. t Klinkt ja veul laiver om te zingen dat hai mit n veurmoaleg ploatsgenootje daip in a forest verdwoalen wol. t Staait hom doarnoast te priezen dat hai zo laifdevol zien femilie bezingt en dat hai schiere woorden het veur zien kammeroad Bonney, de tröts van Westerdaipsterdale, en dat hai doarnoast mit tröts sprekt over aandere Grunneger streektoalartiesten, dij geweldeg heur best doun in de streektoalpop.
Verrieken veur de streektoal
De Groot vertelde wieder over de dingen dij de òfgelopen moanden op zien pad kommen binnen. Zo haar hai gain goie ervoaren mit de cd-(òf)perserij, woardeur t nait lukte t spaigelploatje bie de presentoatsie bie Evelyntje aal in hoes te hebben. Netuurlek kon t nait oetblieven dat ook de twijsterrenrecensie van d’Ancona veurbiekwam. Doarnoast vertelde hai tröts over de landelke aandacht dij hai kreeg, deurdat hai nuigd wuir in De Taalstaat, t literaire radioprogrammoa van Frits Spits. Dij vertelde hom dat hai zien leste spaigelploatje ongeleufelk goud vindt. Doar is gain woord van logen, want de laidjes binnen n geweldege verrieken veur de Grunneger streektoal. En dat is veuraal deurdat hai der in sloagt herkenboare situoatsies dichterlek in zien laidjes te verwaarken en deurdat zien schriefvoardegheden aal staarker worden en hai in zien teksten aal meer beeldende toal broekt. Zien toalgebruuk sprekt aan (denk aan nije oetvindens as make-upjederij of snapchatjen), nuigd tot stiltes en let roemte der over noa te denken.
Waarme balloades en noppen op de hoed
De zenen gierden hom in Veelerveen gelukkeg nait deur zien lief. Hai haar enkeld wat last van verkoldentjederij, moar dat deerde hom nait, deurdat elke noot weer roak en zuver was. Ook de laange oethoalen waren aangenoam om noar te luustern. De Groot traktaaierde t pebliek op poppy laidjes en rockachtege riedeltjes. Hai wisselde dat hail nuver mit mekoar òf: dìn weer achter de pioano, din weer op gitaar. Ook de ukelele en d’elektrische gitaar kwamen der aan te pas. Op zien staarkst was hai in zien waarm aanvuilende balloades. Laidjes as Satelliet, woarin hai letterlek op de vlucht gaait, en Welterusten, n indrokwekkend laid over de stoere Vrais (Bonney Brattinga) dij sikkom elke veurstellen mit hom mitraaist, zörgen veur noppen op de hoed. Dat moakt De Groot n riek man. Wat hai t pebliek geft, krigt hai weer trug. Van zien teksten klinkt elk woord geleufwoardeg en wat boetendes opvalt is dat hai elk woord zo zuver oetsprekt dat gainain twievelt over wat hai zingt. De wolf is trug is n aangenoam oavendje oet. Dat begunt aal veur de veurstellen en schaait pas oet laank noadat de lèste noot speuld is. De Groot nemt roem de tied om mit elk dij dat wil n proatje te moaken. De mainste veurstellens binnen speuld. De toer luip aiglieks op zien ìnde, moar de coronacrisis gooide rout in t eten. t Is nog nait dudelk wenneer de leste veurstèllens inhoald worden. Gelukkeg binnen der meugelkheden genog om de laidjes van De Groot te blieven heuren. Mit de neudege regelmoat binnen zien verskes veur RTV Noord. En om mit De Groot te spreken: ‘Der binnen nog Spotify en YouTube.’ Der stoan hail wat filmkes op YouTube en ook op Spotify binnen aal zien spaigelploatjes te beluustern. En vanzulf binnen dij ook nog gewoon te bestèllen. Vernuver joe der mit!
Broene, t moekehondje, is aarg wies mit baaide pupkes. Ze worden wel honderd moal op n dag beslikt en behimmeld. t Is ook ja zuk mooi spul. Jurrie is ook nait bie t mandje weg te sloagen. Hai prat aan ain boksembain deur mit leutjekes, of ze hom verstoan kinnen. Òf en tou gaait moeketje ter even oet en din kinnen ze gaauw t nuske verschonen. Daaiernarts is ook al n moal langswest en het ales goudkeurd. ‘n Mooi nuske en kerngezond, hur,’ zee hai. ‘Bel mie mor as ze om en bie tien weke binnen. Ik zel ze din even inenten en dat verplichte paspoortje invullen. Doarnoa kinnen ze ja zunder gevoar veur infekties noar boeten tou … en verkoft worden’, zegt e kniezend. Jurrie vodt haile doagen wat mit pupkes om en het hoast gain tied veur zien hoeswaark. Moeke het hom ter al op aansproken. Broene het melk genog. Leutjekes sabbeln en smakken ter vrolek op lös en binnen koegeltjerond. Rond de tiende week, zo as òfsproken, is dokter is ter weer west. Hai het ze nog ains goud beknovveld en bedoan en n spoitje geven. ‘Oh, joe geven van dij klaaine hondebrokjes zai ik: mooi mit deurgoan, hur. Doar zit alles in wat ze neudeg hebben. t Moeketje kin nou ook weer wat tot rust komen’. Jurrie begunt ter vanzulf nait over, mor moeke zegt op zekere dag; ‘Ja, zo as dokter zee: nou ze al weer om en bie tien weke binnen, kinnen ze wel verkoft worden. Mor och, wat is t toch mooi en laif spul. Wie kieken t nog wel even aan, hur. Veur Broene is t ook ja goud om weer wat tot rust te komen. Mout je nou ains kieken hou ze mit dij klaaine bunzeltjes speult.’ Jurrie groalt. Zo gaauw hai van schoul komt, of in t weekende, gaait hai mit t haile spul mit pa mit noar t laand. Zai baggern deur de klaai as mollen.
n Joar loater binnen baaide reutjes al net zo groot as heur moeke. Prachteg! De widde voutjes steken hail biezunder of tegen dat mooie pikzwaarde laank hoar. Zai binnen nog aal bie mekoar. Zowel pa as mamme, mor veuraal Jurrie, groalen elke dag van dij rebuliemoakers. Op zekere mörgen komt Pa woonkeuken in en stekt lagereg n grode broene kevort omhoog. ‘Kiek ains wat ik hier heb?’ ‘Joa, hur,’ zegt moeke: ‘Dat zol ains tied worden. Hou laank zitten wie doar nou al op te wachten …’ t Is n goudkeuren van gemainte en pervinzie om ter n nije schuur bie te baauwen. n Haile grode! ‘Nou, dat wordt aankomende doage poot aan’, zegt pabbe. Gelukkeg waiten d’aannemer en haaiboas ter al van. Nou vergunnen binnen is, kinnen ze ja begunnen.’ Moandagmörgen om zeuven uur al n bult lewaai op d oprit. Pa störmt noar boeten en zugt dat ter n grode trekker mit aanhanger en doarop laange poalen t haim opdraait. Haaiboas lopt noar hom tou. ‘Moi, boer. Doar binve din. k Heb zo gaauw meugelk tied veur joe vrij moaken kind, want t het nogal even duurt mit vergunnen nait?’ ‘Das mooi boas,’zegt pa. ‘t Terraain is al deur architekt oetzet, dus je kinnen joe wel redden mit joen jonges nait?’ ‘Wie zellen ons best doun’, zegt haaiboas. Pa kikt hom ains goud aan. n Boare van n eerlieke kerel! ‘Doar twievel k ook nait aan,’ zegt e laggend. Twij doage n bult gebonk en lewaai. ‘Hai,’ zegt moeke; ‘Theekopkes rabbeln hoast van toavel of. Veur mie maggen ze kloar wezen.’ Tegen oavend wordt ter op keukendeur bonsd. t Is d’haaiboas. ‘Mag k even binnen komen? Wie binnen kloar hur. Jonges binnen t spul aan t oploaden en veur mie kinnen ie mörgen aannemer bestellen. t Wordt n vrij grode loods, hur! n Mooie oetbraaiden veur joe. t Gaait wel goud mit joe nait?’ Boer knist mor wat. ‘Och joa boas. Jong wil loater ook boer worden en din is n bietje levensroemte noeit weg hè? Mor hé, kovvie is kloar. Kom nog even noar binnen.’ Zai zitten nog wat te keuveln over ditjes en datjes, totdat haaiboas inains zegt; ‘Oh, joa boer, ik wol joe nog wat vroagen. Dat teefke van joe en veuraal dij twij zwaarde bentege rakkers. Hou binnen ie doar aan komen? Veuraal dat teefke is dizze baaide doagen nait bie mie weg te sloagen west. Zai slikde mie aal aan boksempiepen. Dij twij jonkies nait ze zeer, moar wat mie opvaalt is dij mooie widde voutjes. Dat dut mie slim denken aan twij aarme sodemieters van honden, dij wie bie ons waark aan t Schildmeer min of meer in leven holden hebben.
t Waren dudelke swaalkers en toun wie t waark ter doar op zitten haren, heb ik ze mitnomen en noar t asiel brengen loaten deur Derkie, mien tounmoalege jongste knecht. Hai is ter op mien aandringen eerst mit bie daaiernarts in ons dörp langsgoan, omdat t reutje volgens mie toun nogal wat poesterg was. Mor Derkie zee dat dokter ze n spoitje geven haar en dat ze wieder kerngezond waren. Hai is toun geliek deurreden noar t asiel en het ze doar baaide òfleverd. Volgens mie is dit t teefke van toun, dij laiverd. Ik zol wel ains waiten willen woar t reutje terecht komen is. Dij haar net zukke mooie widde voutjes as dij twij jonge honden van joe.’ ‘Nou, boas,’ zegt pa, ‘dat verhoal van joe kin wel kloppen, tot zowied as t teefke betreft, teminzen. t Reutje is ons nait opvalen in t asiel. Dat zollen ie doar, of bie dij dokter, ains opvroagen mouten. Wat mie juust wel verboasd is dat ik n ploatje mit de noam Boris aan t raimke van ons Broene vonnen heb. Zai je, wel dit is hom. Roar hè?’ ‘k Goa der mörgen geliek achter tou’, zegt haaiboas. ‘Ie heuren nog van mie, hur. Veur joe meschain ook goud om te waiten hou of t in mekoar stekt.’ Twij doagen loater komt haaiboas der weer aan. ‘t Zel mie benijen wat hai oetdokterd het,’ zegt moeke. Noa wat over en weer geproat, komt t hoge woord ter oet. ‘Ik bin op t leste toch bie daaiernarts terecht komen, want bie t asiel wozzen ze mie nait wieder te helpen, as dat ter mor ain hondje bie heur brocht is en dat is dat teefke van joe. Bie daaiernarts kreeg ik n hail ander verhoal te heuren. Schrik nait, mor hai het t reutje insloapen loaten mouten vanwege n aarge verslodderde benaauwdhaid. Hai kon zuk de vaaier biezundere widde voutjes nog best indinken. k Wait nou ook woarom dij laive knecht Derkie zomoar zuk zulf ontsloagen het. Hai het mie mooi bie de poot had, deur te beweren dat baaide hondjes in t asiel òfleverd wazzen. Kounavvel! Hai dus mie t loater netuurlek nait meer te vertellen. Mor ja, hou of wat ook, t spiet mie wel hur, zo’n mooi daaiertje haar k groag hebben wild. Ik goa noamelk al gaauwachteg mit penzioun en din haar k mooi wat òflaaiden. Mien vraauw is jammer genog overleden, dus ik heb zometain tied genog en wieder gain vertuterij.‘ Pa kikt moeke en zeun ais aan, lopt noar de kast tou en komt terogge mit haalsbandje mit doaraan t ploatje mit de noam Boris. ‘Luster goud, wat ik nou zeg,’ zegt e: ‘t Is zeker gain verplichten, mor zo as ie waiten hebben wie nog dij twij noakomelinkjes van Boris. Zai binnen hom zogezegd ‘tot de bek oet sneden’ mit dij vaaier widde voutjes. As ie willen, kinnen ie wel ain van dij mikmakmoakers kriegen. Hier op ploatse hebben wie aan drij honden eerliek zegd te veul, mor wie vinden ze zo mooi dat we ze nait aan andern kwiet wollen. Veur joe willen wie wel in goud vertraauwen n oetzundern moaken. Ie mouten mie wel beloven dat ie t hondje Boris nuimen. Dat ter ere van zien aarme pabbe, dij t leven ter bie loaten het. Nou?’ Haaiboas is in eerste instantie sproakeloos, mor mit glinsternde ogen zegt e: ‘Dat zol ja prachteg wezen, man. Wat bin k doar ja bliede mit. Joe huiven nait baange wezen dat t daaiertje t nait goud krigt, hur. Ik goa haile doage overaal mit hom hen, dat beloof ik joe.’ ‘Goud’, zegt pa: ‘Loat Jurrie din mor even kaizen welke of hai zulf holden wil.’ Zo zegd, zo gebeurt t. n Poar weke loater komt haaiboas t hondje ophoalen. Jurrie is wel n bietje aan t poesten en stìnnen. Mit troanen in ogen zugt e dat t hondje achter in bestelbuske van haaiboas zet wordt. Broene en heur jenteg zeuntje runnen nog n endje piepend en blavvend achter auto aan. ‘Most heur mor ains goud aanholden, hur,’zegt moeke. Dij laiverds binnen ook ja zo wies mit mekoar, man. En nou dit …’
Zo komt t verhoal van Broene en (de jonge) Boris tot n end. Ik wol hiermit even aangeven hou kwetsboar t leven van n (hoes)daaier wezen kin. Wees ter goud veur en je kriegen veul dankboarhaid ter veur terogge.
Schare komt al dichterbie. Zunne trekt zok terog oet toene, leste vogels geven nog waarmte aan t licht. k Heb mien stoule al zes moal verzet, net zo voak as zwaarte liester hinkelepinkt veur mien vouten en k mie òfvroag wat k nog doun mout mit mien doagen. Krone waaiert t net al wieder oet. Mien laifste is wied vot. Aangst brengt heur weerom in mie. k Bin bliede. Mor vroag mie nait woarom.
Leste doagen van meert. k Heb niks om haanden. k Zet gloepstreeks aasketunne boeten, daip in winterjaze. Achter poest.
k Stoa mie te scheren snommerdags. Schut mie n gedicht in t zin van Elizabeth Bishop: Ìnde Meert. k Denk aan heur Canadese gaanzen van Nova Scotia neerdoald aan vieverraand in t paark.
Der wazzen al zaachte doagen west; hond was op zuik noar kikkers, mor dij huilen kop nog dicht.
Nou lummel k mor wat aan, verbeeld mie dat k housten mout, dat k oetvlaigen wil, terog noar t holten hoes van Elizabeth hailendaal aan t inde op straand in Nova Scotia, of mit hond op jacht noar kikkers.
Aal ogenblikken as we ons teevee aan zetten, kin t gebeuren dat we ons minister-president op t schaarm zain. Hai proat ons bie wat dat coronavirus aangaait. En as proat zowat oet is, den zegt hai tegen t volk: ‘Hol vol!’ Dat betaikent zukswat as: blief in hoes en as ie toch deroet goan, blief den zeker anderhaalve meter van joen medemens vandoan. Dus … gain geknovvel! Ik blief even nait in hoes en fiets vanoet Lellens over Stadsweg richten Ten Boer. Doar haalverwege bin k bie t Diekshörnsterklap en -verloat, woar ze 75 joar leden flink vochten hebben.
t Was de grens tussen bevrijd gebied en nog bezet gebied. t Was oorlog en ze hadden gain keus. Baaide kanten roakten mit mekoar in gevecht. En enkeln kwammen om. Ik roak in gedachten. En onverwacht heb ik ze veur ogen, dij jonge jongens. Volhollen mozzen ze. Al wazzen ze ook muid en zaik van de wènst noar thoes. Der was gain ontkommen aan. Ze mozzen! Op terugweg stap k nog even van fiets òf en kiek noar dij prachtege klap en zien verloat. t Ligt zo vredeg in dit laandschop. Mor t het n verhoal. En dat verhoal is t volhollen weerd om te vertellen.
Òflopen zodderdag was k ien Stad bie mien neef Johan. Hai was zo blied as dat k hom ien gain joaren zain haar! ‘Ankom week krieg k n hoagelnij kunstgebit, mien jong,’ zee Johan, ‘gebit komt zo tou febriek oet. Ha, ha! Mor heur ais. Heb k die wel ais vertèld over dij joekel van gebit oet mien kienertied? Nee…? Mos mor ais heuren! Din wais ook dat nait elkenain t trovven het mit aigen kunstgebit…!’ Gaauw kreeg k mien opschriefboukje tou jes oet. k Ging aantaikens moaken. ‘Schrief mor op,’ zee neef: ‘No, doar goan wie din. Weerom noar joaren sesteg! As kiend woonde k ien dij tied ien Megrietstroat. Wie woonden, dat wais nog wel, ien n klaaine stad mit n febriek. Ien Megrietstroat doar wazzen t apmoal schiere minsen. k Ging mainstentied noar noaber Snoekering tou. Bie heur laag aaltied n joekel van n vaals gebit op schuddeltje op toavel.
Zunner dat gebit vuilde noaber hom nuverder as mit dat krèng ien mond. Kunstgebit op schuddeltje was hom te dik. As Snoekering gebit ien mond proppen dee, din kon hai nait meer proaten. Zien wangen puulden oet as bie n hamster. Troanen laipen hom over wangen. Aan veurkaant stak ding zeuven centimeter oet. Ainks was ter gain minsk dij der wat van snapte. Woarom ging Snoekering nait noar zien tandarts tou veur n goud gebit? Wat hil hom tegen? Mor nee, aal dij tied bleef Snoekering zien gebit op schuddeltje liggen. Keerl zien kop wer smaler. En zodounde leek kunstgebit nog dikker. Op n daag was Snoekering der zo flaauw van dat hai gebit mit noar schuurtje tou nam. Doar zette hai onnergebit ien bankschroef en draaide dij aan. Zulde dee hai mit bovengebit. Der mout stoal ien gebit zeten hemmen… Behaalve dat boetenkaant beschoadegd wer, wer t ding nait smaler. Snoekering was verbraand! Gaauw kwakte hai t onding weer op schuddeltje! Wie konnen gebit veur zoveulste moal bewonnern. “Wat n joekel, nait?” zeden wie kiener tegen nkanner. Der zatten haile dikke tannen ien. Vraauw Snoekering zee dat tannen van n oap wazzen… Van n gorilla. Joa, dat is zo, zeden wie en gingen der mit vingers overhìn. Joaren gingen verbie. Ien tussentied zat k ien hoogste klas van ambachtsschoul. Nog aaltied haar Snoekering kunstgebit op schuddeltje liggen. Op n mirreg ien dij zulde tied, dou der op dij daag lezzen oetvalen wazzen, ging k noar noaber tou. Snoekering haar veziede. Veur hom ien stoul zat n òl kollegoa. k Mog der bie zitten. Snoekering was lèste joaren bie hoes. Veurtied haar hai mit dizze man op febriek aarbaid. Schuddeltje ston bie Snoekering op grond. Hai pebaaierde zien gebit ien mond te proppen. Ding drukte zien wangen noar boeten tou. Veurtannen van gebit stoken n ìn noar veuren tou. Noaber haar n kop zo rood as vuur! “Hol dat ding der oet,” raip zien òl kollegoa, “kins der wel ien stikken!” Mit geweld ropte noaber apperoat tou mond oet. Scheelde nait veul of t was apmoal bloud west. Snoekering poestte. Dou kregen zai t over vrouger. Veur eerste moal heurde k noaber over zien vaals gebit proaten. k Spitste mien oren! k Dochde, no kriegen wie t gehaaim van kunstgebit. k Mout mien kop ter bie hollen, heuren wat ter zegd wort. t Bleek dat noaber eerder n gewoon kunstgebit had haar. Doar was niks mis mit. Mor dij was hom ien febriek tou bovenbuus oetrold. t Was hom overkommen dou hai mit ain van kollegoa’s op zollertje ien febriekshal stoan haar. Kons ien febriekshal mit n trap op dij zoller kommen. Snoekering en zien pazzipant haren doar over t hekje hìn hongen. Onner heur haren nog n poar kollegoas stoan. Over en weer haren zai nkanner wat touroupen. En floep, dou wazzen boven- en onnergebit zo tou buus oet daipte ien kukeld ien n tun mit vergif. Dij kollegoa’s dij onner hom stoan haren, haren boven- en onnergebit tou tun oetvist. Mor haile brud zat stief onner vergif. Dou haren zai kunstgebit mor weer ien tun sakken loaten. Komt tied, komt road. Op febriek waarkte ook n man dij van Jansen haitte. Dij man haar n plan. Ien wachtkoamer van zien tandarts ston n kiekkaast. Doar laag n vaals gebit ien! Bie gebit laag nog meer rommel: tannenstokers, tandpasta, tannenbozzels en koatjes mit lezen over poetsen van tannen en koezen. Dij dingen doar ien gloazen kaast wazzen om klanten veur te lichten. En Jansen? Dij zol ais kieken wat hai doun kon. Hai mos eerdoags noar zien tandarts tou. En wis en vrachteg, dou Jansen dij daag holpen was, was hai wachtkoamer weer ienlopen. Der zat gain minsk meer. Jansen haar n greep ien kaast doan. Kons deurke lösdraaien en opendoun. Mit n tannenbozzel veur homzulm en vaals gebit veur Snoekering was hai noar hoes tou goan. Zulde week haar Snoekering t veuls te dikke gebit kregen. Och, haar Jansen zegd, t was rekloamegoud. Tandarts kreeg wel weer n nij gebit. En wel keek ter nou ainks ien dij kaast? Snoekering was red. Doar was t Jansen om te doun west! “Nee,” zee Snoekering tegen òl kollegoa dij op veziede was, “k duur nait meer noar tandarts tou. Mor k haar geern n goud gebit! Mor din vragt tandarts vanzulm noar t òl gebit. En stel dat k din over Jansen begun te klappen… Din krigs meleur. Nee, k goa der nait hìn!” “Stolen goud bringt gain geluk,” zee ol kollegoa ien koamer. Hai keek Snoekering strak aan ien ogen. “Nee,” zee Snoekering en loerde wodderg veur hom oet. t Was hom te veul worren. “Stolen goud bringt verdrait,” zee zien ol kollegoa weer, “of nait, Snoekering…?” “Joa,” zee noaber, “dat klopt…” En noaber veegde mit buusdouk bie neus laans… Mor no is mien verhoaltje oet, neef! En wat viens ter van, kerel? Apaart nait? Mor t was mie ook n tied, mien jong!’ k Gaf tou, t was n schier verhoal. En Johan haar t beder trovven as Snoekering! Aner week was k zeker prezint om mien neef zien nije gebit te bewonnern. Johan laip noar keuken tou en kwam weerom mit n vles sinas en twij gloazen. ‘Wais wat k mit mien ol gebit doun goa? Dij komt hier op toavel op schuddeltje te liggen! Din kin elkenain dij ol taandjes bewonnern!’ Wie wazzen nog nait oetproat. ‘Woarom mos doe ainks n nij kunstgebit hemmen?’ vroug ik, ‘scheelt ter wat aan t ol gebit?’ Doar begunde neef weer te reveln. Mor k heb niks opschreven. Kins wel aan maggeln blieven.
‘Cereska,’ zee ze op de vroag hou of ze haitte. Ik trof heur op de trappens van de Korenbeurs ien Stad. Dou t rekkertje van heur coronasmoelie knapde, zwaaide ik n doemke noar heur en vruig hou of ze aan dij noam kwam. Zai wees noar ain van de beelden noast d’iengang, d’insperoatsie van heur noam. ‘Ik bin nuimd noar mien bet-bet-bet-bet-overoma Ceres,’ zee Cereska, ‘de Romeinse godin van de Laandbaauw.’ Poepoe, zai was zug hail bewust van heur òfkomst. Ze wees noar t dak, noar t beeld van Mercurius. ‘Mien over- over- over- over opa, hai bemuide zug mit de haandel van onze laandaarbaaid,’ zee t wicht. Tjonge, ik haar te doun mit veurnoame lu. Mor der zit hier nou toch n Appieaffeer ien t gebaauw? ‘Joa,’ zee de hogelaandster boerendochter, ‘da’s ook haandel ja … en hier rechts staait oomke Neptunus, hai muik dat boudel over de zeeën dreef.’ Ik bedocht n grapke: ‘Kwam haandel wel op tied aan? Woulege tieden, broezeg wotter dou.’ Nait goochem. Eelske vroag, von ze. ‘Eefkes kopkiedeln: dizze drij grootheden bewoakden stief onze belangen, doar bin k groots op,’ zee Cereska, ‘wat dat aangaait kin k nou op mien vrund John aan.’ Vrund? John? Woar? Zai nikde noar n dikke trekker op de Vismaarkt. ‘John Deere’ ston derop, n knoap uut de riege 9630T. Worden boeren nog touloaten ien Stad? Dat was wel n goie vroag … doemke! ‘Ik leg hier n plaank over de sloot.’
Plaank? Sloot? Nou joa, t was symbolisch bedould. Stadjers begrip aanlangen over pladdelaand sloept krekt as n virus. Cereska kwam van Wehe-den Hoorn. ‘Doartusken ligt n symbolische plaank over de zwetsloot,’ zee ze, ‘kiek mor goud.’ Vrouger stoven haandelslu mit transportfiets over krappe vlonderplaanken over sloten in t òfgelegen laand. Bakkers en slagers mit n körf vol stoetjes of vlais noar boetenlu. Mor de plaanken wazzen der ook veur noabers. Even proatjederij bie rouw en traauw of n spultje koarten. Mor geleuf speulde maist n rol, din laag der gain plaank. Kiek noar Wehe-den Hoorn, aine kaant protestant, d’aandere kaant katholiek. Zunder plaank was der rebulie, mit plaank is t geleuf vervörmd. Ook bie verzakkens dizzerdoags in Grunnen mouten der meer plaanken over sloten. Hou nou wieder hier in Stad Cereska? ‘Korenbeurs wordt vannijs woar of t veur bedould was,’ zee ze, ‘mien pa veurspelt: gaarst, rogge, tarwe en hoaver mout. In tieden van nood waiten Stadjers de boeren wel te vinden, waiten wie nog van de Hongerwinter van 1944.’ Och mienwicht, da’s laank leden. ‘Hongereg volk kwam hierhèn, niks ontkennen uut dij tied. k Heb mit mien John zoadjes sproeit over Vismaarkt. In de vougen tusken kinderkopkes kiemt dommee gezonde eterij.’ Wis, t idee mout nog vastbakken aan t benul van stadslu. Dizze maaid is de tomtom noar de boerenree. ‘Jonge boerinnen goan dommee ook noar Vismaarkt mit jongvij en verbaauwerij van t pladdelaand. Zai moaken Stadjers vannijs bekind mit toen en netuur.’ Vast, netuurlaifhebbers tjaauweln geern over gruin mor netuur liekt ver vot. ‘Doarom! Snapst?’ vruig ze, en knupde snoetjeplaaister weer veur. ‘Ik raais òf, moi hè.’ Doar ging trekker weer, Cereska toeterde nog eefkes noar CdK-Paaske bie Pervinziehuus. Op pad, tusken koolzoadvelden deur, noar Wehe-den Hoorn. Doar woar n plaank over de zwetsloot ligt … doemke!
Zai hebben in joaren nait tegen mekoar proat. Vandoage tikt buurman C. bie buurman V. aan t roam – stekt doeme op en zegt: ‘Moi. Zel k dien òfvaalbak even veur noar weg tou brengen?’
(DvhN 14-02-2020 – slachter rekent òf mit Konikpeerden)
Ze hebben mie goud te groazen – k mos vervoaren van Flevopolder noar Laauwerszee. Of t niks mit mie dee.
Ze vonden mie te opdringerg bretoal noar minsen tou – mien gedrag vonden ze t òfkeuren weerd. k Bin n schieterg nijschiereg waarkzoam peerd.
Gain spier kwoad in t zin. Zuls vraidste moordenoar geven ze om zok te verbetern n twijde kaans. Nait mie. Moal mie aan etenstoavel mor fien op stoet dain ik joe as rookvlais en salami.
Van jongs òf aan wazzen kat en muske kammeroadjes west. Kooi van mus en maand van kat stonden noast nkander en zai wazzen ien loop van tied dikke kammeroadjes worden. Dat ging laang goud, tot ter op n dag n aandere mus op veziede kwam bie mus. Deur getsjilp en gekwedel van baaide muzzen ging t ter orreg om weg en op n duur was t net of zai roezie haren. Kat schrok en docht dat vrumde mus zien kammeroadje haauwgen wol en hai zee: ’Wat? Woltoe mien kammeroadje wat aandoun? k Zel die mores leren doe!’ Hai greep muske mit zien schaarpe noagels en vrat hom op. ‘Hai,’ zee e noatied, ‘k wos nait dat muzzen zo lekker binnen. Hai keek zien kammeroadje even aan en dou … greep e dij en vrat dij ook op!
Stèl daiven oet n Daam brook ien n hoes op Tjamsweer ien, mor sinten of dure spullen vonden rovers nait. Der zat bloots n dikke hoan ien tuuthok en dij hebben zai dou mor mitnomen ien zak. Haren zai te minzent nog wat te eten. Thoeskommen hoalden zai hoan te zak oet om dij te slachten. Hoan begon heur te smeken. ‘Moak mie toch nait dood,’ kukelde baist, ’k dou hail goud waark. k Kraai mien aigender en noabers elke mörgen wakker, zodat zai op tied op waark kommen.’ ’Dat is t hom nou juust woarom wie die opvreten goan, hoan. Omreden doe moakst haile wereld wakker as wie ons waark doun mouten.’
Lu mit minne bedoulens hebben n hekel aan lu dij heur dwaarsbongeln.
Aal weken in de ban van Covid-19, veroorzoaker van veul leed en pien. Meschain hadden joe t nait benaauwd, veul aandern hebben treurt en raauwd.
Gelaifden dij veur heur leven mozzen strieden, om voak in ainzoarnhaid de dood in te glieden. Dij versloagen achter bleven zitten mit de vroag: hou mout t en kin ik wieder noa vandoag?
Deurpoeiern, kregen wie as road en as t aits kin: blief van de stroat. Of aans anderhaalve meter bewoaren, om rnekoar n bult ellèn te bespoaren.
Mor bie n òfschaid veur aaltied, zet je t laifst alles even aan zied. Din is der behuifte aan echt menselk kontakt, n opbeurend woord woar men noar snakt.
Blief dus aandacht holden veur mekoar, dat kin hail best mit n klaain geboar. Zo mouten wie dizze virus-oorlog bestrieden Om weer oet te kinnen zain noar betere tieden.
Ons soamenleven staait wat in de wacht, want t coronavirus het ons in de macht. Bie t minste of geringste mout je isoleren, om besmettens veur aandern te keren. Mie dunkt t virus is hail goud te verdrieven, deur joezulf flink wat knoflook veur te schrieven.
Mor ale gekhaid op n stokje, oie worden hiervan aalmoal t bokje. Ook al wor je nait zaik, of nog slimmer, der beter van wor je nooit of te nimmer. Want d’economie het op dit virus gain grip En dat vuilen wie vroug of loat in ons knip.
Veurlopeg goan eerst hail veul zoaken dicht en wie mensen kriegen n soort ophokplicht. En worden weer bonden aan ons gezin, mor gelokkeg zit n lock-down der nog nait in. Rutte rekent op ons en ruik n gevuilege snoar, deur te zeggen: ‘Let n beetje op mekoar.’
Doar zit je din, opsloten bie joen algen, want t Corona-virus is flink aan t draaigen. Gain haand, knuvvel, loat stoan n smok en oet vervelens soavends bie tied ‘in t hok’.
Wie binnen veurlopeg op onszulf aanwezen, woarvan hail veul d’ainzoamhaid vrezen. Mor meschain dut dizze ellen ons besevven, hou belangriek t is mekoar in t echt te trevven.
Wel wait brengt dizze virus-ramp n ommekeer en woarderen wie t veur-en-mit-mekoar wat meer. Ook al ervoaren wie in dizze tied enkeld noadail, t besef en bezinnen kin laaiden tot veurdail.
Ol moeke zat allain in heur stoul veur t glas, Docht aan vervlogen tieden, dou ze nog veul jonger was. Dou heur goie man nog leefde, dij heur op handen druig, Dij heur gaf mit bliede haarte, as zai om t ain of aander vruig. Sunds ze hom noar t kerkhof broch’den, was de zunne onder goan. Ze docht aan hom ale doagen, mor ze bleef der allain veur stoan. Kinder luiten moeke zitten en kommen zo nou en din ais aan, Ze hebben nou zulf heur aigen en hoalen moeke waaineg aan. Bienoa, bleek heur, waren ze vergeten wat ik aalmoal veur ze dee, Mor wat dou je der aan, elk het nou zien aigen stee. Dou zai doar zo zat miemern, wuir deur zachtjes open doan. Ze zag n handje vol mit bloumen; t jongste klaainkind veur heur stoan. ‘Opoe,’ zegt de klaaine schuchter, ‘hier binnen bloumen van ons veur jou. Bin mor gaauw noar binnen goan, pabbe komt ook noar die tou. Moekes kriegen toch aalmoal bloumen, want t is toch Moederdag. Ik ben wel zo bliede dat ik ze opoe brengen mag.’ Over opoe’s old gezicht glidt n glans van heerlekhaid Troanen schaiten heur in d’ogen en zegt vol dankboarhaid: ‘Nou dat vin ik mooi van pabbe dat hai opoe nait verget, Dat hai veur zien olle moeke toch nog wat over het.’ Opoe drukt de klaaine peuter dolgelukkeg aan heur haart. Denkt nait meer aan olle tieden en vergeet heur leed en smaart. Heur zeun komt stil de keuken binnen en is gelokkeg en tevree, As hai zugt wat n groot plezaaier hai zien moeke dee. Opoe kiekt mit stroalende ogen noar dat mooie boeket, Dij ze mit trillende handen in een voas met wotter zet. ‘Jong wat binnen dat mooie bloumen,’ zegt ze stille, omreden ze t haardop nait kin, ‘Dit boske bloumen met aal dij kleuren vertellen mie dat ik nog aaid din moeke bin.’
Instuurd deur Trijnko Pelgrim. In maai 1995 kreeg hai dit gedicht van vraauw Koster-Oolders, doudestieds mit 99 joar d’oldste bewoonster van t bejoardenhoes woar hai direkteur van was.
In t noorden van India is de Himalaya weer te zain. Deur de Corona staait alles stil en is de lucht weer schoon. Veur veul mìnsen is dat n hail nije ervoaren. Zo zitten der aan de “lock down” ook nog positieve kaanten. De netuur reageert op slag as wie ons der even nait mit bemuien. In Venetië zwemmen weer vissen in de kenoalen, in Paries lopen wilde zwienen op stroat, in t Krügerpark liggen de laiwen op de weg. t Kin dus ook aans! Boeten onze megastallen veur mìnsen bestaait ook nog n aandere wereld. Wie zain dij nait meer. k Hoop mor dat de Corona ons leert wat echt belangriek is. Den kinnen wie ook ‘de Himalaya zain’.
Vrouger haarn wie Tumtum. En wie kochten dat toun an Oosterweg op 46 in Boetn Oosterpoorde.. Een winkel met aalmoal slik en koukies, ongeleufeliek veul.
Winkel was van C. van Weert een sukerbakker en sukkeloademoaker, kwam oet Drunen. ‘k Heb hom nait kent wel de doames dai in de winkel stonnen. Mevrouw van der Berg en Mejuffrouw van Weert. Ain van de doames was duudeliek de boas, de aander waarkneemster, meer ‘n slooffie. Wer soms gewoon winkel oet stuurd. Mor goud slik was der nait minder om. Loater is dizze winkel dichtgoan. Van Weert haar an ‘t Winschoterdaip een febriek, nou zo heul groot wast ook nait, dail van boerderij op binneploatse onder poorde deur. Ben der voak west bie zien zeun André. Konnen altied jongens bruukn veur het moaken van Stroopsoldoatjes. Mozzen wie honderden pieltjes moaken. Dat konnen wie wel ja, veur pieltjesschuiten met plastic buis ja. Bie van Weert mozzen wie ze van vetvrij pepier moaken. Werren allemoal rechtop in goas zet en André Van weert goot ze dan vol met ingekookte stroop. As ze ofkoeld waarn haar je haarde stroopsoldoatjes, ook heerliek man. Kon je tiedn op sabbelen ja.
Je mag het nait meer zeggen mor door wern ook Negerzoenen moakt. Wie zetten dan aalmoal ijscobekertjes (van dai ijsbiskwie bekertjes) op rijen neer, Andre ging der dan bie langs en spoot der schoem in. As ze ofkoeld waarn, mozzen we ze bie ’t bekertje pakken en op kop in dunne sukkeloa deupen, evm oet loatn lekken. Negerzoenen mag je nait meer zegn. Mor noam kwam van as je door van at haar je de lippen vol sukkeloa, as je dan aine smok gaf, zag je ofdruk netuurliek. Dat mag ja nait meer, niks blieft het zulfde.
André het joarn nog winkels had an Meeuwerderweg en Naie Ebbingestroat. Loater ston e met maarktkroam op Grode Maarkt onder bie ’t Stadhoes slik en koukies te verkopen. Loater verkochte broodjes en Pizza’s. Kroam stad der nog, nou is zoak van Kiel.
Tum Tum Klaine snoupies, torentjes gummetjes (van gelatine), haard sukerwaark, klaine pepermuntjes en sukkeloadeflikjes met musketbaalletgies der op. Die waarn zo bie zo voor de kinder, want aine dai kunstgebit haar kreeg ze er steevast der onder. Elk mog altied der oet hoaln wat ze lekker vonnen, schitterend. Dat was gloepens lekker man, elk zocht zien lekkerste stukkies der oet. , en der was altied zo veul van, mor as puut leeg was wast oflopen, doan.
De lekkersten waarn klaine schoempies in vorm van taps toelopende torentjes met in het bovenste dail van suikerwaark, met binnenin zat sap, Rojo, och man wat lekker. Tumtum is der nog wel, mor dai met Rojo bennen der nait meer bie. Mien pa zee altied: “Zuurtjeswoater.” Mor ik miz ze.
Mor hoe komen ze nou aan de noam Tum Tum? Dat komt oet t Engels, is deur kinderen in ain reduplicatievorm (een riemvörm) gevm van ’t Engelse woord tummy (moag), Tum Tum.
Men zegt dat de firma Lemco in Rötterdam de bedenker van dit slikgoudwas. Lemco (haitte vrouger eerst Lemm & Co) te Rötterdam. Oprichter was Theodorus Lemm, kwam oet Duutsland en mot in 1920 ontstoan wezen.
Tum Tum is nog alledoagn te koop, in elks geval in ’s Hertogen Bosch woor ain slikwinkel is dai het verkoopt, en nog veul aandere olle slikoorten oet Opoes tied. Noam van zoak is: “Tum Tum” Hou kent aans he.
Enkeld wat stroatverkeer en vogelgetwitter. Kroug dicht, winkel op slöt, kappers thuus. Proek op kop as in hippietied: ‘Aal joen wiet is lof.’ Wat staait Grunnegers te doun? Fo-rummikubben en puzzeln wat ons paast. Tillevisie is ook van de kook en repetaaiert doags mit olle kookprogrammoa’s … mor Hollaand is uutbakt. Kopschraberij: ‘Mien vekaansie din?’ Nee! Gain raais bouken, mor bouken lezen. Boven Stad doun ze loze lockdown, BarBe-IQ. Antiproestproof- snuvverdslabbetjes veurknuppen en denktankje opporren. Bie de Keuningsleegte goan ze kennis koken in de grode Harssenspan.
‘Kin dokter wel kommen, k vuil mie slim lebait. k Bin poesteg en koorzeg. Zol t corona wezen?’ ‘De dokter komt straks bij u met Pasja, mevrouw De Wit.’ Dokter blift in de koamerdeure stoan. ‘Bin je wies mit honden, vraauw De Wit?’ ‘Joawel, wat den?’ ‘Den komt Pasja joe onderzuiken. As ze blaft, is t corona.’ Pasja snuvvelt en snoft, blaft nait en lopt kwispelnd weer op dokter tou. ‘Goed zo, Pasja! Niks biezunders, vraauw De Wit, bloots n griepje. Neem joe mor n poar aspirientjes.’ ‘Bedankt hor, dokter.’ ‘Bedank Pasja mor. Beterschap!’
’Honden kunnen coronavirus mogelijk ruiken’ (Telegraaf.nl 17-04-2020) https://www.telegraaf.nl/ nieuws/991543058/honden-kunnen-coronavirus-mogelijk-ruiken
Jaantje koopt aal drij doagen n nij hallozie bie Action, ook al kin zai ains gain klokkieken. Ollen smiet zai ien voelensbak. Femilie vient t goud. Beter as sigeretten kopen. ‘Mooi hè?’ kraait Jaantje as zai nijste aankoop zain let. Mor nou is der keronoa-meleur en Jaantje mout binnen blieven. Heur klokje dut t al weer nait. Zai jankt ter over. Verzörgster kriegt olske kaalm. ‘Jaantje, doe kins nou ja mooi spoaren veur n echt golden hallozie. Is toch veul mooier as dij blindlappen.’ Votdoadelk is Jaantje aan spoaren goan, hoopt zulfs dat keronoa nog n zetje blieft.
k Bin slim wies mit mien handen. Nait onbelangriek veur mien affeer. Ruggen en nekken heb k onder handen had. Noast wrieven en kniepen was k geern kreatief. Deur taiken en vaarven, gaf k mien leven kleur. Leste joaren is t schrieven der bie komen. t Moakt mien kop leeg. n Stevege haand geven is ook belangriek. Voak kin je aarns n handje helpen. Of tillefoon pakken en n proatje moaken. Toch mout dat nait oet de haand lopen. n Haand vaastholden geft troost. Klaainkinder griepen steevast mien haand vaast. t Geft n waarm gevuil en veul vertraauw.
Minshaid wordt ien rap tempo evacueerd deur de wereldvremden. Heur bosschop is der ain van vrede en leven op n nije planeet, mor aan heur oetdrukken vaalt niks òf te lezen. Veur mie stapt mien vriendin noar veuren, hoopvol over dizze nije kaanzen. Ik ken mor naauw leuven wat heur overkomt: mit ain bewegen verschruien dij wereldvremden heur tot op leste vezel. Din trapt mien lutjewicht mie tiedens n sloapstoep wakker. Oversnoevers zeggen dat je kiender verbaiden mouten bie joe ien t nust te kroepen, mor zai het mie red van mien Apocalyps.
Jurrie, n boerenzeun van dattien joar zit aan keukentoavel zien hoeswaark te moaken. Zien pa en moe- ke zitten wat te keuveln. ‘Hai, hai, dat was wat mit dij verbaauwerij, nait wicht? Wat n keboal, stof en gerommel. Wie kinnen nou gelokkeg weer n bietje tot onszulf komen,’ zegt pa. Jurrie veert op en lopt noar zien pabbe, dij zowat gestrekt in zien loie stoule ligt. Hai gaait op braide leunen zitten en fliemstriekend aait hai hom deur zien spoarzoame grieze hoar. ‘Oh, moeke kiek ains,’ zegt pa laggend: ‘Ter mout eer wat gebeuren hur. Doe kinst t ook zo wel zeggen, hur, mien jong.’ Jurrie gript zien kaans. ‘Hou zit dat mit mien hondje pa? Wie zollen toch in t asiel kieken goan noar n jenteg woaks hondje, as verbaauwen achter rogge was?’ ‘Oh moeke, zeg doe ook es wat,’ zegt pa. ‘Jong het geliek,‘ zegt ze: ’t Is nou wel de tied, zo tegen kerstdoagen aan. Veur zo n daaiertje is t ja ook veul mooier en waarmer bie ons hier in hoes as in zo’n kolde betonhok doar. Zai zellen t doar wel goud van eten en drinken hebben hur, moar t is hier ja veul gezelleger, stel ik mie zo veur. Loaten wie mörgen doadelk kieken goan of ze wat veur ons hebben.’ Jurrie rondedanst deur koamer. Hai is ja ket oet.
‘Joa, doar zuiken ie ter net nou ook ain oet! Dit is n sodemietertje, hur. Zai is t eerst bie etensbak en lopt t mooist aan raimpke, as kinder mit heur lopen goan deur t dörp. Ie hebben hail veul roemte om boerenploats tou, zeggen ie. Nou dat is ja net wat veur heur. En din ook nog zunder raimke. Geweldeg! Eerlekhaid gebudt mie juust wel te zeggen, dat ie nait roar opkieken mouten as ze ains wat bragelg thoes komt noa zo n lösbandege spanzaaierij. Zai is noamelk ain van kinder ains n moal ontkomen en oh, oh, wat zag ze ter toun oet. Ha, ha, ha! Mor zai is bloudse eerliek. Zai zel noeit en te nimmer ook mor ain bieten of zo. Hè, laiverdje?’ Vraauw aait d’hond even stief over kop . Knor, knor. ‘Beste lu, ik maark dat ie t hondje wel groag opnemen willen, mor ter is nog ain ding dat ik joe vertellen mout. Wie binnen ter noamelk achter komen, dat t daaiertje in verwachten is. Vroag mie asjeblieft nait van hou of wat, want ter is bie d’aannoame gain woord over sproken mit de lu dij heur hier binnen brocht hebben.’ ‘Dat is nait aarg moeke, hè?’ Jurrie kikt zien moeke wat baangeg aan. ‘Och’, zegt dij; ‘doar komen wie ook wel weer over hèn, ducht mie zo. Wie as boeren huiven doar doch nait veur vot te lopen? t Zol mie ook wat wezen.’ Nou. Dat is koop en slag. Dikke mik! Jurrie springt letterliek n gat in locht. ‘Rieden joe mor veuroet hur’, zegt hai as ze boeten binnen. Hai holdt t hondje stief aan t raimke. ‘Ik loop wel noar hoes, hur. Kin t wiefke alvaast n bietje aan mie winnen. Je zain mie vanzulf verschienen’. Hai naait ter tussenoet en t hondje lopt maaldaarten mit hom mit.
Kerstoavend: t Is bitter kold boeten. n Strakke snij-jacht blast deur ale glieven en goaten van boerenploats. Landerijen en wegen rondom d’aiwenolde ploats binnen onbegoanboar vanwege bulten stoefsnij. Sloten, binnen onherkenboar dichtwaaid. Bomen rondom t hoes kroaken en òf en tou heuren ze gerammel op dak van òfbroken takken. ‘Noodweer,’ zegt pa. ‘Bliede dat wie binnen binnen.’ Noar boeten tou vaalt ter golden licht deur de roamen en hecht zuk vaast aan t opwaaide snij. Open heerd braandt. Blaauw-gelege vlamkes en sprankelnde steerntjes dansen sputternd over smeulende aikenholten blokken. In houk van stoatege koamer staait n reuzen kerstboom. Elektrieke keerskes verspraaiden heur feeëriek licht. Wat n ogenschienleke gemoudeghaid, mor niks is minder woar. Vanwege t geroas boeten drukt pa tillefoonhoorn stief tegen zien oor. ‘Joa mor dokter, lustern ie nou ains, wie binnen doch nait seupel mit mekoar? Ik bin toch boer? Wie waiten echt wel of n daaier zwanger is of nait, hur … Joa, dat dut ze … joa … joa…..nee, nog nait…oh, doar mouten wie ja even opletten…joa, dat is goud … nou, as ie dat zeggen. Joa, de haile dag is ze al bezeg..nee, netuurlek begriep ik dat ie nou nait bie ons komen kinnen. Joa man, ter is gain weg te zain…Nou dokter, ik wait genog hur. Mooi dat we joe op dizze kerstoavend bellen maggen, as zuk ter weer wat biezunders veurdut. Meschain zain wie joe mörgen wel as t boeten weer wat opknapt is. Nou, prettege oavend wieder, dokter.’ Hai legt hoorn mit n bezörgd gezicht dele. Jurrie bukt zuk over Broene (zo hebben ze t hondje nuimd vanwege t mooi laange broene hoar), dij ligt te poesten onder toavel. Hai wait nait of hai bliede of baang wezen mout. ‘As Broene pupkes krigt, mag ik ter wel ain van holden, pa hè?’ ‘Joa, mien jong’zegt pa. ‘Nou nait te haard van stoapel lopen hur. Loaten wie eerst mor ains zörgen dat t aarme daaier oet heur lieden komt.’
n Poar uur loater: d’antieke stoande klok bonkt twij uur in d’onstumege kerstnacht. Snijstörm roast nog even haard over t Grunnegerlaand. In koamer roazen zenen msschain wel net zo haard. ‘Doar komt e, doar komt e!’ Drij poar ogen praimen zuk vaast aan t klaaine klefnadde kopke, dat vertwieveld zien best dut om aan de klemmende omgeven te ontkomen. Plop, doar ligt t hoopke glidderge kripsie, omgeven deur hakkemak en nikkenak glibberge toustanden, op t zaachte badloaken. Groeterge moekehond komt mit marreln omhoog en ontfaarmt zuk over t nietege, piepende, mor o zo kregel bultje levend wezen. ‘Hé, kiek nou toch ains: doar komt ter nog net zo aine,‘ ropt Jurrie.. ‘Prachteg ja!’ Jurrie zien moeke is boerin genog om nait van streek te roaken en helpt t daaier mit oproemen. Mit gloepnd schone handdouken worden t moekertje en baaide pupkes grondeg dreugd en schoon wreven. Broene klandert heur kroost tot ze glaanzen as ekkeltjes. Klaaintjes binnen aarg vereg en schommeln al noar raand van hondemand. Jurrie ligt laankoet op grond en kin zien ogen nait geleuven. ‘Kiek nou toch ains moeke, wat n prachtege hondjes of dat binnen nou ze wat opdreugen. Ze binnen baaident pikswaart en t binnen jonkjes. Holden wie baaident, moeke? Wie hebben ja plek genog hier op ploats.’ ‘Loop nou nait zo haard van stoapel, mien jong,’zegt pa. ‘Loat ze nou eerst mor ains wat gezond en vereg groot worden., din kinnen we wel ains weer kieken.’ Jurrie.kin zien gelok nait op. ’t Is ja net as in de Biebel, mor din nait ons in staal, mor lekker hier bie ons veur kaggel. Ons Broene het hier ook heur vaaileg hoes en is ja nait schonzelnd oet de woestijn hier overtou komen.’ t Blift bie twij van dij krudoorntjes. Pas om n uur of vief smörgens duren ze op bère goan. Zai binnen almoal bobberd op mor tevreden. Veurdat ze op bère goan, stoan ze nog even mit zien drijen rondom d’hondemand. t Is n aandounlek schaauwspul. Moekehond ligt opkruld gelokzoaleg te doezeln en klaaine routerds liggen roggelings tegen heur waarme lief. Voldoan, want zai binnen deur Jurrie zien moeke al n poar moal aan de spannen titjes legd. Zai hebben zuk lekker voltankt. t Smakde ter over. Heur klaaine bekjes en neuskes onder de melk. ‘Waiten joe wat ik nou t aldermooiste en hail biezunder vin aan dizze pupkes?’, zegt moeke. ‘Nou?’ zegt pa. ‘Dij vaaier prachtege widde voutjes! En, oh wonder; bie baaident persies geliek. Hou is t doch meugelk hè? Dat heb ik nog noeit eerder zain. Doe wél, pabbe?’ Moeke kikt pa aan. ‘Joa,’ zegt dij, ‘meschain het t reutje ter wel zo oetzain en hebben ze t doarvandoan overaarfd. Jammer, mor doar komen wie netuurlek noeit achter.’ t Moekehondje kikt laif omhoog. Zai is dudelk bliede mit zoveul belangstellen. ‘Zai wait t ja wel,’zegt pa. ‘Kon ze mor proaten.’ Hai lopt noar grode linnen kaast en komt terogge mit n rond kopern ploatje. ‘Zol dit oplözzen wezen van t roadsel? Boris! Je geven n teefke toch gain jongesnoam? Boris! Doch hing dit ploatje aan Broene heur haalsbaand.’ Piep, piep. ‘Joa, stil mor hur’, zegt pa laggerg, wie goan al op bère hur, laiverdje.’ ‘Joa, laiverds, dit was inderdoad n hail biezundere, mor toupazende kerstnacht,’ zegt pa. Ondertied dut hai lichtjes van kerstboom oet. Open heerd smeult nog wat noa. Koamer is doardeur romantisch zaacht rood verlicht. t Is boeten gloepende kold. n Iezege wind boldert nog aal om boerenploats en rammelt aan deuren en vinsters. Broene beslikt vol laifde nog even heur jonkies. Piep, piep, klinkt t hail zaacht, mor voldoan noast heur.
n Prachteg laidje van Alex Vissering en veur mie n hint om te kommen tot t schrieven van dit verhoaltje over Westerwolde (twijde punt op de nuigen van Erika om mit te doun aan de Grun- neger Schriefwedstried). As je nou mainen, dat k votdoadelk wel wat wos over dizze nije gemainte … mooi nait! Joa, Westerwolde was veur mie nog aal Ter Oapel en Zèlng. Al n moal of wat bin k begonnen, mor t lukde nait. Verdold, twievel over mien geestelke gesteldhaid sloug tou! Vergetereg? Alzheimer? Kon ja nait! Noa d’operoatie aan mien ogen zee de arts: ‘Als u alzheimer krijgt, zal dat op zeer late leeftijd zijn. Op de foto zien we maar een paar kleine witte vlekjes.’ k Was as n kwoajong zo blied! Nou dus toch even in twievel …
Mor dou kwam Alex op Noord: Wandeln in Westerwolde. En hai zong vannijs dat mooie verske. En der kwam licht in de duusternis! Westerwolle is ja ook Wedde, Vlagtwedde, Bourtange, enz. Dij mooie bus/ boottocht mit Pieter Dekker op de Oa en t Boelo Tiedenskenoal! ‘Het is net de Mississippi in het klein’, volgens n Westerling. Oh, wat mooi! En tussen t vertellen deur zong Alex dat laidje: Westerwolle. Joa, noast wandeln kin je der ook laange tochten fietsen en bootjevoaren. Opains zag k mie dou zulf trogge in de joaren viefteg. Bootjevoaren en zwemmen bie Speulman in Wedderveer. En daansen bie Jack Smit en Jan en Derkje Beijering. Werelds, aal dij topartiesten dij t Grunnegerlaand opfleurden! Drij generoatsies laank was t veur ons en ons noazoaten ain grode belevenis. Opa van Scheemde noar Vlagtwedde op fietse, de noazoaten wuiren hoald mit d’auto. En aait te vroug! ‘Nog even pap? t Gaait nog zo mooi!’ En of t aal zo wezen mout: veurege weke heb k, noa t lezen van n kraande-artikel, kontakt had mit Eppo van Koldam oet Haren. Hai haar joarenlaank waarkt aan de herkomst van zien veurollen, woar as mien schoonmoeke tou heurt. Doaroet bliekt, dat dij oet Coldam (Dld) en Bennewolle kommen! Òflopen joar gingen wie voak noar Leta veur roggebrood en in d’loop n kopke leut hoalen bie ons klaaindochter Marjolein, dij sunt n joar, soam mit Robert, inwoonster van Bennewolle is! t Cirkeltje is nou weer rond. Tied om op te sturen, dus. Erika en heur mitwaarkers hebben waark zat mit aal dij lezerij en correcties. De vief seteltjes dij k nog in gedachten heb, kommen loater wel!
Ik ving wat op vanmörn, t ging over de preek, d’ain zee tegen d’aander; t was weer zo cliché, dou zee d’aander tegen d’ain bidstoe nog wel es den veur onze dominee, nou nee, allaang nait meer, dou waren ze stil en ben ik votvlogen, ik zag nog net dij doef doar boven.
Ditmoal wil ik t ais hemmen over ontwikkelns in de toal. Kinst wel uut Grunnen weggoan, moar Grunnen gaait nooit meer uut die weg. Houveul langer of ik buten de pervinzie woon, houveul meer of ik dat voul. En ook al binnen de waitenschoppers t nog nait ains over t antwoord op de vroag of Grunnegers n apaart volk vörmen, aans bin we wél. Wie hemmen n aigen cultuur. En te minnent zo belangriek: wie hemmen de Grunneger toal as n apaarte streektoal binnen t Nedersaksisch. Ik bin groots op dij toal en doarom moak ik mie der ook wel n beetje zörge over.
De loatste generoaties Grunnegers doun al nait veul meer mit t Grunnegs. En de jongste generoatie proat Nederlands. Volgens de onderwieswet mag der op grondschoulen les in t Nedersaksisch en dus ook in t Grunnegs geven worden. Moar dit gebeurt nog nait structureel. In t onderwies binnen der hail veul lesgevenden dij mainen dat t dialect n negatieve invloud het op de toalontwikkeln van de leerlingen; t grös van d’ollu vouden heur kinder doarom Nederlandstoaleg op. Gelukkeg is t Centrum Groninger Taal & Cultuur (CGTC) branderg om noast de Grunneger cultuur ook de Grunneger toal te permoten. Mit de webstee www.klunderloa.nl wordt Grunnegs lesmaterioal veur grondschoulen beschikboar steld. De benuimen van dr. Martijn Wieling tot biezunder hoogleroar Nedersaksische/Grunnegse Toal en Cultuur is n positieve impuls veur t aanpeerdjen van t Grunnegs. Onder zien laaiden wordt n digitoal onderwiesspel – van Old noar Jong – ontwikkeld woarmit jonkgoud speulenderwies vertraauwd roakt mit t Grunnegs. Ook de benuimen van Olaf Vos as streektoalconsulent bie t CGTC is n positieve ontwikkeln. Hai gaait zoch onder meer bezeg holden mit t ontwikkeln van leermethoden veur t Grunnegs dij te gebruken binnen in t leger en hoger onderwies. Fait blift wél dat er op t heden veul meer Grunnegers binnen dij Grunnegs proaten en verstoan, as Grunnegers dij t ook lezen en schrieven kinnen. Doar komt nog ains bie dat t koppel lu dat haalf-Grunnegs half-Nederlands proat haand over haand optakt deur de invloud van de media, veuraal onder t jonkgoud. In ploats van t Grunnegs komt der n soort regionoal gekleurde standoardtoal. Men nuimt dit wel “regiolect”. Dit regiolect nemt n koppel kenmaarkens van t Grunnegs over veurzowied dat nait de communicoatie tussen proaters uut verschillende regio’s verhindert. As Grunneger in de Raandstad kiek ik vanzulf ook even noar d’ontwikkelns in t Nederlands.
In d’achttiende en negentiende aiw stonden de spreektoal en de schrieftoal nog wied van nkander òf. Proaten dee elk in zien aigen dialect en de schrieftoal was voak toamelk gekunsteld. Aan t ènd van de negentiende aiw kwammen de spreek- en schrieftoal dichter bie nkander. Toun ontston de nije toalnorm ‘Algemeen Beschaafd Nederlands’ (ABN). In t aanbegun was t ABN nog enkeld bie n klaaine elite in gebruuk, moar vanòf de joaren viefteg wer dat mandaileger. Lesttied stoat de term ABN dikmoals ter discussie. De term kin noamelk de suggestie wekken dat lu dij andere varioaties van t Nederlands proaten, nait beschoafd binnen. Doarom sprekt men laiver van Algemeen Nederlands (AN) of Standaardnederlands. Toalkundege Jan Stroop veurspelt dat binnen hooguut twij generoaties t Poldernederlands t nije Standaardnederlands wezen zel. As argument voert hai aan dat t grös van de kinder tiedens t proces van de toalontwikkeln vernoamelk d’oetsproak van heur moeke noavolgen. As moekes aans proaten, het dat zien trugwaarken op d’oetsproak van de generoatie dij zai opvouden. n Belangrieke rol in dit proces speulen ook crèches, dij veur t grootste dail laaid worden deur vraauwlu, en t grondonderwies woarin t dail vraauwelke onderwiezers sunt laankmanstieden al groot is. t Grunnegs is net as t Nederlands n levende toal, dat wil zeggen dat der woorden verdwienen en dat er nijen biekommen. Moar ik mag hopen dat dit nait geforceerd heergoat deur de internationalisering van de akkedemies of deur d’aanpak van de boeren. Wèl ooit docht dat boeren gain toalgevoul hebben, komt bedrogen uut. Want farmer is de nije boer. Hai holdt zoch vanzulf nog wel bezeg mit zien gewassen of zien vee, moar doarnoast dut hai nou ook wat mit defensie. En dat nait in t Grunnegs of in t Nederlands moar in t Engels. De boerenprotestgroep Farmers Defence Force (FDF) mokt zoch drok om t stikstofbelaaid van d’overhaid. Aan t ende van n recente persbericht woarschaauwt de FDF de regaaiern: ‘We are watching you, every step of the way!’ Ik hoop vanzulf dat Engels nait t nije Grunnegs of t nije Nederlands wordt.
Mit mien kammeroaden kwam k voak op n diekje dat de òfschaaiden was tusken twij boerenspultjes. t Haitte ‘Moaldiekje’; aan kop ston n meulen dij t wotter in de polder regelde. As kwoajonges struunden wie doar geern, en bie t boerenhaim doarnoast. Mor aigenoar/boer wol der gainent hebben, wie gapten voak n appeltje uut zien appelhof.
En as der wat nait mag, din kiemen der juust vroagen. Aan t end van t diekje ston n verkommerd aarbaaidershuuske in min begoanboar stroekerij. Dat nuigde nog meer. t Was n onbewoonboar verkloarde woonstee, woar ollu van de boer vrouger boerd haren. In d’oorlog zol t ook n onderduukershol west wezen. Boer woakde over baauwval tegen loerders. En din kiemen der juust vroagen … din wor je wel hail nijsgiereg. Ain moal is t mie lukt om over de sloot te springen en t diekje op te bozzeln. Boer was òfraaisd noar t loug, mainde ik. Om t huuske waste onkruud hoogop, zodound zaag k t poaltje mit prikkeldroad nait en scheurde mien overall. k Stroekelde over vlinten en òfwaaide dakpannen noast de kwint. Op de deksel van d’olle regenput laag n zwaarfkaai en n roustege emmer mit deuken. n Haalve baanderdeur leunde zwoar op n boomke. Ik wrikde wat muurstainen lös bie n verroeste muuranker en zaag n glimp van t huuskoamertje. Boer haar vlouerplanken veur de roamen en deuren timmerd. Bie de stookhut lag n frame van n melkbuskorre. Schier man, der kiemden vroagen: wèl zol hier …? Ik frommelde wat aan n plaank, kreeg hom lös en kon t huuske in. Olle kraanten achter òfscheurd behangsel op muurlinnen. n Bult schaauwtegeltjes rond n gat in de vlouer. Op ain zo’n tegeltje ston n spreuk en zodounde kiemde n vroag … Mor dou der n dikke röt luip, was k gaauwachteg weer boeten. Ik wrikde de vlint van de regenputdeksel en ruip ‘Wel is de Keunenk van Wezel,’ mor ‘echo-ezel’ kwam van onverwachte kaant: ‘En nou neem k die te groazen.’ Ik stoof as n hoas over de sloot … help, de boer! En hij ploegde voort? Nou … nee, dou ik hail ver vot was en achterom keek, zaag k n kop en n voest boven t maaiveld uutsteken ‘Ik krieg die nog wel.’ Boer was laankuut in sloot donderd. Toch duurfde ik nait lagen. Ik verlaisde n klomp en runde mit nadde vouten op huus aan. Moeke haar weer n kluske mit mien overall; der kiemden gelukkeg gain stoere vroagen hou of dat nou weer kon … Nee, ik kreeg n plak stoet mit broene sukker…
Zo’n 25 joar loater zaag k olle boer in rolstoul veur t bejoardenhuus in t loug. Van proat kwam proat. Gemainte haar hom uutkocht, zien boerenploats òfbroken en t laand riep moakt veur n ‘grootschoaleg’ bedrievenpaark. Ook de meulen en t aarbaidershuuske binnen vot. Dat begrootte boer t mainst, zien kop was nog gain teems. Eerstens was t woonstee van zien òllen, In d’oorlog n onderduukershol veur Jeuden, veur hongerege ‘Hollanders’ in de Hongerwinter en n knokploug van t verzet haar doar ook touhollen. ‘n Stokbenaauwde tied,’ zee boer, ‘k haar voak zenen veur de ströt, beducht veur kiemende vroagen van de movven.’ Mor der kiemde ook n vroag bie mie: ‘k Heb heurd dat der dou ook n liek vonden is?’ Boer keek verbiesterd, kreeg troanen in d’ogen en ruip verpleegster dat e ‘in huus’ wol. Proatje was doan. Nog weer loater heurde ik bie touvaal dat boer in leste week van d’oorlog smörgens in vrougte noar t huuske slopen was. Hai wol kieken hou t mit onderdukers was. Hai heurde n stem in t duuster. n Kirrel mit n pistool bedraaigde onderdukers en ruip: ‘Deruut en mitkomen.’ Boer haar n greep bie hom, wol kirrel tegenhollen. Inains n schot: kirrel vuil omdeel. ‘Bewoners’ van t huuske waren n verkennersplougje Canadezen. Boer draaide t liggoam om, dou zaag e wel of t was … zien neef Apko, dij was NSB’er. As kinder haren zai baaide ook voak bie t huuske speuld … Der kiemde even gain vroag meer bie mie …
Bie joe nog wel? Wat der op t tegeltje ston? Tegeltjeswieshaid! Zet ale vedde, schaive letters achter mekoar.
heb ik wat veur die doan zo klaain k wait nait ains meer wat traktaaierst doe mie type ain diabetikus nait meer op n aigenmoakt keunksmoal schait mien suker nait meer as n vuurraket omhoog noar moan of zun
laif en stil supersnel van begrip kieken dien ogen mie onder dien knuvvels deur aan mit zaacht ferwail
Mientje Mooimond mit n radiobericht veur heur man Mannes:
Moi – laiverd – bist van huus goan vanmörgen mit n laange proeke hoar om t bie kapper knippen te loaten. Is gain deurkomen aan.
Mannes – hest t hoar van t doezen nog nat op kop liggen. Dou dien kappesjon òf en wacht tot t hoar die van de vorst zo haard worden is dast t makkelk mit d’vingers òfbreken kinst.
Loop den verzichies deur de baargen snij weer noar huus tou mit kappesjon op. Den zit ik kloar mit kovvie en kouke. De groeten van dien Mientje.
Lucht kloart wat op en terwiel dat ol boas wìnsteg noar boeten kikt, begunnen leste regendruppen dij op roam deel valen te glinstern as zun liedzoam deurbrekt.
Hail even vuilt ol boas waarmte op zien hoed, mor as zun verdreven wordt deur graauwe wolken, wordt zien opleven net as zunlicht verdreven deur n sloeg gevuil. Hai lopt noar zien bèr en al wait e dat t nog vro is, hai trekt zien goud oet en kropt onder dekens. Doagen binnen duuster en t laifst zol hai hail dag ien bèr blieven. t Gemis van heur waarmte, heur roek, heur vreugd en heur leventeghaid vil ol boas al joaren swoar, mor nou hai ien tied van n aander leeft, wordt t enkeld mor stoerder. Doagse bezegheden kin hom niks meer schelen. Hai het gain behuifte om n proatje, Gain verlet om aan kovvietoavel gezoes van n ol proelsnoet, dij aalvot jammert en jeuzelt over liefzere dat elk ien tehoes het. Hai volgt gain nijs op tv en leest kraant ook nait meer, enkeld omdat zien gemoud der allinneg mor minder van wordt. Dokter het hom zegd dat hai der voaker oet mout. Dat wandeln ien boetenlucht hom goud doun zel, mor doar het ol boas kracht nait ais veur. Van begun òf aan was e muid. Slaip laifst hail dag deur, terwiel dat wanneer hai soavends op bèr laag, hai nait ien sloap kwam. Aalgedureg laag hai haalve nachten te prakkezaaiern. Haar kopschraberijen over hou of t leven wieder mos. En as aanderdoags zuster bie hom kwam mit zien medesienen was e nait te proemen. Laifst trok e gerdienen weer stief dicht en nuzzelde hom nog even daip vot onder dekens. Overdag was ol boas zien netuur nait te roem. Was zien gemoud triesterg en kon hai nait genottern van aal dat t leven hom nog gunt. Zien kiender zeden hom dat e mit ain proaten mos: ain dij zien ellén begreep en hom vertellen kon wat of e doun kon om beder ien zien hoed te zitten. Mor n zieleknieper was aan ol boas nait besteed en verdwoald ien zien duustere gedachten bleef hai aalvot bie t roam zitten, wìnsteg noar heur dij hai zo aldernoarste mist.
n Dag of wat loater wordt ol boas vro wakker van geluud doar hai zo verlangsteg noar west haar. Hai smit dekens van hom òf, vlugt tou bèr oet en zunder hom te hemmeln trekt ol boas zien goud aan. Zien struunkoar is mor zuneg van rem òf wanneer hai gaang op stoft en zuster hom bie hoofdiengang verboasd vragt wat of ter loos is. Hai zegt heur dat zai der weer is … zai, dij hai zo geern weer roeken wil en heur waarmte vuilen over zien versleten lief. Heur vreugd, heur leventeghaid hom oploaden zel en hai endelk weer genottern kin van de tied dij hom rest. Schoefdeuren goan open en mit waike ogen snoft hai heur vrizze roek en fluustert as hai vogels wiereg zingen heurt: ‘Endelk … t Is veujoar!’
Of k t schier von of nait, k zat ien tehoes. t Was 1964. k Was twaalf joar en wer ien dat zulde joar nog dattien. Ons tehoes ston ien n defteg dörp mit dikke hoezen. Dij wazzen deur joaren hìn apmoal graauw en gries worren. Ons etenszoal haar hoge roamen, mor oetzicht stelde gain klap veur. Wie keken oet op n grasveld, n swaart teerd hek en n weg dij achter t hek laip. Kin mie mor naauw heugen dat k doar n leventeg wezen zain heb. Mor n riegje outo’s, mit n span dat körts leden traauwd was, zai k nog veur mie. Span zat ien open outo. Hai ien pak, zai ien t wit. n Jong bie ons, van n joar of achttien, zat te kniezen. Hai zee: ‘k Wait wat ter vannaacht mit dat wicht gebeuren gaait …’ Dou loerde hai schichteg om hom tou. Jong haar geluk, noa t eten wazzen ale oppazers zoal oetlopen.
k Zat ien dij tied ien mien bungeljoaren. Der ging van ales deur mien kop hìn. Vandoag, roem viefteg joar loader, wait k wat mie doar pien dee. k Kon t nait oetstoan hou dij juvvers deden dij over ons gingen. Bin der op heden wis van dat ter wat aan dij vraauwlu scheelde. Dink ook dat k wait wat ter mis was mit heur. Ontbrak dij juvvers aan evenwicht. Din wazzen zai vrunnelk, n zetje loader wazzen zai glìnverbraand. Doe wis ien dij tied nait doar doe aan tou was. Zai konnen die priezen en n tel loader din kreegs straf. Eerste weken dat k doar wonen dee, was t mie aal dudelk. Oppazers hier wazzen nait te vertraauwen. Achternoa was dat dunkt mie reden dat jeugd hier ook nait te vertraauwen was. Ook jonges hier konnen die mor zo ien ainen wat aandoun. Zai keken t òf van juvvers. Mor was ter doar din gain staarveling doar k mie bie op mien gemak vuilde? Dij evenwichteg was? Joa, dij was ter aal. As wie smirregs stoet eten gingen moggen wie zulm waiten bie wel wie aan toavel schoven. As ter nog n stoul leeg was ging k bie juvver Dikkie zitten. Juvver Dikkie haar ìnkeld smirregs dainst. Zai was nait groot en nait moager. Zai was n propke en was laif. Juvver Dikkie wol geern dat k n bult plakken stoet opat.
Hou meer k noar binnen waarken dee hou meer zai mie prees. k Heb ien mien levent smirregs nait zoveul plakken stoet eten as bie juvver Dikkie aan toavel. Meer as twinneg plakken stoet dat was hail gewoon. k Heb n moal achtentwinneg plakken stoet noar binnen staauwd. Juvver Dikkie heur aansporens en laive oetkiek bin k nooit vergeten. Wazzen dij vraauwlu, dij oppazers, gelukkeg? Nee, zo zaggen zai der nait oet. Zuls juvver Dikkie von k stief en eernsachteg van noatuur. Mor zai lait heur aaltied van beste kaant zain. Hou kwam t din dat dij juvvers n bedrukt gemoud haren? Gounent zuls triesterg wazzen? Kwam dat deurdat zai meedlied mit ons haren? Nee, absluut nait! Gain meedlied! Vandoag dink k dat aal dij doames ien tehoes dit waark kozen haren om heur teleurstellens te verwaarken. Meugelk was der bie heur n kerel votlopen, of was t oet mit n vrijer. Of haren zai zuls n hekel aan manlu. Dat verkloart ook woarom zai zo duvels wazzen op ons, op jonges dij stoareg aan wozzen kerels werren. Hou dat bie juvver Dikkie zeten het, doar bin k nait wis van. Mor zai haar dunkt mie n hail aner achtergrond as heur kollegoa’s. Kwam Dikkie misschain oet n aarm hoeshollen? Was doar nait veul te bikseln west? Mos k doarom van heur deureten? Verkloarde dat ook dat zai zulm nait moager was? Haar juvver Dikkie hier ien tehoes zulm heur schoa ienhoald? Was zai hier gruid? k Wait nait. Mor juvver Dikkie was goud veur mie. t Was t beste minsk dij doar omlaip. Was Dikkie veur mie nummer ain, aner jonges moggen aner juvvers lieden. Bie ons op sloapzoal wazzen mainste jonges stoabelwies mit juvver Belloa. Zai was nait lèlk en haar licht hoar mit krul der ien. Juvver Belloa mog, as zai bie ons op sloapzoal was en ons noar bèr tou brocht, geern maaljoagen. Paardie jonges mozzen din even mit heur remìnten en zukswathìn. k Von dat nait fersounlek. Mor dij jonges keken der noar oet en vonnen t spannend. Dat bestuur van tehoes makkelk oppazers loan oetsturen dee dat heb k ook mitmoakt. Ien dit gevaal ging t om juvver Herminoa, n knabbe vraauw. k Heur nog dudelk ons direkteur Raitropper noamens bestuur zeggen, dat dizze juvver Herminoa votstuurd was. Hai zee t veur t oavendeten aan. Pannen stonnen op toavels te dampen. Man ston achter zien stoul te trillen van kwoadens. Vergrèld stukte hai oet dat juvver Herminoa fouten moakt haar. Zai haar n poar jonges, dij snaachs tou roam oetklaauwsterd wazzen en op stap west haren, gain straf geven. Juvver dij haar heur ontslag kregen. Touglieks mit juvver Herminoa was ook juvver Belloa ien ainen vot. Belloa haar omtrent zulde tied n man aan hoak sloagen. Zai was bie hom ientrokken. Veur n bult jonges was dat n haarde slag. Zai mainden dat schierste oppazers vertrokken wazzen. Dat kòlle kikkers hier bleven wazzen. n Stel iesbaargen oet kòlste ieszee van dizze wereld. Mor voak bruukten zai doar nog hail aner woorden veur. Ik haar mazzel. k Haar juvver Dikkie.
t Was alweer n zetje leden dat Moeke overleden was. Pa was al eerder goan. De drij dochters Gerda, Trijn en Mien haren de boudel verdaild en t hoes leegroemd. Ales haar mit gepaste vree en ien goie harmonie ploats vonden, zunder roezie over wel wat kreeg of zukswat. Was traauwens ook niks gain biezunders aan weerde doar ze roezie over kriegen konden. Op ain ding noa, moekes sieroadendeuske. Ien dat deuske zaten n stuk of wat golden ringen, woaronder nog dij van opa en opoe van moekes kaant. En wieder golden oorbellen, zulvern hangers en kettens mit mooie kleurde staintjes. De drij dochters onnaaierden dat dit meschain nog wel ais wat weerd wezen kon, alewel der vrouger ien t aarbaidersgezin gain geld was om dure sieroaden van te kopen. Mor je kinnen nooit waiten, meschain n aarfstuk? En doarom wollen ze dat bie gelegenhaid wel ais taxeren loaten deur n juwelier. Doar kwam eerst niks van. Mor noa n haalf joar wollen de drij zusters, zo as ze eerder òfsproken haren, n zogenoamde zussendag organizeren. Dat vil nog nait mit, den kon ain nait en den aander weer nait, n hail georganizeer. En zo besloten Gerda en Trijn oetèndelk dat zai mit heur twijen den mor dag bie nkander kommen zollen. En op dij dag zollen ze den ook dij sieroaden taxeren loaten. Op n mooie zodderdag kwam Trijn bie Gerda en ze gingen as eerste even bie t graf van Pa en Moeke kieken. Was n luk restaurantje bie kerkhof, doar ze ook kovviedrinken gingen mit n stukje toart. Even wat herinnerns ophoalen van moeke en pa. Doarnoa ging t op noar n juwelier ien Stad. t Was n deftege boudel bie dij juwelier. Apmoal vitrines mit sieroaden en hallozies, doames en heren en nait gekoop. Honderd euro was nog t minste. Hoogpoleg tapijt op vlouer en n deftege doame ien zwaart, mit gold behongen, kwam op heur tou. Gerda kreeg deuske mit sieroaden te tas oet en vroug of ze dit taxeren wollen. Nou, dat kon wel en de vraauw nam deuske mit noar achtern. Ientied keken ze heur ogen oet noar al dat geglìns en geflikker van gold, zulver en kettentjes mit mooi kleurde stainen, dikken en lutjen.
Noa n zetje kwam de vraauw der weer aan en haar n braifke ien haand. Doar ston op wat weerde was: 750 euro. Der waren dinkjes bie dij niks weerd waren, mor dij ringen en oorbellen mit staintjes en n mooi golden sieroad veur om haals, joa dat was wel van n zekere weerde. Gerda en Trijn kregen der n kleur van en werden haildaal waarm vanbinnen. Der was wel àin veurwoarde, zee de vraauw. Ze mozzen dat geld ien dizze winkel besteden. Deden ze dat nait den was de weerde mor haalfschaid: 375 euro. Nou, dij veurwoarde was gain probleem, dochten Gerda en Trijn. Zai wollen der ja toch n aandenken aan moeke veur kopen. En dat kon hier mooi, alewel t hier wel n dure boudel was. En dizze winkel wol der ook wel wat aan verdainen. Mor as ze aargens aans hìngoan zollen, kregen ze mor haalfschaid. Dus den toch mor hier. Zai bedankten de vraauw en zeden dat ze as zusters feidelk mit heur drijen waren en dat ze doarom overleggen wollen mit de daarde zuster. Dat was gain probleem veur de vraauw en de baaide zusters stapten weer te winkel oet. Ook Mien mos der nou bie wezen, vonden de baaide zusters en den zollen ze der weer hìngoan en heur aledrij doar wat moois oetzuiken. Elk haar 250 Euro te besteden en doar kon je toch n oardege deur van ientrappen. Mien wer doalek beld en zai zeden dat ze n verrazzen veur heur haren. Doarveur mos ze op n nog òf te spreken dag noar Stad tou kommen, doar Gerda woonde en en den zollen ze heur aargens hìn mitnemen en heur verrazzen. Mien hapte doalek tou. Ze haar wel ien de goaten dat t nait om gekhaid ging. t Klonk apmoal slim serieus en zai haar doarbie n neus veur zoaken as der geld bie te pas kwam. Aander week zodderdag zol ze vot kommen, ale eerder problemen mit t òfspreken waren ienains smolten as snij ien zun. Zai rook wat… Ientied haren baaide aander zusters dikke lol. Dat zol mie toch ais n verrazzen geven. Wat zol Mien roar opkieken. Dit zol ze vervast nait docht hebben. Op dij zodderdag gingen Gerda, Trijn èn Mien al vro mit opgestreken zaail noar Stad tou. Mit heur drijen wat hiester gingen ze weer noar dij bewuste juwelier. Ze stapten te winkel ien en vrougen noar dij vraauw van veurege week ien verband mit n juwelentaxoatsie. Jammer genog was dij vraauw der vandoag nait, mor n aander vraauw, mit net zo’n swaart klaid aan en ook behongen mit juwelen, kon heur ja ook wel helpen. Gerda legde oet wat ze veurege week òfproat haren mit dij aander mevraauw. En ze lait heur deuske zain mit t pepier doar de weerde van dij juwelen op ston. De vraauw zee dat ze dat toch even weer vannijs taxeren loaten mos, wat ja, zo’n braifke kin elk wel schrieven, ook as t logo mit noam van juwelier der op staait. Dat vonden de doames redelk, n taxoatsie was n taxoatsie, hier haren ze der ja verstand van. Dus dat kon gain probleem wezen. Ze mozzen weer even wachten ien winkel en gingen alvast kieken wat ter te koop was veur 250 Euro, n mooie hallozie, n ketten mit mooie stainen of meschain n luk diamantje der ien … Dou de vraauw weerom kwam mit deuske en ook mit n nij braifke, keek ze bedenkelk. Helaas, helaas haar de vraauw van veurege week n male misreken moakt. t Speet heur vrezelk, mor dij sieroaden waren haildaal niks weerd. t Was apmoal van double of gewoon slepen glas. Dat haar dij vraauw nooit doun mogt en doar zollen ze heur ook op aanspreken. Dit kon echt nait, sorry, sorry. Allenneg dij golden ringen, doar konden ze den nog wel 25 euro veur kriegen. De drij zusters stonden wat bekwiemked te kieken. Heur haile verrazzen vil ien t wodder. Ze waren zo sneu as wat. Ze keken de vraauw van winkel vroagend aan, mor dij gaaf gain krimp. Ze schudkopte, t was zo as zai zegd haar: haildaal niks weerd. Teleurgesteld wollen ze weer te winkel oetgoan, mor dou nam Mien t woord. Dit was toch gain menaaier van doun? Hou konden zai heur toch zo mishad hebben, zai waren hier toch deskundegen? En doar waren zai as zusters nou de dupe van. Zo ging je nait mit klanten om! En traauwens, zai was ja haildaal oet t zuden van t laand hierheer kommen veur, zo as nou bleek, haildaal niks! Zai aaiste kompenzoatsie! Ien elk geval n beste körten op wat ze hier nog meschain kopen zollen. Mor de vraauw hil poot stief, zai mog dat nait doun. Gain kompenzoatsie en gain körten. En dij sieroaden waren echt niks weerd. Zai kon doar niks aan doun, hou jammer t ook was veur heur. As ze veurege zodderdag doalek deurpakt en der vot wat veur kocht haren, veur totoal 750 euro, din haar juwelierszoak n dikke schoadepost had. Nou haren zài pech. Zo is t nou ainmoal ien t leven. Dou wer Mien slim kwoad en voamde noar winkeldeur, aander wichter achter heur aan. Ze draaide heur om en raip deur haile winkel: ‘Hier kom ik nooit, en den ook haildaal nóóit weer. En elkenain dij ik tegenkom zel ik vertellen hou dat ter hier mit klanten omgoan wordt.’ Woest was ze. Mor winkelvraauw vertrok gain spier en dee deur achter heur drijen dicht. Dou ze ien boeten stonden overlegden ze mit nkander wat nou te doun. Mien wol doalek noar n aander juwelier om moekes sieroaden vannijs taxeren te loaten. Want as ain juwelier hom zo mishebben kon, zol n aander dat meschain ook kinnen. Veur Gerda hufde dat nait, mor Trijn wol wel mit Mien mit om t nog ais te pebaaiern. Je konden ja nooit waiten … Bie de eerste de beste juwelier zeden ze ook dat dij sieroaden haildaal niks weerd waren. Gerda bleef boeten op stroat stoan, dij wol heur nait schoamen. Want t was aigelk wel schoamachteg zo vergrèld dij aander wichter waren. Nog weer gingen ze noar n aander juwelier. En weer t zulfde: gain cent weerd. Dou zee Gerda: ‘Veur mie is t wel dudelk, ik wil dit nait laanger zo. Dij sieroaden binnen echt niks weerd en ik heb gain zin om te hopen dat n aander hom ook nog moal vergizzen zel.’ Ze mozzen heur der oetèndelk wel bie deelleggen en ze binnen den toch nog mor aan t winkeln goan. Mor nait van haarten, veuraal Mien haar de grap ter haildaal òf. Zai is al gaauwachteg weer noar hoes òfraaisd, slim maalkopt en zo flaauw as wat.
k Bin baang k Bin baang k Bin baang en dat al zo laang. Vuil mie naargens meer thoes. k Heb eerdbevensblues.
Blouddrok te hoog, pillen veur moag, trillens in t oog, krieg hom nait meer omhoog, stok in kroag, k wil nait meer noar hoes, k heb eerdbevensblues.
Roezie mit kinder gramniedeg op vraauw, t gaait aal moand minder. k Snötter, k bin aaskegraauw. Hail nacht lig k wakker mit vraauw van bakker. k Wil nait meer noar hoes. k Heb eerdbevensblues.
Hail dag al oet t lood van scheuren in t hoes. k Wol net zo laif dood. k Heb eerdbevensblues. Staait weer n kontroleur veur mien schaive deur, het weer n beter plan. wordt hai nog beter van. k Bin baang van mien hoes. k Heb eerdbevensblues.
t Hoes is ontwricht. k Bin riep veur t gesticht. Veur mien laifste wicht sloa k deure dicht. k Wol dat der n inde kwam aan sjikaneren van NAM en pazzipanten in Den Hoag. Ligt mie n stain op moag: woar vin k nog n hoes? k Heb eerdbevensblues.
k Bin baang k Bin baang k Bin baang en dat al zo laang. Vuil mie naargens meer thoes, k heb eerdbevensblues.
Ienbreker was op pad en kwam bie n dik hoes doar wel wat te hoalen was. Schane genog veur hom was doar n kwoaie woakhond en dat wis hai. Daif haar doarom n dikke stoet bie hom en dij wol e hond geven zodat dij hom mit rust loaten zol. Mor hond zee tegen daif: ’t Is mien toak om te blavven as der n daif komt en dat dou k ook astoe pebaaiers hier ien hoes te kommen. Moak mor dastoe votkoms en dit zel k die aal vertèllen: Astoe der mit spullen van mien boas vandeur gings din zol dat mien schuld wezen en kiek dat is nou krekt wat k nait wil.’
Loat joe dus nait overhoalen mit kedoos om joen plicht te verzoaken. Denk aaid aan joen plicht en aan gevolgen van joen doaden.
t Wit van ogen zit die veur kont as ik smak of greem mit mien eten ik achteròf schiet in ons hemmelde nust – hou ik was en nooit meer wor, zelst nait vergeten.
Bist n goie vraauw, mor gun mie mien klokje en mien Van Nelle; n beetje meer Amy Winehouse, laiverd, en net wat minder Libelle.
woar ik thoes kwam as vekansie begon en schooldeur in Stad tou ging. Laive opa, dat ponypeerdje heb k noeit van die kregen, mor wel doezend kuskes en veul meer den doezend laive woorden. Winschoot, ik heb doar nou gain thoes meer. Mor aargens, hoog in hemel, doar is denk wel n Nassaustroate, woar ik zo achterom goan kin en de laifste stem zegt: ‘Hee, doar bistoe, mien wicht!?’
t Is toch wel hail biezunder dat ze in t Noaberhoes der elke moal weer in sloagen om Grunneger laidjeszangers noar Veelerveen te hoalen dij de biezundere goave hebben om de simpele dingen in t leven zo schier onder woorden te brengen in heur laidjes. Op dizze leste zundag van jannewoarie was de beurt aan de oet Feerwerd òfkomstege Harry Niehof.
In n goud gevuld café vuilde hai zok, as klaainzeun van n grootvoader dij zulf n kroug haar, hailemoal thoes. Ook de Grunneger streektoallaifhebbers gingen der bie dit kovviekonsert ains goud veur zitten. Zai kregen hail wat laidjes te heuren. d’Onderwaarpen waren nait aaltied even luchteg. As Hogelaandster zong hai netuurlek over de oardbevens. De menaaier woarop hai dat dut, is nait hail zwoar, moar mit n bie hom pazzend gevuil veur humor. Denk doarbie mor ains aan de rimpeling in t kovviekopke van vraauw Smit, dij soavends veur t sloapengoan nog n klokje nemt, deurdat ze aans gain oog dicht dut. De mainste laidjes van Niehof binnen gevuilege luusterlaidjes. Doarbie zain je d’ogen bie t pebliek dichtgoan: even de boudel aan de binnenkaant bekieken. Dat mout ook veur dizze Grunneger troebadoer n veroademing wezen. Hou voak zain je gain optredens woar t pebliek zok de revel nait holden kin en overaal dwaars tussendeur kwedelt. Dat komt bie t Noabershoespubliek nait veur. t Geft hom de kaans laifdevol te zingen over mìnsen dij hom dicht bie t haart liggen: pabbe, schoonmoeke en veuraal t lutje wicht. Niehof verhoalt vol overgoave over de herinnerns oet t verleden. Vanzulf kommen de kroug van opa en zien geboortedörp Middelsom veurbie. Doarnoast het hai t over de ploatsen woar hij woond het, reloatsies, t geleuf, de belevenizzen in Stad, stugge Grunnegers en t schiere Grunneger landschop. Hai dut dat in de toal van t Hogelaand, mor dat verschilt nait hail veul van de toal van de mainste lu in t pebliek, t Westerwolds. Ook vertelt hai over t ontstoan van de laidjes. Dat moakt ook de touheurders dij hom nait zo voak heuren nijsgiereg. De menaaier woarop Niehof zien laidjes aan mekoar proat, sprekt aan. Noa twinteg minuten waren der nog moar drij laidjes veurbie kommen. Dat krieg je der van as je n proatgroage Grunneger op n barkruk veur n zeer goud luusternd publiek zetten. Lu in de zoal moalden der nait om en Niehof ook nait. Toch ging t tempo toun wat omhoog om ook de rest van de laidjesliest òf te kinnen waarken. Wat veuraal opvaalt, is t muiteloos beheersen van zien instrumentoale ondersteunen. Doar woar de laidjes wat meer kracht neudeg hebben, let hai ook zien gitaar n woordje mitspreken, woarbie te maar ken is dat t hom bie sommege laidjes mainens is. Woar je joe bie aandern nog wel ains òfvroagen wat of der zongen wordt, huif je doar bie Niehof nait over te twieveln. Zien artikuloatsie let niks te wìnsen over. Dat geldt ook veur zien improvisoatsie. Zien rode lien is gewoon schiere laidjes speulen en onder wegens wel zain wat der aan proatjederij mit zien pebliek veurbie komt. Zo schudt hai hail wat verhoaltjes makkelk oet zien maauw. En doar wait hai t pebliek smoakelk mit te vermoaken. Ook mit de teksten van Niehof zit t wel goud: gain gepriegelderij mit onmeugeliekse riemwoorden, ge woon klinkkloare toal schrieven. En as we Niehof geleuven maggen, overkomt hom ook wel ains n over mìnsen dij op n minder schiere menaaier aan heur ìnde kommen binnen en dij hier en schrieversblokkoade. Moar t kin zo gek nait wezen of der schut hom toch wel wat in t zin, ook aal gaait t doar wat ledemoaten kwiet binnen. Boetendes deugen zien tekstregels deur schier ritmisch op de melodie te daansen. Dat Harry Niehof nog wel voaker n moal in t Noabershoes kommen zel, maggen wie hopen. Hai gaf aal aan sikkom noeit verskes in opdracht te moaken, moar meschain is t n idee om veur n aander moal ains mit n verske te kommen woar wat meer pebliekspartisipoatsie n rol speult. As we aandere troebadoers, dij geregeld in t Noabershoes optreden, geleuven maggen, binnen de lu in Veelerveen nait vies van n beetje mitzinkjederij. Dat liekt mie n schiere oetdoagen.
Betaikenis: 1) keuzedraank, 2) Nedersaksdrupkes, 3) boerengrachtengordelslok, 4) bunderslootjenat, 5) GruinGrunneger gouwenlikeur, 6) kikkerritsiroop, 7) aigenhaimwotter, Gebruuk: noa t sloothouken n spoulkomke volgaiten. Bie elke slok komt der n grasgruine Grunoboer lös, Ommelaander sju veur netuurlaifhebbers. Dail joen keuzeroes doags op droadjesvangnetstee ‘Kreuzekeuze thoes’. Zeuvenmoatjes-kruuk òfsloeten mit n USBkörk. t Is gain Wet van Algen en Wieren mor bie leeshongerklop eefkes zinnen verzetten en pruiven. Proost! *Bekinde etiketten; Detmers, Puister, Nienhuis, Poelman, Torrenga Tapperij: WienWeerd
‘Hou haiten ie ook weer? k Nuim mien noam. ‘Geft niks, overkomt mie ook geregeld.’ Heb niks ien smiezen tot hai t vannijs vroagt. ’Slim toch dat k joen noam vergeten bin.’ Wie proaten over t weer en t liekt hail nuver mit ol tot e zegt ,’Joa, bin leste tied op biesterboan, vraauw zegt oaderverkaalken. Maal hur, dou t nait mit opzet, ales is vot, zoveul mooie herinnerns. Apmoal verswonnen. Mor nou goa k op hoes òf noar vraauw tou. Dij is ook al n zetje zo mor vot. Mooi davve even proat hebben. Hou hait ie ook weer?’
‘t Spiet mie, meneer, wie kinnen niks meer veur joe betaiken.’
‘Non, dat vaalt te bezain: zeg mie din, van minsk tot minsk, dizze procedure is toch nait humoan?’
‘Hier mout ik joe verbetern, meneer, t is van robot tot minsk. Maximumleeftied legt non ainmoal bie 50 levensjoaren. Kosten veur geriatrische zörg laipen te spuigoaten oet en wat veurtbestoan van de soort aangaait, hebben joe waaineg zinvols bie te droagen. Ergo: t is zo wied.’
‘Mor…’
‘Kom op, meneer, t is zo gebeurd. Hier is joen voltooid leven-pil. Van haarten mit joen joardag.’
Pop veur optochtwoagen aanklaiden ging nait vanzulf. Vraauwlu waren aan t naaien. n Poar mit haand en n zakkennaal. Buurvraauw tjoekte op t mesien en mouk n maauw. Veur wizzeghaid lait ze stof der aan zitten. En dou zat boudel dubbel. t Spul mos weer lös en overnijs naaid worden. Maauw was kloar, mor laip taps. Stof veur broek wer overlaangs deurknipt. t Haar in bredte mouten. Boanen werden weer aan nkander zet. Dij oavend is der ook nog 8 cm van nek òfzoagd. Opdracht dit joar was ‘aans as aans’. Dat is ons goud lukt.
As meer nou ais n beetje minder was, en minder even wat meer kon wezen; Din ston alles beter wotterpas en huif je te veul of te waaineg nait te vrezen.
Moandag 30 dezember, om en bie 6 uur smörgens is t Het nog nooit zo donker west van Ede Staal te heuren (west) op NPO Radio 2. Hai is noamelk nij binnenkommen op nummer 476 in de Top 2000. n Bult Grunnegers hebben doarmit endelk heur zin kregen.
In 2007 is der al es n aksie west om te pebaaiern hom in dizze lieste te kriegen. Mit te groot sukses, Ede draaigde hoog in de Top 10 binnen te kommen. De zenderboas van Radio 2 het dat toun dwaarsboomd, deur aal stemmen op Ede te schrappen. De störm van kritiek vanuut Grunnen kon je aankommen zain: votdoadelk wuir Hilversum weer beticht van Randstedelijke arrogantie (wat ze schaande genog wel hebben) en hail veul Grunneger vuilden zoch zowat persoonlek beledegd en diskrimineerd. Mor nait ain woord van kritiek richten t Dagblad van het Noorden, dij d’omvang van heur lezerspebliek en de persoonlekhaidskultus rond Ede misbruukt hebben om de Top 2000 te manipuleren. Dit joar het columnist Erik Hulsegge van RTV Noord dat nog es dunnechies over doan, mit as rezeltoat dat Ede nou in t bovenste vörrel van de Top 2000 te lande kommen is. Wat zol Ede doar aiglieks zulf van vonden hebben, dat uutventen van zien meziek en van hom as artiest. Was hai nait n anti-artiest dij geern laidjes schrieven en meziek moaken mog, mor der net zo laif nait mit noar boeten kommen wol? As Engbert Gruben hom nait overhoald haar, haar gainaine ooit van Ede Staal heurd. As hai van dat geleur mit hom waiten zol, zol e zoch omdraaien in zien graf? Wèl wait, as hai in 2007 op ons dele keken het vanuut t ‘paradise, where the devils and the angels comprise’, zol hai stiekem laagd hebben om zien diskwalifikoatsie? Dat Ede deur normoal stemgedrag n stee in de Top 2000 krigt, is te verwachten. Mor gaait t bie elke stem wel om de woarderen veur dát laid dat al twijentwinteg joar ons aigen endejoarslieste Alle 50 Goud aanvoert? Ik heb op Facebook meermoals t woord ‘proteststem’ lezen en uut reaksies op berichten moak ik ook op dat gounent zuver uut dwaarzeghaid dat laid invuld hebben en dat in ‘de kwestie 2007’ nog aal wat old zeer richten Hilversum zit. Net of ook doar n gevuil in zit van miskendhaid, dij ons regionoale media ook wel geern n beetje aanslingern maggen. Ik heb niks tegen Ede en zien meziek, mor k heb der ook nait zoveul mít. Hai zit nait ‘in mien DNA’, zo as Marcel Hensema mit zekerhaid maint te waiten over mie as Grunneger boven de 30 joar. Doarbie erken k dat Ede veul biedroagen het aan de populariteit van t Grunnegstoalege laid en dat zien meziek nog slim veul betaikent veur n bult Grunnegers. Dus trek joe nait teveul aan van wat k hier schreven heb (of: loat mor plazen, wait nait beter). Luuster noar Ede zien meziek, vernuver joe dermit en woardeer hom om t gevuil dat t bie joe aanbrengt. En veur de volgende Top 2000: stem veuraal op dát laid dat joezulf t mainst aansprekt. Meschain komt Ede den wel voaker in de lieste veur, al zel dat den nait zo hoog wezen.
Deur socioale media aal meer op òfstand verbonden, woar mensdom zien privacy aal voaker wordt schonden. Toch vrumd dat ons soamenleven zo vervlakt, doarom hol ik t laiver bie persoonlek kontakt.
Anno 2023 lees je in meerdere bloaden, dat sokkeloamelk gezond is!
Nou drink ik dat al joaren en ik mout zeggen, dat mie dat oareg beter bevaalt den bier!
Tuurlijk benn n der nou partie luu, dei smeigeln en zeggen, dat dat n ol wieven drankje is…
Dat let mie kold. Elk het zien mainen en dat mag.
Op mien tachtegste ben k wel hail eem schrokken en wuir ik kwoad, omdat de haile familie mainde da k nog aal n draanksteern was en mit zeum lieter jenever aanzetten kwam….
Tenminste, dat ston op de verpakken!
Omdat k doar schienboar n proelderege kop van kreeg, zee ain van de schoonzusters…
Wat kijk je zuur? Maak ze nou es open!
Wat bleek? Zai haar apmoal n meeltje stuurt mit t verzuik om mie sokkeloamelk te geem in draankverpakken!
En zokse grapkes ken ik slim woardeern! De stemming zat der vot goud in!
Jammer genogt ligt de geinpomum nou in t zaikenhoes…
n Aanrieden had mit n scoeter… Zo n datteg breuken, woarvan acht ribben!
En dat op joen vaarntagtegste! Wie kenn n aans nait as veur heur doemen.
Ook nou in harmonie, net as zes joar leden mit sokkeloamelk!
‘k Tèl tot drij. Din mout t doan weden mit dij male kuren! Ain, twij … drij!’ klonk t plechteg ien studintenkoamer van Geert Wieko. t Haar n bult van n belofte dij doar doan wer. n Zetje bleef Geert Wieko, n studint ien Stad, stil ien zien stoul zitten. Dou peuderde hai mit geweld mit n potloodje ien zien oor. Potloodje draaide rond en bleef vaastzitten. n Golf van baangeghaid ging deur Geert Wieko hìn, dij ook G.W. nuimd wer. Hai begunde te poesten as n stoommesien. Mor dou studint goud aantrok, schoot potloodje lös. Wat was dat, vroug G.W. hom òf, t was zuver of mien schedel, zunner dat k t zulm wol, potloodje beet hil. En nooit meer lösloaten wol … Geert Wieko was baang. Ales hier ien zien koamer leek slap van vörm. Dingen dij stoefbie stonnen, zaag hai dubbeld. n Boezeroen aan n klaaierhanger zuzooide as n oap ien boom. Geert Wieko was ien toes. ‘t Mout doan weden mit dij kulkouk!’ raip hai oet. Nee, t wer tied om boudel ien ogenschaauw te nemen. Hai mos nait meer noar feestjes tou! t Kwam aan op regelmoat. Nait te loat op bèr! Ales mos op tied gebeuren! ‘n Spaigel,’ zee Geert Wieko, ‘woar is dij?’ Hai ston op en laip noar t gemak tou ien gaang. Stook licht op en keek ien spaigel. Eerst bestudaaierde G.W. zien aigen ogen. Dou scheen t hom of ter twij elektrieken droadjes aan trillen wazzen. Heller blaauwe droadjes dij glaansden tussen ogen en spaigel. Dou G.W. stoever bie spaigel stoan ging, doofden droadjes as n keersvlam oet. Dou bekeek hai vel van zien wangen. Hai hil zien kop wat noar achtern tou en dee mond open. Op dij menaaier kon hai ien mond kieken. Dou Geert Wieko ien mond loerde, zaag hai n luk plestieken kereltje op n plestieken fietske. t Kereltje voarde op fietske over zien tong hìn. t Plestieken vintje was G.W. zien keel oetkommen en was dou noar boven tou fietst.
‘Ho, ho,’ brabbelde studìnt of hai n haide eerabbel ien mond haar, ‘dit wil k nait. k Loat mie nait gek moaken.’ Gaauw dee hai mond dicht. Mor doarmit was t nait doan. t Ging hier nait om n woanveurstellen. Der zat ja wis en vrachteg n plestieken vintje op n fietske ien G. W. zien mond. t Vintje bèlkte: ‘Openmoaken! Mos poort openmoaken!` Mor, te loat. G.W. slook n poar moal. Koegels haard vloog plestieken kereltje op fietske haalsgat weer ien. ‘Wat n verrekte woanveurstellens!’ gromde studint en sjokte gaang deur noar koamer tou, ‘Dat krigs ja van studintenlevent … ‘ Ien tussentied was plestieken vintje weer aan fietsen. Hai haar fietske omdraaid en klom as n roep bult weer op. Luk kereltje wol der oet. Ien boeten was te doun. Hier kon hai nait weden. Kereltje haar ales der veur over om dizze roemte te ontkniepen. Dizze graauwe wereld doar was hai n week leden tegen zien wil ien beland. Eerder haar maanje op fietske ien n deurzichteg plestieken puutje zeten. Mit doezenden aner popkes en daaierkes wazzen zai ien febriek moakt. Aal dij beeldjes, speulgoud kons beder zeggen, wazzen nog gain twij centimeder hoog en braaid. Zai wazzen apmoal ien n aigen puutje stopt. Te febriek oet werren dij puutjes mit speulgoud weer noar n aner febriek tou brocht. Doar bleven zai ien puutjes zitten. Ien dij febriek wer elk puutje ien n aigen ketonnen deuske stopt. Ien n laange rieg stonnen dij deuskes op rolbaand. Zai rolden achternkanner deur noar n piepke tou. n Ovenblikje ston elk deuske onner t piepke stil en wer din vuld. Der vluide fien, plat, bewaarkt koren oet piepke doar minsen pap van koken deden. Zat deuske vol, wer deksel vaastliemd. Aal doag wer der n smak van dij deuskes noar winkels tou brocht. Wèl pap moaken wol dij kocht hom n deuske. Op dij menaaier kwammen beeldjes bie minsen ien hoes. Plestieken puutje wer openmoakt en beeldje wer der oethoald. Din wer t aargenswoar hìnzet. Boven op aanrecht, op keukentoavel, of kaast keek beeldje om hom tou. Van doar oet kon t popke, baistje, of t daaierke goud zain hou of ter pap moakt wer! Eerst kwam mèlk ien paan. Dij wer kookt. Din deden minsen van dat fien, plat en bewaarkt koren ien kokende mèlk. Mit zörg wer boudel omruierd. As pap n poar menuten kookt haar, wer t op bord schept. Voak kwam der n klontje bodder bie, mor ook wel sukker of stroop. Bie minsen ien hoes haren beeldjes deur dat t woare levent begund was. Zai moggen op kaasten stoan, op boukenplaanken, of kwammen ien loag. Of kiener kregen heur en gingen der mit speulen. Paardie beeldjes haren n laank levent, anern gingen rap noar de giegom… Ons maanje op fietske haar n maal oaventuur beleefd. Hai haar nog ien deus zeten dou hai bie Geert Wieko kwam. Dou G.W. mèlk ien paan aan kook haar, haar hai n flottje bewaarkt koren ien paan kwakt. Doarmit was plestieken maanje ien puutje ien paan beland. Holten lebel draaide haile boudel ien t ronne. Mèlk was allernoarst hait west. Plestieken kereltje haar t mor naauw verdroagen kind. Dou was puutje knapt en kereltje op fietske zat ien pap. Geert Wieko was nog doen west en haar kop ter nait bie had. Dou hai pap opscheppen dee, haar hai maanje op fietske op zien bord schept. n Tèl loader haar G.W. t plestieken beeldje op lebel schoven. Mit n hap was kereltje op fietske ien mond van studint beland. Sloeken ging even stoer. Mor op t lèst zat plestieken maanje ien pokkel van dij male scheuvel. Zo was t goan. No wol plestieken kereltje der oet. Hai keek op zien kilomederteller dij ook van plestiek was. t Doezelde hom houveul centimeders dat hai aal fietst haar. t Vintje prakkezaaierde tot hom wat ien t zin schoot. Onner zoadel, ien taske mit raif veur reperoatsies, zat n droagboar tillefoontje. Mit zien vingertjes drukte kereltje op toetsen van t apperoatje. Hai hoopte dat ter ain ien febriek, doar hai moakt was, tillefoon opnam. Ien aigenste tied zat Geert Wieko op baank te prakkezaaiern. ‘Moi…!’ heurde G.W. ien ainen n stem oet zien aigen pìns kommen, ‘spreek k mit febriek dij plestieken speulgoud moakt?’ Geert Wieko schrok ter van. Wat was dat? ‘Nee, kerel!” raip hai baang tegen zien aigen lief, ‘k bin Geert Wieko … Hou bedouls doe, febriek?’ ‘Of binnen ie direkteur van febriek zulm?’ zee plestieken kereltje dij mainde dat tillefoontje goud waarken dee. ‘Ik … direkteur … wat!?’ antwoorde studint en mos grinneken. ‘Och, meneer,’ zee plestieken vintje mit mond bie tillefoontje, ‘k bin deur n studint dij pap aan eten was ien ainen deursloken. k Zit ien jong zien pìns. k Wil der oet! Hèlp mie!’ G.W. was baang en boog zien kop noar zien lief tou. ‘Mos ais heuren, k bin op n biesterboan. t Is lèste 1 tied nait goud mit mie goan. Teveul versnoaperns … k Bin pad kwiet!’ ‘Joa, k bin pad ook kwiet, meneer.’ klonk stemke weer te G.W. zien lief oet, ‘wie kinnen nkanner n haand geven!’ En dou stak plestieken maanje zien vrije haand haildal noar veuren tou. Prikte ien moag van Geert Wieko. Dat was mis. Moagzuur gobbelde bie studint omhoog. G.W. sprong ien t ìn en spijde as n raaiger. Doarmit vloog kereltje op fietske ook ien n boog noar boeten tou en laag op grond. En hail maal, ien zulde tied dat beeldje doar op grond laag, ging knopke bie hom om. Hai verstiefde. Op vlouer besloot hai om hom veur aaltied dood te hollen. Krekt as aal aner beeldjes en dooie dingen ien wereld. ‘Hè, hè,’ zee Geert Wieko, ‘dat lucht geweldeg op!’ Hai veegde mit haand bie mond laans. Krabbelde hom wat en keek op wekker. Ketaaier veur twaalf. ‘Kiek ais aan,’ zee hai, ‘k bin hail schier op tied!’ Mit borst veuroet stapte hai noar keuken tou. Geert Wieko ging hom n lekker bordje pap moaken.
I Kin die gain noam geven. t Haart is der oet, bie mie, bie die. Grieze wind van over t meer. t Duustert aal vrouger om ons tou. Wie zetten maskers op. n Koor van stemlozen binnen wie nog dij niks meer zain.
II Zollen wie der ok bie stoan, in dit labyrint van laifde? Smakbekken in poort noar t balkon woar of Julia zok nait zain let. Noamen zunder richten; kompasnaald draait overuren aan haartsloagen. Wait ik wat of ik zuik? Waist doe t?
Olle vos zat ais mit staart ien klem dou hai aan hounder roven was bie boer. Bleef hom niks aans over as zien staart òfbieten, wol e ien leven blieven. Hai von t onderschaaid tussen homzulf en aander vozzen vanòf dou vrezelk en hai prakkezaaierde hou of hai staarten van ale vozzen vot kriegen kon. Hai zee tegen vozzen dat t hom nait recht dudelk was woarom v n vos n staart neudeg haar. Staarten werden ja aaltied smereg en mozzen mor aal schoonmoakt worden. Nee, hai kon der ja hail goud zunder. t Ducht hom doarom goud dat ale vozzen heur staarten mor òfsnieden mozzen. Ain vos, nog wat slaauwer as ol staartloze vos, zee dou dat dat wel zo wezen mog, mor dat hai dat eerst nog even zain wol en of ol vos hom nait even omdraaien kon om dat zain te loaten aan aandere vozzen. Ol vos draaide hom om en n doavernd hoonlaggen van vozzen was gevolg. Staartloze vos wol nog wat zeggen mor dat huifde nait meer. t Was elkenain dudelk woarom hai staartloze vozzen wol, mor gain vos lait zien staart ter òfsnieden.
Om goud ien t geleuf te kommen, mout ain mooi laigen kinnen.
Schildpad van Leerms, dij hom lekker lui ien zun lag te koestern op vlint, bekloug hom tegen zeevogels oet Spiek over zien verdrait dat gainain hom vlaigen leren wol. Hai wol ja zo stommegeern groag vlaigen kinnen. Vriekel* oet Kraiwerd heurde klacht van schildpad ook aan en vroug wat zai as belonen kriegen zol as zai hom mit omhoog lucht ien nemen zol en schildpad zo deur lucht voaren te loaten.
‘k Zol joe ales geven dat k haar,’ raip bliede schildpad. ‘Din zel t wezen,’ zee vriekel, greep schildpad ien heur klaauwen en vloog lucht ien. t Ging hail hoog, aals mor hoger, sikkom tot wolken aan tou. Schildpad haar t doarboven ien lucht slim noar t zin tot … roofvogel schildpad zomor lös lait. Doar soesde aarme baistje omdeel. Haarder en haarder vloog e omdeel noar grond tou en kwam aan t ìnd van vlaigerij mit zo’n smak op grond deel dat zien schild ien stukken brak. Stoef veur dat hai deel störtte, raip e nog: ’Dit is mien verdainde loon, want wat zol k nou mit vleugels en wolken aan mouten? k Kon ja naauw op mien pootjes veuroet kommen op grond en wat zol k din vlaigen mouten?
Ain kin nait ales hebben en ie mouten nait ales willen. Kinnen as schoumoaker beter bie joen laist blieven!
Olderdom komt mit gebreken, wordt der smangs zegd. Elks boven de zeuventeg lidt vervast aan PHPD (pientje hier, pientje doar!). Doar mout e t mor mit doun. Kop der veur en bainen onder holden is t best veur altmoal. t Is ja zo as t is! Blief opgeroemd en positief. Je hebben aans joezulf dermit en veuraal d’aandern nait te vergeten. Wanner lu mit penzioun goan of binnen, waiten zie voak nait woar ze mit tied hin mouten. Doagen worren körter, naachten langer. Kieken wat op ‘wiedkieker’, mor doar wordt n mensk ok nait veul wiezer en lözzer van. Braand, zinloos geweld, gehavvel en domme teut dut hom ok nait schattern. Paardie lu zuiken heur vertier wat bie nkander op leugenbaankje in d’winkelstroade, woar t nijs van dag oetgebraaid besproken wordt.
Ok poletiek krigt der ongezolten van langes. Kerel nog an tou, wat dat deur de bevolken oetverkoren volk te berde bringt, is bie toeren t voutlicht ja nait weerd. Verre raaizen en dikdakken van onze sìnten, t is mainsttied gesprek van de dag. Is t roar dat t volk oet de stroade, dij zoch t vuur oet slovven lopt om an t waark te blieven en brood op plaanke te kriegen, mit aargwoan en òfgunst kikt noar dij ‘volksvertegenwoordegers in t pak’ op t Hoagse pluche, dij veur aiveg verre van ‘vouerbaanke’ blieven en bie n loonsverhogen vervast dik veuraan stoan. Worren ze, om welke reden din ok, der n moal oet knikkerd, beuren ze nog joarenlaank n oetkeren woar Jan mit de pedde slim jeloers op worren kin. Elke dag komen der wel n poar lu bie, dij t in aigen laand nait meer oetholden kinnen. Vanzulf mouten dij lu holpen worren, mor komen doarbie wel op, en veur, onze reken. Veurzainens worren alsmor duurder en binnen veur t ‘gewone’ aigen volk sikkom nait meer op te brengen. Zaikenhoezen mouten sloeten; verpleeghoezen worren onbetoalboar; verplegen lopt zoch t gat oet hoaken en verpleegsters binnen zowat nait meer te kriegen. Doktoren zuiken heur haail en wizzeghaid in t boetenlaand. Elke sektor komt in de bainen om zien geliek te hoalen in Den Hoag: de zörg, plietsie, onderwies, baauw, toenders en nait te vergeten de boeren. k Wos nait dat Nederland zoveul trekkers har! t Woater staait bepoalde bedriefstakken ja wied boven de lippen. Melkquotum; stront; hoornvij; stikstof-aksies; opvolgen deur jonge boeren. Eerdbevens; verstaarken van kepotte hoezen en gebaauwen. Veraandernde energieveurzainen; klimoatsveraandern. Wim Kan zol nou vervast zingen: ‘Woar gaait t in t nije joar noartou?’ Wel t wait, mag t zeggen. Doch wens ik joe altmoal veur t nije joar aal wat wenselk is, veul zegen en n goie gezondhaid. Goud goan, lu en hol kop der veur!
Klokslag aacht. Tiedens midwinter begunt dag ien Leerms din zo’n beetje veur ons. Is ja ook laang duuster smörns. Mor nog evenkes en doagen worden vannijs laanger. Schane genog is der gain oetzicht op snij, aal op regen. Aiglieks heurt ter ja n dikke loag snij te liggen, zo as ie op kerstkoarten zain kinnen. Zo as ien vrougerdoagen. Zai t veur mie ien mien herinnerns. Stèl joe ais veur. n Loag snij op sleepdak van ol smederij en op rooie pannen van nog ollere Donatuskerk, snij op grafstainen en op hegen rondom kerk, snij bovenop Leermster vlint, snij op gras en op pad en weg. Wat bandensporen der deur van auto’s en fietsen. Bomen wit van riep. Even loater zet zun haile boudel glìn ien schienwaarper. Joa, dat is pas winter. Ankommend week is sikkom elkenain vrij, veul lu goan der din even tussenoet, even n raaiske moaken, lekker oet eten of gewoon op veziede. Mor dizze week het elkenain t nog slim drok. Ook ien mien kop is t drok. Schriefkederij zulf kost din meschain wel nait veul tied, mor kop mout aal leeg wezen om denken te kinnen. n Hail kerwaai om kop leeg te kriegen ien dizze tied doar van ales nog mout. Mout omreden t kin. Kon t nait din huifde t ook ja nait. Kon der mor wat meer nait dizze tied, denk k sums wel ais slim ollerwets. t Gaait ons vandoag de dag apmoal goud, mor der is veul van doun en der mout zoveul gebeuren nog. Ales mout ain mitmoaken, overaal aan mitdoun, t liekt wel of der nooit gain ho is. Nee zeggen blieft slim stoer. Anneke is aan bosschoppen doun. Boudel veur kerstdiner mit haile femilie mout ien hoes hoald worden. Zulf wil k nog wat aan schrieven, n slim kört verhoaltje meschain, beste wìnzen mouten ook nog deur oet en aal zukswathìn, mor k wil ook ja n poar doagen biekommen van … joa, van wat aiglieks? Wereld is nait roazend moakt, mor wie denken vandoag de dag van aal. Wiezulf moaken wereld mit nkander roazend. En woar tou? Doar gaait t hìn, eer k ter op verdocht bin, zit k al weer achter computer en begun aan n gedicht over deksels roazende wereld. k Mout aiglieks eerst mit kerstboom veur dörp aan loop.
Mit nog wat jonges mout dij hoald worden en opzet en lampkes mouten der ien. Kerstboom komt aal joar stoef bie Leermster vlint te stoan. Lampkes blieven branden tot Drijkeunegen. Stroalen rust oet as t nait waait en din binnen lu ook kaalm zo as t heurt ien dizze tied van t joar. Bie dikke wiend slingern lampkes wild hinneweer. Din wordt t lu votdoadelk ook roeg ien kop en is t doan mit kaalm overdenken van dingen. Lampkes slingern, zo as ik ter noar kiek, òflopen joaren meschain veul te veul veur elkenain. Loatve hopen dat t van t joar kaalm is mit slingerderij ien mien mor ook ien joen binnenste. Din nog bloots wat snij der bie en kloar is kerst!
Kaalme Midwinterdoagen toudocht en veul haail en zegen ien nij-joar.
t Is aarg störm- en regenachteg aan t Schildmeer. Zaailbootjes en plaanksurfers binnen netuurlek allaank verswonnen. Hoge, broen venege golven, regaaiern nou over t aans zo vredege meer.
Caravans stoan in slagorde stief noast mekoar op bloaderloze camping. Zai wachten mit smaarten op bewoners dij pas in lente teroggekomen. n Sleepbootje hakkepuft veur n zwaartteerde zolderschuut mit doarop twij hoge haaipoalen. Zo as t liekt het hai grootste muite t hoge windvangende gevoarte in golven op te trekken. Op dek staait n klaain holten schoelkotje, woarin bliekboar n kaggeltje ofzo brandt. Ter kringelt wat rook oet t schösstaintje. ‘Joa’, zegt haaiboas tegen n jonge staarke kerel dij noast hom op holten bankje zit: ‘As wie zometain in t sluuske binnen, Derk, woar ons bestelbuske staait, din liekt t mie t beste tou dastoe dij baaide honden mitnemst in woagen. Wíe voaren din deur t kenoal noar de volgende brogge en pikken die doar din wel weer op. Dat duurt aal mit aal wel even, hur. Vergeet nait dast eerst bie daaiernarts in t dörp langsgaaist veurdast noar t asiel ridst.’ Hai kikt noar baaide honden dij veur zien vouten liggen. ‘Ik wait t nait zeker, mor dat poesten en stinnen van dat reutje staait mie nait aan. Aarm daaier! Aans is hai noeit zo stille. Nou ligt hai doar mor wat te haien en faien.’ ‘Wat gaait dat aaltmoal kosten, boas? Ik heb nait zoveul geld bie mie, hur.’ Boas dut n greep in n taze en geft Derk wat sinterij. ‘Schoef ik wel weer woaraargens tussen,’ zegt e knipogend. ‘Daaiertjes binnen zo laank as wie mit beschoeien aan t waark west binnen, dag in dag oet ja mit ons optrokken. Heur verhinneweerde sloapstee in t raait was ja finoal votspuild. Ik wait nait hou ofstoe dat thoes regeld hest, mor mien vraauw is t wel opvalen dat ik leste tied zoveul stoetbruggen mitnam. Wie kinnen ze nou naait in steek loaten mit de winter veur de deur. In zummertied n swaalpend bestoan, alla, dat liekt zulfs mie wel wat tou.’ Hai knivvelt kwoajongesachteg: ‘Mor over de winter zit ik t laifst bie mien oldske thoes stoef veur kaggel. Daaier hemmen ook gevuil!’ Hai aait baaide honden mit zien grode eelterge waarkhanden nog mor ains weer over kop. Broene teefke begunt hom doadelk te slikken, mor t swaarte reutje ligt ter mor wat stil, te stil, bie. Zien vaaier widde voutjes stoeken mor wat remouerg. ‘Zugst wel, Derk. Dat is nait goud, wat ik die brom. Hai oamt mie ook te snel. Nee, ik bin ter nait gerusteg op.’ In t sluuske stappen Derk en zien boas van boord. Bliede springt t teefke achter heur aan. ‘Paas op nou, dammee vaalst nog tussen waal en schip.’ Reutje wordt verzichteg, mit jas en aal, achter in bestelbuske dele legt. ‘Rie kaalm aan, Derk hur.’ Boas juchtert nog even mit teefke, waarnoa dij bliede op veurbaank springt. Achterom verdwient boas nog even weer in woagen en gaait op boekjes noast t reutje zitten. ‘Nou mooi jonkje, mit dien biezöndere widde voutjes, Derk zörgt goud veur die hur en messchain komen wie mekoar loater nog ains weer tegen.’ Piep, piep. n Hail klaain slikje op zien waang. ‘Hè!’ Even loater grundelt boas baaide achterdeuren en loert nog even deur t roamke. ‘Dikke shit!’ is t ainege wat hai oetbringen kin. Derk het in achteroetkiekspaigeltjes alles zain. ‘Dij olle boas van mie het n grode bek, mor n hail klaain hartje,’ monkelt hai in zukzulf. n Knal op t blik: ‘Rieden, Derk!’
Bie daaiernarts in dörp: ‘Ik heb t teefke allain mor n prikje geven, hur. Dij is wieder wel vereg, mor t reutje … dat wordt niks. Dij nemen ze vaast nait in t asiel. Doe most t zulf waiten, mor magst hom hier ook loaten.’ ‘En…dat betaikent?’ zegt Derk luddek. Hai moakt mit zien haand t bekende meneuvel over zien haals. Daaiernarts legt n bemoudegende haand op braide scholder van Derk. ‘t Daaiertje vernemt ter niks van, hur. n Prikje en hai gaait rusteg sloapen.’ Zunder wat te zeggen lopt Derk deur oet. Hai vuilt zuk de grootste schurk op dizze wereld. As hai mit hoelende motor votspoit, kikt t teefke noast hom nog even achterom en piept hail zachies.
‘Da’s n knap teefke, meneer,’ zegt vrundelke doame van t asiel. ‘Hou is t doch in Godsnoam meugelk, hè, dat ter minsken binnen dij zoiets as n vedde labbe òfdanken en aan heur lot overloaten. Je zollen heur toch! Dit hondje bivve zó kwiet, dat verzeker ik joe. Dij krigt n goud tehoes, doar stoan wie börg veur, hur. Ie binnen zopas al bie daaiernarts west, zeggen ie?’ ‘Kiek’, zegt Derk, ‘hier is reken.’ ’Joa, joa, k heb t zain, dat zit wel goud,’zegt laive doame.
Aan boord terogge klampt boas Derk doadelk aan. ‘En, mien jong, hou is t òflopen?’ ‘Prima boas. Baaide daaier binnen nou in t asiel Zai waren ter aarg bliede mit. Mooie honden, zeden ze. Dij binve zó kwiet. Gain punt.’ ‘Gelokkeg, en wat zee dokter van t reutje?’ ’Oh, n snittje kolde vat. Dij is ter mit n spoitje zo weer bovenop.’ ’Nou, kiek ains aan,’ stint ol boas opgelocht. ‘Je binnen bie zo’n daaiernarts toch wel aan t goie adres hè, vinst ook nait, Derk?’ Grode, stoere Derk draait zuk bokkeg om en lopt vot. Zien voesten balen zuk in onmacht in buutsen. Troanen kriebeln hom over wangen.
Woar is t laand? Hai het zuk t voak òfvroagd in zien geboortelaand, verscheurd deur de oorlog. t Laand woar je jezulf wezen kinnen en kinder op stroat speulen zunder t gevoar van bommen en sloepschutters, woar je vrij veur joen mainen oetkommen kinnen. Hai docht dat e t vonden haar, n stee om te leven en weer n toukomst te hebben. “Minder Marokkanen!”, dat kreeg e te heuren. Hai was nog nooit in Marokko wèst, mor mìnsen hier zain t verschil nait. Aans is aans. Aans is nait goud. Woar is toch dat laand? Verleden zo dicht bie. Toukomst zo wied vot.
Vraauwe Justitia staait veur recht en plicht, oordailt over veur en tegen. Je maintiendrai, ik zal handhaven! Doar gaait t om, mit rechters en avvekoaten. Vraauwe Justitia dragt mainsttied n blinddouk, kin bekloagde nait aankieken. Zai weegt ‘woar of nait woar’ op heur weegschoaltje, zwoard van Damocles in de haand. NAM en oardbevensgedupeerde in rechtbaank: toga’s, Salomo(n)-proza, dure nota’s! Gaait Vraauwe Justitia’s weegschoaltje liek op mit schoal van Richter? Wordt heur weegschoaltje wel joarleks ijkt? Dat is ook n plicht en wel dut dat …?
Inspekteur De Hoan wordt bie de ploats delict onder t òfzetlint deur loaten. Wiederop ligt t liek, mit de kop in n plazze bloud. n Technisch rechercheur lopt der omtou. ‘Waist al wat, Veenstroa?’ ‘Moi, De Hoan. Joa, t is de gruinteboer. Aine het hom d’hazzens inhaauwd.’ ‘En t woapen?’ ‘Woapen hevve vonden.’ Veenstroa holdt n puutje omhoog mit n gruin veurwaarp derin aaivörmeg, mor den wat groter, mit n ribbelge schille. Der zit veul bloud aan. ‘Dit is wat de gruinteboer verkocht as eetriepe avocado.’ ‘Hai, wat ja n gewelddoadege menaaier om aine om haals te brengen.’
Printerinkt was op, k haar slim verlet, t ding ston al n week dreug. k Haar mien Geert drij moal vroagd of e swaarde inkt veur mie hoalen wol, hai dee t nait. Din zulf mor noar winkel. Ze zollen t veur mie bestellen, aanderdoags kon k t ophoalen. Dat schoot mie deur. Twij doagen loater ligt ter printerinkt op t aanrecht. ’t Binnen dubbeln,’ zegt Geert.’ Inainen bedenk k, dat k zulf ook nog n bestèllen lopen heb. Smiddags komt Geert thoes en zegt: ‘k Was bie boukhandel en heurde, dastoe dien inktpatronen nait ophoald hest. t Binnen dubbeldikken.’
Op binnenploats van t internoat gloepten zai hom aan: jongen onderwegens noar heur klaslokoal – hai vuilde t zunder weerom te kieken. Ien zien scholders en aarms schriende n narende pien, mor hai mos nog eefkes volholden. Zun haar t loaken hoast dreugd. ‘Jongen dij ien heur bèr miegen mouten mor leren hou of t heurt!’ haar non hom dij mörgen tougraauwd, dou hai snokkend veur heur ston. Vannijs noaderde n plougje jongen zien ketoenen schandpoal. Stoens keek er noar lucht en wol dat hai n vogel waas.
Mit haanden in schoot zit de man, verzonken in zien gedachten, veur zok uut te kieken. Langzoam gaait de zunne onder. Op t rimpelloze wotter van de viever loaten eenden en zwoanen zok kaalm drieven. Noast hom op t baankje ligt n grode plestik pude mit de noam derop van n bekende supermaart. Hai fietst hom tegemuide zunder gaang op d’kedde. t Is n lije zotterdagoavend in t midden van augustes. Deur d’aanholdende dreugte geft de netuur n haarstachtege kiek. Takken hangen willoos dele en t vrizze gruin het hier en doar al plek moakt veur t geel en t broen van de moanden van òfstaarven en van wènsteghaid. Hai begroet d’onbekende mit: ‘Moi.’ De baankzitter in zien blaauwwidde blokkiesoverhemd mit körde maauwen, keert zien gezichte noar hom tou: ‘Moi! Even aan de rit?’ Zol dizze persoon verlegen zitten om n proatje? Hai antwoordt van: ‘Joa. t Is mooi weer om n èndje fietsen te goan, hè.’ Hai remt of en mit fietse aan d’haand blift e bie hom stoan. De man zet zien pude op d’grond hèn en slagt mit vlakke haand op t stee van t baankje rechts van hom: ‘Kom der mor bie zitten, zol k zeggen.’ Hai zet fietse op staander en gaait noast hom zitten. De man het n somber gezichte, vaalt hom op. Hai schat hom op n joar of zesteg. Zulf is e wat older. Zai hebben t over t klimoat dat in hoog tempo veraandert. As ze uutproat binnen zitten ze n zetje zwiegzoam noast nkaander.
Den zegt de man mistroosteg: ‘Hier zat ik ook voak mit mien vraauw.’ O, wai, oppazen mit dien antwoord, wait de fietser. ‘Joa? Is dat laank leden?’ ‘Nee. Nait zo laank.’ Meschien herinnert de baankzitter zok t pienlek verlais en tovert hai beelden van vrouger veur n dag. ’t Levent gaait haard, hè,’ zegt e den mor. ‘Inderdoad,’ is t antwoord. ‘Des te older dast wordst des te vlugger gaait de tied veurbie. En wie kinnen de tied nait tegenholden, al zol ik dat soms wel hail groag willen. Aiglieks bin k der stiekom tussenuut naaid,’ bekent de man in zien zummers blokkiesoverhemd. ‘Wie hebben vanoavend verjoardagsverziede. Vraauw is alles aan t kloarzetten. Bie dit waark kin ze mie nait bruken. Ik zol heur toch mor veur de vouten lopen. En den draait t weer uut op roezie. Ik ken heur. Heb k gain belang bie vanoavend. Doarom bin k op mien dooie gemak hierhèn lopen, noar de viever tou. Hest doe n vraauw?’ ‘Ik woon allain,’ vertelt e. Enkelde menuten verstrieken in stilleghaid. De man zucht daip. ‘Kom,’ zegt e. As e stoan gaait pakt e zien gele plestik pude van d’grond of. ‘Meschien vaalt t wel tou vanoavend en moak ik mie dik om niks.’ Hai lopt vot en zegt: ‘Nog n prettege oavend, hè.’ ’t Zulfde,’ geft hai hom mit. Den zet e zien fietse van staander of en hai ridt weerom noar zien huus tou. Hai verheugt zok op de roman dij kloarligt om lezen te worden. Op zien bluesmeziekje verheugt e zok, en op zien glas rooie wien.
Op pad noar Stad. Even loeren bie de gruine ‘Chinese muur’ van Grunnen, De Stainkoeln. Gain minsk te zain tot …: ‘Hé, mienjonkje, hou is t?’ Doar ston e, Glaanzie Blinkerdt, k kinde hom van vrouger heer. Zien bienoam kon je wel roeken; zo glaanzend was e dou nait as oldiezerjeude mit bakfiets. ‘Joa, k heb hier n boan as onderboas van de Campus Yin en Yangtai.’ ‘Wát? Campus Yin en Yangtai … houzo?’ vruig k hom. ‘Nou, t is de òfdailen Miljeuspultje van Zerniek Skienze Paark bie Paddepoeltje en …’ “Skienzepaark”, Glaanzie? Da’s Engels: “science”… ‘ ‘Joa, aigenwieze,’ zee Glaanzie, ‘zai wollen Campus Yantai opzetten in China mor doar zeden ze “baarg joen aigen smeerlapperij op”.’ ‘Snap ik, mor woar mot t nou hèn?’ ‘Dat is mien waitenskop,’ zee onderboas, ‘ik moak hier Yin en Yang-rioolkunst.’ ‘Rioolkunst? Bwèèè.’ ‘Most mien campus nait zo zwaart/wit bekieken, k heb vlogge verbindens mit Zerniek deur mien riooltje,’ snakte Glaanzie. ‘Riool? Harregat!’
‘Niks harregat, mien riooltje onder stad is skoon.’ ‘Tuurlek,’ zee k … mor k heurde aal plietsieserenes, zol der wat loos wezen in Stad? Glaanzie gaf gain oasem: ‘Kinst n gehaaim bewoaren, jonkje?’ Hai dee deur open. Zien ‘campus’ lag daip verstopt as n Verboden Stad in de voelnisbult mit tougang noar t rioolstelsel. En wat ston doar? ‘Rioolkunst,’ zee Glaanzie, ‘Skildwolmer-skoapskeerskoetjes, Winskoter-skommelskeepkes, Nijeskansker-skiskaansskountjes, Skeemder-skemerlaampkes, Skaphaalsterzielster-skeuvelklompkes.’ Hai muik dat van zooi dat tou stad uut drieft. ‘Joa, der gaait niks boven Grunnen, mor kiek ais wat der onder zit. Ik verkoop t aan telecombedrief Huawei, chineeskes binnen stoapel op Grunnegs DNA … k verdain der goud aan.’ ‘Mor dat liekt op identiteitszwendel … wait dien boas hiervan?’ vruig k hom. ‘Ssst,’ zee Glaanzie, ‘zerniekboaskes komen hier nait, dij lopen allinneg op resepties veur n gebakje, dat nuimen zai touzicht.’ Zo! Glaanzie duurt wel wat roupen. ‘Joa,’ zee e, ‘Ik zeg wat n aander denkt … wilst even onder Zerniek Skienze Paark kieken, lagen jong.’ ‘Nee man … stinkerij en rötten.’ ‘Klopt,’ zee e, ‘paast persies bie Chinees Nij-joar 4717, t Joar van de Röt.’ ‘t Joar 4717? Dat duurt nog even.’ ‘Nee, da’s aankom 25 jannewoarie.’ Ik was confuus van zien Karma. ‘Kom,’ gnivvelde hai, ‘even onder Paaske’s ketoor kieken?’ Doar komst mit op de kovvie, docht ik. Hai was glad as n oal, kon overaal deurkroepen. ‘En ik heb börgmeester Skuiling aanboden om oljoarsoavend om zeuven uur baggerslibvuurwaark òf te steken. Ik wìns elk veul skone yin en skiere yangdoagen in 2020.’ ‘Om zeuven uur? Mor Glaanzie, din krigst last mit stikstof en …’ ‘Stik toch,’ ruip e, ‘as t slim stinkt din komt gain minsk op PFASpad begun 2020, binnen plietskes ook vrij, dij hebben ook zin aan Zen.’ Ondertusken steurden lewaaiserenes serene rust bie Stainkoeln.
Wat gaait der heer, docht ik. Mor heurde ik gestommel? ‘Wat is dat doar, Glaanzie?’ vruig k hom en luip op n deur òf. As n wilde sprong hai der veur. ‘Nee, eh, niks aan d’haand,’ stötterde hai. Hè, mor k heurde toch wat? Kwaam ja achter dij deur vot. Ik maaide Blinkerdt aan zied, dee deur open en … doar zat n kirrel vastbonden op n stoul mit n prop in de mond en n douk veur d’ogen. Wèl zol dat wezen? ‘Nou … eh … dat eh … is menister Wiebkes, dij helpt skoade-Grunnegers nait mit stukkende huuskes.’ ‘Man hait Wiebes,’ zee k, ‘mor hou komt hai hier?’ ‘Nou, gusteroavend luip k onder Stadsskouwburg deur. Inains heurde ik n bekinde stem. Ik wurmde mie noar boven en in klaidkoamer zat dat stuk Grunnegs verdrait. Ik heb hom grepen en hierhìn sleept, skoon skip.’ Dat vertraauwde ik nait en verlöste man van prop en blinddouk. Mor t was Wiebes nait … t was acteur Marcel Hensema. Dij ruip: ‘Loat mie lös geboefte.’ ‘Mor hou zit dit din?’ vruig k Marcel. ‘Ik repetaaierde mien rol van Wiebes in t stuk “Gierkelder? Gastank van Grunnen” van schriefster Heite, dou dij gek mie pakte. Doar kriegen joe last mit!’ Joa, vòtwezen hier, docht ik, veur k wataargens biesleept wor … ‘Niks aan d’haand,’ zee Glaanzie bie de veurdeur, ‘ast mor niks verklapst en …’ En… doar stonnen wel 20 plietsiewoagens mit zwaailichten veur t hek, doarachter wel 50 ME’ers mit pistolen. Glaanzie en ik werren oppakt en mit noamoak-Wiebes’ mitnomen veur verheur. Ik kon mien onschuld bewiezen, Glaanzie ging t hok in. Mor nait laank: d’aandermörn ging k nog even bie zien ‘Yin en Yangtai-campus aan. En wel luip doar stampensvol Henk-de-Haan-broezereghaid op de gruine bult? Haren zai Glaanzie nait vasthollen? ‘Nee jonkje’, zee e, ‘OngsiKongsi*-plietskes hadden nait in de goaten dat t riool ook onder t bero deurlopt.’
Wie zeggen: ‘alweer t ende van n joar’. In begun leek t laank, mor t is aal weer kloar. 2019 mit 365 verschillende doagen, woaraan wie ons herinnerns droagen.
Was t n joar wat je hadden verwacht, of was t ain mit veul overmacht. Wees dankboar veur de kostboare mementen, want gelok is nait te vinden in tied en senten.
t Olle joar en t nije joar vervluien zo mor in mekoar. 2020 staait weer veur de deur; geef dij 366 doagen weer joen kleur.
Mit aal joen wensen en gedachten en t onbekende wat ons staait te wachten. Mor dit pad is te begoan, as je noast mekander stoan.
Wèl kreeg vrouger nait van zien ollu te heuren: ‘Zörg dast n boane bie d’overhaid krigst, din bist de rest van dien levent verzekerd van waark.’ Dat dringend advies kreeg ik dus ook en k heb t opvolgd. Ik kwam bie PTT terechte. Even veur de jongere Grunnegers: dat was vrouger n overhaidsbedrief en is loater privatiseerd en opsplitst in KPN en Post NL. Nou waren de mooiste boantjes wèl in Den Hoag, dus toun ik oetwozzen, rezenoabel en ambitieuzer wer, docht ik wel: doar mot ik noar tou. En dat lukte. Moar t drong rompslomps tot mie deur dat k din ook noar de Raandstad verhuzen mos. Doar mos k nog wel even goud over noadenken. Moar ja, dij A zegt mout ook B zeggen. Dus op t leste ging k der veur. As ondernemende Grunneger heb k de Raandstad vanzulf wel braidvoudeg verkend. Der binnen mooie steden, dörpen en gebieden. Mit n beetje muite kin t kustgebied die t gevoul geven dast op ain van de Waddenaailaanden bist. In t Gruine Haart denkst òf en tou even dast op t Grunneger pladdelaand rondlopst. Den Hoag het Scheveningen, moar wie hemmen Zoltkamp. Rötterdam het n mooie hoaven, moar wie hemmen Delfziel en de Eemshoaven. In Utrecht kinst onder de Dom deurlopen, moar dat kinst in de Stad ook onder de Martinitoren. Amsterdam is n stad mit mooie musea, graachtengordels en meziektempels, moar k bin bliede dat k ter nait woon. As ik mooie schilderijen zain wil, of noar n meziekconcert luustern, rie k der groag even noar tou, moar k rie der aaltied nog veul blieder weer weg. k Woon nou n poar joar in de Raandstad. t Eerste wat mie opvuil en woar ik vrezelk aan wennen mos, was dat grouten hier. Of beter zegd, t gebrek aan normoal groutgedrag. In Grunnen was ik wend om de haile dag ‘moi’ te zeggen als ik aine tegen kwam, bekend of onbekend. Toun ik dat hier dee, keken ze mie aan mit n oetkiek van: most wat van mie? En ik vuilde heus wel dat ik hier gain ‘moi’ zeggen mos, moar ‘hallo, mogge, goeiedag’ enzukswathìn, moar t huilp nait. Dus dat heb ik aal, houveul muite mie dat ook kostte, òfleerd. Ik heb ter wel even n studie van moakt, want t zat mie nait lekker. En ik denk dat ik ter wel uut bin: wie Grunnegers hebben gewoon ain woord, mor hier hebben ze zoveul woorden, dast nooit waist woar ofst aan tou bist; is t vrundelk bedould, of nemen ze die in t ootje. As k nou in Grunnen kom, is mien populairste woord ‘moi’. Elke stad en dörp het zien aigen dialect. En dat binnen der nogal wat hier in de Raandstad. Dus veur dat Algemeen Beschaafd Nederlands most hier nait wezen. Nou denk ik nait dat ze doar veul muite mit hebben, want ze proaten t gewoon nooit. Wie Grunnegers binnen zo ongeveer de ainegste Nederlanders dij dat ABN beheersen, want zo hebben wie dat op schoule leerd.
Want loaten we nou eerlek wezen, nait allain d’Hollanders, mor ook Nederlanders uut t noordwesten, t oosten of t zuden van t laand binnen doar nait zo goud in as wie Grunnegers. Heurst aaltied woar of ze vot kommen. Ik goa regelmoateg noar n restaurant om even lekker van n aaierbaal te groalen. Dit is kureg bedould vanzulf, want ast dat hier bestelst, din krigst n frietei. Nou Grunnegers, wees bliede dat je hier nait wonen en dat de aaierbaal cultureel aarfgoud is en nait de frietei. Loatst zat ik in n restaurant en n poar toavels verderop zat n gezin. Pa was mit zien kinder bezeg. Hail normoal vanzulf, moar hai pruit net wat te haard, joa hai muik zelfs meer lewaai dan de kinder. Dat was zo’n man dij van zochzulf vindt wat veur n geweldge voader of hai wel is, joa en dat mout vanzulf elkenaine heuren. Op zo’n moment krieg ik staark de drang om even lekker Grunnegs te proaten. Nou wonen der nait zoveul Grunnegers hier, dus din bel ik n femilielid of n Grunneger kennis op. En din kin k even lekker proaten over alles wat mie hier opvaalt en woar dat k mie over verboas en vanzulf ook over de aandere gasten in t restaurant want ze hebben toch nait deur dat k t over heur heb. Joe heuren nog van mie. Moi.
As oprechte Grunneger waiten ie vanzulf allaang dat n til, tille of bat n brug(je) is. Mor wizzen ie ook dat t olle Westgermoanse woord oorspronkelk ‘plaank’ betaikende? Tiljes kommen benoam ien Grunnen, mor ook ien Vraisland en Noord-Holland veur. Rondom dizze bruggen ontston voak n nederzetten mit n haarbaarg of zukswat. Veurbeelden: Briltil, Paapstil, Slaperstil en Doodstil (d.i. Dode’s of Doede’s til).
Ook mooi: Abelstokstertil, Zwijntil (Baflo) en Bloederige Blynse Tille (Wijnaldum). Ien laankmanstieden wer zo’n holten til aan t begun van winter òfbroken om onderdailen dreug te bewoaren. Ien t veujoar werden plaanken weer teruglegd. Nog ien t register van t Winsumer en Schaphalsterzijlvest van 1755 en 1757 wordt veurschreven ‘dat de tillen (…) sijnde batten, soodra bij nat winterweer de wegen onbruikbaar zijn, worden opgenomen.’ n Bat is n plaank. Doarom werden smale bruggen ook wel bat, batting of tilbat nuimd. Tilbat is dus ainks dubbelop. t Woord bat of badde ken elk van t Knaolster Lorelei (G. Teis Pzn.): ’Ze zeggen: hai ’s mit zien hazzens, liek tegen de badde aangaon / En dat haar met heur zingen, dat schipperswichie daon’ Hier kinnen ie over dat aldervrezelkste meleur heuren: http://www.duomokumermolleboon.nl/index.php? option=com_content&view=article&id=8&Itemid=138 Mooiste tiljes bennen vanzulf hoogholtjes. As ie doar bovenop stoan, din hemmen ie ien t vlakke laand gain verlet meer om baargen!
Dat linker tilje zol nog ien Nederland liggen kinnen, mor bie dij rechter zol hier n bredje stoan van verboden te betreden. Baaide tiljes liggen ien Litouwen. t Litouwse woord veur brug is tiltas. As ie de woord- en betaikenisoverainkomst bekieken van Noordnederlandse til en Litouwse tiltas, din monnen baaid wel van dezufde old Proto-Indo-Europese òfkomst wezen.
Mor mit de Gruine Til, de Zaliasis Tiltas ien Vilnius is n modern probleem. Doar hemmen op de vaaier houken standbeelden stoan oet Communistische tied. En net aans ien Nederland willen lu ien Litouwen ook t laifst ale beelden en noamen votmovveln, dij verwiezen noar elementen van t verleden dij lu vandoag de dag nait zinnen. Benoam omdat de Russische bezetten van Litouwen van 1945 tot om en bie 1960 veur de Litouwers slimmer west het as de Nazi-Duutse bezetten van 1940 tot 1945 veur de Nederlanders (behaalve Jeudse). Pas ien 1990 herwon Litouwen zien vrijhaid.
Ien Vilnius kwam der ien 2003 nóg meer rebulie van de beeldengroepen op de Gruine Til, dou t Socialistisch-Realistische beeld van Industrie en Baauw adopteerd wer deur de Litouwse LGBT Rechten Organisoatsie. Ain van beeldhouwers, Bronius Vysniauskas, dou 84 joar old, vuilde hom beledegd en ragde dat de bedoulen van zien waark west waas om twij aarbaiders oet te beelden, mit mannelk raif. ‘Baaide manlu bennen staark en energiek. Hou zol dat ien verband stoan kinnen mit homoseksuelen?’ Organisoatsie-directeur Vladimir Simonko reageerde: ‘Twij mooie mannen stoan nkander stoef noabie, woarom zol ook t gemoud veur nkander heur nait ien kloeten lopen kinnen?’ Ien juli 2015 von börgmeester Remigijus Šimašius, dat de stoat van onderhold van de beeldengroepen op de Gruine Til zó min waas dat ze gevoar opleverden en lait heur vothoalen. t Is ondudelk wat ter nou mit de beeldengroepen gebeuren mot. Ien Rotterdam hemmen ze onder n dikke verkeersbrug n stee veur verweesde beelden. Meschain is dat ook n idee veur Vilnius.
(vervolg op ‘n Nust van wonder en geweld’, Kreuze 80)
‘Ik begaan nog es n ongeluk. De eerste en veur mein nie de beste, die de caravandeur weer open laat staan, ken voor mein vergoed opsodemietere! Komp der nooit en te never meer in. Dat ken ik je wel verzekere!’ De verhenneweerde deur wordt van boetenkaant òf genoadeloos dichtsmakt. De klaaine, besmoezelde toercaravan schudt en trilt op zien smerege lochtbandjes, op t gevoar òf dat t haile kakkie oet mekoar vaalt. t Is om en bie n uur of elf smörgens. n Sprille, slodderachtege vraauw mit reuzen krolspelden in t hoar is de rebuliemoakster. Oet elk van grode permenentmechenieken hangt n soortement lapke, dat onneudeg zien best dut de roege peper- en zoltkleurege stroek bie mekoar te holden. Wieder is ter gainain te zain. Hapsnoede runt broaderg noar nevvenstoande stoacaravan. ‘Hoe-oe, hoe-oe!’ Zai geft n niedege ram op iesdern wand en drokt doarbie heur neus zowat plat tegen t veurroam. ‘Hé! Hebbie ook gesien naar welke kant die kolerehond van mein is opgestove?’ blèrt ze noar de al wat oldere lu, dij doarbinnen gemoudeg zitten te kovviedrinken. n Bedoarde man, Jan, komt noar boeten en zegt eerliek: ‘Ik heb geen idee/ mevrouw. Daar letten wij niet op.’ ‘Dèr ken ik ook gien goare bij spinne,’ monkelt ze onrechtveerdeg. ‘Dit is verdold de honderdste keer dat die rothond der fantusse kneipt. Ik pik dit niet langer. Ik beskeit me nog liever! Elke keer ken ik madam skoonmoake. Die blubberzooi kraag je niet uit det lange gele hoar. Volgens mein soekt ze de sliksloten fan der eige op en baggert der as een idioot deurhinne. Me man saleger most zo neudeg n hond uut t asiel Me lieve dochter zal der op passe. Joa, joa. Mor die is nou mooi weer de hort op. Det ken me niks skele hoor, mor loat ze din de deur wel achter der kont dichtdoen. Ik wordt hier zo gestretst ven! As die rot hond nu weer as n swartepiet thuiskompt, trap ik haar gelaak weer weg. Ze komp der nooit en te nimmer meer in. Ik heb gien gaatjen in men hoof. Hiero. Alles zit nog op zen plek hoor!’ Zai vrummelt doarbie wat deur heur krulfertuten. Joa, dij zitten wel hoast spiekervaast. Vot is ze weer. Bie n noaberske wiederop sloft ze mit n bult onbestemd keboal noar binnen tou. Kopschuddend gaait Jan ook weer noar binnen. ‘Schenk nog mor ains in, vraauw. Hest heur bloazen heurd?’ ‘Och, trek die doar mor niks van aan, jong. t Is gewoonweg aander volk. Mor t wordt aal mit aal nait beder hier op camping. Most die ter mor nait mit bemuien, Jan. Doar kinnen wie nait tegenaan. Dat volk leeft hail aans. Hier, drink dien kovvie mor ains lekker op. t Zel ons tied wel duren.’ Even loater: ‘Dij flodderboksem is ter nog tou in stoat, om dat aarme stomme daaier aan heur lot over te loaten hierzo aan t Schildmeer.
t Liekt mie aans wel n laive hond tou. Vinst ook nait, Jan?’ Jan nikkopt mor wat. Zien Gittje het t voak bie t rechte end, omdat zai aaltied glieke rechtoet is. Noamiddags, omstreeks n uur of drij. n Bult keboal. n Oversloagende stim reert: ‘Lazer op kolerehond! Kom niet bij mein in de buurt! Ik trap je in malkander!’ Knal, doar vlugt wat tegen caravan van Jan aan. Dij wordt kèl wakker oet zien mirreg gedutter. Hai dut t roam open en zugt nog net dat noaberske, nou mit opmoakt hoar, n bezzem oppakt, dij doar in t gras ligt. De gele, mor nou gries braagelde hond, schudt jankend vot. Op n verzetje belusde omstanders lakken en loeren wat achterbaks, mor zeggen of doun wieder niks. In wiedte zain ze wel, dat de verschoppeling mit kop noar beneden bie t diekje opklaauwstert, zunder achterom te kieken. Jan kin zuk nait langer bedappern en gaait noar boeten, noar orrebedor tou. ‘Moet dat nu op deze manier?’ vragt e. ‘Och vent,’ zegt ka. ‘Morrege goan we pleite hoor. Lekker rusteg, hè? As die mietzak n ietsie pietsie verstandig is, en dat is t ie gelukkeg nie, den komp ze eerder braaf en skoon terug. Zo nie, den heb ze pech gehad. Eigen troep, dikke poep! Zo goed? Lieve buurman van de dierebescherming?’ Jan gromt nog wat en lopt vot. Hier is gain kruud tegen wozzen.
Aander mörgen vroug: Brrmm, brmm. n Veddelke blaauw-swaarde kwaalm van n slecht lopende motor wiederwaait over n groot dail van camping. Daipe sporege en glidderge gleuven in t gras. n Boordevolle òfvalzak en n bebrageld stok plestiek geven even loater plak aan woar mieters klaaine caravan, mit wonder en geweld löstrokken is. Jan staait veur zien hekje, op t graspadje, even bie te komen van n lange, waarme nacht. De gammele auto kreunt en steunt hom veurbie. ‘Doeiie, doeiie, lieve buurman! Graag niet tot ziens hoor. Skat!’ Poepgat van n vraauw hangt haalf oet portier en wappert wat mit aarms noar hom. Zai zugt der oet as n verlepte doalioa. Jan stekt onbedocht doch even zien haand op. Dit geweld gaait zien pedde te boven. ‘Ik bin over ain kaant bliede dat ze vot binnen,’ zegt e tegen zien vraauw. ‘Och joa,’zegt dij: ‘Most nait vergeten dat wie hier haile zummer lekker oetrust op camping zitten. Dizze lu, veuraal dij oet grode steden, kriegen hier hoogoet mor n poar weke kaans om zuk vannijs op te loaden.’ Even loater: ‘Wel verdikke, kounavvel dij ik bin. Hest doe ter ook op let, of ze dij hond bie zuk haren? Nee? Nou din zel dat wel goud zitten, aans haren wie dat daaier hier ondertied al wel rondscharreln zain.’ Nee, dus. Zieltogend woefke is nait weerom kommen. Is, tot in t woater tou, sputternd wat achter eenden aan joagen goan. Nou is ze aan woaterkaant wat aan t gekjoagen mit n gitswaarde hond. Blaf, blaf. n Jenteg reutje, mit vaaier opvaleg widde voutjes bentert om heur tou. Dikke lol.
Pakketjes worden dommee brocht deur de Polling Drones. Nee, k bin nait in toeze mit de Rolling Stones. ‘Polling’ is bestuurboare software, ook veur n drone. Vroag mor aan TopDutchkes van Zernikon bie t Raaitdaip, dij hebben verstaand van nije luchtvoartugen. Nij? Nee, begun 20e aiw haren de Duutsers al geruusloos luchtvlaigspul. En nou bestel je n drone gewoon bie Bol.com. Woarom? Kin je lekker mit speulen. Nou, speulen … ploagerij, buren begluren. Dat is t aigenlieks, omreden dat minsken slim nijsgiereg binnen. Me dunkt, der is gain touzicht op, veuls te duur. Overhaid wacht net zo laank tot der ongelukken gebeuren. En din komen de vroagen: hou kon dat nou? Dat vruigen de Duutsers zoch ook òf dou de Hindenburg in 1937 bie New York omdeel donderde.
Van d’zummer zat k kraant te lezen in de toen. Inains zweefde der wat om mie tou. Ik rabbelde wat mit kraant. Dou was e boven mie. Ik docht aan n gruine gloazenmoaker, zo’n helicopterachteg insekt, n libelle … mor t was n Polling Drone.
Dou k in t ènde kwam, vloog e hoog over de bomen vot. Ik pakde kraant weer op … mor ding was al weerom. Ik dee of k niks zag, mor t kreng loerde noar mie. Kreeg k kriebels van. Gelukkeg heb k drij weken bie de luchtmacht daind en mit dij ervoaren pakde ik mien katapult. Ik zocht n staintje en de ramp mit de Hindenburg kreeg n vervolg boven mien rododendron … Dou kwaam der n kop boven t hek. ‘U heeft op mijn drone geschoten,’ ruip e vergrèld. Ik zag vot wel dat k gedounte haar mit n TopDutchke, zo’n kennismelker van de ZernikonValley-heerd bie de Paddepoel (des verderfs). ‘Oh, is dij loerangel van die en wat mot dat in mien toen?’ vruig k. ‘Eh, hij was nait in uw … joen toen,’ zee e. ‘Wel wis,’ zee k, ‘en hest toustemmen om in mien luchtroem te komen?’ ‘Dat mag veur … eh … onderzuik, joe mot mij n nije drone vergoeden,’ pebaaierde vent hakkelgrunnegs. ‘Oh/ en wel zegt dat ik op dien lilellebel schoten heb?’ ‘Eh/ joen vingeròfdrukken zitten op deze steen, k heb bewijs.’ TopDutchke teunde triomfantelk n staintje, tröts op zien smuie denkkwabben. ‘Joa,’ zee k, ‘en dienent zitten der nou ook op. Mien toen is gain dronehub, doarveur most noar DAE, Droninger Airport Eelde. Moi.’ Ik pakde mien kraant weer op. Noa sikkom n haalf uur gong deurbel, n plietsievraauw. ‘Goedemiddag, ik ben gestuurd door uw achterbuurman, heeft u zijn vlieger kapot geschoten?’ Ik was stomvvvverbbbriikkjjj…. luchtledeg deur zoveul lozeghaid. ‘Zien vlaiger was n drone, dij mie aal aan koekeloerde hier in mien aigen toen, mag dat zomor?’ ‘Eh …’ twievelde agente, zai wos ook nait recht of dat bie wet regeld was. ‘Ik wel,’ ruip TopDutchke dij kop weer nijsgiereg boven t hek uutstak, ‘mijn professor zegt dat t mag.’ ‘Oh,’ zee gezagdainster, ‘en hoe heet die man?’ Wiesgeer begunde te twieveln en zee niks. ‘Tja, zo kom ik niet verder,’ zee vraauw, ‘u moet maar samen tot een vergelijk komen, n prettige dag verder.’ ‘Zo is t,’ zee k tegen vent en veegde stukjes drone, takjes en bladspul bie mekander. ‘Kiek mienjong, hier hest wat nijs, n rododendrone … Art Design.’ Hai gloepde vaals, k huifde nait op Satisfaction reken. Ik zee: ‘Get off of my cloud en Jagger nait meer mit Polling Drones in mien toen, aans Mick ik hom der uut.’ TopDutchke keek stoens. ‘En nou votwezen,’ ruip k, ‘aans krieg k ook nog Sympathy for the Devil …Woeh oeoeoehhh …’
t Was nog aal goud goan, mor k zag de buien hangen. Haard fietsen den mor en pebaaiern om dij buien veur te blieven. En n hail end ging t goud, totdat k op Braideweg tussen Westeremden en t kruuspunt De Weer was. Doar kwam mie toch n hoos wotter omdeel, aldernoast! Eerst mor even schoelen onder bomen van boerenploats Fylinga. t Duurde nait laank of ik kreeg gezelschop van n jongkerel. Sjompenat stapte hai van fiets òf en zee: ‘Wat n weer, nait?’
En dou wer t stil en keken we soam noar dat grieze gerdien van regen. Mor onverdachts vroug hai: Woar gaait joen raais noartou?’ ‘Oh, k mout noar Lellens. En doe den, woar gaait dien raais hèn?’ ‘k Goa noar Steem,’ was zien antwoord. En dou wer t weer stil, bloots regen kwam nog aal omdeel en wind ruzzelde deur bomen van singel. In tied was t grieze regengerdien wat dunner worden. ‘Kiek,’ zee jongkerel, ‘boven Middelsom wordt aal lichter.’ Hai stapte op zien fiets, stak t kruuspunt over en verdween. Ik keek hom noa, doar ging mien gezelschop. Och joa, den zel k ook mor wieder goan, onnaaierde ik. Bie t kruuspunt linksòf op weg noar n waarm kop thee en n dreug hemd.
Van veul kinder hebben op t heden baaide olders n drokke boane. Dat geldt ook veur mien klaaindochter van vief joar. Der mout dus veul regeld worden. Ook grootolders worden inschoakeld. Ain dag mout oma uut Grunnen t wichtje uut school hoalen, n’aander dag is beppe uut Vraisland aan beurt. Beppe is kerks en t geleuf nemt in heur doagliekse leven n belangrieke ploats in. t Kin nait aans of t lutje ding mout doar ain en aander van mitkriegen. Dat bliekt wel, as ze op n mörn, zo tussen neus en lippen deur, aan heur moeke vragt: ‘Mama bestaat God eigenlijk echt?’
Mama mout even noar t juuste antwoord zuiken, mor zegt den eerlek: ‘Dat weet ik eigenlijk niet, meid’. ‘Ga dan even googelen, mam’, stelt t wichtje veur.
Mien vraauw en ik hebben veureg joar n weekje logeerd ien Bretforton, Engeland. Bretforton is n stilleg platte- laandsdörpke van roegweg doezend ienwoonders dat ligt ien de Midlands tussen Londen en Birmingham ien. t Ligt dichtachteg bie de Cotswolds, n heuvelachtege streek mit bos en ook mit golvende gele koolzoadvelden. Net n beet- je as Zuud-Limburg. En mit ollerwetse dörpkes en stadjes ien Anton Pieck-stiel. Wie zagen doar grode en dure hoe zen van n geel soort maargel mit weelderge toenen.
Doar wonen veul rentnaaiernde politici, acteurs, industriëlen en aandere hotemetoten. Was allerdeegs n dörpke, Broadway, dat ienderdoad beston oet ain laange, braide weg mit apmoal kapitoale hoezen aan weerskanten.
En wie haren geluk, dou wie aankwamen en dou wie weer votgingen was t apmoal regen. Mor der tussenien was t mooi zunschien weer.
Wat mozzen wie doar ien ien zo’n stilleg dörpke ien midden Engelaand, vroag ie joe òf? Nou dat zit zo, onze dochter is traauwd mit n Engelsman, dij doar vandoan komt. Zai wonen nou mit heur baaiden ien Zwitserlaand, woar wie regelmoateg hingoan. Mor wie wollen ook wel ais zain woar schoonzeun vandoan komt, oet wat veur n nust, zeg mor. Zai waren zulf der ook bie, traauwens en t was hail gezelleg. t Hoes van zien olders doar wie logeerden is n hail old hoes. t Staait midden ien dörp tegenover kerk mit t dörpsplaain as n parkeerploats der tussenien. t Oldste gedailte van t hoes stamt volgens zeggen oet 17e aiw en was begun veurege aiw n gruintewinkel. Gastheer zien voader het van dij zoak n transportbedrief moakt veur gruinte en fruit, mit ain van eerste vrachtwoagens ien dij tied. Zien zeun, ons gastheer, het dat transportbedrief oetbaauwd tot n groothandel mit verschaaiden vrachtauto’s. Zodounde het e der n bult biebaauwd. Garages, opslagroemten, koelcellen, n kantoor, n hail complex. Ons gastheer en vraauw wonen ien t oldste gedailte van t complex, woonkoamer, eetkoamer, keuken en biekeuken. En op verdaipen bennen sloapkoamers en n badkoamer. Dikke muren, klaaine roamen, swoare, swaart vaarfde, kromme baalken aan t plefon en apmoal haile leeg. t Eerste wat wie te heuren kregen was: ‘Mind your head!’ Desondanks heb ik mie n moal of wat vrezelk mit kop stöt. Ook holten zoelen en dwaarsbaalken, apmoal swaart, stoken slim òf tegen widde muren. Net of t op joe vil, zo leeg en duuster. t Oogde wel hail authentiek en apaart, doar nait van. Wie slaipen boven woonkoamer en t was doar zo allernoaste geheureg, dat wie konden hoast ale gesprekken beneden verstoan, as t nait ien dat rappe, ploatselke dialect ging. Tegen ons prouten gastheer en vraauw netjes Engels, mor as wie der nait bie waren … Gain woord konden wie der van verstoan. Mor ja, zo gaait ons ien Grunnen ook wel, ja. Buurvraauw oet Amsterdam verstaait ons ook nait as we dialect proaten. Wie pazen ons den óók aan. Vlouer van ons sloapkoamer was zo schaif, ik heb t opmeten: n verschil van 15 centimeter van achterkaant tot veurkaant. Ik kon dat dudelk zain aan n nije klaaierkaast over volle bredte van sloapkoamer dij wodderpas ston. Ook toaveltjes aan weerskanten van bèr stonden schaif mit n taaibere laamp ter op mit n glazen kap. Ik heb geern wat aarmslag om mie tou en sloapkoamer was nait al te groot. Votdoalek eerste oavend kon ik laamp nog net griepen, aans was e op grond kledderd, mit ale gevolgen. Hai hufde vanwege dij schaive vlouer mor n luk tikje hebben. Ik heb doalek n poar boukjes, dij boven op bèrplaank stonden, onder baaide veurste poten doan en dou was t beder. Deur noar ons sloapkoamer tou was ook haile leeg, je mozzen der ale moalen vergoud om denken dat je kop noar beneden deden om der ien te kommen. Ik haar aingoal t idee dat wie oet n soort verplichte eerbied boegen mozzen. Net zo as der voak zegd wordt van de zogenoamde Noormannenpoortjes bie mainste olle kerken ien Grunnen. Wat traauwens nait woar is, mor dat is weer hail aans wat.
Volgens zeggen het dit hoes ook n hoesspook, net as hoast ale olle hoezen ien Engeland. Ik was doar wel benijd noar. Mien vraauw nait, dij kneep hom al op veurhaand. As wie op bèr gingen en t wer stil ien hoes, as wie snaachts wakker werden, of smörgensvro, den heurden wie verschaaiden vremde geluden. Mor ik kon ze nait duden. Ach, zo’n old hoes kroakt en kreunt van homzulf netuurlek. Mor echt wat apaarts, gezucht of gesteun, n voage gestalte, gilpen, hebben wie nait vernomen. Stoef noast t hoes van ons logies staait n haile olle haar baarg, The Fleece Inn, n traditionele Engelse pub, aigendom van de National Trust, wat Monementenzörg bie ons is. Hai stamt oet t lest van middelaiwen. Haildaal ien vakwaark, wit besmeten, n raaiten dak en beneden mit nog oorspronkelke stainen vlouers van grode pladde vlinten. n Hail lutje bar, woar je allain mor stoan kinnen mit hoogoet n man of vief. En twij grodere roemtes, n soort gelagkoamers, mit ien houken hoge holten banken, zo as ien olle traainen en ien wacht- koamers, vrouger. En verder nog wat logeerkoamers. De grode Engelse toneelschriever Shakespeare (1564-1616), dij doar ien de buurt geboren is, ien Stratford upon Avon, het ter nog sloapen. Ien dij pub spookte t aal! En doar gingen wie mit haile femilie vanzulf ook n oavend hin. Elke roemte het n open heerd en op grond veur heerd bennen krietcirkels trokken. Dat is om te veurkommen dat heksen deur schosstain kommen. Ook op deuren zitten middelaiwse maarktaikens om gaisten te weren. Ain van barkeepers vertelde ons enthousiast van ales over dizze Inn en wat ter apmoal gebeurd is ien t verleden. De veurege aigenoares, Lola Taplin, dij heur haile leven ien dizze Inn woond het tot aan heur dood (83 joar), schient ter nog regelmoateg om te swienen en mit borden, potten en pannen te smieten, as n soort van Poltergeist. Net dou wie der waren nait, vanzulf … En ook dat bie ain van dij holten banken vlak bie grond n loekje zat, dij open kon. Achter t loekje stonden twij haile olle schounen van n vrougere aigender. Mit dij aigender is t nait goud òflopen. As je dij schounen aanroaken, overkomt joe ook ongeluk volgens zeggen, n aarm of bain breken, zaikte, ongeluk of aander meleur. Barkeeper dee t loekje veur ons open, zodat wie t even zain konden. Joa, doar stonden twij haile olle, vertrapte hoge schounen, wit oetsloagen. En den is t gebruuk dat n aander, dij ook ien t complot zit, joe van achtern aanstöt terwiel je op hoek bie t open loekje zitten, zodat je toch mit haand of aarm tegen dij schounen aankommen. t Overkwam mie vanzulf, ik heb doar schienboar n neus veur. Ik kon schounen nog net ontwieken, mor vil zodounde wel wat maal ondersteboven: aarm wat schoafd en n bult achter op kop. En ik schrok mie lam. Haile kroug bolderde van t laggen … Doar stoa je den as Nederlander, ik wis zou gaauw gain gevat antwoord ien t Engels. Der gebeurt doar meer op dit gebied. Ainmoal ien t joar komt ter n vremde begroafenisstoet mit swaarde koetsen en swaarde peerden aan bie kerk, zunder gevolg. Koetsiers, ook ien swaart kostuum, hebben hoge houden op. Ze goan te kerk ien en noa n uurke kommen ze der weer oet. Mor gainain ien dörp dij wait wel of der dood is en veur wel der n oetvoartdainst holden wordt. En ien de landerijen om t dörp tou wordt regelmoateg bie naacht en ontied n vraauw zain, mit heur aigen kop onder aarm. t Is mie apmoal veur staarvenswoar verteld ien The Fleece Inn, onder t genot van n pint donker Engels bier zunder schoem. Mooi laand, dat Engeland, mor ook wel wat apaart. Ze rieden doar aan verkeerde kaant van weg, leven n uur ien t verleden en hebben gain euro, mor dat roare Engelse geld. Toch hebben wie ons der best vernuverd. Schoonzeun komt oet n goud nust!
Hebben joe wel ais gokt? Of gok je tegenswoordeg nog? Wel n slim persoonleke vroag, joe huiven din ook nait joen vinger op te steken. Gokken is veur mie mitdoun aan verlöttens; Lotto en Toto; kopen van n Stoatslöt; mitdoun aan de Postcode-, Postgiro- of Vrundenlötterij of, slimmer nog, n casino bezuiken. Meschain vergeet ik nog wat. Of joe doar aan mitdoun is joen aigen zoak, zeg ik aaltied. Ik heb mie in mien leven veurnomen aan 2 dingen nait te doun: ten eerste n woapen ter haand te nemen en ten twijde te gokken. Dat leste is wel ais stoer, veuraal as n verainen wat geld bie mekoar schroapen wil om de kas te spekken, om doarmit goie dingen te doun. Wat dou je din as kinder bie joe aankloppen, bieveurbeeld mit de Clubkas-actie. Toch bin ik vrij standvasteg: k geef laiver zo wat geld as mit te doun aan n gokje. Woarom, vroag joe je meschain òf? Nou, om doarmit te veurkommen n teleurstellen te mouten verwaarken van ‘weer niks wonnen’. Ik wait, dit is woarschienlek vouer veur psychologen’, mor ik vuil mie der goud bie. Mien Jaantje wil poddemenee nog wel ais trekken en dut din ook mit aan de Postcode-lötterij, want … stel die veur!
Van d’zummer, dou wie in t boetenlaand op vekaanzie waren, was op ons bestemmen dij week net n groot dörpsfeest goande mit veul dievendoatsie veur jong en old. Op ain van de nommerdoagen was der n groot wotterspektoakel organiseerd en ain van de aktiviteiten was ‘badeendjes-spuiten’ in t ploatselke zwembad en doar was geliek ‘n gokje woagen’ aan verbonden. Morzo gain gokje, nee, der waren dikke priezen te winnen, zo as veur de kinder mooie kedo’s en veur volwazzen lu as hoofdpries n elektrische fiets. Om doar aan mitdoun te kinnen, mos je ain of meerdere badeendjes kopen, dij veurzain waren van n nummer.
Joen noam wuir op n lieste achter joen opgeven nummer of nummers schreven. ‘Doar dou ik aan mit,’ zee mien Jaantje, ‘want ik wil geern zo’n fiets hebben. Stel die veur dat t gelok n keer mit mie is!’ ‘Stel dast hom winst,’ reageerde ik, ‘hou kriegen wie t ding din mit noar hoes?’ Want ik huif heur nait meer te zeggen dat ik nait aan gokken dou. ‘Joa, stel die dat ais veur …,’ was heur antwoord, ‘doar komt ook wel weer n oplözzen veur. Ik schrief mie in mit n stok of wat eendjes, din heb ik meer kans.’ Dou veule honderden eendjes verkocht waren, wuiren dij te dobbern legd bie de startblokken. Dat was n mooi gezicht, aal dij genummerde eendjes, kin k joe zeggen. De ploatselke brandweer was present om mit meerdere wotterstroalen d’eendjes noar d’aandere kaant van t zwembad te spuiten. Mor dij hadden zok nait goud veurberaaid en wozzen nait hou zai aal dij eendjes fersounlek noar d’overkaant drieven loaten konnen. Want mit n flinke sjars wotter wuir op d’eendjes spoten, woarvan meer din de helft nait noar d’overkaant dreven, mor deur de lucht vlogen en overaal veurbie, of noast t zwembad in t graslaand terecht kwamen. Chaos alom, want elk vloog der achteraan om d’eendjes bie mekoar te zuiken. Mor t slimste kwam nog … de mainste eendjes hadden gain nummer meer, want de sievers waren derop zet mit n viltstift dij nait wottervast was. Hou mos men doar mit aan? ‘Wie kommen mit n oplözzen!’ wuir der omroupen. Nou, dat het laank duurt, mor op t lest wuir der zegd dat de wedstried annuleerd wuir en dat d’inleg van de badeendjeswedstried aan n goud doul besteed worden zol. Behaalve de kinder kon elk zok doar min of meer in schikken, dus haar ik ook gain behuifte tegen mien Jaantje te zeggen om heur inleg terug te vordern. Om de elektrische fiets toch n bestemmen te geven, zollen der loater dij middag op t feestterrain lötjes verkocht worden. ‘Wolst dij fiets nog hebben?’ vruig ik mien Jaantje. ‘Loaten wie mor n lekkere ijsco kopen,’ was heur antwoord, ‘want din wait ik zeker dat k wat krieg, want stel die veur dat tiedens de trekken dij nummerbonnetjes ook nog wegwaaien deur de stravve wind dij hier staait.’ Joa … sums verstoan wie mekoar goud!
Mooie sievers, dij verwarrend waarken! As k smörns wakker wor en op wekker kiek, zai k ze elke bod: 5:55 of 6:55. En dat is al n joaren zo. Wor k snachts wakker, is t voak 2:55 of 4:55. Stap k in d’auto, staait teller op 655. Bie n pafke op t balkon, zai k op t plaain n auto-kentaiken mit twij vieven.
Even googeln: engeln-getallen, dij hebben zekers n betaikenis? Dubbel vief: moak joen borst mor nat! O, deksels, ons zeun is zaik … zol dat t wezen? Der staait ook dat t positief eindegen zel. Toch gelok?
Meschain is dit riemke stoer te verteren, En ik wil joe der nait mit goan shockeren. Mit dat verpakt vlais oet de supermaarkt, Wat deur paartie fabrikanten ‘bie nkander is haarkt’. Wait: dij Listeria-bacil schient meroakels te laxeren.
De boeren zeden in oktober: elk zel t maarken, Wie overtreden de verkeersregels boeten ale paarken, Want wie willen mor aal te groag, Dij lu in t bolwaark van Den Hoag, Heur, in ploats van ons laand, goan bewaarken.
‘Deze stad kent geen illegale bordelen,’ zee de börgmeester. Ik kiek aans naargens van op. In de lift van mien flatgebaauw pruit k tegen n blondine, dij in gebroken Nederlands antwoordde. k Kreeg n kirrel bie deure, dij vruig noar d’illegoale seksclub. k Stuurde hom vot, mor wol toch waiten woar e bleef. k Luip stiekem achter hom aan en zag woar e binnen ging. k Was meer as nijschiereg en belde doar n dag loater aan. Dat blondje uut de lift luit mie binnen. In de gaange luip k sikkom tegen n bekende kirrel aan. ‘Börgmeester, joe hier?’
Schrief ais wat over laifde, zee zai en hai bleef zitten, haile naacht, prakkezaaierde wat laifde was. Gekhaid, hai wis vrachteg wel van hap-hap, hop-hop, t blode vel onner loakens en aal wat minsen trillen dee en blied mouk. Mor laifde, dat dikke woord, krom as gras en slicht as raait, dat was zo makkelk nait. Laifde was koken, waarken, wasken, zörgen, n haile som van dingen. n Levent laank van begun tot ìn. Dat was ja meer as dichtkunst, dat was knooien binnen vaaier muren, verduren en nemen, sturen, droagen, lopen en boaren, Laifde was ja t haile woordenbouk. En vel pampier bleef leeg dij naacht.
Harrie en Kees wazzen bie n mevraauw ien hoes aan vaarven. Verwìnd wit hondje van mevraauw laip heur aals mor veur vouten, mor mevraauw zee dat baistje gain kwoad kon. Opains strukelde Kees over hondje en pot witte vaarf vloog over mevraauw heur kebaaltblaauwe vlouerklaid. Zunder bedinken greep Kees hondje en zette dij op kont ien haalf lege vaarfpot. Dou begon e te roupen: ‘Mevraauw, mevraauw, joen laiverd wol ook vaarven en nou is t hom haldaal mishottjet. Aarme baistje toch!’ Mevraauw het heur haldaal nait bekloagd.
Ezel was ais n moal swoarbeloaden op pad mit zeuns van zien boas. Zo mor opains sprongen der n stuk of wat rovers vanachter n heeg vot om ezel mit koopwoar op rug te stelen. ‘Der vandeur, goa der vandeur,’ raip ain van zeuns, ‘zodat ze die nait te pakken kriegen!’ ‘Woarom dat nait? Zai zellen mie toch zekerwoar nait swoarder beloaden mit spullen din ie deden.’ ’Vanzulf nait. Hou dat zo? Mor mos votdoadelk vluchten.’ ‘Mor as mien last geliek blieft, woarom zol k der din vandeur goan? Woarom zol k din baang wezen veur n nije boas?’
Ook al geven ie domme volk n aandere boas, din veraandert noam van boas aal, mor dij het gelieke min meelie mit t aarme volk.
Mier paasde nait goud op en vil ien t kolle wotter van n stroomke. Doef dij net vanòf kaant oet stroomke dronk, zaag mier ien wotter drieven. Dij bedocht heur nait en gooide gaauw n grashaalm ien t wotter en mier kon hom der gelukkeg aan vaastgriepen. Even loater kroop mier bie waal op en was red. Nog naauw bekommen van schrik, zaag mier dat n joager vanoet strevèllen zien piel op doef richtte om dij te schaiten. As de wiend kroop mier noar joager tou en beet hom ien hak. Dij schrok ter van en greep noar zien hak. Deur lewaai ien stroekerij schrok doef en vloog vlug vot.
Bie Hema loop k wat te snuustern maank t ondergoud. Doar is ook n oldere vraauw en k moak n proatje. k Haar al zain dat ze aan t zuiken was. n Jongeman is aan t vakken vullen en ropt: ‘In dij houk ligt lingerie.’ Tegen mie dut ze heur beklag. ‘Lingerie, k kin ja niks vinden,’ zegt ze. ‘Wat zuiken ie din?’ ‘Directoires. Mit piepen en n hoge boord.’ ‘Oh, onderbroeken.’ Jongeman lustert mit en wist: ‘Onderbroeken liggen doar ook.’ Tussen lingerie en directoires zit n groot verschil. Veur t gebruuk moakt t niks oet.
Zundagmörn 15 september bie t kovviedrinken noa de kerkdainst, was t eerste wat n gemaintelid tegen mie zee: ‘Staaist ien de Woarhaidsvrund! n Aankondegen van dien bouk, met n stukje uut t bouk der bie over de L van Lazarus.’ Ik haar net n hap van mien kouk ien e mond en ston letterlek met mien mond vol … Dou de hap vot was, kon k mien verblufte reaksie uutbrengen. Wat n verrazzen! Ik ken dat tiedschrift en wait dat t ien ons gemainte n baarg lezen wordt. As ain hom uut het, legt dij hom op leestoavel bie iengang van kerk, zodat n aander der ook nog van genieten ken.
t Bouk ston n tiedje leden ook al aanprezen ien Eilandennieuws. Ien Zeeland hailemoal. t Wordt al goud verkocht, veul as kroamkedo of bie deupen, mor ook n baarg opa’s en oma’s schavven t veur heur klaainkiender aan. k Bin best verguld met aal dij aandacht veur mien kienderbouk. Veur wel t nog nait heurd of lezen het, mien kienderbouk is op 4 juni 2019 uutgeven deur KokBoekencentrum en ligt nou ien t haile laand ien de boukhandels. t Hait Mijn Bijbels ABC Van Adam tot Zegen en bie elke letter van t alfabet staait n klaain gedichtje over n persoon of thema uut Biebel. Sanne Miltenburg het bie elke tekst n mooie taiken moakt. t Is wel ien t Nederlands mor n goeie Grunneger kin t zo omzetten onder t veurlezen.
t Is vandoag n biezundere dag en doarom dit gedicht, joaren leden verscheen dien geboortebericht.
Doe kreegst n noam en n aigen gezicht, kiek mor es ien spaigel, joa, kiek mor es goud, zai diezulf es ien t licht van dizze biezundere dag. t Is vandoag feest omdastoe der bist! Wait dastoe der weden magst. n Haile goeie verjoardag!
In t begun van d’achttiende aive binnen der vaar femilies oet Bunen vottrokken en hebben zoch hierzoot vestegd op raande van t overgangsveen en t hoogveen. De zogenoamde Bunerhörn. Dat was n wonderlieke zaandtange, zo’n drij ketaaier lopen vanòf d’Hondsrug. Dit was t begun van t Meras. Oorspronkelk kwamen bewoonders toun oet Bunen. Nog eerder zulfs oet Anloo. Onderdoanen van de Meier van t Klooster van Aduard. Oaventuriers, gelokszuikers, dij n groot dail van d’Oostermoer òfgroaven hebben. Törf wer òfvoerd over de Hunze of Oostermoerse Voart (t Groot Daip). Bie t Nijveen ontstoan oet t Veurste- en t Achterste Daip en stroomde eertieds om Stad tou en verainegde zoch aan noordkaande doarvan mit benedenloop van de Drentse A tot aan t Raitdaip tou. In R.W. Herwig zien boukje De Groninger Veenkoloniën, oetgeven bie J.B. Wolters in Grunnen van 1918, vertelt schriever over de koopman Adriaan Geerts Wildervanck, dij op 16 juni 1647 n koopakte taikende mit marke Zuudbrouk.
Hiermit kreeg hai toustemmen om törf te loaten groaven in en rond t Knoal. Veur dizze man het man n standbeeld opricht en zulfs n ploatse noar hum vernuimd, noamelk Wildervank. Din deur hom kregen n haile bult mensen brood op plaanke. Ok ontston deur dij vervenerij ain groot laandbaauwgebied, dij wel de veurroadschure of groanschure van Nederland nuimd wer. De Hunze was gain veenrevier, mor kreeg t mainste woater van d’Hondsrug. In t begun van ons joartèllen zagen de Romeinen tot heur stomme verboazen, dat de bewoonders van dizze kontrainen modder oet bodem dreugden en loater in braand staken, om doar heur vouer op kloar te moaken. Deden dat veur aigen gebroek, tot lu in smiezen kregen dat ze dij törf meroakels goud broeken konnen.
In de vattiende aive was der in Dordrecht al n aanzainleke törfmaart. Van echte veenòfgroaverij proaten we pas vanòf begun 1600, dou t Bourtanger Meras aan snee brocht wer. Hier en doar struunden doudestieds al wat mensen rond. Van haaideplaggen wer n onderkomen moakt. Wanner zie t weer op heupen kregen, zöchten zie heur gerak bie nkander en trokken wieder. Regel was, as t volk in zo’n hoes n fikkie stoken kon, gain mens heur der weer oetjoagen kon. Allerhaande romtommelderij hebben lu in dizze omgeven vonnen. Zo as n hoarvlegte oet om en bie 800 v.C. en n haalsketten bie Exel (Exloo). Vraauwlu waren toun bliekboar al mit heur uterlek goande. Ok n veenbrugge oet Bunen en wat veenlieken binnen nog te bewondern in t Drents Museum in Azzen. De bovenste loag veen wer in braand stoken en in d’aaske wer boukwaait teeld. Dit was nait zunder gevoar: veuraal in tieden van dreugte kregen aarbaaiders t vuur nait zomor weer oet, veuraal as t vuur noar binnen sluig. In 1917 is tounmoalege Keunegin Wilhelmina nog in Valthermond west, omreden dat doar n bult mensen deur dij veenbraand oet tied kommen binnen. De veenmarken in dizze streken worren as ain gehail rekend, terwiel dat t aigenlieks om tien kontrainen gaait, dij elks heur aigen tougang, ‘mond’ tot ‘kenoal’ haren. Allent Exel har twij monden. Noa t groaven van t Stadskenoal kregen hoge heren wat meer belangstellen veur t aanwezege veen in Grunnen en aanpoalende Drentse venen. Doarveur werren de venen om de Oostermoerse Voart òfgroaven. t Veen wer noar Stad brocht mit snebben (törfboten) deur t Grode Daip. Over grenze mit Drenthe konnen ze t n lange tied nait ains worren. Pas in 1817 kwam der n convenant en taikende laandmeter Jan Sems zien Semslinie.
n Törfgroaver gruif t veen tot t zaand òf, noadat e eerst de bovenste loage (bonk- of graauwveen) deròf spit har. Volgens t Drents veenreglement mos dat tenminzent viefteg centimeter wezen. De Grunnegers waren wat zuneger, vatteg centimeter was bie heur genogt! In Grunnen gruif t volk wieken, n dikke 150 tot 200 meter van mekoar. Doartussen kwamen twij ploatsen van elks 85 tot 100 meter braid. De totoale begruien: stroeken, haaide en baarkeboomskes werren eerst verwiederd deur ze om te hakken of òf te braanden. Tot vief meter wer t veen – oetgroaven tot op t zaand – slicht moakt, woarop tot 45 centimeter bonkveen streud wer. Mit egge, kultivoater en plouge wer n dikke vief cm. omwuild en goud bemest. Mit noame in Grunnen wer t vervenen nait aaltied volgens regels doan, van dij gevolgen dat in oldere veenkelonies noaweeën nog zichtboar binnen.
De Drentse venen werren aan de westkaante grotendails mit snebben òfvoerd vanoet de grootste binnenhoaven van Noord-Nederlaand, t Gasselter nije veen, deur de Hunze- of Oostermoerse Voart noar de Stad Grunnen. Aan d’oostkaante verdween de törf deur de doudestieds groaven wieken en kenoalen via t Stadskenoal noar Stad. Dat was pas meugelk noa t in 1817 sloten convenant, woarin o.a. d’òfvoer regeld was. Elke boot kon om en bie tien tun törf vervoeren. Bie t törfgroaven broekte man n törfsteker, n rechthoukeg stok iezer, woar de törven mit stoken werren. Mit n spesioal schupke (opschot) van 43 centimeter werren dan de törven der ain veur aine oetstoken en opzied legd. Mos aarbaaider te daip, din werren dij törven overpakt mit n vörke en op n pladde kroodkoar wieder brocht om in ringen of vaarkaante ‘muren’ zet te worren, zodoaneg dat de wind der aan aal kaanten omhin kon en t zoakie zodounde sneller dreugde. In t Buunderveen muik t waarkvolk in 18817 al gebroek van n zogenoamde woaterpaskoarde, woarop de dikte van t òf te groaven hoogveen vermeld wer. De verveners wazzen vervast nait dom veur dij tied. Vraauwlu, jongs en wichter dij nog te jong waren om t zwoare waark te doun, werren inzet bie t stoapeln, t in ringen zetten van de kleddernadde törven. In de noazummer werren de dreuge törven in bulten vlaaid, tot ze vervoerd worren konnen. De popkes en klaainste kinder werren nait aan heur lot overloaten, mor gingen mit olders mit in koar. Sumtieds har n voader door n kap overhin knuterd. De omstandegheden waren slecht deur slechte woonderij, slecht eten en verplichte winkelnerens: elkenain mos wat ze neudeg haren, kopen in de winkel van de vervener. Zulfs de grode stoaken van 1900 veraanderde doaraan niks. De veenboas was ja oppermachteg, heur ‘sloaven’ mozzen waarken en veuraal nait soezen.
In de Middelaiven wer der sikkom nog gain törf broekt. De bewoonders van d’aanpoalende Hondsrug zellen veur aigen gebroek doar aan raande van t meras wel ains wat groaven hebben. Dou de bevolken in de dattiende aive òfgemieterd gruide, kozen sommege boeren veur n nije stee langs de Hunze en muiken gebroek van de bestoande zaandkop dij der luip van Zuudloaren tot Exloërveen tou. Kloosters speulden bie d’opblui van de veenderijen n belangrieke rol. Veuraal t klooster van Auwerd kocht in 1262 de gemainschoppelke grond aan d’oostkaante van de Hunze van de Zuudloarder boeren. De bevoarboarhaid van dij Oostermoerse Voart zel doarbie wel n grode rol speuld hebben. In dat veengebied stichtte t klooster n oethof, de Aduarder Hof, woar de belangriekste meier Warmolt Hoving – de eerst bekende veurvoader van onze femilie woonde in 1605. n Dikke 15 hectoare, zo’n 2% van de grond, was dou baauwgrond.
Baggerscheepkes mozzen der veur zörgen dat de Hunze bevoarboar bleef. De monding bie de Groeve en n bult aander ploatsen mozzen regelmoateg modderd (oetbaggerd) worren. Vanòf de vieftiende aive kreeg ook Stad aalsmor meer belang bie de törfgroaverij. Mit woagens wer dij gedreugde törf van de stoapelploats noast de winploatse noar de lente (aanlegstee) brocht, inloaden in de snebben en noar Stad brocht. In 1678 wer t allainrecht van t schuitenschoeversgilde oet Grunnen deurbroken en kon Gasselternijeveen zoch ontwikkeln tot de belangriekste binnenhoaven en thoeshoaven van n schipperij. Mit heur klaaine tjalken hebben ze hail wat törf votbrocht. Noa t convenant van 1817 wer de mainste törf òfvoerd deur t Stadskenoal. Törf wer op duur zeer gewenst. Veul veenkolonoale febrieken muiken der gebroek van. t Volk broekte t vanzulfs as braandstof, mor ok bierbraauwerijen, braandewien- en jeneverstokerijen, zoltziederijen broekten om en bie twji dagwaarken törf. Tot 1900 broekten eerabbelmeelfebrieken mainsttied törf as braandstof, doarnoa vervangen deur de Limburgse kolen. Ok melk- en strokartonfebrieken, stain- en pannenfebrieken en nait tevergeten de glasfebrieken van Meursingh, Thöne en loater Bakker in Buundermond. Ok werren ze broekt veur de kalkbraanderijen, dij de schelpen tot 1200 groaden Celsius mossen verhitten tot koolzuurgas en ongebluste kalk. Ok de stoomlokomotieven wazen grode ofnemers. Dik 60% van de grode verveners kwamen oet Stadsknoal. Bekende noamen waren o.m. Uneken, Oosterwijk, Spier, Bosscher, Degenhart, Drenth, Altona, Tonkens en Van der Tuuk. Mit t groaven van t Stadskenoal, begonnen in 1765, haren ze eerst nait veul hoast. Waren al dik tevree as ze joarlieks zo’n honderd rou (400 meter) wieder kwamen. Aans was t financieel bliekboar nait op te bringen! Oet de vaarde törf mos schienboar alens bestuverd worren. Tot 1815 het t Knoal 383.778 gulden kost; d’inkomsten oet t verkochde veen en de huuropbrengsten leverde fl 343.976 op. Doar mos Stad dus joarlieks doezend gulden op touleggen. Dou d’òfvoartgelden en huuropbrengsten binnen begonnen te stromen, leverde dat tussen 1816 en 1848 roem fl. 935.000 winst op. Kosten waren zo veur de boat oetgoan!
In de wachtkoamer van t gezondhaidscentrum worden de moat- schoppelke problemen terug brocht tot minselke proporties. As ik binnen kom om bloud te prikken, is t der vol. De mainste lu blieken net as ik ook veur t bloudprikken te kommen en dij mou- ten aalmoal n nummer uut de nummerautomaat trekken. Aandern, dij kommen veur n òfsproak mit de huusarts, huiven gain nummer te trekken want zai hebben n tied òfsproken. Zai hebben ook n andere holden, binnen meer in zochzulf keerd. Zai zitten wat op hun buutsbèller te hutseln tot de dokter ze hoalen komt.
De ‘bloudprikkers’ dij gain idee hebben hou laang of ze wachten mouten, binnen sneller geneigd tot n gesprek. En t is totoal nait belangriek woar t over gaait, zolaang ze moar even proaten kinnen. Pa, moe en hun volwassen zeun köstern lekker over van alles en nog wat. Zeun het t aaltied lasteg mit bloudprikken. t Gaait muilek uut zien aarm en hai nemt zoch veur om t moar direct uut zien haand te loaten doun. Hai zugt der tegenop. Op t moment dat hai aan de beurt is, verontschuldegt hai zoch en woarschaauwt dat t wel aits duren kin. Terwiel dat hai binnen zit, begunt moe over heur zeun te proaten. Hai is schaaiden van zien vraauw en hai mag de kinder nait zain van zien ex. Hai het t doar aarg muilek mit en het zodounde last van depressies. Toch blift hai positief en dut vrolek mit. Hai woont weer bie pa en moe. Hai het ook zien aigen kadde mit nomen. Doar is wel wat biezunders mit, want dat beest is ains n keer uut t dakroam klettert en woarschienlek op zien kop terechte kommen. Sunt des gedragt t baist zoch n beetje roar. Zeun leeft al n poar joar van n uutkeren, want waarken gaait nait onder dizze omstandegheden. Onverwacht snel is hai al weer terugge van t prikken en hai kikt hail bliede. De bloudprikster verston heur vak en wos precies woar ze prikken mos. ‘Joa, t is aigenliek net as in n zaikenhuus,’ zegt der aine. ‘Doar wiI je aigenliek ook laiver dat n verpleegster joe bloud òfnemt en nait de specialist zulf.’ Noa dat pa en moe ook prikt binnen, goan ze weg. Moe zegt bie t weggoan nog wel even dat ze van doage gain zin meer het om te koken. Woarop pa zegt dat hai dat nou elke dag heurt, zeuven doagen in de weke en dat al zo laang as ze soam binnen. Der zitten twij vraauwen, dij zuster van mekoar blieken te wezen, woarvan d’aine muilek lopt. Zai het al n haile tied last van n aarg pienleke heup en òf en tou mout zai even langs de dokter veur kontrole. Zai krigt in de wachtkoamer t advies om n nije heup te nemen, den is zai van alle ellende òf en loopt zai weer als n kievit. Moar doar vuilt zai nait veul veur. n Operoatsie is veur heur n stap te vèr … en mit n pienleke heup is dat wel te vuilen. Der komt n vraauw binnen dij n allernoast knuterg type bliekt te wezen en dij wel in is veur n vroleke noot. Heur man zit boeten in d’auto te wachten. En hai wacht moar even. Hai kin toch niks doun want zai het de knip. Ze het rimpels, moar dat binnen volgens heur laagrimpels. Volgens de dokter is ze wat te zwoar en hai het heur n taks veurschreven. Moar doar wil ze niks van waiten, want elke taks is volgens heur slecht veur de gezondhaid. Ze volgt ain moderne taks op boases van dreuge worst, haardbroden en aaierbalen. En doar voult ze zich wel bie. Der komt vervolgens ain vraauw binnen dij hail sinkeneureg vragt hou laang of t duurt veurdat ze aan de beurt is. Nou vaalt dat noeit mit wizzeghaid te zeggen, dus zai wordt moar even wezen op t nummertje dat ze net trokken het en t nummer dat op de display staait. Ze wordt der nait luchteger van en moppert wat in zochzulf en vindt t aalmoal moar belaggelk. Ze gaait aits zitten, moar staait onmiddelk weer op. ‘Hier heb ik gain zin in,’ ropt ze. ‘Ik goa weer en pebaaier t wel op n ander moment as t wat rusteger is. Ik kin mien tied wel beter broeken.’ De knuterge type geeft heur n weerdevol advies mit: ‘Astoe boas wezen wilst over dien aigen tied, din most doe gewoon dien wekker en dien horloge even verzetten.’ De vraauw laagt wel, moar zugst aan heur uutstroalen dat ze gain gevuil veur humor het.
Grunnegers? Zo lui as n vlint. Job Dommeloar van Sloaperstil heer, zulf suvvend in n hangmat, zugt dat op vekaansie. Onder bomen om hom hèn hangen ommelaanders, ook vekaansielu. Ogen, net mollebonen, loeren Job tropisch loom aan. Troag, nait veuruut te branden. Laang, roeg hoar vol ongedaaierte en noagels as kolenschoppen. Knippen? Ho, wor je ja mui van. Grunnegers? Lui van oard!
‘Gaait dat hier aaltied zo?’ vragt Job campingholdster Monique. ‘Joa,’ laagt ze en zet hom ook op de liest van heur Academie veur beschaarmde luioards* in Grunnen … in Saramacca … in Surinoame.
Vanwegens t sprille mörnlicht en kille, ondertied optrekkende mistflaren, worden, in t roege raait bestopt, twij honden wakker. Zai liggen in nkander strengeld op n inter-de-twinter optrokken leger van old knakde schimmele raait en graspollen mit doaronder n tontege plestieken lochtbère. In t gehail liekt t wel n groot mishottjede vogelnust. Op zuk is dizze sompege stee veur dizze aarme daaiern middelkerwies vaaileg bleken. Dat zel wel aans worden as ain bui d aander jagt in ankomnde haarstmoanden. t Din opwèllende woater zel t haile kakkie wel kabbenaaiern. Hou komen in vredesnoam twij schienboarliek nuvere honden, zo ainzoam terecht aan n oetsturven woaterkaant van t Schildmeer?
Heur ainege vrunden, de minsken, hebben hier vannijs gain bliek geven van heur meer verstandelke vermogens. Zai hebben dizze aarme stumpers lak en vlak in steek loaten. Òfdankt as n poar olle schounen. Hou is dat meugelk?
‘Ik wil n rubberboot! Nou, votdoadelk! Net zo ain as Kareltje! Kin ik ook lekker op t meer voaren. t Is nou toch zummer en vekaansie?’ Jantje broekt even zien soksesfermule en stampvout ter lusteg op lös. Zien kop wordt aal roder en hai gilpt: ‘Ik mag ook noeit wat. Ik goa nait weer bie dij röt-Kareltje in de boot! Ik wil mien aigen boot!’ ‘Doe krigst hier gain rubberboot, Jantje,’ zegt moeke. ‘Dij krengen binnen, as je ze opvollen, loodswoar en nemen ja veuls te veul roemte in beslag in auto. Wie hebben ja al zoveul pakkelarrie bie ons en boetendes, dien hond is ter ook ja nog. Dij kin doch nait achter auto aanrunnen as wie weer noar hoes tou goan? Wie mozzen dat daaier ja zo neudeg liek veur vekaansie veur die aanschavven. Ik heb die nog woarschaauwd, mor nee, Jantje mos en zol n hond mit in tìnt.’ Moeke prat (preekt) bliekboar mit n tè zaachte beduzzelde stim. Zai kin heur aigen vlaais en bloud, héur Jantje, dus nog nait. Dij blert nog, veurdat hai zuk verbilderd op grond mietern let: ‘Ik wil dij röthond nait meer. Ik wil allinneg nog n rubberboot en niks aans! Dat vin ik pas vet!’ En zo het Jantje zien rubberboot òfdwongen. Zulfs n nog grotere as dij van Kareltje. Pabbe kin der ook ja in. Wat wil je nou nog meer? Vive la vacance modernement! Elkenain is nou weer gelokkeg …
Waf, waf, waf. ‘Nou mouten ie dij hond ains as n gek achter dij auto aanrunnen zain, pabbe. Hai denkt wis dat hai hom inhoalen kin. Heukel.’ Henkie speert kopschuddend tegen zien pa, Dij is in auto zitten bleven, terwiel zien zeuntje t magneetkoartje in glieve van slagboom steken mag. ‘Joa, schait nou mor op mit dij poal. Ol zoes! Honden heuren nait op n camping. Aal dat stront! Lewaaischoppers!’ Pa zien verniende kop verdwient weer in auto. Roodwidde poal stoekt omhoog en bolide schut hoelend, stoef langs zien zeuntje camping op. ‘Stapst nou nog in of nait? Flapperd’, brolt hai tegen zien laif zeuntje van tien. Henkie smit t plestieken koartje gerezelvaaierd noar binnen. Runt doarnoa zunder boe of ba, as n dolle man, schuun over parkeerploats, terogge noar weg tou. Hail in wiedte zugt e d’hond laangs kaant van weg in t gras liggen. Toun hai dichterbie kwam begon t aarme daaier te piepen en te hiemen. Jonkje is baang dat hond d auto inhoald het en doarbie wat betaisterd is. ‘Stil mor, stil mor, hur.’ Henkie het thoes noeit hondjekunde opdoan en handelt enkeld vanoet zien automoatische piloot. Piep, piep. t Daaier let zuk wat betasten en komt weer wat in beklief. t Jonkje zugt gain nuimenswoardege beschoadegingen. Allinneg aan ain van de sprille widde voutjes zugt e wat bloud. Noa wat scharmantjen aan haalsbaand vuilt hai n rond kopern ploatje. ‘Boris’, leest e haardop. ‘Kom mor Boris hur. Laiverdje. Boris, kom!’ Noa wat drukken en vrieven sjoeksjakt t liedzoam daaiertje op t leste achter hom aan. Terogge noar kampeerploats tou. ‘Och, och, wat is e doch n knap jonkje,’ Glaai langhoareg swaart en hail opvaleg, vaaier widde voutjes. Doe liekst wel n danseres’ slijert Henkie. ‘Braaf, braaf.’ Piep, piep. t Vintje aait hom nog mor ais n moal. Even loater kriewelt n ieskolde neus tegen zien kuten. Bie slagboom staait Henkie zien pa hom op te wachten. Zien plotsege gespierde aarms tot elbogen tou in n koakelbonde körde bahamaboksem. ‘Wat spoukst doch aal oet, vent? Zel ik die ains n lebabbel verkopen, snötkoker? Zien Henkie is heurende doof. Boris kikt hoopvol noar de vlaaisbaarg boven hom. ‘Kiek pabbe, hier is dij hond dij achter dij auto aanrunde. Wat n nuver baistje, hè? Dij drij pokkenspetretten, dij vanmörgen opbroken hebben hier op camping, hebben hom volgens mie in de steek loaten. As zai nait weeromme komen holden wie hom pabbe, hè? Ik vin t zo’n zielepoot. Hai is zó laif. Hai holt ook van mie, want hai het mien bainen òfslikt. Pa? Pabbe?’ Pa kikt mit n blaisterge kop noar minderman. ‘O, denkt meneer d’onwieze dat? Nou mot onze bloudaigen Florence Nightingale hom eerlieks redden van n wizze dood? Nou bruier, as t doe zo neudeg bie dij stronthond wezen wilst din donderst mor op. Din kinst die snachts boeten lekker waarmen aan dij loezeboal. t Zol mie mooi tou wezen. Ik loat ons kostboare chalet nait verhennewaaiern deur zo n teringbaist. Hol mor wat meer van dien pa en moeke. Dat is hail wat beter en gezonder veur die. Kom op … veur mie aan en gain gesjank meer!’ Hai gript de aarg tegenstroekelnde Henkie stief bie d’aarm en drukt hom richten kampeerploats. Boris blift twievelnd stoan onder sloetboom. d’Oren stief plat tegen zien mooi, swaart kopke. Piep, piep. Oh, doar komt alweer n aander auto aanrieden. Tuut, tuut! Votwezen hier. t Aarme daaier sjoeksjakt letterliek as n sloagen hond, mit doeknekt kopke en steert tussen bainen, noar t gesinterd diekje bie laangs t meer. Op dizze onelegante menaaier verswindt hai eerst oet beeld.
Steven en Oafie woonden al zo’n zes jaar noast Kobus en Ketriene in n riegje nijbaauwhuzen. Ze wazzen der tougelieks wonen kommen. In t begun haar t meroakel akkedaaierd, mor n poar joar leden haren ze mot kregen. Dat kwam van d’hege, dij Steven tussen de toenen poot haar. Nait omdat e Kobus en Ketriene nait zain wol, mor gewoon as òfschaaiden. Veur de privacy, loat we mor zeggen. Oafie mog summers geern in de bekinie boetendeure in de zunne zitten. En zai von t slim onvrij as ale buren heur din liggen zagen. Doarom haar Steven aan weerszieden van de toene dij hegen poot. In t begun haren Kobus en Ketriene der gain bezwoar tegen had. Staarker nog, Kobus haar zulfs mitholpen om de hege te poten en der ook t haalfschaaid aan mitbetoald. Mor toun t gewas meer as n meter hoog wer, begon Ketriene derover om t ding n beetje leger te moaken, omreden hai benam heur op zunnege zummer-doagen de zunne zo. ‘Niks mit neudeg,’ haar Steven zegd, ‘ik wil dij hege gruien loaten totdat e twij meter is. Din hebben wie n mooi òfschaaiden stokje en kin gainaine ons zain.’ ‘Din wor ik ja nog meer zunne kwiet,’ jammerde Ketriene, ‘dat wil ik nait, Kobus hur. Dij hege mout kört blieven.’ Kobus pebaaierde nog ais mit Steven derover te proaten. Mor dat holp niks. De hege zol hoog worden en doar bleef t bie. Ketriene van t mor niks, mor veul kon ze nait. As de buren zo vout bie stok huilen, kon je der ja niks aan doun. Mor ain ding was zeker. Zai zedde bie Steven en Oafie gain vout meer binnendeure. En even geschikt wezen en in de vekaanzie de bloumen wotter geven, dat kon Oafie ook wel vergeten. En zo kwam t dat Steven en Oafie heur hege aal hoger wer en Ketriene en Kobus aal mor toesterger op heur werden. Elke dag gooide Ketriene heur òfwaswotter bie d’hege en hoopde, dat Steven zien stroeken doar dood van goan zollen. Mor veul holp t nait. Onder kwammen der wel wat broene bloaren aan, mor echt dood ging t ding der nait van. Mor op n dag kreeg Kobus n goie inval. As Steven en Oafie mit vekaanzie noar Frankriek wazzen, din zol hai zunder woord of wies d’hege wel even n kopke klaainer moaken. Steven en Oafie haren d’hakken din ook nog mor zuneg licht of Kobus huurde zuk bie Mandemoa’s geraidschoppenwinkel n elektriese hegeschere en snuide d’òfschaaiden tot viefteg centimeter boven de grond òf.
Nou har de zunne weer vrij spul aan heur kaande en kon Ketriene ook weer lekker zunneboaden. Mor toun Steven en Oafie noa n poar weke weer kwammen was t huus te klaain. Doar har dij mizzelke Kobus mit zien poten aan d’hege zeten. Duvels wazzen ze. Mor wat mos je der aan doun? t Kon der ja nait weer aanplakt worden. ‘Dij bèlle van hiernoast kikt mie aan of ze d’honderddoezend wonnen het,’ schol Oafie toun ze van de supermaarkt kwam. ‘Ze laagt mie gewoon uut. Je zollen hoast de plietsie derbie hoalen.’ ‘Niks dervan,’ antwoordde Steven, ‘ik wil gain ordinaire burenroezie. Ik bedenk wel wat woar ik dij lu mit pakken kin. Ik zel op t gemaintehuus ais noakieken of zai dat zomor doun maggen.’ Omdat Steven bie de gemainte waarkde, kon dat makkelk. Mor op t haile sikketrie was niks te vinden, woarin ston dat je joen buren verbaiden konden om n hege te knippen. Zeker nait as je hom in de mande haren.
En toun op n dag zag Steven zien kans schoon om Kobus n hak te zetten. Hai was net in zien veurtoene aan t waark, toun e Ketriene aankommen zag mit n hond aan de raime. Gaauw schoot e in huus. ‘Nou kin ik heur pakken,’ laagde hai tegen Oafie. ‘t Zel mie nij doun,’ mottjede Oafie, dij aaltied nareg wer as t over de buren ging. ‘Zai hebben n hond. En volgens mie hebben ze dij nait deurgeven veur d’hondebelasten. Ik zel t ais noakieken. Hai zel betoalen.’ En zo kregen Ketriene en Kobus n weke loater n braif van de gemainte in deure, woarin ston dat aine zain har dat zai n hond haren en dat ze dij hond nait aangeven haren veur d’hondebelasten. Of ze mor even € 85 overmoaken wollen en nog € 25 boute der overhin. Kobus was duvels. ‘Dat het dij haalfmale van hiernoast ons flikt,’ gromde hai, ‘dij het zain, dat wie n weke op d’hond van ons moeke paasden. Nou wil e ons n hak zetten. k dou net of wie dij braif nait kregen hebben,’ besloot Kobus. ‘Wie zain wel wat of der van komt.’ Mor der gebeurde niks. Totdat ze zo’n drij weke loater weer n braif van de gemainte kregen. As ze nait gauw betuilen, zol der aine van de gemainte bie heur kommen om de zoak te onderzuiken. ‘Loat mor komen,’ laagde Kobus, ‘ons moeke het heur hondje ja allaank weerom en gainaine kin ons wat moaken. Mor ik zel Steven ais even goud de pest in joagen.’ ‘Hou wolst dat din doun?’ wol Ketriene waiten. ‘Wacht mor òf,’ grolde Kobus. n Paar doage loater heurden Steven en Oafie, toun ze goud en wel op berre lagen, bie de buren dudelk n hond blavven. Steven schoot overende. ‘Heurst dat, maaid, ze hebben wel n hond.’ t Geblaf huil wel n haalf uur aan. De volgende oavend persies t zulfde. Om haalf twaalven begon bie Ketriene en Kobus weer n hond te blavven. ‘Mörgen zellen we der wat aan doun,’ besloot Steven, ‘en doe moust goud uutkieken ofst ain van heur ook mit n hond lopen zugst.’ Oafie zat d’haile dag op d’uutkiek, mor Kobus of Ketriene mit n hond trappaaiern kon ze nait.
Guster wer der bie Kobus en Ketriene aanbeld. t Was Steven mit nog aine van de gemainte om te onderzuiken of Kobus n hond haar. Der wazzen mensen dij beweerden, dat dat zo was. ‘Doe komst der nait in,’ draaigde Kobus, ‘dij aander man mag ons haile huus deurzuiken, mor mit die heb ik niks neudeg.’ Steven mompelde wat over ‘gain mitwaarken’ en ‘ambtenoar in funktie’, mor hai wol t ook nait op de spits drieven. Allain zien kollegoa mog noar binnen. Noa n menuut of vieve kwam dij weer naar boeten. ‘Gain hond!’ zee e tegen Steven. Dij huil de scholders op. Hai heurde elke oavend ja aine. Kobus ston nog in deure. Inains klonk luud en dudelk hondegeblaf. Steven kon zuk nait bedappern en runde zunder zuk te bedenken langs Kobus hen t huus in. Gain hond te bekinnen, mor t geblaf was nou wel slim dudelk. Hai keek ais om zuk tou. De geluudsinstalloatsie ston aan. Steven der op òf. Hai drokde op de knobbe met Uut. Stil was d’hond. n Beetje verbaldereerd ston e om zuk tou te kieken. Kobus ston op drumpel in de koamerdeure en uut keuken kwam n grijnzende Ketriene. ‘Wat n laive hond, hè?’ zee ze hail filaain. Steven zee niks. Hai keek van Kobus noar Ketriene. Even wus e nait wat e doun zol en toun begon e inains te schoatern van t lagen. Wat haren ze hom mooi bie t bain had mit heur hond. Ook Kobus en Ketriene konden zuk nou nait meer goud holden. En doar stonden ze toun mit heur drijent te lagen. De ambtenoar, dij Steven noalopen was, begreep ter niks van. ‘Vanoavend drinken wie der aine op,’ snokde Steven, ‘ik zel Oafie zeggen dat je der op tied binnen. Spring mor even over d’hege.’ ‘Dat is goud,’ laagde Kobus, ‘mor din nemen wie d’hond mit.’
Jeroentje was mit zien moeke d’haile dag in t grode bos west. Zai mozzen braandhòlt zuiken om t lekker waarm te kriegen bie heur thoes.
‘Kom,’ zee moeke, ‘wie goan op hoes aan.’
Mor Jeroentje was muide en wol nait lopen, hai wol dat zien moeke hom droagen ging.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘dat dou k nait, k roup hond en din gaait dij die bieten.’
Moeke ruip hond om Jeroentje te bieten, mor dat wol hond nait. Moeke kon Jeroentje nait droagen. ‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘k griep n stok om hond n pak laaiter te geven.’
Mor stok wol dat nait, hai wol hond gain laaiter geven, hond wol Jeroentje nait bieten en moeke wol Jeroentje nait droagen.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘k goa t vuur roupen om braand in stok te steken.’
Mor vuur haar doar gain belang bie, stok dee t nait. Mor ja, braand wol nait in stok, stok wol hond gain laaiter geven, hond wol Jeroentje nait bieten, jonk wol nait lopen en moeke wol hom nait droagen goan.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘k goa wodder der bie roupen, dij blust vuur aait wel oet.’
Wodder wol vuur nait bluzzen, vuur wol gain braand in stok, stok wol hond gain laaiter geven, hond wol Jeroentje nait bieten, dij wol ja nait lopen, moeke wol hom nait droagen.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘k hoal kou der bie dij gaait din wodder wel opzoepen.’
Zai ruip kou. Mor kou wol t wodder nait zoepen, hou kom ie der bie. Wodder wol vuur nait bluzzen, vuur wol stok nait in braand hemmen, stok wol hond gain laaiter geven, hond wol Jeroentje nait bieten, dij wol nait op hoes aan en moeke wol hom ja nait droagen.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘din roup k n laange taauw dij kou vaastbinnen gaait.’
Mor ja, struup wol nait bie kou om haals, kou wol wodder nait zoepen, wodder wol vuur nait oetpoesten, vuur wol braand nait in stok steken, stok wol hond gain laaiter geven, hond wol Jeroentje nait bieten, dij wol nait lopen en moeke wol hom nait goan droagen.
‘Ho, ho,’ zee moeke, ‘k zuik n moes op dij gaait taauw din mor deurbieten.
‘Wat mainen ie wel,’ zee moes, ‘dat wil k ja nait.’
Moes wol taauw nait deurbieten, taauw wol nait om haals van kou, kou wol gain wodder zoepen, wodder wol vuur nait oetpoesten, vuur wol braand nait in stok steken, stok wol hond nait sloagen, hond wol Jeroentje nait bieten, dij wol ja nait lopen, moeke wol hom nait droagen.
‘Ho, ho, ‘zee moeke, ‘nou wait k wat schiers, k goa oans kat roupen, dij kin din moes opvreten.’ ‘Nee,’ zee kat, ‘dat wil k nait.’ Mor dou kat moes in goaten kreeg, dou gong t der heer.
Kat runde achter moes aan, moes haar taauw in goaten, taauw runde op kou aan, kou haar wodder op loop, wodder zol vuur eefkes bluzzen, mor vuur vloog mit stok deur wereld, stok dij roevelde op hond aan, hond runde achter Jeroentje aan, Jeroentje runde hail haard noar hoes hìn, moeke huifde hom ja nait droagen te goan. Wat n òflopen mit Jeroentje.
Hail goud is dit vertèlsterke òflopen, mor t veegde der in t zag der nait goud oet in t begun. Gelokkeg mor.
Van mien bed&brekfaststee bie t Mieghummeltjesbos in Onstwedde fiets ik in vrouge mörn over Vlagtwedde noa Ol Schaanze. In Smilke rie ik even n luske over Laang Houve. Op eske van Zuudveld bluien eerappels. n Wonderschiere deken van t daipgruine eerappelloof en paarse bloumkes. Den overkomt mie de geur. Ik was de reuk van n bluiend eerappelveld sikkom vergeten. Ik stap van fietse en loop t kaamp in en roek aan bloumkes. ‘Joa,’ zeg ik in miezulm ‘ik was t kwiet, mor non wait ik t weer.’ Ik pak mien boukje um dizze grode ervoaren op te schrieven. Der komt n man aanfietsen mit n hond aan liene. n Heidewachtel. Dichterbie zai ik dat t mien aantraauwde neef is. Wie zeggen moi. ‘Wat zitst nou weer op te schrieven?’ vrag e. Ik vertel hom van de eerappels. Hai kikt mie underzuikend aan. ‘Is t nog zo slim den?’ Loater begriep ik dat e mien wénst beduilt.
Pervinzie Grunnen wordt voak ‘op de koart’ zet. Zo hait dat. Elke moal is der wel wat: de Faarmsumse farmhouser kapklompenstamperij, t Òlhoofster kopstubberstoempen, de schierste meulenraddraaiersoptochten en aal zukswat. ‘Om Grunnen op de koart te zetten’, zee n lelke Lopster lummel dij net n wedstried 25 struusvogelaaierbalen mit Marne genoatmosterd achter de koezen haar. Nou, ik pakde Bosatlas der even bie, mor Grunnen staait der allaank op. Monniken wazzen doar mit begonnen.
Vanòf Auwerd zochten Cisterciënzers deur zompeg laand n ad noar hogere zaandruggen. Zodounde kregen minsken as Gansfort en Agricola de loop op Auwerd, om doar wat te leren. Stoadeg aan kwammen der meer nederzettens. Respekt veur dat monnikenwaark, mor kreeg de abt dat soavends op tillevisie te zain? Nee, nog veur dat dat uutvonden was, hebben deugnaiten t kloostercomplex vernaild. Doar mos wat aan doan worden. Al n joar of wat is de Orde van Medianen in t Helperpaark aan zet. Zai bluizen de tiggeltorens van d’olle centroale op en baauwden t nije Klooster Media. De kloosterlingen doun tegenswoordeg n m/vexpeditietocht deur de gouwen van Grunnen, woar n bult vremd volk touholdt. Op safari bie de Bosschermannen in t Dollardreservoat: ‘Moi … Dr. Bosscher, I presume?’ ‘No mienjong, I am Geurt Busscher, waddenschilder, ik zuik Derk ook, mor hai is vot.’ Grunograbbels! Expeditie in toeze? Even op koart kieken … joa, verslaggever Derk is onderwegens en broest de bus over hoge Wedderbaargen en daipe Wildervanksterdallen. ‘Droagers’ Joyce en Petra van de aigen RTV-stam haauwen zoch n pad deur t Roegwold en bivakkeren in t Ambonezenboske in de Coenraadpolder. Zai kraaien victorie bie woeste Waddenstörms. Expeditie dut de regendaans mit Harma en votdoalek is der n störtbui in t Humsterlaand … boeren vlaigen t laand op mit grode òfdekzaailen. ‘Woarveur is dat?’ vragt RTV-kloostermoppie Beppie. ‘Sproeiverbod, ja,’ zegt n boer. Bie Pekelder Roegbainstam wordt n vredespiep smookt (dat kin doar nog, ugh). In t Wilde Westerketaaier baiden expeditielu snuusterputen en klaaiknikkerkraaltjes aan om medesienmannen (‘wat mot dat hier?’) te verlaaiden veur n proatje. Mor Pasop, da’s thuus nait te zain omreden cameraman te kiek staait aan n totempoal. ‘Aigen schuld,’ vertelt kloosterbruier Ronald, ‘hai pronkte mit aandermans veren.’ Eefkes loater verslagt reporter de stried van Hunsingrammers en Fivelschoppers, mor … belaandt zulf in de kookpot van n Eemsmondeling. In Westerwòlle zwemt Leonie in de Roeten Aa en dut touglieks Cittaslowverslag vanuut levensgevoarleke mangrovebossen. Spannende buisbeelden soavends mit veul Noord tamtam. Dizze lu zuiken mit gevoar veur aigen leven noar Grunneger bronnen. Respect, zol de Media-abt d’oaventuren van de kloosterlingen op tillevisie biehòllen? As expeditie nait op pad is, kinnen Grunnegers ook nog mit walkie-talkie smoezen mit Babbelebet en Maartje. Dizze medialu binnen ook zendelingen mit opdracht om inboorlingen in de gouwen van nijs te veurzain. Noordman Wiebe Kloukt ons bie mit Grunowaitenschop zo as: was t peerd van Ome Loeks van t Grunneger ras? En wèl deur dit verhoaltje van de koart is, kin op de zeurdeur kloppen van de kloagmuur van Oetse op Noord. Mor as de Media-abt soavends tillevisie kikt, zugt hai op t dagnijs rookkringels vanuut t westen. Doar kieken Jatmouskriegers ook op de koart; zai willen mediakloosters vernailen en mit de veren pronken onder ain NPO-kloosterdak. Mor RTV-kloosterlu geven heur bronnen nait pries. Nooit!
Boer ovverde vet swien aan Hercules, dij hom n moal red haar oet klaauwen van n laiw. Swien was eerst grootbrocht mit gaarst, hail veul gaarst en doardeur was baist lekker vet worden. Dou swien ovverd was, haar boer nog gaarst over en hai docht dat hai dat nou mooi aan ezel opvouern kon. Mor ezel vertraauwde t nait. Hai wis ja dat swien vetmest was mit gaarst en dou ovverd. Tegen boer zee hai: ‘Neem mie nait kwoalek boer, k bin wel zo slicht as n ezel betoamt, mor as k aan swien denk, din bedank k mie veur gaarst.’
As ie wat vergees kriegen, wees der din zeker van dat ie der loater gain spiet van kriegen dat ie t aannomen hebben.
Holthakker laip ien t bos. Hai was op zuik noar n nije stoal veur zien heksebiel. Hai haar al veul holtsoorten oetpebaaierd, mor aaltied brak stoal van biel hom òf as hai aan bomen omhakken was. Hai keek hier en doar, mor kon nait recht goie toaie holt vienden. Dou vroug hai bomen om road. ’Waiten ie ook welke holtsoort k neudeg bin veur stoal van heksebiel dij nait votdoadelk brekt?’ Bomen dochten noa en zeden dou dat hai doarveur mor t beste holt van oleander nemen kon. Dat dee holthakker. Mit staarke bielstoal der ien ging hai dou mit zien heksebiel aan bomen kappen ien zulfde bos. Duurde nait laang of ale bomen wazzen omhakt.
De radio ston aan en in t veurbiegoan heurde ik n mannenstem. Hai vertelde over zien doeven, hou mooi ze koeren konnen. t Koeren klonk in zummertied t schierste. ‘Dat binnen mien mooiste zummergeluden,’ zee hai. En vot doarop vroug hai aan journalist: ‘En wat zijn uw zomergeluiden?’ Journalist stutjede wat, wis nait zo rad wat hai doarop zeggen zol en zee: ‘Ja … ja … zomergeluiden … ach ja … zomergeluiden …!’ Ik heurde t mit ain oor aan en vroug mie òf: schiere zummergeluden, heb ik dij ook?
t Is julimoand, midden in zummer. k Zit te genottern in ons toen. t Is stil om mie tou. k Denk opnij aan dij man mit zien doeven. Zol ik ook zummergeluden heuren kinnen? k Luuster … en joa: twij fietsbellen en n hond dij blaft. Stemmen op stroat en n autodeur dij dichtklapt. Nou ja, dat is nait zo biezunder. k Luuster nog n keer … en heur: doar zingt n merel en tjilpen de muzzen. Der snort n dikke hommel achter mien rug laangs en holtdoeven heur ik klappern tussen t gebloaderte van boom. k Blief luustern. Vèr vot heur ik lewaai. t Komt dichterbie en t klinkt bekend. t Zol toch nait? Woarom nou? t Is vlakbie nou en k zai hom kommen: mien man, mit de bosmaaier! En vot doarnoa nog n bosmaaier, nou aan aander kaant weg. En noast ons hoes heur k ook al n bosmaaier. t Is as of ze t mit mekoar òfproat hebben. Och hé, t haile bosmaaierscollectief is weer drok in de weer. Veur gonnent binnen dit de schierste zummergeluden. En ik? Ik stop mien oren dicht.
Veur mien verjoardag heb ik n keer wat bedocht wat nait zo gebrukelk is. Normoal vier je joen verjoardag mit aal dij je groag bie joe hebben. Voak is t wel gezelleg, mor dit keer wol ik wat aans. Mainsttied kwedeln we deur mekoar hìn, mor echt kontakt hebben we mainsttied nait. Ik haar bedocht om wat mit te nemen van minsen dij overleden binnen of van minsen woar je groag nog wat mit oplözzen willen. Joa, dat was schoppen tegen zere schenen. Mor veurdat we begonnen, stelde ik veur dat wie eerst soam mit n laid begonnen. ‘Joe maggen t zeggen, want ik bin joareg en joe zingen veur mie.’ Noatuurlek wui dit Laank zal ze leven. k Haar der ook bie zegd dat ales meugelk was. Aigenliek: n grode schoonmoak. Ik vertelde dat we vanoet ons aigen denken d’aander voak nait begriepen kinnen. Woarom d’aander dut wat e dut: zo zien best dut om nait op te valen, dus loaten we ales mor liggen, proaten der nait meer over en loaten sums minsen in steek en … huil voak onszulf. Mien bedoulen was om dat op te roemen en kieken hou we me-1 koar doarbie helpen kinnen en mekoar beter begriepen. ‘t Wordt tied,’ zee ik, ‘dat dat aalmoal veraandert. Nait allinneg in familie en vrunden, mor aigenliek veur ale minsen om ons tou. Aaltied mor dij roezie, aaltied mor mekoar oetschelden, dood moaken. Loaten wie der ais soam noar kieken wat we der aan doun kinnnen. Dat is mien dinken.’ Woarom dat minsen dingen doun, waiten wie nait. Soms waiten we gainains woarom we zulf bepoalde dingen doun, dus overleg was n goud idee, docht ik. Mor zo as k al zee, ik schopte tegen zere schenen. Ik begreep dat, mor zee ook dat t tied wui dat we der mit nkander over begonnen. ‘Ik bin joareg, dus ik mag zeggen wat ik groag wil.’ Doarom binnen we bie nkander kommen. We hebben mekoar om de beurt verteld hou t der bie onszulf oetzugt. Doardeur konnen we mekoar dou veul beter begriepen, woardeur wie n menaaier vonnen hebben om n ende te moaken aan aal dij roezie en noatuurlek ook òfsproaken te moaken hou wie der in toukomst mit omgoan zollen. ‘Ie maggen mie aaltied vroagen om der bie te wezen zodat we t soam doun. Zo kinnen we hail wat vervelende dingen oplözzen. Aal dij roezie aaltied, dat mout veraandern.’ Der is gain mins geliek dus, wie hebben ons aan mekoar zain loaten. t Was nait makkelk, mor de femilie is doardeur wel dichter bie nkander kommen. Boetendes hebben wie òfsproken, as der weer ais wat gebeurt, dat we der op dizze menaaier mit aan gang goan. Goud noar mekoar luustern, alles zeggen wat je in de wege zit en din soam weer wieder goan. Aan t ende heb k ze aalmoal huil daip bedaankt en heb ik n laidje veurlezen.
Der is ter ain joareg
As der ain joareg is Is der n reden veur feest Pabbe, moeke, bruier of zuster Zwoager, oompie of taande t Moakt nait uut
t Is nait allinneg feest t Gaait nait allinneg om kedo’s t Gaait nait om geld t Gaait om de femiliebaand
t Gaait ook om femilie dij der nait meer is Wie kinnen din genieten van mekoar Gedenken dij we laif hebben En kinnen soam ain wezen
Bie vreugde en verdrait is t schier Om op dij menaaier, soam te wezen Soam te gedenken
En joa lu, zo is t apmoal beurd. De familie von t prachteg en ik? Ik was der slim bliede mit dat ik t zo aanpakt heb … dus ik wui hartstikke bliede wakker.
Ik kin wel doen worden in Spanje: ‘Un cerveza, por favor!’ Mien kammeroaden wollen op ‘kultuurvekansie’ noar Sevilla. Wie hebben ons onderdompeld in de lekoale braauwerijkultuur. In de bierbar kwam zo’n Spoanse flamenco-gitoarist op batterij: Juan Enrique El Grande, ofzo. k Von t eerst niks, mor mit elke cerveza wuir e beter. De Spanjoarden vonden t ook: toun hai ‘Madre del Miguel’ zong, ging t dak van de bierbar òf. Mit Spoanse spiekers in de koppen liggen we nou aan t hotelzwembad. n Poar cervezas binnen vervast nait goud valen. Mor wat n feest in de bierbar van Sevilla!
Haildal rondomrond tehoes hìn dat Zun en Licht hait, lopt n pad mit grint. Mainste vlintjes hemmen mor naauw kleur. Dij binnen zo graauw as lucht bie n dunnerbui. As ter hier ain op veziede komt en stoup van tehoes oplopt, komt dij veur n gele deur. Trekken zai aan kopern knop, klingelt ien tehoes n bel. Bezuikers kommen eerst ien veurpertoal. Tussen veurpertoal en gaang ien zit weer n deur. t Is n gaang mit n swaarde granieten vlouer. Ien gaang stoan drij minsen: zuster Jennie dij hier aarbaidt, Kees, n leujong dij hier woont, en vraauw Ommes. Dij lèste persoon het zunner n òfsproak te moaken aanbeld. Òl vraauw Ommes wil Kees zain. Zai woont noast zien òllen en het jonkje doar opgruien zain. ‘Kiek,’ zegt vraauw Ommes, ‘k heb Kees wat mitnomen!’ n Graauwe puut komt te bosschoppentaas oet. ‘Abbelsienen!’ ‘Hail schier,’ zegt zuster Jennie, ‘geef heur mor even aan, din bring k heur noar keuken tou.’
Vraauw Ommes maag ien veurpertoal op bankje wachten. Kees blift ien gaang stoan. As zuster Jennie weerom, is drukt zai Kees veurpertoal ien. ‘t Was mor kort,’ zegt zai, ‘t is etenstied. En as joe op veziede kommen willen, mouten joe eerst n òfsproak moaken.’ Zuster geft òl vraauw n haand. Vraauw Ommes strikt Kees over kop hìn. Zai het hier mor tien menuten west. Zuster Jennie kikt deur glief van deur hìn hou òl vraauw votsjokt. Din bringt zai Kees noar zoal tou. Hier ien dizze zoal zitten jonges aan toavels te bikseln. Zai kieken mor naauw van bord op as Kees zoal ienkomt. Din lopt zuster Jennie noar zoal tou doar wichter eten. Kikt ien t rond en gaait noar ketoortje tou. Zai is n laange vraauw ien n hoagelwit uniförm. Soavens as kiener sloapen, runnen zusters ien gimmestiekpakjes gimzoaltje deur. Elkenain het n abbelsien ien haand. ‘Koatsebaal, wel het dij aal …’ zingen zai. Din gooien zusters abbelsienen, dij ainks veur Kees binnen, gedureg lucht ien. Dat is gezondhaidsgimmestiek. As doan is, maggen zai van zuster Jennie abbelsien opeten. As dij op is mouten zusters onner does en op bèr. Ien mainste gangen van tehoes hes wel n sloapkoamerke van n zuster. Elke zuster is boas over n sloapzoal mit n plougje kiener. Smörns lopen zusterkes op tonen gaangen deur en trappens òf. Kiener liggen nog te sloapen. As ter ain wakker is, holt dij bekje dicht. Mos die stil hollen, aners krigs straf. Zusters mouten smörnsvro om zes uur op ketoortje weden. Dat is vaaste regel. Ien wintertied is t om dizze tied nog duuster. Zai lopen din mit zaklanteerntjes gaangen deur. Ien zummertied speulen zunnestroaltjes bie trappens laans en over zusters heur widde goud hìn. ‘As ter wat is, mos zeggen …’ zegt zuster Jennie, ‘wèl van joe het ter wat op t lever…? Nee…? k Heb aal wat. Ien mirregstied, bie t stoet eten, is ter veur elkenain n plakje worst. Dink ter om, eerlieks verdailen! Gain aalbegeer dij twij plakjes pakt! Vanoavend om negen uur goan wie hier noaproaten. k Reken op joe! Aan t waark!’ Zusters binnen blied, zai kriegen gaauwachteg heur komfòttje mit t weekloon.
Aal kiener binnen onnerbrocht ien plougen. Ien jongste ploug mit leutje goud zitten jonges en wichter bie nkanner. Zai eten apaart van aner kiener. Jongste kiener van dit plougje binnen nog mor n joar of twij, drij. Hes n middelste ploug mit jonges en n middelste ploug mit wichter. Hes n òlste ploug mit jonges en n òlste ploug mit wichter. Ien òlste plougen zitten kiener dij ien hoogste klazzen zitten van legere schoul. Vandoag noa schoultied mout middelste ploug mit wichter (en loader middelste ploug mit jonges) noar gimmestiekzoaltje tou van Zun en Licht. Aal wat zai doun mouten het n noam. Kiener goan ‘piepkelopen’, ‘spring-tikken’, ‘krom-op-zied’ en ‘ombloazen’. Gimmeester tikt mit stok op grond en geft aanwiezens. t Is vief menuten dit en vief menuten dat doun. Gimmeester is hier smirregs noa schoultied. Zundag is de rustdag. Der wort ja wat òfhoust! Het n kiend n kwaalster ien mond, din mout dij oetspijd worren ien òfvalbak. Paardie kiener worren deur gimmeester op bòrst en rug beklopt om sliem lös te kriegen. Aal kiener van tehoes kriegen zulde opgoaves. Aal wat zai doun mouten is oetvonnen deur dokters van Zun en Licht. Van hek van gebaauw òf, tot op stee doar dörp begunt, stoan n poar hoezen. t Is hier mainst stroekerij, haaide en wit zaand. As leujonges noar schoul tou lopen, gaait dat eerst over n zandpad. Koms hier nait veul minsen ientegen. Bie regen hes hier dikke poulen. Noa dij eerste poar hoezen bis pas ien t loug. Hier stoan hoezen aan ain kaant van klinkerstroat. Zai binnen luddek en òld, of dik en nij. Gounent hemmen n raiten dak. Aan achterkanten hemmen minsen gruintetoenen. Veur t hoes is t mainst grasveld en bloumen. Leutje padjes noar veurdeuren tou binnen zandpadjes. Aan rannen van padjes liggen vlinten. Mainste hekken binnen van boomtakken moakt. Lopen kiener n indje deur, din zain zai schoul stoan. Kaalmkes aan lopen zai schoulplaain op. Maank kiener dij bie òllen wonen valen kiener van Zun en Licht nait op. Zai lopen der schier bie en lustern goud. Soavens om negen uur, as aal kiener ien bèr liggen, wil zuster Jennie van aner zusters waiten hou of t goan is. Bie jongste ploug, mit leutje goud, was ter wat mis mit n wichtje. Zai is nukkeg en onrusteg. Ook bie òlste kiener is ter wat mis mit n wicht. Zusters hemmen apmoal n boetenbaintje ien ploug. Ien middelste kobbel van zuster Janneke zit n jong oet n hoeshollen van zestien kiener. ‘Hai is zo òld veur zien leeftied,’ klagt Janneke. Zuster Janneke pebaaiert wat meer over jong te zeggen, mor komt ter nait oet. ‘k Dink dat k wait doar doe op douls,’ zegt Jennie en begunt te proaten. ‘Joa,’ zegt Janneke, ‘zo is t!’ Aan anerkaant van grintpad, dat om tehoes tou lopt, is t overaal bos. Doar speult Kees as hai vrij van schoul is en gain gimmestiek het. Zusters vienen t ook n groot bos. Doar Kees votkomt is t koal en vlak. As hier ien begun n swaarde liester oet stroekerij vladderde, gilpte Kees t oet van schrik. Kees is mit pazzipanten op jacht. Zai loeren op knienen en boskatten. Mor ien bos is gain knienehool te vienen. Boskatten hemmen der nooit west. Kraaien hes overaal. Ien veujoar vaalt ter bie zetten n jong oet nust. Dij maggen kiener nait oppakken. Zusters zeggen dat kraaien ogen oetpikken. ‘Doe wils doch nait blind worren,’ vroagen zai, ‘blind en n minne bòrst, doar krigs n swoare dobber aan!’ ‘Goa mor zaand scheppen,’ zeggen zusters. ‘Gaauw ien boeten ien vrizze lucht! Schepke mitnemen en zaand scheppen…!’ Hans, dij op zulde sloapzoal ligt as Kees, is ook ien bos. ‘Wèl was dat gustern Kees? Dien opoe?’ ‘Nee jong, dat was vraauw Ommes!’ As n hoas schut Kees pad òf. Din let hai hom poestend op zien gat deelplovven.
Snaachs dreumt zuster Jennie dat zai bie moeke is. Zusters Beb en Leen mouten heur waark doun. Zai zitten aan toavel dij vaaier moal zo groot is as gewoon. Baaide zusters boegen heur over pampieren hìn. Ain van heur lopt noar tillefoon tou. Draait n nummer en bestelt gruinte. Din wort dreum aans. Elkenain dij aan veurdeur komt wort deur baaide zusters votstuurd. Kiek, doar hes vraauw Ommes weer! Der veranert wat ien dreum. Ainmoal ien week hemmen zuster Jennie en dokters verslag mitnkanner. Voak tillefonaaiern zai nkanner op. Zuster Jennie kin tillefoon nait vienen, zai staait ien labbetorie van Zun en Licht. Zuster van labbetorie het broen, kruld hoar. Zai onnerzöcht kiener heur bloud en kwaalsters. Der brannen staarke laampen. Licht is wit as ien sprookje… Juust veur wekker òflopt wort zuster Jennie wakker. Rechtop ien bèr vragt zai heur òf woarom zai heur dreum zo gaauw vergeten is.
Grint op grintpad rondomrond Zun en Licht is graauw van kleur. Tehoes zulm is ook donker aan boetenkaant. Mor zuster Jennie is aans. Zai bringt lucht en licht ien tehoes veur longliederkes. Veur n bult minsen is zuster Jennie zunnetje ien hoes!
Ik kin weer lopen, dou nait meer aan terepie. Ik kin weer lopen. Duurfst nait komen bie mie loop ik wel noar die. Ik kin weer lopen.
Veurgoud genezen van vlaigerg drok wezen. Ik kin weer lopen, huif nait meer in rolstoule rezen, gain menukoarde veur pesjenten lezen. Ik kin weer lopen.
k Luit mie laifjes verplegen, gewilleg, daankboar, verlegen. Ik kin weer lopen. Liester in bome keert zok om, vertelt deur dat k deraan kom. Ik kin weer lopen. Ik kin weer lopen. Nooit weer dou ik zo dom.
De loate oavendzunne kleurde dij nommerdag t Metbroukbos, haarfst. n Diezege wind waaide t eerste blad van de bomen en dwarreln hom veur de vouten. De winter was onderwegens, veur hom nait allain n t tied van òfstaarvend leven mor van, noar te hopen, n nij begun. Hai vuilde zuk deur de noatuur opnomen en von aaltied de rust dij e neudeg haar om zien kop weer moezenustenvrij te kriegen. In gedachten, mit kop daip in de kroage, volgde e n pad. Nog even deurlopen, den zat e zo rond t waarme heerdvuur van d’Haarbaarg in Smilke. Innains wer de stilte roeg versteurd deur n hond dij mit veul spektoakel op hom òf stoof en hom aan de boksempiepen n ziedpad in trok. Kraaien vlogen mit n iezelk lewaai oet de bomen op. Nijsgiereg en bedochtzoam volgde hai t hondje tot aan n open stee in t bos. In t schiensel van de rood ondergoande zunne ston n persoon, stokstief aan de knijen tou in t wotter van n veendobbe. Zo te zain n schoamele vraauw, verdaipt in heur aigen spaigelbeeld. Stilaan pebaaierde e dichter bie heur te komen. t Menske bleef bewegenloos, tot ze biezied keek en hom stoan zag. ‘Vot hier!’ ruip ze inains mit hoge schèlle stem en weer vlogen van schrik kraaien op oet de bomen. Ze zwaaide hulpeloos mit heur aarms om te beduden dat ze allain wezen wol. Allain in heur roadelooshaid op heur weg noar t ènde. De man bleef mit zien aigen verwarde gedachten kieken noar dij ontredderde vraauw. Hai was der deur komen en zai doar … op raande van zied en aander zied? ‘Ik wil nait langer … goa vot hier, loat mie …’ en heur geroup versturf in n zaacht kloagelk jammern en ze dee weer n stap wieder t wotter in. Hai wol wat tegen heur zeggen … mor welke woorden gebruuk je om n mens, gevangen in aigen spaigelbeeld en hulpelooshaid, weer bie zukzulf te kriegen. Is ingriepen n vörm van mededogen of is t juust nait? Even haar e dij twievel. Wat e precies zegd haar, wos e achteròf nait meer, mor van zien woorden wer ze rusteg en hai zag dat ze twievelde. Mitlevend stak hai zien haand noar heur oet en geboarde: kom mor, t is goud. Mit grote, treurege ogen keek ze hom aan, mor bewoog nog aal nait. Doar stonden ze, twij zuikende mensen in t licht van d’ondergoande zunne.
Noa n stille innerleke stried luipen ze soam, elk verzonken in aigen gedachten, over t bospad wieder. t Hondje kwispelde nou vrolek om baaiden tou. ‘Hou hait e?’ vruig e, en verbrak zo de stilte. De vrouw zuchtde daip. ‘Max. Joa, Max …,’ zee ze mit n beknepen stem. ‘Dij noam heb ik hom geven. Ons lutje jong haitde Max. Zien zesde verjoardag haar we net vierd, dou e bie ons veur t hoes, deur n veuls te haard riedende auto dood reden wer. Dat was t begun van ale ellènne.’ Dou was ze nait meer te stoppen en störtde ze heur gemoud over hom oet. ‘Nou was ik kloar mit ales … mit d’haile wereld. k Wol nait meer, k wol ook dood.’ Heur stem verwaaide mit de haarfstbloaden, onmacht wer stil verdrait. Hai mos weer denken aan de woorden dij hai lezen haar op zien zuiktocht noar de zin van t leven: wie binnen aal mensen, hou verschillend ook, wat we ook mitmoaken of te ondergoan hebben. Wie mouten laif en laid dailen, wie mouten pebaaiern mekoar te begriepen. Laif en laid mit mekoar dailen, dat begreep e méér as ooit, dou e noar de vrouw keek dij noast hom luip en t leven mui was. Veurzichteg legde e troostend n haand op heur aarm. Noa nog n stuk lopen en zwiegen, wazzen ze op stee. Hai nuigde heur en zee dat der ook ploats veur heur was in dizze haarbaarge. Ze twievelde, mor luip toch mit, dou hai de deure veur heur open huil. Soam schoven ze aan n toaveltje in dij mooi verbaauwde olle boerderij. De sfeer was der waarm en hoeselk. In t licht van n poar keerzen nam hai de vraauw even goud in zuk op. Slierten soeterg hoar hongen rond heur deur t leven taikende en toch wel knappe gezichte, woarin twij trieste ogen hom aankeken. Op d’achtergrond klonk zaachte, sfeervolle meziek. De vraauw haar baaide handen beschaarmend om n dampende beker sukkeloademelk vollen en was in gedachten wied vot. Dizze ruumte was veur heur n vredege wondere wereld vol waarmte en licht. Heur ogen werden slof. Ze keek hom vroagend aan en dou vertelde hai zien levensverhoal. En nou luusterde zai. Loater, mit elk n pankouk in t lief, luipen ze soam noar d’oetgang de duustere oavend in. Max wees heur de weg.
Luttje Bram, inmiddels 9 joar en bienoa net zo groot as opa, komt ter aanrunnen… Hallo Oma, Ik wou je een bloempje kopen, maar ik heb geen geld bij me! Oh. zegt oma: En zunder geld ken je niks kopen he! Nee, maar ik heb hier ja wel geld!
As e langs komt, krigde aalgedureg n poar buutscenten en dei dut e in n potje. Hai der bie, pakt 2 Euro en stoft noar de super! Eem loater…. Die zijn voor jou! Vind je ze mooi?
Geweldeg! Woar heb ik dat an te danken? Och, doe ik zomaar!
Oma gript hom: Den krigst n dikke knuffel! Wat ja laif!
Opa krigt der troantjes van in d ogen… Wat mooi he! Negen joar en al zo omdenkend!
Zugst ain lopen mit fiets aan haand, zuikt n vergrèlde fietser ien körf, tas of mand, staait der aargens n fiets op kop aan kaant, n bak mit wotter vol tot aan raand, n blikken deuske op n uutvollen kraant?
Lutje potje kikt en kikt kropt op knijen as n kaalfke deur t gruinlaand wondernd grode wereld in
wereld wordt groter en groter man man wat n ruumte ja hondebloumen, ekkels, tieken en iemen doethoamels in walen van t Ol Daip en achter eske is nog meer
mor den aiweg en altied blift t kieken hoaken achter stiekeldroad noa t löcht komt duuster noa t zuite t zoer systemen dailen raive oet om t zain te griepen in t aargeloze te groaven oogkleppen holden peerden in t gareel
mor in t ìnne t hiemen veurbie as der weer wacht wordt wacht wordt op genoa riepte ogen vannijs open goan körrel kaf verdrift mieghummel weerde krigt wordt ontfaarmen vongen wordt kieken zain begunt t verzet.
Buurtschopkes Heveskes, Weiwerd en Oterdom binnen vot. Ver- kwaanseld deur kwakdeuzen. Loug Nes bie t Schildt rakt klem deur herindailens. Lu worren t zat, willen vot van aigen haim. Gasgrefieken in gevels, muren schaif en schel, gain muuranker kin t tegenhollen. Loug Nes zakt deur ‘deskundeghaid’ vot in t meer. Viskerlu oazen op de ‘Kwoaie’ mor d’angels binnen nait staark genog om t monster te vangen. t Monster in t meer bie Loug Nes hait … SHELLIE!
Dizze schriever schreef in t Grunnegs onder de noam Jan Bos. Hai wer in 1887 in Spiek geboren, woar zien voader schoulmeester was. Hai leerde ook veur onderwiezer en was waarkzoam as zodoaneg in Ol-Pekel en op Mij. In 1924 wer e ontsloagen en gevangen zet op verdenken van homofiele kontakten mit zien leerlingen. Noa zien gevangenschop ging e weerom noar Stad en gaf t schoulmeestern deraan. Loater ging e in Eerbeek in Gelderland wonen.
Hieronder n stokje uut Mooi Volk uut 1929. t Gaait over hoesbezuik van t kerk bestuur:
Hoesbezuik
Ik was nog moar ‘n oogenblik weer ien koamer, dou ze veur ‘t hoes stommelden. Ölderlingen kwammen allain. Brinkman en Smit. ‘t Har dit veur, dat ie nou teminzent gewoon proaten konnen. Ik gaf heur eerst ‘n kopke koffie en dou ‘n borreltje. Manluu dei haile middag al omzwonden hebben, lussen ook wel ais wat warms. “Dat ‘t joe nait verveeld”, zee Jan. “Och”, zee Brinkman, “dat dut ‘t ook wel ais. Maar dat hangt d’r ook al weer van of hou zwoar ie joen ambt wegen loaten.” “Ja”, zee Smit, “As gemainte joe roupen het, den mout ie d’r ook wat veur over hebben.” “Wat dat roupen aangait, Smit”, zee ik, “daar mout ie nou nait al te veul op ofgoan, want ie waiten net zo goud as wie, hou of dat op kerkeroad gait. Maisten binnen boeren en dei zetten ook weer boeren op tal. En as d’r ais ‘n börger bie stait is ‘t veur scheer mie de gek. ‘n Börger komt d’r bie ongeluk ien.” “Dat mout ie nou nait zggen, vrouw Kloasens”, zee Smit weer, “wie mouten doch ‘n beetje geschikte luu oetzuiken. Ie wollen elk en ain doch gain ölderling moaken.” “Nee, dat nou nait. Moar geschiktighaid hangt voak of van zwoarte van geldpuut. Moar ik geef joe tou, dat ‘t wel nait zel mitvalen.” Ik bedochte dat ik hom te vrund mos hollen. Zien boerenploats mout ‘t veurjoar varfd worden. En as Jan dat kreeg, zat d’r nuver stuver veur ons aan. “Krekt”, zee Smit, en dou was hai weer tevrêe.
Onder de noam Willem de Mérode wordt e beschaauwd as de belangriekste Nederlandse calvinistische dichter van zien generoatsie. Hans Werkman, biogroaf van Willem de Mérode, schrift: ‘De dichter doorleefde de tragedie van een onmogelijke liefde; hij schreef in de spanning van jongensliefde en een mystieke beleving van christelijk geloof.’ In de stad Grunnen roakte hai bevrund mit de kwekeling Reind Kuitert en deur hom wer e stimuleerd tot t schrieven van gedichten. Zien dichtoader begon votdoalek te stromen, mor van dizze onvoldroagen jeugdgedichten is nait veul bewoard bleven. t Eerste gedicht dat in druk verscheen, wer publiceerd in meert 1911 in Ons Tijdschrift, n christelk moandblad. Nog even n stokje uut zien Grunneger waark. Ook weer uut Mooi Volk: Hoesbezuik:
‘t Laip al mooi noar negen uur, en den mozzen ze weer bie ‘n aander wezen. Wie haren heul’ nou ook al twei uur opbörgen, dat wie d’r meer’ as zat van wazzen. Jan kreeg sigoaredeus. Hai docht vast, den denken ze d’r ‘n beetje beter aan. En hai har geliek. Smit keek ais op klok, hoalde ‘t halosie te buus oet, en zee: “mie dunkt ‘t wordt ons tied, Brinkman. Wil ie ‘n gebed doun?” Nou ik wil niks van ól Brinkman zien beden zeggen. Hai was hail hartliek en docht om ons altemoal. Ik mag hom zoo veuI laiver heuren den mit al dat malle gevroag, dat toch niks te beduden het. Dou greep hai zien pet van deel, Smit streek wat over zien houdje, en dou zakten ze of naar ons buurman. Jonges schoten doadelk naar boven en Jaantje runde naar keuken, om te kieken of Kneels nog bie glas was. “Zie zoo”, zee Jan, dou hai weer ien koamer kwam. “Nou op bêr, Mörgen is ‘t weer vroug dag. En as Smit ons nou zien hoes nait gunt, is ‘t nait te best”. Dou gapte hai as ‘n schelvisch en poeste lamp oet.
n Trieste man, dij worstelde mit zien geoardhaid. Hai haar beter in dizze tied leven kind.
Olle Grieze, zitst in mien bloud Olle Grieze, doe dust mie goud Staaist in t laand woar ik geboren bin Olle Grieze, k bin blied dat ik die ken Staaist in t laand woardat mien jeugd begon Staaist in t laand onder de noorderzun Staaist in t laand woardat mien waige ston Doe dust mien haart sneller sloagen
Olle Grieze, dat is dien noam Olle Grieze, k zai die zo stoan Mit d’ogen dicht Bie t schiensel van de moan Olle Grieze, gaaist nooit bie mie vandoan Zitst in mien haart Joa, zitst in mien bloud Heurst bie mien jeugd Doe dust mie goud Staaist in Grunnen, woardat mien waige ston Gaaist echt nooit meer bie mie vandoan
Klaainzeun ligt in kinderwoagen. Oma zit der noast en kikt. t Jonkje slept. Din is der lewaai. Voutjes steken onder dekens vandoan. Handjes kommen der bie. Hai pakt zulfs tonen vaast. Handen goan speulen. Vingertjes boegen en strekken. Oma geniet. Din stopt e vingertjes in mond. Gaait e wieder sloapen? t Is zien tied nog nait. Mout ze hom der oethoalen? Ze geft hom n stukje stoet. Kin e t stoet wel kwiet worden? Ze stekt n vinger oet, dij jong vaast gript en hom in mond stekt. ‘Au,’ ropt Oma. Hai het al twij tandjes.
Hìn Sietske is wat kwiet, mor ze wait nait wat. Doarom gaait zai bie heur zuster Janke laans en vragt: ‘Hé, Janke, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook?’ ‘Nee’, zegt zuster Janke, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin de kluts kwiet.’ Haihai! Nou gaait hìn Sietske bie heur zuster Freerkje laans en vragt: ‘Hé, Freerkje, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook? Zuster Janke wait t ook nait, dij is zulf de kluts kwiet.’ ‘Nee’, zegt zuster Freerkje, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin de droad kwiet.’ Haihai! Nou gaait hìn Sietske bie heur zuster Aanje laans en vragt: ‘Hé, Aanje, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook? Zuster Janke wait t ook nait, dij is zulf de kluts kwiet en zuster Freerkje wait t ook nait, dij is zulf de droad kwiet.’ ‘Nee’, zegt zuster Aanje, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin t pad kwiet.’ Haihai! Nou gaait hìn Sietske bie heur zuster Goaske laans en vragt: ‘Hé, Goaske, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook? Zuster Janke wait t ook nait, dij is zulf de kluts kwiet en zuster Freerkje wait t ook nait, dij is zulf de droad kwiet en zuster Aanje wait t ook nait, dij is zulf t pad kwiet.’ ‘Nee’, zegt zuster Goaske, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin klepel kwiet.’ Haihai! Nou gaait hìn Sietske bie heur zuster Hinke laans en vragt: ‘Hé, Hinke, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook? Zuster Janke wait t ook nait, dij is zulf de kluts kwiet en zuster Freerkje wait t ook nait, dij is zulf de droad kwiet en zuster Aanje wait t ook nait, dij is zulf t pad kwiet en zuster Goaske wait t ook nait, dij is zulf klepel kwiet.’ ‘Nee’, zegt zuster Hinke, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin t stuur kwiet.’ Haihai! Nou gaait hìn Sietske bie heur zuster Frouwke laans en vragt: ‘Hé, Frouwke, wilst doe mie helpen? Ik bin wat kwiet, mor ik wait nait meer wat, waist doe t ook? Zuster Janke wait t ook nait, dij is zulf de kluts kwiet en zuster Freerkje wait t ook nait, dij is zulf de droad kwiet en zuster Aanje wait t ook nait, dij is zulf t pad kwiet en zuster Goaske wait t ook nait, dij is zulf klepel kwiet en zuster Hinke wait t ook nait, dij is zulf t stuur kwiet.’ ‘Nee’, zegt zuster Frouwke, ‘mor ik wait aal, dat ik zulf ook wat kwiet bin. Ik bin kop kwiet.’ Haihai! Zeg dat wel, denkt hìn Sietske, wat ja n boudel: zuster Frouwke is kop kwiet, zuster Hinke is t stuur kwiet, zuster Goaske is klepel kwiet, zuster Aanje is t pad kwiet, zuster Freerkje is de droad kwiet en zuster Janke is de kluts kwiet. ‘En ik … ’, zegt hìn Sietske poestend en stìnnend, ‘ik, ik bin mien aai kwiet.’ Haihai!
‘Dat gejank van die Groningers in de media … Wat een aanstellers!’ Rieg veur boot naar Schier is laank en man ien t helderwitte Armanihemd veur ons het ongegeneerd veul lewaai. ‘Aardbevingen, pffff. Iedereen begrijpt dat zo’n achterlijk bouwval uit die negorij hier, met van die halfsteens muurtjes, zelfs bij het minste zuchtje wind inzakt,’ vervolgt hai zien gekaauw. ‘Mama, ik heb snottebel. Zakdoekje!’ Ik kiek van mien lutjewicht en dij grode greune kledder onder heur neus, noar t hemd van dij kwakker veur mie. ‘Mama het gain buusdoukje,’ laig ik, en til heur langzoam op.
Moak een wandeling komt man mie tegemout, proatendes weg, tegen wel dut e dat? Gain aander in de buurt ja, zol e tegen mie proatn, nee hoi lopt mie stroal veurbie. Proat wel aal deur. Techniek van nou ja, mobieltje en dan lutje dopie in ’t oor, en proatn dan gewoon veur zug oet en de aander ken dat verstoan. Moderne tied. Vrouger was alles dudelieker. As je vrouger aine in zug zulf heurde proatn, wis je dat aine was dai deurlaip. Aine dai heul old was of zukswat. Tegenwoordig lopt bliekboar elk en ain deur.
Loop ik met mien hond’s oavonds bie stroade, evm noar ‘t Zuderpaark oetloatn. Lopt an aander kand jong wicht haard op te proatn, ik denk is dat tegen mie? Of lop ze deur, ‘k Kiek op noar heur, ze zugt het en ik zai dat ze met zo’n luliezer an’t proatn is, “Ik steek hier net de Oosterweg over, loopt zon oude kerel met hond mij aan te gapen, … nee, lijkt totaal niet gevaarlijk,…..”
‘t is netuurliek soms ook wel vaileg, ken je onderwiel verteln woar dat je bennen en wel der in buurt is. ‘k Stel mie dat zo veur, “Ja, ik loop hier aan de Oosterweg,…. steekt een oude man over,….. nee niet gevaarlijk,….. ik ben nu bij de Oliemulderstraat, ……komt een jongeman aan,…. model boddygard,…… kon wel eens gevaarlijk wezen,…. nee toch niet,……., zet nu telefoon even uit, kan even niet praten.
Op aander moment Zit ‘k in netuur te genotteren, gloeps mooie omgevm, vogels kwetteren der op lös, je heurd de wind waaien. Geeft mie heul veul rust. Schrik je opains te pletter, gaalmd zo’n haalf male deur omgevm: “Joa, Jan ben hier, nee nait thoes…. stilte, Joa ben nou in netuur, moz rust hebben joa,…..in stilte zalk mor zegn…. stil ist weer… nee kerel, dat zalk die evm verteln”…en dan komt der nog heul verhoal. Weg stilte, weg netuur, gat kerel veur telefoon evm, oetgebraid bölkens oetleggen hou of de rust en netuur door wel nait is. Holn gain rekening met aandern.
En dan loop je in Supermaarkt tussen de stellingen deur, lopt door man met zon ding te lullen, krigt bliekboar mor aal anwiezens wat veur boodschappen dat e met mot nemen. Haardop lopt e de boodschappen op te nuimen, op ains begunt e te vluustern, “Verdorrie, wat veur maark?….. Wat zegtst OB, kenst dat zulf nait doun.
Zit ik in’t Cultuurcentrum Oosterpoort noar concert van Noord Nederlands orkest te lustern, schitterend, schitterend stuk De Moldau, een symfonisch gedicht ja, gat der op ains zo,n debieltje of, TUUUT…TUUUT…TUUUT, net of der zuikenauto deur zoal hen roasd. Da’s toch om gek van te worren.
Veur poar joar terug toen die debieltjes der nog nait waren, haarn wie keer bieainkomst met directeuren en minister der bie, in duur restaurant in Zeegse. Netuurliek ben der altied van dai mensen dai opvaln willen. Vrouger haarn kinder van die klaine rooie tassies an raimpie zitten, konnen ze veur trainconductuur speuln met zon goatjestaankie der in. Zo leek met die debieltjes in begun der ook op. Aine laip der duudliek met te koop, elk mos zain dat hoi aine an zien raime haar in klain tassie zeg mor. Het gauw collegoa bie receptie hom beld, kerel sprong omhoog, elk mos ‘t waitn dat hoi telefoon kreeg, belangriek man ja. Hou of collegoa ‘t veur elkoar kreeg wait’k nait mor kerel met telefoon zee: “Joa most zold op eerrappels doun.”
Loatn we wel wezen, ze kennen hail belangriek wezen, mor om haile dag beriekboar te wezen, en te motten dailn met elkoar zo dat elk en aine op de hoogte is met aander gat te ver liekt mie. Ik denk nait of dat wel zo goud is. As aine scheet loat wait hail Stad der van ja.
‘Woarom mouten dij wieven zo neudeg voetballen?’ ‘Wat hest der den op tegen?’ ‘Voetbal is n sport veur kirrels.’ ‘Woarom nait veur vraauwen? Wat mekaaiert der den aan?’ ‘t Zel nooit geliekweerdeg worden aan mannenvoetbal.’ ‘Aiglieks hest ook haldaal geliek.’ ‘O, joa?’ ‘Joa, hest geliek: zie hebben nog speulplezaaier, binnen nait onsportief en stellen zoch nait aan bie blessures. Nee, ze kinnen zoch nog lange nait meten mit mannenvoetbal.’
Geroaniums stoan dreug veur de groeterge roamen, t Ol aarbaidershoeske staait al weer meer as n joar leeg. Verloaten en ainzoam tussen de nijbaauwhoezen.
d’Ol boas is noar t verzörgenshoes goan. Vraauw was doar al veul langer. ‘Schoonòf’, zee e zulf. En noa aal dij joaren soamen, nou nait meer bie mekoar. Dat was nait meugelk. ‘t Zol schier wezen as n bekìnde t hoes kocht’, het e voak zegd, ’den kin k der nog n keer hìn goan te kieken’. k Heb körtsleden heurd, dat t zoakje verkocht is aan n bekìnde. Nait veur t hoeske, dij mout plat, mor veur de grond. t Is n schier stee om wat nijs op te baauwen. d’Ol man komt vast nait meer kieken.
Moandag biljarten Dinsdag badminton Wonsdag biljarten Dunderdag op stap mit … Smiddags op bezuik bie … Vrijdag n beetje rommeln, n beetje loiern zeg mor: n snipperdag Zotterdag op t rad noar Brouk, wat lekkers hoalen van slachter Kuper of noar de slachter in Sodom. Zundags 8.00 Noordmannen Hier en doar veziten … En veurdat k t wait d’haile riedel vannijs In n mum vlogt t leven om Mie veuls te snel Mor niks doun is ook nait mooi dus verveelt mie t nait k Goa gewoon deur!
Verward … Vreugde Bliedschop Feest! Verdrait Endelk weer vrij! Mor wat is vrij Noa vatteg-vievenvatteg hevve aal joaren nog oorlog had Nee, nait hier! Dus, dat rakt ons nait …? Wie goan deur mit t herdenken van onze slachtovvers! Dij aandern kennen wie ja nait t Moakt mie verward k zai t haalfschaid nait!
Meneer, mag ik joe wat vroagen? Zollen ie wel even boetendeure kieken willen of doar aine staait? En as der aine staait, willen ie mie din votdoalek woarschaauwen? De zoak is noamelk zo, dat as der aine staait mit n fietse, din het e t op mie veurzain. Din mout e mie hebben. Ik wor noamelk bespioneerd. Ze binnen derop uut om mie kepot te moaken. Op d’ain of d’aander dag bin ik ter bie. Nee, ik wait nait woarom, mor t is nou ainmoal zo. Willen ie even kieken? Staait ter eerlieks woar gainent mit n fietse?
Dat gaait nou al n poar moand zo, wait je. Woar of ik ook kom en woar of ik ook goa, der is aaltied aine dij mie achternoa komt. Nee, ze doun mie niks tot op t heden, mor ze bekieken t eerst even, zai je. En as ze mie din te groazen nemen kinnen, din is t doan. Din pakken ze mie aan en lopt t hail slecht mit mie òf. Hebben ie gainaine zain doar boeten? Din mout ik nou mor moaken dat ik in huus kom. t Is wel maal, hur, as ze joe aaltied noazitten. Ie hebben doar gain wait van. Joe loaten ze wel mit vree. Ie kinnen rusteg goan en stoan woardat ie willen, mor mit mie is dat aans. Ik heb, zolaank ik boetendeure bin gain rust of duur, omreden ze volgen mie overaal. Lest heb ik heur dernoar vroagd. Ik ston dou even stil bie de klabbe. Even n sigeretje aansteken. Niks te zain. Joa, der stonden n poar manlu te proaten bie n viskerman. Mor ik was nog mor net weer opstapt of aine van t plougje muik zuk dervan lös, stapde op de fietse en ree mie achteroa. Ik ging wat kaalmer aan fietsen. Hai ging ook wat kaalmer aan fietsen. Hai bleef aal zo’n twinteg meter achter mie. Dou bin k ofstapt en dou mos e ja wel deurrieden. ‘Mouten ie mie hebben?’ heb ik vroagd dou e mie veurbiefietsde. ‘Bespioneren ie mie?’ Hai laagde en zee niks. Dou e n endje vot was, bin ik weer opstapt en de ziedstroade bie postketoor inreden en wat docht je? Doar stapt weer aine op n fietse en gaait mie noa. Ik heb ter gain verbaarg van. Verrek, nou heb ik al weer te laang proat. t Kin best wezen dat ter nou wel aine staait. Dou mie n genougen en kiek nog even. Ik bin ook al n moal òfstapt bie zo’n plougje manlu. ‘Zuiken ie mie?’ heb ik dou vroagd. ‘Woarom zollen wie joe zuiken?’ zeden ze. Mor ze zuiken mie wel! Netuurlek zuiken ze mie wel. Dou bin k noar plietsie goan. Dij zollen t in de goaten holden en der wat aan doun. Mor tot nou tou heb ik doar nog niks van vernomen. Mien vraauw wil dat k noar dokter goa. Mor wat kin n dokter der nou aan doun? n Dokter is veur zaike minsen. Mor ik bin ja nait zaik. Lest zee aine tegen mie, dat ik mie t verbeeldde. Dat ik spouken zag. Din zol k ja gek wezen. Nou, meneer, zai ik ter oet of ik gek bin? Nee, toch zeker. Nee, n dokter bin ik nait neudeg. n Goie avvekoat, dat zol beter wezen. Ik bin al ais noar d’avvekoat, dij bie ons in t dörpshuus zitten holdt, west, mor dij zee dat ik noamen nuimen mos. Mor dat kin k ja nait. Nee, hulp krieg je naargens. De plietsie let joe stikken, avvekoaten willen allain mor geld zain en n dokter kin niks, omreden dij begript ter toch niks van. Ie willen waiten woarom ze mie noazitten? Wis ik t mor. Kiek, ik dink dat ze mie der bielappen willen. Ik heb ter vrouger wel ais n beetje bie beunhoasd. Zwaart! En nou ik in de VUT bin, willen ze mie der nog bielappen. Nou, wel het dat nou nooit doan, n beetje zwaart bie beunhoazen? Ie toch zeker ook wel? Dat dut elk toch wel ains. Of geven ie alles op? Ook as ie joen buurman n dag of wat helpen mit stukkedoren. Je binnen stukkedoor. Joen buurman geft joe din n poar sinten veur de hulp. Runnen ie din votdoalek noar t belastenketoor om t op te geven? Nee toch, zeker. Nou, dat heb ik ook nait doan, mor omreden ik heb n zet in de gemainteroad zeten, mainen ze dat ze mie hebben mouten. Joa, ie hebben geliek. Ik haar dat beunhoazen beter nait doun kind. Beunhoazen en in de gemainteroad zitten, dat gaait nait soam. As gemainteroadslid mout je de vingers opsteken en beloven dat je niks boetenwettelks doun zellen. Mor is t nou neudeg om mie dat nou nog aan te wrieven? Dat is toch aal over en veurbie? Meneer, begriepen ie mien situoatsie nou n beetje? Willen ie nog even kieken of der aine staait mit n fietse? Is der gainent? As gemainteroadslid heb je zo joen verantwoordens, naitwoar? Ik har sosioale zoaken in mien potterfulie. Ik mos veur de pertij doar n beetje t oog mit op holden. Joa, en din komt van t ain t aander. Ik heb wel ains minsen bie mie had, dij snapt wazzen. Dij haren noast heur uutkeren derbie aarbaid. Zwaart! Kiek, dat kin nait, hè. Dat is tegen de regels en doar mout tegen optreden worden. En as ze din bie joe komen omdat ze mainen dat je heur helpen kinnen, din gaait dat nait aaltied. Je kinnen nait elke fout van n aander onder t klaid vegen. Ik gaf heur din ook gain geliek en dat hebben ze mie wel slim kwoalek nomen. As t ainmoal fout zat, kon ik ja niks meer veur heur doun. En dat reken ze mie nou aan! Nou ik nait meer in de road zit en al op pensioun bin, nou vergallen ze mie t leven deur mie noa te zitten en te letten op elke stap dij ik dou. d’Haile doagen mout ik oppazen dat k niks dou dat boeten de wet is. Want din hebben ze mie en goa ik ter aan. Ik belan din op t plietsiebero. Doar kin je vergif op innemen. Mor der komt n dag dat ik heur wel kriegen zel. Aander weke goa ik noar Belgie. Doar wil k mie n revolver kopen. Dat kin in Belgie as je de weg waiten en doar zel k heur wel mit kriegen. Willen ie nog ainmoal kieken of der aine staait? Nee, staait ter gainent? Hebben ie goud keken? Din kin k nou vot. De vraauw zel wel mit t eten op mie wachten.
As k smis noar de landkoarte kiek Zai k Grunneger wierden achter n diek Mien innerlieke dwoalt din noar boeten Stoft over kwellers mit schoapen in sliek.
As k der mor aits kaans tou krieg Ontkniep ik ons eerde mit aal t gemieg Maank dij stilte gain bölkend geraag Komen zinnen din even weer op n rieg.
Doar aan t wad gaait t der din heer As n koap soes k der over en reer Dij wiedte bekeukelt mien aigen ikke k Loat mie laaiden en denk nait meer.
Aal dij dörpkes stoan doar op mien koart En stoeven mie veurbie mit n bloudse voart t Dwirrelt mie der ja glad van veur d’ogen k Zai aal hoeskes rondom kerkjes schoard.
Grunnen mien Grunnen ik vuil mie din riek Grunnen oh Grunnen hier achter dien diek Grunnen ons Grunnen kinst ja mor groalen Ast zo deur tierst geef k die groot geliek.
