Laand van boerenploatsen, gruinlaand en groan, van achter diek, daipen en moaren. Doar woazemt klaai verswonnen stoer waark kinnen wie nog haitied stilte en roemte woaren.
Strunen ien òfwisselnde kontraainen bekropt mie tòch wìnst noar vrougerdoagen. Aal minder vogels en hoast gain wilgen aan kaant òl begroafploatsen en kerken, verinneweerd. Gain veuroetgang, mor veraandern van t laand.
Willen wie òns laand nou opbewoaren binnen aal doag gounent drok hinneweer. Ien noatuur mit boomkes, dieken en moaren lùtj’òl hoeskes, börgen en aal zoks meer. Veur behold van t landschop, dat hait beheer.
Golvend hoar mit krullen, blaauwe ogen, n wipneuske en n luddek tudebekje dij haitied laagt. Op aal drij foto’s en mit n strak bloeske doar knoopkes nait apmoal dicht willen. Kommende zotterdagoavend wil k die zain, ston ien mail. En no mos e n roos kopen op stoatsion. ‘Alleen deze, meneer?’ zegt verkoopster. n Laange koker mit roos. Ik loop veur maal Jan, docht e, knakte t laangste end van steel en smeet dij mit koker ien n òfvalbak. Zo, hai paast ien buus. Doar zit e din, stikvol zenen. Gain wc ien traain, ook dat nog. Hai kikt ais ien t glaas. Best wel knap, 28, kört hoar, blaauwe ogen, ambtenoar en n aigen roeme wonen. ‘Man zuikt n Grunneger vraauw’ ston boven site. Zai was d’eerste en ainege dij mailde. Margriet, slank, waarkt oet hoes, ook 28 en vragt hom geliek hemd van t gat. En no mout e mit t wotter veur dokter. Ach, ales waiten moakt nait gelukkeg. Zien leutje ainpersoons fletje doar e de kont nait keren kin. t Waark bie waarkveurziening, zien ienhammen en dat binnenbaand der deur komt as e nog ais goud ien spaigel kikt. n Knarriekooi mit n taauw aan t plefon en n goldvis ien kom boven op kaast aans luzzen baaid poezen heur brokjes nait meer. Hai zigt t wel. Ik kom, haar e mailt. k Hoal die van t stoatsion, roos ien rechterhaand, mailde zai weerom. Hoofdstoatsion haar e vroagt. Nee centroal. Dou begreep e t even nait. Utrecht centroal was t. Das hail aans wat as Stad. Vraauwlu, ie mouten der wat veur over hemmen. Ien Zwolle ging e der eerst oet, zo neudeg mos e. Dik n haalf uur loater gaait t wieder. Ien Utrecht is t drok. Gain roos en Megriet. Over drij ketaaier gaait eerste weerom zigt e op t bord en ook hou loat leste gaait. As hai hom omdraait lopt e tegen ain aan. ‘Ken je niet uitkijke, schele!’ ropt ze. ‘Eikel!’ Din zigt e n roos. ‘Megriet?’ stötjet hai en pakt t rooske oet buus. ‘k Hoop nait dat ales bie die zo klaain is,’ laagt ze. Z’is oareg gruid noa leste foto’s. Tjonge en geliek ook wat joaren older worren. Krullen binnen der oet, vrezelk swaarte strepen en blaauwsel boven d’ogen en n poar lippen dik aansmeerd mit robaitennat. As ze kop hinneweer dut heurt e t tingeln van n stuk of wat velgen aan oren. ‘Wat bist ja loat?’ ‘Vertroagen,’ zegt e. ‘Wie goan oet eten, kom,’ Ze gript hom stief bie d’ aarm. Elke stap bonkt e tegen heur heup. Bie ‘Een snelle hap bij Ab’ mout t weden. ‘Betoal doe mor, mien knipke ligt nog op koamer,’ zegt ze en pakt heur dubbele pozzie petat, drij frikandellen en n blikje energiedraank. n Stoetje kroket is hom maans genog. Ze kaauwen boudel op stoand bie n plaank veur t glaas. ‘Zo, lekker, no noar bioscoop filmpje kieken,’ en ze wrift n vlek joppiesaus ien jaas. Film is al begund. ‘Hier’, zegt ze, ‘zitten, dit is mien stee haitied.’
Ze kropt stief tegen hom aan en begunt vernijs te kaauwen. Hai heurt hou of popcorn piept en knistert. Runt n man deur t beeld ien zien blode piemel en n vraauw ien blode gat der achter heer. Hai vuilt n haand op zien knij. t Benaauwd swait brekt hom oet en hai schoft omhoog, net as haand. Rusteg zitten blieven, heurt e. Hai slagt t aine bain over d’aander, din dut ze aarm mor om hom tou. Gelukkeg is t n groot hoes ien film mor as vraauw man te groazen het vuilt e haand vernijs op bain. En din is film kloar. ‘Mooi he’, glundert ze, ‘hest wel goud zain?’ Hai kikt op t allozie. ‘ Wie monnen opschaiten aans wort t lopen noar Azzen.’ Ze hobbelen mit n baaid noar t stoatsion. ‘Dou mie dien paske mor eefkes.’ ‘Wat?’ zegt e. ‘Ik goa mit, wie kinnen nkander no toch!’ ropt ze. t Is of e op hazzens tegen n dichte deur lopt. Riddersloagen geft e t pasje. ‘Dien nummer, tou nou aans binve te loat.’ Even loater gaait t op n draf noar perron. Net op tied. ‘Doe bie t glaas en ik lekker tegen die aan,’ zegt ze en legt heur tillefoon op t bredje veur t glaas. Veurbie Amersfoort snurkt ze as n os en ien Zwolle wort ze nait ais wakker. Hai is der roar van, hou nou dommee. Bie Hoogeveen kikt e ien dikke rooie ogen en kwiel op waang. Maauw van jes is nat. Ze begunt vrezelk te proesten. ‘Nee he’, zegt ze, ‘mien allergie. Zol der ain ien traain zitten dij n kat het?’ Ze proest en snöttert en ogen worren aal dikker. Mien jes dinkt e, doar ligt ‘Moortje’ haitied op. Ook dat nog. Din wort ter remt en binnen ze der. As ze op perron stoan, dreudelt e. ‘Wat is ter’, zegt ze. Hai kikt heur nog ais aan. ‘Dien tillefoon!’ ‘Wait k nait, ik kiek wel even,’ snöttert ze en lopt weerom ien traain. Hai stekt haand omhoog noar conducteur en drukt op t knopke ‘Deur sluiten’. Gaait n fluitje en hai kikt nog even traain achternoa. Zo, gaauw noar hoes.
n Oethongerde vos zaag hoog ien n wienstroek wat trozzen droeven hangen. Dij zol e wel even opeten. Vos bedocht van ales om bie droeven te kommen mor t lukte hom nait dij te pakken te kriegen. Zai hongen veuls te hoog. Op t leste laip e mor wieder en zee: “Dij droeven wazzen ook vast en zeker zoer en nait zo riep as k docht haar”.
Dou k nog zo’n beudel was van amperaan tien joar, kreeg k van mien ollu mien eerste fietse. t Was ducht mie wel n ‘vaardehaandse’, mor doch was k der slim blied mit. Fietse was innertied moakt veur n grode, mor dat mog pret ja nait drokken. Mos wel wat ‘kontjerekken’, van dij gevolgen mien voa n poar klöskes knupde aan pedoalen, omreden dat e t veur mie te gevoarlek von om mit ain bain maank staangen rieden te goan. Behelpen is ja gain zateten! Noa hail wat valen en opstoan en n bult swait van mien olden, dij aaldeur omstebeurt – om mie in t gereel te holden – achter mie aan bentern mozzen, kreeg k t schier veur nkander. Was keuneg te riek en vertelde op school honderdoet over mien nijste aanwinst. Hou k aans ok jeuzelde, k kreeg t fertuut nait mit hin schoule om doar ais nuver snakken te kinnen. n Poar kammeroaden wollen dit wonder van vernuft aans wel es mit aigen ogen aanschaauwen en luipen noa schooltied mit noar hoes. Vanzölfs mos k dij jongs evenpies zain loaten, woar mit k mien ‘twijroader’ tou in stoat was. Elks wol t ok stommegeern n moal pebaaiern, van dij gevolgen k zölf as n haalfmale achter mien aigen fietse aan bentern mos. Aal mit aal was t n schier dieverdoatsie! Noa n poar ketaaier kwam der n end aan de veurstellen. Dou dikke Jan, as leste, zien bain over t zoadel sluig, brak stange van fietse middendeur en smakde Jan haals over kop over t stuur. t Jong kwam der mit n poar schramkes nog oareg nuver óf, mor mien pronkjewail was volsloagen noar zien barrebiesies.
Goie road was duur. k Kneep hom as n olde daif dij zoch mishad har, veur d’haanden van mien ol heer. Gelukkeg kreeg Berend n meroakels idee. Zöchde en kreeg n bongel en mit verainde krachten, pien en muite, wozzen we hom in stange te frokseln. Hail verzichteg zetten we t zwikkie in schure. t Fietsen was eerste tied doan, tot neefke Geert om n bosschop mos en mien trots oet schure kreeg. Geert kwaam nait wied! Elks kwam der overtou. Zölfs mien olders zagen spikanteghaid der wel van in. k Bin in aalsgeval n pak kontjeloage mislopen. Geliek kwam der zo n end aan de keukelderij. t Het aans wel n haile zet duurd, veur en aleer k ‘nije’ betere fietse kreeg. Tegenswoordeg kin elks zoch n fietse aanmeten loaten, woar e joarenlaank plezaaier van het. Noa de ploffietse en de Spartamet kin n mens zoch nou zölfs n elektriese fietse kopen, as t trappen hom te swoar worren mog. Veur elks wat wils. Tieden hebben ok hierzoot nait stil stoan.
‘Moi!’ Ol boas kikt mie ais aan. ‘Moi.’ ‘Eenden binnen oareg wies mit joe nait?’ Ik wies op n grode koppel dij om hom tou zit. ‘Man, ik kin mie wel aarm kopen aan vouer. Zeun hoalt tegenswoordeg bie landbaauw n grode puut van twinneg kilo. Mor ach, mooi toch!’ Aal doag, smörgens noa kovvie drinken in t bejoardenhoes zit e net even van t fietspad òf doar n gravvel padje lopt noar viever. Mit gat op zien rollator en ien t körfke veurop n puut. Ik zai hom voak as k mit t hondje loop. ‘Mien doagelks oaventuur,’ zegt e. ‘As ie mor oppazen.’ Ik wies noar t padje dat langsoam omdeel lopt. Hai vuilt geliek even aan remmerij van rollator. ‘k Zol hier al n moal of wat omdeel rollen mor bie geluk kreeg k op tied hakken der veur. Ik kin nait swimmen. Man, k bin vuurbaang veur t wotter.’ Hai schudkopt en zucht. ‘Mien pa zien schuld!’ Hond is liggen goan en kikt noar aal drokte van eenden. ‘Mien pa, vrezelk. Ik mog vrouger nait bie t wotter kommen van ollu. Mien moetje was baang dat k der invalen zol en pa raip mie de poten te breken as k bie sloot of daip kwam.
n Moal wazzen wie aan t voetbalen, baal ien sloot. Ik op gat ien onnerwaal hom mit hak noar kaant hoalen. Schep k mit achterkaant stevel vol wotter. Kous oet en mor dreug haauwen op stroat. Mor moeke zaag kous ien t schuurtje. Ik zee dat jonges t wotter der over gobbeld haren bie n plas. Zai greep mie votdoadelk bie t oor. Ik kreeg n schop onner t gat en kon noar boven. ‘n Plas mit kreus zeker’, bèlkte ze nog onner aan trap. Zodderdag der op mos k mit pa mit. Hai wol niks zeggen en haar n dikke bonestok mit n ende taauw bie hom. Noa n haalf uur mos k fiets ien waal leggen bie t moor. Ik kreeg t spoans benaauwd. ‘Doe zolst swimmen leren’, zee e en greep mie bie t jak. Was gain ontkommen aan. Ien onnerboksem, n endje hoorntaauw onner aarms mit n laank taauw vaast aan stok. k Dink dat t zo’n menuut of tien duurt het.’ Hai stoekt eefkes, zucht daip en pakt buusdouk. ‘ Ik boeten oasem laankoet op waal, spijend en jankend haildaal oet stuur. Pa was duvels, bèlkte ‘mitnemen dij rommel, en ging noar hoes. Doar laag k. Zuls gain handdouk veur t òfdreugen. k Heb t hail end lopen mouten mit stok en taauw achter op fiets. Joarenlaank heb k dreumd. Eerstkommende tied was t bèr naachts nat en kreeg k straf. Ik was ook zaik van swimles op schoul. Elk het hom der mit bemuid. En nou bin k al bienoa tachteg en dreum k der nog wel ais van. En roaden, kommen ze ien t bejoardenhoes aan mit bejoardenswimmen en mor soezen dat t goud veur mien traumoa weden zol.’ Hai snoft n moal stief ien buusdouk. ‘ t Is nait meer goud kommen mit mien pa.’ Wie binnen even stil. ‘Maal, k wil wel leuven dat ie t doar nog wel ais stoer mit hebben. k Goa eerst mor weer wieder mit hond. Moi hur, en verzichteg.’ Ik klop hom even op scholder. Ien gedachten loop k ons rondje. Wat n verhoal. Goud dat t tegenswoordeg aans gaait mit swimles. As hond oetroasd is op t veld loop we, wat k aans nait dou, t fietspad weerom. k Zai van ver òf dat e der nait meer zit. Ook naarns gain eenden. As wie dichter bie kommen slagt schrik mie om t haart. Stekt n stuk van n körfke en n haalf wiel boven t wotter. Ik loat hond lös en begun te runnen. n End bielaangs t fietspad, over t gras en spring ien viever. Aan t lief tou ien t wotter vuil k mie langsoam zakken ien blaauwbragel en griep om mie tou. k Heb hom. Din til k n ol kaar van supermaart boven t wotter.
Sunt n moand of wat heb k n nije rolstoule. Ik mog n kleur uutzuiken, ik kon uut vieve kaizen. Zulvergries leek mie wel goud tou, dus ik vruig om ‘Platinum Silver’. Toun k hom uutèndelk kreeg, bleek e swaart te wezen. Dat dut mie denken aan de bekendste uutsproak van Henry Ford: “Kinst hom in aal kleuren kopen, as e mor swaart is.”
Dat ging over t benuimdste model van zien Ford Motor Company, de Model T. d’Eerste auto dij aan d’lopende baand en in dikke aantallen moakt wuir. ‘Tin Lizzy’ het de massa motoriseerd. Swaart was nait d’ainegste kleur. Staarker nog, van 1908 tot 1914 was de Model T zulfs hailendaal nait in t swaart te kriegen. Hai was standoard leverboar gries, gruin, blaauw en rood. In 1912 kwam der wel n ain-kleur-strategie, ale T -Fords wuiren donkerblaauw mit swaarde sputterbreden. Noa 1914 wuir veur swaart as ainegste kleur kozen, omreden dat dij vaarve t gaauwste dreuge was. Doarmit was de produksie van ain auto in n kördere tied kloar, van dij gevolgen dat der meer T-Fords baauwd en verkocht worden konden. t Zel vervast ook goudkoper west wezen om mit ain kleur te waarken, den kon de verkooppries omdele en wuir n auto veur nog meer lu betoalboar. En zo bleef t, totdat de verkoopsievers omdele gingen. Om meer kopers te trekken, waren vanòf 1926 weer meerdere kleuren te kriegen, moar dat hólp nait meer. ‘Blikken Lieske’ was inhoald deur de tied. In de negentien joar dat Henry Ford zien gaisteskind beston, wuir der sikkom niks doan om t model wieder te ontwikkeln en te verbetern. De Model T was technisch verolderd en nait meer in trek bie lu dij tou waren aan n nije auto. In 1927, noadat der dik 15 miljoun stuks van moakt waren, luip de leste van de baand òf. Zien opvolger, de Model A, was leverboar in vaar standoard kleuren. Doar was swaart nait bie.
As t bie mien rolstoule nou ook zo was as bie de A-Ford, haar ik hom vervast wel in t zulvergries kregen. Nou wil k wieder nait over n kleur soezen. t Is gain mode-artikel en k mout t der n joar of wat mit doun. n Rolstoule huift nait opvalen, dij der in zit mout d’aandacht trekken (of nait, vanzulf). Swaart is mie net zo goud, moar haar mie den nait kaizen loaten.
t Zel om en bie september west wezen. t Volk was oareg reur mit inhoalen van hoaver, rogge, waait en gaarst. Bandeg waark en t vruig om n bult waarkvolk. Mien volk muik gebroek van maandewaark. Soam mit zien bruier en de vraauw togen ze mit peerd en woagen noar n kaamp gemaaide rogge, haalfweg n wieke. Voa en moeke reden veurop en stoef derachter oomke en zien femilie. Man ston op woagen en dreef t peerd tot e sikkom mit t heufd in loadbak van mien ol heer ston.
Oomke was bliekboar wat branderg of roppeg in de hoed. Har schienboar woorden had mit moeke de vraauw, den in ainen begon e te bandiezen, woar honden gain brood van lusten. Hij wol en zol n haile zooi dingen, dij k mor nait herhoalen zel. Om n laang verhoal kört te holden, t wer van dij gevolgen, dat e der n knup op dee en in ainen van karre in plomp sprong, omreden dat hai zoch verzoepen wol, was t leven meer as zat en t kon hom aal niks meer verröttekonten. Grootsproak of nait, voa wis nait hou rad e t peerd stoppen kon, sprong van kare en stak zien bruier, dij t swemmen nait machteg was, drijtaander vörke tou. Naittegenstoande zien veurnemen greep dizze dankboar toustoken fertuut en wis kleddernat, sikkom as n verzopen kadde op wale te klaauwstern. t Waark mos wel evenpies wachten, den veureerst mos e vergezeld deur zien helleg wief noar hoes om n dreuge verschonen te kriegen. Onderwegens har e nait veul proatjes, doar gaf zien wederhelfte hom aans ok gain kaans veur. Heur rabbelkoanes ston gain mement stil. Noa n stief haalf uur kon e oetendelk begunnen de schoven op woagen te kriegen. Toesteg keek e d`haile nommerdag veur zoch oet en bie t schavven ston zien ‘radio’ oet. Mainsttied har e aans aaltied t högste woord mit n bult grappen en grollen. Bie mien waiten het e loater nooit meer n pogen ondernomen om n end aan zien ‘liedensweg’ te moaken. Of zel t allent mor wat maalvreten west wezen? Mor dat dut er ok nait tou. In aalsgeval kregen ze dij weken t koren onderdak in grode schure noast ons hoes in òfwachten van komst van dörschmesien. Goandeweg werren in loop der joaren ok kinder inschoakeld om de baauw aan zied te kriegen. t Is aaltied maandewaark en somtieds wel es schaandewaark worren. Mor ja, as je bie toeren amperan waiten wat je t eerst of t lest aanpakken zollen, kin vlam hail makkelk in panne sloagen. Oomke het t nog lange volholden, het leeftied van de staarken bereikt en is oetknepen, dou e krapaan twijennegenteg kruuskes achter zien noam har.
Hinnerk is zesntagnteg joar en woont nog aal op zokzulms in ain luddek aarbaaidershoeske in ’t Loug.
Zo as elke dag is hai um zes uur wakker. Doar ken gain hoane teegn kreijen. Hai schòft zien laange knokege bainen oet ’t nust.
Eevm zitten blievm zodat ’t bloud goud noar de hazzens stroomt veur hai stoan gait, zien striepkoorn boksem aan dut en noar ’t huussie lopt.
Doarnoa nemt hai in de loop ain emmer putwotter met woar hai ain waskelabbe in hangt. Achter in ’t kaarnhoes groetjet hai zok wat oaf bie de geutstaine.
Bie de keukentoavel hangt zien bezoen en trui over ain stoule.
As hai ’t haile spultje aantrokken heft is ’t tied veur ain plak stoede. Hai snit zok ain hompsnee stoede oaf en klaait d’r wat botter op. Hai nemt zok ain blok keeze en mit de keezeriefe bedekt hai zien stoetje d’r mit. Nog ain kopken melk d’r bie en hai ken d’r weer teegnaan.
Dou wui het tied dat hai bie d’ hounderhok kwam. Tuutn mozzen vreeten hebbm en eevm kieken of zai ook legt hebt. Zes hounder en man twij aaier dat is nig te best. Hai zel zien neefke, dai ook tuutn hold, wol vroagen hou dai dat dut zodat ook hai wat meer aaier krigt.
Mits hai weer oet ’t houderhok komt heurt hai ain plof pruddeln. Hai heur ’t al, ’t is de vrijer van zien buurwicht dai d’r weer vandeur gait. Man eer dat dat zowiet is stoan zai eerst nog ain ketaaier op de dam te snoetjeknovveln. JENG JENG zegt d’oal plof en Hinnerk heft ’t beeld d’r bie dat ’t wicht den eevm te griepgroag is bie d’ jong. Hai gniffelt wat den ’t wicht hef ’t nig van ain vrumde. Heur moetje har eerder pezies dezulfde meneuvels. Dai kende de jonges van ’t dörp beter as de dokter en de doomdie.
Hinnerk schoevelde mit zien twij aaier in de buutse weer noar de keuken. In tied dat hai de aaier op ’t aanrecht vleit rappeld de braivmbuzze.
Kraande is d’r. Hinnerk volt de kraande oet op toavel en begunt van veurn oaf aan te leezn. En dat leezn gait nog aal zunder brille, of zo as Hinnerk dat nuimt, ain loertaange. As hai ’t wereldnijs en wel d’r aal stopt bent met rookn leezn heft, wordt ’t tied dat hai op bòsschop gait.
Hai pakt de oale madde, trekt zien jaaze aan en dut de pedde op. Achterdeure op slöt, veurdeure huift hai nig noar te kieken den dai is op slöt kommen dou zien moeke twinteg joar leedn in ain kiste d’r oetdroagen wuir.
Hai pakt zien oale fietse oet de schuure en kikt of de banden nog haard genog bent. Hinnerk slag ’t bain over de zoadel en trapt ’t toenpad oaf. Rechtsoaf en vaar kilometer noar ’t dörp.
Hai gait altied noar ’t winkeltje van Bareld en Gientje. Doar kenst nog gewoon veur de teunbaanke dien bestellns doun en Gientje pakt die dat in de madde. “Wat zel ’t weezn?” vragt Bareld. “Dou mie man ain pond kovvie, twij dreuge worsten, ’n hail witbrood, twij flezzen melk, ain deusken Persil, ain bloksken zaibe en ain kan jenever. Oh joa, dou mie d’r ook nog man zo’n puutken zuutjes bie daist mie twij weeke leedn d’r ook bie doan hest.” Bareld zöcht ’t spul bienkander en schrift ’t op.
Oafreekn dut hai aander weeke wol den is AOW d’r weer. Gientje pakt alles in Hinnerk zien madde.
Dou hai net weer op fietse stappm wol, ruip slager Geert Snorre hom of hai ain ziede spek bie Haarm Garrelds zien Gitje oaflangen wol, doar kwam hai ja toch langes? Hinnerk vleide de ziede spek op pakjedroager, hong de madde aan ’t stuur en zo veurde hai weer noar ’t Loug.
Bie Haarm Garrelds zien Gitje zedde hai de fietse teegn de appelboom en brocht de ziede spek noar de achterdeure. “Volluk!” ruip Hinnerk, “Kom d’r man in as ’t gain jeude is.” heurde hai Gitje roupm. Hinnerk langde ’t spek oaf en Gitje vruig of hai ain kopken kovvie mit heur drinken wol.
Noa de kovvie mit ain plaksken oal wief raaizde Hinnerk weer op hoes aan. Tied um middagmoal te moakn. Kabbenoade met eerappels en boonen oet aign toene.
Noa ’t middageetn gung hai eevm op divan liggen. Mainsttieds ain haalf uurtje tot drij ketaaier eevm de oogn dichte.
‘s Middags gait Hinnerk in toene bezeg. D’r is altied wol dieverdoatsie zo as nou ook. Eevm ’t blad van ’t gres oafhoaln, eevm de schoffel deur de toene en ’t toenpad aanhaarkn. Tussendeur nog eevm kovvie drinken en den is ’t al weer oldert.
As hai teegn ain uur of zezze de kerkklokke heurt heft hai zien stoede met keeze en ain kopken melk al weer achter de koezen. Diggelwaark oafwasken bie de geutstaine en nog eevm bie de hounder kieken.
Eer dat ’t teegn ain uur of haalf tiene tied is um op ’t nust te goan, eerst nog eevm ain borreltje en ain stoksken worst. Trui en bezoen worden weer over de stoule in de keuken legt. Nog eevm noar ’t huussie en de achterdeure op slöt. Stel die veur dat zai die wat brengen wilt midden in de nacht. Handen en snoede nog eevm oafgroetjen en de striepkoorn boksem oet.
Hinnerk zet zok op ’t nust en vleit zien knokege bainen op berre. Hai kropt daip in de hoole en dut de oogn dichte.
Op fietse mit ogen overaal veur ik hui over singels en grachten dizze speulende stad der komt gain ènde aan hou lözze vogels vlaigen wizze twieveln joe vloot aankieken of speuren in t verschait In t daglöcht hangt t nije wat zöcht en nog nich vonden wui en mie noa högte nuigt Allerdeegs in dook maank roegten van stain roupen goie gaisten mie over onverdochte gruppen noa steeën woar toverd wordt Mor in twijduustern kom ik dele worden gezichten gebèlskoppen t zaachte schaarp t speulen eerns en krieg ik wìnst noa t zuide zaand
Ze stoan der al as k zitten goa op t baankje van kerkplaain. Drij blaauwe, glimmende scootmobielen mit heur aigenoars ien t zoadel. Netjes op rieg, persies geliek mit t veurwiel en sturen apmoal recht. n Man dij groag waarm eten lust mit n koale kop vol vollen zit aan t ende, ik dink dat k hom kin mor inainen schut mie n hangbuukzwientje ien t zin, haha joa, t kin der n bruier van weden. Ien t midden n stoatege groatmoagere man ien t pak mit laank graauwachteg geelgries hoar, kleur van keukengerdientjes van mien opa. Dat heb k goud zain, din dizze man smookt ook stief segoaren. t Dichtste bie mie zit n man dij krompen is bie t wasken of hai het zien kestuutsiekoorn boksem op grui. Braide hupzelen hollen boudel op stee en n roodblokte flanellen overhemd geft kleur aan hom. Hai kin deurgoan veur timmerman of koiboi, as e der zo’n houd bie het. Zai nikten even en ik wor opmeten. Der ontgaait heur niks, heur ik. Aanderkaant t plaain en stroat hemmen wie zicht op t cafe, n kapperszoak veur vraauwlu, slachter en supermaart. n Endje wieder n bloumkeswinkel en ain mit witgoud en alerhande sinkelspullen. Nait dat t drok is mor aalgedureg is der bewegen. k Heur geliek wel der oet tied kommen is. Slachter is n minne veur de baisten en veulste duur. Winkel mit bloumkederij gaait over de kop din wel wil dij rommel kopen en kapper is n homo. “Nee, n vraauwlu-gek”, heur k segoar zeggen. “Wichter binnen stoapel op hom en hai kin nait allinneg goud wasken en wottergolven. Schoamachteg, lest hong der nog n bh aan stoul dou n aander aan beurt was. “Dij kin zai beter eefkes òfdoun bie t knippen, veur t ontspannen haar kapper zegd”, zee segoar en dij kon t waiten din hai koft bie hom zien rokerij. “Oere”, ropt de koale, “no zollen wie t beleven!” Noast mie goan ze der veur zitten. Ik kiek mit. Veurbie bloumkeswinkel komt n scootmobiel aanstoeven midden op stroat. n Glimmende, vlammende rooie mit aan achterkaant n laange swiepstok mit n zo’n vlagje. Zit ain op mit n helm zai k nog as e inainen n bocht moakt, recht op schoefdeuren of van supermaart.
“Ooeeeeeeeeeeeeooe uh”, zugst dat, “zooooo eeeee, deuren net op tied lös”, heur k noast mie. Mannen worren drok. Ik heur dat t mins nait goud wies is, dat vlaigt mor as n haalve zool bie stroat laangs. Elkenain klagt over heur en no worren zai der ook al op aankeken. “Veurege week op maart drij kroamen onnersteboven, directeur van bejoardenhoes lopt op krukken, din zai is hom over tonen reden en t zitje veur ien tehoes mos vot, din zai het doar al n moal of wat bezuik aanreden. Guster zat zai bie dokter ien toen vaast,” wait segoar, “bocht te roem nomen. Jonges van gemainte mozzen heur deroet hoalen en boudel aanhimmeln.” Ze binnen t mit nkander ains, dit kin zo nait laanger. “As wie plietsie no ais bellen”, zegt blokjesbloes: “Zai rokt haitied noar bezzen en bruukt n vrezelk bult meedzienen.” “Haren wie mor n daip ien t dörp”, zucht de koale. “Joa”, zegt segoar din is t kloar, mor wacht ais even. Ik mout even verzitten, din der wort zaachter proaten doan. “Joa, da’s mien aaierboer ook, net eefkes boeten dörp”, heur k de koale zeggen tegen segoar. “Joa man, doar is n hail schaarpe bocht en lopt n tochtsloot bielaangs mit n staaile waal. Wie vroagen heur gewoon woar z’heur aaier votkrigt”, zegt segoar, “en zeggen geliek woar of wie onze goudkopen vothemmen.” t Is kloar, begriep k. Of t zo weden mout, oet deuren van supermaart vlugt n scootmobiel noar boeten. Wat n gang. As òfsproken begunnen ze noast mie te belken en te zwaaien. “Oe oe, oe oe, vraauw Broesder, vraauw Broesder!” n Hoakse bocht op ain achterwiel en ik kiek intied woar of k hinspringen kin. Doar komt z’aan. n Bosschoppentaas aan t stuur en ain tusken knijen moaken t sturen der nait makkelker van. Noast mie is t stil en manlu goan der recht veur kloarzitten, handen aan t stuur. “Wat is der jonges?”, heur k heur van ver weerom belken. Net as k roupen wil ‘paas op lösse stainen’, slagt stuur oet heur handen en trek ik gaauw bainen omhoog. n Klap dij doavert. Twij scootmobielen op kaant en gonnent der laankoet tussen. Grode konsternoatsie. Apmoal volk, dokter, plietsie, slachter en wichter van winkel, of ze der op wacht hemmen. Segoar zugt wit, de koale het n gat ien kop en blokjesbloes zit nog stief op zien scootmobiel en wil t stuur nait lösloaten. Vraauw Broesder zöcht bosschoppen bienkander en hangt taas vernijs aan t stuur. “Zo jonges, wat n boudel nait, k bring bosschoppen even noar koamer en kom der votdoadelk weer aan”, en doar vlugt ze hin. Manlu zitten even loater stil op t baankje en hemmen niks meer te koop. Hou of t kommen was, wil plietsie waiten. Mit dreuge ogen zegt segoar dat zai gewoon even vroagen wollen woar of z’heur aaier wegkrigt. Ik schud mien kop. Plietsie kikt noar mie. “Ie zaten hier ook meneer?”, vragt e. “Nee”, zeg ik, “ik kom hier krekt laangs.”
n Daif huurde ais n koamer ien n haarbaarg en bleef doar n zetje om aan te kieken of e wat gappen kon om logies te betoalen. Dou e der n poar doagen lozaaierd haar en nog niks van zien goading vonden haar, zaag e krougholder mit n schiere nije jas aan veur haarbaarg zitten. Daif lait zuk ook deel en proatte wat mit hom. Dou t gesprek wat hottjede, gapte daif n moal slim en begon as n wolf te hoelen. Krougholder vroug woarom of hai zo bot hoelen dee. “Dat zel k die zeggen”, zee daif, “ Mor eerst mout ik die vroagen om mie bie klaaier vaast te holden, van aans rop ik dij ien stokken. k Wait nait meer wanneer of dat t begonnen is, mor aaid as k gap, krieg k zo’n aanval en begun k te hoelen. Meschain is t wel n straf veur onmizze dingen dij k vrouger doan heb of het t aalmoal n aandere oorzoak, mor wa’k wel wait, is dat as k veur daarde moal op rieg zo’n hoelaanval krieg, ik ien n wolf veraander en lu noar strödde vlaig.” Mit dat e dit zee, begon hai vannijs te gappen en te hoelen as n wolf. Krougholder leufde t verhoal en begon bunzelachteg te worden, ging stoan en wol der vandeur. Daif pakte hom stief bie nije jas vaast om hom tegen te holden. Hai smeekte krougholder hom stief bie klaaier vaast te holden, omreden dat hai aans zien aigen klaaier verroppen doun zol, as e bie daarde moal hoelen ien n wolf veraanderde. Tougelieks begon e vannijs – dus veur daarde moal – te gappen en te hoelen. Krougholder, dij doodsbenaauwd was dat daif ien n wolf veraandern zol en hom den aanvallen zol, vrong zuk oet nije jas, dij daif nog aaid vast hil en benterde der van deur, kroug ien. Hai smeet deur achter zuk tou en dee as de ment grundel der op. Daif ging der mit jas van deur en kwam nait meer trug. Ie mouten aal verhoalen nait leuven.
“Eer is teer!”, zegt n old taimke. t Is aaltied slim makkelk aine kroon van kop te rompeln, terwiel dat je nait recht van de houd en de raand waiten. Woar je veur ondeurdaachte oetsproaken! Dizze regel oet Lucas 2 vèrs 14 is din ok n dudelke woarschaauwen om din pas kwoad te spreken over n aander as je honderd persent wizze binnen van aandermans foalen. Voak is aans t laid al laank beurd. Beschoadeg noam van n aander nait, den indirekt doun je zukswat ok joen Moaker aan. Jonges en wichter wees zuneg op joen eer, je hebben der mor aine. Ok in betaiknis van`mit eer goan strieken’, zit veul oneerlieks. Geef ere aan dij hom toukomt! Beloon dijent dij der ok veur waarkt hebben.
Tegen Keuneginnedag binnen der weer n zooi lu, dat mit n ‘eretaiken’ op bòrst aalweg hakjedraaien as n hoane dij kerwaai doan het, terwiel smangs n aander veur heur kestanjes oet t vuur hoald het. t Kin n bult kwoad bloud zetten. Roezies steken doardeur zomor kop op. Aal wat er in t levent aan Gouds beurd, hebben we aan Aalmachtege te daanken. Geef Hom en allent Hom din ok ere dij Hom toukomt. t Eerds volk het t stoer genogt zölf op t goie pad te blieven. Kiek noar jezölf, din heb je t al drok zat.
Zo, tannen poetst, smeer om snoet, okselvris, n schoon onnerboksem en t hoes aan kaant. In koamer kikt e nog ais rond. Joris legt kop tegen hom aan en Miekie nuzzelt heur op schoot as e zitten gaait op baank. Hai strikt ze zaacht over kop. Miekie snort en melkt mit zien pootjes. Joris legt n poot op zien bain en drukt snoet tegen zien haand. Zeuven moand hebben zai maild en leste tied aal voaker bellen doan. Baaide al in de viefteg. ‘Het wordt tijd dat we elkaar leren kennen’, haar ze leste moal bellen zegd. ‘Ik kom zaterdagavond en blijf ook slapen. Alleen als je een logeerbed hebt.’ Aanderdoags haar e n sloapkoamerameublement koft. En nou zit e stief van zenen op baank. As bel gaait lopt e mit slabbe knijen noar deur. Staait n hoogblonde doame in n kört rokje mit n bontjaske. Wat is ze mooi, schut t deur om hin. ‘Kon je het vinden Elisabeth,’ vragt e. ‘Natuurlijk, anders was ik hier toch niet!’ Mit n kovver op wieltjes trippelt z’in hoes. Ze draait rug noar hom tou. ‘Mijn jas graag op een knaapje.’ Hai nemt verzichteg heur jaske en snoeft ais daip. Wat rokt ze lekker. ‘Is daar de kamer?’ Ze wist noar n deur. ‘En daar het toilet? Ik kom zo wel naar de kamer.’ Hai stint, wat n laange bainen en n kört rokje. As zai in koamer komt, blift ze stokstief stoan en gilpt. ‘Ooooo, een hond! Ik ben bang van honden, doe weg dat beest!’ Hai is even haildaal riddersloagen. ‘En ook nog een vieze kat!’
Verschrikt lopt ze koamer weer oet. Miekie kikt mit grode ogen over braide rug van Joris. Hai binzelt geliek baaide noar t schuurtje. Verbiestert zitten z’hom aan te kieken. In koamer zet e meziek wat haarder bie t heuren van kraben aan deur en janken en jammern van hond. Ze wil nait meer sloapen blieven. Hai belooft heur dat e baaide zo gaauw meugelk vot dut. Noa n poar glaskes wien krigt ze meer proats en blift wel sloapen. As loater op oavend lozaaierkoamer goudkeurd is kin e weer noar beneden. Wat n prachtege vraauw, n ploatje. Ales der op en der aan, doar boft e mor mooi mit. Hai zit nog eefkes op baank. Miekie wil nait op schoot en ligt op n klaidje. Joris blift in zien mand en glopt schaif over raand. t Is kloar, ain van collegoatjes op ketoor wil hond en kat wel. Sneu, veur zo’n ol hond van tien en n kat van elm. Meer haar ze nait zegd en hom ais goud aankeken. Ankom zotterdag komt ze heur hoalen. Vrijdagoavend is Elisabeth der weer en prat honderd oet. Joris en Miekie zitten veurtied al in schuurtje. Ze binnen rusteg. Oavend is ongemakkelk. ‘Ik blijf nog wel slapen op de logeerkamer, ‘ zegt ze,‘zeker zolang er beesten in huis zijn.’ Loater op oavend as zai noar boven is zit e stil op baank. Miekie en Joris liggen stief tegen nkander in mand. Ze kieken hom aan. k Goa ook mor op ber dinkt e. Elisabeth slept onrusteg en heurt wat. Op wekkertje is t twij uur. Mien knip en sleudels zitten nog in buus, schut heur in t zin. Beneden veur kapstok schrikt ze. Bontjaske is vot. Din zigt zai hom liggen in houk onner trap. As z’hom pakken wil begunt e te bewegen en te bloazen. Miekie. As in n dreum lopt ze achteroet. Stiefoet staait ze tegen veurdeur. Zachies gaait koamerdeur wieder lös. Joris, hai gromt zien tannen bloot.
Stapke veur stapke komt e dichterbie. Ze zigt t rood in t wit van zien ogen. Ze huvert. In ainen gript ze kruk van deur vlaigt noar boeten in duustern en zet t op n lopen. Aanderdoags smörgens as e beneden komt stoan Joris en Miekie kloar veur deur noar schuurtje. Gelukkeg worren ze om mirreg ophoald, mooi veurnkander dinkt e. Vot ter mit. n Beste zet loater kikt e op t allozie. Elf uur. Ze is nog nait van bèr of. Hai gaait heur verrazzen mit n lekker ontbijtje. As e kloar is zet e nog n luddek voaske mit n bloumke op t bredje en laagt. Dat belooft wat straks. Joris piept en jammert. ‘Hol die toch de bek,’ ropt e, ‘krigst niks! Dat is nait veur die!’ Of zol e wat mouten bedinkt e hom. He, verrekte hond ook. Nou, eerst der mor even oet. Hond wil nait as e veurdeur lös dut. Hai gript hom bie t nekvel en sleept hom mit aanderkaant stroat in t gras. Joris gromt, blift stoan en het n ril over rug. ‘Opschaiten, dommee is ze van ber of en k zol mor oppazen, aans verzoep k die in sloot!’ Miekie strikt hom onner om bainen en hai trekt Joris richten t wotter. Din zigt e n poar blode hakken en n nachthemd drieven.
Ik blief even stoan zai omhoog hanska’s schraauwen t Woord gaalm oet grode goaten t stee van Walfridus, vermoord.
In dit Godvrezend oord dit Hoes ainmoudeg t beeld van dij doagen n stoere zit t örgel speult Lof t Woord bie geboorte en vreugd van angst en vergoan tot stof t Geleuf allinneg in vroagen.
Ik twievel weerom gedachten en t antwoord dat aanblik mie bood dit Godshoes opredderd vernijs aankled aal wieder oet t lood.
Woar laand en zee ien nkander overgoan. En ik mie doar allain op wereld woan. Mit n horizun zo ver as k mor kieken kin. Ervoar ik dat k doar hail gelukkeg bin. De schelpen dij k verzoamel goa k bewoaren. Hiernoast n schilderij van d’alermooiste eksemploaren.
Begun zesteger joaren van de veurege aiw, tiedens t Schǖtzenfest in Metjendorf, kregen Henk en ik t plan om vattien doage op vekansie te goan. Hai zol de proviand regeln en ik n auto… Dat was rap rond! Dou k mit Be en Kootje noar de TT-nacht in Azzen ging, kwam de vroag van mie of ik van d’jongs aine huren kon. Gain probleem: ‘Kinst de Ford wel mitnemen veur hon- derd gulden!’ t Klonk mie as meziek in d’oren! n Roeme 6- of 8- cilinder mit n mooie ronde kont! In de kleur zo as Henri Ford ze oetgaf… zwaart! t Verhoal over Ford ging dou, dat je ale kleuren kriegen konden, as t mor zwaart was! n Prachtege tied! Men keek lang nait zo naauw as tegenswoordeg! Banden glad? Den luit je ze covern of opsnieden! Rieden mor weer! Dou wie t zo wied haren en ik de bolide ophuil, haar Ko n grijns op t gezichte van d’smoel tot aan d’oren. ‘Wat staaist te grijnzen?’, vroug ik. ‘Doar komst loater wel achter’, was t antwoord. Inderdoad, hai loog nait. Noa roem honderd kilometer in Duutsland begon d’ol juvver wat zwoar te sturen. ‘k Denk, da’k n lekke baand heb’, zee k tegen mien moat en stopte. Inderdoad! Twij banden wazzen haalf leeg! ‘Bie n Tankstelle mor voljoagen’, opperde ik. Noa n ketaar was t regelt. Hai stuurde weer as nij. Vot mit de geit! Veur ons gain enkel probleem, dat wie aalgedureg (elke 50 -100 km) bievullen mozzen. ‘Dat was t, woarom hai zo grijnsde’, zee k. Alle vaar banden bleken der last van te hebben! Noa d’eerste nacht was mie dat goud duudelk. Eerst noar d’pompe veur de banden en den… rieden mor weer! Bie de Bodensee in Bregenz wuir t kaantje boord. Wie wazzen mit n koabelboane de baargen op goan en gingen loater lopend trogge. Dit, omreden dat t mie t te link was mit de koabelboan. De kebine was zo groot as n roeme keuken en haar ploats veur 15 lu! Aal mit aal n wazzen wie doardeur n oareg tiedje onderwegens. Henk wol eerst wat eten en opende de kovverbakke al om de doagelkse kost (broodje tomaat mit roombotter en sandwichspread) te smeern. ‘Eerst gaauw noar n pompe’, zee ik paniekereg. ‘Kiek ais noar de slovven! Alle vaar binnen ja sikkom leeg!’ As de weerlicht joug ik noar de eerste de beste Tankstelle en pompde de banden vol. ‘Net op tied! Nou mor n stoetje!’ En Henk opende de provisiekaaste al… Loater in Zwitserland haren wie minder gelok. In Reutlingen wat rondreden, op zuik noar n schiere bar, dij naarns te vinden was. Op n duur beland op n kampeerterraain woaras t der goud heer ging aan de bar. Walti Plǖsz, zo zat as n zwien, nuigde ons om bie hom thoes ‘Hase zu essen!’ ‘Wat dat wel wezen mag?’, zee Henk. ‘Wat kin t verrekken, mit!’, zee ik en in de Ford tuften wie richten zien hoes. n Schier optrekje. Aanplaaisterd mit gelege kaalke. Beneden, woaras wie noar binnen kwamen, haar e n dele mit knienehokken. Trappen omhoog haren ze heur woongedailte. Zien vraauw, wakker worden van ons lawaai, muik gaauw n grode kane vol koffie. Walti stoof mit zien doene kont trappen weer noar omdele en raip even loater Henk om hom te helpen. Bleek, dat e n kniene an t slachten was (hai haar ons ja nuigd om Hase zu essen)! Om vaar uur aan de bak om Suppe zu essen! Henk zat der mit n verwrongen gezichte bie en kon sikkom gain hap eten. Hai zag aal mor dij mooie knieneogies. t Wuir riekelk loat en aanderdoags was t roem elf uur veurdat wie d’ogen opslougen. Walti was om zes uur noar zien waark (Bobstdrokker) goan en haar zien vrauw op t haarte drokt, dat hai nog òfschaid van ons nemen wol: ‘Du läßt Sie nicht gehen!’ Tegen vaar uur zol e thoeskommen. Tussentieds kregen wie van t olske n lekkere waarme hap, knieneboutjes, en docht ik opains aan de Ford. ‘Verrek, de banden’, schrok ik en stoof noar boeten. Alle vaar leeg! Gelokkeg was der op n poar honderd meter òfstand n lutje Tankstelle en doar konden ze de banden wel lappen! Tegen zes uur namen wie òfschaaid en startten n nij oaventuur.
n Poar doage loater in Stuttgart, d’auto in t centrum stald en op zuik noar n schiere gelegenhaid. Henk bleek n neuze te hebben veur klasse en zo kwam t, dat wie noa n uur zuiken de Kőnigshof in strompelden. De portier gaf aan, dat t vol was, mor Henk kreeg t kloar om mit n schiere smoes noar binnen te kommen. Wie keken ons d’ogen oet! Sjeiken mit mooie stoten… (nait letterliek vanzulfs). Echte sjeiken, mit tulbanden op kop! Internatsjenoal! ‘Nou mouten wie eerst de boas vinden, t is hier nogal priezeg’, docht Henk haardop. ‘Loat n wie mor vot goan, n pilske viefenhaalve maark!’, zee ik schieterg. Via n ober contact mit de grode boas! Henk roemde hom in alle stoaten! En haar geliek n schiere binnenkomst. ‘Wunderbar!’, zee e mit n smile van hier tot Tokio, dou meneer zok veurstelde as Herr Kőnig. ‘Kőnigshof an der Kőnigstraße und Herr Kőnig! Wie will man es besser haben?’ d’Kerel stonk der vot in! Wie kregen zien koartje en achterop schreef e 50%! Dat huil in, dat wie veur elke verteren d’helfte van de pries betoalden. Tot daip in de mőrn keken wie ons d ogen oet! De Ford hadden wie tussentieds ophoald en veur Kőnigshof parkeerd. Dat gaf nog n spektoakel, dou wie der instapten. Twij smeressen, dij ons waggeln zagen, sommeerden ons: ‘Nicht fahren!’ ‘Nein, machen wir nicht. Wir gehen schlafen!’, en vlijden ons laankoet op de veur- en achterbaanke. Was schienboar gain probleem. Zai gingen heur weegs en laiten ons mit rust! n Poar doage loater leverde ik de Ford in bie Kootje. ‘En.., hou ging t?’, vroug e mit n grijns. ‘Best’, zee ik en langde hom 90 gulden tou. ‘n Tientje der òf veur t banden lappen!’ ‘Wie kwammen mit dij lekke slovven tot in Zwitserland!’, Hai trok n smoel as n schietemmer mor ging, as n echte kammeroad, akkoord mit n tientje minder.
Gelukkeg is t vandoage de dag beter steld mit de vaaileghaid, mor t oaventuur van dou haar k nait geern missen wilt!
Grefemeerde kerk ston vrouger persies tegenover n café. Dat café zat ien n vrij groot en wit besmeten gebaauw van twij verdaipens mit n bovenzoal veur vergoaderns en feesten en op begoane grond t café dus, mit n ollerwetse zinken tap, t woongedailte en nog wat aander roemten en n deurrit opzied. Ien t midden was n rejoale, omlieste deurpertij en aan weerskanten waren hoge roamen, symmetrisch verdaild. Op verdaipen net zukke roamen en boven deur was n soort van balkon mit n iesdern hek en ook weer mit n deur. t Gebaauw haar n schilddak mit op baaide punten twij schosstainen mit zo’n typieze schosstainploat ter bovenop. Zukke karakterestieke gebaauwen tref je wel meer aan ien dörpen op t pladdelaand van Grunnen, t Grunneger Neoclassicisme. En den te bedenken dat ter nòg twij krougen ien dörp waren, n dörp mit n bevolken van nog gain drijdoezend ienwoonders. Meer as haalfschaid van ienwoonders was ook nog grefemeerd en dij moggen vrouger nait ien kroug kommen. Der wer zeker hail wat zopen ien dij tied, dat ter drij krougen n bestoan hebben konden. Grefemeerde kerk was n groot gebaauw mit – noar verholden – n luk, mor jenteg torentje. n Grode pasterij en vergoaderzoalen stonden der stief tegenaan, n hail complex. Kerk haar zien grootste omvang ien joaren sesteg van veurege aiw, wel twijdoezend leden. Doar zel de babyboom wel mit te moaken had hebben. Mor glorietied van kerk was ien eerste helft van veurege aiw. Zai waren eerder mit succes te Hervörmde stoatskerk oetgoan en dat haar heur gain wiendaaier legd. De ‘Kleine Luyden’ waren van oetschot tot n factor van betaikenis worden. Poletiek haren ze grode ienvloud, minister-president Colijn was van de ARP, de partij van Abraham Kuyper. ‘Abraham de Geweldege’, de grode veurman van grefemeerden, dij eerder zulf ook nog minister-president west het. En Colijn haar Nederland ien crisisjoaren vaast ien zien greep. Schoulstried haren ze eerder ook nog wonnen en christelke schoulen waren opricht ien ale dorpen en steden. Kortom, t grefemeerde volksdail was op toppunt van zien macht. Ien leste kwart van negentiende aiw dat t gebaauw van café der nog nait ston, was grefemeerde kerk ter al wel. Klaainer en nog zunder vergoaderzoalen. Ook n ziebeuk was nog nait baauwd. Mor grefemeerden waren ien opkomst en laiten heur nait meer onder t mous stoppen.
Op n zeker mement was der n ondernemer dij mit zoalverhuur en n café begunnen wol op n leeg stuk laand, tegenover grefemeerde kerk. Hai dainde n aanvroag ien bie t gemaintebestuur. t Was op taikens n stoateg gebaauw, kant n aanwinst veur t dörp. Mor t bestuur van grefemeerde kerk was doar nait blied mit. n Kroug, ploats van verdaarf en slechte mensen en dat liek tegenover heur kerk. Nee, dat kon echt nait! Doarom begunde kerkeroad – domie veurop – n grode campagne mit stukken ien bokkeblad, petities aan gemainteroad en veul overleg met wetholder. En benoam oproupen tot gebed aan t kerkvolk om de baauw van t nije cafébedrief tegen te holden. Mor de vrizze krougholder trok hom der niks van aan en timmerlu, metseloars en stukedoars bleven gewoon deurgoan mit baauwen en t ienrichten van t gebaauw. Gemainte haar vergunnen nait waaigern kind, ondernemer voldee aan ale wetten en ploatselke regels. t Was kerk en t kerkvolk n doorn ien t oog, mor ze konden der niks aan verandern en mozzen heur der wel bie deelleggen. En dat begrootte heur slim. Mor n week veur opening, mit n dikke dunderbui, sloug bliksem ien t splinternije gebaauw dat zodounde haildaal tot grond aan tou opbraandde, ienklusief t nije café. Groot was de consternoatsie en mensen ien dörp waren eerst verbiesterd en verboasd. Mor kerkmensen begrepen t loader toch ook wel, zeker dou domie t heur oetlegde. Joa, zo kin t goan ja… Mor dou krougholder grefemeerde kerk verantwoordelk hil veur dij bliksemienslag en t opbraanden van zien gebaauw, wer t ienains hail aans.
Krougholder sleepte kerk veur t gerecht, omdat hai kerk aansproakelk stelde veur dij bliksemienslag en braand dij der op volgde. Kerkenroad ontkende ien dij rechtzoak bie hoog en bie leeg ale verantwoordelkhaid of oorzoak, direct of iendirect, veur t opbraanden van t gebaauw. Men kon n kerk toch nait verwieten dat bliksem aargens iensloug? Mor ondernemer was vastbesloten en zette deur. Veur hom was t zo dudelk as wat. Hai zaag oorzoak van bliksemienslag en braand wel degelk bie kerk. Op n zeker mement overzaag de rechter de haile zoak en zee: “Ik wait nog nait hou ik hier dommit over beslizzen goa, mor oet pepierderij bliekt ien aalsgeval al wél dat wie hier te doun hebben mit n krougholder dij gelooft ien de kracht van t gebed. En mit n kerkenroad dij dat nait dut. Hou t òflopen is mit rechtzoak en wel t wonnen het? Dat is mie nait bekend, mor t gebaauw mit café is haildaal vannijs weer opbaauwd en het ter hoast honderd joar stoan, liek tegenover gerefemeerde kerk. Ien tachteger joaren is t gebaauwsleupt en der staait nou n modern en lelk nijbaauwhoes, gain kiek geliek. Grefemeerde kerk staait ter nog wel en zo bekeken het dij laangste oadem had… Ien t begun leefden kerk en café, grefemeerden en openboaren, haildaal bie nkander laangs. Ien verzoelde moatschoppij van eerste helft van 20e aiw trokken grefemeerden, roomsen, sozioalen en liberoalen heur apmoal terug op heur aigen terraain en wollen niks van n aander waiten. Mor kroug bleef veur kerk nog laank “een steen des aanstoots”. Tieden veraandern. Tegenwoordeg binnen schaarbe kanten der wel òf. Men zegt dat grefermeerden loader ook wel ais ien dij kroug zaten, alderdeegs op zundagmirreg. Want sundagssmirregs worden der gain kerkdainst meer holden.
Boeten vaalt de regen. n Vieze miesderge motregen. Der is gain mins bie t pad. Elk zöcht zo rad meugelk de waarme huuskoamer op. Moeke Aantje zit veur d’roet en kikt noar de stille, verloaten stroade. Gain mins is der te zain. Bah, wat n male zundag. Zel nou ook wel gainaine bie heur op veziede komen. Ze staait ais op en lopt noar t keukentje, dat achter heur huuskoamertje is. Hier en doar bereddert ze wat, mor aiglieks is der niks te bereddern. t Is aalmoal opschierd. Der wordt bie heur ook niks voel. Joa, n bordje, n kopke en n mes en n vörke. Dat is ales wat ze bruukt. Ze is ja mor allain en smörns komt ter n helpster om heur bèrre op te moaken. Wel slim vroug. Om zeuven uur staait t wichtje al veur heur bèrre. Dij hebben ook ja veul te doun. Uutsloapen is der nait bie. Mainsttied gaait ze in heur stoule zitten en din vaalt ze vanzulf weer in sloap en hoalt ze t tekört in.
Harregat, zo’n zundag duurt toch veuls te laank. En gainaine om mit te proaten. Ze lopt weer noar t roam. Let zuk in heur stoule zakken en kikt uut. t Regent nog aal. Je worden ja zo mismoudeg van, aal dat wotter dat mor noar omdele komt. t Is overaal gries woar je kieken. Komt doar aine? Heurt ze doar wat in de gaange? Even kieken. Ze scharrelt weer in t ènde, sloft deur t koamertje, deur t keukentje, dut deure open en kikt. Gainaine! Allain de widde gaange mit overaal deuren. En achter elke deure n ollechie dij ook wacht totdat dag, dizze vieze regendag, veurbie is en t weer duuster wordt. Kom, ze mout mor even n endje lopen goan. Even de gaange op en neer. Ze schoft deur de widde loane noar veuren. Noar de veurdeure van t tehuus. Doar staait nog aine zien tied dood te sloagen. “Moi!” “Moi, ook even aan de loop?”, vragt d’aander. “Joa, wat n weer nait?” “Hol op mens, t is ja vrezelk. Aal dij regen. Je kinnen ja gain deure uut. Mien kinder zollen mie ophoalen. Ze binnen riekelk loat.” “Oh.” t Gesprek stokt en wordt òfbroken. Elk gaait weer zien gang. Kinder! Zollen dij nou ook regen hebben? Of zol bie heur de zunne schienen? Ze binnen der uut. Op veziede noar bekende aargens in Holland. Twij uur mit d‘auto rieden hier vandoan. Ze haren dus gain tied om vandoage langs te komen. Doarom is t wicht guster nog even west. As heur mor niks overkomt in dat drokke verkeer. Oh, doar is heur koamerdeure weer. Heur aigen koamerdeure. Weer noar de stoule veur d’roet. Nog aal dij regen. Even dommeln, din gaait de tied wat gaauwer. Schrik! O gut, wat is dat? Wel is doar? Oh, zuster mit de thee. Is t nog nait loater?
Ik docht dat ik t leven dwingen kon Mor t leven gaait zien aigen gaang Ik docht dat ik t leven dwingen kon Moar k maark dat t nait zo is Dat moakt mie soms baang
Ik docht dat ik t leven dwingen kon t Is nait zo, n beetje richten geven n Beetje sturen, mien aigen plek Zuiken en bepoalen da’s alles wat k kin
Ik docht dat ik t leven sturen kon Moar t leven stuurt mie mit aal wat ter is Ik docht dat ik t leven sturen kon In klaaine dingen alles zain en beleven Is aal wat ter is
Mien aigen leven beleven Van memint tot memint Bewust zain, vuilen, deurleven Is alles wat ter is t Moakt mie open veur wat leven is
Van memint tot memint, alles deurleven Leven hier en nou
Ik kin mien leven nait sturen Mor in volhaid deurleven Aal wat leven is, Dat moakt mie zeker en wis
Zel doch nait woar wezen? Doch staait t ja in t Dagblad van het Noorden. Heden overleden Johannes van der Tuuk. Even kieken, joa dat mout hom wel wezen. Is van ainenvatteg. n Stief joar veur mie geboren. Zat n klazze hoger as mie bie ol juvver Franssen. Wie schreven t eerste joar, krek noa d’oorlog, nog mit n grivvel op n laaichie. Dat muik as je nait oetkeken n aibels snerend geluud. As je kloar wazzen mit joen waark, keek juvver t noa, schreef rezeltoaten in heur opschriefboukue en dompelde t laaichie in n emmer woater. Was noa t opdreugen weer kloar veur gebroek. Johannes, of Jannes, zoas e aaid nuimd wer, is ok nait wied vot trokken, allewel k hom aiglieks oet t zicht roakt bin. Hou is t doch meugelk. Deur zo’n aaldoagse tieden, komt zomor t ain en aander weer boven drieven. k Wait nog sekuur woar e woonde. In d’helfte van n dubbeld aarbaidershoeske aan Zuderstroade. Wazzen mit n hail koppel kinder thoes. Moeke har n bult waark aan de kinder en voader knooide van smörgens vroug tot soavends loat bie de grötste boer van t dörp. n Bedie n hoesholden van Jan Steen. Zat waaineg of gain stuur in. As jonken van moeke op bèrre mozzen, veuls te vroug vanzölfs, kropen ze oet sloapkoamerroam weer noar boeten. As ze trappaaierd werren, was veur evenpies t hoes te klaain, mor t jonkvolk was t gereer, n fleer om kop of peune in de kont wel wend en trokken heur der nait veul van aan. Mit zoks volk in de buurde, was der aaltied n bult dieverdoatsie. Jannes was, ducht mie, twijde in riege. Ollu haren noa zien verschienen in hoeze Van der Tuuk, van stond of aan n bult mit hom te stellen. Luipen drumpel bie heur hoesdokter der sikkom oet. t Mog mit recht n meroakel haiten, dat lutje Jannes t red har. Dou e zowied was, dat e tidde van moeke Siene verdroagen kon, zedde e spreekwoordelke zokken der in. Vrat loater in tied zien olden d’oren sikkom van kop. Jannes van der Tuuk was as kwoajong al wat aan dikke kaante. Dee zien volksnoam ‘Proppie’ din ok eer aan.
Kop zat hom stief tussen scholders. n Stel hemelsblaauwe ogen gloepten wat astrant de wereld in. Mog liggoamelk nait moekes mooiste wezen, mor zien oetkiek muik dudelk, dat t hom dat aalmoal niks verschelen kon. Of t jong mos, oet ervoarens wies worren, meschain doun asof. Zien lief wer tild deur n poar stevege stiepen, dij van geboorte of aan al noar binnen draaiden. Kon op legere school hail nuver oet de vouten, bie wieze van proat den, den aan bewegen, van A noar B bevubbeld, har e t nait zo begrepen. Wat e aan sport tekört kwam, muik e aan smieteghaid meer as goud. Zien olders dochten slim groot over hom. Ons Jannes kon dit of dat as de beste. Eerliekswoar zien leerderij mog gain proat hebben. Kundeghaid mit zien haanden doarentegen wel. Wat zien ogen zagen, muiken zien haanden. Ok in streuperij blonk e van kinds òf aan al oet. t Veld har veur hom waaineg gehaaimen. Har schienboar gain verlet van ondeugd, mor verdee zien tied t laifst met zien kontjederij. Doch gruiden kinder op tot haardwaarkende, oppazende lu, dij altmoal oareg nuver heur ploatse vonnen hebben. As k avvertenzie nog ains beder bekeek, zag k dat ‘ons Proppie’, traauwd was en drij kinder op wereld zat har. Ok t edres woar e mit zien vraauw woond har, kende k nog van vrouger en was nait t minste stee. Mos zoch nuver opwaarkt hebben. Har, zag k, joarenlaank op eerabbelmeelfebriek waarkt. k Har nog geern ains mit hom over vrouger proaten wild, mor dat was ja lollemansstip noa de moaltied. Zokse mementen bedenkt man weer es n moal, as n mens older wordt. Zel k zien vraauw n koartje sturen? Och loat ok mor. k Heb ja nooit recht verslag mit heur had. Wat het femilie aan n koartje van n wildvrömde? Ropt allenneg n bult vroagen op. k Zel aankom vrijdag aan hom denken, as e t vuur in gaait.
Hoazen waren ien stried mit oarenden. Zai vrougen vozzen om heur te helpen. Vozzen zeden dat zai hoazen groag holpen haren, as zai nait waiten haren wel of dat hoazen waren en wel of dat oarenden waren. Ain mout aaid goud omdenken en zoaken òfwegen eer hai wat touzegt en kop nait te gaauw ien hoazestrik steken.
Geluk heb je as je buren hebben as Alettie en Geriberi. Dikke pech as dizze dikke vrunden zeggen, wie goan? verhoezen, noar Emmen. Wel weer n gelukje dat zie in Emmen heul vernuimd bennen. Zie bennen noamelk ook t Haart van Anders Emmen. Dat is n stichten (AndersEmmen.nl) dij heul veul meziek regelt in Grode Kerk van Emmen. Wat n Geluk dat t Haart ook nog altied veur ons klopt! Wie binnen wies mit heur. Zo ken t wezen dat as zie den op verjoarsveziede kommen, n schier kedootje mitnemen. Eerstens n CD woar wie verrassend blied mit waren, mor dat was nait genogt, nee ook nog n HBMarrangement (Heule Belangrieke Mìnsen) veur n veurstellen. Bie Grode Kerk aankommen, kregen wie van dij muntjes veur n glas drinken en, o wonder, wie kregen ook nog reserveerde stoulen. Heulemoal veuraan. Wat weer n Geluk! Wie konden geliek zain dat der veul zörg besteed was aan al dij schiere instrumenten en Kerk stroesde en stroesde vol mit schiere mensen, tot op leste stoule. Nuvere geluudsman Robin swaaide even noar mie. Hij haar t geluud kundeg regeld. Dat is best wel stoer met aal dij kerkelke gaalm. En den? Kwart over aachte! Köster dee deur open, doar waren zie: Martin Korthuis en zien supersuper band. Aigenlieks bestaait de band uut vief man, mor dizze oavend was der ook nog n gastoptreden van Martin van de Vrugt mit Ragged Mountain Music. De CD ‘Geluk’ haar ik noatuurlek thuus al luusterd mor bie d’eerste tonen van de muzikanten was ik geliek om: ik bin fan!
En den begunt Martin Korthuis te zingen. Tussendeur klaaine anekdotes en as e over zien dochter en zeun verteld, den laifkoosde hai zie mit zien woorden. De zaachte klaanken van de muziek en zien bewogen stem vertelden hou hai zien pappe’s gedachtengoud laifkoosde. De fioule hunskert op achtergrond mit, as e over ‘Ólle laifde’ zingt en t verlangen schraait uut t haart bie ‘As ik de kaans zol kriegen’. Ik zol, as ik dat wichie was, dij kaans gewoon griepen? mor tja. Wat ik ook heul biezunder von, was dat ome Arie en ome Willem in ‘Café Biljart’ weer tot leven kwamen, ik zag zie gewoon stoan bie t klaine stokje gruin! Martin vertelde hou spesjoal of dat was, hai mos ja eerst permizzie vroagen aan noabestoanden van Toon Hermans. Dij waren vanzulf enthousiast.
Toun d’oavond veurbie gleden was, mochten wie even heul dicht bie heur kommen en dat heb ik ook doan. Weer zo’n Geluk-momentje veur mien belevenissenboukje.
Ik heurde bie monde van Gerrit oet Ter Wisch Dat der in Sodom op n rotonde n strontkare omkiepeld is!
Boer was volgens hom onderwegens noar de leste strohaalm bie De Toekomst
Hai wos wizze Onder d’leste haalm mout n hail bult mizze!
Hai haar wel muite mit de kombinoatsie Toukomst/ leste strohaalm Dat gaait ja volkomen maank! Zo n haalm as dizze haar beter paast in d’grond van De Rabobaank!
Hebben joe dat ook wel ais lu, dat je nait waiten wat links of rechts is? Soms kin je zo op de kop kriegen dat je nait waiten van oost of west, loat stoan van wat links of rechts is. Aigenliek is dat din ook ja gain meroakel. Meroakels vin k t wel aaltied, dat ales wat wie om ons tou zain, aal dij gebaauwen, aal dij dingen woar we mit groot worden binnen, dat t der aaltied aal was en dat aaltied zo blift. Aal dij gebaauwen, aal dij dingen, woarvan wie dinken dat t zo heurt. t Is ja aaltied al zo west. Moar ook dat is n keer moakt, baauwd of ontwikkeld. t Haar der ook aans uutzain kind. Wie binnen aalmoal wènd dat as je deur dicht doun, dat e dicht gaait, as je t lichtknoppie indrukken, komt ter licht. Mor hou zol t wezen as ik de botterdeuze pakken wil, dat ter n panne van t rek òfdondert of as ik mien man n smok geven wil dat ter inains n beer of zwien veur mien snuvverd staait? Wie binnen t zo wènd dat ales is zo as t is. Elk het doarin ook ja zien aigen veurstellen, zien aigen woarhaid. En t is voak ook nog n grode oorzoak van roezie en oorlog. Mor hou zollen we ons vuilen as t aans was? Hou zol dat wel wezen as ale gewone dingen inains ongewoon wuiren. Kin ie joe dat veurstellen? As de melkboer petrolie bringt en de bakker mien rugge masseert. Din kin je ja naargens meer van op aan. Ik heb t mitmoakt lu. Je zellen mie nait leuven willen, mor verleden week hé, dou luip k mit mien loopwieler over stroade. Aan mien linkerkaande luip mie n man veurbie. Mit tröts huil e de parreplu in d’heugte. Hai von dat t regende. Mor der was gain wolkje te zain en der vuil gain spatje regen. Even loater kwam mie der aan rechterkaande n vraauw in bikini veurbie. Mor t was drij groaden onner nul. Ik pakte mien tillefoon en dou kwam der zoveul wotter uut asof k de braandweer beld haar. De koekoek luid zien kukeleku heuren en de okster daanste op accordeonmeziek. Ik luip over stroade en zag alles aan. k Wos nait wat ik ter van dinken mos. Ik wos van links nog rechts. As k mien pa ruip, kwam mien moeke, as k mien opa wol, kwam mien zuster. Volgens mie was d’huile wereld in toeze. In de huuskoamers zag ik de radio glinstern as de TV en de TV draaide as n sirreltobbe in t rond. En ik luip mor en luip mor en wos nait wat k ter aan haar. Mien loopwieler was inains n kinderwoagen worden en de postloper druig n kimono. Dou k loater thoes kwam en t licht aandoun wol, spuilde t husie deur, as k koamerdeur open dee ging tillevisie aan. Dou k n bouk pakken wol, vuil der n panne in keuken omdeel. k Kon gain moppie thee drinken want der zat kovvie in theepot. As k wat aanpakte, kreeg k aans wat asdat ik wol. t Was om roar van te worden. As je din nait meer waiten wat links of rechts is, is dat toch ook huil begriepelk. Wat k nait begriepen kin is dat wie der aaltied mor vanuut goan, dat alles zo gaait as dat wie willen en woar we op reken. Dat ik soms aander dingen zai as joe, dat dingen veur mie aans binnen as veur joe en dat we doar din soms ook nog kifkederij deur kriegen, dat is wat k nait begriep. Elk het toch zien aigen meneuvels. Elk peutert toch op zien aigen menaaier. Elk het zien aigen oogmaark. Zien aigen links en rechts?
Ik luip doar en docht dat wie der teveul op vertraauwen dat ales is zo as t is en dat wie gain idee hebben hou riek we wel binnen. Wie leggen ons pokkel op n zaachte bèrre, kroepen onner waarme dekens en kinnen rustig sloapen. De vogels in de lucht, de bloumkes in t gras en de mìnsken om ons tou. Wat bin wie riek. k Wos nait hou ik t weer kloar kreeg dat de koekoek weer koekoek ruip en d’hoane weer kraaide. Zodat ales weer gewoon wuir. Dat we weer gewoon op bèrre goan konnen, gedienen open doun, op fietse stappen of in d’auto rieden. Dat alles weer gewoon was. Dat we din soms ook wel ais roar doun, dat ter din ook roare dingen beuren, dat begriep ik nait. Wie hebben t ja goud, der is nog zoveul dat terecht gebeurd, t gaait zo as t gaait. Wie binnen ontzettend riek. As we mekoar d’haand langen, doun we dat met rechterhaand, dat binnen we zo wènd. Behaalve sommege lu dij mor ain haand of aarm hebben. Din zitten we soms ja ook al roar te kieken. Dij geven joe din soms d’linkerhaand. Wie nemen alles aan dat zo is as dat wie denken dat t is. Mor klopt dat wel? Is links links en rechts rechts? Volgens mie klopt dat nait huilendal, mit links en rechts. As ie joe omdraaien zit linker buurman inains aan joen rechterkaande. As je in spaigel kieken, is bie joezulf rechts, rechts. Mor as ie joe din omdraaien, wordt t weer n aander verhoal. Allinneg in joezulf zit joen linkeraarm aan linkerkaant. Dus wat in joezulf beurt, beurt. Dat staait vast. Mor goa nait kieken hou of t om joe tou is. Din kom je in toeze. D’ainigste zekerheid is, dat wat joe zulf vuilen, wat joe zulf beleven. Wie kinnen soms zukse roare dingen beleven dat je t gainains aan n aander kwiet kinnen of dat d’aander luustern wil. Lot stoan t geleuven. Je binnnen op joezulf aanwezen. Dat is zeker en woar. t Is aan n aander toch nait uut te leggen, omreden dat links rechts wordt as je tegenover mekoar stoan. d’Ainegste zekerhaid binnen joe zulf. Nies Sap zee t al: “Kiek noar diezulf.” Het n aander din niks mit mie te doun en ik nait mit d’aander? Mor hou of t ook is lu, wat ik mie òfvroag, is, hou dat t worren zol as wie nait langer tegenover mekoar stoan mor as wie ais noast mekoar stoan gingen? Of nog beter, achter mekoar. Juust, din blift het zo as bie ons zulf en blift rechts, rechts. Meschain kriegen wie t din zo dat elkenain d’aander zugt zoas dat e is en wie nait meer bakkelaaien over links of rechts. Op de kop kriegen, van ëdat is nait woar wastoe door reudelst” of “doe lochst dat drukt staait.”
Achter mekoar stoan? Joa lu, ik vroag joe, wat zol der din beuren?
Doezenden sterretjes twinkelen ien t gras, zun spiegelt regenboogkleuren. t Groen ien de mörn as de hemel bie nacht, t licht van Gods goudhaid dauwt schitterpracht!
Hai zit veur t roam, kikt noar boeten. Snij vaalt omdeel as widde meel. Nemedh zigt t nait. Zien denk is bie hail aans wat, zien laand, zien volk, zo wied vot, doch ook weer stoefbie. n Schier laand, as kiend struunde hai deur baargen. In wodder doeken, mit zien kammeroadjes, din mit n vis der oetkommen. Dat was nog ais n tied. Nou zit hai hier, in Nederlaand, zien noam is asielzuiker, mit n nummer, woonderij haar hai ja mit n haile kobbel lu, dij hai nait kon. Pa en moeke wazzen nait riek, mor aaid weer zat worren. Moeke mouk wel lekker eten, proekseln, aal maank nander. Boomstronken lagen stoef bie, der kon zo n vuurke worren moakt. Pa haar n bult bokken en geiten, woar hai baargen mit introk. Gounent werden op maarkt verbatst, veur eten of geld. Pa kwam ook wel ais thoes mit n schaitding. Nemedh zaag zukzulf in dat klaine schoultje zitten, woar n man heur wat lezen en schrieven leerde. t Was n schiere tied west, n tied van vree, laifde, geluk. Dat was zien laand, woar hai wènsteg noar was. Eerlieks woar, hai haar noeit aan zien pa wat vernomen, dat t nait meroakel gong. Din ging hai baargen in, woarom dat wis moeke nait. Moeke muik zok doar zörgen om, want pa bleef aal voaker vot en laanger, doagen laank kwam hai nait thoes. Mor ja, zien pa was boas, as dij wat zee, din was der gain hollen meer aan, gain minsk duurfde wat te zeggen. Zo mor op n dag mozzen zai vot, moeke haar wat klaaier in puten stopt. Staarke manlu haren lopen te bèlken, votmoaken, opjakkern, mit schaiterij der bie. Hai haar moeke stief bie haand vaast, trilde as n roep, zo baang was e. Zien haand was wis blaauw west van t kniepen. Doagen laank lopen deur baargen, gain eten, sikkoms gain drinken. In n kaamp waren zai aanbelaand, doar bleven zai mit heur baaident. Zien pa haar hai noeit weer zain. Dij was aan t schaiten, zee moeke. Wiswoar haar hai ook oorlogje speulen doan, mit zien kammeroadjes. Stokken en stainen soezen jongs om kop, mor dat is speulen, as kind haar ie dat ja nait deur. Nemedh haar t ook in t echt zain, minsken dood op stoat, zo moar klapboem, doar lagen zai. Apmoal dode lu, woar kommen zai wel vot? In dij kaamp wast nait best, nander hazzens inhouwen, kinner sloagen, over grond hin tongeln, zokswat is ja èlks dag roak. Moeke was verdraiteg, voak was zai aan t grienen. “Wie goan vot”, zee moeke wel ais, mor woar hìn? n Poar joar haren zai doar touhollen, moeke en hai. Dou moal n kerel bie hom kommen dee, n bek as n biel, hai mos mit, geweer in nek, votwezen.
Echt oorlogje speulen, hai was krekt 15 joar. Wat wis hai doar ook vanòf? Dood en kribberij, dat kin toch nait? n Kind was e ja nog, kindsoldoat dat was e. Nemedh dut zien haanden veur t gezicht, dikke troanen glieden omdeel. Minsken kon hai ja nait dood schaiten, hai kon t nait. Zol hai in baargen zok beziedjen goan? Dag kwam dat hai gong vluchten, vot ween, vot van dood en schaiterij. Hou laank was hai onnerweegs west, tied is e kwiet roakt. Niksnaks was der ja, leven dee hai van fruit, wodder oet n voel stroomke, sloapen in open lucht, mit aal gevoar. Soldoaten haren hom vonnen, noar ain of aander tentekaamp was hai brocht, eten, drinken, aal was doar. n Dokter haar hom schaauwd. Veul loader in n vlaigtuug. Nederlaand, doar is e nou. Laand van melk en hunneg, vergeet t mor. t Is aal zo aans. Eten, toal, proaterij aal zo dag en deur, zien geleuf, woar is hai allinneg? Naargens n stee om te bidden. Minsken waren oareg, doar nait van, din kwam ain din aander. Mit zien pampieren gong t ook nait goud, Nemedh is verdraiteg, hou mout t wieder, hai snokt t oet. Dij braifkes doar kin hai ja nait zunner. t Zel aal woarhaid weden, mor veur hom din? n Vraauw geft hom toalles, t was goud veur hom, zee zai. Nemedh gait ais stoan. Kiek ais aan, meel vaalt oet lucht, och joa, dat is ja snij. Minsken lopen hier mor zo over wodder, n Godswonder was dat ja. k Paas nait in dit laand, wiswoar nait. Nait in ons stroatje n Nemedh, wel din ook. Stoef bie is t wel. Nemedh vuilt zok kold van binnen, van boeten. Din dij hoezen, zo groot as dij wazzen. Zoveul Nemedhs leven hier in ons pervinsie, woar din ook. d’Haile wereld zit der ja vol mit. Deur van dit verhoal loaten wie open, meschains is der nog wel ais n sleudel dij doar op paast. Mor dat kin wel ais hail laank duren, wie zellen aan Nemedh blieven dìnken, elks op zien aigen menaaier.
“Meneer?”, vragt de voelnisman aan mie, “hebben ie dat ploatje asbest bie de voelnis zet?” “Asbest?”, vroag ik verboasd, “mainen ie dat ik asbest bie t voel zet. Dat is toch levensgevoarlek goud? Doar kin je toch kanker van kriegen?” “Dat main ik!”, zegt de man gewichteg. “Der staait n stok bie de voelnis en dat maggen wie nait mitnemen. Ie mouten t weer in huus hoalen en de gemaainte bellen dat je t kwiet willen.” “Mor dat asbest is nait van mie”, zeg ik, “Ik heb dat doar nait hin zet. Dat mout van n aander wezen. Van d’overkaande zetten ze heur voelnis hier ook ja hen.” “Din mout ik doar mor ais vroagen.” De man stapt vot en belt aan bie mien overburen. Bie de wachtende voelnisauto stoan ondertussen n poar kirrels n sigretje te roken en wachten òf wat of der gebeuren zel. Heur kollegoa mout de zoak mor òfhandeln. d’Overbuurman lopt mit de voelnisman mit noar de voelnis dij veur mien deure op de kaande van de weg staait. Nijsgiereg as ik bin, kin k nou nait stoan blieven en loop ter ook hin. “Dat is nait van mie”, zegt d’overbuurman. “Ik bruuk gain asbest en ik heb zokswat nait. Dat goud is mie veuls te link.” “t Mout toch van aine uut dizze buurt wezen”, maint de man van de voelniswoagen. Wie hoalen de scholders op. Wie hebben der gain wait van. t Wordt recht n oploopke en elk het zo zien idee der over. “Job de Groot het n poar doage leden zien schuurtje òfbroken. Doar kin wel n stokje bie west hebben.” “Heur ik mien noam nuimen?”, vragt Job, dij net op de soamenscholen ofkomt. “Is dat ploatje asbest van joe?” “Nee man, bist nou haildal maal. Veur dij rötzooi bin k doodsbenaauwd.” Doar stoan we din op de vrouge mörn. Van wel het dat stok asbest west.
“Wie maggen t nait mitnemen”, zegt de sjeffeur. “Meneer kinnen ie de gemainte nait bellen. Din kinnen ze mit maskers en spesjoal goud aan komen om t vot te hoalen.” Nou ja, even bellen kin ik netuurlek wel doun. “Ruimtelijke zaken,“ kwedelt aan d’aander zied van de liene n vraauwmins, “zegt u het maar.” “Juvvraauw der ligt hier bie de voelnis n stok asbest. Dat mag de voelnisdainst nait mitnemen. Kinnen ie even n ploug sturen dij dat wel mag. Mit maskers en zokswat, main ik.” “Hoe groot is dat stuk asbest, meneer?” “Ik wait t nait wis, mor ik docht zo’n haalf meter in t vaarkant.” “Wie mogen wij de rekening sturen?” “Reken juvvraauw? Wat veur reken mainen ie?” “Als de speciale milieuploeg moet uitrukken, kost dat geld en die verhalen wij op de oorspronkelijke eigenaar.” “Mor ik bel op verzuik van de voelnismensen. Dij hebben mie vroagd of ik joe even bellen wil.” “Maar van wie is dat stuk asbest dan?” “Gain idee. t Ston vanmörn inains bie de voelnis. Gainaine wait van wel of t is.” “Goed! Vooral niet aankomen en wachten tot de milieudienst komt.” “Mooi. Dat is din regeld.” Ik leg de hoorn dele en loop weer noar boeten. De voelnisauto is ondertuzzen wiederreden mit d’aander voelnis. “Ze komen der zo aan,” zeg ik, “Ze wollen mie der veur betoalen loaten.” “Hou gek binnen ze doar din? t Is toch zeker nait van die?” “Dat heb k heur ook zegd. Ze zellen der zo wel wezen.” “Asbest is maal goud,” begunt Job, “Ie kinnen der longkanker van kriegen en din staarf je n minne dood.” “Ik goa kovviedrinken,” zeg ik, omreden as Job begunt mit zien verhoalen over slimme zaiktes din is t ende der nait zo mor heer. Dij wait aaltied van t alderslimste. d’Overbuurman gaait ook in huus. Job sloft op zien petovvels ook op huus aan. Der is nou ja toch gainaine meer dij zien noargaistege verhoalen aanheuren wil.
n Uurtje loater ligt t stokje asbest ter nog aal. d’Overbuurman komt weer noar boeten. Ik mout ook mor ais weer kieken goan. “Ze binnen der nog nait west.” “Nee, t duurt wel laank.” “Zok maal goud kin je toch nait onbewoakt bie t pad liggen loaten?” “Nee, dat is inderdoad nait recht vertraauwd. Dammee komen de kinder uut schoule en goan ze der mit aan d’loop.” “Wie mouten der mor bie stoan blieven om op te pazen.” Doar stoan we din. Mit zien twijbaaident bie n stok asbest van ongeveer n haalf meter in t vaarkant. Noa n uur is der nog niks gebeurd. t Stokje ploat ligt ter nog aal. “t Is toch wat,” maint buurman, “nou hest doe twij uur leden al beld en dat gevoarleke goud is nog aal nait vot.” “Ze mouten dat vothoalen mit spesioale maskers veur en spesjoale overalls aan.” “Is t din wel vertraauwd dat wie der zo dichte bie stoan?” “Och, dij gevoarleke stovven zellen joe wel nait aanvlaigen.” “Waist wat. Ik zel nog ais bellen.” Ik goa in huus om de gemainte nog ais op heur plicht te wiezen en op de gevoarleke toustand bie mie veur deure. Buurman gaait ook weer in huus. Net as ik t tillefoonnummer intoetsen wil, stopt ter n kirrel op n fietse bie t stokje gevoarleke materioal. Hai pakt t op en zet t bie hom achter op de pakkiedroager. Slagt t bain over de staange en ridt ter mit vot. Ik bel mor nait meer. Nog gain vief menuten loater komt ter n autootje van de dainst gemaintewaarken. Twij kirrels in dikke widde pakken springen deruut. Ze hebben elk n soort stofmasker in d’haand. Ik noar de boetendeure. “Woar is dat ploatje asbest din?”, vragt ain van de manlu aan mie. “Dat het aine net mitnomen achter op fietse”, zeg ik, “Dij har der gain masker veur neudeg. As je vlöt binnen kin je hom nog wel inhoalen.” De baide kirrels hoalen de scholders op, stappen weer in t autootje en verdwienen in de richten woar ze vandoan komen binnen. Asbest is gevoarlek goud!
“t Zol mie wat, allain is mor allain”, zee Grait. “k Goa op zuik noar n schiere vent op n dating-site.” “Och”, zee Miene, “wat n pens vol waark. Ik hoal mie wel ain oet t Oosterpaark.” “Nou”, zee Knelske, “ik kiek wel oet! Straks zit je vast aan zo n haspelstoet. Ik heb t mit dat soort kerels wel bekeken. t Dikste nijs is der voak òf noa twij, drij weken.”
n Sombere dag ien junimoand. t Zit haildaal dicht mit wolken en t miggelt n beetje. Ales is soeterg en nat. t Wil mor nait zummern en t is nou aal hoast om langste dag. Volgens mie hebben wie nog mor twij lutje weken mooi weer had dit joar. Ik bedoul, zunschienweer en temperatuur boven twinneg groaden. Veur de rest was t aingoal kold en nat en voak ook n dikke bos wiend oet t noorden der bie. Mit as toppunt n zundag ien maai. Dou was t tien groaden en op buienradar zaag ik dat t ien Enschede alderdeegs aacht groaden was, n record! Dikke winterjas kin nog aan ien boeten, alewel mien vraauw zegt dat t gain kiek geliek is. Mor ik loat mie nait verrekken. n Smaal asfaltpad, omtrent n meter braid, lopt van t aine dörp noar aander mit aan ain kaant knötwilgen der bielaangs. Rechts van t pad ligt gruinlaand mit n koppeltje broene schoapen der ien. Schoapen stoan te vreten of kieken gewoon wat ien wereld om. Gainain schoap dij mekkert of blèrt. Joa, schoapen kinnen ook lewaai moaken. As t tegen vaaier, vief uur lopt, snommirregs, doun ze niks aans blèren, net zo laank tot schoapeboer ze biks te vreten geft. Aan linkerkaant van t pad liggen akkers van toenbaauw netjes ien t gelid. Akker noast akker mit smale poadjes der tussen. Ondanks t minne weer, stoan veul akkers der opvalend goud bie. Eerappels bennen hoast kloar, eerbeien bennen aal rood en spinoazie en andivie kin aal eten worden. Der komt regen genog en bliekboar is t toch ook waarm genog. Mor mien sperziebonen doun niks van t joar. Hier en doar komt mor ain op. Te nat? Of toch te kold? Ik zol zulf ook nait geern zo ien kolle grond liggen willen as ik n boon was. Mor meschain hebben kraaien der ook wel bie zeten en heb ik ze te vloot poot. Doodse stilte is t hier, is gain mins bie pad en schoapen proaten nait. Minsen deste meer. As je n poar minsen bie nkander zetten, begunnen ze votdoalek te proaten. Mainstied teminsent, op summege steden wordt voak juust nait proat. Ien wachtkoamer van tandarts of dokter, bie n bushokje of op traainperron. t Gait nait altied op, mor voak wel, is mien ervoaren. Is ook ien dit opzicht n groot verschil tussen manlu en vraauwlu. Mor doar wil ik t nou nait over hebben. Wanneer is n mins begund mit proaten? Aiwen en aiwen leden, aargens ien prehistorie. Hou en wanneer persies waiten ze nait. Meschain is t begund mit n touvallege kreet, dij betaikenis kreeg en dij begrepen wer deur soortgenoten. Onder druk van omstandegheden, zörg veur eten, gevoar van n roofdaaier, of stried mit n aander groep. Proaten is communiceren, der bennen op zien minst twij veur neudeg. Wat zeggen is ain ding, mor t verstoan, begriepen en hom der n veurstellen van moaken kinnen is ook neudeg om n toal te ontwikkeln. Ik dink nait dat t veur oardeghaid was dat minsen vrouger t proaten oetvonden hebben. Omdat ze even niks te doun haren of zo. Nee, overleven doar ging t om. t Het de mins n enorme veursprong geven op aander schepsels. Wie bennen nou boas over haile wereld mit ale daaiern der ien. Dat dènk we teminsent, der kin ons nog zeker wel vanales overkomen. Mor dikste gevoaren bennen nou toch wel zo’n beetje bedwongen, wie hebben eten zat en meer as voldounde verschoel. En doarom kin we nou ook proaten veur de poelegrap. En wat wordt ter wat òfproat, zunder dat t wat om hakken het. Woarom ravveln en rebbeln wie ien ain toer deur haile dag? Overaal ien openboare roemte wordt ter deur hoast elkenain haardop proat ien n apperoatje tegen onzichtboare personen. Lest nog, ik laip op stroat ien Winzum en ienains heurde ik n haarde stem achter mie: “Nee…, geft niks heur, ik pak hom zulf wel even.” t Was n kerel op fiets dij haard ien zien mobieltje belkte. Ik haar hom nait aankommen heurd en ik sprong verschikt opzied, wis ik veul wel of e pakken wol… Ie heuren t overal, bie pad en weg, op maart, ien traain en bus, op fiets, ien auto… Proaten, proaten, proaten, proaten…, aingoal proaten. Komt n grode troep kraaien aanvlaigen ien n wilde formoatsie oet t gruinlaand, doar ze net zaten te pikken en te juchtern. De troep strikt deel ien n stuk of wat hoge eskebomen aan raand van dörp. Dat het nogal wat vouten ien oarde veur ze apmoal goud en wel zitten op gepaste òfstand van nkander. Kraaien strieken aingoal mit snoavel bie tak laangs, doar ze op zitten. Sums wupt n kraai even op en gaait op n aander tak zitten. Of hai wordt wegjagt deur n aander kraai. Vlaigen ook n stukofwat weerom noar t laand. Dij ien bomen zitten blieven, zo’n twinneg, dareg kraaien, kieken apmoal zulfde kaant oet, doar wiend vandoan komt. En ook hier gain enkel geluud, kraaien holden heur stil. Den, ienains, of òfsproken waark is, vlaigen ale kraaien touglieks op, tegen zuudweste wiend ien en swieren mit n grode boog weerom noar t gruinlaand, door ze overnijs deelstrieken. Mor kraaien kinnen óók flink roupen en tekeergoan. Roar aigenlek, n hoan kraait, mor n kraai hoant nait, mor ropt. Aander vogels zingen of flòiten, mor n kraai ropt of krast. Roupen ja, dat is nog de beste omschrieven. Proat me niet van zingen. Het toppunt vien ik dat n kraai volgens ornithologen n zangvogel is. Nou, as dat zingen is… De oetdrukken ’zangvogel’ veur kraaien kin wat mie aangait gerust schrapt worden oet vogelbouken. Toch vien ik kraaien wel mooie vogels, zo ien en ien-swaart as ze bennen en zo parmanteg as ze stappen kinnen. Veul minsen hebben t nait zo op mit kraaien, ze roven aaier en jonge vogels, pikken bonen te grond oet en schieten boudel onder. Sums heur je van n kraaien- of roukenkelonie, dij overlast geft. Ach, zo’n baist dut ook gewoon wat e oet zien netuur doun mout. Traauwens, ik heb ooit aargens lezen dat kraaien hail wies, hail loos bennen. Ja, alderdeegs zó loos, dat ze van heurzulf waiten dat ze n kraai bennen. En dat ze doar ook vree mit hebben. Zai zollen meschain mit ons, minsen, proaten kinnen. Mor dat willen ze nait. Feidelk bennen ze dus nog lozer as minsen. Der komt n bestelautoke aanrieden over t asfaltpad. Hai stopt haalfweg bie n gries kastje. Dat kastje, n beetje schaif achterover sakt ien baarm, staait persies tegenover n grode hoogspannensmast, n dareg meter t laand ien en het doar vervast ook wat mit te moaken. Mast staait ien n haile rieg van masten, n hoogspannenslien.
Hoast ale masten, en zeker dij dicht bie dörpen en steden stoan, bennen vanboven volzet mit apperoaten veur mobiele tillefonie. Schuddels en zenders, dikken en lutjen, noar ale kanten tou richt. Dat krieg je as minsen apmoal ien apperoatjes proaten. Stapt n man oet en lopt noar achterkaant auto. Achterklep gaait open en hai pakt n swoare kovver der oet. Din wurgt e hom ien n rode overaal mit ritsen over t lief en aan weerskanten van broekspiepen en mit n capuchon over kop. Mit kovver ien haand lopt e over n plaank over sloot en gaait noar t draaihek dij ien n manshoog iezern spielenraster zit. Dat raster staait bie ain poot van hoogspannensmast. Binnen t raster stoan wat schoakelkasten, n manshoge en n wat legere. En veul rep en roet, alderdeegs n stukofwat eske- en vledderstroeken. Aan binnenkaant hek komt boer nait mit maaimesien. n Polsdikke swaarde koabel komt haildaal van boven bie ain van de vaaier poten van mast laangs noar beneden en gait over n koabelgeut mit n grode boog noar ain van kasten tou. Tillefoonkoabel. Monteur pakt n laptop oet zien kovver, klapt deksel open en zet hom bovenop n kaast. n Grode gele parrepluu zet e der overhen. Din dut e deuren van kaast open en slut laptop mit n koabeltje aan op iengewanden van dij kaast. Hai het n koptillefoon op, mit n luk microfoonje aan n beugeltje veur mond. Hai staait ien contact mit zien achterban, zien kantoor woarschienlek. t Zel wel n keureg kantoor wezen aargens ien westen van t laand, zo as der doar honderden stoan. Mit manlu in nette pakken en vraauwlu ien dito klaaier, zoas der meschain wel honderddoezenden bennen. Zai zitten haile dag achter computer, de moderne waarknemer. n Kantoor mit n fleureg restaurant, kunst aan muren (kopieën, dat wel), veul planterij ien trappenhoes en airconditioning. n Modern kantoor, doar je haile best wezen kinnen, zeker mit dit weer. Mor dizze man zit ien boetendainst. Veul òfwizzelnder as hail de doagen op kantoor, dink ik. En je kommen nog ais aargens. Hai grabbelt touglieks wat ien toetsenbord van zien laptop en kikt en loert ien kaast. En hai prat mor aingoal deur. Typies veur n mins, daaier proaten nait, ja. Din dut e ienains zien koptelefoon òf en lopt n endje vot, kikt even om hom tou, frummelt wat aan t kruus van zien overaal en gaait din stoan te pizzen mit gat noar t pad tou. En dat het e weer gemain mit daaier. n Mins is n roar ding.
“Veur zowied t van joe òfhangt”, zegt Apostel Paulus in zien Braif aan Romainen twoalf vèrs achttien en hai nuimt doarbie n haile zooi vermoanens, woar elks zoch aan holden mout. Kèlleghaid zit der vanzölf nuver in. Der blift noa dizze vermoanens zo nait veul dieverdoatsie veur t volk meer over. Draaigen mit hel en verdoemnis zet aans nait bepoald veul zoden aan diek. “Hieraan kinnen wie ja nooit voldoun”, woagt aine tegen te sputtern. “Mor mit minder nemt ons Heer gain genougen”, gaait Paulus wieder. t Volk wordt der stil van. “Is t meschain Zien bedoulen, dat wie admis ok vree sloeten mit aal mensen?” “Joa hor”, zegt Paulus noamens zien Grode Boas. En dat lu, is veur ons nou zo stoer. Hebben wie meschain zölf nait mit schuld aan de roezie dij we mit ons noaber of dij aander hebben? Wiezen wie nait te makkelk mit ons wiesvingertje noar n aander? Ligt t dizze raaize werklek woar allenneg aan hom? Vroag ‘Regisseur van ons bestoan’ mor om joe te helpen. Dij het joen haile levent al wied teveuren hailemoal in koarde brocht. Wizze dat Hai noar joe luustert! Is dit nog nait t geval, zellen je nog beder en langer beden mouten. God dut aans niks op kemando. Joe moeten der zölf oetendlek wel achter stoan. Eerst rondom vertraauwen en overgoave, din pas maggen joe t bosschoppenlieske bie hom inlevern. Loat eerst mor ais zain dat t joe echt mainens is! En nait omreden dat t joe nou zo goud oetkomt. Woorden en doaden mouten noadloos op nkander aansloten wezen, aans doun woorden meer kwoad as recht. Joen haile handel en wandel zellen veureerst dik in odder wezen mouten, veur en aleer joe van God n tikje op scholder verwachten kinnen. Hai vragt nait van ons, dat we ons tot bloudens tou sloagen, om te loaten zain, wat wie zo aal wel veur Hom over hebben. Schepper kent ons ja van hoaver tot görde, van binnen en van boeten. We kinnen Hom vervast gain rad veur ogen draaien!
Stromen van leventeg woater zellen oet ons haart kommen as lu in Hom leuven, het Gods Zeun ons doudestieds hail dudelk verteld. Doarmit bedoult t Opperwezen vanzölf de Haailege Gaist, woaraan t haile volk zok loaven kin. Zunder dat woater is ons geleuf ja zo dood as n pier. Mit Pinkster maggen wie doaraan denken. En nait allenneg op Pinkerfeesten in Delfziel. Wie begriepen van t haile gebeuren voak titel noch jota en broeken dizze vrije doagen geern om mit haile femilie op pad te goan. Van t Biebels feest begriepen we nait veul, staait ok zo wied van ons òf. Kinnen ons der amperaan wat bie veurstellen, terwiel t aiglieks t belangriekste ‘feest’ is. Komt van ons onzichtboare, mor wel aanwezege steun en touverloat. Wie hebben van Hom t leventeg woater kregen, om der wat gouds mit te doun. Doarmit kinnen wie zölfs n ‘woestijnhaart’ wat smuier moaken en veraandern in n nijmoodse Hof van Eden: n Lust veur t oog en t haart. Pebaaier dij toene, woar ons veurvoader zo maal te pas komen is, terog te verdainen. As wie zo deurgoan, komt er wizze gain bone van terecht. Komaan lu, in de bainen, der is nog n bult waark te doun!
Ons Voader het n groot haart, wie pazen der altmoal in. Het ons levensverhoal mit ons geboorte al schreven. Moak der wat moois van.
Ester zakte ook deur knijen en knielde noast heur en sluig n aarm over scholders van Wilma van de Stee. Der vuilen dikke druppen op de holten vlouer.
Dubbeldam dee t mes in n plastic puut en ging zitten. Zo, docht e. Mit dizze vrumde aksie van dizze taande kon der wel ais schot in de zoak kommen. Wilma van der Stee was nou vast wel in stoat om te proaten. Ze haar n hekel aan Vera Reker, dat was wel dudelk. Ester en hai haren deur t roam van atelier keken, dou de vraauw de vellen pepier begleerde mit vaarf. Dou waren ze noar binnen lopen. Ester Edens trok de vraauw in t ìnd en drukte heur in n stoul. Heur mobiel ging. Ze wees mit ain vinger noar Wilma van der Stee en keek Dubbeldam aan. Dij nikkopte en ging stoan. t Zag der veureerst nait noar oet, dat Wilma wat ging ondernemen. Ze zat as verlamd in stoul in snifte in heur buusdouk. Esters gezicht stond strak en der kwam n glief boven heur neus. Heur mooie mond was verstrakt tot n streep. Ze luusterde en streek zuk deur t hoar. Dou drukte ze heur mobiel oet en keek Dubbeldam aan. ”Wie mouten as n speer weerom. Dat was Flipje. Nije gezichtspunten. Dizze mevraauw mout mit. Zunder aarmbaanden of mit, dat loat ik aan die over. Kom wie goan. Onnerwegens proat ik die wel bie, veur zo ver dat meugelk is.”
”Kiek!”, zee Philip Bakker groots, dou zien baaide kelegoa’s binnen stoeven kwamen. In de puut zat n rood lintje en as je beter keken ook nog wat blonde hoaren. ”En dit….”, ze e. Hai pakte zien mobiel en luit fotootjes zain. Dubbeldam pakte n stoul en ging zitten. Ester Edens ging mit ain bil op raand van buro hangen. Ze keek Philip Bakker aan. ”En?”,’vruig ze. ”Wel droagt n rood lintje in t hoar en het blond hoar en het schounmoat vatteg of negendatteg?” “Dat binnen der nog aal n bult”, zee Dubbeldam. “Achter op Olderman State, is d’achteringang van t spultje. Doar zat blond hoar aan t stiekeldroad en doar haar onze grode toenman Ko n rood lintje van datzulfde stiekeldroad òfplukt. t Was mooi rood en t rook zo lekker, zee e. Achter bie slootswaal bie n hoamel hekje stoan n poar schiere voutjes in de grond. Ik haar der sikkom opstoan, mor dat kwam aal goud.” “Wilma van der Stee het blond hoar en droagt n rood lintje in der hoar. Dat heb ik zulf zain”, zee Ester Edens. Ze veerde op. “’Oh, dat gaait den nog sneller as ik docht”, zee Philip Bakker. “Nou, dat komt omreden dat ze n rood ding in der hoar haar, dou ik doar bie heur kwam en de laptop en zuks ontdekte”, zee Ester. “Mor Flip, wat wilst nou beweren?”, zee Dubbeldam. Hai keek zien ondergeschikte aan. Dij wuir wat swaiterg en wreef in zien haanden. “Nou, ik denk dat Bertil Marnixs t nait doan het”, zee e hoapernd. Dubbeldam trok zien neus op. Ester ging der bie zitten. Zai leufde hom. Ze wachtte. “Nou, tou den. Vertel t mor. Lös dit mor eefkes op”, nuigde Dubbeldam. ”Ik denk dat we bewies hebben en kriegen dat Wilma van der Stee t doan het.” Hai huil de puut mit de blonde hoaren en t lintje op. ”Kiek Bertil is doar veurvast west, mit zien dolle kop. En dat kriegen we wel rond. Hai was ook in hoesje van Vera en bie de buurvraauw van Vera. Doar zit t probleem nait. Hai hèt gloepend roezie mit heur had en is der mit n toestege kop oetlopen. Wilma is hom achternoa goan of was aal bie hom, zat in auto, wait ik wat. Zuiken we nog oet. Ze is noar binnen goan en het heur tegenstander n bats verkocht en dou is ze achter deur toen weglopen.” Ester Edens stond op en luip noar t grode widde bord. “Ze haar de deegroller nog in haand en dij het ze dou middenmaank de sloaplanten legd. Dou vloog ze achter in toen onner t prikkeldroad deur. Hup deur t hekje en weg.” Dubbeldam keek noar Edens en weer noar Flipje. Bedachtzoam nikkopte Ester Edens. t Wuir n zetje stil op kantoor. Elk docht noa over dit geval. Dou stond Dubbeldam op en gaf opdrachten. Ze vulden mekoar aan. Waark aan de winkel!
Ze zaten mit zien drijent op n grode holten baank. Baankje stond op n swaarde diek. Beneden klotste t broene wotter. Ze keken over t broene wotter en zagen de widde windmeulens draaien. Loodsboot plougde deur voargeul richting hoaven. Dubbeldam en Philip Bakker haren zolde heerns op n pepieren bredje. Dubbeldam mit siepels, aander zunder. Ester Edens beet in n kroketje. Heerns, ze kon zuk der wel veur schudden. “‘Ze was stoapelgek op hom”, zee ze mit de mondvol. “Wilma dus…” Dubbeldam nikkopte. Hai sabbelde op t steertje van wat heern west was. Dou keek e dernoar en smeet t flubbertje noar beneden. n Zeekoap haar t al n zetje deurhad en dook der votdoalek bovenop. t Was nait veul, mor schrokop was der wies mit.
“Ze knapte, dou ze dat swaithok van ons binnenkwam. Ze luip òf as n wekker. Der was niks aan. t Ging vanzulf.” Philip Bakker keek over t wotter. ”Dou ik dij puut zain luit mit dat rooie strikje en wat hoaren, verschoot ze van kleur en begon ze te rabbeln.” ”t Is nou n ABC-tje”, gromde Dubbeldam. “Zulfs onze Flip ken dit zoakje allenneg wel òfhandeln.” Doar gruide Philip Bakker van en zette zien tanden in twijde heern. Ester keek der noar en ston op. Ze ging as n schouljuf veur manlu stoan. ”Nou rechercheur Bakker, brand mor lös den.” Dat haar Flipje nait docht en verslook zuk votdoalek in zien heern. Dou e weer wat kleur op wangen haar en weer fersounlek lucht kriegen kon, begon e.
‘Vera Reker haar gewoonte om gesprekken op te nemen van minsken om heur tou op t waark. n Vrumde hobby. Auditief voyeurisme.” Dubbeldam en Edens keken hom aan. Bakker keek wies. “Dat hest zulf bedocht, mor ze was zo nijsgiereg as de braand. Ze wol alles waiten. Overaal nam ze gesprekken op. Dat bliekt wel oet aal dij schiefkes. Dou op zeker ogenblik Bertil Marnixs opdook, rook ze heur kans. Of nee, dat wait ik nait, meschains wuir ze ook wel verlaifd op hom. Nou ja, dou ze in de goaten kreeg, dat Marnixs nait zomor kwedelproatjes zat te verkopen, zette ze bie t òlde minsk heur apperoatje. Beetje bie beetje kreeg ze dingen aanlangd, woar ze zulf nait aan tippen kon mit heur schrieverij.” Ester Edens ging weer zitten en keek noar heur schountjes. Der zat n stukje kaauwgum onner aine plakt. Ze dee t schountje oet en bekeek onnerkaant van dichtbie. “Ze nuimde zuk Barbara Vink. Veul het ze stolen van Marnixs. Ze veraanderde wat noamen en dingen. Mit dat manuscript ging ze op pad. In Oostburg bie oetgeverij “De Eenhoorn” haar ze beet. In eerste instantie zulf betoalen en as t wat worden zol, den gage kriegen. Of hait dat nait zo bie schrievers?” Dubbeldam trok scholders op. Dat kon hom nou net niks schelen. Hai nam t over. “Ze muik hom ook de kop goud gek en begon n reloatie. Soam noar de Tureluur op dat aailaand. Wat rond spinkenaaiern mit heur. Ze haar hom aan n taauwtje.” “Van t ain kwam t aander”, ging Bakker wieder. “Ze wuir zien model en t òfluustern mit de minidisc ging gewoon deur. En dou ging t mis, omreden dat t boukje oetkwam. Ze mout wel spiekerhaard west wezen. Hai was wel zo goud bie de tied om deur te hebben, dat ze zien waark stolen haar. Wie waiten nog nait of dat doar ook waark van moakt is. Dat zuiken we nog oet.” “En aarme Wilma van der Stee, waarkte lös en vast veur hom en regelde zien administroatie. ze regelde zien tentoonstellens en zuks wat. Woar Vera Reker n poar moanden over dee was Wilma in joaren nait belukt. Ze kon t nait stoan, dat Vera Reker meer en meer mit hom op pad ging en dat ze hom bekeukelde. Ze kon alles van hom kloarkriegen. Hai dee alles veur heur. En zai kon niks mit hom worden. Allenneg zoaken doun veur hom. Gain oepkes noar Maldon en noar de Tureluur. Nee, dij oepkes waren veur zien Vera.” Ester Edens puulde mit stokje aan t grieze kloetje aan heur schoun. t Wol der nog nait te best òf. Ze trok der droaden van. t Wuir n smeerboudel. Ze pruit tegen heur schoun leek t. Manlu keken en luiten heur geworden. ‘Marnixs is op de bewuste oavend noar Olderman State reden mit n vergrèlde kop. En ik denk dat e dij vergrelde kop kregen het noa n gesprek mit Wilma van der Stee. Zai het denk ik t zoakje goud aanpeerdjed. In de keuken van de Olderman State hebben hai en Vera n roezie en rebulie moakt dat n laive lust was. Hai het heur t schiere pokkeltje volscholden en is weer vot goan. Is votdoalek noar heur hoes reden en het alles wegroofd en koapt wat mit heur schrieverij van doun het.” ‘Woarom het e alles mitnomen?“, zee Philip Bakker. Dubbeldam keek hom aan. “‘Dat loat zuk roaden, Bakker. Wroak, onmacht. Hai wol alles wat ze schreven haar opbraanden achter in toen. Ze haar zien waark stolen en vernaild. Zien waark was vergraimd deur aine dij hom de kop gek moakt haar. Hai was ja aan t holtjes hakken. Dou was e al in n bepoalde stoat.” “Waiten we zeker dat hai heur gain bats verkocht het?“, vruig Philip Bakker haardop. Dubbeldam schudde mit kop. “Zo as t nou liekt, was hai op mement dat bie Vera licht oetging, bie heur in hoes aan t roppen. Buurvraauw van Vera Reker het dat goud sekuur in de kop.“ Ester Edens draaide de grieze kaauwgumsliertjes om t stokje. “Wilma van der Stee kreeg t op de heupen, noadat Bertil Marnixs wegreden was en is hom mit heur aigen auto achternoa bozzeld. Ze is omlopen en is deur achteringang goan. Vera Reker was nog mor net bekommen van n haalfwilde Marnixs, dou Wilma veur heur stond. Dou de twij vraauwlu tegen over mekoar stonden, wuir t n aldernoaste boudel. Wilma haar zuk nait meer onner controle. En Vera zel ook dit vuurtje wel goud oppord hebben. En den! Wilma wordt zo kwoad en griept noar de boetenmodelse deegroller en geft Vera ain beste tegen de kop. Vera kukelt om en knapt mit kop aargens tegenaan. Wilma wacht nait, runt achterdeur van keuken oet en smiet deegroller middenmaank sloa en kroept weer deur t leste stukje van heeg en verlust doar heur strikje. Kloar!“
Ze waren der mit heur drijent wel oet. Nou mos t haile circus nog op pepier. Dat zol nog een zetje duren. t Wuir stil op t baankje. Ze dachten aan aal t schriefwaark. Ester Edens wol noar t aailand noar taande Sipke. Philip Bakker docht aan zien Katja en wat e aal wel nait doun wol mit heur. Dubbeldam docht niks en was leeg. t Lamme gevuil van leegte kwam weer over hom. Hai keek noar t klaine voutje van Ester. Ze dee heur schoun weer aan en wreef hom over de dikke stainen van diek. Der klonk n riedeltje van n mobiele tillefoon. Dubbeldam nam hom oet buuts en luusterde. “t Museum, wie kommen der aan.“ Ze gingen. n Zeekoap greep t steertje van de heern.
In de tied dat ter nog haildaal gain planten en daaier bestonden, was de wereld koal en leeg. Ons Laimeneer keek vanuut zien houkje in d’hemel ais noar omdele en von t mor n dooie boudel. Ook d’engeltjes dij bie hom woonden en bie hom d’huusholden deden, vonden dat ter aan de wereld nog n bult mekaaierde. “Wat kin ik doar nou ais aan doun?”, prakkezaaierde ons Laimeneer. “Dit is ja gain kiek. Zo’n koale boudel har ik ja nait maind dou ik de wereld muik.” Hai zakde wat achterover in zien kroakstoule en dee d’ogen dichte om ais goud noadinken te kinnen. Mor inploats van goud noadinken, vuil e in sloap. d’Engeltjes mozzen der wel om lagen. Doar lag heur boas te sloapen, terwiel dat e aiglieks aan t waark mos om zien scheppen te verbetern. Op heur tonen luipen ze noar ons Laimeneer zien waarkploatse en keken doar ais in t ronde. “Wie mouten wat hebben, woar wie de wereld n beetje schierder mit moaken kinnen”, mainde aine. “t Is aal zaand, dat as t n beetje slim waait, stoeven joe, zulfs in d’hemel, d’ogen en oren vol.” “As wie ais wat over dat zand hinstreuden”, stelde n aander veur. “Din is dij stoeverij ook over.” “Dat liekt mie wel wat.” zee t engeltje, dij aaltied mit motblik en vegertje de boudel aanhemmeln mos. “As der wat over de wereld hinligt, din waait dat zaand ook nait meer noar d’hemel en din heb ik t n stok makkelker”, d’Aander engeltjes mozzen doar om lagen. “Hier ligt n haile zak vol mit gruine spiertjes,” ruip inains t engeltje, dat zörgen mos, dat ons Laimeneer zien bèrre aaltied goud opstopt was. “Dij huif ik toch nait meer bruken. As wie dij ais over de wereld streuden?” “k Wait nait, mor wie kinnen ais kieken of t liggen blift.” Mit mekoar gooiden d’engeltjes de gruine spiertjes noar omdele en ze kwamen aalmoal netjes noast mekoar op de wereld te laande. t Was n schiere kiek en ze dochten dat heur boas der wel slim wies mit wezen zol. Dou ons Laimeneer weer wakker wer, was e slim nareg, omreden nou har e nog niks bedocht om de wereld n beetje beter aanzain te geven. Hai keek ais tot d’roet uut en wat zag e doar? d’Haile wereld was gruin. Haildaal gruin.
Hai begreep ter niks van en ruip zien engeltjes bie zok. “Wat is der gebeurd?” vruig e streng. d’Engeltjes keken aalmoal n beetje benaauwd noar de grond. “Wie hebben gruine spiertjes streud,” vertelde t veurmanengeltje. “Wie vinden dat de wereld ter zo al n stok schierder uutzugt.” Doar mos ons Laimeneer heur wel geliek aan geven. “Mor as ik t nou dammee waaien loat, din waaien dij spiertjes toch weer vot”, zee e en ging noar zien waarkploatse, omreden hai har nog n aander kluske te doun. Doar harren d’engeltjes nait aan docht. Mor ze mozzen ons Laimeneer wel geliek geven. Nou mozzen ze ja weer wat aans bedinken. Noa n zetje stak t alderdomste engeltje de vinger op. “Ik leuf dat ik d’oplözzen heb”, zee ze hail verlegen. d’Aandern keken heur verboasd aan. “Doe?”, vruigen ze. “Joa,” zee t domme engeltje, “as wie dij spiertjes nou ais nat muiken, din blieven ze beter liggen en plakken ze n beetje aan t zaand vaaste. Ons Laimeneer mout t mor even regen loaten.” Doar mozzen heur vrundinnen om lagen, mor omreden ze konden zulf niks beters bedinken, gingen ze toch in optocht noar ons Laimeneer en legden hom d’oplözzen veur. Dij kreeg daibe rimpels in zien veurheufd van t prakkezaaiern. Mor dou e op t leste zien ogen weer open dee, zee e: “t Is te perbaaiern.” En dou luit e t regen. Nait slim haard, mor n lekker òfgeschaaiden regentje, zo as e dat zo geern har. d’Engeltjes keken noar omdele noar de wereld en zagen inains dat ale spiertjes liek overènde stoan gingen. t Leek wel of ze aan de grond vaaste gruiden. “Doar klopt wat nait”, prevelde ons Laimeneer. Mor hai wol t veur zien personeel gain woord hebben, dat e nait recht begreep wat of der te doun was. En dou inains ruip ain van d’engeltjes: “Laimeneer, kiek gaauw. Dij spiertjes begunnen te gruien. Ze worden aal mor groter en groter.” En joa hur. De gruine spiertjes werden aal groter.
Noa n zetje wazzen ze zo groot worden, dat d’haile wereld ter onder zat en je gain zaandkörrel meer zain konden. Stomverboasd keken ons Laimeneer en zien engeltjes tou. Hou konden dij spiertjes nou gruien goan? Kwam dat deur t wotter van de regenbuie? En terwiel dat ze doar zo stonden te kieken, bleven de spiertjes mor deurgruien. Aal mor deur. Op t leste werden ze zo hoog, dat de onderènden haard en stokkeg werden en bie n haile bult hail slim dik mit n roege bast er omtou. “As ik nou eerlek bin,” zee ons Laimeneer, “din mag ik dizze gewazzen wel lieden. Wait je wat? Ik nuim heur ‘bomen’. Hou liekt joe dat tou?” d’Engeltjes vonden dat dat n schiere noam was. “Joa”, ruip t engeltje, dij aaltied geern van alles verzoameln mog. “Din nuim ik aal dij bomen biemekoar n ’bos’. Is dat wat?” Ons Laimeneer von dat ook n schiere noam. “Wait je wat,” bedocht e, “din zel ik ook daaier moaken, dij onder dij bomen in dat bos wonen kinnen.” En ons Laimeneer muik eekhoorntjes, moezen, tieken, vozzen, knientjes en op t leste ook… n mens. En dat har e beter nait doun kind, omreden dij mensen begonnen votdoalek as haalfmalen in dij bozzen om te hakken. Ze stookden vuurtjes van t holt om zuk te waarmen en heur eten op te koken. En ze bruukden de bomen om huzen en schepen van te baauwen. t Duurde din ook mor poar doezend joar, en dat is veur ons Laimeneer ja mor n oogwink, of t grootste dail van de bomen was omhakt en op veul steden in de wereld zag je alweer allenneg mor zaand. En as t stief waait, din stoft t weer in d’hemel en din mout t motblikengeltje der aan te pas komen om de boudel aan te hemmeln. En ons Laimeneer zit in zien kroakstoule en bekikt d’haile boudel ais. As e nait gauwachteg moatregels nemt, din is der over honderd joar gain ain boom meer over. Din hebben de mensen ze aalmoal weer vothoald en kin e vannijs begunnen.
Alex Vissering het begun april zien nijste spaigelploade uutbrocht. Gelukkeg In De Regen is zien zesde Grunnegstoalege solo-album, mit elf nije laidjes over onderwaarpen dij we goud van Vissering kennen. Hai zingt geern over perzoonleke dingen, t Grunnegerlaand en t Wad, en het ook weer zien licht kritische kiek op hou t der heer gaait in de soamleven. Vissering het n dail van zien inspiroatsie opdoan bie n raais deur Amerikoa, van Nashville noar New Orleans. t Laid Amerikoa, Highway 61 is n klaain verslaggie van dizze roadtrip langs The Blues Highway. t Is gain blues- moar n countrynummer, moar t kontraain woar de worrels van de blues liggen het wel zien invloud had. t Refraain is in de toal dij in Louisiana nog vrij veul proat wordt, t Fraans.
Hou zukse wiede raaizen of dat j’ook moaken, thuuskommen in joen aigen laand is ook altied weer goud. Zo zingt Alex Vissering over de Hoaven Van Delfziel en gaait t in Veraander Ik De Wereld over de wiede polders en over t Wad. Zo as hai al voaker in laidjes beschreven het, kin e doar goud tot zochzulf kommen. Of zochzulf tegenkommen, wat hom goud helpt om zien leven en zochzulf te reloativeern. Dat is wat e dut in t titelnummer. De biezundere reggae Zolt, Peper, Siepels, Knoflook legt n verbinden tussen twij van zien laifhebberijen, de noatuur en lekker eten. Bie t kieken noar koien, zwientjes of aander daaier, denkt hai der wel es aan hou je dij t beste op smoak brengen kinnen. Opa Vissering is wies mit zien klaainkinder. Dat jonkgoud kin ook n bron van inspiroatsie wezen en t verwondert den ook niks dat e Rachel en Siem touzingt. Baaiden hebben op t album n eigen laidje kregen mit Lutje Wicht en Junior. Hai kikt mit bewondern en verwondern noar de beudels, geft ze goie road en wil n grootvoader wezen om groots op te wezen. De zesde van Vissering het n mingelmous van stielen, zunder dat t n toezeboudel worden is. De countrymeziek klinkt in meer laidjes deur, moar aander soorten van meziek hebben net zo goud n stee vonden op Gelukkeg In De Regen. De meziek is moakt mit instrumenten dij over d’haile wereld bruukt worden, dat is n verbindend element dij t album tot ain gehail moakt. Der zit ook n jenteghaid in dij typerend veur Alex Vissering liekt. De laidjes binnen nait zwoar op d’haand, ook nait mit moatschoppij-kritische teksten. De zesde is den ook weer n echte Vissering.
Vrouge löcht brekt deur n woas van gruine dook jonge lindebomen kommen daartel in blad mor stoan wieder stief in riege te kieken hou wereld aal mor luutker wordt aine is nij aanplant dij komt der achteraan
n Ezel dij noar geluud van grashippers luusterd haar, von dat geluud aibels schier. Omreden hai wol stommegeern ook zo’n geluud moaken, vroug e wat of grashippers wel nait eten deden om zo’n schier geluud moaken te kinnen. Grashippers zeden dat zai bloots daauw dronken. Ozzege ezel nam besloet om wieder op daauw te leven en n zetje loater is e omkommen van honger.
Hoazen betoogden op grode vergoadern dat aal daaier geliek weden zollen. Laiwen beten terug: ”Joen woorden, beste hoazen, binnen schier mor dij hebben gain tanden en klaauwen zo as wie dij wel hebben”.
Jan Glas is nait dood. Doarmit vertel k joe gain biezunder nijs, gelukkeg nait. Moar nait veul Grunnegstoalege dichters is t bie t leven gund, dat heur waark bie nander gadderd wordt in ain bouk. In de verzoamelbundel (mag k dat n gadderbouk nuimen?) binnen zien twij uutverkochte bouken bie nander brocht. Noast de gedichten uut De vangers van Zummer en Het getal Hondje, staait der waark in uut Zo is t nait goan, omtoalens van Rilke uut Sieben Nedersaksisch en wat nij waark.
In t bouk binnen ook swaart-wit foto’s te zain, dij ook deur Glas moakt binnen. Jan Glas het in t Nedersaksische toalkontraain al grode literaire priezen uutlangd kregen. In 2006 kreeg hai veur De vangers van zummer de Literaire Pries van Stichting t Grunneger Bouk, in t zulfde joar won e ook de Freudenthal Pries mit vaar nije gedichten. De DvhN Streektoalpries 2006 was ook veur hom, as ain van soamstellers van De 100 mooiste Groningse gedichten. In 2008 kreeg Glas t Belcampo stipendium uutlangd. Zien gadderbouk het hom dit joar ook weer de DvhN Streektoalpries in de kategorie poëzie en proza aanbrocht. Lesten april mog e de pries in ontvangst nemen. Glas mag n ambassadeur van d’hedendoagse Grunneger poëzie nuimd worden, den ook boe- ten ons pervinzie krigt e aandacht. Aankommen juni is hai ain van de dailnemers aan t 44e Poetry International Festival in Rötterdam, doar e ook uut zien Grunnegstoalege waark veurdroagen zel. Jan Glas en zien uutgever Kleine Uil binnen bie de tied. Dubbel Glas is, hail nijmoods, ook ver- kriegboar as e-book. Dat kon wel es n nijloodje wezen in de Grunneger literoatuur. Glas kin n braid pebliek aanspreken en dat is goud veur de Grunneger toal.
‘Ik wait t nait…..’, zee Geert. ‘t Is bienoa 21 december en dat holdt mie toch wel slim bezig. Ik heb verschaaiden keren keken op t internet. Volgens de Maya’s is t ènne der heer. Dij olle Indi-oanen hebben n poar doezend joar leden de omwenteling van de moane berekend en zai zatten der mor 34 seconden noast…. Ik neem dat wel serieus. Binnen al genog lu in de wereld dij zuch n onderzeeër kocht hebben of zulfs n aark baauwd hebben.. Kiek, wie hebben gain kinder, mor ik wol toch wel geern mitmoaken wat der nog aalmoal gebeuren gaait. As ik t oetreken den heb ik mit mien achtenzesteg joar bie leven en gezondhaid meschien nog wel vieftien joar tegoud, wat hebben wie te verlaizen?’ ‘Doe haalfmale’, zee Tinie. ‘Doe mainst toch nait dastoe n aark baauwen wilst omreden dat dij olle indioanen veurspeld hebben dat de wereld vergaait? Boetendes, bist ook veuls te loat, dat gaaistoe nait meer redden. Dij lu in Drachten binnen doar in 2007 al mit begonnen en wat zai in 5 joar baauwd hebben wolstoe even in vief weke doun?’ ‘Tinie, dizze wereld is zaik, doe waist ook wel wat der aalmoal loos is. Mensen hebben dizze wereld kepot moakt en ik ken mie best veurstellen dat t ènne der heer is. As wie den gain aark meer baauwen kennen, den zol ik zeggen dat wie ons kelder ombatterijen, zodat wie in elk geval nog wat joaren bie mekoar wezen kinnen….. ‘Doe bist gek’, zee Tinie. ‘Wie goan op bèrre. Aal dij fiebeldekwinten. Ik mout der nait aan denken……’ Mor snachts wuilde en wuilde Tinie noast Geert en kon nait in sloap kommen. Nog vief weke en den was t 21 december. En in de duustere nacht zag ze de wereld vergoan. Weg van heur Geert woar ze al sikkom viefteg joar gelukkeg mit was en dij ze toch nait missen kon. Nou stel joe veur dat dij Maya’s t toch bie t rechte ènne hadden.. Tinie begon hom te kniepen. Aanderdoags zee ze tegen Geert: ‘Meschien hest wel geliek…… Waist t mor nooit. Kin ja gain kwoad dat wie de kelder inrichten as noodopvang en as t aal goud gaait den kinnen wie ons kelder altied nog verhuren of wie moaken der kantoor van. Zetten wie doar de computer hin, den huif ik doar ook nait meer tegen aankieken… Wie doun t gewoon….’ Geert en Tinie muiken plannen om 21 december 2012 te overleven. Geert vatte de kou bie dhoorns en begon votdoadelk de kelder op te rumen. Olle raive, olle bloumpotten en aal wat gain nut har as de wereld verging wör bie t ol voel zet. Noar n poar doagen was kelder schier opruumd. Dou kwam t probleem van d’eterij. Tinie mainde dat je t beste blikken gruinte, blikken soep en boeskool insloagen konden. Noa twij weken wazzen ze zowied dat ze n wereldoorlog van 5 joar wel overleven konden. Noabers dij ze in de winkel tegenkwammen harren al vroagd of ze aan hamstern was en of waspoeder op de bon kwam….. Mor Tinie laagde en zee dat t kwam van d’oprumen en de crisis…… Aiglieks schoamde ze zuch ook wel n beetje, mor d’angst won t van heur verstaand. Ondertussen har Geert via Marktploats n noodaggregoatje kocht veur de stroom. Zai wollen ja nait in duustern zitten as de wereld verging en boetendes, zo’n ding was ja nooit vot. Zetje loater bedocht Geert: ‘Draank. Wie willen ja ook nog wat plezaaier hebben mit ons baaiden……’ ‘Mor ons hond mout ook mit’, zee Tinie en wees op heur Jack Russell dij kwispelnd om de toavel luip en gain flaauw idee har van wat hom boven de kop hong. ‘Mor wie mouten den wel n kammeroadje hebben veur ons Jacki. Hai kin ja nait allenneg blieven as de wereld vergaait.’ En omreden dat zai altied al n lutje hondje der bie hebben wollen, kwam der n weke loater gezinsoetbraiden…… Lutje Jack Russell dij ‘Maya’ deupt wör. 10 december. Kelder was kloar. Geert har der n geweldeg mooi logement van moakt, mit stoapelbedden en kaasten vol mit snert in blik, bonen in potten, kisten vol mit wotter in vlezzen en vanzulven ontbrak t zeupie ook nait.
Tinie har deuze vol mit spelletjes en puzzelboukjes verzoameld zodat ze zuch nait vervelen zollen. Was stee veur 6 man in kelder. ‘Mit ons baaiden is t ook wel slim ainzoam’, von Tinie. ‘Wie mouten der es over noadenken wel of dij vaar overblievende steden innemen meugen. Kloaverjazzen mit twij man wil ja nait en mit ons baaiden kennen wie ja ook gain joaren proat holden…..’ Geert was t der vot mit ains. Mor dou kwam t aan…. Wel zollen ze nuigen? Mozzen ja wel lu wezen dij heur noa aan t haarte lagen. Femilie hadden ze nait recht, op n poar verre oomke- en taantezeggers noa, mor doar kregen ze zulfs mit kerstdoagen nog gain koartje van. ‘Loaten we Jan en Trijnie vroagen’, zee Tinie, ‘Dij binnen ook ja mor mit heur baaiden..’ ‘Gain hoar op mien kopR’, sputterde Geert. ‘Dij Trijnie dij speult altied vaals mit kloaverjazzen. Boetendes vind ik dat zo’n eelske mette. Dikke kwakdeuze ist. Zai wil altied ale aandacht hebben. Ik mout der nait aan denken dat ik mit heur opsloten zit in ons kelder. As ik mit heur in theepot zat, den kroop ik gewis tot de toete weer oet. Dat akkedaaiert nait. Liekt mie beter dat wie Willem en Jantje vroagen. ‘Willem en Jantje? Mooi nait, dij Willem dij kin ja mor zuneg de handen in hoes holden. Altied mout e mie even aankommen as ze hier kommen en hai het altied van dij smerege opmaarkens en schune bakken. En benoam as hai n borrel drinkt. Vleden moal was hai steerndoen en har e de hupzelen om nekke hangen dou ze noar hoes gingenR Ik laag der mainsttied om mor as t knipt en weer knipt den aarger ik mie dood aan hom. Dat wordt sekuur hikhakkerij as ik doar mit opsloten zit..’ ‘En waarom wait ik doar niks van dat Willem aan die zit!’, vruig Geert stoensk. ‘Omdast doe toch zeggen zolst dat hai dat nait zo maint, t is dien kammeroad ja…’, raagde Tinie….. ‘Dee Willem dat echt woar?’ Geert keek verbaalderd en ruip vergrèld: ’Dij gallege kirrel, beetje achter mien vraauw aanzitten. Dat hast mie zeggen most. As ik dat waiten har den har ik hom wel even hemmeld… Dij komt der bie ons nait weer in….. dij lelke haalsknoak, dij lamstroal!’ Wat dochst doe den van Gert en Sandra?’, opperde Tinie, ‘Gert is dien oomkezegger en wie hebben der wel nait veul contact mit, mor zai binnen ook mor mit heur baaiden en t is femilie.’ ‘Ik wait nait Tinie,’ zee Geert n beetje vertwieveld. ‘Dij Gert het leuf ik nogal wat maneuvels aan t gat hangen en is slim op de centen. Hai kin volgens mie nait wachten tot wie oet tied komen omdat hai wel wait dat der nog wat te hoalen vaalt.. zol dat wel goud komen? Van aander kaante is hai wel slim wies mit zuchzulf en wil beslist de ellende van 21 december overleven….’ ‘Och,’ zee Tinie, ‘ As de wereld vergaait, vergaait de notoares ook en mit hom ons aarvenis….. den hebben wie ook ja nait meer as ons kelder mit blikken bonen en boeskool.’ Dag loater belde Tinie mit neefke Gert in Apeldoorn. Hai was slim verboasd om wat van heur te vernemen. Heur nummer en adres was hai kwiet, mor zie wollen geern moal op veziede komen. Òfsproak was gaauw moakt. Hai en zien vrundin mozzen toch noar Grunnen veur zien waark, den was t ain vet òfnemen. 18 december. Snommerdags ree Gert mit Sandra de loane op. Tinie har zegt dat ze wel sloapen blieven konden, roemte zat. Doar muiken ze geern gebroek van. ’t Wör n meroakel gezellege dag. Dou Tinie in keuken n glaske bier inschonk veur de manlu en veur zuchzulf en Sandra n fladderakje, kwam Geert even in keuken en fluusterde: ’Vaalt mie tou, hai is ja nait zo aigenklouk as ik docht har en kinst heur der ook wel bie hebben.’ In koamer onder de borrel kwam Tinie mit t wotter veur de dokter over 21 december. Ze har docht dat Gert heur oetlaagen zol, mor dat dee e nait. ‘Wij hebben er ook vaak over gesproken’, zee e. ‘Weet u wat? Wij blijven gewoon nog een paar dagen als u dat goed vindt. Dan kunnen we direct de omgeving weer eens verkennen.’ En dou kwam Gert mit zien verhoal. Noadat zien ollu oet tied komen wazzen deur n ongeluk har hai zuch voak allenneg vuild. Hai har n goie betrekken in t onderwies en doar trof hai ook zien Sandra. Ook Sandra was heur olders vroug verloren en zo vonden ze mekoar. Zie harren der al voak over noadocht om te verhoezen noar Grunnen omreden dat Gert doar aiglieks vot kwam. Vandoage was hai op sollicitoatsie west veur n stee in Grunnen as directeur van n grode schoule. 21 december. Kovvie was op en Geert en Tinie zaten mit heur neefke en zien vriendin aan toavel. Gert luip nog even noar sloapkamer en kwam weerom mit n vlèzze champagne. ‘Ik heb vanmiddag een telefoontje gehad dat ik ben aangenomen. En zojuist las ik op Twitter dat in Nieuw Zeeland de klok twaalf uur heeft geslagen. De wereld is niet vergaan, dus een prima moment om het glas te heffen’, zee hai aibels bliede. Tinie vloog noar kabinet om de zundoagse gloazen te pakken. Mit heur varen hebben ze nog laank zeten. Mit mekoar kwamen ze tot d’overtugen dat de Maya’s nait t ènne van de wereld bedould harren, mor ain nij begun. Dou de leste champagne inschonken was, kwam Geert in de bainen. Hai huil zien glas omhoog en zee: ‘Ik wil even proosten op de Maya’s. Gert mien jong, ik heb altied maind dastoe n bloazerd wast, mor zo as wie die en Sandra dizze doagen kennen leerd hebben zai ik allenneg mor n jongkirrel dij zien zoakjes goud veur mekoar het en ik bin slim bliede dat ie weer in ons leven komen binnen. Tinie en ik hebben der over had, ie komen, zolaank as ie gain hoes in Grunnen hebben, hier mor zo laank wonen. Gain ènne van de wereld, mor ain nij begun. Deur de Maya’s hebben wie nou n schiere kelder, n nij gezinslid, ons Maya en ons femilie weer terugge.’ ‘Dat hestoe mooi zegd’, snötterde Tinie en dwaars deur heur troanen hin zee ze: ’Zellen wie nog n zeupke nemen? Der is genog in kelder. Of wil der nog aine n komke soep? Doar zitten wie ja ook nait zunder.’
n wegsmeten pop mit n barst in kop gainain dij t ding nog mist n ol piekhok, haalf verröt wat voage letters op n ol kist n stoapel graauwe dekens mit n sirreltop tot op de droad versleten lompen n rood emailleerde bottervloot gummistevels, olle klompen
n vaarveloze boetendeur wegroustende scharnieren n wegsleten tekst, hoast zunder kleur schroal, oetblaikt tot in de kieren n borstrok mit versleten ellebogen oetrustend op de leunen van n stoul n slabbe lijs, twij lege ogen weemoudeg mit n onbestemd gevuil
n baaien hemd, n melkersboksem ontelboar keren versteld n stoapel houden in n houk ooit werren ze bruukt, nou binnen ze oetteld n jutezak, verblaikt en scheurd der veur n man, de kop gebogen n sjekje draaiend, ongesteurd zien aigen beeld veur d’ogen
n körkengordel aan n deur schounen, petovvels, roavels, goaten n grieze stofloag overdekt de kleur nou òfdaankt en allinneg loaten n kunstenoar mit n laifdevol geduld gaf t òfgedankte weer op t linnen n minsk dij zien goave zo vervult….. vervult doarmit zien mitminsk ook van binnen
Laagst doe? Houvoak komt t nait in sproak te pas, as n aander t verhoal, dat hin veuren bracht wer, nait leuven wil. t Is meschain wel ongeleuflek wat e veurwoar zegt. Ok Sara, vraauw van ol Oabram leufde der gain mieter van dou heur aanzegd wer, dat zie op heur older nog n potje kriegen zol. Was ja kompleet riddersloagen dou ze dizze onwieze proat heurde. Ze was doarveur ja veuls te old. Wis der recht gain road mit, doch wer t heur veur wizze verkondegd. De Heer belooft Oabram in n visioen dat nait zien knecht Eliëzer oet Damaskus zien aarvenis kriegen zol, mor n kind dat joe as voader krigt. Lees t mor noa in Genesis 15 vers 4 en 5. Kiek noar de steerns en pebaar ze te tellen. Tel de zaandkörrels in de woestijn. Zo groot in getal zel dien volk wezen. Sara laagde dou ze veur tìnde zat en ze dizze ondenkboare woorden heurde. Doar kin n normoal denkend mens vanzölfs nait bie. t Was roar, mor doch woar! t Duurde aal mit aal twij langen en twij körten, mor aal wat der kwam, gain kind. Ten ende road stelde zie veur, heur Egyptische sloavin Hagar aan Oabram te geven, omreden dat zie din n kind boaren zol, in heur noam. Noa n bult vieven en zessen stemde Oabram tou en noa n zet wer heur zeun Ismaël geboren. t Was in Sara’s ogen ja ok nait zunder reden west, dat ze heur slavin Hagar aan heur kerel aanboden har, omreden dat ze heurzölf al laank in overgaang rekende en t zo laank duurde aleer Gods woord oet kwam. Doch bleek zoch hail wat aans oet. Wat bie mensen onmeuglek is, is bie God ja wel meuglek. Mor dat vragt n groot vertraauwen, woaraan t bie ons voak ontbrekt. De Grode Boas van t leven dut aans aaltied wat e ons touzegt, mor wel op n tied dij hom t beste paast. Nooit op bevel van Zien onderdoanen! t Onmeugleke bleek oetendlek bie God wel meuglek te wezen. Sara gruide tegen de klippen op en elks, Oabram in t biezunder, keek zoch d’ogen oet.
Was din ok slim wies mit heur. Sara wis nait hou ze t har. Op heur older nog moeke worren. Hagar kwam vanòf dij tied op daarde rang en was slim nieds op heur boazin. Kon t nait recht zetten. Dee heur stinkende best t heur boazin min noar t zin te moaken en dou Sara’s eerste geboren was, kon ze dat onnuur zetten. Schuunde heur aigen zeun op om Izak te ploagen, van dij gevolgen Oabram heur mit heur zeun en n kruke woater en n pongel stoede votsturen mos. Gelokkeg overleefden moeke en zeun heur raaize. Bie ongeleufleke verhoalen laggen wie ons voak de buutse oet. Zokswat beurt ja aaltied allent in t boetenlaand, nooit hierzoot veur deure! Doch is der wizze meer tussen hemel en eerde as wie mit ons (on)verstaand begriepen kinnen. Zeg nooit nooit! Wondern binnen wereld nog laank nait oet. We pebaren Char, Derek Ogilvie en zukke lu meschain te begriepen, mor worren steevast mit aigen ogen bedrogen. We laggen der wat om, krek as Sara dou ze t ondenkboare nijs heurde. Gods wegen binnen ondeurgrondelk. Wondern bestoan nog aaltied, ok in onze tied! Lees t Bouk der mor op noa!
Wie zaten net achter kovvie smörns achter t hoes, t was oareg waarm en buurvraauw haar al hikhakkerij. Dat, dit kon zo nait laanger, hai zol hom schoamen en vanmirreg votdoadelk noar Stad veur n nije boksem. t Was eefkes stil en buurman pebaaierde nog dat ter niks mis was mit dizze boksem en dat hai buurman helpen zol mit zoagen. Even loater kwam e zeggen dat t nait kon, der was wat tussenkommen. Mien vraauw knees. En no was e der al weer even noa theedrinken. ‘Ik help die vot mit’, zee e. Hai keek nogal swaart. ‘Wie goan eerst wat drinken’, zee k, din ik was glad nijsgiereg worren. ‘Man’, zee buurman, ‘ik haar weer wat vandoag.’ Hai vertelde dat zai bie C&A noar n boksem op zuik zollen en vraauw haar al roezie kribt derveur. Der wazzen meer winkels bie C&A en zai zag netuurlek alerhande koopjes en wol even kieken veur nije schounen en n jas ien aanbaiden. ‘Wie kommen hier veur n boksem haar buurman roupen’, doe gaaist mor schounen en n jas kieken, din goa ik noar hoes. Mis was t. Bie C&A haar zai hom drij boksems ien handen drukt en roupen van pazen. Zai ging intied ook even bie n jas en n bloeske kieken. ‘Ik noar zo’n hokje’, zee buurman, ‘t benaauwd swait al op rug.
Eerste boksem paasde geliek, kloar, niks dij aandern pazen. Wie konnen weer noar hoes. Dou ik boeten t gerdientje ston sprak n man, dij doar ston, mie aan. Zo’n gladde Stadjer, hai haar n bh dij e mie ien handen drukte. Of k dij even vaasthollen wol din hai mos nog n poar hoalen. Doar ston k veur t aander pashokje en geliek stekt n blode aarm noar boeten dij wat hinneweer griept en vuilt. ‘Toe nou’, heurde ik, ‘niet klieren nou, geef!’ En ik gaf heur bh. Zai kon rad din t gerdien ging n endje aan zied en kwam n blode rug ien t zicht. ‘Kriebel’, even zee zai, ‘ik heb zo’n jeuk, t is ook zo warm. Wat mos ik. Verzichteg kriebelde k wat mor t wicht kreeg der nog meer jeuk van. ‘Harder’, zee zai, ‘dat kun je anders ook wel.’ Ik mit mien roege handen wrieven en geliek keek zai over heur scholder en vraauw om houk, om te kieken hou of t mit mien boksempaasderij was. Hail C&A op kop wat n toustand. En dij kerel van heur was vrezelk kwoad. Ik mos zulf boksem òfreken din vraauw ston boeten op mie te wachten. ‘Ik hoal ons n vleske bier’, laagde ik, ‘doar bistoe wel aan tou ducht mie nait?’ ‘Neem hail krat mor mit’, heurde k buurman stinnen. ‘Nou al aan t bier?, vroug vraauw. ‘Verschrikkelk, wat ons buurman wel nait overkommen is!’ Ik zuchtte mit mien vrezelkste toustandgezicht en schudkopte. Zai keek mie mit grode ogen aan en ik gaauw noar boeten. ‘Proost buurman, op dien nije boksem mor nait.’ k Stak vleske even omhoog. Oet mien ooghouken zag k dat vraauw bie buren achterom ging.
‘Ons behang is toch wel oareg geel nait? En t plefon ook!’ Vraauw staait te moppern achter ien koamer. Ik doek achter kraant, wat komt ter nog meer, dink ik. ‘As wie boudel ais goud aanpakken en gaang ook geliek mitsauzen.’ t Is even stil. ‘Heurst mie aigliek wel?’ Ik dou kraant ommeneden. ‘Wat zegstoe?’ ‘Joa hur, Jan onneuzel. k Zol mor vroagen ofstoe n borrel wilst.’ ‘Zo vroug op mörn al’, zeg ik. ‘As der n fersounlek mins over vlouer komt monnen wie ons glad schoamen’, heur k . ‘Dij kommen hier nait, wie kieken ankommend veujoar wel ais.’ Aal brommend lopt ze noar t glaas. ‘Ik begriep nait woar of ze blieven’, zegt ze. Ik kiek over kraant. Oma wacht op Jampie ons achterklaainkiend. Leutje Jan monnen wie zeggen en gain Jampie. Klaaindochter mout om bosschop en het gain oppas. No komt e bie ons boudel op kop zetten. Leut’jong is bienoa vaaier en n hantam, din hai mag ales van zien ollu. Even loater is e der al. n Tas mit pakkelarrie bie hom. Oma krigt zien sloap- en vouerschemoa en hai mag gain zuiteghaid. Ik zeg dat hai hier aan t goie adres is. Dreuge worst en n stukje kees en wie zollen hom gain jannever geven. k Vroag geliek houlaank of e blift. Ik zai ain vergrèld kieken en goa kraant mor even noar buren bringen. Jampie lopt al mit n mond en n haand stief vol banaantjes en schoempkes as k weerom kom. Op toaveltje staait n glaske ranja mit n pleverkouk. Hai zol bie zien oma gain honger kriegen. As k nog n kopvol kovvie pak, heur k hom mit oma ien gaang. ‘Nee Jan, doe maar niet. Nou, gewoon even op staan dan. Goed vasthouden hoor. ‘ Ik kiek even om houk. Jampie staait op oma heur scootmobiel. ‘Wacht maar, oma gaat wel even zitten.’ En oma zet gat op t mobiel. Ien tied draait Jampie t sleuteltje om. n Scootmobiel kin rad ien zien achteroet zai ik. Wat n gang. Oma gilpt, twij dikke swaarte daipe krazzen laangs muur en n scootmobiel mit achterkaant deur t glaas noast veurdeur. Ik heb weer wat om hannen. n Uur loater bin k kloar. n Holten bret noast veurdeur, schilder wait moat en ons gaang mout vernijs stukkedoord worren. Intied zitten Jampie en oma te kleuren achter aan toavel. Hai het zulf n kleurbouk mitnomen allinneg kleurpotloden vergeten. Oma wait nog n rode en n swaarte benzinestift te liggen achter ien keukenloa.
Jampie is ien aal geval rusteg en ik goa veur zitten om wat te lezen. n Pooske loater wil Oma boudel kloar zetten veur broodeten en vragt of k eefkes om Jan dink. Hai zit mooi te taiken en k goa hom mor nait steuren. n Spannend bouk en net as k lees dat ter ain van n brug vaalt, gilpt oma vernijs hail boudel bienkander. Ik zit stiefoet. Wat nou weer. Jampie het n hail grote taiken moakt veur oma op t behang. n Onbewoonboar verkloard hoes zo t liekt, bloumkes, n poes en n zun zo as hai oma oetstukt. Thee is kloar en wie dekken toavel. Oma het vast n stoetje smeerd veur leutje jong. Körsten der of, dik sjim en ien blokjes. Hai kin boudel zo aan vörk prikken. Wat of dat is, wil e waiten. Hai het gain zin, wrift hom ien ogen en wil n dubbelklapstoetje mit pindakees. Omreden wie hemmen gain pindakees mag hai van oma kees òfsnieden. Noa n zetje liekt ons kees nait meer op kees en huift Jampie nait meer. Of e meschain op bedje wil vragt oma. Dat wil e gelukkeg, op t groot bèr. Mien blouddruk zakt, even rust. n Ledekant beneden ien n bejoardenwonen doar kin niks gebeuren. Even loater is oma der weer en druk ik deur dicht van sloapkoamer. ‘Wat dustoe nou’, ropt ze. ‘Zo kinnen wie hom nait heuren.’ ‘Dat liekt mie goud tou en deur blift mooi dicht’, zeg ik. n Dik haalf uur loater gaait oma even verzichteg kieken, t is zo stil. Verbildert stoft zai sloapkoamer oet. Hai is vot. Staait n stoul veur t glaas en roam staait haildaal lös. Gain Jampie. Gelukkeg vaalt e nait van grode hoogte roup ik en droaven wie noar boeten. Ien gain wegen of velden n Jampie. Naarns ien hail buurt te vienen. Intied het buurvraauw plietsie beld. Ze binnen mit vaaier man staark en willen eerst ais ien hoes kieken. Ien sloapkoamer gain Jampie. ‘Joa’, zegt ain van plietsies, ‘kiek, doar is e.’ Onner bèr ligt e rusteg te sloapen. ‘Ssssjjjhhhttttt’, zeg ik,’ nait wakker moaken.’ ‘ Gaauw noar koamer.’ Noa kovvie lot ik plietsies oet. Ze lagen vrezelk as wie ien gaang stoan. ‘Wat zetten wie ien t report?’, vragt ain en knist. ‘Dat opa dommee behangen en sauzen mout’, zeg ik.
Hai luip nogal opvalend over t perron. n Grode bloume har e in t knoopsgat van zien jaze. Je konden zain, dat e der alles aan doan har om der zo veurdaileg meugelk op te stoan. Mor zien gezichte ston op dunder mit zwaart snij. Dat paasde ja nait bie mekoar. Hai stapde in traain en luit zok op de baanke noast mie zakken. Dou de traain begunde te rieden, wazzen wie nog aal mit zien baaident en kon ik hom ains goud bekieken. Hai keek tou t roetje uut mit n woazege blik in d’ogen, dij van de veurbiesoezende poalen niks zagen. Noa n zetje keek e mie ains aan.”Nait veul volk, hè?” zee e. “Nee, om dizze tied is t nooit drok,” antwoordde ik. “Zollen der dammee nog gounent bie ons instappen?” “Ik wait nait.” “Om vief uur zel t wel drokker wezen. Den kommen schoulen in Stad uut.” Ik knikde. Dizze man was ja dudelk om n proatje verlegen. “Zo te zain waarken ie nait in Stad?”, zee ik doarom. “Hou kennen ie dat zain?” vruig e verbaldereerd. “Ie hebben joen schiere goud ja aan en dij bloume duudt ter ook nait op dat ie aan t waark west binnen.” Verschrikt greep e noar zien revers en reet de bloume uut zien knoopsgat. Hai ging stoan, dee t roetje noar omdele, stak zien haand noar boeten en luit de bloume vlaigen. “Wat doun ie nou? Wil je dij bloume nait langer op hebben?” “Och man, hol joe stil. Wat het dij bloume nou nog veur zin?” Hai was dudelk aanbraand en ik huil mie mor stil. Net zo as e zegd har. Mor noa n zetje begon e zulf weer te proaten. “Hebben ie n vraauw? Binnen ie traauwd?” vruig e mie. “Joazeker man. Ik ben traauwd.” antwoordde ik. “Dat huift hail nait zo zeker te wezen,” ging e wieder. “Ik ben nait meer traauwd.” Hai zee t zo mit ondertoon van: Nait elk is traauwd. “Ik ben traauwd west,” luit de man der op volgen, “mor mien vraauw is twij joar leden uut tied kommen.” Op zokse ogenblikken wait ik nooit wat of ik zeggen mout en dee t zwiegen der dus mor tou. “Ze het kanker had. Binnen t joar was ik heur kwiet. In t begun moaken de dokters joe nog wies, dat t aalmoal wel weer goud kommen kin. Mor noa n poar moand har ik t wel bekeken. Der wer mie te veul van de hak op de tak sprongen. Eerst chemotherapie en din weer medesienen, din weer n zetje bestroalen, den weer wat aans. Elke moal wat aans. t Was aal uutperbaaiern. Mor t ain holp zoveul as t aander. Der was gewoon niks meer aan te doun. En dou heb ik t gewoon vroagd. Hail gewoon n dokter aanschoten en vroagd hou of t er bie ston. “Hopeloos,” zee e. “Reken mor naargens meer op.” En doar stonden wie. Reken mor naargens meer op. En wieder din? t Is ja of joen haile hebben en hollen onder joe votzakt. De vraauw kreeg netuurlek n minne tied. Vanòf dat ogenblik kwam ze ook nait meer tou bèrre uut. Ze wol gainaine zain. Ze mos gewoon kloar worden mit t idee, dat t ende der heer was. Dat het zo n dikke moand duurd en dou stapde ze op n oavend zo mor bie in koamer.”Steven,” zee ze, “wie goan op vekansie. Ik heb aaltied geern de baargen zain wild en dat gaait nou nog gebeuren.” Twij doage loater wazzen wie al onderwegens mit dauto. Ze het de baargen zain, meneer. t Was ain van de mooiste weken dij wie ooit mit zien baaident had hebben. Vattien doage loater hebben wie heur begroaven. Twijenvatteg joar is ze worden.
En doar stoa je den. Allaine. Kinder hadden we nait en den is der niks om op terugge te valen. Eerst perbaaierde ik mie wat te redden, mor dat ging op den duur nait. Huusholden doun is ook n vak en mien handen stonden doar nait noar. t Wer aal mor slimmer. Ik har slim wènst van heur en op t leste dee ik niks meer. Eten bie petatboer en soavends de kroug in veur n beetje aansproak. Mor in de kroug mout je nait wezen, ook al heb je nog zoveul verlet om n beetje aanhold. Op t leste het n kammeroad mie doar vothoald en mie stief de woarhaid zegd. Bie hom en zien vraauw bin ik weer n beetje op verhoal komen. Dat wazzen ja beste lu en ik zel heur aiweg dankboar blieven. n Week of wat leden begon kammeroad ter over. “Steven,” zee e. “doe moust ains uutkieken noar n aander vraauw. Allain is mor allain en dat is niks veur die.” n Aander vraauw? t Was asof e mie n oneerboar veurstel dee. “Dat nooit!” ruip ik helleg. “Dat kin ik Elsie nait aandoun.” “Elsie is der nait meer, jong. En dou moust wieder.” Ik heb ter over noadocht en noa n poar doage mainde ik dat e aiglieks wel geliek har. Ik heb de kraande noakeken bie de kennismoakensadvertenzies en doar ston wel aine bie dij mie paasde.- Jonge wedevraauw van vatteg joar zöcht schiere man.- Ik heb heur schreven en deur tillefoon hebben wie n òfsproak moakt in t visrestaurant in d’Herestroade. Ze kon mie herkennen aan n bloume in t knoopsgat. Zai zol ook aine op heur mantel doun. t Was wel n slim zenewachteg gedou, mor ja, doar mout je deurhèn. Om haalf vare zat ik op d’ofsproken ploatse. Noa n haalf uurtje was der nog gainaine. Ik begon te denken, dat ik op de verkeerde dag hèngoan was. Ik bestelde mie nog kop kovvie en wachde nog n haalf uurtje. Der kwam gainaine. Dou bin ik opstoan, heb mien kovvie betoald en heb n tillefooncel opzöchd. Ik kreeg heur zulf aan de liene. Ze kwam nait, omreden ze har al n aander kerel. n Ol buurman, dij ook allenneg woonde en woar ze t verleden weke mit ains worden was. Ze duurde mie zulfs staarkte toewensen. Och man, wat bin ik doar inlopen. Zowat dou ik ja nooit weer.” Hai stènde en keek in gedachten veur zuk uut. “Nooit weer,” zee e nog n moal. “k Zel mie zulf wel redden.” Dou ik uut traain stapde har ik dik medelieden mit hom. Hai stak nog even moudeloos d’haand noar mie omhoog. “Aarme man,” docht ik. “Dat zo’n mens hom zo’n kroon op de kop zetten kon.”
n Ploaten onderdak aan kaant van stroat hier bin k thoes doagelkse proat kovvie en haitied over bie ons t leven doar zai om vragt k heur van zuskes ain dij traauwd eerdoags n oetkozen oom zai wil nait t gezicht n pa dij slagt
hai geft n haand let mie proaten laagt tanden van gold is kwoad zol zien dochters wel kriegen t Geleuf en gewoonten naachts wordt op mie schoten t antwoord
leste kovvie n ‘sandwich egg’ zwiegen ogen doar handen in wrieven neem mie aans mit loat mie nait hier asjeblieft beden om te blieven
wie goan vief uur amper licht t geweer blift hier gevuil van stried zain stroaljoagers en bommen op Tyre vergeet dit leven dink ik hier vandoan
even boeten de post in t verbörg noast t hoes zai ik heur stoan.
n Weg laangs kust noar t zuden de Rivièra van dit laand gain minsen allinneg zai dij deurgoan veur soldoaten en tanks kapotschoten hoezen van t stee Damour wie binnen stil t beeld van dood t moorden van even leden
bie de Litani stopt t heden in gebelk en gepoas het dinken is doan t vraid op gezichten sprekt geweren binnen hier boas t leven staait stil in dizze wereld telt staarkste wie heuren hier nait ik bin n vremde vuil mie n dwoas
dizze stried hebben wie oefend thoes wonnen wie mainsttied.
Wie valen van hoogte deel t is nait vaaileg stoef boven zee n landing op n boan mit goaten aankomst veur t woaren van vree
ontvangst in hetten maank t leven van dit laand ver vot t geluud van geschut tel seconden as vanzulf en k zai n wereld aan schaarven bie insloagen mit braand
onderwegens deur kampen Sabra en Shatila t gezicht van geweld kinder ol minsen en vraauwen n opholden haand t voel van aarmou bie stroat
ik dink hiernoa aan guster soavends loat twij kopkes boven dekens dij sloapen striek even deur t hoar n kuske en fluuster dat k goa
mit t woapen in haand gevuil van onmacht twievel wie stoan te kieken aan kaant
Ze was haile dag noar heur vriendin tou west. Dij is lestdoags verhoesd. t Nije hoes mos haildaal hemmeld en vannijs vaarfd en behongen worden, n dikke put. Zai het heur vriendin holpen. Noa n drokke dag, mit op t lest nog even n puut petat mèt, komt ze weer thoes. Ze is muid, gaait op baank onderoet liggen. Hè hè, even poesten en wat tv kieken. Geft niks wat ter veur is, as t mor beweegt…… Gain gezoes aan kop nou. Din gaait heur mobieltje over.
Ze nemt op, kikt nait op t schaarmpke noar noam of nummer, mor dinkt dat t heur vriendin is en begunt votdoalek van waal te steken. ”Hé wicht, hes nou al heimwee noar mie? Ha, ha, ha….. Ik zit net lekker mit n glaske wien veur tv mit bainen op toavel. t Was n dikke put, mor wie hebben hom der oet, nait din?” Dat doun ze as vriendinnen voaker, nog even noaproaten veur telefoon. Binnen ze haile dag bie nkander west, mouten ze soavends nog weer ales vannijs beproaten. Aan aander kaant van lien is n man mit n stem dij liekt om dij van heur vriendin. t Is n vrij hoge tenorstem. Zodounde het ze haildaal niks ien de goaten. Man aan aander kaant dut wat verbiesterd. Hai haar dit zeker nait verwacht en hakkelt wat: ”Hou eh… bedoulen joe, eh….. heimwee……, dikke put?” Zai begunt wat onroad te roeken: ”Mor mit wel spreek ik din?” Man: ”Mit Henk.” Zai: ”O mit Hénk! Nou, ik heb nuigen al kregen heur, vanmörgen mit post. Bedankt en nog felesiteerd mit joen jubeleum. Wat n eeuweghaid nait, honderdjoareg bestoan. En ik kom aankom zodderdag ook. Ik verheug mie der op mien vrougere klasgenoten weer te zain. Liekt mie haile mooi tou.” Ze het n dagofwat leden via gewone telefoon contact had mit heur neef, Henk. Henk organizeert n reünie van legere schoul ien heur geboortedörp. Henk beloofde heur dat ze ook n nuigen kriegen zol. Man: ”Grmf….. Nuigen…, reünie? Woar heb ie t over vraauw?” Zai, nog aalweg ien veronderstellen dat dit heur neef is, luustert mor haalf: ”Mor woarom belstoe mie nou din mobiel, hou komstoe aan mien mobiele nummer? Doar bin ik ja zo zuneg mit. Oet vaaileghaid geef ik mien nummer nait zo gaauw aan n aander, wais wel?” Man: ”Ja, dat wait ik ook nait.” Zai het nou toch bliekboar ien de goaten dat ter wat mis is: ”Binnen joe din gain femilie van mie, binnen joe din nait Henk Fokkens oet Veendam?” Din moakt de man hom noader bekend as Henk Wildeboer oet Waarvem. Kleur schut heur oet en ze mokt doezend excuses: ”Sorry meneer heur, neem mie toch nait kwoalek. Mor ik bin net thoes van mien vriendin en ik docht dat dij mie opbelde. Van dat zit zo, mien vriendin is schaaiden en het net n nije wonen kregen. n Schiere wonen, doar nait van. Mor nait slim hemmel. Zodounde heb ik heur vandoag hulpen mit schonen. Dat was n dikke put, mor wie hebben t kloar kregen. En wie bennen der nog nait, want der mout ook nog vaarfd en behongen worden. Ach ja, der komt n bult kieken bie n verhoezen, nait din? Ik zeg altied mor zo, verhoezen kost beddestro. Is t nait zo din? Zo is t ja… Mor woar was ik nou bleven? O ja, aal dij tied dat mien vriendin gain wonen haar, woonde ze bie heur moeke ien en haar ze n haile zet gain vaaste tillefoon, allain heur mobieltje. Zai belt mie zodounde altied mobiel op en doarvandoan docht ik dat ik mien vriendin aan lien haar. Dat, zodounde. Begriep ie wel? Mor nou wait ik nog aal nait hou joe aan mien mobiele nummer…” ”Toet… toet… toet… toet…” ”Huh? Hm…, man het zeker ophongen… Nah, wat n verstand, ik moak toch mien excuses? Ain mit n kört lontje heur…
Op oadem van de wiend danst roze bloesem zaacht de veurjoarstango, n week leden was de boom nog koal, ien schoarse openingen wachten appelbomen.
Acht doagen ien t joar duurt dizze lentetooi, de halve buurt is uutlopen, wachters zuchten o wat is ze mooi, den vaalt ze uutbluid as confetti over ’t groen,
Hier zit k nou denkt Elisa, in Griekenlaand, in mien blaauwe klaid, stoef bie blaauwe zee. Veul lu groalen van waarme zun, n soesderg windje, mor bloudhait. Antonio heur grode laifde. ‘Woarom bin k hier aiglieks.’ Elisa heurt zokzulf haardop proaten. Twij doagen is zai hier. In Nederlaand haar zai t goud in heur kop hou aal mos en zol. Drij widde rozen zol zai kopen goan. Woarom drij en gain twij? Elisa het nait aal meer op rieg, wat is der wel nait heergoan? Sikkoms drij joar haren zai scharrelderij, nkander tegemuit kommen in n bar. Vekaanzielaifde zol joe zeggen. Òflopen week kreeg Elisa n maal droadpost oet Griekenlaand. Antonio was oet tied kommen. Hai haar aan t racen west mit zien sportwoagen en dou is Antonio oet bocht vlogen en over kop mit dat kreng. Zomor oet tied, oet heur tied. Verlaifd wazzen zai op nander, dou wer t laifde. Traauwen haren zai geern wild mor zien ollu haren doar gain kiek op. n Wicht oet Nederlaand mit n jong oet Griekenlaand, dat kon ja nait. Antonio en Elisa vonnen dat t wel kon. Aal mos in gehaaim. Òfsproaken moaken in n hotel of aargens aans. Nou zit k hier, mit zoveul verdrait en troanen, denkt Elisa. Zoveul troanen kinnen nait in heur buusdouk. In aal stilleghaid komt der ain noast heur zitten op dikke stain. n Olde vraauw zit noast heur, geft heur n lap. ‘Wichtje, wichtje hest zoveul verdrait? k Haar die aal n zetje zitten zain. Dochde gliek om mit die proaten te goan. Mor as ie n vremd minsk zain, doun joe dat ja nait zo gaauw.’ ‘Wat is der wel nait heergoan?’ Din begunt Elisa heur aal te vertellen. Over Antonio, vekaanzie, heur laifde, heur traauwen mit Antonio. ‘Nou is hai oet tied en mout k noar begroafploats in dizze stad.’ Drij rozen wol zai geern bie Antonio deelleggen. Geloof, hoop en laifde.
Olde vraauw zel mit heur mitgoan mor nait wieder as t hek. Zo is Elisa allinneg op begroafploats woar zai aan zuik gaait. Boudel is ook zo groot, stoer om aal te begriepen. Din in ain moal staait zai bie graf van Antonio. Sirtaki heurt Elisa op achtergrond. Mit grode ledders staait doar ’ANTONIO’ Op staain stoef bie hom gaait Elisa zitten, mit drij widde rozen. Nog ainmoal draait zai in t rond mit heur schiere blaauwe klaid. Antonio haar geern dij klaid bie heur zain. Zien noam. Nog ain moal zien noam aanroaken in Griekenlaand. Op knijen deel valen geft zai heur leste troanen aan Antonio. Drij widde rozen veur heur grode laifde. Geloof was der, hoop nait zoveul, laifde zoveul te meer. Antonio, mit waarme groutnis oet Nederlaand. Din gaait Elisa stoan, nog ainmoal in t rond veur Antonio in heur blaauwe klaid. Klaid zel zai noeit vot doun. n Waarme miemeroatsie. Din staait Elisa weer op pad boeten t hek. Olde vraauw het zai nait weer zain, mor dat dut ook niksnaks. Ain dij noar heur luusterde in Griekenlaand. Wied vot, mor in heur haart stoef bie. Drij widde rozen veur Antonio.
“Doar mout t woaraargens wezen,” zee plietsie Jansmoa tegen zien kelegoa. Langzoam reden de baaide agenten in heur Volkswoagenkje deur d’polder richten t hoeske van Bertus Neuze. Ook n fietslanteern dansde dij duustere, mistege oavend over t polderweg en dook as n schim oet de mist op. Jansmoa stuurde d’auto rusteg aanzied om te veurkommen dat e de man van de zokken rieden zol. Dou de fietser heur veurbie ging keken ze baaiden liek in n poar gloeiende zwaarte ogen dij verswonden in de duusternis.
Bertus Neuze was gain onbekende van de plietsie. Bertus was biezunder, n Ainzaalm dij zuk aal meer van de wereld òfkeerd haar en in de polder n teruggetrokken leven laaidde. Sums zaggen lu hom mit n geweer rond t hoes lopen. Den mos der n muske aan leuven. Mor dat was zien rustege kaante. Der wazzen ook mementen dat e mit zien geweer deur de klai benterde en haard reerde: “Schait dood, tou schait dood, dat is n bevèl.” Den schoot hai wild om zuk tou of hai t tegen n hail leger opnemen mos. De buren wozzen nait veul oet zien verleden. Bertus was n old-Indiëganger, zo as ze zeden. Zien zuster haar n moal verteld dat e in 1946 oproupen wer en noar dat verre land stuurd om dail te nemen aan politionele aksies.
Nederlandse soldoaten mozzen Indiërs onder de doeme holden, desnoods mit geweld. “De Staat zij geprezen”, haar Bertus plechteg zegd dou hai mit plunjezak op nekke op boot ging. Zien moeke haar der nog gauw n Grunneger dreuge worst instopt en hom de bosschop mitgeven: “Komst toch wel weer mienjong hè, en dou gain verkeerde dingen.” Bertus haar t nait wieder schupt as n ainvoudig soldoat van de ‘7 December Divisie’ en von dat al méér den zat. Hai haar wat tegen gezag, strepen en baalken. De Nederlandse soldoaten mozzen der goud achter tou om de Indiërs onder de doeme te holllen En t ging der voak wat roeg aan tou. n Mensenleven was nait veul weerd. “Der mot doar in Indië wat veurvalen wezen, aans kom je doar toch nait haalf gek weer vot”, wos Jansmoa.“ Hai het aaltied spinnen in de kop hollen… en was baange veur n gaist dij hom hier in t polder nog vinden kon, om mit hom òf te reken. As Bertus n keer weer te roeg mit zien geweer omsprongen was, den mos plietsie der heer. Nou was t weer zo wied. Hier most wezen……. t hoeske van Bertus dook in de mist op as n ailaand in d’oceoan. Rusteg deden baaide mannen t hekje open en luipen op vaarveloze achtedeure tou. Deur n roetje schemerde voag wat geleg licht. Jansmoa beukde op deure en ruip: “Volluk.” Mor aal wel der kwam, Bertus nait. Jansmoa stödde mit scholder tegen deure aan, dij kroakend open schoot. Baaide agenten luipen vot deur noar t keukenkje of wat der veur deurgoan mos. Nette boudel haar e der nait van.
“Bertus… woar zitst,” mor t bleef doodstil. Katte veur de potkaggel rekde zuk goapend oet, slingerde wat mit steert en gong der weer bie liggen….. meer leven was der nait in t hoeske van Bertus Neuze. Mit heur zaklampen beschenen ze de ruumte dij vrouger n ordentelke woonkoamer west was. De lichtstroalen bleven rusten op n poar vouten mit grode goaten in de zokken. De lichtbundel kroop troag over n liggoam van n wat roege kerel dij stokstief haalf onner toavel lag. Zien doodse grèle ogen wazzen richt op t franje van t pluchen toavelklaid, “Dood,” Jansmoa knikde en zee “zo te zain, joa,” sweeg wieder en keek om zuk tou. Aan t broene behang hongen wat kromtrokken fotootjes woar n montere jongkerel in n legerpakje opston. Mit n segretje in de mond leunde de soldoat tegen n palmboom. Op n aander ploatje wazzen n koppeltje jonge soldoaten op n Pasar te zain. Bertus ston lagend veuraan. t Zag der vredeg en vrolek oet. Doar op versleten kokesmatten lag dij lagende jongkerel van dou, dij nou bie zetten t pad goud biester was. Was der sproake van moord, baide agenten haren gevuil dat t verleden Bertus inhoald haar. Welk gehaim druig dij dode doar onner toavel mit zuk?
‘”Mannen roei als vergeldingsactie deze kampong uit..,” brulde de kommedant tegen zien soldoaten. Hai zag achter ale Indiërs n vijand en woar mit òfrekend worren mos. Ook mit weerloze vraauwlu en kinder. Bertus luit zuk nait mitvuiern op collectieve woanzin van wat zuk doar vot òfspeulen zol: dood en verdaarf. De eerste schoten vuilen. Van achter t stroekgewas legde Bertus ook aan. Hai twievelde: dit kon je nait doun. Van alles spoukde hom deur de kop, Hai doch aan zien kinderjoaren en de bosschop van zien moeke soesde hom deur de kop: ”dust gain verkeerde dingen mejong hè”. Nou haar e d’opdracht om onschuldege mensen aan te valen. Aal veur de goie zoak… joa, joa! Der knapde wat bie Bertus en ruip e inains: “vaal dood mit mekoar, ik dou hier nait laanger aan mit! En smeet zien geweer in de stroeken en brulde: “Ik goa noar hoes!” De kommedant nam dat vanzulf nait, wèr wild en brulde dat soldoat Neuze n verroader was en n dainstwaigeroar. “Dien straf is,” en de kommedant greep doarbie n weerloze vrouw bie heur kleurrieke sarong en kwakde heur tegen n mure. Dou commandeerde e: “Sodaat Neuze laat zien wat je waard bent, schiet deze vrouw dood. Lafbek, schiet dat mens dood. Schiet, zeg ik je, dit is een dienstbevel… VUURRRR!!! Nog aaltied gaalmde t woord “schait dood dit is n bevèl” deur Bertus zien kop, dij der gain road mit wos. Dij dode Indische vrouw bleef hom in kop spouken. Mor slimste wazzen dij gloeiende ogen van heur man dij hom zo vol hoat aankeken haren en ruip nog net veur hai ook òfvoerd wer: “Ooit bist doe aan de buurt k wait die te vinden, woarst ook touholst.” Duurde mor even of t hoeske van Bertus was vol plietsiemensen op zuik noar sporen van de doader. t Ainegste wat ze vonden was n kris mit n holten handvat woarop mooie Indische figuren sekuur oetsneden wazzen.” t mes stak dwars deur n foto oet n ver Indisch verleden. “t Zel n souvenir west wezen,” zee Jansmoa.
Dijzulfde oavend fietste der n man over t polderweg noar d’uuterdiek, langs de verloaten barakken van t vrougere ambonezenkamp. Hai struunde over diek en kwelder richten t Wad. En lösde as vanzulf op: in t duuster van de nacht.
Mit dit verhoal het Willem in 2010 d’eerste pries wonnen van de Grunneger schriefwedstried in t Oldambt
In ale vrougte loop ik in Stad deur Herestroat en Koale Gat. Op Vismaart vuil ik dizze mörgen n grode stilte, zunder ale zörgen dij dag mie in t veuroetzicht stelt.
t Verrast mie! Ik har ja nait verwacht het plaain te zain in dizze stille pracht. Alles nog ainvoudeg swaart en wit, bloots n doeve dij op n staine schit. Ik wor der rusteg van in t haart.
Mor dammeet is dit aal weer doan, den vandoage, mörgen en veurtoan broest hier weer t doaglieks leven. Ik genotter doarum nog mor even van dit stil genut veur mie allain.
Ze hebben der roezie om kregen en hai het, dou e t maal vel om haar, heur n beste bats verkocht. Ze kwam ook nog mit heur fiene koppie aargens tegen aan. Klabats, zo dood as n pier. Dat Bertil Marnixs roare knopen aan jaas het, hebben wie zulf zain.”
Dubbeldam keek achter Ester Edens noar t grode widde bord. Doar zat n foto opplakt van Bertil Marnixs. Zo’n rood magneetje zat op zien veurheufd. Hai leek wel n goeroe mit verwilderd gezicht. “Zo is t goan”, zee Philip Bakker. Hai keek Dubbeldam en Edens om beurten aan. Dou keek e op zien blok. “Op n zeker ogenblik komt Bertil Marnixs der achter, wat der aalmoal speult. Zien laifje is nait hailendal zo as e denkt dat ze is. Hai wil heur of votdoalek wat aandoun mit zien gekke kop. Of hai wil mit heur proaten, of roezie moaken. Driest gaait e op pad en komt in de Olderman State. Doar gebeurt wat doar is wat veurvalen en dat zuiken we loater oet. Hai helpt heur mit n gedrogeerde kop of mit n vergrèlde kop, of baaident noar d’aander wereld.” Dubbeldam wees mit n geel potlood noar Flip. “Den gaait e noar heur hoes, buurvraauw overlopt hom en hai zegd dat e van plietsie is. Scheet van n buurvraauw geft hom sleudel van Vera’s hoes en meneer hoalt alles wat e mor vinden kin vot. Wat hai al wait en wat e denkt, komt oet. Vera Reker het n manuscript kloar, woarvan t mainste deur hom bedocht is. Ze het hom bekeukeld en het alles aigenlieks stolen. Den moakt e n fout. Sleudel geft e nait weerom. Taande van Kootje stapt oet lift as wie der veur stoan te wachten en… Bingo.” “Mor wat mos e den achter in toen bie Ko zien sloaplanten?”, zee Ester Edens. “Doar hebben wie t moordwoapen vonden. Doar haar e ja gain waark. Toch roar om dat ding doar neer te smieten. Manlu, t puzzeltje klopt oardeg, mor is nog nait kompleet. Stel die veur, hai komt deur toen in keuken. Verinneweerd heur. Zuikt bie de balie heur spul biemekoar en den weer deur keuken en weer vot. Vera Reker ligt sikkom veur deur in poul mit bloud. Hai is deur veurdeur vot goan. Stel, hai is deur de hal via veurdeur weg goan. Den kin e dij deegroller noeit in toen kregen hebben. Der klopt wat nait. Waren der ook videobeelden veurhaanden?” Flipje schudkopte wat. “Wil ik mien vrundin Stallinga wel eefkes noar vroagen. Heb ik ook nait echt in mien gedachten, dat ik camera’s zain heb.” “Elkenain het n alibi veur de dag en nacht van de moord. Klopt aalmoal as n swellende vinger. Mor bie Bertil Marnixs stoekt t. Hai lult der mor wat in om. En dat moakt hom extra verdacht.” Dubbeldam ston op en kreeg zien jaas. “Ester, Flipje. Bedaankt veur joen flaauwe proat, meschain is e ook nog wel n leugenpuut. As je zo goud binnen mit de schilderskwast en mit woorden. Den bin je veurvast ook n grode leugenpuut”, zee e en luip vot. Flipje bleef zitten en keek op zien schriefblok. “Ik wait t nait meer”, zee e. “Tomorrow is another day”, zee Ester. Ze mos goapen. Ze pakte heur tas. Dee heur schountjes weer aan en keek noar Flip. “Ik knoei nog eefkes deur”, zee e mit n zucht.
Dubbeldam foeterde. Hai gaf aine onner oet de zak. Dat dee e overtugend. Hai sputterde in zien mobieltje of t niks was. Dou kwam t ding mit n smak op buroblad deel. “De pers begunt lasteg te worden. Wat wie wel nait denken. Zo’n kunstenoar as Bertil Marnixs opsloeten.” Ester keek in n stoapel pepieren. t Wuir stoadeg aan tied, dat dit zootje regeld wuir. Der lagen nog meer stoapels te wachten. Hou meer ze las en hou meer ze veur t grode widde bord stond te kieken, hou meer ze gedachten kreeg dat der wat nait in orde was. “Woarom gaf dij clown n adres op in Engeland?” Philip Bakker kwam binnen. Jeugdege overmoud. n Vrizze jong. Dubbeldam kon hom as e zo dee wel schaiten. “Oet vervretenhaid of onner invloud van drugs. Schilders hebben t ook altied over t licht’, zee e. “Meneer het gain alibi. Hai zegt dat e bie Wilma was. Blift n vroag over. Wel is Wilma?” Ester sprong in t ìnd. Ze kraabde zuk op kop. Pakte heur mobiel en legde hom vot weer op t buro. “Verrek, dat is woar ook. Wilma van der Stee zol hier gustern kommen. Ik haar heur vroagd. Wie binnen weg goan en…” Flipje keek heur aan en schudde wies mit kop. “Gainent meer west!” “Den mouten wie der mor maank vandoag”, zee Ester schuldbewust. Dubbeldam keek heur aan. ‘Dizze taande het ook n verhoal en dat wil ik groag heuren”, reudelde Ester. “Waist wel, ik luip heur tegen t lief, dou ik nog ais kieken wol in Marnixs zien hoes.” Dubbeldam nikkopte en wachtte. “Goan we noar heur tou of loaten we heur hierkommen?”, vruig e. “Wie goan der maank. Ik wil doar nog wel ais n piepke mit heur proaten.”
Wilma van der Stee zat in t atelier en keek veur zuk oet. Heur hazzens waarkten op volle kracht. Veur heur op grond lagen grode vellen pepier. Op elk vel ston Vera Reker. Wilma van der Stee ston op en pakte n grode vlès mit swaarde inkt. Ze luit n fien stroaltje inkt op de taikens valen. t Sputterde. Dou luip ze over de vellen papier en schoof mit vouten ofdat ze n peuk oettrappen wol. In twij menuten tied was der van t waark van Bertil Marnixs niks meer over. Vievenvatteg schetsen bestonden nait meer. Wilma schraaide en schraaide, ze greep n mes van n waarktoavel. Ze luip noar de grode schilderijen aan de muur en Vera Reker keek in ale glorie weerom. “Doe galleg rötwief”, siste ze.
Philip Bakker luip over t grasveld van de Olderman State. Hai was op zuik west noar camera’s. t Was hom wel duudelk, dat zukse zoaken hier nog nait aankommen waren. t Was aaltenduvel luxe, mor n bewoakingssysteem was der nait. Hai was onnerwegens noar zien auto. Der wuir van hom verwacht, dat e weer in de papperazzen van Vera Reker doeken zol. Mor hai luip hier zo lekker. Hai kreeg sums schele kopzere van papperazzen. Kootje in zien grode blaauwe overall swaaide noar hom. Philip swaaide weerom. Der luip n grode heeg noar achtern tou. Achter grode beukenheeg lag de toen woar Ko boas was. Der was n gedailte mit Engelse borders mit n bloumenpracht, dij zeer dee aan ogen. Philip Bakker luip wieder noar achtern. Links van hom, braide, grode grasvelden mit oetwaaiernde kastanjebomen. Bie n grode vieverpartij stonden de treurwilgen. De takken slierden deur t wotter. Rechts van hom de bloumentoen en gruintetoen. Mit slingerwegjes van rooie stainslag. De gruintetoen. Alles in rechte vakken en prachtige bakken mit grode glasroamen. Doar achteraan zol dij snakkerd van n kok wel zien kruden hoalen. Of meschain luit e dat wel doun deur zien ondergeschikte van der Velden. Philip kwam aan t ìnd van t spultje. Hier achter op Olderman State was boudel n lutbeetje biemekoar frummeld.
t Leste stuk van de heeg was nait hailmoal dicht. Der luip wat stiekeldroad deur en achter bie sloot onner bomen, waren de beukjes aan t verpietern. Doar wol niks gruien. Zo groots as de entrée was aan veurkaant van Olderman State, zo schieterg was de achteroetgang. n Simpel wit hekje mit wat schaifzakte poaltjes. Hier en doar wat stroekerij. Tja, docht Philip, hai stak zien haanden in buuts, dit is veur t personeel. t Zel ook nait zo wezen. Wied vot van de grode belangrieke wereld van grandeur en geld. Zo gaait dat nog aal. Kootje kwam der aanbentern. Hai speerde wat mit aarms en stroekelde sikkom over zien grode stevels “Meneer, meneer, ho ais wat even!!” Philip Bakker nikkopte. Hai stopte mit pulen en keek toenman aan. t Duurde eefkes. Aigenlieks dochde aan Katja, dat ze vanoavend noar de film gingen. En aigenlieks nog meer, wat ze den noatied doun gingen. “Dat is meroakel mooi, Ko.” “Ik heb t nait votdoan, ik denk dat t hoaren binnen. Der zat ook zo’n schier rood strikje bie. Oh en dij rook lekker.” Bie Philip Bakker de jonge agent begon wat te doagen. Wat zee dizze goie jong nou? “Hou n rood strikje?” “Kiek hier”, zee Ko. Hai wees mit zien voele vinger noar n stiekeldinkje n meter overzied. “Hier zat n meroakel schier rood strikje.” “En woar is dat strikje nou?”, vruig Bakker. De man wees noar zien kas. “In mien kantoor”, zee e. Hai grijnsde van oor tot oor. “Dat is goud bedocht Ko. Kantoor!!! Joa man dat is goud.” Ko de toenman, draaide zuk haalf om en luip in richten van bloumenkas. Philip keek vernijs noar t stiekeldroad en dee votdoalek n poar voamen achteroet. “Ik kom der aan Ko, mor ik wil hier nait deur t stiekeldroad kroepen. Woar kin ik nou beter langes lopen.” As n speer vloog zien blik over grond en hai dee nog n poar voamen achteroet. “Is plietsie hier achter ook west?” Kootje schudkopte wat en kraabde zuk achter oren. “Nee, dat denk ik nait. Ze binnen hailendal veur bie de pladde bakken veur de sloa west. Ik denk t nait. Hier is ja ook niks te zain. Hier gebeurt ook ja sikkom noeit wat. Ik mout aalgedureg achter dij widde krengen aan zitten, dat ze mie hier nait deur kommen. Ik heb aal drij moal vroagd om kukengoas. Den krieg ik boudel beter dicht. Mor ja, dat mag weer nait. Kiek, doar is n hekje in heeg, goa doar mor langes.” Flip Bakker greep zien mobieltje, mor bedapperde zuk. Hai wol bellen, mor dee t nog nait. Hai mos eerst wat zain. Kootje mos hom eerst wat zain loaten, den zol e bellen. Hai luip op n drafje noar t hekje en ging doar achter de toenman aan, dij mit grode pazzen noar zien ‘kantoor’ luip. Dubbeldam greep aarm van de roazende vraauw net beet, dou ze wol oethoalen noar t schilderij. Hai draaide heur aarm om en t mes vuil op grond. De vraauw keek Ester Edens aan en begon te schraaien. Ze zakte deur de knijen en schokte en gierde en snötterde, dat t n laive lust was. Ze kwielde op holten vlouer. Ester zakte ook deur knijen en knielde noast heur en sluig n aarm over scholders van Wilma van de Stee. Der vuilen dikke druppen op de holten vlouer.
laaiwerke hoog in de lucht zingt zien verske veur mie trappers al stil broezen bluiende kezebloumen in de baarm nog aalaan veurbie wat n genot hier te fietsen op de weg langs t knoal veur de wind mor dammeet mot k ook nog weerom. over dij rötweg.
In onze wiek Boetn Oosterpoorde stoan aalmoal woningen van Woningbouwveraineging Nijestee, (vrouger haitte dat Gruno) Wie zaten in begun tachteger joarn in bewonerskemizzie, ze haarn mie vroagt als veurzitter en wie haarn ook secretoares, een vrouw op leeftied (tachteg), mor goud bie en een heule guie en bekwoam. Mevrouw Holwerda. Moandelieks haarn wie overleg met veurzitters van alle kemizzies soamen met bestuur en directie en dat was op kantoor van woningbouw aander kant stad. Ik mog in vervolg met heur wel metriedn zee ze, kom mor bie mie. Dat was stroat verderop. Volgende keer loop ik op tied noar heur tou. Ze komt tot hoes oet en lopt noar de auto, ‘n Daffie, niks miz met. Auto was veuroet stroat in reden en zai woonde an doodlopende duil. Ze stapte in auto en ik an de aandere kaant. Noa dat ze start haar geft ze stroal gas, scheurde achteroet en met een zwaai ston geliek aansom. Ze ree met flinke gang Meeuwerderweg op, en joekelde deur noar stoplichten bie Oosterpoortenbrugge woor ze geliek stil ston en ik klapte zewat tegen ‘veurroet an. Ik docht dai ken riedn, nait zoezen, gas geevm. Ik ging mie mor met baide handen tegenholn an veurkaant. Veur da’k der aarg in haar, was’t gruin, wie waarn aal aan aander kaant van’t kruuspunt. Mor goud dat met heufd vast zat, aans was der ofvaaln en haar e achterin legen. Wat n gang, mor nait haarder as viefteg her. Volgende kruuspunt bij Herebrugge stond ze weer promt stil, t vuilde of der ankers oetgooid waarn, en ik schoot weer noar veurn. Ik bleef mie mor vastholn, ‘t was een snelle. Volgende kruuspunt bie Emmoabrugge ston ze weer binnen haalve tel stil. Nou mot je waitn dat door vaaier rieboanen waarn; rechtsof, linksof en twaai veur rechtdeur. Wie stonnen in rechste van rechtdeur, Noast ons in boan veur rechtdeur kwam grode slee te stoan, ik docht Jaguar. Bestuurder, een man, keek in onze richten met minachtende grijns op zien snoet, zo van most hun es zain in dat Daffie. Veur da’k der op verdocht was schootn wie as Apollo raket weg richten Eelderbrug. Ik heb achterom keken, man in grode slee ston nog veur streepe met open mond vol verboazen, zo van wat was dat.
Verschuidn moal ben ik metreden, Niks miz met, ze was heul bekwoam. Bent nooit vergeten en elke keer as wie es op de grode weg rieden en ik zai vrachtauto rieden met noam Holwerda, denk ik der weer an terugge en krieg een lach op mien gezicht, oardige vrouw.
n Bekend gezegde is, dat de geschiedenis zuk aaltied weer herhoalt. As der ain uutsproak is, dij vast en zeker op woarhaid berust, den is t dizze wel. Toun minister Kamp körtsleden noar Grunnen kwam om te vertèllen dat hai “geschokt” is, ( Hou kin je t bedenken?) omdat der toch wel aanwiezens binnen, dat wie hier nog zwoardere oardbevens verwachten kinnen, dat e zo mit ons te doun het en dat wie veuraal nait denken motten, dat wie n soort kolonie binnen van t westen van t laand en dat hier toch zukse schiere lu wonen, mor dat dat gain reden is om minder gas uut de grond te hoalen,… toun docht ik even weer aan n verhoal uut de geschiedenis van dizze kontrainen dat k voak aan mien leerlingen vertèld heb. t Is n verhoal dat opschreven is deur de Romeinse geschiedschriever Tacitus. Vanzulf het hai t vast opschreven mit n Romeinse brille, mor ook den blift t n schier verhoal. De Vraizen, n Germaans volk woar wie Grunnegers ons nog wel es tegen òfzetten willen, woonden toun in Noord-Holland, Vraisland en…joa, ook in Grunnen. Om en bie t joar 12 veur Christus kregen ze t aan stok mit de Romeinen, dij heur gebied meer en meer uutbraaiden wollen. Noa veul trammelant besloten baaide pertijen in t joar 47 noa Chr om tot n woapenstilstand te kommen. De Rijn wui de noordgrens van t Imperium Romanum. De Vraizen mozzen noordelek van dij grens blieven, den zollen de Romeinen ze met rust loaten. Tien joar is dat goud goan. Mor t was nait makkelk boeren in t natte laand boven de rivier. Voak mislukte de oogst, overstroomde t laand en haren de mìnsen honger. Toun, in t joar 58, haren de Vraizen der genog van. t Laand aan d’aander kaante van de rivier was dreug en vruchtboar en de Romeinen deden der toch niks mit. Zie staken over en gingen de grond inzaaien.
Mor al gaauw kregen de Romeinse soldoaten heur in de goaten, Zie konder doar nait blieven en as ze n aander stuk laand hebben wollen, mozzen ze dat mor aan de kaaizer vroagen. De soldoaten binnen vast stomverboasd wèst, toun de twij aanvoerders Verritus en Malorix besloten, dat ze dat den mor doun mozzen. Dat mot mie n raaize wèst wezen ! Mor hou den ook, zie kwammen der. En ainmoal in Rome, wollen ze votdoalek noar de kaaizer. Nero wol eerst even zain loaten, dat hai de boas was en luit waiten dat e t even nait wachten kon, mor hai zol wel aine sturen dij heur in Rome wegwies moaken zol. De twij Vraise aanvoerders motten zuk d’ogen uutkeken hebben, toun ze de pracht en proal van de stad Rome mit aigen ogen zain konden. Zie gingen ook noar t theoater van Pompeius. Zowat haren ze ja nog nooit zain. “Woar zitten de belangrieke mìnsen?”, vruigen ze aan de gids. Hai wees ze aan. Der zaten ook gounent tussen mit hail aandere klaaier aan as de rest. “Wèl binnen dat den”,vruig Malorix. “Dat binnen dappere bondgenoten en vrunden van Rome,” zee de man geduldeg. De twij Vraizen gingen stoan en zeden, dat ze den vast verkeerd zaten, want veur gain volk was moud en vrundschap belangrieker as veur de Vraizen. Zunder t antwoord òf te wachten gingen ze bie de belangrieke lu zitten. De mìnsen in t theoater haren de slinger aan dij roare lu uut t hoge noorden en dochten: ‘Zo binnen wie vrouger ook wèst: ainvoudege boeren dij waiten wat ze willen”. Toun Nero van t veurval heurde, lag e in n deuk van t laggen. Hai zee tegen de twij gasten, dat e bliede was, dat ze ook vrunden van Rome waren en dat de Vraizen vanòf dat moment t Romeinse burgerrecht kregen, mor in de limes wonen, nee, dat kon e nait goudkeuren. Toun de twij mannen noa n vermuiende raaize weer weer bie heur volk waren, duurde t nait laank of n haile legermacht van Romeinse soldoaten ston veur de deure om ze van t laand te verjoagen. Wel zuk verzette, wui gevangen nomen of dood moakt, Romeins burger of nait. Joaren loater hebben de Vraizen zuk aansloten bie de opstand van Claudius Civilis en binnen de Romeinen veur aaltied uut dizze kontrainen verdreven.
Vrunden, dappere mìnsen, schiere lu, begrip, t tèlt nait meer mit as t om macht, geld of gas gaait.
Mensen dij aan t waark binnen, vroagen voak aan gepensioneerden wat heur dag zo plezaaireg moakt. Sunds de tied dat ik met respect aan Drees denk, overkomt mie dat ook wel ais. Om de vroagenstellers antwoord te geven, vertel ik ze wat mien vraauw en ik beleefd hebben dou wie n moal noar Stad tou gongen en doar een winkel in luipen. Nog gain 5 menuten loater stonnen wie weer boeten en zagen op stoep n plietsieman dij n bon aan t oetschrieven was veur n auto dij verkeerd parkeerd ston veur de winkel.
Ik op man òf en zee: “Kom op man, dij auto staait der net.” Mor oom agent bleef rusteg deurschrieven zunder n stom woord te zeggen, of mie ook mor even aan te kieken. Een beetje kwoadeg, gehail tegen mien gewoonte in, zee ik tegen plietsieman, of hai gain respect haar veur ôldere mensen. Hai keek mie dou fronsend aan, zee niks en….. begon een twijde bon te schrieven. Mien vraauw schoot dou noar veuren en zee haardop: “Dainstklopper.” 2e bon wuir achter veurroet schoven en dou begon e, zunder ain woord te zeggen, een daarde bon te schrieven. Hou meer wie hom nittjenden, houveul te meer pepierwaark hai begon vol te schrieven. Wie vonden dat hailendaal nait slim! Woarom nait, vroag joe je nou òf… nou wie waren dij dag noar Stad òfraaisd mit bus! Kiek….. zo perbaaiern wie der elke dag wat moois van te moaken, want… wees nou eerlek: dat is toch belangriek op ons leeftied….. ook al was t allaain mor om joe wat op maauw te spelden, of… om joe even te vermoaken mit dit verhoaltje.
scheuvels sjiestren met strakke streken over glin en glimmend ies, iezeg as zwaart zwilk hannen hollen bainen boegen spieren spannen pokkel proat t gaait goud met handege hoalen over schaive scheuren t raait rokt as haister heu zun zigt t Daip dampt Winneweer, Garrelsweer boan bogt bokken, n brug wiend wiekt zopie zwaait even rogge recht vot, verder dammee n Daam din direkt veur t donker duustert ien vlaigende voart met oostewiend omdeel noar hoes, noar Hogebrug
Aargenswoar under klokke in toren van n kerke stonnen, – as je goud keken teminnent – stoer leesboar dizze woorden:
Ain van dizzent zel joen leste wezen
Aiglieks staait dit regeltje veur: bedruivend – geruststellend, bemoudegend en treustend, as n mens op pad gaait noar de Aiveghaid. Gain mens wait ja tied of uur wanner e verwacht wordt. Mor ainmoal is veur elks tied der heer. In t zicht van dij kerktoren liggen op t kerkhof n haile bult lu dij heur veurgoan binnen. n Poar veurnoame riekoards liggen in kerke begroaven under n dikke ploat mit noam en titel, zo as vrouger gebroekelk was, as dij zaark der teminnent nait oetsloagen of vernaild binnen in tied van Hervormen dou ‘kerk’ hailemoal op hobbel was. Tekst geft aan, dat mainste lu vanzölfs bedruifd binnen as ain van heur gelaifden oet tied kommen is. Ainmoal komt veur elkenaine ja ogenstond dat e verschienen mout veur Hemelse Rechter, dij bepoalen zel, of e in t noabergelieke levent zodoaneg zien best doan het, dat e n steechie verdaint – noast d’Aalmachtege – in t Voaderhoes. Gain mens kin veurkommen, dat e ainmoal kop dele leggen mout. Gelukkeg wait – op God noa – gainain wanner zien eerdse tied der heer is. Huift zoch doarom veuralsnog gain zörgen te moaken. Dou krek as Maarten Luther en poot nog mor n boomke, of goa op raais as je der sinneghaid aan hebben. Dou wat je nog doun kinnen as dokter t oordail over joen bestoan veld het. Joe plotsklaps op wenakker van t levent stoan. Lu niks meer veur joe doun kinnen. As joe dij woorden lezen dij under t uurwaark stoan en zain wel joe aal veurgoan binnen, krieg je treust en bemoudegen veur tied dij joe van Godswege nog toudocht is. Kiek noar toren dij joe n vingerwiezen geft noar de Hemel, woar joen veurgangers kloar stoan om je n ploatse tou te wiezen. Gainain huift baang te worren bie t gedenk of prakkezoatsies aan en over aal meleur dat hom meschain nog boven kop hangen kin.
Op kerkhof staait n wilg te dreumen ien zun. Krookjes ien blui kieken bie stam omhoog asof ze dreumer roupen: wor toch es wakker, hest ons al zain? Wie vieren hier t veurjoar, kiek, ons gele hartjes stoan open noar de Zun dai ons ontvollen het as taiken van Hoop, wie bennen wel even dood west moar kiek ons toch es leven!
De dreumerege wilg leeft op van al dat jonge gruin, bekiekt de kleuren wit, geel, paars, heur mooie open hartjes, bedenkt hou voak hai snoeid is en weer uutlopen.
Hai groet de bliede krookjes met boegend takgezwaai, n zwaarde kraai schrikt op. Kerkhof dommelt deur, dreumt over Grode Zummer.
Net aans tegenworreg bie leutje kiender ontwikkelden noazoaten van ‘ons oermouder Safia’ stoareg aan ook t vermogen om t over mìnsen, dingen of gebeurtenizzen te hemmen dij aarns aans bennen ien tied of ploats, zo as goden, gaisten, overledenen, of verbeeldens, etc. En mit t abstract denken kwamen ook religies; vörms van zingeven, of t zuiken noar betaikenisvolle verbiendens. Doarbie stoan mainsttied ain of meer hogere machten of opperwezens sentroal. Gelovegen kinnen iendaild worden ien monotheïsten – gain lu dij allain mor thee (en gain kovvie) drinken – tegenover polytheïsten. Ook aal is der op grond van nijmoodse waitenschop haildaal gain aanlaaiden om t bestoan van t bovennatuurleke te oanen of neudzoakelk te achten, doch loven n bult minsen ien goden of n noaleven ien aiweghaid. En elk maint vanzulf dat zien geloof de woare is. Ien keur van goden en gaisten zol n minsk haildaal verbiesterd roaken kinnen: verdaild over ale werelddailen loven minsken sunt oldhaid tot vandoag aan tou ien meer as 3000 hemelvoaders en -mouders. Bliekboar het n minsk n noatuurleke aandrift tot religie.
Behaalve ien Grunnen, want Pervinzie Grunnen het n hail hoog persentoage van lu dij nait bie n kerk aansloten bennen (1999: 59% bron CBS), benoam ien Stad en t oosten van pervinzie. Anno 2005 waas nog mor ain op vaaier Grunnegers aansloten bie n kerk. Hiermit is Grunnen noa Flevoland de mainst ontkerkelkte pervinzie van Nederland.
Op wat oetzunderns noa bennen of waren mainste Grunneger godsdainstaanhangers monotheïstisch. Ze volg(d)en de leer van t Kristendom, Islam of Judaisme. Veul lu bennen nait bot gerust op wat dij ien noam van heur goden doun. Amerikoanse singer-songwriter Holly Near is ain van de verontrusten. Zai schreef t laid “I Ain’t Afraid.”
Ik bin nait baang veur joen Jahweh, Ik bin nait baang veur joen Allah, Ik bin nait baang veur joen Jezus, Ik bin baang veur wat ie doun ien noam van joen God.
Van ind 2005 of aan waas om en bie twinneg persent van Grunneger bevolken protestant en n beetje minder as vief persent rooms. Ien Veenkolonies werren verschillende kolonies voak deur geliekgezinde groepen bevolkt. Zo ontstonden bevubbeld roomse dörpen as Zandberg en Kopstukken. Ook n Doopsgezind dörp as Lula is hier n veurbeeld van. Stad wer ien 1956 zetel van t bisdom Grunnen, dat de drij noordelke pervinzies en Noordoostpolder omvat. Stad en Winschoot (bienoam: Sodom) haren tot Twijde Wereldoorlog aan tou relatief grode Jeudse gemaintes. Saul van Messel (ps. J. Meijer) kwam oet Winschoot. Mit zowat 3% het Islam ien Grunnen waaineg volgers.
Noa Reductie waas ook ien Grunnen de Nederlandse Hervormde Kerk t veurnoamste kerkgenootschop worren, mor verspraaid deur pervinsie bleven nog wat leutje roomse gemainschoppen bestoan, benoam ien Stad en ien enclaves as Kloosterboeren, Oethoezen en nog zo’n stukkewat. Ien Oethoezen werren tot aan zesteger joaren tou roomse jonges op stroat oetschollen:
Roomse poepen, luzzen gain zoepen, luzzen gain brij. Ze binnen apmoal aan… schieterij!’
‘Roomse papen, klimmen als apen, hoog in de bomen, om dichter bij Maria te komen.’
Mor roomse jonges laiten heur deur reffermaaierden nait op kop schieten en belkten vot trug: ‘Kokse joanen, kovviekroanen, Aaierdoppen, kletskoppen.’
Koksen, of Koksioanen bennen nuimd noar Ds. Hendrik de Cock van Ulrum, dij hom sunt 1833 aan t heufd van Òfschaaiden van Hervörmde Kerk stelde. Op t Hogeland bennen tegenworreg nog veul reffermaaierden. t Westen van pervinzie, benoam Grootegast en Zuudhörn het n konsentroatsie Vrijgemoakte reffermaaierden.
‘Kokse keuzen, mit heur rooie neuzen, Mit heur dikke lippen, doar zit duvel op te wippen.’
Reffermaaierde jonges laiten heur deur gain ain onder t mous stoppen:
‘Jeuden en Menisten, bedraigen ale Kristen, Lutterzen komt t op roakeldais aan, Rechtfermaaierden goan der liek op aan.’
Koksioanen waren nait bie elk te lieden: ‘Motregen en Koksioanen doar mon je veur oppazen; ze binnen aal baaident fien!’
Wat diskermenoatie aangaait waas Grunnen gloepend demokroaties of egalitair, net hou of ie t nuimen willen: Elkenain diskermeneerde elkenain!
Ik kin t nait loven. Din bin ie nog minner as knollen en woddels, want dij loven aal.
Ook de ‘ongelovege’ richt hom voaker tot n gaist as dat e zulf meschain beseft. Wat dinken ie bie joezulf as ie net n dikke kras ien aandermans auto moakt hemmen? ‘Hou zol e reageren as ik hom vertel dat ik n kras ien zien auto reden heb?’ En dij aander vrundelk: ‘Och, ain kras meer of minder, geft niks hur! Der zaten toch aal krazzen ien!’ Dat vaalt tou ja! Zo leven ie joe geern verder ien en joen moud gruit: ‘O! Mor dit is wel n haile dikke kras! t Het wel wat van n scheur!’
En ie proaten aal mor deur tegen de grode onbekende. t Liekt wel of ie tegen n gaist proaten! Ie hemmen hom nog nait zain, mor ie waiten dat e ien snackbar zitten mot te kovviedrinken. Ie hemmen joezulf geruststeld, ie loven dat t wel goud komt en wachten rusteg ofP Mor doar komt e aan! Gain gaist, mor n beuzebelder mit tatoeages op zien dikke aarms! En ook nog n pitbull dij joe nait blied aankikt!
Max en Budo Benoam kiender kinnen heur makkelk iendinken dat ze n aander bennen of dat ze n denkbeeldege kammeroad of kammeroadske hemmen, doar ze drok mit omgoan. Amerikoanse schriever Matthew Dicks vertelt ien zien bouk ‘Herinneringen van een denkbeeldig vriendje’ t verhoal vanoet t gezichtspunt van Budo, n opbedocht kammeroadje. Dat kin, omdat Budo wel deur Max opbedocht is, mor zien gedachten en leven lösstoan van Max zienent. Budo het Max zien fantasie neudeg veur zien bestoan, mor verder is e n zulfstandeg wezen. t Grootste gevoar veur Budo is dat Max hom verget of nait laanger ien hom looft. Din is t: ‘poef’ en vot is Budo. Budo zien laifde veur Max, het gain inne en swet en is onveurwoardelk, mor nait onboatzuchteg: as e Max nait oet gevoaren redt, lopt e kaans dat dij hom verget en dat e nait laanger bestaait. Budo is net zo schietensbenaauwd veur n onbestoan, as wie veur de dood. As ie nou aan grode mensenlevens denken en Budo deur God vervangen, levert dat gain fascinerend ploatje op? Sums zol n mins geern wroak nemen willen. As dat, net aans veur Henk Krosenbrink onmeugelk is, din bedenkt e hom wel n gaist van wroak.
Henk Krosenbrink (Miste bie Winterswiek, 1928)
Ien 1982 sloot e aan Rieksuniversiteit ien Utrecht zien studie Oldgermoanse Toal- en Letterkunde of. Krosenbrink schrift ien t Achterhouks. Noast n twaaftal romans schreef e verhoalenbundels. Zien verhoal Den waerwolf en de zövven kleine seggen / De weerwolf en de zeven kleine geitjes staait ien ‘20 Schrijvers op streek. Korte verhalen in streektalen. Oorspronkelijke en Nederlandse versies.’
Mei 1940
Ton tien mei 1940 de Duutsers uns land binnen velen kwam Rex, unzen hond, reukeloos oet de tied. Dén aovend nog zae de radio, dat honderdtien Duitse vligmesienen dale wazzen eschot’ne. ‘God’, dacht ik, ‘de wrake is ow toch wal to-vertrouwd. ‘
JUDAÏSME, CHRISTENDOM, ISLAM Mit gain van dizze drij kin joe meleur overkommen, want mainste Oabramskiender zellen joe vertellen dat heur geloof veur laifde, vrede en tolerantie is (behaalve as t homoseksuelen aanbelangt. En wee, wel Allah òfbeeldt of Mohammed bespot!).
As tied der heer is, dat kinder leeftied hebben om t hoes oet te goan, is t veur achterblievende olders smangs n haile bedounen. Ollu mouten din n tree terogge doun. Zollen t ok nait mooi vinden ze aaltied as hoeshennen om heur tou te zain. t Is ja normoal, dat ze meddertied t kuierpad nemen om – as t evenpies kin – mit n wederhelfte n aigen hoesholden op te zetten en bainen under aigen toafel steken.
“Doarom zel n man zien voader en moeke verloaten en zien vraauw aanhangen en tot ain vlaais wezen”, staait der ja in Deuteronomium 26 vèrs 16 tot 19. Zukswat is ja n goie zoak, as zeun of dochter besloeten te kaizen veur n aigen bestoan. Paardie lu kinnen t der aans slim stoer mit hebben. Mor as olden heur goan loaten, zoas de Grode Boas in ’t Bouk’ verordenneert, zel e wizze beholden blieven, din d’Aalmachtege wil ja dat haile eerde bewoond wordt. Zie mouten der ja veur zörgen, dat mensen nait oetstaarven. Noa toren van Babel het E ze aal kaanten opstuurd. Wereld was ja roem zat. Moakt der veurlopeg woarschienlek ok nog gain ende aan, hou n puunzooi lu ok van Zien scheppenswaark moaken. Al wait gain mens wenneer veur Hom tied der heer is, dat we aalmoal – dood of levent – veur Zien troon verschienen mouten om wogen te worren. As we din onze zoakjes mor op odder hebben. Aans stoan we krek in t verhoal over dij wieze- en dwoaze moagden mit lege haanden boeten deure. Hai vertraauwt op t menselk benul in waitenschop dat ains ‘het kwoade’ zien kop boegen zel, van dij gevolgen Hai hom de kop verbriezeln kin. Der zel aan t ende ja mor ain de winnoar wezen en dat is vervast nait dij Antichrist! t Is noa ons ok wizze nog nait doan! Der kommen nog aaltied lu noa ons, veur en aleer de endtied doar is. Wat veur de olden geldt, geldt ok veur de jongen. Op Zien menaar helpt E elk geslacht vandoage, mor ok in de toukomst. As t volk der mor oog en oor veur het. Mainste kinder blieven wel wat in buurde. Sommege lu zuiken t geern wat wieder vot. n Bult jonge lu blieven noa heur leertied hangen aan n boetenlaander, mit aal beslommerns van dien. Allewel òfstaanden binnen der vandoag de dag nait meer. Internet en Skype moaken t verkeer tussen old en jong n stuk gekoper en makkelker. Aans kin je aaltied nog tilleviesieprogramma’s as “All you need is love”, of “Groeten van thuis” inschoakeln.
t Is n gluiend haide dag. Aan de strandplazze even boeten t dörp is n drokte van belang. Elk zöcht wat verkoulen bie t wotter. De plazze ligt doar ook ja zo mooi in de schare van n poar boskes. Vrouger, dou de gemainte der nog gain strandje aanlegd haar, gingen de jonges der al zwemmen, mor nou komen op n waarme zummerdag veul mensen uut d’haile omtrek om zuk hier om en bie t wotter te verpozen. Ook Knelis lopt ter rond. Hai verveelt zuk wat en bekikt aal dij mensen dij hier binnen ais. Doargunder liggen twij wichter. Aine dervan doar het Knelis al n zetje n oogje op, mor hai het nog aaltied nait de moud had om mit heur aan te pappen. Dat wichtje is nog betrekkelk nij in t dörp en Knelis wait ook nait hou of ze hait. Elke moal as e heur in t dörp zugt is t of zien haart n lutje spronkje moakt en din wordt e haildal waarm vanbinnen en dij waarmte stiegt hom din noar de kop, zodat e haildal rood wordt. Hai het zuk al n poar moal òfvroagd hou hai mit dat mooie blonde maaidje in kontakt komen kin, mor nog aal het e gain menaaier vonden, omreden Knelis is alderieselkste verlegen. In de disco, woar hai heur ook al n poar moal zain het, het e t al ais perbaaiern wild, mor der wazzen aaltied aander wichter bie en dij zollen hom meschain wel uutlagen. Ook haar e zuk al ais n beetje moud indronken, mor dou was e nog veul verlegener worden. Wat n ellende! En ze bleef hom mor deur t heufd spouken. Soms kon e der snachts nait van sloapen en ook dreumde hai wel ais van heur. En doar ligt ze nou te zunneboaden op t strandje van de plazze. Nou mout t mor ais wezen. Knelis let zuk in t zaand zakken en schoft beetje bie beetje in de richten van de baaide wichter. Zo komt e der vanzulf. En as e der din is, zel e gewoon vroagen hou of ze hait en of ze vanoavend mit hom noar de disco wil. Knelis schoft nog n endje in de richten van de wichter. Hai komt nou al oardeg dichtebie. Mor wat zugt e din inains? De wichter hebben zuk op de rogge draaid en nou zugt Knelis dat ze, om overaal broen te worden, de bovenstokjes van de bikini òfdoan hebben. De zunne schient glènde op heur blode borstkes. Knelis kin zien ogen der nait van òfholden.
Mor zien moud is nou haildal vot. Hai duurt nait meer noaderbie te komen. En din is t net of e even verget wat of e aan t doun is. Op handen en vouten kropt e rad noar de wichter tou en drokt n smokje op de ain van de blode borstkes. t Wichtje reageert as deur n ieme stoken en haauwt van zok òf. Persies op Knelis zien neuze. Dat komt aan. t Bloud spoit teruut. Hai springt op en mit zien haand aan zien neuze runt e vot. t Verbaldereerde maaidje kikt hom noa en zugt t spoor van bloud in t zaand. Ze dut gaauw heur bovenstukje aan en runt hom noa. Zo haar ze t ja nait maind! Bie d’ijscokare hoalt ze hom in. “Hest die zeer doan?” vragt ze n beetje verlegen. Knelis kikt heur n beetje verwilderd aan. Gelokkeg ze laagt. “Woarom deest dat?” “Omdat….. omdat…..,” stuttert Knelis, “omdat ik ze zo mooi vin.” “En ik mout ook aalweg aan die dinken,“ let e der votdoalek op volgen. t Wichtje laagt hom vrundelk tou. “Din haarst in de disco toch wel ais n proatje mit mie moaken kind. Doe komst doar toch voak genog” Knelis knikt. “Wie kinnen der vanoavend wel ais soamen hingoan, as dat teminsten kin vanwege dien opgezette neuze.” Knelis laagt. Hai wordt weer haildal waarm van binnen.
Zeun van God het n haile bult verhoalen verteld, woar elks zienent oet hoalen kon. Veur elk wat wils! Nait zo loze lu wazzen al slim blied mit t verhoaltje zölf. Zöchten der niks achter, mor lu dij wat meer snöt in kop haren, zagen Zien bedoulen doarmit. t Was ja n soortement bosschop veur elks dij t zain wol. Verhoal van verloren zeun is doar n sprekend veurbeeld van. Begoan as elk was mit dij votloper, dij goie sier moaken wol van aarvenis van zien moeke en oetèndelk zo aarm as n kerkrat bie de swienen in t hok terechte kwam. t Jong was onnuur van t padje roakt. Zien ‘kammeroaden’ wazzen rompslomps oet zicht verdwenen. Van elkenain verloaten, zag e t hailemoal nait meer zitten en trok ten lange leste mit steert tussen bainen hoeswoarts. Duurde sikkom nait op stroade te lopen, mor voader ston al op doagelkse oetkiek. Was oetzinneg van bliedschop dou e wegloper in smiezen kreeg. Sloot hom in aarms, smokde hom as n grode en nam hom mit in hoes. Elks kwam in t gereel om n oetbundeg feest te baauwen. Niks was aiglieks goud genogt. Dit ston zien bruier aans niks aan. Mokde en pruddelde, wol hom zölfs gain haand geven. Har e doarveur zo piezakt? Nooit was der veur hom zokswat op taauw zet. Terwiel e aaltied zien uterste best dee om boudel veur nkander te holden. Kon der aiglieks mit zien volle verstaand nait bie. Zien voader mos hom zölfs tot odder roupen. “Bist bie mie ja niks tekört kommen. Kinst mit mie nait blied wezen veur hom dij verloren was, mor gelukkeg t rechte pad weerom vonnen het?” Jeremia schrift derover in t Bouk (Jer.3:19): “En k har docht, dat joe tegen mie zeggen zollen: ‘Mien Voader’ en dat joe Mie rogge nait òfkeerden”. Dit bedoulde Jezus dou e t over dij zeun har. Gain aanschriefboukje mit n bult mitsen, moaren en veurwoarden, mor onveurwoardelke Laifde. Dou zien voader hom zo laifdevol in muite kwam, paasde jongste zeun mor ain woord: “Voader”! Zo’n aigenste ervoaren kriegen ok aandre thoeskomers voak tegen wil en daank. Gain gezoes, mor open aarms deur lu, dij al zo lang wacht hebben. Dat bedoulde Jezus ok mit zien geliekenizzen te zeggen aan t volk, dat er veur open ston. “n Open haart, dat is aal wat telt!” Zunder genoa van onze hemelse Voader kommen we vervast veur n dichte deure, as we noa n tied van rondstrunen endelk besloeten weer op t Voaderhoes aan te goan.
t Was hail mooi weer en baide wichterkes, zo’n joar of zes old, waren mit heur baaident aan kuier goan. Ain was blond mit n rode strik boven ien t hoar en haitte van Anneke, aner haar n donker krullekopke en haitte van Emma. Heur moekes dochten dat ze op schoul waren bie juf Martha. Nee dus, Anneke haar onnaaierd dat op zo’n mooie waarme zummerdag t veul beter was om ais noar Bosplas te goan midden ien t bos. Dat was n luk meerke dat midden ien t bos laag en woar ze mit heur pa en moeke wel ais hin ging. Doar kon je zo mooi speulen ien t zaand en je konnen ook mit blode vouten deur dat lekkere vrizze wotter lopen. Emma altied driest en nooit baang leek t ook wel wat tou en doar ging t hen. Mit heur baaident haren ze lol veur tien. Gain ogenblik dochten ze aan juf Martha en heur klas of aan heur moekes. Ze zollen ook ja al lang ze tied veur t eten weer ien hoes wezen. Mor ja, onnerweegs zai je van alles – allerdeegs n poar herten, knienjes vanzulf, mor ook n mooi gekleurd vogeltje dat hail hoog en mooi zingen kon, t tierelierde aan ain stuk deur en vloog aal mor om heur tou en liek veur heur oet. t Was net of e heur pad wiezen wol. Ze laipen ook al laank nait meer over t grote bospad, mor midden tussen bomen deur. En zo gebeurde t dat ze mekoar ains aankeken en zeden dat dij bosplas vandoag toch wel hail wied vot was. Ien tussentied was t vogeltje nait meer te zain of te heuren. Zundagnoamirreg was Anneke der ja nog west mit heur pa en moeke en non leek t wel of t meerke haildaal verswonnen was. t Leek wel of t ook al wat duuster wer, zun zat achter wolken bezied en t vuilde kold aan op heur blode aarmkes. Ze haren ja allenneg mor n dun zummerklaidje aan en gain vestje of jaske. Emma har nog ale vertraauwen dat t wel goud kommen zol. “Kom mor”, zee ze tegen Anneke, “wie lopen nog eefkes deur den zellen wie t pad veurvast wel weervinden.” Dou begonnen der regendruppels te vallen, van dij haile dikken, t duurde mor even of ze waren tot aan heur vel tou nat. Wichter werden non toch baaident wel benaauwd. Woar mozzen ze hen en wel zol heur helpen kinnen? Zo stoareg aan waren ze aanbeland op n open plek woar boswachters wat kapholt opstoapeld hadden. Aans ze doar ais tussen kropen? Ze vonden nog n poar takken dij konden ze der over hen leggen zodat net was of ze ien n hoeske zaten mit bloaderdak. Regenbui duurde slim laank, ze kropen dicht tegen nkander aan om waarm te worden en dörst haren ze ook. Van ellèn villen ze ien sloap. Op schoul von juf Martha t hail vremd dat Anneke en Emma nait op heur ploats zaten. Gelukkeg haar ze telefoonnummers woar baaide moekes en pa’s te berieken waren. Wichter waren te zuik! Votdoalek wer der n zuiktocht hollen. Pa van Anneke kwam op t idee dat wichter wel ais zulf kuierlatten noar t bos nemen kend hadden. Ze haar ja haile week aal mor verhoalen had over dij mooie plek bie t wotter. Hektor, heur hond, ging mit en joa, hai kreeg lucht van Anneke ien neus en zo werden wichter weer vonden. Straf hemmen ze nait kregen veur heur votlopen, ze waren ja aal zo baang west en zo kold worden. Ze beloofden om t hardste dat ze nooit meer votlopen zollen zunner te zeggen woarhen. En Hektor kreeg dikke bonk woar e hom mit vernuverde.
Ze keek de twij vroagend aan. Baaident keken ze weerom. Ze zwegen. t Oldske dee zo heur best. Ze verknuurde heur buusdoukje. “Woarom was je nou in de Olderman State?”, vruig Vera vrundelk.
“Kootje haar zien tromke mit stoet vergeten en ik haar ook nog n overall veur hom streken. Kiek, dij jong woont op zukzulf sinds zien pa en moe oet tied kommen binnen. Mor dat wil nog nait zeggen, dat zoon stumper zuk redden kin. Ik bin zien taande en ik kook en was veur hom. t Is n laive jong, mor hai is wat slicht. En de leste doagen is e hailendal oet order. As zien kont nait vastzat, den was e dij ook aalgedureg kwiet. Nou haar e dus zien spullen vergeten en ik mos nommerdoags toch noar t Gruine Kruusgebaauw, vanwege mien steunzolen en…. bloudprikken. Ik docht den neem ik hom zien tromke mit en geef hom vot n schone overall. En ik kon hom nait vinden of was t nog zo. Ze zeden dat Ko hailmoal boven was. Doar is zoon soort gloazen geval mit planten. Joa, doar mout e ook veur zörgen. t Is wat. Mor doar was e ook nait. Ach, wait je. Dij Mastland, dat is ook aaltied zoon boudel. Ze kinnen mekoar nait stoan, of is t nog zo. Nou en dou kwamen joe der aan, mit dij kerel.”Ze zweeg eefkes. Heur schiere olde gezichtje vertrok eefkes. Ze was verniend, dou ze aan t bedrog docht. “Dus hai was nait bie plietsie. Hai het mie bie de bok doan. Oh, wat n mizzelke kerel. Stom old wief dat ik ook bin. Mor ja, wait dat mor ais van te veuren.” Ester Edens haar mit heur te doun. “Kom”, zee ze. “Ik bring joe noar hoes en den komt t aal goud.” Harry Dubbeldam stond op en gaf buurvraauw Schanssema n haand. “Ik begun mit Flipje nog ais weer wat te proaten mit ons kammeroad.” Ester keek op heur hallozie. “As ik weerom ben, den komt Wilma van der Stee ook. Proat ik mit heur. En den hoop ik dat we den noa dij tied wat kinnen eten. Ik krieg honger.” Vraauw Schanssema pakte heur bie aarm. “Most goud eten kind heur, zugst der ook wat hoamel oet.” Dubbeldam gromde minachtend en schudde wat mit kop. Nou begunt e weer bokkeg te doun, docht Ester, net as bie taande. Wat mekaaiert hom wel nait. Ester dee deur open en t oldske hoakte in.
Flipje dee d’aine vondst noa de aander. Hai waarkte zuk n ongeluk. Hai haar t braid noar t zin. Dit was nog ais wat. Ester was op pad en Dubbeldam zat te kwedeln bie Marnixs. Ze haren besloten, dat t toch lozer was om boudel te splitsen. En nou haar e de laptop van Vera Reker, alias Barbara Vink. Hai bloaderde ale schriftjes en paperrazzen deur. Hai maggelde wat op n blok. Hai pruit haardop. Der was gainent dij dat heuren kon. Hai belde en belde en kreeg d’antwoorden, dij e groag heuren wol. Philip was wies mit zukzulf. Dommit kon e Edens en Dubbeldam mit feiten om d’oren battern. Dit was nait mis en nou was de haile zoak aal zowat oet. n Haile deus vol mit bewies. Knappe kerel, dij doar wat tegen in te brengen haar. Dou e docht dat e t aalmoal snapte nam e zien blok mit maggels mit en stapte noar Dubbeldam. Veurzichteg ging e noar binnen en Jannes, dij woarnomen haar, glee t hok weer oet.
“Goud”, zee Dubbeldam. Flipje grijnsde. Dubbeldam dee net of e dat nait zag. “Wie binnen t der over ains, dat dien taande in de Olderman State woonde. Dat was Maria Sofia Langqvist. Nait echt n taande, mor n vrundin van dien moeke en doe konst t goud mit heur vinden.” “Nee, nait echt n taande. Dat heb ik al zegd. Mor ik kon hail goud mit heur en mien echte taandes woonden over ver. Ach en zo gaait dat din as kind.” “Dou ze slim zaik wuir, gingst der wel weer ais noar tou. Heurst dat Flip? Wie hebben hier n deurbroak.” Flipje keek der nait van op. Dat haar e al laank schoten. Hai haar nog weer noar d’opnoame luustert, dij ze vonden haren op n mini-disc. Dij woardat e mit deuren haauwde en kwoad wegluip. Dat was dizze man hier veur hom. De TD haar dat bevestigd. “Nou gaait der om, woarom gainaine in de Olderman State die herkent. Dat is toch vrumd. Hest net zegd dast der aalgedureg kwamst, mor as wie koamerbraid mit die deur t pand lopen, kinnen ze die nait. Vrumd, of nait den? Der is mor aine dij die herkennen zol, mor ja dij is nait meer onner ons. Dij ligt nou in n gruine verpakken in n loa.” Marnixs zee niks. Dizze wraide proat, der kon e min over. Zien ogen luipen vol mit wotter. “As ik den zo wat zit te prakkezeren, den blift der mor ain ding over. Doe kwamst nait overdag. Nee, doe kwamst loat in de oavend. Doe kwamst noa t spoukuur, as der sikkom gain minsen meer wakker waren.” “Ik ging der voak snachts noartou, as ik nait sloapen kon. Den ging ik bie heur bèrre zitten en den was ze nait zo allent. En tegen tied dat der weer volk over vlouer kwam, den ging ik weer vot.” “Wat von Vera doar den van? Dat paasde heur wel, dunkt mie. Nog eefkes wat snoetjeknovveln of wat meer in keuken of n lege koamer.” Marnixs vloog op en zette baaide haanden plat op toavel. “Dat is n leugen en dat huif ik nait te nemen. Ik kwam veur taande Sofie en wieder heb ik mit dien smerege proat niks neudeg.” “Wilst mie toch nait vertellen, dat je mekoar den nait eefkes aankroepen in zo’n laange nacht in t bejoardenhoes.” “Nee. Ik zat gewoon bie Sofie aan t bèrre en pruit mit heur. In t begun zee ze nog wel ais wat weerom, mor loater nait meer. Ze glee aal wieder vot, mor ik bleef bie heur zitten en wat proaten.” “Gedichten veurlezen, verhoalen vertellen en zuks wat”, zee Flip. “Hou waist dat?”, zee Marnixs verboasd en hai ging weer zitten. Dubbeldam zee niks. Hai keek noar zien jonge kollegoa en nikkopte. “Tja, dat dut der nait tou, mor t is wel woar.” Marnixs keek noar toavel. Dubbeldam ston op en ging tegen muur leunen. “Joa, om de tied deur te kommen en om taande Sofie actief te hòlden, las ik heur veur en vertelde ik verhoalen en vertelde ik heur mien plannen. Den las ik heur stukken veur, van wat ik schreven haar.” “En Vera?” Stoul vloog achteroet en knapte tegen muur op. Marnixs ontplofte. “Dij smerege trut haar alles opnomen. Ze zette elke keer soavends n recordertje neer en nam alles op. Aal mien ideeën, mien gedachten. Ze nam t aalmoal op. En woarom? Dat wief. Dat wief…” Flip nam t noadloos over. “Vera Reker schreef t aalmoal oet. En bult van dien verhoalen en gedachten stoan nou in n manuscript. En dat zol noar n oetgeverij. Oetgeverij Eenhoorn. En doar waren ze verboasd, dat ze t nog nait stuurd haar. Barbara Vink luit niks meer van zuk heuren.” Dubbeldam pakte stoul op en vruig of de man zitten wol. Trankiel ging Marnixs weer zitten. “Ze luit niks meer van zuk heuren, omreden dat alles nait bie heur in koamer stond, mor bie die in t atelier. En dou bist zo kwoad worden, dast der n beste knal geven hest en nou is ze dood.” De man keek hom verbilderd aan en schudkopte aan ain stuk deur. “Nee, nee, dat heb ik nait doan.” Flipje vond t nait staark wat e zegd haar. Dat haar aans mouten. t Klopte sikkom, docht Dubbeldam. Mor dit kon je nog gain deurbroak nuimen. De kunstenoar legde kop op toavel en vruig of e ain smoken mog. Dat mog. Hai wuir weer noar zien cel brocht.
“Ze is nait kommen”, zee Ester. “Mor dat dut niks, den doun we dat mörgen.” Dubbeldam was der stìnzat van en zien laange lief dee zeer van honger. “Wat mouten we nog mit dij Wilma van der Stee?” “Wait ik nait, meschain wel niks, mor ze kin ons n bult vertellen over onze kunstschilder, dichter.” Ester schoof aan t buro en schopte heur pumps oet. Ze haar noagels van tonen rood lakt. En doar kon Dubbeldam nait tegen. Dat mos ze nait doun. “Veurdat we noar hoes goan, wil ik groag de haile bliksemse boudel nog ain keer op n riegje hebben.” Dubbeldam wreef over zien moag. “Wie kinnen ook wat ophoalen en den deurbroezen.” “Nee,” zee Flip. Ze keken hom aan. En dou keken Dubbeldam en Ester mekoar aan. Philip wol hoast n kleur kriegen. Mor hai ging achterste veuren op n burostoul zitten. “Ik wil nog n zetje deurbroezen mit de spullen oet deus.” “Vertel eerst mor ais wast aalmoal oet dien dikke doem zogen hest.’”Dubbeldam grinnekte noar Ester. Dij bleef haalf liggen en wiebelde mit heur tonen. Ze rekte zuk oet. “Nou Flippo?” Flip pakte zien schriefblok en begon: “Vera Reker haar n vrumde hobby. k Heb in heur spullen heur discman vonden. Der waren de wereld schiefkes. Op dij schiefkes stonden gesprekken. Kinst zo gek nait bedenken of t staait op schieven. Ze haar ze aalmoal netjes nummerd en in ain van heur schriften ston alles netjes oetschreven. Dat dee ze aal n haile zet. Woarom wil aine gesprekken opnemen? Vroag mie nait. Ik heb gain idee. Of nee, ik heb wel n idee. Ze nam dingen oet dij gesprekken as onderwaarp veur verhoalen. Ik mout meer tied hebben, mor ik denk dat der n bult verwaarkt is in heur bouk en aander schrieverij. Barbara Vink, waist wel. Nou, heb ik nog nait alles beluusterd, mor op n aantal is Bertil Marnixs te heuren. Hai proat, leest veur, verteld. Dij opnoames binnen moakt bie Maria Sofia Langqvist. Nou zel t nog n beste zet duren veurdat we dat aalmoal oetstukt hebben. Mor ik wait hoast wel zeker, dat Vera Reker n haile bult stolen het van wat der in heur nije manuscript staait.”
Dubbeldam ging rechtop zitten. “Ze konden mekoar goud, ze waren n haile zet biemekoar. Laifde moakt blind, mor dou hai der achterkwam, dat ze hom bekeukelde en der mit zien waark vandeur ging, wuir e gek in hakken. Ze hebben der roezie om kregen en hai het, dou e t maal vel om haar, heur n beste bats verkocht. Ze kwam ook nog mit heur fiene koppie aargens tegen aan. Klabats, zo dood as n pier. Dat Bertil Marnixs roare knopen aan jaas het, hebben wie zulf zain.”
In de verhoaltjes over Johan Baarghoes en Berend Oosterman (Kreuze 38) heb je lezen kind, dat n verpleeghuus gain stee om te wonen is, as je jong (of old) binnen en nog wat van joen leven moaken willen. t Kin ook aans. Veur lu mit n swoare liggoamelke bepaarken is der n meugelkhaid om zulfstandeg te wonen. Dat kin ook as je bevubbeld n slimme spierzaikte hebben en altied verzörgen achter d’haand hebben mouten. Doar heb we in Nederland n ainmoaleg concept veur: Fokus. Der wordt tegenswoordeg veul over proat, dat der meer aigen regie in de zörg kommen mout. Dat is woar t bie Fokus al meer as datteg joar om draait. Alhouwel, ‘zörg’ is t goie woord nait. Doarom hait t bie Fokus ook ‘assistentie’. Liggoamelk òfhankelk wezen, betaikent nait dat je nait mans genog binnen om veur joezulf te zörgen. As je zulf moar waiten wat je willen, wat je neudeg binnen en wat goud veur joe is. En dat mout je goud aan n aine uutstukken kinnen. Den kin je hail best joen aigen leven laaiden en doar is t Fokuswonen veur bedould. Dij in n rolstoule zit en 5 of meer uur in de weke assistentie neudeg is, kin n stee vinden bie Fokus. Der is 24 uur doags assistentie bie wat in t Nederlands ‘Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen’ nuimd wordt. ADL-assistentie gaait om hulp dij je neudeg binnen veur joen doagleks funksioneern, zo as joen liggoamelke verzörgen, joe aan- en uuttrekken, noar t gemak goan, eten en drinken, ainvoudege verpleegkundege handelns en wat hand- en spandainsten. Dat gaait op òfroup en aanwiezen van de cliënt. t Gaait t benoam om rechtstreekse assistentie aan de perzoon zulf, ze helpen nait bie t huusholden, eten moaken, bosschoppen doun enz., dat mout je zulf regeln. Wieder is der ook gain bemuien mit hou je joen leven inrichten en krieg je gain begelaaiden. Joen sosjoale zulfredzoamhaid mout groot wezen. Zo wordt t meugelk om volweerdeg in de soamleven mit te doun en joen aigen leven te leven. Fokus is zo ainmoaleg, omreden dat t (nog) naargens aans in de wereld veurkomt, tenminzent nait op dizze schoal: In Nederland binnen der meer as 90 Fokusprojekten, doar rond n 1.300 cliënten wonen. In Grunnen binnen drij projekten, aal drije in Stad.
Meer infermoatsie over t Fokuswonen staait op de webstee van Fokus: http://www.fokuswonen.nl/
t Zaag der nait noar oet dat ol minske nog weer thoes kommen zol. n Week of wat leden was zai opnomen ien Groot Zaikenhoes, dou dokter nait meer wos hou of hai der mit aan mos. Ze vil zo mor weg en der was eerst aan epilepsie docht. Noatied haar zai slim kopzere had en dat wol mor nait overbedern. Zai was nait meer ain van jongsten mit heur negenteg joar mor nog slim goud bie tied. Dou dokter nog dubde, haar zai der zulf op stoan dat zai noar t Groot Zaikenhoes tou wol, omreden zai wer sikkom gek van kopzere en wat beders wol as dij asperientjes van dokter. Dokter gaf al gaauw tou den hai wus wel dat e n discussie mit t ol minsk toch nait winnen kon. Ien t zaikenhoes figelaaierden hoge heren oet dat zai n dikke tumor ien kop haar en dat dij der oet mos. Onder nkander was der nog even proat over west of t muite nog wel weerd was veur zo’n oldske, mor zulf was zai hail dudelk west ien gesprekken mit dokters. Zai was t levent nog laank nait zat en wol zo gaauw meugelk holpen worden. Operoatsie ging deur. Mor noatied haar t ter nait best oetzain. Operoatsie haar nait hail veul gouds oetricht en dokters haren kiender verteld dat t ol minsk t ter wel gaauw tou doun zol, omreden tumor zol wel hail vlug weer groder gruien. Dat t mor t beste was dat zai ien n staarfhoes opnomen wer omreden ze zol over n dag of vattien wel oet tied kommen, haren zai docht. Dochter der achter heer en joa heur, drij doagen noa operoatsie, t ol minske was nog ains nait weer goud bie, wer zai opnomen ien t staarfhoes doar zai tot te tied oetkommen blieven kon. Omreden t laip tegen vekaanzietied, onnaaierde oldste dochter dat t hoeske van moe votdoadelk mor leeg mós, din kon moakeloar t hoes ien verkoop kriegen en konnen zai zulf noa begraftenis nog even op vekaanzie. Dat kwam aandern ook goud oet en zo kwam t dat ol mins heur spullechies apmoal aal onner kiender en klainkiender verdaild worden wazzen en t hoeske al leeg hoald, dou zai nog ien staarfhoes op dood te wachten lag. Mor n meroakel gebeurde. n Week of wat loader haar t ol mins kop der weer op en vruig zuk of woarom of dat zai ien t staarfhoes zat en dat zai mainen toudoan was dat zai wel gaauw weer noar heur aigen hoeske terug kon. Nee, bie heur dochter wol zai beslist nait ien. En ook nait noar verzörgenshoes. Zai kon heurzulf wel weer berakken, hil zai vol en wol gainain tot last wezen. t Wer nog n haile gedou om aal heur bullen en spullechies op tied weerom ien t hoeske te kriegen, mor noa n moand kon Geessie vannijs ientrek nemen ien heur hoeske op nije meubels. Ollen waren bie t oetroemen van t hoeske noar drekstoup brocht. Gainain van noazoaten haar dij hebben wild. Ol wiefke von t nait slim haar zai zegd. Zai was toch al mainen toudoan west dat zai t aan nije meubels tou had haar. Ook wol zai nog groag even dat t haile hoes opschilderd wer. Dat mos toch ook al neudeg west wezen, zee zai opgewekt, dou ze weer thoes kommen was. En toen was ook n drekstoup en of zai dij ook even weer schier moaken wollen en der konnen ook nog wel even spruut- en mousplanten ien. En dat maale bord mit Te Koop der op mossen zai ook mor even weer terugbringen noar moakeloar. En… Ie begriepen wel dat kiender dij zummer nait meer op vekaanzie kommen binnen. En ol minske het t nog joarenlaang volholden en tevreden ien heur hoeske wonen doan.
‘Hai’s der weer,’ ropt vraauw oet koamer. ‘Wel?’, vroag ik en hol intied mien kolle handen in keuken onner waarme kroan. ‘t Kammeroadje van ons Moortje’, heur ik. Moortje komt ter geliek aan, mie even ophoalen. Hai is drok en droaft veur mie oet. Stoefbie t roam begunt e te sloepen, leeg over grond mit n steert dij noar links, even stilholt en din noar rechts hinneweer schut. Veurzichteg klimmen zien veurpootjes ain veur ain bie verwarmen omhoog en op achterpoten mit oortjes plat noar veuren glopt e over raand van vensterbaank, doar bloumkes al aan zied schoven binnen, noar boeten. Geliek vlugt ter n vogeltje aan boetenkaant tegen t roam. Moortje mekkert, zet òf en knapt mit kop tegen t glaas. ‘Ong,’ zeg ik, ‘doar zollen aal aander vogeltjes bliede mit weden.’ n Roodborstje, ‘Robbie’ hait e volgens mien vraauw.
‘Kat mor in hoes hollen,’ zeg k. ‘Woarom? Mag hai haildaal nait eefkes noar boeten? Ook nait even in snij?’ Vraauw vind t sneu en nait eerlek. ‘Robbie dut ja haildaal niks, dat is mor gewoon n leutje vogeltje en ons Moortje krigt genog te vreten. t Is zo’n laiverd en n dikke goudzak. Dij dut zukke leutje vogeltjes echt niks.’ Dat eerste en leste klopt nait volgens mie. Noa mien ‘echt wel’ en oetleg van jachtinstinkt en speulen en dat dit n gemain leutje vogeltje is lopt vraauw vranterg noar keuken. Ik heur miezulf proaten en k wait dat t nait helpt. Robbie is n dikke rötterd. Hai het ons toen oetkozen en wat veur vogels der ook mor achter t hoes kommen, hai jacht heur vot. t Dut ter nait tou hou groot of z’ook binnen. Al verrekken z’apmoal van honger en dörst. Plaank mit vreterij, twij meter veur t glaas, en ales wat ter nog meer in toen hangt is van hom. Mit geweld holt e toen schoon. n Aarm verdrait. Doarnoast dut e niks aans as ons Moortje negeren achter t glaas. Dij zit gewoon rusteg op zien braide gat noar boeten te kieken. In ainen komt Robbie din aanstoeven, Moortje dokt in nkander en wil hom griepen, stöt kop tegen t glaas en vaalt mit bloumkes op grond. As e biekommen is van schrik en vernijs zit te dreumen veur t glaas kriegen we zulfde ellèn vernijs. t Holt nait op. ‘Ik loat hom toch even oet,’ zegt vraauw. ‘Ik zeg niks meer,’ roup ik, din k wait dat t toch nait helpt. Robbie is even om bosschop zo t liekt en Moortje duurt nait as vraauw hom deur lös dut. Ik schudkop as e n zetje krigt mit pantovvel. Op hoge poten lopt e deur snij. Rilt n moal of wat en is drok mit slikken aan zien kolle nadde voutjes. Din kropt e in nkander en zain wie Robbie op plaank. Dij dokt ook in nkander. ‘Most toch ais kieken,’ roup ik, ‘wat n loeder.’ ‘Gebeurt toch niks!’ zegt vraauw. t Zulfde mement stoft Robbie op n verbilderde Moortje of, mit n noodgang. Vraauw belkt en schut in t inne. Robbie vlugt Moortje liek veur de kop en trekt hom twij snorhoaren oet. Wie heuren hom in hoes jaauwstern. Hai gilpt en blast en wait nait hou haard e hoes in runnen mout. Ik knies, zo dat is geliek kloar. Vraauw het heur zin. Moortje wil mit gain meugelkhaid meer noar boeten, hai is genezen en het gain oareghaid meer in vensterbaank zitten. Hai kikt ter nait meer noar oet of om. Nou het e n nij stee op verwarmen in keuken op n ol handdouk, achter t gerdien. ‘Dit is nait goud veur ons Moortje, aal doag in hoes zitten,’ zegt vraauw. ‘Begunst nou weer. Ik zai doar gain kwoad in,’ zeg ik, ‘loat dij kat nou toch.’ Goa doe mor ais snijschoeven aanderkaant hoes heur ik. ‘Zitst aal doag bie kaggel net as ons Moortje. Dij krieg k ook nog wel in t nekvel.’ Ik smiet kraant in bak en trek jes aan. As k noa n stief ketaaiertje schoeven even om mie tou kiek heur k ain iezelk gilpen. Oere, vraauw zol mie boudel toch nait in braand steken din dij was net mit t eten aan gaang. Ik stoef in hoes. Mit dikke rooie ogen staait ze te snoeven bie t aanrecht en snöttert in n buusdoukje. ‘Wat is ter, hestie braand,’ vroag ik. Ze stöttjed en wist snokkend noar koamer. Deur noar boeten staait lös en Moortje zit vernijs in vensterbaank op zien ol stee. Hai kikt mie aan, knipt n moal of wat mit ogen en slikt zien pootje. Noast hom ligt Robbie.
Ik snoef ais. Til n vout omhoog, snoef en kiek nog even onder aander. Nee, niks. Din zai k stoefbie n leutje wichtje zitten boven ien n winkelkarretje, midden ien t pad. Op kop zo’n paalm-boomke hoar, mit n rekkertje. Baintjes ien n maillootje bungeln en n kapke stoet ien t haandje. ‘Pappa,’ zegt ze en stekt t aander haandje oet. Ik kiek om mie tou. ‘Pappa,’ zegt ze nog n moal, kikt mie aan en snoft. Oet n poar oogjes lopt wotter. Ze snoft nog ais. Hail langsoam komt ter oet t neuske n fietslaampke dij aal groder wordt. Din spittert e oet nkander. Heur tong gaait eefkes over t bovenlipke. Twij oldere doames kieken mie aan. Ik kiek gaauw op t pak ien mien handen en draai mie om. ‘Kiek nou toch es! Schoamen ie joe nait!’ Ain van doames krigt mie bie d’aarm. ‘Zollen ie t leutje wicht neuske nait ais schoon moaken? En n schone gat kin ook gain kwoad ducht ons!’ Ien tied drukt zai t karretje mie ien haand. t Wichtje let t kapke valen en stekt aarmkes oet.
Doames wachten. Ik pak buusdouk. Net as k zeggen wil dat t mienent nait is komt heur moeke, mit aarms vol bosschoppen. Ze dut wenkbraauwen omhoog en komt n lagje ien mondhouken. ‘Pappa, uit!’ Hail winkel kikt volgens mie. ‘Tou mor, ze bit nait! Haha papa, mog e willen’, zegt heur moeke. Ik krieg ter glad waarm van. Din moak ik rezeluut t neuske schoon. Twij haandjes griepen mie bie maauwen en ze trekt heur omhoog. Ik kin nait aans, din der mor oet tillen. Ze slagt aarmkes stief om mien nek. ‘Is heur pa nait hur,’ zegt moeke. Doames lagen en moaken dat ze vot kommen. ‘Staait die goud, pa,’ zegt ze en knist. ‘Dou mie heur mor. Wie bringen eerst bosschoppen noar oma en din gaauw noar hoes.’ Ze nemt heur over en kikt mie ais aan. ‘Dien Brinta nait vergeten.’ Ze wist op grond. ‘Gatver, dastoe dat lust.’ ‘Smörgensvroug, veur k noar t waark goa,’ zeg k. Makkelk en k bin toch allinneg. ‘Ong! Wie binnen mit ons baaide, hè wicht.’ Ze zet heur weer ien t karretje. ‘Kom, nou tot aander moal mor nait. Pa!’ Ze laagt. Vlak bie kassa kikt ze nog even weerom. Ik loop ook noar kassa, goa achter heur stoan en leg pak op baand. ‘Bist al kloar?’ vragt ze, ‘niks vergeten?’ Hè, kop ter nait bie. ‘Bin der geliek weer hur,’ roup k tegen kassajuvver, ‘even melk pakken.’ As ik kloar bin zai k heur bie bloumwinkel stoan. Zullen we oma es verrassen, heur ik. Even loater lopt ze mit kaar noar auto en koop ik n bos bloumen. Din lopt ze weerom mit lege kaar. Ik zai dat t leutje wicht ien t stoultje op achterbaank zit en bosschoppen liggen der noast. n Endje wieder blief k stoan. Ze staait verboasd mit twij bos bloumen ien handen, trekt scholders op, legt heur op achterbaank en dut deur dicht. Kikt nog ais rond, stapt ien en ridt vot.
As ik pak Brinta boven ien keukenkastje zetten wil zai k wat stoan op achterkaant. Is n tillefoonnummer op schreven. Heb gain Brinta, wel beschuutjes staait ter onder.
Kerstmis, feest op de grìns van llchte en donkere doagen, zeker waiten en bange vroagen, deuen en vraizen.
Kerstmis, feest om te kaizen : aarm of riek, verschil of aalmoal geliek, wit of zwaart, zacht of haard, meer of minder, allent of mit de kinder, kaizen of dailen, haalven of hailen, stad of loug, kerk of kroug, oorlog of vree, joa of nee, kerstman of sinterkloas, knien of hoas, oet of thoes, steufperen of appelmoes.
Dij mie goud kin, wait hou of ik over de kerstdoagen denk. Ik hol der nait van, t Is n commercieel vreet- en zoepfeest worden mit teveul uterlek vertoon, De krisis liekt wied vot en winkeliers draaien d’hoogste omzetten. Lu kriegen ook aal meer last van kerststress. Mor doar is n remedie veur. Leuf t of nait, k heb mie n kerstploade kocht.
Kerst Mit De Vrais! is n album zo as allenneg Erwin de Vries en zien pazzipanten hom moaken kinnen. Wie kinnen De Vries as n veulziedege tekstschriever. Hai let hier n satirische kaande zain. As n soort Grunneger Horatius zugt e de kerstgekte es aan en het de gugel dermit.
d’Eerste twij woorden van t eerste laid binnen “gain kerstboom”, doar wordt al de toon zet veur de rest van t album. In Kerst Mit Die is e nait veul neudeg om n poar schiere doagen te hebben. As e mor allenneg mit zien laifste wezen kin, dat is hom mans genog.
Mor dat vaalt nog nait tou, Kerst vieren zunder ale kulloazie der om tou. Kinst der sikkom nait aan ontkommen en bist nog net nait verplicht om mit doun. In Weer Kerstfeest zingt hai “want Kerstfeest vieren, dat mouten wie alemoal”.
Ain nummer is nog serieus van toon. Dit Is Kerstmis beschaauwt de Kerst zo as dij tegenswoordeg beleefd wordt. Der binnen lu woarveur Kerst bestaait uut hoastege kerstdiners in n restaurant, dure kedo’s en uterlek vertoon. t Is zo gewoon worden dat t verveelt. Ze kinnen zuk allenneg nog mor vernuvern op de wintersport. In tied zit opoe mor te wachten dat der aine komt, mor is der gainaine dij om heur docht het.
Lu willen ook aal meer en meer. Bie t Kerstfeest in Grunnen rinkeln de kassa’s weer, mit weer n hogere omzet as vleden joar.
De feestdoagen binnen n tied dat lu zuk ainzoam vuilen. Doar geft De Vries zien aigen invullen aan. Hai zit in vol ornoat te wachten op zien Engeltje, hai het zulfs zien stuutsiekoorn boksem derveur aantrokken. Hai het ales in huus hoald, tot n kerstpakket van Christine le Duc aan tou, t Zel n opwindende Kerst worden mouten, moar t wicht loat hom zitten.
t Is elk joar weer de vroage “of de boas wel goud om ons denkt”. Op de wieze van Gloria In Excelsis Deo brengt Erwin de Vries zien Hulde Aan t Kerstpakket. Tegen t ènde van t joar vroagen lu hail nait zo veul van de boas, zien kerstgedachte zel wel blieken uut de deuze dij ze kriegen. Dut niks wat of der in zit, as e mor goud vuld is. Voak zit der ook nait t beste spul in: slovve koekjes, n goedkope kerststol, “körtom 25 euro-waark”.
Mainsttied neem ik artiesten nait meer serieus as ze n hail album mit kerstnummers opnemen. t Is altied weer van dij haalfzachte plazerij over de schierste tied van t joar, laifde en noflekhaid, vrede op eerde, even joen zörgen vergeten en kedo’s onder de boom. En dij gain muite doun wil om aigen waark op te nemen, zingt gewoon n riege grode klassiekers op zien aigen menaaier.
Dat mag ook wel es aans en doar kin je Erwin de Vries best mit geworden loaten. Dij zingt woar t op staait, moakt der n geintje van en wait zo boudel te relativeern. k Haar nait rekend dat der nog es kerstmeziek wezen zel dij ik wel lieden mog. Ik zel noeit mit veul plezaaier de feestdoagen ingoan, moar deur dit album huf k der nait tegenaan zain.
Kerst Mit De Vrais! is veur mie n standoard onderdail van t kerstoverlevenspakket. Moar k heb toch wel wat te soezen (dat heurt ja ook bie de feestdoagen): Woarom stoan der moar zes laidjes op?
Bie mie in stroade is n lutje potje boren. Blaauw vlagkes en belonnen muiken dudelk, dat t om n jong ‘pielemanske’ göng. Moandenlaank was t echtpoar al goud reur west om zien koamerke in odder te kriegen. n Waigke ston al n zetje op nije wereldwonder te wachten. Gain muite was heur teveul om t kind t beste en mooiste te geven. Veurpret is ja haalve pret. Pluzen beren en ander veuralsnog onbroekboar speulgoud muiken dudelk, dat e meer as welkom was. Kleerkes lagen in kaaste noast n bezending pisdouken. Jongmans kon ja moanden veuroet. n Hail verschil mit t kindeke Jezus, dij t doun mos mit n smerege staal, woar daaier: os en ezel t veld veur roemen mozzen. Of wazzen dij, zo as de Paus beweert, hailemoal nait in buurte en heuren ze in Kerststaal nait thoes. Gain mens wol zien moeke en voader over vlouer hebben. Stel joe veur, dat t potje doarzoot geboren worren zol. Doar mos n mens ja nait aan denken. Ze haren t ja veuls te drok mit heur aigen besognes! Ze mozzen veur t feest nog zoveul regeln! Wat stro veur moeke as kroammetras. Kold woater om te drinken en heur en loater t potje wat te hemmeln. n Vouerbak, woar ze t vreten veur baisten oet smeten haren.
n Poar douken as loakentjes, dekentjes en pisdouken. Vlage göng hierzoot nait oet. Gain mens luit heur schienboar wat aan Maria en Jozef gelegen. Gain kind in wereld dij zo aarmtiereg op wereld zet wordt. Ongeleuflek mor woar. Kind van d’alderhoogste Boas, dij Hai stuurde om t volk op eerde te bemoudegen, t rechte pad te wiezen en op jonge leeftied vrijwilleg dood te goan, om aal onze zunden mit noar Zien Voader in hemel mit te nemen. As n ropvogel veur ons altmoal. Nog n pooske wachten, din hebben we weer Drijkeunegs. Veur Roomsen is 6 jannewoarie hail belangriek. In biebelverhoal kwamen toun drij Keunegs: Balthazar; Caspar en Melchizedek, veurnoame rieke lu oet t oosten, noar Bethlehem òfraaisden, om doar t nijbakken Keunegskind, dij heur in steerns aanzegd was, te bewondern en kedoos – wierook en mirre – te brengen. Drij letters: B C M mit kriet op stielder schreven, herinnern nog wied in t joar aan dizze dag. Herodes kon t drijtal nait wieder helpen, mor kwamen op ploats van bestemmen aan. Soam mit n koppel schepers wazzen zie d’eersten dij onze Zoalegmoaker en Haailaand bekieken konnen. Rest van t volk luit t òfwaiten. Snapden van haile boudel gain sikkepit. Gelukkeg waiten wie, vandoag de dag, ja beder! Of begriepen wie der ok nou nog niks van? Binnen we zo mit onszölf dounde, dat wie aan betaikenis van zien komst, leven, waarken en dood veurbiegoan? Was zien verschienen hierzoot n vergeefse raaize? Din kinnen wie, haardleers as we binnen, t vannijs verdainen van t Parredies ja wel vergeten. Din zugt toukomst der veur ons allemoal nait best oet.
Nou in Gazastrook gemoudern weer oplaaien en lu nkander – in noam van t recht – noar t leven stoan, vroag k mie in aal gemoudelkhaid òf, hou of wie tegenover Jeuden en Arrebieren stoan mouten. Binnen per slot van reken ja aigenlieks bruiers.
Hou bestaait t dat ze zo mit nkander omgoan. As Christen kinnen wie gain van baaide pertijen ja veroordailen. Bidden as t goud is ja doagelks mit aigenste Heer. Of wie Hom nou God of Allah nuimen. Jeuden binnen, as we Biebel goud lezen, ja t oetverkoren volk van Hom. Wat hebben respektoabele lu wel nait doan mit Gods laiverds? Movven hebben zes miljoun Jeuden noar aander kaande holpen! Mit welks recht? Omreden ze Christus, Gods Zeun, om zaip holpen hebben, wordt der smangs zegd. Wat hebben onze olders en grootolders doar tegen doan? Keken ze n aander kaant op? Zwaaiden zie heur noa? Wat binnen we doch n stel hypokrieten! Wiezen mit wiesvingertje aaid van ons òf, nooit ains noar onszölf. As wie t aalmoal zo goud waiten, woarom doun wie der din niks aan? Wasken wie krek as Piloates haanden in onschuld? t Bloud van Hom komt ok over ons, onze kinder- en klaainkinder! Goa der mor aan stoan. Jeuden wazzen t levent zölfs in t Vatikoan ja nait zeker. Bie achterdeure werren ze deur Hitlerknechten bie kladden nomen, regelrecht richten Polen. Din wait je wel hou loat of t is.
t Evangelie het God veureerst bedould veur Jeuden en wenneer dij gain sinee hebben, din komen wie pas aan beurt. Twijde keur. Is t roar, dat Hai in dizze twijstried ogenschienlek waaineg van Zok heuren let.
“God is dood”, wordt er deur paardie lu smangs zegd, as Hai nait aal wensen vot-doadelk voldut. Hou zel dat leste doch komen.
Neef Albert is oet tied kommen en veurege weke hevve hom begroaven. Albert was zeun van oom Jan. Dij zien vaaier bruiers wuien boer, man oom Jan kön gain boer worden umdat e n stief bain haar. Doudestieds göng man den leren veur schoolmeester. Hai trok noa t Westen, eerst as hoofdunderwiezer in Waalwijk en loater in Scheveningen. Oom Jan wol dat zien kinder wieder kwammen den hai zulf en zeun Albert wui doomnee. Noa smoak van femilie in Onstwedde wol wat n löchte doomnee. In kerkdainsten het e bie ons in dörp den ook nooit preekt. Toch het e n keer op holten buksem stoan in ol Onstwedder kerke. Hai het doar mien bruier traauwd. Noa dainst ree ik mit hom in zien Renaultje Vaaier, mit zo’n vöddelk versnellenspookje, um hom weg te wiezen noa receptie. ‘Wat vonst van preek?’ vruig neef. ’k Vond t nich recht n preek, man wol n mooie tousproak’ zee ik. ‘Woarum vonst gain preek?’ vruig e. Dat was veur mie as kaalf van zestien n slim stoere vroage. Ik mot wat zegd hebben as: ’n preek gijt ja over God en dien tousproak göng over mìnsen’. Dat göng der oareg heer in dat körte autoritje. Aan t ìnne perbaaierde ik: ‘tousproak of preek, wat mokt oet, hest t ja schier zegd’. Albert: ‘k Zol t toch lieden meugen as lu mien preek n preek vinden’.
n Joar of vieve loater trof ik neef Albert weer. Ik begon aan mien eerste boantje hail in Den Hoag en Albert luit mie wat van zien stad zain, woar e datteg joar stoan het. Hai ree nog altied in Renaultje Vaaier. Albert haar n laank postuur, n rejoale laag en altied n wolke van woorden en geboaren um zuk tou. In mien herinnern zat e nich allaint ìn auto, mor stak e der ook aan aal kanten oèt. Veur lu in stroade kwam der gain auto veurbie, mor n inblikt oogwaaisel op wieltjes. k Kìn mie nich heugen woarve t tiedens t ritje over had hebben, mor wol wat e mie zain luit. Hai veurde mie eerst deur zien pastoroale gruinlaand in Schilderswiek. Mitnoam de nuigende vraauwlu in de Poeldijkse stroade – woar e even gas minderde – muiken veul indruk. Albert sloot dizze lutke exkursie òf mit n bezuik aan Grode Kerke. Albert huil, ducht mie, verhoal mit dizze mobiele löchtbeeldenpreek: mìns en Aivege, baaident, bint nich lös verkriegboar. Òfschaaidsdainst was ook weer in Grode Kerke. Kiste van roeg holt, mit kindertaikens, mor wieder zunder fiebeldekwinten, stön nich veur, bie Poaskekeerse, mor in t pad, midden maank mìnsen. n Kammeroadcollega van Albert ruip in dainst n beeld op: Mit löchte smuie tred gijt e veur ons oet en in de loop streut e groetend en nuigend, as serpentines, wat verhoaltjes um zuk tou. En douve vruigen: ‘Albert woar gijst hìn?’ zee e ‘Och, k zai wol’. Mor wie wössen: hai het aargens lucht van kregen.
Wat waas mien laifste baist, aiglieks zol k dat nait waiten, ze waren mie stuk veur stuk om t laifste. Elk haar zien aigen kuren en zien aigen zulfwaiten. Ien elks geval mout ik baaide katten nait vergeten te nuimen. Ien t leste van augustus laipen ze bie ons ien keuken. Twij lutje kotsebaaljes dij hoast nog nait van olle òf konnen. Mor omreden dat heur eerste boas ze nog schipper moaken wol, kwamen ze bie ons ien hoes. t Waren bruier en zuster en omreden dat mien pa vot zee: ‘Dat binnen stoppelkatten, dij staarven joe domt aans rötten,’ docht ik: Dat zel k joe ais aans zain loaten, dij baistjes kriegen wie vast wel groot. Votdoalek waren ze boas ien hoes – over baaide honden en over pappegoai en sums ook over ons. Aans ons Deense dog midden ien deur op drubbel laag, waas t n orreghaid hou ze over hond hensprongen. Zusterkat mog, toun ze wat groter worden was, geern op vogelkooi liggen. Aans ze slaip, zakte steert wel ais tussen troalies deur. Den pebaaierde pappegoai vanzulf dij steert als klimtaauw te bruken. Ie kennen joe vast wel veurstellen hou rap dat kat den wakker waas en mouk dat e vot kwam. Koaterke waas wat meer op òfstand, mor aans dij t op zin haar en op schoot wol, den mos je ook alles aan kaant leggen wat je ien handen haren: kraant of bouk – weg der mit – kat zol aandacht kriegen en geven! Zien kopkes logen der nait om.
Omreden dat der overdag gainain ien hoes waas, waren katjes altied binnen. Buren zollen der ja gain last van hebben – ain haar knarries en aander haar doeven op t hok. Allenneg aans wie der bie wezen konnen, waren katten boeten. Deur mos den wel open blieven, want aans ze wat doun mozzen, wollen ze dat allain mor op heur bakjes doun, dij ien schuur stonden.
t Wiefke haar t voak op pa verzain – aans dij aanstalten mouk dat e weer vot ging, sprong zai bie hom op schoot – ze mos n droadje proemtebak snaaien en den kwamen noageltjes wel ains n moal bie pa ien t bain.
Loater bennen katten mitverhoesd noar Oethoezen en doar ook van t zulfde loaken n pak. Ze kregen n aigen kattenkoamer, woar ze oetkieken konnen op toen en woar ze n eerliekse boomstam haren om heur noagels kort te hollen. Zo gaauw aans wie ien hoes waren, kwamen ze noar beneden. t Wiefke laag t laifste bie ain van ons op schoot en wat hail apaart was: aans ik ais op baank laag mit pien ien rug of kopzere, den vuilde dat baistje dat altied aan en ze ging den stief tegen dij zere plek aanliggen. Katjes bennen der nait meer – ze binnen old worden – 16 en 17 joar. Dát het pa nait meer mitmoakt.
Ze staait bie t aanrecht en het handen vol vilain griep ik heur van achter nait doun zegt ze mor t overtuugt nait te lande op keukentoafel blift kroan lopen eten kin wachten
k Stoa maank t gres en kiek umhoog laans roege stele van n laankbainege hondebloume Deur t gruin zai k t schaarpe geel tegen haarde blaauwe löcht En veul hoger nog – sikkom haalfweg t heelal – dunne nije bloaden van n lindeboom As luddek goud plukve de bloumen roekve t nuigende levent pruiven de bittere melk en poezen de poesterd Mor wozzen stiegve noar steerns en verlaizen de reuk Wereld is ja veul groter den n ploksel knienevreten En as wiede hemel bestörmd is en wie riept, deukt en droagen weer dele kommen – mieghummels binve – wordt op t lest – bie t noadern – grootshaid van t bestoan genoadeg vongen in n slicht geel bloumke
HOU ZIT T MIT T LEUVEN – DAT 2012 JOAR HEER – AIN GEBOORTE EN 31 JOAR LOATER AIN STAARVEN ONZE WERELD RED HET HOU WOAR ZOL DIT WEZEN KENNEN HOU WOAR ZOL DIT WEZEN MOUTEN MOR LEUVEN – ZO AS LEUVERS – LEUVEN OF LEUVEN – ZO AS MÌNSEN – IN MÌNSEN LEUVEN IS AIN VRAIHAID – DIJ WIE VERWORVEN HEBBEN MIT RESPECT – IN LAIFDE – IN VRUNDSCHOP – IN VREE IN T WEZEN – WÈL JOE WEZEN WILLEN EN ELKENAIN ZUK AAN T LEVEN LOAVEN MAG – ELK MIT ZIEN AIGEN WEERDE
MIT AIN WAARM EN LICHTEND KARSTBEKLOKKERN: HOOP IK DAT 2013 – AIN JOAR VAN JOE WEZEN MAG
Wat is vrouger, hou wied mouten wie dìn weerom in tied? Hou ging ter heer bie joe mit karstdoagen? Krìntstoet, zuitstoet, as t snitje mitzat din ook nog stoet mit spijs, mor dat was ja nog aal priezeg. Stoeten van zo’n aanderhaalf meder laank, dingen konnen in elks gevaal krekt op bèrplaank liggen. Gounent dij dat nait waiten: dat is n plaank bie voutenènd in bedstee. Moeke was der bot slim drok mit, vanzulf. Veurkoamer optugen. Boudel wer himmeld van hier tot gunner. Bosschoppen op bestèl, dij werren in boukje zet en ophoald deur krudenier of bakker, zo ging dat in dij tied. Optugen wer mit huls voak doan, mit n dont watten der op, want t mos ja lieken op snij. Achter spaigel, petretten, vìnsterbaank, overaal huls, bozzem mos der ook aan leuven. Summege lu haren n boomke in emmer stoan, doar werren echte keerskes in vast zet mit kniepers. Widde keerskes wazzen t voak. As fertuut werren der wel hoakte balen aan takken hangen. Emmer wodder der bie, mit vaail, vuur kon ja rap om zok hìn sloagen, doar zaten lu nait op te wachten. Dennetakken werren wis nait votdoan, moeke legde dat deel bie huls op vìnsterbaank. Op toavel keerzenhollers van eerabbels moakt. Makkelk zat was dat ja. Ie pakken eerabbel, laifs n grode, snieden n plakje der òf veur onnerkaant, hier dee moeke n leeg deuske van luzivèrs onner, platsloagen. Aans kwam der n kring op toavelklaid. Aiveg zunde was dat ja, zulfde veur bovenkaant, mor din mos doar nog n gat oet kraabd worren, doar kwam keers in te stoan. Mor keerzenstaander wer nog schierder moakt, mit rood of gruin crèpe-pampier der om, vaastmoakt mit goaren. Och, och, schier was t worren man. Koamer rook noar karstdoagen, abbelsienen op n schoal, want dij kregen ie allinneg mor mit karst. t Was zo wied, mit pa en moeke lopend noar kerk tou, verskes zingen, domie verhapstokte wat, din noar hoes, veur n kopke sukkeloamelk. As t wat mit zat wazzen blommen ainmoal nait van roam òf as wie thoes kwamen. Kaggel ston wied in koamer, waarmte kon aal kaant op, mit törf en briketten wer braand der in hollen. Dou haar ie nog eerlieks winter. Moeke haar vlees oet weck hoald, wis ook nog peerkes of abbelsmots. Mor veuròf wer der soep eten, dat heurde zo in dij tied. Eerabbels haar moeke aal op n paitereuliestel zet, n klaain vlamke vanzulf, wat aans ging t kwaalmen. Mien moeke dee dat voak as wie op kerk aan gingen. Duurde ja slim laank veurdat t aan kook was. As lekkers noa, kwam din n snie pudding op toavel te stoan, n viskevörm, din kiepte moeke vörm om op bord deel, elk kreeg din n plakje, mit lekker saus oet weck van frambozen of eerdjebijen moakt. Wodder ston oans din in mond. Dij haar zai guster moakt. Eerste karstdag wer der as hoesholden zongen bie harmoniun, örgel, as dij der touhil, olde wieskes oet vrougertied. De hedders, stille nacht haailege nacht, der is n kindeke geboren op eerd, nog veul meer van dij laidjes. Din ook weer sukkeloamelk mit n kraanske van bakker oet dörp. Tegen oavend op n kraant, souskes oetpulen aan toavel. Keerskes aan, t was zo noflek. Voak werren der ook nog spultjes doan, tillevizie was der ja nait, nog noeit van heurd dou. Bie summege minsken ston n buizenradio op dressoir, dij mog din eefkes aanzet worren, luustern noar meziek oet vrumde laanden, schier man.
Bie toavel stoet eten, mit roombodder, dat was nait bie elk zo. Noa n beker glìnhaite melk, mozzen kinner op bèr. Kroek aan vouten, dreumen van karst, sloapen as n swien. Zundagschoulfeest aanderdoags, twijde karstdag, in kerk. Boom zo groot, sikkoms tot verwölf aan tou. Dij was zo aibels schier optuugd, mit grode keerzen, en glinsterballen. Ook weer mit donten watten op takken. Kerk was vol mit lu, dij noar dizze noamirreg touleefd haren. Wodder der noast mit vaail en laange stok.Veur t gevaal dat boom in brand kommen zol. Op koor van kerk wer hail voak n ‘tableau’ oet stro zet. t Haile geboorteverhoal van Jezus werd din noa speuld, mit stilstoan. Kinner mit verskes, dij zai op schoul leerd haren. Zulfs engels wazzen der bie, mit vleugels moakt van pakjedroad, mit n lap oet n loaken dij òfdaankt worren zol. Wiezen der bie, mit lekker roek en kedootjes. Jozef mit n gerdien om haals van opoe, dreugdouk om kop tou. Hai haar n ruderstok in haand. Maria haar n widde loaken om, doar roustplekken op zatten, mit nog stuk van opa’s duvvel der om hìn sloagen, aans wer zai kold. Kraans op kop van huls.
Mor in krubke lag potje Jezus, Mientje heur pop, mit gat in kop, ain aarm bongelde der bie, mor t leek echt, doar ging t om. Op stro, dat heurde zo, mit nog wat lappenlonten der bie. Kou van n ploatje, aargens oetknipt, groot noataikend op n stuk wit kellerpampier. Schoap en ezel wazzen der ook. Domie, of wèl mor ook, leesde din t verhoal veur, lu mozzen stilstoan dat heurde zo, störmlanteern dee ook nog dainst. Mor t was zo as t heurde, of aal kinner t begriepen konnen? Dat zel noeit oet douken kommen, zai binnen doar west, goud om in kerk te weden. Op lest wer der nog n schiere karstverhoal veurlezen, voak over n jonkje dij votlopen was in grode bos, doar voak wilde swienen rondluipen. Mor t kwam haildaal weer goud mit hom. Mit flenelbord wer ook wel n verhoal oetstokt veur kinner, pampieren taikens, of van n lap stof, dij doar din op plakt konnen worren, zo der weer òf te hoalen, bie wat vertelsterje ook. Noa òfloop kreeg elk kind n kedootje mit, ook nog n kop sukkeloamelk. Din weer op hoes aan, in kroakende snij, mit volle moan, ies op sloten en moaren. Vrouger karstdoagen om noeit te vergeten.
Triesterg en troosteloos gleden doagen veurbie. November was overgoan in dezember en t leek net of d’haile wereld overtrokken was met n grieze woas, woar zunne nait deurkommen kon. Swoar drukte de duusternis op Jeltje, dij in t houkie van de baanke in heur gezellege koamer zat. t Was nog gain vaar uur en nou haar ze laampen al aandoan. Veur de vrundeleke gezellegheid dij koamer uutstroalde haar ze gain oog. Ze zat noar televisie te kieken, mor der drong nait veul tot heur deur. t Was d’oavend veur t Kerstfeest. Televisie en radio luiten d’haile dag niks aans heuren en zain as ‘Vrede op aarde,’
‘Ere zij God’ en ‘In de mensen een welbehagen.’ Nou, dat welbehoagen was bie Jeltje ver te zuiken. Vief weken leden was heur gelukkege wereldje finoal instört. Heur man was uut tied kommen en sunt dij tied haar ze gain gevuil meer had, loat stoan n gevuil van welbehoagen. t Leek net of alle leven in heur uutdoofd was en allain de tebletten huilen heur nog op de bain. Femilie haar ze nait en van kinder kon ze nait veul verwachten. ‘Vrede op aarde’… Uut d’haile wereld kwammen beelden van oorlog, ellende en onvree op televisie. Woar was dij vrede? In elks geval nait in Jeltjes haart… ‘Ere zij God?’ Jeltje leufde nait aan God. As der n God was, den von ze t n vraide God. Aine dij mensen over d’haile wereld verkommern luit en t allerlaifste wat ze bezat òfnomen haar. Hou mos ze nou wieder? t Kersfeest was veur heur altied n gezelleg femiliefeest west. Nait dat ze der zoveul aan dee, mor ze muik t toch aaltied wat feestelk. Ze luusterde groag noar d’olle laidern, dezulfden as woar ze zok nou aan aargerde, en t kerstverhoal was veur heur n mooie olle legende. Keerzen muiken koamer nog gezelleger en waarmer. Ze haar nou gain keerzen hinzet. Veur wel zol ze dat doun, veur heurzulf? Binnen in heur was zo’n duusternis dat zulfs de keerzen der gain licht in brengen konden. t Was net of heur haart as n iesklombe in de borst lag. De keerzen zollen hom hait ontdeuen kinnen. Deur de weke kwam der nog wel ais aine aanlopen, mor op zotterdag en zundag gebeurde dat nooit, zulfs telefoon ging nait. Och, elk haar den genog aan zien aigen vanzulf. En as telefoon ging den docht ze: ‘Doar denkt aine aan mie.’ Kerstoavend. d’Haile oavend zat ze allain veur televisie. Ze was ins gain televisiekieker en ze kon heur verstand ter ook nait bieholden. Ze was bliede dat t elf uur was. Kerstmörgen was ze hail vroug wakker, mit binnen in heur mor aal dat knoagende verdrait. Ze trok zok aan, dee n beetje waark omdat t mos en kroop weer in heur houkje op de baanke. Boeten was t weer even gries en somber as aal dij weken doarveur. Ze ston op en luip noar t achter- roam en zag dat de muskes op t vouderbakkie zatten te wachten. “Och joa, stumpers,” zee ze. “Ie kinnen t ook ja nait helpen. k Zel joe n poar plakkies stoede hoalen.” Ze ging noar boeten en verkrummelde de stoede t Was aiglieks ongewoon weer veur tied van t joar. Ineploats van winter, zoals je op kerstkoarten altied zain, was temperatuur tien groaden boven nul en t was ook gain spier kold. Ze luip even bie t toentje langs. Heur mooie toentje, dij ze vol zörge met zien baaident aanlegd haren van t haarfst. Hai zol de bloumpies dij e poot haar nooit bluien zain… Boven heur brak de lucht en n gloazeg zunnestroaltje vuil over t toentje. Dou inains zag ze dat krookjes en snijklokkies der al boven stonden en poaskebloumen braken ook al deur. Ze zag dat hoazelneutstroeke al gruine knoppen haar en d’eerste bluiknoppies hongen omdele. Bie t stroatje bluiden gele en lila primula’s. Ze kreeg der troanen van in d’ogen en t wer heur glad n beetje licht om t haart.
Kerstfeest… Zonnewendefeest. Al wazzen doagen nou ook nog zo duuster, tied was aanbroken dat doagen stoaregaan weer langer worden zollen. Meschain zol der den veur heur ook weer n betere tied aanbreken. Alles ging gewoon zien gang, t leven, de netuur en ook heur leven. En dou heurde ze de stem van Ede Stoal: “t Het nog nooit, nog nooit zo donker west, of het wer altied wel weer licht.” Ze trok scholders noar achtern, dee kop omhoog en ging veur heur zulf n koppie koffie moaken.
Ze blift stoan, kikt ais om heur tou en moppert. n Opoe mit mantel op enkels, n taske aan aarm. n Plestieken regenkapke op t permanentje. Wie kriegen zeker regen dommee. Ol boas mit handstok, zo’n vief meter veur heur aan draait hom om. ‘Hou wordt dat, schaitst nou nog wat op? Aal dat gezoes ook!’
‘Mostoe neudeg zeggen,’ ropt ze vergreld en komt weer op gang. ‘Doe mit dien mankepoot!’ Hai draait hom vernijs om. ‘Wat? Wel is dood?’ ‘Ach, loop toe nou mor deur, Jan Strampel.’ Ze blift eefkes wieder vernijs stilstoan. Hai lopt verzichteg verder en schudt mit kop. t Is nog n hail ende, honderd meter van bejoardenhoes noar bushokje. Hai blift tegels tellen en tilt bedachtzoam ain vout wat hoger. Stok veurkomt dat e eefkes loater laankoet ien heeg schut. As e stilstaait en weerom kikt woar of ‘t ol mins’ blift tikt e n blikje ien geut noast stroat. ‘Wat n rötzoot! Goud dat k dat nait zain heb, rötjongen.’ Ze staait ien tied noast hom. ‘Joa wat,’ zegt ze en holt hom even bie aarm vaast. ‘Wat zolstoe din wel nait?’ ‘Op pins kinnen ze kriegen.’ Hai pakt heur aan aarm en ze lopen leste meters noar t bushokje. Ze vaalt geliek deel op t baankje. ‘Hehe,’ zegt ze. ‘Bliede dat k zit, toch nog n hail end.’ As k aanlopen kom mit t hondje dut ol boas stok eefkes noar veuren en tikt wat op grond. k Blief even stoan, hond snuft. ‘Ie willen hom toch nait haauwen wel,’ vroag ik en knies. Hai wrift mit buusdouk onder neus en laagt. ‘Nee man, even maaljoagen. Wie hebben zulf ook zo’n leutj’hondje had.’ Hai stekt haand omdeel en ik kin hom nog net bie jes pakken veur e laankoet op stroat ligt. ‘Noar Stad?’ zeg ik en hol hom stief bie d’aarm overend. ‘Joa,’ zegt ol man en laagt, ‘mit vraauw winkels kieken.’ ‘k Heb etalagebainen,’ zegt ze.
Verzichteg schoft e mit rollator deur t winkelcentrum. Bie pinautomaten kikt e van linker noar rechter en weerom. Din lopt e noar linker. As hai aal buzen had het dut e n pasje ien gleuf. Vuilt nog ais in buzen en pakt n bril.. Mit ain haand op toetsenbred glopt e over bril noar t schaarm. Kikt van t schaarm op t bred en ais om hom tou. Komt n vraauw. Ze gaait achter hom stoan.
Man trekt mit scholders en drukt op toetsen. Vraauw wupt van ain bain op aander. ‘Ol minsen ook’, heur ik. Ze kikt even mit. Ol boas begunt vernijs. ‘Zo makkelk’, zegt vraauw wat haarder. t Apperoat begunt te toeten. Storing staait ter. Vraauw binzelt vot. Man kikt mie aan. ‘Kin k joe helpen?,’ vroag k hom. ‘Aal wat e dut, mor sinten geven ho mor,’zegt e. ‘Hebben ie wel t goie pinautomoat?’ Ik wies noar dij dernoast. Hai kikt mie aan en nog ais van aine noar aander. Ik druk op n knop vernijs. Storing is vot, klikt wat en t pasje komt weerom. ‘He,’ zegt ol, ‘gelukkeg.’ Ik geef hom zien ANBO pasje.
Midwintersdoagen, swoare luchten Ien sloten ligt al doemdik ies k Heur klokken van òl dörpskerk Speulen veur mie n vertraauwde wies Midwintersdoagen, bliede gezichten Ien koamer staait kerstboom kloar Baalen, slingers, steerns en keerskes En kerstkraans van sukkeloa
“Pittje rieden” op rug van pabbe Bie hom op knij las hai mie veur t Jonkje Remie “Allain op wereld” Winnetou, Dik Trom, Ben Hur k Wait nog goud, soamen noar d’iesboan Hai leerde mie scheuveln, dee t mie veur Pootje over, hannen op rugge Ikke achter, pabbe veur
Tied is west van beudel weden k Denk mit Kerst der geern aan trug Mooiste joaren van mien leven “Pittje rieden” op pabbes rug t Is weer as ien vrouger joaren t Femiliefeest da’k weer beleef t Verschil van doudestieds mit t heden Pabbes stoul veur aaltied leeg
Mindwintermörn, snij is smolten Zun staait leeg en ik wait Bloumen zellen weer eerdoags bluien t Nije leven dat veurjoar hait.
Midwinter ien mien kienerjoaren k Wait nog goud hou t was t Waren mooiste doagen van t joar Thoes ien koamer n kerstboom Dij wel drij meter was Mit echte keerskes, balen en engelnhoar
Mit lutje zus hail vroug ien mörn Snijkerel moaken ien toen Hai druig op kop, pa zien swaarde houd n Woddel was zien neuze Haar n bezzem zo as t heurt Wie trots vanzulf, t ston hom ja zo goud
Midwintertied veur jong en old Binnen doagen woar elkenain van holdt Snij bedekt t laand mit n loakenwit klaid Sleekeschoeven, scheuveln op knoal Snijbaaljen ien winterkôl Doagen van laifde, vree, verdroagzoamhaid.
Moeke mit heur kerstverhoal Ze kon t haildal oet kop Vol aandachg lustern noar heur waarme stem Over n Keunek, geboren hier hail ver vandoan Ien n staal, in t dörpke Bethlehem
As pa t op heupen kreeg Speulde hai zien deuntje mit Mondörgel van hom kwam din oet kaast Mit ogen dicht speulde hai “Ere zij God” Soamen zongen we t verske “Stille Nacht”
Midwintertied veur jong en old Binnen doagen woar elk en ain van holdt Snij bedekt t laand mit n loakenwit klaid Sleekeschoeven, scheuveln op knoal Snijbaaljen ien winterkôl Doagen van laifde, vree, verdroagzoamhaid.
t Was mor n klaine iengreep en ik kon der op wachten, zee juvver achter boalie. Ale auto’s van mien maark en type mozzen terugroupen worden. Was wat mit elektrieze roamkes, kon morzo braand van komen… Doarom ging k zolaank noar t wachthoukje ien showroom, veur n kop kovvie. Bie kovvieautomoat ston n riezege man, mit n dikke bos wit hoar, ien n grieze overaal mit t automaark ien dikke, grode ledders op rug. Hai kwam mie aargens bekend veur. k Mos even wachten dat e zien kovvie ientapt haar en ientied vroug ik mie òf, wel dat toch was. n Ex-buurman van joaren leden, n ol schoulkammeroad meschain, of toch n kollegoa? Riezege man pakte zien volle kovviebekertje en draaide hom noar mie tou. ”Hé, n bekend gezicht,” zee e. ”Ook n bekend gezicht,” zee ik. k Nuimde n beetje op goud geluk noam van t bedrief doar ik joaren waarkt haar. ”Ik zat bie t onderhold”, zee t bekende gezicht en nikkopte. Ik wis nog aal nait wel of t was. “Ik zat op kantoor,” zee ik. Wie mouken kennis mit nkander, mor zien noam kwam mie nait bekend veur. t Was mit t bekende gezicht netzo. “Wie van waarkploats kwamen nooit bie joe op kantoor”, zee e. ”Mor ik ken joen timmerlu en vaarvers wel hail goud. Zai zaten ja bie ons ien t waarkploatsgebaauw.” Hai nuimde n poar noamen dij ik aal kende. Kantoor en waarkploatsen lagen vrij ver oet nkander. Plougendainst van onderholdsòfdailen en dat ze n aigen kantine haren verstaarkten schaaiden nog meer. Ik kende der vrouger ook al hoast gainain. Zai zagen ons ook altied as aander volk. Wie van kantoor haren pak aan en strik veur. Zai laipen ien overaal. “Joe binnen nou hier n beetje aan t waark?” vroug ik. “Och, k help ze hier zo nou en din n beetje”, zee e. ”n Nije auto oppoetsen, of auto noa n beurt weerombrengen noar klant. n Hail aander affeer, mor men mout toch wát, nait din?” Ik tapte mie ook n kopke kovvie ien. Op zien retorische vroag, dat men toch wát mout, gaaf k gain antwoord. Hai verlangde dat bliekboar ook nait. Ien t begun van ook míen waarkloze bestoan, alweer n joar of wat leden, dee k dat nog aal. Ik docht dat minsen echt waiten wollen hou ik mien vrije tied deurkwam, of ik wel wat te doun haar. En din zee k mainsttied: ”Ik dou gewoon nait zoveul, beetje bie hoes en dak omknudern. k Heb mien haile leven ja al aarbaid.” Mainste minsen begrepen dat nait. n Mins mout ja juust wél wat te doun hebben, is algemaine opvatten. Achter geroaniums zitten is zo’n beetje t slimste wat joe overkommen kin. Mor ik mainde aal wat k zee. Ik maag haile geern achter t roam zitten, doar k mie bezeghol mit t begaiten van dij weelderige planten en doar k mien kraant lees, nog zunder bril. En om te zain hou mien ongelukkege dörpsgenoten weer op pad mouten noar t waark of kantoor. Om doar te ploeteren veur heur lutje loonje tot heur penzioun aantou, dat dommit alderdeegs op 66, en nog loader op 67 joar komt. Ze steken haand op noar mie, want ze respecteren mie as n weliswoar belaggelk, mor toch ook n belangriek verschiensel. Ik wol der nou wel even bie zitten, mien kovvie opdrinken en kraantje lezen. Ik was wel oetproat. Mor mien nije old-kollegoa bliekboar nait. ”Der is niks meer over van ons bedrief. t Verschroalt aal meer.” Hai keek mie vroagend aan, of ik zien stellen bevestegen wol. Hai haar n laange kop, t oetbundege hoar begunde ver boven ogen, mit aan weerskanten daibe ienhammen. Zien ogen keken broudend onder zien dikke, nog zwaarde bozzels van wenkbraauwen. Of e aingoal wat ien wereld zaag, doar e t nait mit ains was en doar e wat van zeggen wol. Zien wangen waren vlezeg en waik mit veul vollen, dat hom n zwakke oetkiek gaaf. Ienains herinnerde ik mie hom weer as dij elektromonteur van waarkploats iendertied. Hai haar dou ook al n dikke bos hoar. Mor din haildaal pikswaart. En t was dou n oartsmopperkont, dij aingoal schol op ales en elkenain. Ik trok wat mit scholders. Ik wis nait woar of e hen wol. Ik haar der boetendes ook nait veul zin aan. Aal dat noakaauwen van wat west het… Ik ging aan leestoavel zitten en pakte mie noadrukkelk n kraant. Mor hai kwam n stap dichter bie en boog wat noar veuren. Ik kreeg ter benaauwd van. “Dou k n poar joar leden òfschaaid nam, konden de vraauwen der ins nait bie wezen. Was gain geld veur! Dat is toch bespottelk?” Hai speerde mit aarms dat ter n beetje kovvie over zien bekertje golpte. Ik ging wat achterover zitten, baang veur n vlek op mien goud. ”Nee, din vrouger, dou was t apmoal veul beder. Ien begun negenteger joaren gingen der dareg man touglieks vot, apmoal mit vervrougd penzioun. Der was n groot feest op kosten van t bedrief, mit n dikke eterij – Chinees, Indisch. En n mooi stuk muziek ter bie. Kom doar nou ais om.” Ik nikkopte. Joa, dat was zo. Op mien òfschaaidsreceptie mos ook beknibbeld worden. Mor gain gezoes doarover nou, dat was alweer n poar joar leden. “En wat te zeggen van personeelsverainen. Ales kon en hoast elkenain was lid. t Was aaltied slim gezelleg. Koarten, sjoelen, bingo, oriëntoatsieritten, bejoardenbustochten. En ainmoal ien t joar n grode feestoavend. Ach, der is niks meer van over.” Hai keek n zetje veur hom oet, of was e nog weer op dij feestoavend. Ik zee niks. Wat mos k ook zeggen? Hai wol n bevestegen van mie en doar haar ik nou even gain zin aan. Dou rechtte hai rug en hernam hom: ”t Is de moderne tied, meneer. En doarien bestoan gain zekerheden meer, wordt ter nou van hogerhand zegd. Mor hoge heren hebben t zulf zo wild! Aine reorganisoatsie noa aander kwam over ons hen. En ales van vrouger mos aans, aal weer vannijs. Tegen t leste haren wie n jonge manager, nog ins nait dreug achter oren. En dij wol ons wel even vertellen hou wie t waark aanpakken mozzen. Snötjong!” Hai wer nóg weer kwoad en poestte even, om stoom òf te bloazen. Dou zee e: ”t Personeel van tegenswoordeg is nait meer betrokken, zeggen dij managers. Mor dat krieg je din toch ook? Is t din zo roar dat t nou zo’n rötzoodje bie t bedrief is?” Ik gaaf nog aaltied gain antwoord. Hai groutte mie nait, mor laip mit zien kovvie te showroom oet. Hai schudkopte en mommelde nog wat, mor dat kon ik nait meer verstoan. t Bekende gezicht was zo te zain nait blied. En hai was nog haildaal niks veraanderd.
n Joager òfkomsteg uut Winschoot Sturf n hail onnoatuurleke dood Hai haar gain verweer Tegen zien aigen geweer n Hoas kreeg dij te pakken en schoot
n Kalkoun uut t kontraain van Glìns Haar veur t Kerstdiner n grode wìns Hai ging noar t Zaand Mit t geweer in d’haand “Jonges, venoavend eten we mìns”
n Smachteg reetje uut t Emergobos Wos nait wat veur vlais in de pane mos Op n dinsdag in de noamiddag Ging e op roakeldais op jacht n Homo Sapiens was toun de klos
Herinnerns an mien tied in Nijtap 1937-1948 kommen bie t older worden aal meer noar boven. Zo as de Drachtster tram, t Laikstermeer en veuraal ook t Noatuurschoon achter t hoes. Veur kinder n woar speulparredies! Hail wat aans as achter de teevee of de peecee… Tussen de biels goaten groaven en as de tram langs kwam der in kroepen om dat ding van ondern te bekieken. In t Laikstermeer zwemmen en speulen bie t wottergemoal van Sip van der Haaide.
Net as mit de Drachtster tram gingen wie ook bie t meer nogal ais wied in onze fantasie. As t gemoal oet ston, kropen wie deur de schroef dij t wotter aanhoalde en verwaarkte. Ik ken mie veurstellen, dat der onder joe nou lu binnen, dij roupen: gelokkeg zitten dij van mie achter de peecee! En den heb ik t over t bos nog hail nait had… Wat wie doar aal deden en konnen.., k Zel joe t bespoaren! As wie noar t meer gingen, mozzen wie aaid langs t hoeske van mien oom en taande an de Heuloan. ‘Goa j’an t zwemmen?’ raip mien taande voak, as ze ons zag. As zai ons nait zag, muiken wie zoveul keboal, dat zai wel boeten deure kommen mos. ‘Kom gauw even, krieg je elk n appel mit! En aander week moj’ook kommen op t feessie van ons wichter.’ Zai was slim wies mit kinder, haar ze groag om zok tou en as t heur te stil wuir, organizeerde zai n feessie (veur dizze tied: n kinderparty)! Oompie was meziekant, kon meroakels harmonikoa en mandoline speulen. Speulde rond d’oorlogstied in de Bekketrekkers en haar an hoes n leslokoal kompleet mit n podium woaras hai meziekles gaf. Zien leerlingen mozzen al noa n haalf joar les t podium op om veur publiek te speulen. Deur zien geduldege en kaalme oetleg bleef elk kind geern kommen en kreeg hai der oet wat volgens hom t hoogst hoalboare veur zo’n kind was! Taandes feessies haren veul inhold. Zowel kreatief as meziekoal. Wie begunden voak mit wat lekkers en n glaske ranja. Oet de stoapel goud dij ze kloar legd haar, konden wie kaizen wat of wie aan hemmen wollen, om doarnoa, elk mit n aigen kozen instrument meziek, of laiver zegd keboal te moaken. As wie ons goud oetleefd haren, den gingen wie mit nkander nog n boswandeln moaken in t Noatuurschoon. . Oetroust en voldoan gingen wie den op hoes an. Tuurlek mozzen wie wel ons verhoal nog an d’ollen kwiet, mor dij haren wieder gain kind meer an ons. Wie slaipen as ozzen! Trogge kiekend op dij tied, besef ik dat wie aan heur n geweldige leermeester had hebben. Aarg jammer, dat zai heur leste joaren slieten mos in Zuudhörn, vanwege n te loat ontdekte zaikte!
Revieren vergoaderden en besloten heur bie zee te beswoaren omreden zai stroomden zo drinkboar en zuit ien zee oet, mor werden doarnoa votdoadelk zolt en wazzen nait meer te drinken. Zee, dij deur haar dat revieren pebaaiern wollen hom dat tou te reken, zee: “Hol mor op ien mie oet te stromen, din worden ie ook nait zolt.”
Norelke wiend en zun betoogden wel van baaident t staarkste was en proatten òf dat dij as eerste kerel, dij krekt bie pad laip, te goud oet kriegen kon, staarkste was en doarmit winnoar. Norelke wiend mog begunnen en blous votdoadelk oet ale macht, mor hou haarder hai bloazen dee, hou stiever kerel zien overjas om hom tou trok.
Op t leste dou e nait meer poesten kon, gaf wiend t op en mog zun pebaaiern wat of dij kloar kriegen kon. Zun begunde veurzichteg te schienen. Kerel dij kreeg t lekker waarm. Zun begunde wat haarder te schienen en kerel kreeg t wat waarmer. Zun begunde te stroalen en kerel wer zo waarm dat e jas oet dee. Dou t nog haiter wer, trok e nog meer goud oet en dou wer t zo hait dat kerel, dou e bie t moar kwam aal zien goud oettrok en noakend t wotter ien sprong. Overredenskracht is ja staarker as geweld, bliekt aaid mor weer.
n Haile tied leden was der ien ’t laand Israël n jong wichtje. t Was n meroakels schier wichtje, heur noam was Maria. Zie scharrelde mit Jozef. Dat jong was n verrekte goie timmerman. Dou gebeurde t dat ter middenoverdaag mit n roazende voart n engel aanvlaigen kwam. Maria schrok zich vanzulf de rambam. Moar hai zee: “Maria doe maagst wel bliede wezen, want doe ligst bie God aan t veurspeen. Doe krigst n lutje potje en doe most hom moar Jezus nuimen” En Maria zee: “Nou astoe dat zo groag wilst, den is mie dat best.” Dou mozzen ze noar Bethlehem van kaaizer Augustus. Omreden dat Maria op t lèst luip, namen ze n ezel mit, veur t geval dat ze muie bainen kreeg, want den kon ze mooi op d’ezel zitten goan.
t Was n verrekte ìnde lopen noar Betlehem en dou ze der endelk waren, zagen ze der n bult mìnsen. n Haile bult ! Jozef wol ien al dij drokte vroagen of der n plakje was ien de herberg , mor dat wer niks, alles was vol. Der kon gien mìns meer bie. Op t allerlest kwamen ze bie n stal aan en Jozef zee: “Maria wie mozzen hier mor stoppen, den kinnen wie n beetje uutzakken en meschain ok nog wel n tukje doun.” Nog diezulfde oavend kwaam der tussen d’os en d’ ezel n lutje potje op de wereld. Maria was zo blied as blik! En ze was al zo loos west om douken mit te nemen. Jozef haar onderhaand n pluk hooi ien de voerbak lègd woar zai t potje ien kon leggen
n Hail enne vot zaten der wat herders bie mekoar op de schoapen te pazen. Ze zaten mekoar stoere verhoalen te vertellen. Moar ienains was der toch n licht! Ogen deden der zeer vaan. t Was dezulfde engel dij ok bie Maria west was. Hai zee: ”Ik heb nijs, Even wiederop is n lutje potje geboren en joe mouten der moar es hèn goan te kieken. Hai is de redder vaan t volk !”. En vot was de engel weer. De herders keken wat verdwoasd ien ‘t rond en gingen dou mit n slakkegangetje mit al heur schoapkes op pad noar Betlehem.
En joa her, doar laag t lutje potje ien de stal mit Maria en Jozef. De herdertjes gaven de trotse ollu wat schoapemelk en ok schoapewol, want dan huifde t kirreltje nait te verkleumen. De nijbakken ollers bedaankten de herders allerhartelkst. n Hail enne wieder, ien n hail aander laand, aargens ien t oosten waren drij wieze mannen. Zai waren van alles goud op de hoogte en wizzen veul van de sterren òf. Zodounde kwamen ze der ok achter dat der n biezunder kiend geboren was. Hai zol de redder vaan de mìnsen worden. Ain zo’n grode ster mit n steert der aan wees heur de weg noar de stal ien Bethlehem. Noa n barre tocht op kamelen kwamen ze op t lest aan bie de stal. De oldste gaf wat gold, de twijde kwam mit wierook op de proppen en de jongste haar n lekker luchtje mitnomen.
Maria en Jozef begrepen nou hielemoal wel dat heur lutje potje hail biezunder wezen mos. Ok dizze mannen werren bedaankt veur alle kadootjes die ze mitbrocht haren. Jozef zwaaide heur nog laang noa. Moar snaachts kreeg hai toch zo’n roare dreum! t Was weer die engel die hai eerder tegenkommen was ien zien dreum. ”Luuster”, zee d’engel, “Jozef zörg dast vot kommst, want Herodes het t slecht mit die veur. Most noar Egypte vluchten mit dien jonkje, want doar ist vaailig veur hom! Keuning Herodes wil noamelk ale lutje potjes doodmoaken, omreden dat er heurd het dat de nije keuning doar tussen zit en hai wil zulf groag aanblieven!” Ze hebben alles bie mekoar graaid en bennen mit d’ezel op stap goan. Herodes struunde t haile laand òf, moar dou hai deur kreeg, dat Jozef en Maria hom mooi te pakken haren was er vanzulf hartstikke kwoad. Moar hou den ok, noa n barre tocht kwamen ze ien Egypte aan en bleven doar n poar joar wonen..
sleudel noar joen haart is laifde leven is nait niksnaks bestaait oet zoveul klaaine woorden
gain laand is zo goud as laand van dien haart kiek nait aal wat west is t staarkt dien zondhaid
oetvigelaaiern: ain kopke troanen ain kopke laifde ain kopke kwoad ain kopke leven ruier aal deurnander sloek der op om wieder te goan om goud in t leven te stoan.
“Gaaist mit aner week, wie goan n bollenmand moaken.” Vol enthousiasme nuigt veurzitter van ons raaiskemizzie mie mit te goan. “t Is nog november, t kin nog nèt”, zegt ze. Bollenmand moaken, helpt vast om de winterdip wat de boas te blieven. Joarenlaank heb k in haarfstvekaanzie in mien toen bollen in grond stopt. Gaf wat te doun in zo’n graauwe tied. En gaf mie t gevuil dat t toch wel weer veujoar worden zol. En zeker noa midwinter kon k ze sums wel te grond oetkieken, zo’n verlet har ik om zunne en kleur. Nog elk joar kommen der hinter en twinter in toen snijklokjes en poaskebloumen op.
En zo goan we op n grienderge woensdagmörn mit plougje vraauwlu op stap, bollenmand moaken. In n kolle kas zitten we, soam mit nog zo’n plougje, stoef bie nkander aan de kovvie. Haiteluchtkaggel geft waarmte veur dij der dicht bie zitten. Bin blied da’k mien waarme stevels aan heb en mien waarme jaze. Din krieg we van ales te heuren over bloumen en bollen. En over hou we ons mand verzörgen kinnen om der zo laank meugelk plezaaier van te hemmen. As k zo heur over hou t aal mout, vroag ik mie òf hou mien bollen altied kaans zain hemmen toch te grond oet te kommen. Meer geluk as wieshaid west, ducht mie. Din ist zo wied, wie goan aan slag. Zo’n viefendatteg vraauwlu lopen deur nkander hèn, om nkander tou en stoan in rieg bie grode kisten mit bollen, din weer terug noar heur aigen mand, woar loag noa loag bollen en swaarde grond in vlaaid wordt. Onnerin kommen dij bloumen, dij as leste bluien en elke volgende loag bluit weer net even wat eerder. Kweker loat ons n foto zain van ain van heur aigen manden van veureg joar en joa, dat is n mooi kleureg ploatje. Of dat van ons net zo wordt mout we nog moar òfwachten. Om n uur of twaalf bin we kloar, we helpen nkander om de manden bie d’auto’s te kriegen. Mien ol bestelautootje komt goud van pas, d’ain noa d’ander schoeft heur mand der in. “Nait te haard deur de bochten scheuren, din valen ze om en kinnen we vannijs begunnen,” krieg k as road mit. Op maarktplain in Loppersom nemt elk heur mand weer in ontvangst. En nou mor wachten wat der van komt. t Zel weer veujoar worden.
Zol n spesioale menaaier van denken van lu oet n bepoald toalkontraain deurklinken ien hou ze dij denkwies ien heur toal oetdrukken? Of is t net aansom. Dat de toal doar ze ien opvud bennen n bepoalde menaaier van denken genereert? Kin je heuren aan hou mensen heur oetdrukken woar ze collectief ien verschillen van lu mit n aander toal? Denken noordelke dialectsprekers op net wat aander menaaier as Noorderlingen dij Nederlands proaten? Of is dit apmoal kulloazie?
Veurbeeld 1: n Zetje leden kregen wie n braifke: ‘Zoaterdag noar Stad west (noar ‘Dag van de Grunneger Geschiedenis’), mor t was zo òfloaden vol ien t ‘Huis van de Groninger Cultuur’; dat mot mor nait weer!’ Typeert ain hom as Noordeling mit zo’n zin?
Veurbeeld 2: Predekant, amateur-archeoloog en schoulopzichter Nicolaus Westendorp (1773-1836) kon ien 1825 tot perfester ien Leiden benuimd worden. t Verhoal gaait dat, dou e zien vraauw dit veurlegde, zai hom vroug of ze ien Leiden t ooriezer ook droagen kon. t (Golden) ooriezer waas doudestieds t mainst typische dail van de Grunneger klaiderdracht. Westendorp zee heur dat Leidse perfestervraauwlu dit nait gewoon waren. Doarop zee vraauw Westendorp: ‘Dan moesten wij daar maar niet heengaan!’
t Grunnegers schient deur heur Nederlands hin, mor vanwege heur reaksie bleef Westendorp tot zien dood aan tou domie ien Losdörp.
Veurbeeld 3: Ien de hagiografie over predeker Wulfram wordt t mement beschreven dat Vraize vorst Radboud (?-719) hom deur dizze Frankische predeker deupen loaten wol. Veur t onderdompeln ien deupvont haar Radboud zien dikke toon aal ien t deupwoater. Ien ainen vroug Radboud aan Wulfram: ‘As ik noar hemel goa, is t grootste dail van Vraize oadel din ook ien hemel?’ Wulfram antwoordde: ‘Zuks kin nait t geval wezen. Zai bennen ja nait deupt en zellen dus ien hel zitten.’ Radboud bedocht hom votdoalek: ‘Ik verkais n hiernoamoals mit mien veurgangers.’
En ik denk dat e as Noorderling dou zegd het: ‘Dan moast ‘r mar net doopt wurde, tocht ik sa…….’ ‘Din mot der mor nait deupt worden, ducht mie!’ En dat Radboud dou toon weer tou t woater oettrokken het.
Radboud dij hom op t leste mement nait deupen lait; Borduursel oet (noar oand wordt) begun 16e aiw.
Is weer hail wat beurd vandoag kop vol kovvie drinken ien zoal dou noar brilleman ook nog noar kapper west mor as k heur vroag wat zai zo al doan het dizze dag kikt zai mie wat woazeg aan en zegt, och nait zo veul hör n dag krekt as aans as k noavroag, viendt zai dat t lasteg is dat ze zo veul verget, dat zai zuk doar dikke zörgen over moakt, mor t komt ja van dij vaal, dou ien badkoamer ja, n zetje leden, en k word der ja ook nait jonger op, zegt zai zulf mor wil ook nait kloagen k vroag of ter nog gounent west hebben t antwoord is krekt as guster, nee hör, gain ain, bie mie kom der gainent en k vuil mie zo allain zusters binnen goud heur, doar nait van mor dij hebben t ja zo drok, nooit even tied te proaten, mor wieder heb k gain kloagen zeg voak da’k hail tevreden bin en t eten is ook goud hör, k eet aaltied alles op din kikt zai op klender doar schrift zai alles op kikt weer noar mie en zegt der is guster, loof k, toch ain west mor k wait nait meer wel of t was en as k even loater vot goa zegt zai, dag meneer, wel wazzen ie ook weer?
“Nou, barst mor lös mit dien verhoal din”, zee e. Ze kon hom wel wurgen. Hai keek heur nait aan. Hai keek noar n punt wied achter heur.
Dou ze oetreuteld was, keek e nait zo soeterg meer. Flipje was aanschoven en keek noar Ester. Dat was mie nog ais wat, vond e. “Kom, den goan we hom nou deurzoagen. Flip gaait alles sorteren oetzuiken, beluustern. Bord biewaarken.” Hai wees noar t bord woardat ale belangrieke zoaken nou opstonden. “Luuster ook zo hinter en twinter noar de discs en breng den t haile cabaret noar de TD.” Ester stond veur t bord en wees noar de foto van Bertil Marnixs. “Wie hebben die, mien jong”, zee ze.
Ze draaide zuk om noar Dubbeldam en keek hom aan. Narro was weer wat bietrokken. Nou haar e der nog muite mit, om tou te geven. Dat dee e nait groag. Dat zol e op n aander moment op zien aigen menaaier doun. “Ik heb n roar idee”, zee ze. Ze wachtte. “Hm, dat zel wel weer wat schiers wezen. Ik kin die langer as vandoag.” Dubbeldam pebaaierde n laag op zien gezicht te kriegen. t Wuir n maal trekje rond zien mond. Hai keek heur aan en fronste zien wenkbraauwen. Ze haar wel voaker van dij meroakels had. En sums waarkte t. “Wie goan mit Homko noar de Olderman State. Wie zeggen niks en wie kieken of der doar gounent binnen dij reageren. Wie kieken wat e dut en wat e zeggen gaait. Of e sputtert of wat den ook. En den kinst hom deurzoagen tot e tougeft. Wat dochst?” Dubbeldam kraabde zien kinnebak. Hai keek noar Flipje. Dij was meroakel bezeg. Bewiezen genog, zo as t nou leek. “Kom, wie hoalen mesjeu op en goan.”
De widde paauwen van de Olderman State luipen op t gras. Dat was n meroakel schier contrast. Bertil Marnixs, de artiest, de kunstschilder haar der vandoag gain oog veur. Zien scholders luit e hangen en hai vruig om rokerij. Dat was nait veur haanden en zo ging t drijtal noar binnen. Hai bleef wat onneuzel stoan in de grode hal en keek om zuk tou. Ester en Dubbeldam, baaident dochten ze t zulfde. Speulde hai nou onneuzel of was e hier erenswoar nog noeit west? Ze gingen linksòf en kwamen bie de balie. Lena Kothof haar dainst en keek noar heur computerschaarm. Ze keek mit n slag op en stopte mit heur waark. “Zo plietsie, bin je der weer, dit moal mor laifst drij man staark! Heb je joen boudeltje aal veurmekoar? Heb je hom aal te pakken of was t n heur dizze raais?” “Nee”, zee Dubbeldam, “dat hòlden we nog eefkes onner pet. Is Stallingoa der ook?” “Op kantoor”, zee Lena en keek weer noar heur computerschaarm. Ester en Dubbeldam keken mekoar aan. Dat was nait speuld. Dubbeldam geboarde dat Marnixs mit hom mitlopen zol. Ester verdween oet beeld. Dubbeldam klopte beleefd op deur en dee hom dou open. Bie de grote toavel zaten n man en n vraauw. Dina Stallinga ston op en luip noar manlu tou. “Bin je der alweer? Mit goud nijs? Dit is de directeur Jansonius. Hai is weerom. t Het n zetje duurd, mor gelukkeg is e der weer.” De man ston op en gaf de baaide mannen n haand.
“Wat zuikt n directeur van n centrum as dit in Vietnam?”, vruig Dubbeldam. “Ik was een paar weken op visite bij mijn dochter. Maar de terugreis liep helemaal fout. Geen vliegtuigen, stakingen, ellende, nachten doorgebracht op het vliegveld. Maar goed ik ben er weer en hoor dat we hier ons portie ellende ook hebben gehad.” Bertil Marnixs stond wat verwezen oet roam te kieken. “Wat is het doel van uw bezoek?” Hai keek zien rechterhaand aan en der kwam n flaauw glimlaagje op zien broene kop. “Van uw zoveelste bezoek!” “Wie lopen d’haile boudel nog ais weer bielanges om te kieken of der nog wat vergeten is. Sums krieg je noa n poar doagen weer n vrizze kiek op de zoaken. Aigenleks routine dus.” Hai luip noar t roam en greep Marnixs bie aarm. “Marnixs kom, wie goan. Ik zel joe van de week nog bellen veur n gesprek. Dat kin hier of bie mie op buro. Messchains mörgen aal wel.”
Jansonius knikte en sputterde nait over onrust veur de bewoners en slechte noam. Hai knikte en ging weer zitten. Bie Diena Stallinga kwamen de eerste rooie vlekken aal weer in heur mooie laange haals. Ester zat in ain van de Chesterfields op gaang. Marnixs luip as n dooie mit Dubbeldam mit en ging ook op n Chesterfield zitten. “Ik wil groag aine smoken”, zee e zacht. “En hest aal gounent zain, dij die bekend veurkommen?” Dubbeldam keek Ester aan en huil scholders op. “Onze vriendin is der nait en dat is jammer. Ze is oetpandeg en dat duurt nog tot aander moand. Ze hangt nou in lucht en is onnerwegens noar Mexico.” Dubbeldam schudde wat mit kop en wuir vranterg. “De keuken”, zee Ester opgewekt. Ze stapte op luip in richten van keuken, mit t zekere gevuil dat de mannen wel achter heur zollen kommen. Dat deden ze ook. Dubbeldam mos zien verdachte wel n drukker in rug geven. t Ging nait van harte. Ze stapten keuken in en doar stonden twij kerels tegen elkaar te raggen. Mastland en Van der Velde bèlkten en brulden dat t n laive lust was. Ze luiten zuk nait van de wies bringen deur de verziede. t Ging der heer as de duvel. Marnixs stond wat in deur te twieveln. Hai trok nou toch oardeg wit weg. Allenneg was de vroag woar ofdat van kwam. Mastland keek eefkes op. “Opsodemietern, joe”, brulde hai tegen t drijtal. Ester en Dubbeldam keken mekoar aan en begonnen te laggen. Ester drukte Marnixs de keuken in en doar bleef e bie n keukenblad as n loden Jurrie stoan. “Wegwezen!”, brulde Mastland nog n keer. Dubbeldam dee net of e niks heurde.
“En…. komt t aalmoal aal weer boven?”, vruig Ester aan Bertil Marnixs. Dij draaide zuk om en luip noar gaang en ging weer op ain van dij dure baanken zitten. “Ik heb hier niks mit van doun. Ik ben hier nog noeit west. Ik wait nait wat je van mie willen. Loat mie toch mit vree. Ik wil noar boeten en wil aine smoken.” “Dat komt dommit wel”, zee Ester. “Wie goan eefkes noar de koamer van Maria Sofia Langqvist. Wat zeg ik? Koamer, nee man, appartement. Loop mor veurop Bertil en den kommen we der wel.” Dubbeldam greep de man op baank bie aarms en sjorde hom zo weer op de bainen. “Hoppa, doar goan we.” “Ik wait ja nait, woardat ik noartou lopen mout”, zemelde Bertil Marnixs. Dubbeldam gaf hom nog n drukker. ‘Den loop mor achter mie aan.’ Ester wachtte nait langer en luip veurop. “Wat doun we? Mit lift of mit trap.” Dubbeldam koos veur lift. Hai drukte op t knopje mit n grote twij. Doar stonden ze den. Twij rechercheurs en n verdachte. De gaangen waren leeg. t Was stil in dizze vertrekken. Zulfs t gerag van de baaide koks was verstomd. Achter de dikke liftdeuren kroakte en zoemde t wat. Lift zakte noar begoane grond. Dubbeldam dee n stap achteroet as of de deuren noar boeten zwaaien zollen. Ester vond de lift aigenlieks onzin. Mit drij hoanetreden was ze nou aal boven west.
Dubbelde deur glee open en n òldere vraauw stapte noar veuren. Mit n grode voam over drumpel as of ze strompeln kon over n drumpel dij der nait was. Ze druig n blaauwe overall over aarm en ze keek toesteg. “Ze zeden dat e boven was. Mor dat is nait zo. Doar is e nait. Doar is allenneg de grode swaarte kerel mit zien grode widde gebit. n Schiere jong. Mor, man man wat is dij kerel groot. Ik krieg altied pien in mien nek as ik hom aankieken wil. Kootje haar zien overall en brood vergeten vanmörgen en nou zol ik hom dat eefkes brengen. Ik sjaauw mien n ongeluk deur dat gebaauw hier. ”Ze dee heur haand schuuns veur heur mummelbekje: “Kòlde kak. Dat ist hier. En nait aans. Mor ze binnen goud veur Ko. Nou zai ik t.” De vraauw veerde op. “Joe binnen van plietsie. Joe waren bie Vera in hoes verschaidende moalen. Och, och wat n verdrait. t Laive mins. Zo dood as n pier. Mor doe hufst nait meer bie mie aan deur te kommen.” Ze wees mit heur bibbervingertje noar Bertil Marnixs. “‘Doe bist n minne hond. Komst sleudel bie mie lainen en brengst hom nait weerom.” De wereld ston veur n kwart seconde stil.
Dubbeldam en Edens keken noar t òlde vraauwtje. “Joa, joe baaident kin ik wel vertraauwen. Mit joe wait ik sekuur wat ik der aan heb. Mor dizze kollegoa van joe is n leugenpuut.” Bertil Marnixs draaide zuk om en wol wegrunnen. Mor Harry Dubbeldam stak ain van zien grode vouten oet en n tel loater lag Marnixs op vlouer. Dubbeldam pakte zien boeien en draaide aarms van Marnixs op rug.
Twij moal klonk der n dreug tikje. De man bleef liggen. De buurvraauw van Vera Reker keek stomverboasd. Dit zag ze aans allenneg n moal op tillevisie. Ze trok Ester Edens aan aarm. “Nou zo slim is dat nou toch ook weer nait. t Is aine dij nait te vertraauwen is.” “Zo is dat!”, zee Ester Edens.
“Hai kwam om n uur of elf soavends der nog aanschieten. Ik haar hom nog noeit zain. Mor hai luit mie wat zain, n koartje of zukswat. Hai mos in t hoes van Vera Reker wat ophoalen. Vera haar pech mit auto en nou mos hai wat ophoalen. Nou ik wol op bèrre en docht dat t aal wel goud kwam. Aander doags kon ik ja wel vroagen. Ik heb hom sleudel geven. Haar ik noeit doun mouten, ik wait t wel. Mor ik heb t toch doan. Ik haar nog vroagt of t slim was mit Vera. En hai zee, dat t meer n routinekwestie was. Ik huifde mie gain zörgen moaken. t Kwam aal goud. Aanderdoags zol e sleudel weerom brengen en meschain gaf e hom ook nog wel aan Vera. Wat mout je den as òld minsk?’” Ze keek de twij vroagend aan. Baaident keken ze weerom. Ze zwegen. t Oldske dee zo heur best. Ze verknuurde heur buusdoukje.
“Woarom was je nou in de Olderman State?”, vruig Vera vrundelk.
Der bennen gonnent dij nait geern aan heur middelboare schoultied trugdenken, omreden ze bevubbeld onregelmoatege waarkwoordsvörms oet kop leren mozzen. Kieken, doe kiks, doe keeks, doe hes keken. Staarke waarkwoorden, dat bennen de boesbelders veur elk dij aander toalen leren wil of mot. Onregelmoateghaid zit hom benoam ien klinkers: zitten, zat, zeten. Woarom? Doarveur mon-we ver ien tied trug.
Waarkwoordvervougens ien verleden tied
Ien tied van de oldste Indo-Europese toalen waas klinkerwizzeln dé menaaier om van n tegenworrege tied n verleden te moaken. En hou voaker n waarkwoord bruukt wordt, hou eerder e onregelmoateg wordt.
Bevubbeld Letien:
Kommen: venire Ik kom/venio Ik kwam/veni Zain: videre Ik zai/video Ik zaag/vidi Overwinnen: vincere Ik overwin/vinco Ik overwon/vici
Elkenain komt voak aarns en zigt, mor Caesar overwon ook voak: veni, vidi, vici! Nog hailtied goan waarkwoorden hail langzoam over van t olle, onregelmoatege, noar t nije, regelmoatege systeem: Lezen, ik las > ik leesde, etc. Leutje kiender moaken dat syteem zulf: ik leesde, drinkde, loopde, begunde, zigde. Ien t Oosten van Grunnen is dat nije systeem wieder ontwikkeld as ien de rest. Wel Grunnegers leren wil, het t wat stoer mit vervougens, want ien t Grunnegers is der nog n bult lokoale varioatie bie ook. Benoam bie verleden tieden. n Veurbeeld: woagen. Tegenworrege tied: ik woag. Verleden tied: ik wuig/woug/waig/woagde en ik heb woagd. Zukse vörms mot ain dij Grunnegers leren wil schele kopzere geven. Aander veurbeeld: vangen: ik vang, vong/ving, ik heb vangen/vongen. Wat t kortvolkje der van moakt is toch veul makkelker? Ik vang, *vangde, *heb vangd. Mor elke toal het zien aigen geschiedenis en doar zol ain reken mit holden kinnen, ook aal zeggen toalkundegen dat toalverandern nait tegen te holden is. Geschiedenis en verandern; willen wie heur ien evenwicht holden of mon-we der ons bie deel leggen dat elkenain ien toukomst potjetoal proaten maag? Ien t Nederlands hait dat ‘Jip en Janneke-toal’ of ‘New Speech’.
Tegenworrege tied
Ien t Grunnegers bennen/waren bie tegenworrege waarkwoordstieden nog vaaier vörms: ik zai, doe zigs/zugst, hai zigt/zugt, wie, ie, zai zain. Meervold kin sums ook mit t wezen: wie, ie, zai hebt. Onder ienvloud van t Nederlands vlaigen klinkerwizzelns ien t Grunnegers – corresponderend mit Hoogduuts en Nederduuts – bie waarkwoorden ien twijde en daarde persoon tegenworrege tied der oet: Huiven > huft > huift. Kieken > kikt > kiekt Luden > ludt > luudt. Lopen > lopt > loopt
Eltje Doddema (1952) is schoulmeester, zanger, schriever, componist en ie kennen Grunnegs van hom leren. Doddema woont ien Haarstee.
Doddema lopt/loopt geern op ienvloud van t Nederlands op t Grunnegers veuroet en stelt op zien webstee veur: ‘Der vindt gain klinkerveraandern *1 ploats as dat in t Nederlands ook nait t geval is, ook al was dat oorspronkelk wel zo.’
P proaten – proatte i.p.v. pruit (prout wordt nait nuimd).
P huiven – huifde i.p.v. hof (hufde wordt ook nait nuimd). —————————-
*1 http://www.eltjedoddema.nl/ Op webstee gaait t wieder: ‘Gezond verstand zegt ons dat de streektoalvarianten stoadegaan verdwienen. Lu dij ze nou nog bruken kommen uut tied en veur de nije streektoalgeïnteresseerden is t onbegonnen waark om as nijkommers aal dij verschillen te leren. Kinder binnen der al hailendaal nait mit daind. As wie willen dat t Grunnegs as schrieftoal overleeft, din mout ter ain spellen en grammoatikoa kommen: t ABG.
Zo as Radio-Noord vrouger t Noordgrunnegers geern tot ABG moaken wol, zo kin-je aan Eltje’s veurbeelden zain dat hai mit zien ABG aanstuurt op Aalgemain Beschoafd Grollands, baseerd op t tegenworrege Oostgrunnegers.
Spellen ien verleden en heden
Ien Oldenzaal is oflopen maai de oetgoave ten deup hollen van n vertoalen ien t Grunnegers van Heliand (Hailand). n Haaidens kerwaai! Heliand is n Kristusverhoal ien t Oldsaksisch. Ien Toal & Taiken, nr. 4 wer dij oetgoave besproken. En aan t ind van bespreken staait: ’t Is ook hoast nait te veurkomen of der binnen nog wel n poar fouten ien zitten bleven. (9) Aal mit aal is Grunneger Heliand n mooie vertoalen worden.’
Recensie zat mie nait lekker. Spellen ien n bouk is nait t belangriekst en elk het wel ais n gat ien hoos, mor over spellen ien de Grunneger Haailand vaalt veul te havveln. Aal doalk vanof t eerste kepittel kon ik, dij Rekers spellensregels aanhold, n fikse praan spelfouten aankruusken: moar, oaf, oarde, oafkomsteg, bedude hai, mit vörderen, benoaderen.
t Kin wezen dat ain, dij hom nait aan ‘Reker’ holden wil, woordinden op el en er mit en maggeln wil, mor din mot t ainks wel konsekwent doan worden, en loater kin-je lezen: goudern en luustern. Heliandvertoaler het hom noar t liekt van gain enkele regel wat aantrekken wild. Dat kin vanzulf ook. Omdat ik toch wat problemen haar mit recensie heb ik n aander vroagd wat dij van vertoalen von en hai het blz. 100 bekeken:
der is hail roeg mit aanhoalenstaikens omsprongen; aine keer stoan ze der nait, aander moal aal; sums nait aan t begun, mor den ienainen aal aan t èn. woorden zo oet t Hollands: opnij, zeg ains, klainaaierd – enzukswat.
vremde woorden: schrobberds (ien regel 3817 – wordt t volk mit ‘bezzems’ vergeleken?); woaraargens n sloatje oet sloagen (n proemke tebak?) woordvolgorde: te loaten zain – t komt veul voaker veur (ik kin der nait aan wènnen en wil dat ook nait). aine moal is ‘zienend’ mit n ‘d’, aander moal mit n ‘t’; boetendes ien regel 3830: ‘dat ie hom t zienend geven (het zijne?). n vraauw bie t klongeln treppaaiert: woarom nait ‘trepaaiern’ of laiver ‘trappaaiern’; boetendes ook n dikke toalfout: n ‘t’ ien stee van n ‘d’ (staait nait allenneg ien t kopke (regel 3839) mor even loater nog ais: dij vraauw was treppaaiert (regel 3842).
Dit is ain, willekeureg kozen bladzie. En den heb k ales nog lang nait nuimd ……….
Ik schreef weerom: ‘Mon-we gewoon blied wezen dat ter ain west het dij muite nomen het om Heliand te vertoalen, ook aal is t ien min Grunnegers? Mon-we ons haildaal nait meer drok moaken over spellen? Of over grammoatikoa? As zo’n vertoalen ien t Nederlands oetkommen waas, din waas e ofbraand. As t om t Grunnegers gaait, mon-we din niks om ‘kwaliteit’ geven? Wat dat ook wezen maag? Der bennen wel meer dij heur niks van Rekers Grunneger spellensregels of grammoatikoa aantrekken willen. Dus mon-we meschain alles mor op zien beloop loaten.’
Lu, zo’n boaskerel as Julius Caesar bin ik nait. Ik kwam, ik zaag en ik geefde mie over. Komt n tied noa dizze tied!
Aan t end van dit wel hail onstoemeg joar Lopt boudel mie ja sikkom deur mekoar Verjoardoagen van miezulf en Sunterkloas Wordt vierd mit draank, slagroomtoart en spekuloas En ook mit kerst en old en nij Draait t mainsttied oet op te veul (vr)eterij Toch wensen wie joe van haarten mit mekoar n Mooie kerst en n hail ontspannen nij-joar!
rebulie mit mekoar vuurwaark knapt brandstoapel dij goud fikt klok van kerk ludt en ludt klok smeren keel smeren heurt derbie ainmoal sjoars olle der oet nije der ien goan zo rap mit keboal pelzaaierg nij joar ien
in t begun kregen mìnsen van de schepper handen om beter te moaken en verstaand om beter te waiten en zuk op dij menaaier te onderschaaiden van de daaier dat is goud lukt met ons verstaand zetten wie t aal noar de haand en dat zellen wie waiten.
Wilde ganzen oet t Noorden proten in duustern honderdoet over hou t was doarboven mor vlaigen intied stoareg noa t zuden en n haalftamme dele dut wensteg kop umhoog mor krigt gain högte
hai schrift van vrouger van Oldsaksisch en over nou,
hai speult zien ploatjes ien zien zulvern deuske,
hai webt ons virtuele woorden goud op stee,
hai teuvert oet zien rugzak aal dij toalege talenten,
hai zingt zien klaske veur laange Columbus raizen deur,
hai schoft mit mooie spullen oet aigen kist en boukenkast,
hai verhoalt Oethoezen van olle meesters en van Mij,
hai schlemmert ien gedichten Koba onder vaalse noam,
hai wiekt veur montre diekgasten en portretten van t Hoogeland,
hai krigt radio en teevee ook plat zet zien kop ter véur,
hai spiekert ons van alens bie, mit hoeswaark en dictee
hai riemt op Koksioanen wel mit n poepse melodie,
hai fietst oet hoes noar Amsterdam en al farreg joar weerom,
hai is n meroakel, dij köster mit zien kiep.
t Waarkwoord “schlemmern” is deur André Pettinga zulf opbedocht, noar Koba Schlemmer, ain van Jan Sleumer zien pseudonoamen. t Kin van alens beduden, moar veur Jan was t benoam muzikoal bedould. t Is verwant aan woorden as “swingen” (Eng), “zwieren” (Ned) en t Duutse “schlemmen” wat “brassen” (Ned) betaikent. Ein Schlemmer = n smulpaap (Ned), lekkertje (Gron.) ook wel dikdakker (Gron.). Köster Jan dee slim veul mit spaigelploaten en verskes ien zien Grunneger lezzen ien Mokum. En zien geest is nog slim smui. Wat André Pettinga aan- gaait, zel “schlemmern” ien Reker zien buuswoordenboukje verschienen
Ons cv-kedel was van zo ienains kepot. Monteur van Gaswacht, veur t joarlekse onderhold, kwam noar mie tou mit n òfbroken òfstelschroef ien haand. “Zo het t zeten”, zee e en hai keek doarbie slim iengewikkeld. Ik zaag t perbleem nait zo, even n nije schroef der ien draaien en kloar is t weer, zol k zeggen. Mor nee, dat haar k haildaal mis. Schroefdroad mos vannijs tapt worden en der kwam nog van ales meer bie. Dat ging hai nait doun, doar mos ain van kedel-leverancier bie, haildaal oet Apeldoorn. Hai wol zien handen der nait aan branden. En cv-kedel mog wie van nou of aan absoluut nait meer bruken, stekker ging der oet en gaskroan wer dichtdraaid. Dou ging kerel vot. k Mos ook nog n pepier taiken dat wie der zulf nait n nije schroef ien draaien zollen. Of dat wie kedel toch aan doun zollen, want din kon der meschain gas ontsnappen. En dat schoa din veur ons reken wezen zol. Amerikoanse toustanden, bedrieven dekken heur tegen ales ien. Mor wat mos k aans, monteur haar zien regels en protokollen. Zodounde dus haren mien vraauw en ik ienains gain waarm wodder en ook gain verwaarmen. Nou was t midden ien zummer, dus dat leste was gain perbleem. Mor wie konden ons n zetje nait douchen en wassen, tenzij mit kold wodder en mit tandenpoetsen kiddelde t mie iezelk aan koezen. Men gaait ter nait dood aan, mor lekker is aans. n Poar week loader wer der aanbeld en der stonden twij monteurs van kedelbedrief bie veurdeur. Baaidend ien zo’n lichtblaauwe, toenbroek mit hupzelen. Maarknoam van kedelfebriek braidoet op borst en dito op kleppet. En mit n grode kovver mit raif. Ha, nou kon wie dommit weer douchen. Ik haar net eerabbels reud en swaitte over haile pokkel. Dus ik zee: ”Kom der mor gaauw ien.” Aine monteur was groot en dik, haar n buukje en n hangsnor. Aander was klaainer en moager en zee nait veul, Watt en Haalfwatt benuimde ik ze. Dat was iendertied de Nederlandse noam veur de bekende stomme films oet joaren twinneg en dareg van veurege aiw. k Heb t even opzöcht op Wikipedia. t Waren acteurs van Deense òfkomst, de boomlaange Carl Schenström en de klaaine Harald Madsen. Schenström stook meer as mit kop en scholders boven Madsen oet. Vanwege heur stommelege en klunzege acteren werden ze t veurbeeld van n slim ongeliek duo, ien lengte of wat intellect aangaait. Watt haar de laaiden en dee t woord. k Ging veur heur aan trappen omhoog noar cv-roemte op zolder. Haalfwatt droug as leste swoare kovver. ”Belaggelk dat dij monteur van Gaswacht dat schroefke der nait even ien draaien wol, wat n amtenoarij”, bekloug ik mie, dou wie noar boven klommen. En k bedocht ter bie, wat gaait mie dit grapke wel nait kosten en woar kin ik dit op verhoalen? Want twij kerels haildaal oet Apeldoorn, n dag der mit onderwegens, dat gaait mie ien de pepieren lopen. “En hou kin dat din”, vroug k weer dou wie boven waren, “dat joe der haildaal overtou kommen mouten. Dat mout wel n hail groot perbleem wezen.” Mor Watt zee wiesneuzeg en draaide doarbie wat aan n snorpunt: “Der bestoan gain perblemen, allenneg mor oetdoagens. Mor ie hebben aal geliek, dit is n hail biezunder geval.” Zo hé, wat n daipzinnege proat veur n monteur, docht ik. Hai is zeker zien roupen mislopen. “Der is meugelk eerder ain bie kedel west”, ging Watt wieder, dou k hom t kepodde kedelschroefke aanlangde. “Dij het zien verantwoorden bliekboar nait nomen. En den dink ik nait aan dij monteur dij joe t schroefke zain lait. Dij kwam der teminsent mit veur ndag. Ik dink dat ter doarveur nòg ain west het, dij – meschain per ongeluk – wat kepot moakt het, dat e gain woord hebben wol. Zunder wat te zeggen is e der tussenoet naaid. Dat vermóed ik heur”, zee Watt noadrukkelk. “Mor, hou t ook is, kedel is kepot en dij goan wie nou veur joe moaken.” Kerels gingen aan gaang, geraidschop wer oetpakt en kedel ontmanteld.
Ik laip ter bie weg, want t is n klaaine roemte doarboven en ik wol ze nait veur vouten lopen. Aalgedureg kwam Haalfwatt noar beneden om wat oet heur bestelbuske te hoalen en ging der din weer mit noar boven. Ik vroug noa n dik uur hou ver of t was. “Wie hebben t kritische dail had, t gevoar is nou weken”, zee Haalfwatt. “Mor t duurt nog wel even heur.” Gevoar? Was der din gevoar bie? Ik kreeg alsnog de bibberoatsies. Ien mien fantesie laag t haile dak aal ien toen en wie mit swaart verbraande gezichten der bie. Mor afijn, t gevoar was nou din gelukkeg veurbie. “Din kin we nou zeker wel even kovviedrinken”, stelde ik veur. Joa, dat kwam heur wel goud oet, zee Haalfwatt. t Was mooi weer en wie gingen ien boeten zitten, achter t hoes, lekker ien zun. Mien vraauw redderde wat ien keuken veur kovviebrud en wat veur ien t linkerhaandje. Ik prout wat mit monteurs. Je willen n goie sfeer moaken, ja. Dat komt t waark ten gouden, dink ik din mor. Ik wait nait hou t kwam, mor wie haren t doalek over perblemen ien wereld, aanwakkerd deur Watt. Dij begon van waal te steken over wat ter apmoal mis is. Bankencrisis, Eurocrisis, perblemen mit geld ien Griekenlaand, Spanje en Itoalië, hieptaiken, de politiek en aal zo meer. Hai zat dudelk op zien proatstoul. Haalfwatt zat ter mor wat bie en zee niks. Hai haar dit meschain al wel veul voaker heurd. Tipies n stokpeerdjesproat. Ondertied dat Watt aan t redenaaieren was, keek Haalfwatt wat ien t ronde noar toen en t hoes. Mor Watt haar ook n oplözzen veur ale perblemen bie de hand. “Wereld zol der n stuk beder oetzain as elk poker speulde”, zee e. “Huh…? pokern?” k Was stomverboasd. Dat was wel t leste doar ik aan dinken zol. Pokern, dat is ja n spel, dij ze veul ien krougen en benoam ien casino’s speulen. Gokken! Las Vegas is der groot deur worden. En din worden wie apmoal meschain wel gokversloafd. t Leek mie gain goud plan. Mor Watt bleef der bie. “Ik speul t zulf ook en nait om t geld heur. Alewel ik ter zo wel ais n beetje bie verdain, zo’n vetpot is t ook weer nait bie dizze boas. Mor pokern kin echt n haile bult wereldperblemen oplözzen”. Volgens hom was er gain bedere methode om minsen te leren om te goan mit geld en risico’s. Kiender kinnen mit pokern geduld, respect veur tegenstanders en begrip veur aandermans kiek op t leven leren. Ja”, zee e “pokern leert minsen veur heurzulf te dinken. Op zo’n menaaier kinnen jeugdkriminoaliteit en diplomatieke crises vermeden worden.” Ik von t mor n roar verhoal en wol der net weer wat tegenien brengen, dat t feidelk allain om geld gaait en dus hebzucht aanwakkert, dat speulders heur aans veurdoun as dat ze koarten hebben, of juust haildaal niks van heurzulf zain loaten, dou mien vraauw der aan kwam mit kovvie. “Zo…, wie hebben net even ale wereldperblemen oplöst”, zee Haalfwatt. “Kin we nou lekker kovviedrinken.” Hai keek doarbie n beetje vilaain noar zien pazzipant. Mien vraauw en ik mozzen der om laggen, mor Watt gaaf gain sjoegel. k Haar t idee dat ze dit stukje ale moalen as ze bie klanten waren, opvoeren deden. Gewild of meschain juust wel ongewild, want zo blied keek Haalfwatt ter nait bie. Dij kon wel ais stinzat wezen van dat ‘pokern’ van zien moat. Noa kovvie duurde t nog n haalve schoft, dou was kedel kloar en gingen monteurs weer vot, noadat ze ons nog oetgebraaid bedankten veur kovvie en ons de hartelke groeten deden. t Is alweer n joarofwat leden, kedel dut alweer n haile zet wat e doun mout zunder hoapern en ik heb nog nooit n reken van dat kedelbedrief zain. Kiek, doar hol ik nou van. Van monteurs dij meschain wat apaarde ideeën hebben, mor heur waark goud doun. En doarbie gain reken sturen.
Je heuren t deur de bloader Neuten mor nait van n boom t Is n symfonie van kleuren En geluden droagen deur de wind Dempt deur n tapijt van de haarfst Broezend deur gras en stroeken Je heuren t floitend deur de takken Mor je kinnen der niks van broeken Ieder joar om zulfde tied Den staait t orkest hier weer te speulen Je kin t nait zain, misschain mit dichte ogen In joen aigen verbeelden kriegt t vörm Haarfstmeziek in aal zien akkoorden En joe binnen de dirigent dai t haile spul stuurt In noazummer kondigt t al aan De melodie van de haarfst deur joe ervoaren.
t Dee der wel wat tou, eer Lammert zien stramme bainen boeten bèrre kreeg. Nacht was veurbie veur e noar zien idee recht begonnen was. Gusteroavend was t ja ok bar loat worren. Verdikkeme, deurdeweeks mos n mens der aans gain gewoonte van moaken zo te nachtbroaken, mor ja, as der ais wat zainsweerdeg op t kiekglas is, wil je t leste bedrief ja ok geern zain. Dizze raaize was t n film over kinder in Oazië, dij t aldernoarst min trovven haren. Dit har hom nuver aangrepen en adinlek van koarde brocht. Kinder dij deur heur olden verstöt werren, omreden dat ze ain of aander meleur haren. Opsloten in n kröt op t achteraarf. Wied oet zicht van Jan en alleman. As je bevubbeld ollu vruigen hoeveul kinder der thoes wazzen, werren dizze verschoppelings nait mit teld. Verzörgd as t ovrege vij zagen dij lieders t daglicht amperan. Kropen of luipen al noargelang heur kundegheden in polten wat hinneweer. Oetzichtsloos en dat allént omreden dat ze bie heur geboorte wat lek en gebrek haren. Gain kinder woar ze mit speulen konnen en gainaine woar ze wat van opstaken. Olders keken sikkom nait noar heur hom. Onvolweerdeg mozzen ze mor zain hou ze aan heur ende ruiken. Gain normoal mens dij schienboar noar heur hom keek. Wat gemainschop of aandre hotemetoten nait waiten, deert heur ja ok nait! Wel t per overhoal heurt, holt heur de mond om aksies te veurkommen. Hou is t doch meuglek mit n Grode Boas dij t aalmoal vanoet de Hemel zugt en t Grondpersoneel dat bliekboar ogen in buutse het of kop in t zaand stekt.
De vraauw was intied al under de manefakturen schoten. Lammert har nog n zet laankoet op baanke noadocht over aal wat hom stief aangrepen har. t Was ja onnuur, zo as paardie lu mit heur kinder omgoan. t Wazzen ja ok kinder van dijzölfde Voader, dij aal kinder tot Hom nuigde.
Gainaine mog heur ja in wege stoan. Zokswat is ja nait te riemen mit dij Goddelke bosschop. Gelukkeg waren dit soort faiten in ons welvoarend en fersounlek laand nait van toupazen. Of heb k dat mis? Worren sommege kinder ok geestlek en of liggoamlek mishandeld? Kiekt gain mens noar heur welbevinden om? Wie wonen doch mit nkander in n Christlek laand woar zukse oetwassen gain rolle speulen kinnen. Aal wat in kraanten staait of op ons wiedkieker braid oetmeten wordt, mout je nait aaltied leuven. Of speulen dergleke zoaken ok in ons kikkerlaandje n aigen pertij mit? Ontucht, moord, daifstal, verinneweren van aandermans of mandailege fertuten, doodslag en femiliedroamoa’s binnen ok hierzoot meer regel as oetzundern. Der is niks nijs under de zunne. Pot huift de kedel ja gain verwiet te moaken. Spaalter in vrömde ogen weegt voak nait op tegen baalke in dij van mensen zölf. “Verbeter de wereld en begun bie joezölf, din zol t wizze n moal beder goan”, zegt n old taimke. Wat gaait t der in dizze wereld bie toeren doch roar aan tou. Honger, ellèn, zörgen, misdoad, noareghaid, pikanteghaid en scheel. Noa de Zondvloed en de Oetzetten oet t Parredies is t ja nooit aans west. De Toren van Babel en de verstreuen over d’eerde het der ok vervast gain goud aan doan. t Volk dat nait in de pas luip mit de ‘noabergelieke’ lu as zaiken, misdailden, sigeunders, homo’s, aso’s, kleurlingen, asielzuikers of aandre boetenlaanders werren apaart zet. Doar kon, wol je doch gain gedou mit hebben? Meloatsen of leprozen werren t dörp oetjagt en mozzen roateln as der ‘geef’ volk in buurde kwam, of werren verbannen noar n aailaand bevubbeld Spinalonga, woar ze – deur de poort van Dante – hel binnengungen, in òfwachten van n wizze dood. Totdat n dokter n medesien oetvönd dij heur weer betern kon. Noa n deurwoakte nacht het Lammert zoch hernomen en gaait mit sloaperge kop over tot odder van dag. Vraauw is oetsloapen en al reur mit t mörgeneten. Wil heur nait opzoadeln mit zien overdenkens, mor nemt zoch veur, bepoalde dingen doch te tamtaaiern, bie de kop te nemen. Noa zien omdenken en hazzenschraberijen is der doch wat hangen bleven. Lammert nemt zoch veur in toukomst wat aans tegen aal schontjebraiven – dij regelmoateg bie hom in t klipgat valen – aan te goan kieken en der wat mit te goan doun. Ok in zien gedenk trekt de dook wat op en brekt zunne weer deur.
Berend Oosterman zit weer es achter de geroaniums. Hai het n spierzaikte, dezulfde as Johan Baarghoes. Moar Berend woont nait in n verpleeghuus. Hai wil nait de rest van zien leven in leegte wachten op t ènde. Moar wel achter dij geroaniums zitten. Most ja aalgedureg n moal kieken hou ze der bie stoan. Nait dat Berend zo gek op bloumen is, moar n poar geroaniums mouten bie hom in de vesterbaanke stoan. Doar achter zitten te kinnen, dat is wel n beetje zien gevuil veur humor. Berend kon Johan wel. Hai het vaar moand in datzulfde verpleeghuus west. Vaar moand te laank. Noa n opnoame in t Groot Zaikenhuus mos e doar n zetje ‘reaktiveren’, wat dat ook betaiken mag. Berend is der nait achterkommen. Zie hebben niks biezunders doan, von Berend. En joaren noa tied vindt e dat nog aal. Zie waren der wel goud in om lu op te baargen, t was veur de maisten t leste stoatsion. Veur Berend zel t n tiedelek verblief wezen, moar zie wollen net zo laif dat e veur altied bleef. Dat wol Berend nait, hai wol nog wat van zien leven moaken en n verpleeghuus was doar nait t goie stee veur. Wat hom nait aanston, was dat aander lu zien leven bepoalen deden en hai zulf moar zuneg meer in te brengen haar as lege braifies. As hai zoneudeg in vaste petronen leven mos, kon e dij zulf wel opbedenken. Nou is Berend van zukzulf gainent dij laank op bèrre liggen wil, moar uutsloapen was der ook nait bie. Om zeuven uur gingen de gerdienen lös, of e dat nou wol of nait. t Was om middag dat e kloar was om van bèrre òf te goan. En doadlek deur noar d’eetzoal veur zien waarme prak. De prak dij e n weke in t veuren al uutkaizen mos van n sedel doar noeit gain fersounleke eterij op ston. As je t den op joen bord liggen haren, verswon joe d’eetlust. Wieder beston de dag benoam uut wachten of je ook bezuik kregen. As de tied doarvoar west was, wuiren d’eerste bewoners op bèrre moakt. As ze t redden konden lag de leste der om negen uur in. De nachtdainst begunde om haalf elven, waren de lochten al uut. Zo gingen de zinloze doagen veurbie. O joa, den mog e nog drij moal in de weke verplicht vrijwilleg noar t aktiviteitensintrum, doar de jonges net zo aktief waren as op d’òfdailen: nait. As dat de rest van zien leven wezen mos, den huifde t van Berend haaldal nait meer. Hai wol t nait veur zien dattegste al òfschrieven. Hai bleef doar nait, hai kon zuk ja gain minder stee veurstellen. Berend ging eerst weer terugge noar d’ollu. Doar haar e t goud, moar zoas aal uutwozzen kinder wol hai oeit n moal tot t huus uut. As je liggoamelk goud gezond binnen is dat ja gewoon, moar woarom zel dat veur Berend aans wezen? Hai kon best zulfstandeg wonen en n aigen leven, n eerlieks aigen leven, laiden. Dij meuglekhaid het Berend vonden bie Fokus. Doar het hai zien aigen leven, zien aigen woonderij en mout e zulf waiten wat e dut en wat goud veur hom is. Hai bepoalt zulf hou loat e van bèrre òf gait, hai kin tegen etenstied nog bedenken wat op toavel komt, hai kin waarken, eters of sloapers kriegen, uutgoan. Hai dut net wat e wil en hou hom t uutkomt. En as e achter de geroaniums zitten wil, binnen t zien aigen geroaniums. Hai gaait nait wachten tot e opholdt te bestoan. Doar het e ook haaldal gain tied veur! k Zel joe n aander moal es uutstukken wat dat Fokus inholdt. Meschain mot Berend joe zulf moar es vertellen over wat e beleeft. Of wat e wieder aal uut zien doeme zogt.
Bie de verhoalen Wachtkoamer en Berend wacht nait: Schaande genog is t verhoal over Johan Baarghoes woar. Vanzulf heb k zien echte noam nait bruukt, moar wieder heb k niks opbedocht. Berend Oosterman bestaait haaldal nait, moar der zit wel wat van n bestoand perzoon in. Dat bin ik. Toun k tekstredakteur van Kreuze worden bin, ston der n stukkie over in t Dagblad. Doar ston in vermeld da’k n liggoamleke bepaarken heb. Dat was aiglieks nait neudeg (op de biegoande foto was t ja te zain), want t dut der nait tou. Wat mie aangaait wait je genog en huif ik der wieder niks over vertellen. Meschain kom je n moal wat tegen in schriefsels van mie, moar doar zel t ook bie blieven. Bert
k Zee gustermörgen tegen mien vraauw Gain enkle boksem is mie meer te naauw We mouten de raim flink aanhoalen Terwiel dat we ons nou aal scheel betoalen Aiglieks waren we tot nou tou best tevree Al is t beslist gain vetpot mit allain mor AOW Dus t aargert mie dat we dij crisis hebben te danken Aan aal dij ‘grode jongens’ bie de banken
k Rol deur t landschop en dink aan drumpel dij ik dommeet over mout krije krijt filaain: most högte in kou ropt vanoet gruinlaand: winter of gain winter, dat scheuvelt mor en al honderd joar stijt ekkelboom kloar um mie op te vangen
vrouger ston e der allinneg dij grootske meulen nou het hai gezelschop van nijmoudsegheden vrouger was e neudeg wodder mos tou polder oet polder mos ja dreug nou draait e sums en din as t oet komt en as t kin ook geft e bliedschop sums is e ien treur dat verscheelt e van nijmoudse meulens dij kinnen allinneg mit wiend mitdraaien en doun t veur de sìnten lieken wel minsen dat dut dij Goliath nait dij is aigenwies dij het gain pries en staait as n reus doar tussen dij veule nijmoudse wiendmeulens
Dou ol laiwe old en min was en nait meer zulf op jacht goan kon om aan eterij te kommen, bedocht e wat om zien gerak te kriegen. Hai kroop ien hool under baarg en dee krek of e bot lebait was en zörgde der veur dat elkenain t ook wos. Aal daaier haren meelie mit ol ropper en ain noa aander gingen zai op zaikenbezuik. Zo gaauw zai ien hool waren, nam laiwe verziede te groazen en vrat heur op. Noadat veul baisten t der zodounde tou doan haren, viezelde vos oet hou of dat laiwe zuk redden dee. Hai ging noar laiwe tou mor bleef boeten hool stoan en vroug laiwe hou of dat t mit hom ging. “k Bin hail min”, zee laiwe, “doarom wil k ja groag dastoe der ien koms, zodat wie n beetje jaauweln kinnen”. “Nee, daanje”, zee vos, “Ik zai dat ter n bult voutsporen van baisten dien hool ien goan, mor k zai der gainent weer oetkommen”.
Hai, dij zuk woarschaauwen loat deur t onmis oordail van n aander, is wies.
n Wolf dij veurbie kwam, zaag dat n poar schepers in n hut zaten te schraanzen van n dik stuk schoapevlaais. Hai ging noar heur tou en zee, ”Wat n keboal zol t geven as ik krek zo doun zol as joe”.
As n Grunneger in t Nederlands noar joen woonstee vragt, zel e mainsttied zeggen: “Waar kom je weg, dan?” As antwoord zel den mainsttied de Nederlandse ploatsnoam geven worden. n Vraize kin t nog wel es in zien aigen toal zeggen, moar Vraizen binnen ook grootser op heur toal as wie. De ploatsnoamborden binnen in Vraisland den ook twijtoaleg. Nait overaal, heb k heurd, t Schient dat der ook ploatsen binnen dij allenneg de Vraize noam bruken. Zo verschenen bie ons in ainen ook wat borden mit inkeld n Grunneger ploatsnoam derop. t Bleek n grap te wezen van n stedentendispuut in Stad. Zie haren over t bord Groningen n ploade bakt mit Grönnen Stad. En ze kondegden aan om dat op meerdere steden te doun. In Eenrum wuiren plakkoaten mit Ainrom ophongen.
Ook Slochtern en Aisen kregen heur aigen bord (k leuf nait dat dit de goie noamen binnen). Zuks nijs is sikkom altied goud veur n diskuzzie in t belpergram van Noord. Begun oktober ook weer. k Leuf dat der meer tegen- as veurstanders te heuren waren. En vanzulf – wie lieken wel Hollanders – mozzen gounent votdoadlek vroagen wèl of dat betoalen gaait. Ik wil nait over de sinterij proaten, t mout benoam om t prinsipe goan: Ik bin der wel mit veur. As je t bruken van de Grunneger toal doardeur wat aanpeerdjen kinnen, woarom den nait? En de Vraizen doun zukswat ook ja… Moar t mout bie ons wel net even aans. Wel twijtoaleg, zoas bie de noabers, eerst in t Nederlands en doaronder in de streektoal. Moar doarveur huif we nait aal dij grode borden vervangen. As we dij nou gewoon stoan loaten en der n klaainer bord mit de Grunneger noam onder moaken, dat is mans genog wat mie aangaait. Den kom je nog bie de vroage, wat of de goie spèllen wezen mout. Om de lokoale dialekten eer aan te doun, mout we blieven bie t dialekt dij doar in de ploatse of streek proat wordt. t Huift nait zo te wezen dat bievubbeld de Westerkwartierders opscheept worden mit noamen dij veenkolonioal klinken. n Dörp as Enumatil nuim ik Aimentil, moar in t buutswoordenboukje van Siemon Reker staait IJmentil. Siemon zel t wel waiten, loat we ons doar moar aan holden. Den wuir op Noord nog even vroagd of de stroatnoamen den ook in t Grunnegers mouten. Dat kin nait, dat wordt te stoer. Wie binnen inwoners van Nederland en zellen reken holden mouten mit lu uut aander windstreken. Wat n aargernis veur de Zuder- en Westerling om stoere Grunneger stroatnoamen opzuiken te mouten. Boeten dat: t Kin aal wel aanpaast worden in de TomTom, de Bos Atlas, Google Maps, wegenkoarten en wait ik mie veul wat nog meer. Moar man och man, wat n peenze waark zel dat wezen. En wat zel dat n geld kosten. En wèl gaait dat be… (moar ho, dat zeg ik nait).
Ien t Grunnegers is der bie mannelke en vraauwelke woorden n verschil tussen onze voader en ons voader. Onze voader wordt ien t Grunnegers bruukt ter onderschaaid: onze voader, joenent nait. Ons voader of ons mouder wordt bruukt bie alles wat as ‘onvervremdboar bezit’ aanzain wordt. Dat kin ook wezen ons hond, alderdeegs ons toavel. Is t nait singelier dat Onze voader de Grunneger noam is van t bekende gebed? Ien n platduutse kienderversie is wel proat van ‘uns Vadder’ *1 , mor dat komt omdat ter ien t plat- duuts mor ain vörm is: uns.
Gott, uns Vadder Gott, uns Vadder dor boben, Du büst jümmer hier bi uns, ook wenn wie Di nich seeht. Vadder dröft wi to Di seggen, un Du hürst dat geern, wenn Minschenkinner to Di bedet. Lot all de Minschen marken, dat Du uns König büst. Mok Du, wat goot un richtig ist, dor boben, dor bi Di, un ünnen, hier bi uns, un wies uns ok, wat wi doun künnt. Geef Du uns Dag för Dag, wat wi to ’n Leben brükt. Un vergeef uns unse Schuld. Hülp uns, dat wi markt un seeht, wat wi verkiert mokt hebbt, un denn dor ok hin goht, wo wier wat schuldig sünd. Pass op, wenn Böset noh uns langt; bewohr Du uns dor för, un mok uns dor von frei. Du büst de König all de Tiet, uns grote Vadder, stark und goot, un unse Welt is in Dien Hand. Wenn wi mol eens dor boben bi Di sünd, denn sünd wi tohus, denn sünd wi in uns Vadderhus.
Tegenworreg neurowaitenschoppelk onderzuik suggereert dat religiositeit eerder n kenvermo- gende as n emotionele aigenschop is. Noast neurolinguïstiek is der n grinswaitenschop bie kommen: neurotheologie. t Kon wel ains zo wezen dat minsen n aangeboren godstee (god spot) ien de kop zit. Wat as t godsbesef ain mit n neurochirurgische iengreep te hazzens oetsneden worden kin?
Onze Voader Ons voader dij ons ien de hazzens zit, dat joen stee pelzaaierg wezen maag, dat t keunenkriek van verbeeln kommen maag, dat joen wil doan wordt van inne tot winne, t verstand doar wie verlet om hemmen, geef ons dat vandoag en mörn, en reken ons onze dommeghaid nait tou, net zo as wie geern even nittjen elk dij ons verneukt. En breng ons nait ien toeze, mor wil van kopsere ons verlözzen. Amen.
Ze vuilde zuk betrapt. Ze haar hier gain zoaken. Elke hoar ston heur verkeerd op t lief. “Man, ik bin op zuik noar joe. Kom ik heb kovvie kloar. Den kennen we n piepke proaten. Is t aalmoal lukt?”
“Ach ik heb de smoor in. Altied denk ik dat k wel weg kin. En altied vlaig k bie minsken binnen of mout ik hotels, wachtkoamers in, omreden dat der den toch noch weer n plas komt. k Bin der zo stìnzat van. Ik ben Ester.” Ester wreef zuk over t lief en nikkopte. Trankiel luip ze achter de vraauw aan. Dizze juvver haar wat oet te leggen. Dubbeldam zat tegen Bertil Marnixs over. Flipje rommelde mit pepier. De opnoame apparatuur ston op pauze. t Kon wat hom aanging begunnen. Dubbeldam zee niks. Hai keek noar de man tegen homeover en schroapte zien keel. “Dou t spul mor aan, Philip.” Flipje kreeg sikkom n hartaanval. Nou was e toch wel eefkes slim belangriek in dit onderzuik. Dubbeldam haar hom gewoon bie zien echte veurnoam nuimd. Mit n eelsk geboar dee e de recorder aan. Hai pakte zien blok en potlood en was der kloar veur. Hai las de gegevens van Marnixs veur en vruig hom of dat aalmoal klopte. “Woarom vloog je ons sikkom aan, dou we bie joe kwamen?” “Ik schrok mie hartstikke lam en was nogal hyper.” “Hyper?” “Joa, n poar joints rookt en den wor ik toch echt hyper. Dat haar ook nait mouten.” “Wat?” “Nou, zo mit dij biel. Man, ik zat der eefkes deur.” “Wie kwamen allenneg mor wat vroagen. En dat wuir mie toch n ontvangst.” Bertil Marnixs keek stoef veur zuk oet. t Wuir moeskestil in koamer. “Wie kwamen wat vroagen over Vera Reker. Wie denken dat der n grode kaans is dat je dij kinnen. Zulfs dat je n reloatsie hebben.” “Ik kin Vera. Mor ik heb heur aal n beste zet nait zain. Wie hebben wat had, mor zo as dat voaker gaait vonden we dat we nait biemekoar paasden. We binnen oet mekoar.” “Waren je mit joen baaident op Saandploat, in n hoeske? Verschaaidene moalen zulfs.” “Joa, dat klopt. Ik mag der groag noar tou om te schildern en te schrieven. Veur schildern is t licht der zo mooi. En zo n hoeske bie zee, is n lust om te schrieven. Ik mag der groag wezen. Soam mit Vera was t hailndal schier.“ “Hou heb je heur kinnen leerd?” “Eh, via t internet en dou aal snel doarnoa op n vernissage.” “Wat mout ik me bie n vernissage veurstellen?” “As der n tentoonstellen opend wordt, den worden lu nuigd en dij kommen den n dag of oavend van te veuren. Doar hebben we mekoar veur t eerst zain. En ik vond heur wel leuk.” “Was Barbara Vink der ook?” De kunstschilder trok wat aan zien board. Hai was aan prakkezeren. Flipje keek de man aan. Mor dij keek weg en keek noar n stee op de muur achter de baaide kollegoa’s. “Joa, dij was der ook. Mor dat wait je al. Barbara Vink is de schrieversnoam van Vera. Ze haar n boukje oetgeven.” “Bie dezulfde oetgever as woar joe dat doun?” “Nee, ik stoa onner kontrakt bie n grode oetgeverij. Zai haar aargens wat drukken loaten. Dat gebeurd wel voaker. t Wordt pas interessant as t bouk n beetje begunt te verkopen.” “Was t wat?” “Hou beduil je dat?” “Kon ze n beetje schrieven?” Man huil zien scholders op en sweeg. “Wenneer hest heur veur t lest zain?” “Och, dat is aal weer n beste zet leden. Ik bin nog n zetje wegwest.” “Was je veureg joar Kerst bie mekoar op t aailaand?” De man nikkopte. “In feberwoarie was je der ook?” “Allenneg. Dou ston de boudel aal op barsten en ze kon gain vrij kriegen van t waark.” “Op de Olderman State?” “Ken best wezen, ik heb gain idee woardat ze waarkte. Iets mit òldjes, dat wait ik wel.” “Maria Sofia Langqvist?” De man schudkopte. “Vrundin van mien moeke. Ik wil groag vot as we kloar binnen. Ik heb nog n bult te doun en alles lopt mie zo in de schiet.” “Oh, dat zel vast wel, mor ik bin nog nait kloar.” Dubbeldam ging verzitten. Flipje schikte wat mit zien pepier. Dit was leuk. Hai haar nog niks opschreven. “Maria Sofia Langqvist woonde in de Olderman State. Was die dat bekend?” “Nee, doar wis ik niks van. Ik heb aal eerder zegd, dat ik heur noeit meer zain heb, dou mien moe oet tied kommen is. Zai waren vrundinnen van vrouger òf. Doar heb ik niks mit neudeg.” t Kwam der nait aal te overtuugd oet. Marnixs wreef mit baaide haanden over zien gezicht. Dou keek e Flipje aan. Dij keek nait weerom. Flipje schudde zien pepieren. “Dingsdag en wonsdag, de zeuventiende en achttiende. Woar huilst dou tou?” De man schudkopte wat en gaf gain antwoord. “Dat betaikent n hoop gedonder, bedenk die goud.” “Ik was gewoon thoes aan t waark. Niks biezunders.” “Wel kin zeggen dat dat zo is?” “Ik wait der niks van, ik waark aan n tentoonstellen, en sums waark ik dag en nacht deur. Ik wait t nait.” “Vera Reker waarkte ook op de Olderman State.” “Nou…” “Doar het ze t vast over had mit die. Joe baaident waren n setje. Ik wait nait hou dik je mit mekoar waren, mor t komt mie roar veur dat je doar noeit over proat hebben.” “Ach, ze het t wel ais nuimd, mor dat kon mie nait zoveul schelen. Ik heb niks mit dij softies. Wie haren mekoar en dat was genog.” “Mit de Kerstdoagen verleden joar was je ook nog mit joen baaident op t aailaand. Dus dou wast toch dik aan?” “Joa.” “In feberwoarie wast der allenneg, dou was de laifde over?” “Nee, nait echt. Ze kon t nait wachten. Gain vrije doagen meer.” “Hou voak bist op de Olderman State west?” Man aan aanderkaant toavel dee haanden veur t gezicht. Hai trok scholders op. Spanning was te snieden. Flipje schoedelde wat op stoul hinneweer. Hai wuir der drok en ongedureg van. Dubbeldam keek noar Flipje. Dij keek vroagend weerom. Dubbeldam nikkopte. Hai pakte n MD-speuler en sloot der n boxje op aan. Hail even keek e noar t apparoat. t Was n meroakel schier dingseghaidje. Dou drukte hai op n klaain knopke. De drij mannen luusterden ingespannen noar opnoame. Dou in opnoame n deur dichtknalde, stopte Flipje de speuler en luit t nog n keer heuren. En nog n keer.
Dubbeldam ging stoan. Hai wandelde wat hinneweer. “Bertil, most nait zo kinderachteg doun. Ze konden der toch nog ais over proaten. Mor Bertil was kwoad. Hest ook heurd dat der nog wat vogelgeluden opstoan?” Marnixs slikte en keek Dubbeldam aan. “Ik duur der oardeg wat om te verwedden, dat dizze Bertil aan toavel en de Bertil hier op dizze opnoame ain en dezulfde binnen. En de vraauw dij Bertil vroagt om toch nog n zetje te blieven, dat dat Vera Reker is. Dat waiten we. Doar komt bie dat dij de widde paauwen van de Olderman State ook mit doun op dizze opnoame. Honderd percent zeker Bertil. Hou voak bist doar west en woar ging dizze rebulie over? Mor goud. We begunnen met de vroag hou voak doe op de Olderman State west bist.” Flipje drukte nog n moal op t knopje en heurdest de paauwen nog ais gieren. “Hou voak?” De man was t benaauwd swait op kop kommen en hai keek noar Dubbeldam. Dou piepte der n mobieltje. “Verdarre Ester. Der was n omslag. Ik haar hom sikkom zo wied. Nog n haalf uur en den haar k hom aan t kwedeln. Haar nou n zetje loater beld.” Ester Edens trok scholders op. “Dut niks. Wie kriegen hom wel. wat zeg ik? Wie hebben hom al.” Ze wees noar n deus op t buro. “Ik denk dat we de zoak rond hebben. De man is zo labiel as wat.” Mit heur drijent bekeken ze inhold van deus. n Laptop, minidisc’s, schriften. Speulder mit microfoontje. Flipje pakte votdoalek laptop en ging der maank. “Ha, dizze laptop het gain wachtwoord of niks. Bingo. k Bin der al in. Allenneg tekstverwaarker. Wieder niks. Mapjes. Haha, Submapjes Barbara Vink. Ales zit der in.” Ester pakte schriften bloaderde ze deur. “Hou komst hier aan? Bist bie hom thoes west? Hest die toch wel aan de veurschriften holden.” Dubbeldam graauwde. Ester nikkopte en ging zitten. Dubbeldam bleef bie deus stoan, as of e benaauwd was, dat e verloren roaken zol. “Bist doe benaauwd over veurschriften? Ik heb niks verkeerd doan. Ik haar vandoag gewoon geluk en dat komt ons tou. Dit haile zwikje ston bie Bertil in hoes. Aargens in zien atelier.” Dubbeldam haar de kaam rood. Ester fietste mit heur gedou dwaars deur zien plannen. Dat kon e nait hebben, mor dat wol e nait haardop zeggen. Ester haar aal laank schoten, dat Harry Dubbeldam de smoor in haar. Hai haar de smoor in, omreden dat e gain stuur meer haar over de gang van zoaken. Hai wol Bertil breken en dat was hom nou miskuld. “Ik stel veur dat we dit rusten loaten en dat we meneer Bertil gewoon kroaken. Wie hebben hom sikkom te pakken. Nog n uur in t swaithok en hai jodelt der over.” Ester kreeg weer n hekel aan hom. Nou ging e weer bot doun en deurdrieven. Nou wol e boven heur stoan. Nou wol e superieur doun. En doar was gain reden tou. Ze waren baaident geliek. “Wilst den nait heuren wat doar nog meer veurvalen is? Ik heb nog n bult nije dingen, dij van belang binnen veur t onderzuik. Aigenlieks mout dat eerst en den mouten we kieken hou ofdat t in mekoar paast en hou dit wieder mout. Ik denk dat we Bertil Marnixs wel te pakken hebben.” Dubbeldam trok n lammenoadege snoet en luip vot. Ester wuir grammieteg en ging kovvie drinken. Flipje was der hailendal deur. Hai ging bie zien buro zitten en leefde zuk oet mit deus oet t hoes van Marnixs. Mit drij koppen kovvie op n bredje was Ester snel weerom. Dubbeldam schudde wat mit kop en ging bie zien buro zitten. “Nou, barst mor lös mit dien verhoal din”, zee e. Ze kon hom wel wurgen. Hai keek heur nait aan. Hai keek noar n punt wied achter heur.
Ook bie t Noord Nederlands Orkest binnen ze laifhebber van Ede Staal. n Joar of wat leden hebben z’al n veurstellen geven rond Ede zien laidjes. Doar kregen ze zoveul goie reaksies op, dat ze dat nog es n moal doun wollen. In t joar van heur 150-joareg bestoan was t weer zowied. Op 13 september ston t grootste regionoale symfonieorkest van Nederland in de net vernijde grode zoal van De Oosterpoort. Onder laaiden van dirigent Hans Leenders brochten ze heur ode aan de legendoarische volkszanger. De zang was van twij hedendoagse grootheden uut de Grunneger meziek, Erwin de Vries en Wia Buze. In t eerste bedrief zongen baaident nummers uut t aigen repertoire. Volgens De Vries was dit nait allenneg n eerbetoon aan Ede, moar ook aan t Grunneger laand. Hai nam ons mit Op Fietse Deur Grunnen, langs t Winschoterdaip om uut te kommen bie t bekinde , Lutje Widde Hoeske Ulsda. Onderwegens zong e ook nog zien laifdeslaid Doe. Op zo n rondraaize deur de pervinzie kin je ook in Wia Buze heur woonstee Termunterziel uutkommen. t Kon ook nait aans as dat ze Ik Kom Van Ziel zong. k Haar Wia noeit eerder live optreden zain. Mit heur stem is ze n goie vocalist veur n groot orkest, k vin heur doarin zulfs beter as Erwin de Vries. Heur schierste laid Ik Mag Die Aibels Geern, heur grootste hit De Roos en Mien Meziek waren mit de klassieke arrangementen meschain wel beter as in d’orizinele uutvoeren. Noa de pauze (mit n plak Grunneger kouke van Knol bie de kovvie) kwammen Ede zien klassiekers aan bod. Erwin de Vries is as tekstschriever wel es wat raauw, moar is ook n melancholisch perzoon. Hai kin laidjes as Help Me Through The Night, Credo – Mien Bestoan en When The Waves Are Too High den ook goud handegen. Meschain mos e zuk wat inholden, want gewoonlek legt hai zulf veul passie in zien zang. In wat meer jentege laidjes as Geef Mie Dien Blues en Vrouger is meer ruumte veur uutbundeghaid en doar leek De Vries zuk net even wat beter in thuus te vuilen. Wia Buze is n minder goie entertainer as Erwin de Vries, moar mit heur stem moakt ze dat goud. Ze gaf n staarke invullen aan As Vaaier Woorden, t Het Nog Nooit Zo Donker West, Mien Toentje, t Hogelaand en De Hoaven Van Delfziel. Op t ènde vörmden De Vries en Buze nog n duo en kregen we nog n moal Vrouger en Mien Toentje te heuren. Wie Grunnegers schienen wat stoens te wezen, meschain zulfs wat slicht wat emootsies aangaait. Moar mit Ede zien teksten, twij van os beste zangers en schiere arrangementen uutvoerd deur n staark orkest, binnen n kombinoatie dij joe mementen van houndervèl bezörgen kin. t NNO kin de klassieke en populaire meziek goud bie nander bringen.
Ze maggen van mie veul voaker van zukse cross-overs mit noordleke artiesten aangoan. En dat huift nait altied mit Ede Staal zien laidjes, doar wordt al voak genog wat mit doan. Dat zee Erwin de Vries ook, moar dat von e gelukkeg gain reden om nait aan dit biezundere optreden mit te waarken. In dit theoaterjoar staait veur mie nog meer op pergram, wat cross-overs mit Grunneger artiesten aangaait. In november stoan Pé & Rinus nog weer veur t Noordpoolorkest en in meert treedt Harry Niehof op mit t Veenkolonioal Symfonie Orkest. Wat om noar uut te kieken. Noar n echt klassiek konsert bin k nog noeit west, moar dat goa k vervast nog es n moal doun. Mit dizze schiere Ede Staal-uutvoeren het t NNO mie nuigd om voaker te kommen.
t Aanleren van oetsproak van t Grunnegers via Amerikoans-Engelse oetsproak
‘Het is n bepaalde tongval, hè! Die kun je later niet meer leren.’ Dat zeggen veul ‘Nije Grunnegers’ over oetsproak van t Grunnegers. Mor tongvaal van grodere toalen kinnen ze mit wat muite wel leren as ze dat willen. Haalfbakken ‘Amerikoans’ proaten geft veul meer stoatus as perfekt Grunnegers. Toch bennen der nog wel ains gonnent, dij t Grunnegers leren willen. Zukse lu kinnen oetsproak van t Grunnegers via Nederlandse oetsproakregels leren mit t bouk ‘Zeg t mor’, een methode om het Gronings te leren spreken en verstaan’. Mor t kin ook aans, want welke Nederlander is nait groots op zien oetsproak van zien AmerikoansEngels?! Doarom mon je bie t aanleren van oetsproak van t Grunnegers even handeg gebruuk maoken van de grootseghaid op zien oetsproak van t Amerikoans-Engels. As didactisch truukje, omreden dat Nederlanders dezulfde klanken dij ze ien t Grunnegers ‘boers’ of ‘knaauwerg’ vienden, ien t ‘Amerikoans’ zó oardeg vienden, dat ze dij gloepensgeern noadoun willen. Knaauwerg en stoer om noa te doun vienden ze bevubbeld t ienslikken van slöt e, zo as bie: moutn (Hollands: moete). Zukkent mon je vroagen: ‘Zing even mit mie mit: ‘Go tell it on the mountn!
En joa hur! Mountn komt ter perfekt oet! Dij slag is joenent. En ie goan wieder: ‘Spreek dizze zin oet op zien Amerikoans-Engels Y moutn eimn youn bè:st doun, din is ootspró:k vant Grunnegers night sture. Zain ie wel? Grunneger oetsproak is makkelker as ie denken.
(Nou mot der even wat biezegd worden: : (dubbele punt) wil zeggen: laanggerekte klinker. De r is ien t Grunnegers n tongpunt r. En de g = Schotse ch van Loch Ness). Zeg op zien Amerikoans: ‘As y zo durgó:n, binnn y snel ynburgerd!’ Denk bie t woord ynburgerd aan oetsproak van ‘hamburger’. En zo wordt dizze zulfde zin ien t Grunnegers schreven: As ie zo deurgoan, bennen ie snel ienbörgerd!’
Sukses verzekerd! Via oetsproak van t Amerikoans-Engels *1 kin elk dij dat wil oetsproak van t Grunnegers tot op hoge leeftied aanleren
Vol aandacht kiekt er noar de diregent ien zilverfolie vörmgeven, t ragfiene webwaark om zien handen weven vangt zien blik den sprekt er uut wat ien hom oproupen wordt zo ston hai vrouger de aarms as dai diregent
dertussen strengen wol dai zai tot kluwens wond zien aarms zwenkten op heur swingbewegen
nog vuilt er hou de strengen zien handen met n streling ien de roemte zweven laiten wanneer t zachte rood heur handen oversteeg, t binnenien hom zingen bleef.
Ik bin der bie lutjen zo mui van… k Bedoul van dij televisie-debatten. t Wordt mie gewoon teveul van t goie. As k op bèrre lig zai ik aal dijzulfde koppen veur mie langs draaien en t vervelendste is, ik kin der hoast gain taauw meer aan vastknuppen zoveul informoatsie wordt der over minsen uutstört. En woarom? Wie waiten aalmoal allaank, dat t der veur Europa en mit noame veur ons laand nait zo best uutzucht, moar mouten wie dat elke oavend moar weer aanheuren? Der binnen vrouger toch ook wel es slechte tieden west. Dou wör der toch ook nait zo n drokte over moakt? Of zit hier wat achter, wat wie nait waiten of nait waiten maggen? Leste poar joar binnen der dingen beurd, dij eerder nog nooit beurd wazzen, zeggen de geleerden, alhouwel dij spreken mekoar ook deurlopend tegen. Ik krieg de indruk, dat t Europese Parlement soms mit d’ogen dicht besloeten nemt, in de hoop dat t goud uutpakt. t Gaait heur doar net as dij harmonikoa-speuler op de Dam in Amsterdam, dij ston te speulen mit voesthansen aan. t Was ja winter! Dou mensen hom vruigen hou hai dat veur mekoar kreeg, zee hai: ik speul oet mien haart. Der binnen altied wel n poar goie noten bie! Hai kreeg de laggers op zien haand, moar t lagen vergaait ons dammeet, as wie de reken presenteerd kriegen van aal dij beslissens van onze volksvertegenwoordigers! Nou mouten wie op 12 september stemmen veur n nije Twijde Koamer.
Wat zeg ik? Nije koamer? Ik bin baange dat der uutendelk nait zoveul veraandert. t Wordt dunkt mie hail muilek om n andere regeren in mekoar te zetten en as dat lukt, hol joe din moar vast, din gaait ons dat n nuvere sint kosten. De twievel bekropt n mins elke dag weer5 wat mouten wie aan mit dij zudelke potverteerders? t Gewone volk doar mout bluiden, omreden dat de laiders der n potje van moakt hebben joa, n potje veur zokzulf aan kaante legd hebben. Ik denk, dat t volk misschain beter oet wezen zol as ze weer boeten de monetaire unie verder gingen. Din kinnen ze weer konkurreren. Nou kinnen ze nait opboksen tegen aal dij aandere landen in Europa. En de schulden dij zai hebben? Wat mouten wie doarmit, zellen minsen zeggen! Dat geld binnen wie volgens mie n laange tied kwiet, moar as het loater beter gaait in t zuden, kinnen ze dij aaltied, uutsmeerd over n laange tied, aan ons terogbetoalen! Wie zellen dij zudelke laanden helpen mouten om zoakjes op orde te kriegen. Geld lainen is nait aaltied de beste optie. Ze leren organiseren is n betere! Moar ja, zai hebben doar haarde koppen! En nou moar hopen, dat ze noar mie luustern willen, din komt t in toukomst aal wel weer goud mit Europa en mit ons!
Mit aal dat grauwe weer Wor je der nait blieder op! Liggend op baanke t Is zundag Rustdag veur kerkgangers Sloapdag veur aandersdenkenden.
k Loop even òflopen weke langs: Was oareg nuver. Sunt Meerten veur kinder, Aibels mooi! Pude vol slik en zingen, of t leven der van òfhangt! Tachteg van dij hummels kwamen langs. Minder as veureg joar Dou haren wie meer as honderd! Mor t dee mie goud!
Aanderdoags op t plaain Was t kommen en goan van Poletieke partijen. k Kreeg n ballonnechie van CDA, SP, Gruin Links en VVD! Elk haar n verhoal hou of t worden mos En hou goud as zai t bedoulden! t Zel wel docht ik Mit vair ballonnen in haand laip k noar hoes. Onderwegens twievelnd aan miezulf. Wat hest die nou aansmeren loaten? k Docht aan Sunt Meerten
Kinder lok je mit n baaltje en n sint. Ollen mit n ballonnechie? k Liek wel al dement!!
Mit n spèlle luit k ze knappen Vot mit dij rötzooi! k Bin toch gain kind?
Zundag haalftiene. k Lig lammenoadeg op bèrre, mien vraauw en de kinder binnen noar femilie in Zoltkamp. Ik heb t riek allaine, k mout niks, ales mag! k Heb n poar plannen om de dag deur te kommen. Langzoam lezen in t bouk van n schrieftalent uut Knoal en mien rondje Onstwedde, Vlagtwedde, Zèlng, Troapelknoal fietsen. t Is persies vievenviefteg kilometer, ik rie t rondje al sikkom vieftien joar. d’Holten brogge in Zèlng is glad, de scheuren in t fietspad bie Onstwedde binnen mie bekind, n boertje in Jipsenhoezen verpangelt hunneg en in Vlagtwedde zit aan de raande van de weg n gevoarleke pudde. Ik wait woar k rie, t rondje het veur mie gain gehaimen. In t haalf-put-haalf-regenwotter nuimen ze t parcourkennis. Radio Noord tettert deur de sloapkoamer. Deur n glieve van t gerdien zai k dat de kerel van t weer der nait veul noast zit. t Is schietweer. Ik begun te lezen in t bouk: ‘Òfzain, emootsie, passie, snödde en kwiele’, n bundel verhoalen over n voader-zeun-reloatsie mit de dood as rode droad. ‘Wat is mien waarkelkhaid? Woarom bin k baange veur de dood van mien voader? Woarom tor k zien negenteg kilo aaltied mit in n beklimmen? Bin k wel baange veur de dood van mien voader? Op de vlocht veur t ain en aander onder ogen zain?’ Swoare köst veur n motterge zundagmörn. t Bouk glidt uut mien haanden en vaalt op de vlouer. Ik blief liggen en kiek noar buten. Haarfst. In al zien glorie: störm, regen, hoagel en kolde. Gusternoavend heb ik t nijs over t weer nait zain en heb mien fietse in de koamer schoonmoakt. De roadens deruut, spaiken poetst, derailleur dreugebloazen. Zulfs de kedde kreeg n badje mit dieseleulie. Ik kiek vannijs deur t roam. d’Eerste uren gaait t bouk veur de fietse. Om drij uur zai k vanuut mien bèrre n gat in de wolken. k Hemmel mie, k glie in de fietsklaaier en pak de fietse uut de schure. Onderwegens is der gainaine bie t pad. Gain wielrenners. Gain haardlopers. Gain skeeleroars. Allaine n verdwoalde kerel mit zien hond. Hai kikt mie gloepsk aan. Zien uutkiek verradt heibels mit zien vraauw. Elkenain zit thuus bie de kaggel, behaalven ik. Ik rie in n swoare störm mien rondje en mörgenvroug sjaauw k snötterg over de waarkvlouer. In Vlagtwedde zai k langs de kaande van de weg hou n kerel in de stroezende regen, n poar bloumen deellegt bie n bome. Der ligt n stoalen ploat mit n noam op de grond, ik kin nait zain of t de noam is van n mins of n daaier. In t midden van t dörp is t drok bie de kerke. Ik kiek nait goud noar de weg, mien veurrad glidt in n gleuve van de bekinde pudde. Ik mieter haard en kom op mien zied op de stoebe te liggen. Pien aan de knije, heup en aarm. Twij snötoapen mit de pedde schaif op de kop, stoan te wachten op de bus. Ze laggen mie oet. Ales is goud, roup ik. Gainain luustert. Ik goa stoan, pak mien fietse van de stoebe, drok t stuur recht en rie vot. Piene is tiedelk, nog n ketaaier op de taanden bieten, din bin k thuus. De bus rit mie veurbie. Deur d’achterroet swaaien de snötoapen mie uutdoagend tou. In n waarm bad bekiek ik de schoade. t Vaalt mit, bloots vaar beschoadegde ledemoaten. n Boele op t heufd, n wond op d’elleboge, n pienleke ribbe. De knije is der t aargst aan tou. Der is n groot stok hoed lös, sikkom twij centimeter in t vaarkant. t Liekt net of der n deurtje op n glieve staait. Ik dou t deurtje drij moal open en dicht. Ik wurg mie uut t bad en dreug mie òf. Ik pak n schaarp mes uut n loa van de schuddelbaank en snie t stok hoed van mien knije. Flaauw van de piene hampel k noar t klaaine koamertje. Veurdat t vlezege deurtje in de zinkpudde verdwient, dwirrelt t ploagend n rondje in t spuilwotter van t gemak. n Druppie bloud blift verloaten achter op de brille. Om haalf zezze nuzzel k mie oranje van de betadinezaalve in berre. Der is niks biezunders op de kiekkaaste. Wielrenners kloagen aaltied over wonden dij nait dreugen willen, veural schoafwonden dij tiedens t sloapen aan de loakens plakken. Ik kiek nog es goud noar d’elleboge en de knije. t Liekt mie rezenoabel om zo laank meugelk wakker te blieven. Der blift nog mor ain ding over. Lezen in ‘Òfzain, emootsie, passie, snödde en kwiele’. Op d’achterkaant van t bouk staait n foto van de Knoalster schriever. Op zien fietse bozzelt hai op n baarge in roeg landschop. Aan zien buuk te zain slagt hai gain moaltied over. Ik kiek ains goud noar zien uutkiek. De schriever lagt. Hai liekt gelokkeg. Deur t lezen van n poar zinnen onder de foto, roak k vannijs in t gemoud van de veurmiddag. ‘De dood bestaait nait, t is n foabel. Wat bestaait is t leven. Al is t nait veul meer as n drupke wotter in n zee van tied.’
Zeuventeg winters liggen ien wereld achter mie, mor janneg waas’k nog, dou’k weer joareg waas. Zeuventeg winters wizzelnd as ainspaanjer deurbrocht of mit baank- en bèrgenoten, dij as gezel bie mie verbleven. Ien kracht van jeugd kiend noch kraai verwekt, zunder aarfgenoam bin ik oet aigen keur, zunder noageslacht. Nou bin’k veur zuks te old, leeftied ontnam mie liggoamskracht. Mien zicht verzwakt, zwoar bennen mien leden, mien vlaais vervaalt, t vel wordt lèlk, t liggoam verlept, t lief verfommeld. Haile aankiek is wat aans worden, levenskracht let mie ien steek. Zo laang aal bin ik hier, wibbernd op dizze wereld. En wrachteg, t is goud, mor beter waas t, as rug mie nait zo bemiedern zol.
k Wait wel, der is aaltied aargens wel een oorlog, dreugte, overstromen, spijende vulkoan of hongersnood. minsen lieden, minsen kaarmen, kinder staarven n wizze dood, mor mouten wie ons den ontfaarmen over elkenain in nood ? dat kin nait bedoulen wezen, wie stoan ook al tieden in t rood.
Mainsttied hebben wie wel wat geven veur n collecte bie de deur, mor wie stoppen nou toch mor even, nije keuken gaait eerst veur. en loaten we nou eerlek wezen, t gaait hier ook nait aal te bèst. huifst de kraante mor te lezen, t het nog nooit zo donker wèst.
Toch zelst mie nait kloagen heuren, ik hol aaltied kop derveur. wat der ook nog mag gebeuren, t leven gaait gewoon weer deur ! kinnen ze gunder wat van leren, as t doar weer wat minder is. zet de teren mor noar de neren, gaait der ook nait zoveul mis.
wacht even hör, even poetsen, want mit dizze natte doagen Is om d’hoaverklap mien bril besloagen !
Wonsdag 22 augustus 2012 Olympisch Stadion Amsterdam Dunderdag 23 augustus in Dagblad van het Noorden: Frivool en Relativerend
Mor hai is zoveul meer! Wie zain gain olle man van sikkom 78 joar, dij nog zoneudeg wil of mout – nee – wie zain op t grode podium twinkelnde, dankboare ogen in n kinderlekblied gezicht – asof t biezunder is, veur òns zingen te maggen. Hai staait doar tussen zien meziekanten en drij zangeressen in, dij zoch laifdevol undergeschikt moaken aan hom, mor dij òòk aalweg deur hom mit n boegen bedaankt worden. As e begunt te zingen, woarin hai vragt hom aan te roaken, kin nait schelen hou, mit noakende handen of mit vingerhands, den liekt t net asof hai dat aan die vragt. t Was luusterachteg, elkenain mit zien aigen gedachten.
De LAIFDE – sums ungriepboar, sums stiekom, sums störmachteg, sums fatoal, sums heul normoal, sums verboden, sums allinneg mor allemachtegschier. Heul herkenboar veur ons altmoal, op d’ain of aander menaaier. Hai zong ook over de vraidhaid, d’onverdroagzoamhaid, onze nusterge eerde – aksies dij wie nait oplözzen kennen, mor t vuilde net asof je vandoage goan peberen doar wat aan te doun. Om haalf twaalf liekt t òflopen – ‘loaten wie nog even dit walsje doun’ – en zien fans, wie ook noaturelk, runnen noar de raand van t podium, evenpies heul dicht bie hom! Den n verrazzen: n tougift en nog aine en nog aine, hai liekt nait te stoppen. Tegen tien veur twaalf pakt e n klòkke in zien hoast breekboare handen en zingt dat t sloetenstied is en nog ain moal vragt e om de leste dans veur hom te bewoaren.
Op leste meziekklanken neemt dizze biezundere man òfschaid van zien doezenden aandere fans. Òfschaid nemen is altied verdraiteg, zee e, mor goa gewoon wieder mit aal aigen dingzegheden in joen leven en loat ons beklokkern wat ons laif is. Hai swaait nog ainmoal, neemt veur de leste moal zien houd veur ons òf en loat ons achter mit ons aigen
dreumen in de nacht. t Grode podium is leeg!
Ain klaain fragmentje uut AMEN – ain van zien nummers op zien leste cd OLD IDEAS:
Tell me again when the victims are singing and Laws of Remorse are restored Tell me again that you know what I’m thinking but vengeance belongs to the Lord
Ik heb nait de kundeghaid zien woorden om te zetten in t Nederlands of in t Grunnegers mor k hoop dat elk veur zoch zien aigen gevuil der bie het.
n Weep, keunegin van t nust, ging baarg Olympus op, doar god Jupiter wonen dee. Zai haar n verzuik en brocht Jupiter wat van t lekkerste hunneg oet nust mit om hom te vlaaien. Jupiter dij gek op hunneg was, von t n schier kedo en dee touzeggen dat weepkeunegin vroagen mog wat zai mor wol en hai zol t heur geven. Weep vroug: “ Geef mie n angel mit vergif, zo da’k lu dij mien hunneg gappen willen, doodsteken kin.”
Dat verzuik zat Jupiter mit ien moag en hai werd der wat vergrèld om, omreden hai mog minsen. Mor weep heur verzuik waaigern kon e ook nait, omreden goden holden aaid woord . Doarom bedocht hai t volgende en zee tegen weep: “ Wat ofstoe wils zel k die geven mor t kin ten koste goan van dien aigen levent. Astoe ain mit angel steks, zel dij ien steekwond achterblieven en den gaistoe der zulf ook aan, omreden doe bis dien angel den kwiet.”
gezegden en spreekwoorden te veul om op te schrieven woardat t om gaait kinst wel roaden en is t asmits stoer om diezulf te blieven,
omzunst binnen ze der nait en kommen ook nog dikmoals oet zo is t is bie de aine n vroag
en bie de aander n wait dij zien oren, mond en ogen sloet din ook mor al te groag, want bist n hoer of bist n daif dust de kat op t spek binden hest geld, din heb k die laif en wait ik die din te vinden,
wees woarschaauwd jonge held noa de zunde komt t beraauw want mooie vraauwlu kosten geld en binnen asmits ook nog ais slaauw,
zo vaalt der bie elk wel ais n steek en hailt de tied ook alle wonden verlust n vos zien hoaren mor nait zien streken en hebben stille wotters daipe gronden.
Jong dij van t laand weerom kwam op weg noar ploats, wer noazeten deur n wolf. Dou jong zaag dat e wolf der nait oetlopen kon, keerde hai hom om en zee tegen wolf: “ k Wait wel vrund Wolf, dastoe mie te pakken kregen hest, mor eer ik der aan goa, vroag ik die n gunst. Wilst doe meziek veur mie moaken op mien flòit, zo da’ k nog ain moal daanzen kin?” Wolf voldee aan t verzuik en ien tied dat hai op flòit bloazen dee en jong der op daansde, heurden honden op ploats t flòiten; kwammen der op òf en zaten wolf noa. Wolf kon nog krek tegen jong roupen: ”Aigen schuld plagt t mainste. Omreden dat ik mor n sloager bin, haar ik mie nait as n meziekant gedroagen mouten, bloots om die te plezaaiern.”
Johan Baarghoes zat veur t roam en keek wezenloos noar boeten. Weer n dag in leegte, zoas ale doagen. Moar hai zat nait achter de geroaniums, dij haren ze nait in t verpleeghuus. Johan was nog n jongkirrel van rond n 35 joar en zien leven was aiglieks al veurbie. Wachten op zien dood, dat was wat e dee. As je jong (of old) binnen en as je nog wat van joen leven moaken willen, heur je doar nait.
Moar Johan haar gain keus, von hai zulf. Naargens aans vuilde hai zok vaaileg. As hom nog es wat overkwam, waren doar altied dokters en verpleegsters dij wat doun konden. Stel die es veur dat der thuus wat mit hom gebeurde, den kon ale hulp wel es te loat kommen. En hai wol nog nait dood. Johan mog gerust in huus kommen, zee zien moe. Moar Johan duurde nait, zee zien moe. Johan was baange in huus, zee zien moe. Moar dat is moar t haalve verhoal. Johan wuir baange moakt in huus. En dat zeg ik. Zien moe haar der haaldal gain verlet van, dat Johan in huus kwam. n Volwazzen, gehandicapte zeun dij veul verzörgen neudeg haar, doarmit was zai heur vrijhaid kwiet. Den kon ze nait meer winkeln of zomoar aan de flotter goan. k Main dat ze ook wel geern bie t pad wezen mog. En ik zeg nait dat dat nait mag, moar is dat n reden om nait veur joen kinder te zörgen? Zai dee veurkommen dat Johan baange was en dat zai de zörg nait aankon. Moar leuf dit van mie, Johan was allenneg moar lasteg. Zien moe was bliede dat ze van hom òf was. Zien voader von der niks van. Of hai haar niks te vinden, zo n hoossokke leek e mie ook wel tou. Zien ollu kwammen ain moal in de weke bie hom, sundoagssmörgens noa elven. Rond de middag gingen ze vot te eten, as Johan mit de rest van de bewoners noar d’eetzoal ging. As tegen ain uur t eten doan was, waren d’ollu der weer. Noa t theedrinken gingen ze weer vot, den was t nog gain vaar uur. Laanger konden ze der ook echt nait wezen, t is ook ja zo wied rieden van d’aine noar d’aander kaande van de pervinzie. Zien bruier kwam hoast noeit, meschain twij moal in t joar. Aander femilie zag e haaldal nait, dij wozzen haail nait woar of e was, leek t wel. Hai was doar hail nuver votstopt, moar dat leek e nait ains deur te hebben. Hai von dat zien leven goud was en dat e goud op stee was. Ik von dat e n leeg en zinloos bestoan haar, op n stee doar ik nog nait dood vonden worden wol. Doar heb je niks, doar kin je niks, doar dou je niks. En der komt n mement dat je ook niks meer willen. Johan zat gewoon in de wachtkoamer. Wachtend op zien dood. Of beter, wachtend op zien haart, dat dij stopde mit bonzen. n Joar of wat leden is e uut tied kommen, heb k heurd. Houlaang leden wait ik nait. k Bin der al joaren nait west en heb der mit gainaine kontakt. Toun ik t heurde, kon k ook aiglieks gain meelie mit Johan hebben. Bie zien bestoan meschain wel, moar zien overlieden kon allenneg moar n verlözzen wezen.
Zo wol ik nait leven, veur zowied je dat nog leven nuimen kinnen. Gelukkeg huift dat nait. t Kin ook aans. Zoas bie Berend Oosterman, doar je wiederop in dizze Kreuze over lezen kinnen.
Guster haren wie d’oldste klaaindochter Marjolein op bezuik. Zai kwam bie ons eten, omreden dat heur ollen op vekansie noar t aailand gingen. t Komt nait zo voak meer veur. Leren en scharrelderij gaait n hoop tied in zitten! Ja, dat leerderij is wat, tegenswoordeg. VMBO, HAVO, VWO en wait ik veul, wat veur O’s nog meer… k Heb der gain snars verstand meer van! Zai is echt van dizze tied en speult ook geern mit heur mobieltje, woaras je mit bellen, filmen, en internetten kinnen. ‘Dat was vrouger wel aans’ vertelde ik in de konversoatie, dij wie haren. ‘Wie haren n kassie an de muur mit n hoorn der boven op. As je mit aine bellen wollen, mos je eerst slingern…. Den kreeg je Nonnie an de liene en gaf je deur, mit wel je geern kontakt hemmen wollen. ‘Bel joe zo trogge’ zee Nonnie den en zo’n 10 minuten loater ging de belle as taiken, dat ze kontakt moakt haar.’ “Wie haren dou nummer 66′, vertelde ik. Der wazzen dou mor waaineg aansloetens in Scheemde, Crol Vink haar nummer aine!’ Zai kon t hoast nait leuven en mos der den ook wel om laggen. Net as om n traauwfoto van ons… Zwaart/wit. ‘In ons tied was t mainst swaart/wit, meschain was der ook wel n meugelkhaid veur kleur, mor dat konnen wie nait betoalen.’ Shit, (nij woord veur verrek) denk ik nou: t Is ja de zeuvende! Onze traauwdag! k Heb nog hail gain bloumke veur moeke hoald! Dommeet om acht uur vot even noar de winkel! (dat even terziede). Ondertussen kreeg ze n berichtje van Roy, heur vrund: ‘Hij heeft het erg druk deze week…. moet van half zeven tot zes werken en vrijdag tot half elf! En hij moet ook nog op de scooter, omdat ie geen auto heeft!’, zee ze wat frustreerd. n Poar weke trogge haren ze n ongelok: Zai achter t stuur, in de baarm en boem!… op kop in de sloot! Gelokkeg laip t goud òf, mor t autootje was noar de bliksem! Ik kon maarken, dat t heur nog zeer dee en pebaarde heur der van te overtugen, dat zai doar niks aan doun kon! Mor ja, t mout zien tied hebben. Kinder hebben t vandoage ook nait makkelk. En weer dwoalen mien gedachten òf noar vrouger… Wubbo oet Schewòl en Luuken oet Nij Pekel kwamen in beeld. Zai waarkten bie ons in drokkerij en mozzen om haalf aachte begunnen! Elk mos wel n uur fietsen! Kin je noagoan, hou vroug dij van bèrre òf mozzen! n Scootertje was der veur heur nait bie. Om vief uur noar hoes, as der nait overwaarkt worden mos! k Zat net even te reken… de man roem 150 km in weke! Onder t waark aaid de radio aan mit gezellege meziek. En mit nkander mitzingen. Zo stoof de tied om, en was der minder frustroatsie. k Herinner mie nog goud, dat as mien voar – os boas – ais wat chagrijneg was, Luuken spontoan ‘Klokke Roeland’ inzette en d’ol zien gezichte van swaart snij op slag veranderde in n vroleke, zunnege smile!
Kinder zellen wel n aander ploatje neudeg hebben, mor ook dij zel as n medisien waarken. Ik hoop t van haarten! Veur mie is Klokke Roeland – net as veur mien voar – meer as voldounde!
Op n zummeroavend, zoas we ze dizze weke had hebben, mag ik groag even n tiedje in twijduuster zitten op ons plat boeten deure. Mit n glaske drinken der bie vlaigen mien gedachten din voak de gekste zieden op. Zo ook nou weer……Op ains schoot mie t woord “grenzen’ deur de kop. Grenzen, hou komt n mìns der bie…. Te meer: Binnen der wel grenzen ? Dou ik dizze week de beelden zag over André Kuipers, onze nationoale astronaut, docht ik: “Der binnen volgens mie gain grenzen”. Mensen zeden t altied al: “In de ruumte is wel te wezen”: en geliek hebben ze.
Mor hou is dat din op onze oarde…..? k Bin baange dat hier wel grenzen binnen….. d.w.z. dat ligt der aan van welke kaante je de zoak bekieken……. Ik heb bevubbeld van huus uut leerd, dat der grenzen binnen veur wat betreft joen gedrag noar aandere mensen tou. Ik mos beleefd wezen…… mit twij woorden spreken……Ie zeggen tegen oldere mensen en vrumden en nog veul meer van dat soort inzèggens. Van dij grenzen het de tegenwoordege jeugd hailendaal gain las…..Zai kinnen bliekboar gain grenzen. Zai zeggen tegen elk en aine doe, of je nou veul older binnen of nait, zai behandeln elk geliek…. Nou binnen zai nait allain schuldeg aan dij veraanderns in de moatschappij, mor toch. Hebben dij kinder din gain goie opvouden had ? Wel zel t zeggen:vast stait, dat ik mie der elke moal weer aan steur !
Toch kin t ook aans……Lèst zaten wie in de tram noar Scheveningen…..t Was bar drok en in tram hongen mensen aalmoal aan lussen, zogezègd: Ook wie…. Opains kreeg ik n veurzichteg tikje op de scholder…..Ik draaide mie om. n Jong wichtje van n joar of achttien keek mie bedeesd aan en zee: “Mevrouw, meneer: hier is nog plaats”. Stomverboasd was ik. Wel har dat nou docht in dizze drokke, verwarde wereld:.Zai ston veur ons op….. Ik bedankte heur vrundelk en vraauw kon zitten goan. Op zo n moment gait joe van alles deur de kop hìn. Hou kinnen der nou zokse grote verschillen bestoan?….Binnen der din toch grenzen ?
As je dizze week t nijs volgd hebben, krieg je steevast de indruk, dat der in Europa gain grenzen meer bestoan. Dat klopt ook wel, want de grenzen binnen n tied leden òfschaft. t Resultoat is wèst, dat hier haile volksstammen vrumde lu noar tou komen binnen, zgn “vluchtelingen”. k Wil der niks kwoads van zèggen:.mor der binnen gounent bie dij hier n beter leven hebben as sommege inwoners van ons aigen laand:ik wol mor zeggen: Woar binnen de grenzen ?
Neem nou de zgn “Eurocrisis”. De aine Topvergoadern noa de aandere en elke keer gait ter weer meer geld noar de grote pot, om te verdailen onder mensen dij zulf de pot aanbranden loaten hebben: Woar binnen hier de grenzen ? Of maggen wie dat nait vroagen ? Mouten wie ons mor uutmelken loaten, totdat ook veur ons de grenzen van onze meugelkkheden vuilboar worden ? t Is te hopen, dat er gain tied komt, woarop aal dij landen, dei onze hulp had hebben, mit mekoar òfspreken, dat ze der genog van hebben:.zo onder t motto….”Wie hebben het had, wie kappen der mit, wie doun strepe der deur en begunnen opnij”. Wat zellen din de grenzen gauw dicht goan:…Kinnen wie ook opnij begunnen, mit n lege porremenee ! Zollen we der din wat van leerd hebben ? Dunkt mie nait ! De mìns is haardleers. Sloag de geschiedenisboukjes der mor es op noa !
As k noar boeten kiek, minsen, noar t leven in de netuur, verwonder ik mie aaltied weer over de ainhaid, t soamwaarken van t leven in de netuur. De zun geft heur waarmte, de regen geft te drinken en de wind ‘schoont’ boudel òf en tou op. As ik kiek noar de netuur, de bomen, t gras, de planten, zai k dat ales dut wat t doun mout, zunder zuch van wat din ook mor wat aan te trekken. t Mainst zai k dat aan de bomen. Ze worden as klaine takjes of stokjes in de grond stoken en n aantal joaren loater kin je n riekdom aan appels, of wat ook, plukken. En de vogels? Stomverboasd kiek ik noar de prachtege nusten dij ze boven in bomen baauwen. Mor hou is t nou mit minsen? Das ook ja n wonder. Twij minsen dij dicht bie nkander binnen, kreëren nij leven, nije minsken, mit alles der op en der aan. Joa, k bin t mit joe ains, sums gaait ter wat verkeerd en mouten minsken t uutvogeln hou dat komt en dat ze t weer, as t meugelk is, recht braaien. Veur mie is dij wieshaid, in de mins n lofweerdeg streven om t in elk geval te perbaaiern om t goud te doun en te leren van ‘fouten.’ As ter din ais wat klontert, goan minsen toch heur best doun. Mit zwougen, gedounte, mit valen en opstoan, kriegen ze t toch kloar, deur zoveul meugelk soam te waarken. t Verschil tussen de netuur en de minsen is, dat in de netuur alles vanzulf liekt te goan en de minsen alles oetdinken mouten, en leren mit valen en opstoan. Teminzent, zo liekt t. t Was nait aaltied leuk wat minsen bedochten, zo as dat ze wel meer ‘verkeerde’ dingen deden, mor aan t ende kwam t voak goud, of t was in elk geval beter as dat t west was. Zo liekt t dat, as wie wachten kinnen, ales goud kommen zal ondanks dat aandern weer wat aans bedocht haren en minsen roezie kregen. Oorlogen kwammen en kommen der voak uut vot. Dat heb ik as kind nou nooit goud begriepen kund. Mor loat t ons toch nait verhindern, minsen, om mit vertraauwen te kieken noar wat t minsdom, oetendelk, kloar kriegen kin. As we kieken noar aal dij gebouwen, bevubbeld, dij minsen mokken kinnen. Oetvindens dij doan worren, t verwondert mie aal doagen weer. Joe maggen t echt wel waiten, minsen, ik bin beretröts om mins te wezen en tot t minsdom te beheuren. Sums zit k wel ais wat te dreumen over wat ter aalmoal meugelk is. As k kiek noar hou t vrouger ging en hou t nou is, kiek allinneg mor ais noar minsen dij overleden binnen. In mien kindertied wuiren minsen begroaven op t kerkhof. Loater kwammen der krematoriums en wuiren minsen verast. k Kin mie veurstellen, ook mit t tounemen van de bevolken, der kommen ja aal meer minsen, dat ter n tied komt dat ze nait meer waiten hou, mit aal dij aaske, om te goan. As k din ook nog dink aan de netuur dij alles zo makkelk kloarkrigt zoas t liekt, zai k t aalmoal veur mie. De grode verschillen tussen minsen en de netuur is netuurlek, dat bie minsen voak roezie van dij verschillen komt en in de netuur liekt t wel of ales vanzulf gaait. De krematoriums zellen, dink ik din, nog groter worden en der komt n grode bloasmesien bie, dij aal dij aaske op n biologische menaaier hail hoog de lucht in blast. En, gedachteg aan de netuur dij aaltied leeft en waarkt, komt aal dij aaske van aal dij verschillende minsen bie nkander en vörmt nije minsen. Nije minsen dij mekoar begriepen, omreden dat ze van elk een stukkie in zuch hebben en doardeur nog beter soamwaarken kinnen en dat ze, meschain wel de vree op eerde kloar kriegen. Dat het din alles te moaken mit de kracht van de netuur en de riekdom, de wiesheid van minsen. Mor ja, k zee al, t is n miemeroatsie mor wel wait wat de minsen en de netuur kloar kriegen as ze echt soamwaarken goan.
Ien Onderndaam gebeurde begun veurege aiw nooit wat biezunders. Joa, mien moeke is der geboren. Mor dat was ook al gain wereldschokkende gebeurtenis, behaalven veur mie zulf netuurlek. Tied ston der stil en ales lag vaast ien standenmoatschoppij van dou. t Dörp teerde nog wat op reputoatsie van veurege aiwen. t Was ooit n belangriek kruuspunt van vaaier wodderwegen. Der was dou n kantongerecht, t wodderschop haar der heur zetel, der ston n groot postkantoor en verschaaiden krougen waren der. Mor ien tied van mien moekes jeugd was t sloaperg dörp van dikke boeren, wat middenstanders en rentnaaiers mit old geld. En veul aarmoud onder aarbaidersminsen. Der is sinds dij tied n haile bult veraanderd ien wereld, ook ien Onderndaam. Meschain wat loader as aargens aans, mor toch. Mien moeke zaag ien heur leven eerste fiets, eerste auto en eerste vlaigtuug, telefoon, radio en loader nog tv. En ze het twij wereldoorlogen mitmoakt. Tegenswoordeg binnen wie der aan wend dat ales aingoal veraandert – en ook nog al vlugger. Mor mien moeke kon der mor naauw aan wennen, veuraal op kerkelk gebied. Dij was opgruid ien n stoatiese wereld, doar ales zien beslag haar en doar op t oog niks ien veraanderde. Der veraanderde vanzulf aal wat, mor hail langzoam, veur veul minsen dou nait zichtboar. Of ze wòllen t nait zain. Ien joaren twinneg van veurege aiw kwam der ook elektriese stroom ien Onderndaam, net as ien de rest van wereld. Eerst allenneg veur stroatverlichten en veur n enkel boerenmesien. Wat loader ook bie minsen ien hoes. Prakties van t begun òf aan van t oetrollen van t elektrisiteitsnet ston der ien Onderndaam, aan t Winzumerdaip, tussen Uterdiek en Achterweg, n elektrisch verdailstation van 10.000 Volt. Gain gewoon transformoatorhoeske, mor n fikse slag groder. Ain van eersten boven Stad en zoterekend ain van oldsten. Onderndaam was dou even weer n belangriek kruuspunt, nou ien t moderne elektrisiteitsnet. Allain zaag men doar niks van, op wat poalen en droaden noa, t olderwetse bovengrondse net. En t gaf ook haildaal gain bedrieveghaid noadat t verdailstation baauwd was. Joa, men kon nou t licht aandoun ien hoes, n stofzoeger of n wasmesien draaien en radio speulen loaten. En dat was vanzulf ook n haile veuroetgang, mor ach, dij nije dingen wennen ook weer gaauwachteg en men keek ter loader nait meer van op. Dij elektriese gebaauwen en klainere trafohokjes, ze stoan doar ze stoan. Mainsttied binnen ze bezied stopt achter stroekerij of stoan aargens bie n boer op t haim, voak overgruid mit rep en roet, bemaggeld van graffiti of gruin oetsloagen van mos en aalgen. Men kin der sums wat ien brommen heuren, mor aans is der niks bie te vernemen. Ze bennen van groot belang veur soamleven van nou. Mor veul minsen waiten ins nait dat ze der bennen of woar ze veur dainen. Wat n tegenstellen, anoniem – onzichtboar hoast – en touglieks van zo’n wezelk belang. Mor op ainmoal kwam zo’n gebaauw oet dij anonimiteit. t Was ien t midden van joaren sesteg dou op n naacht dat verdailstation ien Onderndaam mit n doavernde klap te lucht ien vloog. Elektriese schoakelapperoaten werden vrouger isoleerd mit eulie, loader ien tied mit lucht. Dij eulie kon ien n hail enkeld geval vergazzen en bie n kortsloeten deur n luk vonkje exploderen. En dat was hier ook gebeurd. t Oerdegelke gebaauw van gewoapend beton en staainsmuren klapte haildaal oet nkander. n Dikke braand was t gevolg. En n Egyptische duusternis tot ien verre kontrainen, Winzum, Middelsom, Bavvelt en Waarvem. Behaalve dij naacht ien Onderndaam zulf, doar was t helderrood van vuur.
Dat ter gain slachtovvers valen bennen, mag n wonder haiten, want t gebaauw ston midden maank hoezen. t Gaaf binnen t elektries bedrief n grode konsternoatsie vanzulf. Mor ook ien t aans zo rustege Onderndaam. t Dörp ston eerste doagen haildaal op kop en wer overlopen deur journalisten, fotogroaven en plietsies. Der was zulfs n begun van ramptoerisme. Ien kranten en bokkebloaden stonden dikke stukken mit veul foto’s der bie. Ook kwamen der veul hoge pieten noar dizze rampplek. Want dou bleek dat ter feidelk gainain verantwoordelk steld worden kon veur dizze explozie, kwam alles der te kieken, wat mor even wàt was binnen t bedrief en ook van der boeten. Zeker mit zogenoamd technisch weer. t Wemelde doarbie ook nog van baauwvakkers en monteurs. Overaal stonden dranghekken en apmoal luxe auto’s aan kaant van weg, zowat ien t haile dörp, vrachtwoagens, kroanen en rondomrond puun en stoapels baauwmaterioal. Gauwachteg noa dij explozie mos der n nij verdailstation baauwd worden. Doar heb ik ook aan mitwaarkt as jonkerel, ain van mien eerste putjes. Eerst mos ik mit n oldere kollegoa boudel opmeten en ien koart bringen. Loader mos ik ook baauwtaikens moaken. Bie ain van mien bezuiken aan Onderndaam – dikste drokte was weer vot – wer ik ien ain onverhoeds aansproken deur n oldere dörpsbewoonder: ”Van wel bistoe ain?” Ik was eerst wat verbiesterd deur zo’n rechtstreekse vroag. Eerder al haar ik sums en din nijsgierege blikken zain, vanachter verzichteg opziedschoven gerdienen. Men haar mie bliekboar al n zetje ien kuur. Ik zee noar woarhaid wel ik was. En even loader ging t gerucht over mie deur Onderndaam: ”Dat is n zeun van Aanje Doesburg van t Uterdiek.” Bliekboar was ik goudkeurd, want vanòf dij tied kreeg k allenneg mor vrundelke blikken en knikjes, doar ik eerder toch wat stoenze en ofwachtende, ja zulfs wantraauwende gezichten mainde te zain. Ik heurde ja ook bie dij ambtenoaren van t PEB, oet Stad en dij werden ien Onderndaam collectief mistraauwd. Mor mien òfkomst was goud.
Kees en Herman wörden op n middag van drij tot vaaier op surveillance stuurd. Of ze t zuden van Stad mor ais in de goaten holden wollen. Zie warren baaide aannomen bie de plietsie, dou postuur en liggoamelke kracht belangrieker warren as n helder verstand. Nait dat ze dom warren, nee, mor um non te zeggen: Wat n stel loze kirrels: nee, dat zeker nait. Groot en swoar, dat wel. Zie luipen al tegen de sesteg en warren der aiglieks wel n beetje kloar mit. De Volkswoagen Kever, veur dij tied toch n toamelk roeme auto, was oardeg vol mit dizze twij grode kirrels.
Op de Verlengde Hereweg draaide Kees d’auto woaraargens achteroet n inrit in. Motor oet en de roamen dicht. Wachten tot t tied was um weer noar t bero te rieden. Kees har nog mor n poar moanden zien riebewies en vuilde zuk nog nait zo zeker in t verkeer. Doar kwam e ook eerliek veur oet. “Zo laang ik stil stoa, overkomp mie der niks”. t Vuil heur noa n zet op dat t misteg begunde te worden. Slim misteg zölfs. En t vuil Kees ook op dat der gain hond veurbie kwam dij de lichten van zien auto aandoan har. Onverantwoordelk gedrag. Dat zee e ook tegen Herman. Non wol t touval dat Herman dizze moand nog hoast gain bekeurens oetschreven har, terwiel dat toch min of meer wel van hum verwacht wör. Hai von t aaltied swoar um lu in d’ogen te kieken en heur mit n bonne geld of te troggeln. Teminnent zo vuilde hai dat. Herman zag hier n mooie kans um zien aantal van dizze moand wat op te joagen: Gewoon ale kentaikens opschrieven van d’auto’s dij zunder licht veurbie kwammen. Kön e loater gewoon n perses-verboal moaken. Lu kregen dan gewoon bericht over de post. Hail makkelk en gain gedou mit lu dij ter nait mit ains warren en t hum stoer muiken. t Leek Kees ook wel wat. Baaide kirrels trokken heur opschriefboukje tot de buutse oet en begunden lieste te moaken: tied, kentaiken en maark van d’auto könden ze dou zo invullen. Noa n ketaaier harren ze elk n bladziede vol schreven. Man, hier könden ze wel twij moanden mit veuroet! Dou t tied was um weer noar t bero te goan, was t zo misteg worden, dat ze de veurbie riedende auto’s hoast nait meer zain könden. Loat stoan dat ze nog n kentaiken lezen könden. Deur de mobilofoon brochden ze de man op de meldkoamer op de högte. t Was even stil tot t antwoord kwam: “Stoan joe meschain woaraargens mit d’auto in n stomerij of zuks wat?” Nee, dat was nait zo. “Non, kom dan mor gaauw dizze kaande op. Meschain binnen joe gewoon wat oetdreugd en binnen joe dringend aan kovvie tou”. Zie begrepen niks van de man zien geproat. Mor zie wollen wel weer trugge noar t bero. Kees vruig of Herman even boeten stoan goan wol um hum de weg weer op te helpen. Gewoon veur de vaaileghaid. Dou Herman zien deure open dee was de mist op slag verdwenen. De besloagen roeten begunden ook weer helder te worden.
t Verst is t “òfslietensproces” van noamvalen deurgoan ien t Oafrikoans, ien t Engels en ien Skandinoavische toalen; dizze toalen kennen nait veul of gain verboegens (noamvalen) en vervougens meer. Van de zogenoamde ‘synthetische’ structuur is wel veul bewoard bleven ien t Duuts en nog meer ien Baltische (Lets en Litouws) en Sloavische toalen (bev. Russisch, Pools).
Ien heur gedicht Les het de beroemde Poolse dichteres Wisława Szymborska op n ironische, kurege menaaier lezzen ien t verboegen en ien filosofie aan nkander knupt.
Les
Wel wat Keuneg Alexander hakte mit-wel mit-wat mit t sweerd wel wat de gordioanse knup deur. Dat waas nait eerder bie-wel bie-wat bie ain opkommen.
Waren n honderd filosofen, mor gain ain dij hom ontknupt haar. Gain wonder dat dij heur nou ien n houkje verschoelen. Soldoaterij greep heur bie de board, Bie heur grieze trillende sikboattjes, En wel-wat t laggen baarstte lös.
Genog. Keuneg kuurde deur zien helmbos, klom op zien peerd, ging op pad. En achter hom mit trompetknidders en tromrovvels trok wel wat t leger dij beston oet-wel oet-wat oet knupkes op noar-wel noar-wat noar n veldslag.
Pools-Nederlandse vertoaler Gerard Rasch het n aander oplözzen zocht veur t vertoalprobleem van Szymborska’s spultje mit verboegens ien t Pools. Ook t Nederlands kent ja gain woordverboegens.
Onderwerp Koning Alexander hakte bijwoordelijke bepaling met zijn zwaard lijdend voorwerp de gordiaanse knoop door. Etc.
Doarbie valen vroagen vot dij Poolse leerlingen leren te stellen om te bepoalen welke noamvaal t is. En der bennen ook nog aander verschillen tussen t Nederlands en t Pools bie t ontleden van zinsdailen. Mit zien sweerd is ien t Pools gain biewoordelieke bepoalen, mor n instrumentoales (5e noamvaal ien t Pools).
Dat geldt vanzölfs nait veur elkenaine, mor paardie lu hebben aaltied wat ommaans. Zoas sommege lu aaid ‘lag aan t gat’ hangen hebben, luip Hinnerk op ondeugde. Kon t op zien older zölfs nog nait loaten. Meschain omreden dat e din nog meer tied har veur zokse fiebeldekwinten. Hinnerk Bartels was der n sprekend veurbeeld van. In zien jonge joaren was t aaltied al n kurendriever west. As Hinnerk in buurde was, mos je joe woaren. Woater in stevels of klompen en n bult hobeleko meer. Elks was der, deur ervoarens wies worren, wel op bedocht, mor elke raaize har dij vint je weer bie de poot. Veuraal bie winterdag göng t er soam mit n koppel ainspaanjers paartieds roar om weg. Zo haren ze n laang dik hoarentaauw aan hoanebaalk van schure knupt. Omstebeurt pebaarden ze zo rad meuglek baalke aan te roaken. t Dee der in aanvang wel wat tou, mor goandeweg kregen ze slag nuver te pakken. Hinnerk zat noa n zetje al in n poep en n scheet striedewieds boven op baalke en loerde om zoch tou, wat of e nou es doun kon. Noaber Rieks ston n moal haalfweg n leeg heuvak rond te kieken of e Hinnerk, dij bie zien vraauw Anna ja in schure wezen mos, ok zag. Hinnerk har hom al laank in t snötje, mor wachtte ziens kaans òf. Inain kreeg Rieks n stroal waarm woater op zien hazzens. Verhilderd keek e om zoch tou en omhoog en kreeg dij onterik in de smiezen dij braidoet op baalke zat, mit zien snobbeltje boeten boord. Doader van t ongemak zat hom kniezend oet te laggen. Potverdikkeme, Rieks wis nait hou rad e under dij does vandoan en op koustaalgang komen mos, om kop under kroane te holden van dij gevolgen hai zoch van dij viezeghaid ontdoun kon. Intied schold e zien noaber haals meer as vol. Dou kust weer vaaileg was, roetste Hinnerk weer omdeel. Het zoch komende uren nog wat roemd, aleer dij lummel zien snoetwaark weer zain luit. Kon der ja niks aan doun, dat e inain zo neudeg mos, pebaarde hai Rieks van zien onschuld te overtugen. Ja, ja! Zel wel zo wezen! t Bewies lag der al weer. Dij kurendriever kon je veur gain meter vertraauwen. Hinnerk boerde hail nuver. Dee t waark mit enkeld ain peerd, ploug, egge en cullivoater. n Poar wupkoaren, woagens op luchtbaanden en wat klaain raive wazzen zien grötste investerens. Was mit recht n ‘ainpeerdsboerke’. As haile femilie mithölp was der nog wel n goie stuver te verdainen. Under Sicco Mansholt kwam roup om aalsmor grotere bedrieven. Ruilverkoaveln mos de klaainste bedriefkes oproemen en soamenvougen tot n rendoabeler. Bartels bedaankte doar stichtlek veur. Op zien older zoch nog dik in de schulden steken, nee doar mozzen ze mor n aander veur zuiken. Hinnerk stak kop nait meer in strobbe. Was t leven veuralsnog nog lange nait zat. Huil der subiet mit op. Ezeln har e al zat doan.
Zien opvolger wer waarknemer bie Boerenlainbaank, aans kon e zien investeren ja nait betoalen. Hinnerk wol t swait best stromen loaten, mor nait om baank nog rieker te moaken. As e groter boeren wol, was dat ja zien veurlaand en dat zag e nait meer zitten.
Ok n aander buurjong kon over zien maaljoagerij mitproaten. Dou Hinnerk drok dounde was op n òfgroasd stok gruinlaand achterbleven kouflaren te wiederwaaiern, vruig Geert van Annie Wortel – omreden je heur aaltied as n kniene mit worrels reur zagen – hom of der ok stroom op t schrikkeldroad ston. “Moust mor evenpies vuilen mien jong”, was t antwoord op zien vroage. “Din vuilst t ja votdoadelk. Mor k leuf t nait”. Hinnerk kreeg droad mit baaide voesten. Gaf niks om twaalf volt en har boetendes stevels aan. “Kom mor hier”, zee e tegen Geert: “Hol mien haand mor vaast. Ik duur t ja ok en k vuil hailemoal niks”. Geert luit zoch overtugen en greep noaber bie haand, dij hom goud vaasthuil en dou t droad pakde. Wat göng t jong aan! t Jong blèrde as n swien dij keeld wer. Hoelend is e op hoes aan goan. Hinnerk har der zien slinger aan. “Is meroakels tegen rimmetiek”, ruip e Geert nog noa.
Vijkooplu wissen ok, dat je op je tellen verdocht wezen mozzen, aans har dij vint je weer veur t zooitje. Wizzen aiglieks nooit of je op zien wieze – of was t onwieze – proat ingoan mozzen. Was nait gemain, moar wenneer e aine bie t bain kriegen kon, zol e t veurzekers nooit loaten. Jeude Tieks kon der over mitproaten. Kwam veur n enter dij Hinnerk verkopen wol. Vanzölfs wol koopman hom wel evenpies aan t lopen zain en verwachtte dat Hinnerk heur droagen luit. “Vuil die ains veur de kop”, zee boer, “dou t zölf mor, hest der ja ok belang bie. k Zel mie veur die in t swait joagen loaten!” Wol t peerd wel kwiet, mor luip hom aans nait in wege. Gras haar e veur t kaauwen. Kon allent mor gruien, net as vroagpries. Peerd zat hom nait op rogge. Aansom paasde hom beter, pebaarde bliekboar lolleg te wezen. Zo groag of nait. Hinnerk wol weer aan t waark. Hou jeude ok soebadde, man mos der zölf aan leuven. Kreeg t jonge peerd aan t helster en stapde der langzoam mit vot. Dat was aans nait noar t zin van Hinnerk. Flikde t peerd op schoft. Dij luit t zoch nait aangelegen, schrok en wol der oetnaaien. Aarme Tieks nam e in loop mit. Man, man wat n boudel! Kerel ruip van: “Ho en stop” en nog n haileboel meer, dat nait in t woordenbouk staait. t Droavende peerd lösloaten was Tieks zien eer te noa, mor mensen nog aan tou, wat kinnen vief menuten din lange duren.Hinnerk snapde bie God nait, hou t meuglek was, dat dat ovregens zo makkelke daaier t op n roemen zet har. Mit n stoalen smoel zee e dat t hom verschrikkelk muide, mor prees hom dat e t zo nuver vaastholden har en zoch op bain holden har. Der haren ja wel ongelukken beuren kind. Harregat, je mossen der ja nait aan denken. Stak koopman ongemaarkt nog n dikke vere in t gat. Dij kwam aans pokkelwoater tekört. Swaitte as n otter. Mos in toukomst wel wat aan zien gestel doun. Was volsloagen boeten oasem. Poestend en stinnend was e noa zien ‘loopke’ mit t peerd weer aan sjoeken kommen. Zedde zoch n zet in underwale om oet te bloazen en weer bie stem te komen. Har van dizze enter votdoadelk zien bekomst. Luip hom woarschienlek te haard, den Tieks het van koop òfzain. Dou Hinnerk Bartels in vaarenzesteg van boerenploatse òf göng, omreden dat e gain opvolger har en de ruilverkoaveln hom beheurlek op hoed zat, mos e tot zien penzioun aander waark zuiken. “Wolst nou aarbaaider worren?”, wer der deur paardie lu wat snerend vroagd. “Och”, zee Hinnerk der overhin, “of k nou aarbaider bin bie miezölf of bie n aander is ja ain pot nat. Waarken mout n mens overaal. Allain huif k dolkies nait meer zo haard te ezeln as k doan heb.” n Blaauwe moandag het e op n stainfebriekje waarkt, tot dij aan de latten göng. Thoeszitten was niks veur hom. n Weke loater kon e aan slag bie Marko/Mark in Veendam. Veureerst het e kat wat oet bome keken, mor t duurde nait lange of ain van de waarknemers oet zien plouge was de pineut. Hans was n dikke proatjesboksem, dij in Hinnerks ogen best n leske broeken kon. Thoes het e op n mörgen in t hounderhof n vrizze tuutaai under n hènne vothoald, verzichteg in pampier wikkeld en mitnomen in n deuske. Veur oldert zag e kaans t aai in trommelke van Hans te movveln. Dou t volk aan t schaften sluig, dee Hans t tromke open en was slim verguld mit geboar van de vraauw. “Mout je ais kieken”, snakde hai, “hou goud t wief veur mie zörgt”. Kreeg t haardkookde tuutaai en tikde t op raande. t Aai spadde oet nkander en aal zien stoede zat under t geel en wit. Laimeneer het dij raaize n bult noar t heufd kregen, woar Hai part noch dail aan har. Hinnerk het Hans ‘genereus’ traktaaierd van zien aigen vouer. Zo was e ja ok wel weer.
Vandoag stapte ik per ongeluk Op de verkeerde traain Mor t wicht schuun tegen mie over was n stuk Dat haar k in n oogopslag wel zain Dus aiglieks was t perrongeluk
“Eh, ais kieken wel hebben we den nog zo aal. Barbara Vink en Vera Reker.” Leste twij noamen knapten deur de koamer en ketsten aan ale kaanten tegen de muren en kwamen net zo haard weerom.
Dubbeldam haar t zain. Ester knikte ook. Marnixs pebaaierde zien best te doun om nait te reageren. Mor bie de baaide leste noamen was der wat west. Nait te benuimen mit woorden. Zuneg aan te zain. Mor baaident haren ze t vernomen. Ze zaten goud. “Nou wat is joen antwoord, beste man?” “Stik der mor in, ik wil dit nait langer. Barbara Reker en Vink. Wat mout ik mit dij noamen. Aalmoal van minsken dij k nog noeit zain heb of sproken heb.” Ester Edens kwam bie t roam stoan mit n bouk. Ze huil t noar t licht, ofdat ze t hoast nait lezen kon. “Kiek Harry”, zee ze. Dubbeldam was verboasd. Dat dee ze noeit. Hom bie veurnoam nuimen. Wat was der wel nait. “Kiek, meneer Marnixs. Dit bouk is schreven deur Barbara Vink. En loat ik nou waiten, dat Barbara Vink n aander noam het. Barbara Vink is heur nom de plume. Schier nait. Nom de plume is sjiek veur pseudoniem. Mor dat huif ik joe nait te vertellen, François Delcourt.” De man ging stoan en weer zitten. “k Zel eefkes mien kollegoa bieproaten as je dat nait slim vinden. Of wil je t zulf doun. Meschain nog wel beter. Harry, meneer is n expert.” De man luit zien kop zakken. Zien ellebogen steunden op zien knijen. Dou hervond e zuk nog n keer. “Wat wil je nou mit joen slap gelul. k Wil dat je vot goan, dat je mie mit rust loaten. Ik kin gain Barbara Vink en ik kin zeker gain Vera Reker!”
t Wuir stil. t Wuir stil in olde muldershoes. Boeten luipen koien in n laange riege deur t graslaand. t Waren der wel meer as zesteg, zeuventeg, docht Ester. Woar dij nou wel nait vot kwamen. t Was n roare gedachte, dij bie heur opkwam en haar niks mit de gang van zoaken van doun. Twij jongens dreven de baisten op. “Meneer Bertil Marnixs, alias Bertil Weerdena, alias François Delcourt. Ik bin baang dat je der noast zitten. Ik heb vrouger goud oplet en lezen vond ik en vind ik nog aaltied ain van de schiere dingen. Ook bin k stoapelgek op schilderkunst en zeker op wat joe hier aan de muur hangen hebben. Bertil Marnixs is kunstschilder.
François Delcourt is n gerenommeerd schriever. En Bertil Weerdena is n leugenpuut. En: Barbara Vink is schriefster en dij kennen wie in doagliekse leven beter, nou nee ik mout zeggen, konden wie in doagelkse leven beter as Vera Reker. En ik duur te zeggen dat je soam ook wat leuks hadden. En nou nait zeggen, dat t nait zo is. Je waren soam mit heur in vekaansiehoeske op Saandploat. Wie hebben de reken zain. Je hadden wat mit heur. Vera Reker is n bekende van joe. En nou gain zuide proat meer, Ik wait t! Ik wait t, omreden dat Vera Reker doar op ain van joen schilderijen staait. En as we zuiken goan, den kommen wie vast nog wel schetsbouken tegen en aans wat, woardat ze ook op staait.” “t Is wel goud, hòl mor op”, fluusterde Bertil Marnixs.
t Was al wel kovvietied, dou t koppel weer op t buro was aanderdoags. Bertil Marnixs was guster toch trankiel mit goan en haar der in n cel nog ais n nachtje over sloapen. Ester schreef op t widde bord de noam en tounoam van de man dij ze mitnomen haren. Bertil Marnixs. t Stond der swaart op wit. Ze wuir der bliedeg van. Dat heurde nait zo, omreden dat emootsies niks van doun haren mit dit waark. En toch maggelde ze n sirkel om de noam. “Wie willen ook nog ais in zien hoes kieken en snuustern”, zee ze tegen Dubbeldam. Dubbeldam knorde wat van achter zien buro en las deur. Blad noa blad. “Vannommerdag kin dat wel”, zee e. “Ik wil aan t figuurzoagen. Mooie schiere patronen wil ik figuurzoagen. Meneer Marnixs het ons n bult te vertellen.” “Ik heb nog wat muite mit de tied”, zee Ester. “t Is vandoag. En guster was t guster, n dag veur vandoag. Mörgen komt der aan.” Ester Edens luit heur kollegoa plazen. Ze ston te prakkezaaiern veur t bord en begon n soort van moandkalender te moaken. Ze begon mit december. Doar schreef ze twij noamen achter. Bertil Marnixs en Vera Reker. Bie feberwoarie kwam de noam van Bertil Marnixs te stoan. Bie augustus schreef ze Vera Reker. “Wanneer is dij vraauw Maria Sofie aigenlieks oet tied kommen?” Dubbeldam luip noar t buro van Flipje en hoalde n sedel oet n map. “Ze kwam in oktober lestleden in t hospice, doarveur haar ze in heur aigen woonderij legen. In oktober vond de arts t beter, dat ze noar t hospice ging. Doar het ze legen tot meert. Dou is ze overleden.” Achter meert schreef Ester Edens de noam van Maria Sofia Langqvist. Dou zette ze bie Vera Reker en Maria n kruuske achter de noam. “Bist kloar mit dien kleurploat”, zee Dubbeldam. “k Wait t wel jong, mor ik mout dingen veur mie zain en as ik dit dou, den kin k t aalmoal beter overzain.” Dubbeldam huil zien scholders op. Zo haar elk zien maneuvels. “Ik neem Flipje mit as ik mit meneer Marnixs aan de babbel goa.” “Ik wil dommit nog ais kieken bie de grode kunstenoar zien hoes.” Zo verstreek de tied mit schrieverij en prakkezaaierderij over t geval Vera Reker.
Bonte Weerdena ston achter t hoes en haar n grode widde laange onderboksem in zien vlagenmast hesen. As eerbetoon aan zien achterbuurman, dij mitnomen was deur plietsie. Hai kon de man nait stoan, ook al haar Marnixs hom niks doan. Weerdena mog groag nittjen en doar kon de kunstenoar nait tegen. De tougang over de ree was vrij, dat kon n klaain kind bedenken. Mor de krullebol was der mit botter en sukker ingoan. En doar haar Bonte Weerdena zien slinger aan. Dou Ester Edens veurbie ree, stak e haand op. n Schiere vraauw, docht Bonte. n Schiere vraauw. Veuls te jong, mor toch n schiere vraauw. Ester hobbelde over de zandloan noar t hoes van Bertil Marnixs. Dat was gain pretje, omreden dat ze neudeg mos. Ze was veur t vertrek van t buro nog west, mor t was weer slim vandoag. Elk hobbeltje, hou klaain ook, dee heur zeer in t lief. Eefkes overwoog ze om te stoppen en om t achter de vledderstroeken te doun. Mor dat gunde ze Bonte Weerdena ook nait. En noa de verhoalen van Dubbeldam over t interieur, was ze bie hom ook nait stopt. Nog eefkes en den kon ze bie t hoes van Marnixs heur plas wel kwiet. Dou ze oetstapte ston ze oog in oog mit n vraauw. “Oh mevraauw, mevraauw, mag ik hier wel eefkes noar toilet?” Dat was van de nood n deugd moaken, docht ze. Ze haar gain enkel recht om hier binnen te goan. Mor sums mout n minsk ook wat geluk hebben.
Noa de sanitaire stop, dwoalde ze deur t hoes op zuik noar d’oardege vraauw. Ze haar gain idee woar dij was en wat dij hier dee. Nou kon ze wel eefkes n beter beeld kriegen van de zoak. Dou ze mit slag oet roam keek, zag ze dat de vraauw op kop in toen stond. Ze haar bliekboar gain hoast mit heur verziede. Ze keek rond in n aander koamer. Hier was ze guster nait west. Ook hier hingen schilderijen. Dizze man was n begoafde schilder. Hai zag kaans om mit lichte heldere penseelstreken n beeld te vangen. As je stoef op veurstellen stoan gingen, was t n hoop vaarf en geklodder. Ging je der n poar meter vanòf stoan, den kwam as bie toverslag t beeld teveurschien. Ze vond t meroakel mooi. In gedachten haar ze in heur aigen hoes aal n plekje reserveerd veur n landschop van anderhaalf bie n meter. Dat zol nog ais mooi wezen. Ze dwoalde deur t hoes en kwam in n waarkploats. Hier was Marnixs aan t schildern. Vief schildersezels stonden hinter en twinter deur de grode lichte roemte. De man waarkte aan vief schilderijen tegeliek. Drij landschappen en twij portretten zag Ester. n Schier ìndeloos koolzoadveld, n leeg landschap mit kromgewaaide bomen. Aine mit grode lompe koien in n kaamp gruin laand mit doezenden peerdebloumen. En den was der de noordelke kaant van Saandploat. Dizze zol ook mooi lieken bie heur thoes aan muur, docht ze. En den keek ze recht in gezicht van Vera Reker. Vera Reker schilderd veur n roam. t Roam stond open en der was oetzicht op de zee. Heur zee. De zee van heur jeugd. Ze zuchtte daip. In n loa vond ze zeker twinteg tot viefentwinteg taikens en schetsen van Vera Reker. Marnixs mos nou nait meer zeggen, dat e nog noeit heurd haar van dizze vraauw. Zo dwoalde ze deur t atelier en bekeek de honderden kwasten en blikken vaarf. De tuben mit zoveul verschillende kleuren, dat t heur doezelde veur ogen. In n houkje bedekt mit lappen en aander ondudelk spul zag ze n waarktoavel stoan. t Was vrouger n eettoavel west, aine mit allure. Schiere bolpoten en moakt van swoar aikenholt. Ester Edens heur aandacht wuir trokken deur n klaain dinseghaidje. Ze drukte wat van de lappen overzied en zag n laptop. Ze huil meer lappen en polten overzied en zag n deus. “Dus toch!”, zee ze. “Wat is der dus toch?”, zee de vraauw. Ester stond stief oet van schrik. Ze vuilde zuk betrapt. Ze haar hier gain zoaken. Elke hoar ston heur verkeerd op t lief. “Man, ik bin op zuik noar joe. Kom ik heb kovvie kloar. Den kennen we n piepke proaten. Is t aalmoal lukt?”
t Olle klokje tikt rusteg aan de muur De waarmte komt joe in de muid Klonje en kovvie, doar rokt het noar Op t schoaltje op toavel ligt wat fruit
Mit veul muite komt opoe in t ind Om met trillende haand in te schenken “Moust der ook een koekje bie?” Tromke staait in de zunne te blinken
Den kommen de foto’s van vrouger En opoe verteld over dai tied Den hangen wie aalmoal aan heur lippen Mor aalgedureg is ze wel wat kwiet
t Was haard waarken doar bie dai boer ze hadden t slim stoer op t eerappellaand mit hounder op stok en vroug der oet en t zichten van t koren deden ze mit haand
“Een toompje hounder veur aaier en soep Een gruinte toentje”, zee opoe, “haar ik Mit rebaarber, aalbeerns en Grunneger Kroon En op de blaik ston n holten linnenrik”
Den vaalt ze stil en je zain heur denken Denken aan de tied van weleer Wie trekken jaas aan en geven opoe een smok Wie goan weer op hoes aan, tot n volgende keer
Vrijdag, de leste dag van de vekansie. Benoam n dag van t klevaaiern van de kovver, n huver veur n lange riege auto’s bie de grins, n beetje schoavern deur t dörp, de reken van t kefee liek moaken. En t belangriekste: Is mie niks ontkommen? n Leste dag: aigenliek is t aaltied n schietdag. n Dag zunder oogmaark! Mit de bedoulen om mien fietse te himmeltjen, gingel ik noar de kelder van t hotel. Twievel sloept in mien hazzens. Buten is t schier weer, k heb stieve spieren en k bin wummelg. Ik kiek noar mien fietse, t liekt net asof e mie nuigd. Radjes boester ik weeromme noar de koamer. ‘Nou al kloar,’ heurt as t geluud van n kenon bie t begun van n marathon. Eer k mien schuldgevuil wil beduzzeln mit de vroage: ‘Staait ter veur vandoage nog wat op stoapel?’ heur k: ‘Goa mor.’ Angela: mien eerste laifde. De vraauw in mien bestoan: schier, routerg, eerlek, traauw en zörgzoam. Ik heb heur joarenlaank op n voutstok ploatst, k stoa der endelk noast. Laange tied bin k heur zörgenkind west: mit tot tiene tellen haar k veul muite, t war onwereg in de kop. Sums vervluik ik heur, as ze n onverdachts bestel het. Woarschienlek is t n onderdail van mannelk hoantjesgedrag. n Leven zunder heur kin k mie nait veurdoktern, k wins dat ons Laimeneer mie t eerst hoalt. Zo, genog emootsie en gejeuzel, woar war k bleven? Ik goa bozzeln op de Passo Umbrail, d’ hoogste baarge in t aaltied luchtege, hartelke Zwitserlaand. t Begun van de klim is makkelk, k vuil mie de ‘Kaaizer van d’Alpen.’ De zunne schient en de locht is blaauw. Vree doalt dele in t liggoam en langs de baargwand slentert ‘Mien toentje’ zok omhoog. Zel k mitdoun aan ‘Idols’? Ze binnen nog aaltied op zuik noar n nije Roef. Langs de kaande van de weg sjaauwen twij her- ders. Ze kieken mie gloepsk aan en mit n vinger wiezen ze op de steern. De schoapen binnen baange veur Ede Staal! Ik nim t besloet om te stoppen mit lellen. n Stok weg vol mit groes, stainen en zaand dut mie in t jechtege leven terogge kommen. Verdamme, Zwitserlaand, ain van de riekste laanden in de wereld, het persies op dit stee, woar ik aan t fietsen bin, gain asfaalt legd! Herinnerns aan vrouger, n kiekkaaste mit kleur war n dreum, schaiten deur de kop. Coppi, Bartali, de beste Italioanse wielrenners dij der west binnen. Ze swaiten op dezulfde baarge.
Niks gain gedwèlm: de baanden om t lief knupt en zörg veur t materioal war der nait. Ars kars mars de baarge op!
As ons Laimeneer echt bestaait, din wil k op dit mement: meters vrizze snij, n poeste wind, n swaartwidde wereld, n gammele pokkel en n goie fotogroaf. Gliek as mien helden uut t vleden wil k ook òfzain! Nog fiefteg meter, din bin k op de top van de Passo Umbrail. Ik roek miezulf, ik kaain noar n goarkeuken woar stimstamp mit extroa siepels op de koarde staait. In de wiedte zai k de Passo dello Stelvio. De baarge doagt mie uut. ‘Tou mor, nait taimeln, nog mor n kilometer of vare klimmen. Bist n schieterd Erik, bie mie duurfst t nait!’ Passo dello Stelvio, as je t rap nuimen, dinken je aan n lekker glas wien. Zuit van smoak en rollend over de blèrre. Zo schier as de noam is, zo graauw en groeterg is de klim. Passo dello Stelvio, vaar weke leden haar k n schietdag op dizze baarge. k Heb t gevuil dat ik thuuskom: mien swoare pokkel wordt n vijaand, zeerte speult op en de glimmers worden nat. Endelk, n bome mit wat schare. Ik nuzzel mie op n rotse, k bölk wat locht uut de longen, k loat n vrizze wind en k stuur n sms noar Rein. Rein, drij joar leden zag k hom veur t eerst tiedens n vekansie in de Dolomieten. Hai kin wel n bruier van mie wezen: eerlek, stiefkopt en dezulfde meroakels. Veureg joar heb k twij weke mit hom deur d’Alpen jagd. Fattien doagen laank laggen, zoepen en maaljoagen. Hai is n minne sloaper, voak sluip e mor n poar uur. Tiedens t eten haar e t aaltied over n kloare moane dij e d’haile nacht zain het. t War mien lichtmoan, dij deur t verschoeven van mien dekbèrre, de gaanze nacht in zien glimmers stroalde. Radjes krieg k n sms terogge: t Liggoam kin meer as de gaist! Geliek het e. Passo dello Stelvio, ik kom deraan! De leste kilometers binnen n hel op twij roadens: der hangt n dikke buuk onder mien fietsshirt. n Nijmoodse fietse van carbon, zulf fieftien kilo te swoar. Op n hongerkaamp, meer trainen, t zel wel. Nog n poar meter, k zai de gedenkstaine veur Fausto Coppi. De strödde drokt mie d’haals tou! Ik vuil mie n waike törf in mien widde boksem en roze fietsshirt. Aigen schuld, k heb d’inzeggen van mien zeun in de wind slagd. Ik zuik verschoel, rap schait ik t kefee in. Gelokkeg, op t stee van vaar weke leden zit gainain, de lelke twijling lopt ook nog in de bedainen. Kniezend goa k zitten, k dink aan n uutsproak van n kerel op t waark: ‘Dij vraauw is zo lelk, doar wil nog gain ieme op plakken blieven.’ In n kefee op de Passo dello Stelvio aan t waark dinken! Wil k zo groag op huus aan? Ik komdaaier n kop kovvie, t smoakt nait, t is joegelwotter. k Begun te prakkezaaiern over goie kovvie. Kovvie mit Buisman, d’haile dag porrelmorreln op n trefie, op n olderwets fornuus van Etna. Buisman, n begozzelde grienderd, riek worden deur t krinzeln van n aander. Goie kovvie: t war kovvie van mien grootmoeke! Zes joar leden is ze uut tied kommen. Ik mis heur. n Troane vaalt op t toavelklaid, de twijling lagt mie oet. Ik betoal de kovvie en k goa de fietse mor es zuiken. De fietse as morfine tegen de piene! Bie t gemak van t kefee bekiek ik swaartwidde ploatjes en olde wielershirts. Ik nim òfschaaid van de Passo Gavia, Passo Umbrail, Passo del Mortirolo en de Passo dello Stelvio: vaar vernuimde baargen in ain omgeven. In de biebel staait dat ons Laimeneer de wereld in zes doagen moakt het. Ik dink dat op dit stee t begun west het. Mien leste krummels, n urn mit grieswit pouder, mout op de Passo dello Stelvio uutstreud worden. k Wil veur aiveg in n iezege baargwind langs n top joagen en deur n roege òfgrond roazen. Geliek aan n leven mit hoge paiken en daipe doalen.
t gaait nait bèst mit ons dat lees k teminzent doaglieks in de kraante mor ik heb doar gain kopzörg over ast nait aans kin din gaait de kraante aan de kaante
Veureg joar binnen wie verhuusd noar n aander stee. t Wol nait langer, doar was d’haile femilie t over aineg. Mien ol heer waarkt in schiften bie AVEBE op Troapelknoal, hai haar al n poar joar sloapbehuifte deur t doagelks lewaai van n noaber. n Aargernis veur mien moeke was t gebölk van n rouphoorn, mien bruiertje lag elke nacht wakker van n sliepschieve en ik wuir vaals op twij Jack Russels. Op t heden wonen wie sikkom n joar op stand. t Grunnegs is inwizzeld veur t Pekelder Hollands, op t terras staait n loungebaanke, d’ol heer dragt in ainen n schier pak, de Lidl is ruild veur Albert Heijn en elke zotterdag moakt moeke d’auto schier. Aanders zegd: wie hebben ons rondom aanpaast aan in ons stroade gangboar gedrag. Der is nog moar ain ding woar k mie aan aarger: de twij swaarvers. n Jongkerel mout zok nait aargern, dat wait elkenaine. n Jongkerel mout der in vegen op schoul, vrijdag- en zotterdagsoavends in n kroug hangen en op zundag d’haile dag doeneg dreumen over nuvere wichter. Mor k wil vree in de stroade en omreden dat ik endelk op stand woon, wil k gain swaarvers in d’omgeven. Ik begun mit de kerel. Hai is n joar of fatteg, hai het n broengeel poeteg gezichte en swaart laank hoar. Hai dragt n jazze van n bekend Duuts maark, n grode wiede boksem, n rode pedde, gele klompen, in de linkerhaand n tazze van dAldi en in de rechterhaand n breekiezer.
Din zien vraauw, meschien is t n vrundin, dat heb k nog nait uutviezeld. Ze lopt muilek, aaltied n meter of vaar achter heur kerel. Op t heufd dragt ze n wollen pole, n klaaine brille hangt schaif op de neuze, om de scholders het ze n blaauw klaid en in baaide haanden bongeln twij gruine sloapzakken. Sumtieds kom k de kerel allaint tegen. Din ridt e op n fietse, aaltied over de stoebe, dicht bie dhoezen langes. Hai het aaltied n aander fietse. d’Aine moal is t n doamesfietse van nog gain twinteg euro, d’aander moal is t n dure fietse van Gazelle. Mor de leste tied zai k hom op n rostege fietse mit grode widde tazzen van Santibri. Hai ridt aaltied langzoam en vaalt net nait dele. Hai slentert en trapt stoands op de pendoalen. Onder zien rode pedde gloepen zien ogen begereg deur de roamen. Sums stopt e bie n auto of bie n plof. Hai zugt ales, ales van weerde wat e bruken kin. Soam mit mien ol heer binnen wie hom wel es achternoa reden, tot wied in n aander omgeven. Hai wos dat wie hom aan t beloeren waren en hai doagde ons uut. In de schoulvekansies en elke zotterdag bin k aan t waark bie n vrund van mien voader. As k om n uur of haalf negen smörns op mien fietse noar t waark rie, zai k de swaarvers regelmoateg bie n kovvieshop op de stoebe zitten. D’aigender van de shop bekikt d’handel in de tazze van Aldi, en summege bullen van weerde worden verpatst veur twij joints van sikkom tien centimeter laank. De swaarvers groalen, deur de zuide swoare wolke van genot zain ze mie verdwienen in de wiedte. De kerel ropt mie wat noa en swaait mit zien breekiezer in de locht en de vraauw laagt mie uut. De leste weke is t remouerg bie ons in de stroade: uut de schuurtjes verdwienen veul fietsen. Meschien binnen t de swaarvers wel. Drij uur snaachts. In t duuster zit mien ol heer te wachten op t klontern van de gele klompen, t roateln van rostege kedde en t geruzzel van n tazze van d’Aldi. De kiekkaaste staait aan, t geluud staait uut. Op t schaarm, op n baanke van schoabeleer, ligt n schiere vraauw zunder klaaier mit n mobieltje te speulen. Pabbe pebaaiert de vervelens en de sloap uut d’ogen te wrieven. t Lokt nait. d’Òfstandsbedainen glidt uut n haand en mietert mit n haarde klap op de stainen vlouer. Hoast op t zulfde mement vaalt ter n deure van n auto in t slöt. Kèl runt mien ol heer noar boeten. In de gloud van n lanteern, om en bie datteg meter vanòf ons stee op stand, staait n widde plietsieauto. Twij snötoapen zitten op dachterbaank: t is jonkvolk van mien aigen leeftied. n Weke loater. De fietsen binnen terogge, de stroade slept weer rusteg. Op de veurtoene is mien ol heer krödde aan t schovveln. Ik zit op mien sloapkoamer en kiek noar boeten. Veur t huus lopt n spoorwieke. Aan d’overkaande van de wieke, op n hòlten baanke, pafken de twij swaarvers n sjèkkie. Ze groeten mien voader, pabbe stekt n haand in de locht en swaait terogge. Ik kiek noar de swaarvers. Noast de kerel staait tegen de baanke n swaarde wandelstok. Van n òfstand liekt t persies op n breekiezer. De vraauw is aan t rommeln in de plestiek tazze. De tazze van Aldi vaalt dele, d’haile handel mietert deruut. In t dreuge gruine gras liggen vaar bouken, n wotterpiebe, n pude tebak, twij widde handouken, n stok zaip en n vlèzze wotter. Ik loer de koamer in t rond. Op de toavel staait n pladde nijmoodse kiekkaaste, op de vlouer noast n stoule van stuutsiekoor ligt n nije MP3-speuler, t gruine led-laampie van de Playstation knippert. Ik kiek nog es goud noar mien dure bullen. Ik kin noar schoule en kaizen veur n toukomst: woarschienlek haren de swaarvers gain keuze. t Laifst wil k miezulf n diedel veur de kop geven. As n blind peerd bin k in de bekende koele mieterd. Mien oordail over n aander is te radjes west!
(Twijde prieswinnoar bie de Grunneger Schriefwedstried 2012 in de kategorie Proza 13 t/m 17 joar)
t Was aaltied moar even biegoan om mien haart vot te geven Moar deur schoa en schaande bin k wies worden t Brengt ook veul piene in dien leven De laifde is bliekboar nait mien kammeroad Moar nou k dat wait is t te loat
Zo laank, joa zo laank is t al leden Moar k heb nog aal n sangen gevuil over die t Was aaltied moar even biegoan om vannijs van ain te holden Moar deur schoa en schaande bin k wies worden Hest der n pries veur te betoalen De laifde is bliekboar nait moarzo n spul Dij je speulen om te winnen Mor ook wel verlaizen kinnen
Zo laank, joa zo laank is t al leden Moar k heb nog aal n sangen gevuil over die
Zoveul joar leden sunt k in dien ogen keek Hier in mien haart is n lege stee Woarstoe ainmoal waarst
Zo laank, joa zo laank is t al leden Moar k heb nog aal n sangen gevuil over die
D’ain dag komt, d’aander gaait Moar gain dag da’k nait wait Van mien sangen gevuil over die
n Omtoalen van Still Got The Blues van de vleden joar uut tied kommen blueszanger Gary Moore. Van blues haar k vanzulf blaauw gevuil moaken kind, moar doarbie denk ik eerder aan blaauw van de draank of blaauw van de kolle. Doar zong Gary ja nait over. Hai is hier al n joar of wat zien laifste kwiet, moar zien gevuilens veur heur binnen der nog aal. Woar de kleuren van ellèn (blaauw) en laifde (rood) bie nander kom- men, krieg je sangen. Doar is zien gevuil veurvast mit inkleurd.
Dis keer n verhoal uut 1826. Over Remmelt en Renske. Een achternoam wiet ik niet meer. Die is niet belangriek. Remmelt en Renske woonden even buten Moarum, ien n arbeidershuuske. Het wadden mor eenvoudige luu. Op n keer zatten ze tegenover mekoar aan toavel. Der was n probleem. Ze hadden heurd dat der half augustus drieduzend Stadjers ziek worden wadden, deur n hiele enge ziekte. Renske wol dat Remmelt der hèn ging om te kieken hoe het met heur femilie ging. Het was nou ende september. Ze hadden n hiele hiete summer metmokt. Dat was ien heur beleven nog niet eerder veurkommen. Smorende hiet. En nog wast niet over. Ien Moarum wast nog wel uut te hollen mor ien Stad wast veul minner. Doar leefden de mensken vlak opmekoar. En veureg joar was t wotter van de waddenzee,deur n overstroming, tot de stadswallen toe kommen. Zodat de knoalen brak wotter hadden. En t òfval van al die mensken en de boerderijen met heur strontbulten en jirre, derbij rekend, ken je wel begriepen dat t dikke stinkerij was. Bovendien wadden de meeste knoalen ien Stad krapaan dreugvallen. En nou was der n ziekte uutbroken. n Òfgrieselke ziekte, woar al hielveul mensken aan hèn goan wadden. Omdat Renske femilie ien stad wonen har, von ze dat Remmelt kieken mos hoe t met heur ging.
Remmelt har der niet veul zin aan. Stel dat hij ok ziek wer. Dat leek hem hiel slim. Ze wizzen ien stad zelfs niet wat veur ziekte t eigenlieks was. De mensken kregen hiele hoge koors, en as ze dan toch beter werden, de meesten die ziek werden gingen er aan hèn, dan kon t gebeuren dat ze der loater weer last van kregen en dan toch nog deur die hoge koorsen aan t ende kwammen. Men noemde het “Grunneger zaikte” Remmelt zat doar niet op te wachten.
Annerdoags toch mor op pad. Vroeg der uut, n pongeltje eten met en doar stapte Remmelt de vroege mörgen ien. Hij durfde niet beloven wanneer hij weer thuus kwam. Renske zwaaide hem uut. Hij liep flink deur en ien e loop van e mörgen kwam er ien stad aan. Goa docht er, wat stinkt het hier. Geef mij Moarum mor. Het vrije uutzicht en de vrizze lucht. Hij wis ongeveer woar Renske s femilie woonde en noa wat vroagerij kwam hij bij t huuske aan. t Was niet veul groter dan zienend. Mor Renske har het een stuk hemmeler as dit volk. Hij stapte binnen en ze wadden verboasd en bliede. Hij zag drekt dat het foute boel was. Renske heur broer Garst, zien dochter Oabeltje en zeun Hennerk laggen ien e bedstee te stennen en te swieten. Garst zien vrouw, Jaantje liep rond om ze wat wotter te geven en dreug te deppen. Toen ze Remmelt ien huus kommen zag, zag ze ien hem heur hulp ien nood. En Remmelt was wel zo goed heur uut die nood te helpen.
Het zag er beroerd uut met de zieken. Ze wadden allernoast ien e war. En sloegen roare toal uut. Al har Remmelt gien verstand van ziektes, hij kon wel zien dat t hiel slim was. Dat bleek ok wel, want Hennerk en Oabeltje hemmen de annere dag niet meer beleefd. Jaantje stuurde Remmelt er op uut om de begroafenis te regelen. Veul verstand har hij der niet van, mor t bleek dat t hiel vlug gebeuren mos, omdat men bang was dat er nog veul meer starven zollen. En der wadden al een poar duzend dood goan. Het stadsbestuur en de begroafenis mannen wizzen niet hoe ze der met aan mozzen. En toen Remmelt heur ok nog twee brengen kwam, konnen ze aans niks bedenken, dan hem as gezonde kerel verplichten met te helpen, en dat niet allèn, hij mos met helpen zieke mensken te verplegen. Gezonde mensken, doar was groot verlet van. Remmelt kreeg het smorende drok. Hij woakte bij Garst, hielp Jaantje met van alles, en onnertussen hielp er het stadsbestuur woar er kon. Hij voelde zich een hiele kerel. Hier was er belangriek. Ien Moarum har er toch net doan wark kregen. En Renske? Die kon heur wel redden docht hem. Dat die ien zak en as zat, woar hij toch bleef, doar har er gien gedachten aan. Hiel langzoam krabbelde Garst weer bij de wal op, al was er nog allernoaste slap ien e benen, hij voelde zich toch met de dag opknappen. Jaantje har nargens last van had. En Remmelt, ondanks dat er t harstikke drok har en zich best voelde, was er toch alle doagen bang dat hij de “Grunneger zaikte” kriegen zol. Op n oavend, het liep al tegen november zee er tegen Karst en Jaantje: “Mörgenvroeg goa ik noar huus. Volgens mij kommen der gien zieken meer bij. Ik ken Renske niet langer allèn loaten. Ik goa vroeg vot, dan ken gienéén mij tegenhollen.”
En zo het er doan. Ien e loop van de noamiddag kwam er weer thuus. Renske ston op t pad noar hem uut te kieken. Dat har ze alle doagen doan, zolang hij vot was. Veurdat ze hem wat verwieten kon, vertelde hij wat er allemoal metmokt har. Renske wer der stil van. Mor toen er soavends ien e bedstee kroop, begon er te rillen. Toen begreep er dat er toch nog de “Grunneger zaikte” oplopen har. Hij het der hiel laank over doan, mor hij is weer beter worden.
Ien e stad Grunnen bennen meer as 10% van de hiele bevolking aan de “Grunneger zaikte” hèngoan. Toen wizzen ze eigenlijk niet wat t precies was. Nou wieten we dat t vermoedelem de malariamug west is die welig tierde en zich vermenigvuldigde ien t waarme broeierige weer, ien al die dreugvalen knoalen, vievers en de rest loat ik aan jem fantazie over.
Zie zeggen ‘elk mens het Kwoad en Goud in t bloud’ Mor wèl zegt mie wat ik in de mens tegen kom? Ik heb geleuf in mensken Of gaait t doar tegenworreg nait meer om?
Is t Kwoad in n goud mens – as k in de riege bie de kassa in supermaarkt kwoade ogen in mien rogge vuil omreden der meer bosschoppen in mien kare liggen as ik har bedould?
Is t Kwoad in n goud mens– as k in gedachten sikkom gain veurraang geven heb aan overstekende voutgangers op zebrapad – mensen kèl knittern en raggen – mit aarms maaien en mit middelvinger noar mie swaaien ?
Is t Goud in n kwoad mens as e toch mit laifde zien leutje poppie in sloap naant en suust mor zien beste kammeroad-in-t-kwoad der in luust?
Is t Goud in n kwoad mens – as e bie n rieke diknek in de nacht zien huus leegropt mor n aarm jonk talentje deur zien sinten nou n golden voutbale votschopt?
Wat bin ik den? – ik vuil mie n Goud mens Mor is t mien Kwoad – as ik dij kwoade kerel t gevang tou wens? Kin ik mien aigen Kwoad zain – of allain as ik allinneg bin omreden dat ik allinneg – miezulf t beste kin
Kwoad of Goud – in t bloud Loaten wie mit nander pebaaiern Kwoad en Goud in balans te brengen en onze allemachtegprachtege Wereld mit Haart en Zail Laif te hebben!
Noordpolderziel, blief ien dien stiel Noordpolderziel, zörg dastoe bliefst Noordpolderziel, veurbie de tied O Zielhoes, joa hol, hol dien ziel
Op 17 juni 2012 wer in Noordpolderziel n spaigelploatje prezenteerd, n ‘zörgenlaid’ over Café ‘t Zielhoes. Noadat de veurege uutboatster Joke van Warners uut tied kommen is, vaar joar leden, is der n juridische stried begund over de toukomst van t olle sluuswachtershuus aan de zeediek. De gemainte Eemsmond wil dat d’uutboater van t kefee ook d’hoaven, de camping en n nij te baauwen veurzainensgebaauw beheern gaait. De tegenswoordege uutboater wil dat nait. Eemsmond wil doarom t pand kopen en d’huur opzeggen. t Kefee mout den schoon en leeg opleverd worden.
Zanger-laidschriever Martin Korthuis is baange dat “de ziel van ‘t Zielhoes” den verdwient. Hai het der n laid over schreven en t opnomen mit bevrunde artiesten dij zuk ook bezörgd moaken over de toukomst van heur gelaifde stee, dij uniek is in Grunnen en Nederland.
Elkenaine zel t doar toch over aineg wezen, dat je n uniek stee beholden mouten en dat je t zo loaten mouten zoas t is. En den dut t niks wel of der geliek het in dit konflikt.
Over De slag om Noordpolderziel is ook n webstee, doar je t haile verhoal op lezen kinnen.
Nee, zien overtuugen op t vlak van zond eten en veul bewegen, belidt Joakob nait ien stilleghaid. t Is en blift zien laimeneerstuutje en hai wait eerlieks woar hail veul van dij dorie òf. Tot vervelens aan tou proat e der over en ie kriegen noa zo’n prevelement eerder zin om t ter mor ais goud bie te zetten ien snackbar den over te goan op zien eet- en bewegensleer. As e joardag het traktaaiert e lu dij der nog aal kommen op nog meer wiesheden en op appelsienesap mit stukjes temoat en komkommer. Ain dij noar Joakob zien leer leeft, mout den ook wel hoamel en smui wezen. Joakob het ain dorie. Zulf is e dik; nait aaldoags dik mor eerlieks dik. Ontronteg dik!
Aaid mor gezond en n luk beetje eten en doarbie veul ien bewegen wezen en den toch veuls te dik! Kin ja hoast nait! Gainain snapt hou of t kin en veur homzulf is t ook n pienlek onderwaarp.
As ie hom vroagen hou of dat t kin, zegt e dat e allenneg van wotter al dik wordt en dat t te moaken het mit n oetzunderleke en aarfleke stofwisselndorie. Doarnoa veraandert e gaauw van onderwaarp. Achter zien rug nuimen ze Joakob Wotterdik. t Is nait zo dat e, noast zond en waineg eten, nait veul dut om òf te vaalen. Zo fietst e elke dag dik datteg kilometer noar Stad hinneweer en bie schier weer zulfs twij moal doags. Nooit het e gezelschop; hai fietst of lopt aaid allain. As e muid is van t fietsen, stapt e òf en lopt e n ind mit fiets aan haand en zo kommem lu hom voak tegen op weg van en noar Stad tou. Lu dij hom kinnen, hebben mit hom te doun; lu dij hom allenneg mor kinnen van hom tegenkommen, vienden hom n wat apaart koegelrond kereltje op of noast fiets. Der is gain ain dij wait wat of e dut ien Stad. Zit e doar op n baankje ien n paark wat oet te rusten? Dut e ienkopen ien Reformwinkel? Zuikt e femilie op? Het e meschains n kammeroadje? Gain ain dij t wait. Antwoord ligt, zoas veul lu al wel ais grinnikend zegd hebben, veur de haand. Elke dag fietst Joakob over n bult omwegen noar n stille, wat òflegen wiek. Tegenover n modern kantoorgebaauw van drij verdaipens zit n snackbar, dij haile dag deur open is. Doar stapt e van fiets òf en gaait ter ien om zuk doar vol te proppen mit petat mit mayo of n petatje oorlog, volgd deur ain din wel meer kreketten, frikandellen en gakbaalen mit pindoasaus. Dat alles votspould mit grote gloazen cola. Gain ain kin hom doar en hai is der n rondom aander minsk. Joakob zien gehaaim zol nog laang n gehaaim bleven wezen as nait op n dag Klaas van Koos en Sinie, dij körtens weer bie Joakob op joardag nuigd binnnen, n boan kregen haar op t kantoor tegenover snackbar. Achter zien bureau op twijde verdaipen vot kin Klaas klandizie van snackbar zitten zain. Hai verboast zuk der over dat zien as n asceet levende dörpsgenoot, der sums twij moal doags noar binnen gaait om zuk vol te proppen mit junkfood. Hai grinnikt bie gedachte aan kommend joardag van Joakob.
De stank van t olle schoollekoal, omklemde troag zien leden. Gevangen ien n old verhoal, zag hij weer zien verleden. De angst, de sloagen die er kreeg, nooit zol er dat vergeten. Hij kromde machteloos zien rug, de pien har er verbeten.
Hij voelde weer het sniedend pesten, dwars deur zien kleine kienerziel. Al sloeg men hem ok buten westen, was er niet één die t met hem hiel. Altied, altied vernijs die schande, van armoe, dommegheid en voel, t Was opzet dat er hiel belande, want hier, hier was er bij zien doel.
Mörgen zol elkeneen hier kommen, met bliede ogen ien herinnering. En hij? Wat kon het hem verdommen, hij was toch een verschoppeling. Het vuur scheen ien zien dovve ogen, toen ging alles ien vlammen op. Zien kromme rug, die trok aal hoger, nou was er toch nog aan de top.
Ieneens zag er zien kienerjoaren, zo kold en kil en zo gemeen. Nog één keer al die grille ogen, gien medelieden. Van gienéén. Hij docht nog even aan zien moeke, gien liefde har er van heur had. Hij wer zo doezeg en zo moede, op t ènde kregen ze hem toch nog plat.
“Teake het beld”, zegt de vraauw, as k in hoes kom veur n kop kovvie. Ik bin drok hin de weer om toene schier te kriegen. k Haar t gras al maaid en d’hege knipt en ik was aan t schovveln dou de vraauw mie ruip. “Wat mos hai den?”, zee ik (ie mouten waiten Teake en Cato binnen goie vrunden van ons). “Ja, dat het e nait zegd. mor most hom dammee mor even weerom bellen.” Ik kreeg tillefoon en drökte t nummer van Teake en mit de aandere haand was ik in tied mien kovvie aan het ruiern. De vraauw vruig mie of ik der een pleverkouk of een plakke old wief bie wol en net dou ik zee “dou mie mor n pleverkouk”, nam Teake telefoon op. “Hou pleverkouk?”, bölkte hai, “pas mor op mien jong, dammee paast dien kop nait meer tussen dien oren mit dien gevreet.” “As k die weerom bellen mos om dat aan te heuren, hang ik weer op”, zee ik. “Joa”, begon Teake dou wie oetlaagd wazzen, “doe hest wel wat verstand van motoren nait? Want wie hebben veur Cato ja n plof kocht en wie kriegen dat kreng mor nait aan loop, zolst doe der even noar kieken kinnen.” Ik beloofde hom dat de vraauw en ik dai middag wel kwammen om te kieken noar Cato heur plof. Om een uur of drai wast den zo wied, wie wazzen noar Muntendam òfraaisd en Teake huil net de plof oet schuur. “Och, kiek ais aan”, zee ik, “t is ja een Mobylette, t ding zugt der nog schier oet, ja.”
“Cato wait hou je dat ding aan loop moaken mouten, want dat het die kirrel woar wie hom van kocht hebben heur ja oetlegd.” Votdoalek greep Cato de plof oet Teake zien handen en zee: “Je mouten hom aan drökken en as je den gang hebben den mout je der op springen en den mout hai ja aan loop goan. Ik zel t wel even zain loaten”, en vot vougde ze doad bie woord en runde over de weg. Noa n zetje wol Cato der op springen. Mor ze runde der op pantovvels noast en net dou ze sprong, bleef ze mit tonen achter n stroatklinker hangen. Ze sprong der pal noast en lag laankoet op t lief op stroade. De plof ree noch even wieder en bleef mooi liekop tegen t toenhekje van de buren aan stoan. Langzoam kroop Cato weer in t ende, keek beteuterd noar heur schoafde knibbels en wreef zuk t stroatvoel van de handen òf. Dou wie zagen dat ze der goud òf kommen was mozzen wie wel lagen, t was ja ook n koddeg gezicht zoals Cato doar op stroade terecht kwam. En de plof dai mekaaierde niks, dai ston nog mooi liekop te wachten op wat der wieder kommen ging. Mit opheven kop bounderde Cato ons veurbie en verdween zunder ain woord in hoes. “Ze zol zuk wel tou tonen oet schoamen, denk ik”, zee Teake. Dou ik de plof van buurman zien hekje òfpakte zag k votdoalek woarom t ding t nait dee, Cato haar noamelk de bezienekroane nait lös zet. Dou k dat dee en de plof n leutje drökje gaf, luip t ding as n traain en ree ik hom potsierlek achter t hoes. Dou wie onderdak kwammen keek Cato nait hail bliede noar ons, ze zat op keukenstoule en haar net mit n waskelap heur schoafde knibbels schoonmoakt. “Moust der niks op doun”, zee ik, “want den is t ja veul vlugger weer genezen.” Eefkes was t pienlek stil in hoes totdat Cato zee: “t Was zeker wel n prachteg gezicht, hè, dou ik op mien wavvel ging, want ie mozzen der mit nander haard om lagen.” Votdoalek zag ik t tefreeltje weer veur mien ogen en kon t nait loaten om nog n moal in lagen oet te barsten. “Nou”, zee Cato, “ik hoop dat wieder gainaine t zain het, want aans huif ik mie aankommen drai weke nait op stroade te vertonen.” “Doe hast trouwens de bezienekroane vergeten lös te draaien”, zee ik, “doarom dee t ding t nait. Zo, nou we dat ook weer oplösd hebben kin we aan de thee nait? Mit n koekje der bie”, zee ik en ging potsierlek op stoule zitten
Um twai uur op Pinkstermoandagnommerdag is der in gruinland in Westwoud bie Hoorn in Holland n kou doodschoten. Wel dut dat non? Ander koien stönnen um dode Lena 578 tou en noa t melken göngen ze votdoadelk weer noa t stee. ‘Koien kìnnen vuilen’ zee boer.
(Noa Parool, 3 juni 2012)
Theepotmieger tiestert Hoagse Blokker en Hema
Altied wat in Den Hoag. Winkels van Blokker en Hema doar worden ploagd deur n wildmieger. Man pist theepotten en thermoskanen vol. Bie Blokker in Ypenburg dee e dat al tien moal. Aal t spul dat volmiegd is hebben ze – noar aigen zeggen – vernietegd. (Kiek dat vin k non weer wat overdreven; n beetje oetkoken mit soda haar ja ook kìnd)
Ien veujoar had laiwerke heur nust moakt ien t jonge gruine wait. Heur jonkjes konden sikkom oetvlaigen, dou boer der aankwam en tegen homzulf zee, dat wait riep was en dat e aale vrunden en noabers vroagen zol hom volgende dag mit te helpen mit oogsten. Ain van lutje laiwerkes heurde dat en vruig moeke woar of dat zai hin goan konden om vaaileg te wezen. Moeke zee dat t nog nait zo wied was en dat kwam ook oet. Aanderdoags kwam der gainent om te zichten. n Poar doagen loater kwam boer der vannijs over tou en nou zee e dat e volgende dag zulf kommen zol mit zo veul meugelk zichters as e ienhuren kon. Dou moeke laiwerke dat heurde zee zai tegen lutjekes dat t boer nou eerns was en t tied wer om vot te goan.
Omreden ain nait aaltied op zien vrunden vertraauwen kin, is beste menaaier van helpen joe der zulf mor tou te zetten.
Kerel en laiw kuierden mit zien twijbaaident deur t bos. Zai wazzen tegen nkander aan t snakken over hou staark en hou machteg heur soort wel nait was. Onder aal dat gesnak deur kwammen zai n standbeeld veurbie van n kerel dij n laiw mit zien handen dood moakt haar. Kerel zee tegen laiw: “Zugs wel hou staark of wie binnen en hou wie zulfs keunek van daaier aan kinnen?” Laiw zee dou tegen kerel: “Dit standbeeld is vanzulf moakt deur n mìnsk. As wie laiwen wozzen hou wie n standbeeld moaken konnen, din zol ie n kerel zain dij op grond lag onder laiw mit laiw zien poot op borst.” n Verhoal klopt aaltied tot der n aander verhoal verteld wordt!
n Oet t Nederlands vertoald gedicht van J. M. W. Scheltema (1921-1947). t Mot te zingen wezen op dizze wieze: Csardas Magyar Tanc: http://www.youtube.com/watch?v=- 0mgXnGWUug
t Mot vrachteg nait maler worren. Bertus Middeljans kikt zoch d’ogen oet. Wel het hierzoot mit zien tengels aan zeten. Gusteroavend was bie hom hierzoot nog niks loos. As e noa n deurwoakte nacht mit zo goud as gain sloap oet bèrre stapt en nog in zien underboksem koamer in stommelt en licht moakt, wait e nait wat e zugt. d’Haile boudel staait enter en twenter deur nkander. Stoulen, toavels, t staait aaltenduvel op n aander ploats. t Liekt wel of t aal aan de kuier goan is. Bertus huift nait te vroagen, wel dat ommaans had het. Dat zel dat bliksemse wicht van hom wel doan hebben. Kop ston hom der nait noar – omreden e wos, dat n rabbelement van zien kaande doch gain zoden aan diek zetten zol – aans zol e t wicht wel ains nuver hemmeln. t Was doch gain menaaier van doun, zien woonkoamer zo te verbaauwen. d’Haile oavend en kant d’haalve nacht har Bertus in staal deurbrocht. Baang as e was, dat hoogdrachtege Bles krek aan mure liggen goan zol om t vool oet te waarpen.
t Vool zol din mit zonen geweld tegen mure drokt worren, van dij gevolgen, zie t nait overleefde. Harregat, Bertus mos der ja nait aan denken! t Was gelokkeg altmoal dik in odder komen, n mooi getaikend meervool har Bles op wereld zet. Mit n tos stro har e heur dreuge wreven en bie heur moekes heufd legd. Haar sikkom troanen in ogen kregen bie t wondermooie aanblik. Dou ales noar zien dunken weer ‘under control’ was, har e wacht tot t ‘wicht’ mit veul muite in bainen krukt was; heur moeke begroutte of dankte mit heur snoede, woarop dij zölf ok in t ende kwam. Noa wat gestoetel en gewaggel har t vool mit knikkende knijen endelk tidde vonnen en begon te drinken as n grode. Reden veur de boer om bèrre op te zuiken en under de manefakturen te schaiten, mor nait veurdat Bertus zoch in t kebof ain grode ‘recht op en dele’ inschonken har. Dizze haartverstaarker har e docht hom nou wel verdaind. Stillechies har e in duustern kleroazje op stoule legd en har zoch din achter britse van zien Triene schoekeld, dij bliekboar in heur eerste sloap was en nait op hom reëgeerde. Toesterg keek e hom zoch tou. Wat mos e hier nou mit aan? Triene zol Merie vervast haand boven kop hollen. Haren ze heur doudestieds t proaten leerd en mozzen zie nou as daank mor aaltied swiegen om laive vree te behollen? Wereld staait vandoag de dag schienboar hailemoal op zien kop. Olders waiten nait hou rad ze kinder proaten leren mouten, in tied dat kinder heur loater t swiegen leren om trammelant te veurkommen! As e t wicht van aal heur meneuvels wat zeggen zol, wazzen roapen altmoal goar. Bertus kin zoch der ja zo helleg om moaken, mor har in loop der tied van heur ‘zunnestroaltje’ t swiegen wel leerd. Temeer dat Triene nog voak pertij veur t wicht koos. Nait, dat ze t er aaltied mit ains was, mor wos, dat as ze Merie tegen d’hoaren in strieken zollen, dij ‘sirreltobbe’ vervast kuierpad kaizen zol. Van dij gevolgen ze veuls teveul over heur kaande goan luit. Tied haar hom wel leerd, om zoch bie heur fiebeldekwinten dele te leggen. Strieden tegen vaar haanden op zölfde boek har hom wiezer moakt. Hou mos e hier nou mit an. Bliksiekoaters, wel brocht hier t geld op plaanke. Veurdat e oetdocht was, kreeg e t eerste beste fertuut en ploatste t weer op t ol stee. Noa n stief ketaaier stief aanpoten en n loag swait op pokkel, ston t zwikkie, zoas t vrouger aaid ston. Niks zeggen, mor wel doun, mos in t vervolg zien oplözzen mor wezen. Komaan, kop under kroane. Boksem over de knijen. Besroen over de kop, klompen aan vouten en noar staal om zien nije aanwinst te bewondern. t Vool luip al pront noast de meer. n Mooi span, woar Bertus slim wies mit was. Wat hoaver en n top heu veur de mouder. Dat ze weer n zet veuroet konnen. Nou nog even melken, aleer e zoch òfmelden kon bie t wief om heur op högte te brengen van zien wedervoaren. t Vraauwvolk was al op, dou Bertus zoch op hozevörrels op appèl meldde. Votdoadelk kreeg e board er van baaide kaanten òf. Woarom e meubels enzowathin verploatst har? Veur e oetleg geven kon, toetten hom d’oren. Dee woar e goud in wasP noamelk P: swiegen! Zedde zoch bie toavel en dee zoch tegoud aan n poar plakken stoede mit koanesmeer en roggenbrood mit spek. Tapde zoch zölf n kom kovvie in en dee of e Oostindies doof was. Wichter doarentegen bluizen aal heur kwoadhaid zien kaande oet.
Dou ze endelk mor toch oetroasd wazzen, meldde Bertus, dat zie òflopen nacht n meervool kregen haren. n Pracht eksemploar en dat ze mor rad evenpies kieken goan mozzen. t Waarkte verdikkeme as eulie op de golven, den baaident naaiden oet en kwamen noa n zet wiereg weer teveurschien. Schienboarlek was heur kwoadhaid over zien heerhoalen van koamer hom zomor plotsklaps vergeven. Moie! Vraauwlu blieven wezens mit n gebroeksanwiezen. Swiegen is ja – zo je kinnen zain – mainsttied wel gold weerd.
Jan Sleumer het ien Amsterdam kurzuzzen Grunnegers geven. Mit grode onregelmoat stuurt hai zien ex-kurzisten n rondzendbraif over Grunneger zoaken. Ex-kurzist André het doar wat veur schreven over, Dodenherdenken ien Oethoezen. n Bewaarken doarvan kin je hieronner lezen.
As kiend woonde k ien Oethoezen, midden ien Oosterstroat, aan aander kaant dörp as woar Jan Sleumer opgruide (aan Hoofdstroat, West ducht mie). Menkemabörg, zien grode toen, doolhof en zien loanen mit dikke raaigerkolonie kin k wel oettaiken, de kleuren en t licht van ale seizoenen. Doar smokte ik mit mien eerste wichtje op t joarliekse meziekfestival op Hemelvoartsdag. Doar haren wie as bunzels onze schiengevechten mit holten sweerden, doar mouk ik mien eerste dia’s, doar stoan mien noamletters nog ien boomstam kaarfd…… En t Arp Schnitger örgel het veur altied mien beleven van örgelmeziek bepoald. Ik ging voak sundagsmörgens noa kerstdainst ien riffemeerde kerk (Hoofdstroat Oost) mit mien pa noar Hervormde kerk, bie t gemaintehoes. Doar speulde din n kammeroad van mien pa. Dij mog din noa Hervormde kerkdainst ale registers opentrekken, letterliek en figuurliek. Ik mog óp dat örgel stoan kieken en luustern as jonkje. En as dij örgelman din ale registers open trok, ging mie dij muziek dwaars deur alles hin. Meroakels. Dat holtsniewaark van ol swaarde preekstoul is n wonder om noar te kieken. En je kinnen der nait òf blieven, je monnen der even over hìn wrieven. Mit Kerstnaachtdainst zat ik onder preekstoul noast mien pa mien partij te bloazen, mit De Bazuin. Loater mozzen wie op dij kolde griesgranieten haalfversleten zaarken zitten, ien t middenpad van heufdiengang tot aan kerkkoor mit olle femilievoandels. Ik kin zowat ale kerken ien Oethoezen van binnen. Zo kin ik deupsgezinde kerk slim goud omreden dat ik doar op vrijdagoavend als leutje tubabloazer ien meziekkorps ‘De Bazuin’ oefende. Benoam as ons aigen, vaste oefenroemte ien De Kandelaar bezet was veur bruloft of zukswat hèn. Ien winter braandde doar midden ien kerk n haile grode dikke kaggel. Elke olle (..) kerkgenootschop haar zien aigen meziekkorps. As uniform haren Deupsgezinden twijkleureg, stemmeg gries mit n alpinopet. Roomse kerk zaag ik pas van binnen dou’k n joar of 16-17 waas. Roomse schoul zaag ik wel veul eerder van binnen, ook mit De Bazuin. Op 4 maai waas dij schoulplaain begun van joarliekse dodenmars noar t 4 maai monument, noast hervormde kerk. Trommen van ale tamboers waren òfdekt mit spesioale swaarde lappen, wie speulden dodenmars en laipen haalf zo snel as bie n gewone mars deur dörp. As k hier ien Utrecht op 4 maai op Domplain staai veur dij 2 menuten stilwezen, bin ik altied weer even bie dij dodenmars. Dou’k n joar of 16 waas werden ien Oethoezen eerste ökumenische kerkdainsten holden. Doar waas ik slim blied mit; ik kon niks mit dat negatieve geproat over aander kerklu, apmoal sosioale controle. Verzoelen deur kerken ging over ien verzoenen (..), mor slim langsoam en mit veul muite. Bewegen kwam benoam deur t jongvolk dij dat wilde, dij kwamen mekoar ook voaker tegen op daansvlouer ien de eerste disco’s enzo. Ik heb zulf nog mit jonges en wichter van ale kerken en gezindten n Vredesweek organiseerd, ien olle winkel van melkboer Brander, vlak noast gemaintehoes. k Ging dou aal laang nait meer noar kerk, laip nait meer ien meziekuniförm over stroat. Wie hemmen dou ook n hail bult paperazzen ien ale verainensgebaauwen ien dörp verspraaid, ook bie socialisten en communisten. t Muit mie dat meer as varreg joar loater dodenherdenken ien Oethoezen nog zo smaal is.
t Vaalt mie op, …nou k der goud over noadenk vuil mie dat veureg joar en t joar doarveur ook al opP, dat der om dizze tied van t joar (maaidoagen) zoveul post in onze buzze ligt. As t gain aanslag van de belasten is, din liggen der wel van dij mooie braiven mit kedootjes der in P.. van diverse zgn. “Goiedouleninstantsies”. Dij vertellen ons in dij braiven houveul ellèn der in de wereld isP.. asof wie dat nait al laank waiten! Zai geven ons din aan, dat wie mit n biedroage aan heur de wereld verbetern kinnenP. Joa dat zel welP Mor wie worden nooit gewoar hou dat geld nou persies besteed wordt….Der is gain “deurzicht” zogezegd! En woarom mouten der kedootjes mitstuurd worden in zonen braif? Der is al genog rommel in de wereld……! En wat kost dat din…….! Op n poar goie instellens noa, zol dij haile geldklopperij op n hail aandere menaaier regeld worden mouten. Nou mouten je nait denken, dat ik gain daip respekt heb veur aal dij vrijwillegers, dij zok de bainen uut t lief lopen om mit n buske geld bie mekoar te zammeln, mor t zol nait mien menaaier wezen.
Ik wait nait hou dat in aandere landen regeld is, of lopen ze doar hailendaal nait mit buskes? Ik wil der ais noar informeren …….! Hou din ook……ik denk, dat het hail wat efficiënter wezen zol, as zokse biedroagen sintroal regeld wörden deur onze regeren. Doar zitten wel ambtenoaren dij zowat regeln kinnen. Dij regeln toch ook k wait nait houveul subsidies. Dit mout der wel bie kinnen. Meschain mout belasten in zonen geval bv. mit 0,05 persìnt omhoog, moar dat mouten we din mor veur laif nemen. Komt der meschain ook wat meer openhaid en deurzicht in t handeln en wandeln van aal dij “goie doelen” en kinnen aal dij vrijwillegers zok op aandere dingen richten……Waark genog……! Der binnen zoveul ainzoame mìnsen dij hulp neudeg hebben en aiglieks tou binnen aan n beetje aansproak………, omdat der aans soms d’haile weke gain aine noar heur omkikt! Kosten veur thuuszörg goan binnenkört omhoog, dus der kommen in toukomst aal meer oldern dij de neudege hulp nait meer betoalen kinnen…….. Ik wol mor zeggen………vrijwillegers zollen op dat terraain veul gouds doun kinnen, i.p.v. mit buskes bie deure langs lopen.!
Dat lopen, loaten wie groag over aan klaaine kinder mit Sunt Meerten, allewel……. dat is op t heden in ons “rieke” laand aiglieks ook nait meer neudeg. t Mout al wezen, om n olle tradietsie in stand te holden!… Vot din mor.
Mor loaten wie over dij “goie doulen” mor es goud noadenken!
was negen keer zakt veur t riebewies t Papiertje kreeg ze tiende keer Dou mos der dus ook n nije auto heer De kleur was prachteg zilvergries Ze ging aan rit veur allereerste keer Dij vraauw de Vries oet Garrelsweer Nam direct dail aan t drokke stadsverkeer Op t Julioanaplain was ze de klös Heur nije auto en zai zulf waren total lös! Dus t was mit ain de leste keer Veur vraauw de Vries oet Garrelsweer
Om en bie 700 joar noa de Hoogduutse Klaankverschoeven begonnen ien Groot-Brittanië klinkers te verschoeven. Rond 1400 wer time nog oetsproken as tiem, see as séé), say as sai. As ie olle Angelsaksische woorden haardop oetspreken noar Grunneger sproakklanken, din kinje zain hou verwant Nedersaksische/Grunneger woorden mit olle Angelsaksische woorden bennen:
n Knight waas knecht van kasteelheer. n Knife is n kniefmes (Ned.: knipmes) of n knieft (Ned.: zakmes). Poepeknieften werden voak deur Poepen, Duutse kiepkerels, verkocht/verkoft.
En n cobweb wordt mit n kopstubber votveegd. (Cob = n old woord veur spin). En n stubber? Dij bruken ie elke dag ja! Nije eerappels huiven nait schild te worren, ie kinnen ze stubben.
Toalspultjes
Kwam ains n cough-ship/kofschip oet Veendam.
t Moderne Engels het nog wat woorden dij wis en zeker deur n Anglo-Saksische boer oet 10e aiw verstoan worden zollen en tits is der ain van. Net as arse en fart. Angelsaksen bruukten t woord scīten (schieten). Dat wer om en bie 1300 shite ien t Midden-Engels en shit om en bie 1500. Piss gaait ook terug tot 13e aiw.
Nederlands: bilnaad. Grunnegers: neerskaarf.
n Poar zinnen as veurbeeld van t Middle English:
Cole: Is that thy child? Is θat θi čild? (č<k; kind) Alice: Yea, hir name is Ann. yɛ, hɨr namɘ ɨs An Cole: A good and holy name. ɑ god and hɔlɨ namɘ Alice: Soon she will be three years of age. sonɘ še wɨl be θre yerɨz ɔv ɑĵɘ Cole: Will she speke to me? wil še spɛke to me Alice: Yea, she speketh wonder loude. yɛ še spɛkeθ wʊndɘr ludɘ Hier kinnen ie t ook heuren: http://eweb.furman.edu/~mmenzer/gvs/ dialogue.htm
Toalspultje
‘Quiet night,’ zegt Engelsman tegen n Grunne- ger aan railing van t schip. Dij geft noa n menuut of wat antwoord: ‘Kwait ook nait.’ ‘What do you say, sir?’ Noa n ketaaier: ‘Wat doun joe op zee? Zoesklöt!’
Schriefwieze en oetsproak kinnen veul verschillen: plough (plaauw), through (throew), though (thoow), enough (ienùf). = *genough/genog. 40 klanken worden ien t Engels op 1120 verschillende wiezen schreven. Gain wonder dat volgens onderzuiker Eraldo Paulesu van Milaanse universiteit ien Engelstoalege landen 2 keer zoveul dyslexie-diagnoses steld worden as ien Itoalie. Ien t Italioans worden 25 klanken op mor 33 verschillende wiezen schreven.
t Was weer tied veur n beetje zun op d’hoed. Zoas elke zömmer gung Geert mit zien vraauw n poar weken noar de zunne. Gewoon wat loiern, lekker eten, potje bier, glaske wien en zukswat. De leste joaren gungen ze noar Mallorca. Aingoal noar t zölfde hotel. t Eten was goud en t was der lekker rusteg, mor wel aaltied slim gezelleg. Veul gasten oet Nederland. En t lag ook nog ais vlak bie t strand en ale aandere vermoak. t Hotel har ook vief koamers op t dak, mit veur elke koamer n roem dakterras. Penthouses nuimden ze dij koamers. Vleden joar har hotelholder beloofd dat ze dit joar zon dakkoamer kriegen zollen. Hai har woord holden. Geert dee terrasdeure open en stapde t pladde dak op. Aan ander kaande weg lag t strand. Middellandse Zee was zo blaauw as e mor weden kön. Aan baaide kanten was t dakterras òfschaaiden van de buren. De eerste meters n manshoog schaarm en wiederop n hekje van mor zuneg n meter hoog. Buren aan weerskanten zatten under n parasol te lezen. Dou Geert goidag zegd har, kwammen ze aan de proat. Ain stel kwam oet Gaiten en t andere oet Emmer-Compascuum. t Leek n mooie vekansie te worden. Overdag trokken Geert en zien vraauw der op oet of ze gungen noar t strand. Noa t oavendeten aan de kuier. En netuurlek even woaraargens zitten um wat te drinken. Soavends loat was t nog lekker waarm op t dakterras. Buren zatten der mainsttied ook en t was zo mor ain uur veurdat ze op bèrre laggen. Noa n weke gung Gaiten weer noar hoes. Emmer-Compascuum bleef nog. Dou Geert en zien vraauw dij nommerdag van t strand weer in t hotel kwammen, stönden der twij knuppels van n joar of twinteg bie de balie. Op de grond twij rugzakken en n droagboare radio van ekstroa groot formoat. “Dat zal toch nait, hen?”, heurde Geert zien vraauw zeggen. Mor t was wel zo. Zie zatten nog mor zuneg op heur terras of deure van Gaiten gung al open. Baaide jongkirrels dij ze net beneden zain harren. “So buurman, is et een beetje geselleg hiero?” Geert zee dat t slim gezelleg was, mor veuraal ook lekker rusteg. “Nou dan salle we daar es wat extra aandacht an bestede”. Geert zee dat e alles goud von, as e der mor gain last van har. En dat e t geern rusteg holden wol. Dij oavend was t inderdoad slim rusteg. Knuppels warren op stap. Tot drij uur. Zie wörden wakker van lewaai op de gaange. Gehaauw mit deuren en geroup en gebölk. “Mörgen proat ik wel even mit dij jonges”, zee Geert. “t Zal zo wel òflopen weden”. Dat was ook zo, totdat…… Zie sluipen net weer dou ze weer wakker wörden van geproat. t Kwam van boeten. Geproat, non jaP geproat. As t nait slimmer wordt, doch Geert. Radio gung ook aan. t Swoare gebonk en t geblèr van ain of andere zanger knalde bie heur noar binnen. Nije buren zongen op volle staarkte mit. Geert vloog van bèrre of en stapde in zien onderboksem t dakterras op. Emmer-Compascuum stön der ook al. Geert mös haard roupen um boven t lewaai oet te kommen. “Wat is er buurman. Niet jouw musiek? We kenne wel wat anders draaie hoor”. “ t Ainege wat ik wil, is dat dij meziek oet gaait. En ook gain geproat hier op boeten. Wie willen sloapen en mien buurman ook”. “O, nou we dachte dat je wel wat gesellegheid wou”. “Joa”, zee Geert, “mor nait midden in de naacht. Ik heb die vandoage overdag ook al zegd dat wie t hier rusteg hemmen willen. Ik woarschaauw die non nait weer”. Radio gung oet en de jonges noar binnen. Doags der op lag Geert op zien strandbedje. Hai mös denken aan wat der dij nacht gebeurd was en muik zuk der weer kwoad over. Hai zol as t weer gebeurde….. Eerst de ogen mor even dicht…… wat sloap inhoalen……hai kreeg ter mit buurman over. En veur de zekerhaid pruit e ook mit de andere bewoners van de dakkoamers. Elk en aine von dat zukswat nait kön. Zie zollen mekoar haalfstoan as t weer begunde. Hai heurde t spul al weer aankommen……..t Zölfde as de nacht der veur. Mit dit verschil dat der non ook vraauwenstemmen klonken. Radio weer op volle staarkte. Geert en buurman trovven mekoar boeten. Zie sprongen over t hekje van de nije buren. Nog meer buurmannen kwammen der bie. Twij wichter en baaide jonges laggen op metrazzen op de grond. Draank der bie. t Zol bliekboar slim gezelleg worden. Geert pakde de radio en smeet hum van vief hoog noar beneden. Twij andern luipen noar binnen. Zie kwammen mit n dikke aarm vol klaaier weer noar boeten. Ook over de raande. “Zo”, zee Geert. “Dit was plan aine. As t weer gebeurt pakken wie plan twij der bie”. Jonges warren zo verbaldereerd dat ze niks zeden. Wichter ook nait…….. Zien vraauw……..dij zee wel wat. Hai wol zeggen dat ze mor weer op bèrre goan mös…….. Hai kreeg n stöt in zien ribben……of e ook wat drinken wol……en……. “doe most in de schare liggen goan, hest t swait ja blank veur de kop. t Is veul te waarm um zo in de glìnne zunne te liggen……” Geert kwam mit muite in t inde. Eerst t woater mor even in. Eindje zwemmen. De jonges harren de leste woarschaauwen van Geert goud oppakt. t Is wieder n mooie vekansie worden. Lekker rusteg ook.
Hendrik luip tegen de sesteg. Nog goud vereg hor, doar nait van, mor sums wat òfwezeg. En dat was nait goud. Zeker in zien funksie nait. Hendrik waarkde noamelk op de meldkoamer van de plietsie in Stad. Over n poar moanden kön e der oet. Hai dee allain nog dagdainsten. t Laifst vrouge dainsten. Dan was e noamelk nog op zien best. Zo ook vandoage. Zöndag. t Was slim rusteg wat plietsiewaark betrof. Motorrieders en peerdevolk zatten um n uur of tiene bie de kollegoa’s van de surveillancedainst in t heufdbero kovvie te drinken. Zie wozzen dat Hendrik der ook wel geern even bie kommen wol, mor dij kön netuurlek nait van zien plek òf. “ Hendrik zit zuk doar mor n beetje te vervelen”, zee aine. “Doar is wel wat aan te doun”, zee n ander, en pakde de tillefoon. Via de boetenliene belde hai de plietsie. “Goidag, mit De Groot. Ik fiets hier net over Grode Maart. t Is hier n vrezelke swieneboudel”.
Doar wol Hendrik wel wat meer van waiten. “Non, der staait hier n grode vaiwoagen mit d’ achterklebbe lös. Der lopen wel viefteg swienen over de maart”. t Was even stil aan Hendrik zien kaande. “Begrepen, uit”, zee e. Hai was even vergeten dat e aan t telefoneren was. Plietsievolk bie de kovvietoavel zat in spannen te wachten. Noa n menuut of wat klonk Hendrik zien stem deur de portofoon. Of de GN 1-01, de surveillance-auto in t centrum, ais kieken wol op Grode Maart. Der zollen doar wat swienen rondlopen. Vanof de kovvietoavel kreeg Hendrik te heuren dat ze wel even kieken zollen. In Hinderk zien gedachten ree de GN 1-01 non richten Grode Maart. Noa n menuut of wat warren zien kollegoa’s ‘ter plaatse’. Hai wol geern waiten hou of ter veur stön. “t Is ain roze boudel hier. t Lop hier vol swienen”. Aan kaande van meldkoamer bleef t stil. Hendrikzat swoar te prakkezaaiern wat of e hier mit aan mös. Kollegoa’s vuilden aan hou of t mit Hendrik was en schoten hum te hulp: “Wie kinnen t hier nait allain òf. Binnen der ook gounent van t peerdevolk in dainst?” Hendrik zag aan de lampkes op zien meldtoavel dat der twij ruiters in dainst warren. Dij stuurde hai ook noar Grode Maart. En of ze wat laange stukken taauw mitnemen wollen. n Ekstroa surveillance-auto wör der ook nog op òfstuurd. En of der ook motorrieders in dainst warren um t verkeer te regeln. Twij motorrieders kregen opdracht um der ook hen te goan. t Was drok aan de kovvietoavel. n Uur laank hemmen ze Hendrik aan t waark holden. Dou zatten ale swienen der weer in. Rust veur Hendrik En kovvie. Dou e dij middag in hoes kwam vruig zien vraauw of t ook drok west was. “Man”, zee, Hendrik. “Het was n vrezelke boudel op Grode Maart. De luipen wel viefteg swienen rond. Wie hemmen ter onnuur drok mit had. En t was mor goud dat der nait ain van dij jonge knuppels achter de knoppen zat, mor aine mit n beetje meer ervoaren”. “Non, ik bin noar de Martinikerke west vanmörgen, mor ik heb niks biezunders zain”. Dat zedde Hendrik toch aan t denken.
Op mien aigen webstee schreef k benoam in t Nederlands. Sunt ik veur Kreuze aan loop bin, mout k vanzulf aal meer Grunnegers schrieven goan. Van d’hollandse stukkies dij k tot zowied schreven heb, goa k t schierste omtoalen. In dezember 2010 haar k wat schreven over de spaigelploade dij Harry Niehof toun net uutbrocht haar. Doar heb k nou n Grunneger tekst van moakt, dij k veur Kreuze ook nog es uutbraaid heb: t Dubbelalbum Golf Noa Golf dij Harry Niehof lest uutbrocht, het twij kerakters. d’Eerste schieve, doar twaalf nije nummers op stoan, is opnomen mit zien meziekoale vrunden Herman Grimme en Johan Viswat. In Niehof zien meziek komt voak n soort van winsteghaid weerom. Zo wil e geern noar de wiedste kontrainen achter d’horizun, moar den ook weer noar huus. In t eerste nummer, Begun, komt e thuus van zo’n raaize, meschain wel dij Van Middelsom Noar Madrid. Winsteghaid, joa doar binnen meer soorten van. Zo kin j’uutkieken noar wat nog kommen mout. De Meermin Van Meerstad wacht tot der indelk n moal woater komt. Bie de laifde komt ook voak winsteghaid kieken. d’Aine het winst noar de laifde, d’aander van de laifde. Der binnen ook lu dij mainen dat ze noeit genog laifde kriegen kinnen, dij binnen winsteg noar meer. Doar kin wel es ontraauw van kommen, dat voak nait zunder gevolgen blift. In 1928 is doar al t laid Makin’ Whoopee over schreven. Bie Harry Niehof is dizze jazzy sikkom-klassieker Dat Gait Van Joepie haiten goan. Hai kin ook goud laidjes schrieven over de bekrompenhaid en t mistraauwen, doar pladdelaanders mit noar vrumden kieken. Dat kin e serieus, moar ook mit onderkoulde humor. In Doodstil konden lu nog wel es geliek hebben, mit heur bedenkens bie t gezelschop dij in n lege boerderij dele strikt. Der is wat loos bie dat volk, moar wat ze wel ommaans hebben? In aals geval, as ze weer votgoan is der ain perzoon minder bie. In t drijstemmegge laid Kleurege Jaas (hierin zingen Inki de Jonge en Carmen Schilstra mit) sturen laandaarbaiders aine vot dij der aans uutzugt as zai. De vrumdeling wil goudbedould mithelpen bie t oogsten, moar d’aarbaiders vinden dat e allenneg moar in de wege lopt. En t waark op t laand mout deurgoan, dus wegwezen doe!
t Twijde dail van Golf Noa Golf geft ons Harry Niehof in zien puurste vörm, zoas e mainsttied optreedt, allenneg mit zien stem en n gitoar. Hai wol n poar van zien oldere laidjes ook es solo en akoestisch opnemen, dij den hail aans klinken as op d’albums Cuba Blues en Altied Onderwegens. Zo binnen Alles Veur Die, Grunnen Leeft en Swaarde Leegte van ale fraanje ontdoan, zunder dat ze minder staark worden binnen. Dail 2 bevat ook vief nije teksten. Ook hier is weer winsteghaid bie, verlaangen noar wat nait kin. Harry wil zuk overgeven aan t wilde, roege artiestenleven. Moar dat kin even nait, want hai zit net mit de Kat op schoot. Wat ook nait zomoar kin, is van Stad weerom goan noar t pladdelaand. Hai wol as pervinzioal overnijs begunnen, moar zien grunnegerschop was al vieventwinteg joar verlopen. As allochtoon mos e eerst moar es noar n Inburgeringscursus tou. Veur n Grunneger is Harry Niehof best wel romanties, zong e zulf al es n moal. Dat huift bie ons nait stoer te wezen. De ainvoudege romantiek van Lou Reed zien Perfect Day komt ook noar veuren uut de Grunneger omtoalen van Schiere Dag. Op Golf Noa Golf stoan veul schiere laidjes. In Grunnen wait we allaank dat Harry Niehof zukzulf vonden het in de streektoalmeziek. Nou is t de vroage, woarum de rest van t laand hom nog nait vonden het. Mit zien daarde staarke spaigelploade is e de beste vertolker van de Grunneger blues, dij hail best noast de Drintse stoan kin.
Dubbeldam nam n grode zinken emmer en draaide t ding om. Hai nam n stuk spoanplaat en legde dat op schaarpe raand. Dou ging e zitten en foevelde net zo laank dat e mit rug tegen muur zat. Ester Edens bleef stoan. “Wait je dan ook van n Bertil òf?”
Weerdena kraabde zuk wat op kop en ruik mit zien broene stroal n brandblusser. Ester dee n stap achteroet. t Haar nait veul scheelt of ze was roakt op heur swaarde schountjes. “Ik zol t nait waiten. Ik vind ook n vrumde noam. Meer wat veur n goldvis of zukswat.” “Wel woont hier nog meer op t streekje. Zit doar den n Bertil bie?” t Leek wel gaanzebred speulen. Twij stappen veuroet en den weer ain weerom. Ketaaier leden haren ze nog n veur- en achternoam. As t nog eefkes zo deur ging, haren ze niks. “Hier op t haile streekje is gainent, dij zo’n roare noam het. Doar woont Jans Mulder, doar woont Trijn en doar heurd gain kerel bie. Den hebben we nog Oarend en den Kees Sprutter. Dat is zien bienoam. Zo hait e nait echt, mor dat zeggen we den zo. Nee, Kees Sprutter is vrijgezel.” Weerdena zee t mit glimlaag om snoet. “En dat den?”, vruig Ester. Achter de dikke boomstommels aan t ìnd van toen zag ze op achter n kap gruin laand nog n hoeske. “Ach, doar woonde vrouger Pentengoa. Dat is t muldershoes. Joa, Pentengoa, dij was wottermulder. Nou woont der ain of aandere roare gast. Kunstschilder of zo. Kunstenmoaker zel ik mor zeggen. Ze moaken tegenswoordeg gain kunst meer. Tied van Rembrandt is veurbie. Ik wait t nait. Ik ken hom nait en ik wil hom ook nait kennen.” Weer spoot n stroal broene jirre in richten van Ester heur schountjes. Hai dee t derom. “Goa mor vroag hom mor! En nou bin k der stìnzat van. Moi.” Weerdena stapte zunder woord of wies zien achterdeur in en smeet onderwiel deksel van regenput dicht.
t Asfaaltweggetje was overgoan in n sintelpad en dat was weer overgoan in n karrenspoor. Twij lienen van zaand en klaai middenmaank rap en roet. d’Auto was bie Weerdena veur deur parkeerd en nou waren ze op zuik noar veurdeur van t muldershoes. Achter t hoes heurden ze wat. Edens en Dubbeldam bedochten zuk nait en luipen deur t gruine hekje, dat alderbenaauwst piepte. Dou ze achter t hoes kwamen, stonden ze oog in oog mit n haalve wilde. Haalve wilde keek heur aan en swaaide mit n biel. Baaident trokken ze votdoalek heur koart en staken dij as bezwerend veuroet. De man druig allinneg grode gele rubberstevels en n körte boksem van onbestemde kleur. Hai trok zichtboar wit weg en dee n stap noar veuren, mit de biel veur t lief. Dubbeldam bleef stoan en Ester dee n stap achteroet. “Ho, ho, ho man. Rusteg wat!”, zee Dubbeldam. Ester pakte n iesdern stoaf, dij tegen n hekje stond. “Plietsie, wie willen groag eefkes n piepke mit joe proaten.” Bie t woord plietsie verkrampten ale spieren in man zien lief en hai gaf n enorme brul. Dou swaaide hai weer mit biel en huil oet noar Dubbeldam. Ester, ook nait verlegen, stak iesdern piep noar veuren en de vonken vlogen in t rond. De man verloor zien evenwicht en luit zien woapen valen. Dubbeldam greep in n flits de biel en bleef stoan. Hai huil biel achter hom oet zicht van de wildeman. “Beste man, wie willen eefkes allinneg joen noam waiten en der wieder veureerst niks loos. Denk je dat dat lukt?” De man greep noar zien krullen, dij de leste sporen van n henna kleuren haren. Dubbeldam rook de wiet lucht en bleef stil stoan. Sums was Ester beter in stoat aine weer tot bedoaren te brengen. Ze luit de iesdern piep zakken en dee n poezelg haandje omhoog. t Leek of ze de man bekeukeln wol. n Sekonde leek dat te waarken. Dou was t fiene droadje broken en de man draaide zuk op hakken om en begon te runnen. Dwaars deur toen en over sloot. Edens en Dubbeldam keken mekoar aan en Ester luit n daipe zucht. Dubbeldam wuir duvels en legde n beste knup. Ester dee heur ogen dicht. Dubbeldam lag op kop en mit n beste voam sprong e over sloot en plougde achter haardloper aan. Ester bleef aan dizze kaant van sloot en volgde t oaventuur mit haanden in de zied. Nog eefkes en den zol ze n oproup doun. Wildeman stroekelde sikkom over zien aigen grode stevels en dou in t echt over n mollebult. Op t zulfde moment dook Dubbeldam noar de man zien bainen.
Vief menuten loater waren baaident weer achter t hoes. De wildeman zien haanden zaten op zien rug mit n paar stoalen aarmbanden. Ze luipen noar veurdeur weerom. Doar bleven ze stoan. De man stond te poesten as n òlde locomobiel. Ester keek op t noamploatje. “Bertil Marnixs”, las ze haardop. De grieze ging heur over de graauwe. Ze las noam zeker nog wel drij keer. Hier stond t gewoon noast deur. Op n streepje swaarde kunststof mit widde letters. Ze keek Dubbeldam aan en stroalde. Dubbeldam nikkopte en nam de man bie aarm. “Ik stel veur”, zee e, “dat we eefkes noar binnen goan meneer Marnixs en dat we n piepke proaten.” Hai zee t nait, nee t kwam der grommend oet. Mit zo’n daipe toon en mit zo’n toestege kop, dat weerwoord nait meugelk was. Dubbeldam haar gruine vegen op zien schiere boksem en zien elleboog dee zeer. Hai haar recht van grommen. De krullebol luit zien kop zakken en ging veur. Ze kwamen in n grode lichte koamer mit n holten vlouer. De muren waren lichtgeel en der hingen gain gerdienen veur de hoge roamen. t Daglicht haar vrij spel. Dat was mooi, omreden dat t gulle licht de schilderijen overdoadeg oetlichtte. Portretten en grode stillevens. Ain nog fiener en mooier schilderd as aander. Onder roamen stonden van muur tot muur bouken. De man was deel streken in een vrumd model stoul. Hier kon je noeit lekker in zitten, docht Dubbeldam. Mor dat mout ook nait mit zo’n klier van n kerel. Zulf ging e op n rechte stoul zitten. Ester bleef stoan en bekeek in de loop ale schilderijen. “Denk je dat dij aarmbanden weer òfkinnen, meneer Marnixs?” Man nikkopte en zweeg. Hai zag der gries en graauw oet. Aal zien moudveren haar e verloren. “Je hebben ons schier aan de loop holden, meneer Marnixs. Wie hebben gronden om aan te nemen, dat je mevraauw Maria Sofia Langqvist, geboren in Kragerø Noorwegen kennen? Doar willen we wat vroagen over stellen.” De man greep noar zien boardje. Hai keek noar Ester, dij nog aal bie de schilderijen ston te kieken. “Ze woonde de leste joaren van heur leven in dOlderman State. Is joe dat bekend?” As e nait mit zien wiesvinger en doem aan zien board zat te plukken, den zol je denken dat de man verstaaind was.
‘Ik wait nait woar dit over gaait en k wil der ook gain spier mit van doun hebben. Je kommen hier zo aanwaaien en joagen aine schrik aan. Ik was aan t holtjes kappen en den zo wat.’
“Wie doun dit soort gesprekken ook voak op t buro. Dat ken vanzulfs ook wel. Dan mout je even wat meer kleren aandoun, omreden dat t vanoavend kòlder is. Auto staait veur bie meneer Weerdenoa. Dij noam zegt joe zeker wel wat. Staarker nog, dij mout joe wel wat zeggen.”
“Bonte is n idioot. Dij spoort veur gain meter. Hai wil t nait hebben dat ik over ree noar mien hoes goa. Mor ik ben nait gek. Den mout ik zeker drij kilometer omrieden. As ik bie hom doarachter deursteek is t vief menuten. Lest het e der mie aal betonnen stiepjes neerlegd. Mor dat was gaauw òflopen.” Ester keek Dubbeldam aan. Ze glimlachte. Dou haar ze weer aandacht veur de schilderijen en de bouken. “Nou, wat doun we der aan meneer Marnixs? Hier rusteg proaten of…” “Mien moe en Maria Sofia waren vrundinnen. Haile dikke vrundinnen. Ze trokken veul mit mekoar op. Mien pa en heur man waren nait zo dik. Mor dij vraauwlu wel. Ik heb noeit aans waiten. Mor mien moe is veur n poar joar oet tied kommen en dou was t kontakt verbroken. Ik wait nait woar ofdat ze nou touholdt. Ik heb ook wel wat aans aan de kop. Volgende moand heb ik n tentoonstellen in Amsterdam. Doar mout ik vreselk veur aan t waark. En den wil ik as dij tentoonstellen draait, den wil ik noar Tibet. Ik bin hailmoal leeg en den wil ik doar weer wat inspiroatsie opdoun.”
Hai keek Dubbeldam vroagend aan. As of hai n veer op houd kriegen zol, veur zoveul woorden. Dubbeldam wuir der nait swaiterg van. Bertil Marnixs haar hom nog nait ain keer recht aankeken en hai schoevelde aal wat op stoul en hai keek aalgedureg wat Ester aan t doun was. Ester was bezig mit bouken, dij achter in koamer in n aaiken kaast stonden. Achter glas en mit kopern grepen op deurtjes. Ze haar heur haanden netjes op rug en ze huil heur kop wat schaif om de ruggen beter bekieken te kinnen. n Aigenwies sliertje hoar zakte heur aalgedureg veur ogen. Drifteg dee ze t weer achter heur oortje. Dubbeldam wuir op n bepoalde menaaier weer zenuwachteg van heur. Nou stak ze ook nog t achterwaark wat achteroet. Dat dee ze express, om hom kel te moaken. Hai wol nog wel langer noar heur schiere kontje kieken, mor der zat aine wat onwilleg te wezen in n design-stoul vlak veur zien neus. “Toch heb ik reden om wat te twieveln aan joen woorden, beste man. Zegt de noam Olderman State joe niks?” De man in stoul schudkopte wat, mor t was nait overtugend genog. “Nou loat ik ais wat aans pebaaiern den”, ging Dubbeldam onverdroten deur. “Ik nuim n poar noamen en den mout je ais kieken ofdat der den n belletje rinkeln gaait. Let op!” Dubbeldam keek noar zolder en bluis zien wangen op. t Leek net of t aigenlieks te stoerachteg veur hom was. “Diena Stallengoa, Lena Kothof, Katinka Datema.” “Nee man, gain Katinka, mor Katrien”, klonk t achteroet koamer. “Bo Laangis?”, vruig Dubbeldam. De man gaf gain krimp. “Eh, ais kieken wel hebben we den nog zo aal. Barbara Vink en Vera Reker.” Leste twij noamen knapten deur de koamer en ketsten aan ale kaanten tegen de muren en kwamen net zo haard weerom.
Zai hom weer zitten Stil tegen boom aan wotterkaant
Woar e ais n dooie snouk haar liggen zain staait nou n raaiger te blaauwbekken En boven t wotter vlaigen vogels op weg noar n aander stee ien t gruinlaand Dit triesterg laand van wènstdreumen
Van minsen dij uut tied kommen kinnen wie veul leren. t Grös mos hoast niks meer. Allaint n spoide mit morfine om de piene verdroagen te kinnen. Riekent het vree mit zien noadernde dood, haar Hinderk zain. Der gruiden in Riekent nait allaint tumoren, mor ook n veur Hinderk onbegriepelke dankboarhaid veur t leven. Toun Hinderk noar Riekent keek, lagde Riekent hom tou. Gelokkeg leek t wel. t Kon ook wat aan de morfine liggen, mor zien luchteghaid war eerliek. Riekent is aaltied n klaain kind bleven. Dat vond Hinderk schier aan hom. Regelmoateg zee Riekent dat n kind wezen en n kind blieven, je makkelk deur t leven lopen lot. Hai lag nog nait d’haile dag in bèrre toun dizze wieshaid uut de rabbelkoanes rolde. Hai war wel n kilo of twaalven kwiet. t War dij keer in t noajoar. Aan d’achterkaande van t huus lagen Hinderk en Riekent op n toenbaanke te genottern van de zunne, n kradde bier huil t heufd luchteg en de gapperd aan de proat. Riekent stokte oet over zien zeuns Tjibbe en Tjasse. De leste tied gedruig Tjibbe zok as n klaain dunderstaintje en war voak tegendroads. Tjasse, de jonkste, war op schoule aan t platjelopen. Hai haar voak drokte mit de grode jongens op t schoulplaain. Din luip e gliek kwoad noar huus. Riekent nuimde t roare aigenschoppen, mor Hinderk zag dat e groots war, omreden zien zeuns op hom leken. Hinderk docht, as Riekent strakkies uut tied kommen is, blift zien kerakter bestoan. Zulfs t uterlek van Tjibbe en Tjasse war spiergeliek aan Riekent. Dus ook liggoamelk bleef e nog joarenlaank op dizze wereld. ‘Ze mouten laggen blieven,’ zee Riekent. ‘Nait te swoar tillen aan rekonkel. As je der toch niks aan veraandern kinnen, mouten je t apsepteren, je mouten deurgoan.’ Rompslomps war der t geluud van n spruivlaigtuug.
‘Ons geluud Riekent, t geluud van t vlaigtuug van boer Moesker,’ ruip Hinderk. ‘t Geluud van ons jonkhaid op t voetbalveld in Wildervank.’ ‘Wie wazzen aaltied vot wakker deur t lewaai, wakker in ales, behaalven in t voetballen,’ mummelde Riekent. ‘Wat binnen doar veul wedstrieden verloren goan. As wie aargens leerd hemmen te verlaizen in t leven, din war t op t voetbalveld in Wildervank,’ war t beschaaid van Hinderk. Riekent haar vannijs n wieze uutsproak: ‘t Beste stee om te leren omgoan mit tegenstroekelderij en tegensteut is n voetbalveld’. Vanzulven haar e ook dit moal geliek! n Haalf joar loater war Hinderk bie Riekent om òfschaaid te nemen. t War op n vraidag, moandag zol e zien leste spoide kriegen. Hinderk keek es goud noar wat ter over war van Riekent. t Lokte mor nait om meelie te kriegen mit Riekent. Zulfs vel over bain war e zien tröts en woardeghaid nait kwiet. Dat haar Hinderk nait eerder zain bie aine dij mit dodelk tiepelwaark sleupt wuir deur Meneer Kanker. Toun Hinderk der destieds noar vruig, haar e t leven n negen weerd vonden. ‘En nou Riekent?’ ‘Vannijs n negen?’ In ainen zee e: ‘Kom es hier, din krigst n smok van mie.’ Hinderk nam Riekent in d’aarms. Soam lagen ze op t bèrre van t Gruine Kruus noar buten te kieken. Riekent war swoar aan t oamen. Hai wuir kolder en kolder. Zien zail verluit t liggoam. Hinderk heurde n bekind geluud. Hai keek uut t roam van de koamer. Boven n kaambe eerappels zag e t spruivlaigtuug van boer Moesker. Op t gezichte van Riekent stond n vervroren lag. Hai haar t vlaigtuug ook zain.
Vandoag de dag heur je t voak….. Echtschaaiden? Ja, de ‘klik’ was er niet meer….! Mainsttied schrieven ze dat mit n C, mor dat is mie wat al te görteg! k Heb gain hekel aan Engels, mor t Grunnegs doar mit verkrachten? Laiver nait! Joa, in dizze tied heur je voak dat de klik der nait meer is. “Hou, klik?” denken wie oldern den. “Wat nou, klik?” En den goa je mit joen gedachten soms trogge in de tied. Ik mos inain denken aan n ol oomke en taande: Veur twij joar leden baide op ain dag oet zied kommen. 67 joar wazzen ze traauwd west en dat, noadat hai pas mit zien dattegste toupakte! Hai haar heur al n moal of wat toulagd as hai zien melk noar t febriek brocht. Deur t roam van t kantoor was zai duudelk zichtboar. Mainsttied stak ze den spontoan even n haand op.
Dou t Roner Maart was, haar hai zok veurnomen om tou te pakken, as hai heur trevven zol. En verdold… hai zag heur bie Wilm Scheepstroa op de daansvlouer.
Spontoan bood hai heur aan om soam n glaske ranja te drinken… (Joa, ie lezen t goud) Gain kurzus ‘hoe maak ik contact’ veur neudeg… Al was de ‘klik’ der nait geliek, heur gezichte – rood tot aan d’oren – was dudelk zat. Zai zag t wel mit hom zitten. Noast nkander laipen ze de maart over en zo rond n uur of aachte, bie t òfschaid zee e veurzichteg: “Ik vond t aibels gezelleg, zai k die aander zotterdag weer?” “Joa”, zee ze beschaiden en weer kwamen de bloskes op heur wangen. “Op zulfde stee? Bie dikke Wilm?” “Goud, tot zotterdag den. n Uur of vare?” “Dou mor om twije”, was ze greteg…. “Goud! Moi!” en elk zöcht zien weegs. Was doar de klik?’
t Bleef ‘aan’ Zai binnen traauwd en kregen twij jongs. In Lievern kochten zai n klaain boerderijtje en doar haren zai n schier bestoan. Haard waarken en zuneg leven brocht ook bie heur n beetje welvoart!
Mien ollen kochten in negentienaachtenvatteg n lutje drokkerijtje in Scheemde en op de leste dag in Nijtap gingen zai noar ‘De Brug’ t woonstee van mien grootollen, om òfschaid te nemen… Oompie en taande oet Lievern konden doar nait bie wezen.. melken en zukswat ging veur, vanzulf. Mien olste bruier en ik gingen doarom dij dag noar Lievern… Dat hebben ze doar waiten! Bruier von n deuske luzivèrs en stak n polle gras aan d’aander kaante van de zandloan in t bos in de fik. t Was oareg dreuge in t bos en t polke wol branden as smeer. “Moak t nou mor weer oet”, raip ik, dou ik zag dat t twaide polke ook vlam vatte en ik oareg baange om t haarte wuir… “Nog even”, zee bruier en veurdat e t in de goaten haar konden wie der al nait meer tegen kieken… t Was aal vuur en ik – schietensbenaauwd – stoof noar t hoeske van oom en taande. “Nait meer te redden”, zee oompie en schoakelde via de dou aanwezege middeln de brandweer in. Dij kwam mit veul blabla en loeiende sirenes van Roon noar Lievern, om te redden wat der te redden was en konnen veurkommen, dat de twij boerderijtjes in t bos ook in de vlammen opgingen… Aal t bos, zo’n vief, zes bunder braandde òf! Plietsie muik proces verboal op en bruier kreeg n kruuske achter zien noam veur slecht gedrag. (mien voar, loater: n beter òfschaid haren wie nait denken kend!)
Ons opa kwam oet tied in varenviefteg en deur de femilie wuir besloten, dat oom en taande oet Lievern de boerderij van t grootollen mor betrekken mozzen. Moeke – opoe – kon den op t stee wonen blieven en zai konden den weer veuroet, omreden dat der meer laand bie was. d’Aander kinder kwamen den ook weer ‘thoes’, as zai op verziede gingen. Dat mos den wel overdag, want om acht uur soavends was t bèrregoanstied…. Aanderdoags, bie t opkommen van de zunne, mos der molken worden! n Drok leven, woaras aal heur vrije tied mit vot ging…
Tot ‘Drees’ der ook veur heur kwam! Pensioun… en nou? Bie lutjen aan wuir de boudel oetdund: Raive, t peerd en koien gingen deure oet en n joar of wat loater wazzen zai zulf ook zo wied, en verhoesden noar n klainer hoeske in t sintrum. Makkelk veur taande om heur boodschappen te hoalen. Oomke haar rond t hoes nog wel n stokje grond, mor doar ging nait veul tied in zitten. Taande von, dat zai op heur leeftied wel wat bewegen broeken konden en besloot noar volksdaansen te goan… “Den goa k mit”, zee oomke en kloar was t! De klik zat der bie hom dus nog duudlek in! Zai haren n hoop lol en veuraal het socioale kontakt dee heur goud.
Dou mien ollen weer ais onderwegens wazzen en mien voar opperde om n kop kovvie te hoalen bie oom en taande, was t antwoord van moeke: “Dij binnen der nait! Zai binnen vandoage aan t zwemmen…” En asof zai toaveltjes op legere schoule opzee, ging ze wieder: “Moandag zingen, dinsdag volksdaansen, wonsdag zwemmen, dunderdag gimmestieken en vraidag koarten!”
Teleursteld binnen zai dam in draaid bie Dikke Wilm woaras zai kovvie mit n appelpunt nuttegden. “Nou hebben zai alle tied en nog kin je der nait trechte”, was de konklusie van voar, dij vot doar achteraan n proatje begon mit de stamgasten en Wilm zulf. Oergezelleg, mor nait recht veur moeke. Nee, dij haar ook laiver boantjes trokken mit voar, net as heur swoager en schoonzuster… Mor ja, as dij klik der nait is…..
Bie oomke en taande, dij der dou nog noeit van heurd haarn was e der tot t enne… De Klik!!
Zee, baargen en bozzen haaide, knoalen of t slichte veld Wat mokt t oet? Elke vaarkaande centimeter allerdeegs elke leegte is genog um ruumte en daipte te pruiven
Vouerman ree mit zien kaar over n minne ree, dou roaden hom votzakten ien bragel. Veraltereerde kerel ston noar votzakte spul te kieken en raip god Hercules aan hom te helpen kaar der weer oet te kriegen. Der wordt zegd dat Hercules dou noar kerel touging en zee: “Zet dien scholders der mor onder, man. Joag dien ossen op en roup mie nooit weer om hulp, astoe nait eerst zulf wat pebaaierd hest. Aans kinstoe der van op aan dat k die ien toukomst nait vannijs help.”
Beste menaaier van helpen, is dat ain homzulf helpt!
Wind Woest waaiende wind Zörg dat k miezulf weer hervind ln dit prachteg stil leeg vergezicht
Waai mien hazzens weer schoon Van elke zörg, denkpatroon Breng mie mit dien vureghaid noar t verlözzende licht … In zien tied mit Deheleboel schreef Erwin de Vries al n grode hit over n stee, doar je weer tot joezulf kommen kinnen. De Polder mag n eerliekse Erwin de Vries-klassieker nuimd worden. Op zien jongste album Leef t Leven kon ook wel es zo’n laid stoan. De inspiroatsie veur Wind kwam bie t kieken noar n TV Noord-reportoage over Noordpolderziel. Doarin zee n man, dat e doar “zien hazzens weer schoon” kreeg. Dat von Erwin de Vries zo’n staarke tekst, dat e der n schiere laidtekst over schreef. En zo stoan der meer schiere, staarke teksten op Leef t Leven.
n Joarofwat leden zat ik ien traain van Stad noar Wìnzum. Tegen mie over zat n man op leeftied mit n leren aktetas noast hom op baank. Zien aine haand laag op glìnzende sloeten, of der n schat ien zat dij e bewoakte. Ol man zaag der nog goud oet ien zien nette, donkere pak. Zien dikke grieze hoar was netjes kamd mit n schaaiden opzied. Hai haar n dikke swaarde bril op mit staarke gloazen, dij e aingoal mit middelvinger tegen neusworrel omhoog drukte. n Emeritus-domie? n Old-leroar? Of n gewezen ambtenoar? t Was n mooie nommirreg ien t veurjoar. Ain van eerste mooie doagen. Zun scheen ien n helder blaauwe lucht. Gras was vrisgruin en t waren apmoal vogels dij aan t nuzzeln en brouden waren. Ien slootswalen stonden al weer pinksterblommen en hier en doar laipen koien ien t laand. “Mooi gezicht hè?”, zee de man tegen mie over ienain. Ik schrok n beetje, was haildaal ien gedachten, keek noar boeten. Ien traain ben ik nait zo’n proader. Mor ol man haar zeker zin aan n proatje. Nah vot, ik was ook wel nijsgiereg noar wat veur n man dit was. Ik nikkopte en wees op zien aktetas. “Ie hebben nog n affeer?” “Och, ik droag wel ais wat Grunneger stukjes veur over vrouger”, zee e. “Dat komt, sinds mien vraauw n joar of wat overleden is, mout ik mie allenneg redden. Dat gaait oardeg schier heur, doar nait van. Ik heb t allerdeegs drok op mien menaaier. Mor je blieven toch allain, hè? En din zuik je wat dieverdoatsie.” Hai keek mie monter aan deur zien dikke brillegloazen. “En din heb ik ainmoal ien week soos op wònsdagmirreg. Doar droag ik din mien Grunneger stukjes wel ais veur. Olderwetse taimkes oet vrouger tieden. t Stelt nait veul veur, mor ik heb wat oaventuur. En ale zodderdoagen goa ik ook nog smirregs noar t kefee om te kloaverjazzen mit mien pazzipanten. t Is der din hail gezelleg as voetbaljonges der tegen t leste ook binnen. ‘Opa-oorlog’ nuimen ze mie doar. En din krieg ik mie n poar borreltjes.” Ik schatte hom op n joar of tachteg, meschain nog wel older, mor ik duurfde t nait recht te vroagen. Zien hazzens waren nog nait sleets, vernam ik wel. “Opa-oorlogI?” vroug ik noa n zetje. “Ploagen ze joe doar mit?” Ik haar dat wel ais eerder zain. Dat ze n olle man wat nittjen en negern ten veurdaile van heurzulf. Krougenlol, n haile groep tegen ain, doar kin ik nait best over. Mor van ander kant, hai kon der ook ja wegblieven. “Och, ik heb t nog wel ais over oorlog, mainen minsen. En meschain is dat ook wel zo, joa” Hai trok wat mit scholders en keek n zetje te t roam oet. t Leek wel of e zien verhoal, dat nou vervast kommen zol, aan t opschudden was. “Ien oorlogstied was ik al as jongkerel bie gemaintehoes aan t waark, op sikterie.” Ik onderbrook hom doalek: “Ie waren dou gewoon ien dainst van bezetter, van Duutsen?” Dat heb ik nooit goud begrepen. Dat minsen ien oorlog gewoon deurgingen mit woar ze aan bezeg waren. Of der niks te doun was. Mor ik heb makkelk proaten, ik bin van nòa oorlog. “Dat was nait aans. Allenneg börgmeester was n NSB-er. En t waark mos der toch om deurgoan ja. Ik mos dou destieds ale bonkoarten oetgeven, as hoofd distributie.” “O, din kon ie der mooi wat van achterover drukken zeker, veur onderdoekers.” Ik denk ien mien ainvoud nog wel ais dat t ien oorlogstied apmoal verzetstrieders en saboteurs waren. “Dat denken minsen voak, mor ik haar altied n plietsie bie mie. Ale oavends mos ales teld worden, veur koarten weer ien brandkaast gingen. En o wai, as der wat misteI Nee, meneer, ik kon haildaal niks oethoalen, aans din swaaide der wat veur mie. Ainmoal heb ik vrezelk ien de rats zeten, dou der soavends toch bonkoarten vot waren.” Hai ging der ais goud veur zitten en verzette zien aktetas noar aander kaant. “Ach, hou gaait datI Ale oavends boudel tellen en ien brandkaast doun en ale mörgens vannijs der weer oet. Mit n plietsieambtenoar der bie. Zien aandacht verslapt bie zo’n doagelkse routine op n duur netuurlek. Dat, op n mörgen dou ik koarten oet brandkaast hoald haar, mout der ain stiekem wat bie weg pakt hebben. Van soavends was der wat vot. Ik haar der niks van vernomen, mor ik mos aanderdoags wel bie börgmeester kommen. “Woar binnen dij bonkoarten, Van Delden”, zee e. Ik wis mit gain meugelkhaid woar ze waren, en haildaal nait wel of t doan haar. Mor börgmeester was onverbiddelk. “As ie t nait zeggen willen Van Delden”, zee e, “din mout ik joe noar t Scholtenhoes ien Stad brengen loaten”. Zo heb ik doar haile mirreg bie börgmeester op zien koamer zeten, en ik begunde hom al meer te kniepen. Börgmeester haar al n auto besteld en as dij veurrieden kwam, mos ik mit noar Stad tou. En t Scholtenhoes ston der om bekend, dat ze doar nait al te zachtzinneg omgingen mit saboteurs. Swait ston mie veur kop. Oetindelk wer der nog net op tied beld deur n ambtenoar, dat ze haren bonkoarten weervonden, achter n kaast. Ik huifde nait noar Stad tou, n haile opluchten veur mie vanzulf. Mor ze keken mie der aal op aan. Ik zol koarten mit opzet achter kaast valen loaten hebben, om ze loader mit te nemen. Mor dat heb ik hailemoal nait doan! Ik zol wel oppazen, as t bie gemainte al nait goud gaait, woar den wel? Zeker ien oorlogstied. Din zol t ja n rommelpot worden. Ja meneer, zo kin je der morzo bie lapt worden deur joen aigen kollegoa’s!
Traain ree statsion van Winzum op en wie stapten oet. Hai ging ien t wachthokje zitten om op zien aansloetende bus te wachten. Omdat t zulk mooi weer was en ik t wel aan tied haar, ging ik nog even bie hom op baankje zitten. Ik vuilde dat ter nog wat kwam. Dat ’opa-oorlog’ sloug nait op dat bonkoartenverhoal. Hai keek op zien hallozie. “Bus is der nog nait”, zee e overbodeg. En votdoalek pakte hai droad weer op: “Der is dou bie ons ook n moal n Engelse bommenwaarper omdeel kommen.
t Vlaigtuug laag ien polder, vlak bie n boerderij en ik mos der van gemainte hèn om te kieken hou of t ter bie ston. n Plietsieman ging mit mie mit. Ik wil joe vertellen, dat zukswat vrezelk is om aan te zain. Van de zes man waren der vaaier doalek al dood. Twij leefden nog, wel wat lebait mor ze konden nog lopen. Mor dij dooienI Hùh!” Hai schudde hom der van. “Mor dij baaide leventegen, wat mos we doar mit? Nou was dij plietsie n goie, dat wie onnaaierden mit ons baaiden dat wie heur zo gaauw meugelk bie n onderdoekadres brengen mozzen. Wie hebben ze mitnomen over n poadje deur t laand. Mor haalfweg laipen wie n stel Duutse soldoaten ien aarms. Ien dat vlakke, open laand kon we ja ook gain kaant op. Woar of wie hèn wollen mit dij Engelsen, vrougen ze. Ja, en wat mout je din? Ik heb mor zegd dat we ze net noar heur tou brengen wollen. En mit plietsieman der bie loofden ze ons ook nog. Dat, doar bin we dou hail goud mit wegkommen.”
“En hou is t mit dij Engelsen òflopen?”, wol ik waiten. Hai poestte swoar. “Dij hebben Duutsers mitnomen vanzulf. Ik heb ter nooit wat weer van heurd.” Ol man ging wat veurover zitten, dee zien bril òf en vreef hom veur kop en over ogen. “Ja dij Engelse pilotenI” hai stoekte even, “…dij krieg ik nog geregeld bie mie op bèr.”
Mor even loader hernam e hom weer: “Vanmiddag bin ik noar t Gemaintearchief west ien Stad. Ik wol waiten of der nog wat te vienden was over dat vlaigtuug en dij Engelse piloten. Mor t is doar haildaal veraanderd. n Splinternij gebaauw en t gaait doar apmoal mit computers, dat ik kon der niks mit worden. Ons aigen gemaintearchief heb ik ook haildaal deursnuusterd, en dat buro ien AmsterdamI hou hait dat ook weer?” ”t NIOD, Nederlands Instituut veur Oologsdokumentoatsie”, zee ik wat schoulmeesterachteg. Hai nikte voag en keek n zetje veur hom oet, ien gedachten. Dou pakte hai zien aktetas en klopte der op. “Hier meneer…, hier zit mien aigen archief ien. Ik heb ales over oorlog bewoard: foto’s, kraandeknipsels, koarten en al zukswat. Mor ik heb der faitlieks niks meer aan. Dij Engelse piloten kin ik ja naargens weer vienden. Wat mout ik der mit? Aander minsen interesseert t nait. t Is ja ook al zo laank leden. “Hol der toch over op, opa-oorlog”, zeggen ze tegen mie. En din geven ze mie mor gaauw n borreltje. Dat, ik kom sums mit n flinke snee ien t hoar te kroug oet.”
Hai schoot ienain ien t ènd. “Doar komt mien bus aan. t Beste meneerI”, zee e hoasteg, voamde noar bus tou en stapte ien. “Nog n goie raais verder”, raip ik hom achternoa. Bus ree doalek weer vot en ik wuifde nog even tegen hom achter t glaas, dou bus bie mie laangs van statsionsplaain wegdraaide. Hai keek strak veur hom oet en heurde of zaag mie nait meer. Zien tas haar e op knijen en voesten der omtou klemd.
As de lezer zo’n kop zugt boven n verhoaltje, din zel hai of zai wel denken: “Wat het dat nou mit mekoar te moaken?” Ik mout tougeven, t liekt vrumd mor toch….!
Veur en tiedens de twijde wereldoorlog, was t hail gewoon, dat mìnsen soavends noa t broodeten veur t huus zaten om mit buren of goie kennissen nog wat noa te proaten over de dingen, dij overdag gebeurd waren. Televisie was der nait…….joa n hail bult lu hadden wel n kaske van radiocentroale in huus…., mor dat was din ook alles. Kraante was der wel vanzulf wel, mor dij was veur hail veul lu te duur….. Dus de goudkoopste menaaier om nijs uut te wisselen, was n buurproatje bev. op n bankje bie veurdeure, zodat ze ook veurbiegangers “aanschaiten “ konden.
In dij tied begon der n nije gruinte op maark te kommen,” brussels lof” haitte dat. t Scheen hail biezunder te wezen, mor gain mens woagde zok der aan om t op toavel te zetten. Bovendien was t spul veulste duur en volgens lu dij t perbaaierd hadden, smuik t naargens noar.
Noa de oorlog tiedens de “Wederopbaauw” wui der in de dörpen haard waarkt om nije huzen te baauwen en d’omgeven, dij de Duutsers as old voel achterloaten haren, weer wat op odder te kriegen. Tied om soavends even veur t huus zitten te proaten was der nait. Veulste drok…! As manlu der dus belang bie hadden om even te proaten, luipen ze even noar t dörpsplaain of n aander geschikt ploatske, om t lèste nijs uut te wizzeln. Al gauw wuien dizze manlu “krinkjespijers”nuimd. Hou dat zoI? Nou veul van dij lu kaauwden in dij tied nog tabak of smookten n piepe. Doar kreeg je bliekboar veul spij van in de mond en dat mos aalgedureg even opruumd worden, zodounde….! Der waren kunstenoars bie, zel ik joe vertellen…. dij konden op grote òfstand persies mikken en zo ontston din n grote kringe op stroatstainen of tegels.
Brussels lof wui in de joaren noa de oorlog tot aan de dag van vandoage n hail bekende gruinte. Elkenaine het t wel es eten en der binnen vraauwlu dij t meroakel lekker kloar moaken kinnen,…….mit ham en keze. t Hait al laank gain brussels lof meer, mor gewoon witlof. Der is nog wel brussels lof, mor dat het niks mit gruinte te moaken. Dat het te moaken mit aal dij mensen, dij in t Europees parlement zitten en zo geweldeg tevreden binnen over zok zulf.!
Al gauw noa de oorlog kwamen landen in Europa tot de konklusie, dat ze beter soamenwaarken konden as oorlog voeren. Zodounde binnen landen van Europa vandoage de dag mit mekoar verbonden via de Europese Unie. Nou mout ik tougeven, dat dij soamenwaarken n hail bult gouds brocht het veur alle inwoners van Europa, mor zoas t veul voaker gaait, dingen schaiten soms heur doel veurbie. Zo as ter nou veurstaait, liekt t der op, dat wie as börgers onze vrijhaid beetje bie beetje verlaizen……en dat kin toch nait de bedoulen wezen! In Brussel staait n groot gebaauw mit n grode ronde vergoaderzoal, woar ontiegelk veul lu proaten en proaten. Zai zitten of stoan doarbie in n grode kringe…….dij mie denken dut aan de kringen van de krinkjespijers van vrouger. Allain gait het hier nait om t leste nijs, mor om de vroage, hou ze de landen nog meer onder drok zetten kinnen om meer gèld beschikboar te stellen veur….. joa veur wat ? t Geld gait noar landen en gebieden, dij hulp neudeg hebben volgens Brussel. Dat zel din wel, mor ook landen dij t beter doun, binnen op n zeker moment uutput…..Ik wil mor zèggen…….. Wie mouten oppazen, dat wie ons nait zoveul òftokken loaten, dat we straks kraante nait meer betoalen kinnen…… Din worden manlu, net as vrouger weer dwongen om veur t huus op n bankje te zitten om t leste nijs uut te wizzeln mit buren en bekìnden…….of mouten n veurbieganger doarveur “aanschaiten.”
Ie binnen woarschaauwd !!!!
27 meert 2012.
Ouderenhangplek Oude Pekela geopend
In een winkelcentrum in Oude Pekela is de eerste officiële hangplek voor ouderen geopend. De ontmoetingsplek moet de overlast tegengaan die de ouderen zouden veroorzaken.
Vorig jaar kregen rondhangende ouderen in het winkelcentrum in Oude Pekela een samenscholingsverbod vanwege hinderlijk gedrag: ze keken in winkelkarretjes en gaven commentaar op de aankopen. Ook in Almere waren er incidenten met ouderen.
Op de hangplek staan makkelijk zittende bankjes en zijn voorzieningen voor het stallen van rollators. Verwacht wordt dat Oude Pekela een trend zet: in veel gemeenten is behoefte aan hangplekken.
As ales duuster liekt Deur zörgen en verdrait Hou dastoe t ook bekiekst n Lichtstroal zugstoe nait Din is der sums n woord t Luustern noar mekoar Aal bistoe van de koart Wie stoan veur nkander kloar
As ales muilek gaait Doe vuilstie zo verwaard Te prakkezaaiern staaist En pien hest in dien haart Din is der sums n laid Of zomor n geboar Doe maarkst in dien verdrait Wie holden van mekoar
Nou ales aanders loopt As wastoe aiglieks wilst Doe tóch op beder hoopst Der aibels zwoar aan tilst Din is der sums n aarm Vuilstoe : k bin nait allain Dát moakt t binnen in die waarm Dát holdt die op de bain !
Mienent is dienent zee mie pa zee oldste zeun en juig lutje bruier van t aigenaarfde haim Knecht zedde koare hìn schoof pedde umhoog kraabde zuk van achteren en zee: liekt mie nich goud tou En t nije mestkaalf blèrde oet kaamp: t is nog nich doan Allerdeegs t swien vranterde van vèrren: t is mor even biegoan en jong zit mie weer bie biks En ol voa oet tied keek oet högte rerend dele: non bin k mien òldste kwiet Mor jongste zeun haar ontfaarmen aarfd en huil haart wied open En zo kwam der n dag dat ook oldste zeun vonden wui haard wui zaachte zeun bruier bruier voader
Bevrijdensfeest nog aal joar op viefden maai Doden herdìnken oavend stoef der veur Leven doun der ja nait zo bot veul meer van dij veur voaderland dou streden om vernien ons laand oet vot te kriegen
Loat wie, nou t goud gaait, der aits aan dìnken hou swoar vree ais wel nait bevochten is; dat dij doudestieds streden en leden zo bot veul binnen t ter ja nait meer – nait zo laang meer tied hebben van leven.
t Is nou of hail nooit vaast hol ik die geef mie n doetje blief nou bie mie Mörn hemmen wie allain mor spiet t Is nou of hail nooit t is d’hoogste tied.
Dou’k die veur t eerst zag mit dien laifste glimlag was ik haildaal om, mien haart van slag. Ik wachtte levenslaang op t goie ogenblik nou dastoe hier bis monnen wie gaauw aan gaang.
t Is nou of hail nooit vaast hol ik die geef mie n doetje blief nou bie mie Mörn hemmen wie allain mor spiet t Is nou of hail nooit t is d’hoogste tied.
Net as een treurwilg schraiwden wie n zee vol as t mit ons laifde nait laanger deurwol Dien lippen dat smoakt mie mien aarms dou’k om die Want wel wait woar meschain wel nooit benwe nog bie mekoar.
n Omtoalen van Elvis Presley zien It’s Now or Never. d’Engelse tekst op de wies van O Sole Mio is schreven deur Aaron Schroeder en Wally Gold.
Van winkeln wor k kriegel, wor k seupel en roar (dat is wel n goie tekst veur n laid!). Ikea. Ikke, joa? Nait recht. k Mout niks hebben van zukse grode winkels as dij van de dikke Zweedse meubelboer. Ik kin der nait best over, as k nait wait woar d’uutgang is en t pad nait vinden kin. En as der teveul te kaizen is, doar wor k ook nait bliede van. Ik kin nait op roakeldais hin goan en reken dat k mie zo even wat uutzuiken kin. Nee, ik bin nait zo’n winkelder. d’Ikea wordt nait riek van klanten zoas ik, dij ophoalen willen wat ze neudeg binnen en wieder nait d’haile winkel deurstrunen willen. Hou körter dat ik in n winkel blieven kin, hou beter. Mainsttied vin ik t aanbod van Ikea ook nait zo schier, moar k heb mie der doch n moal n boukenkaaste kocht, omreden dat k naargens aans wat vinden kon, dat der n beetje op leek. In de woonkoamer haar k nog wel n schiere stee veur n kaaste. Dij mos vanzulf wel goud lieken bie mien aander meubels. Bie mien kolonioale meubels van Leen Bakker waren twij boukenkaasten te kriegen. Schaande genog waren ze baident te groot, d’aine was te braid en d’aander te daip. Dat wer den gain boukenkaaste in mien woonkoamer. n Aander meugelk stee was in n gaankie tussen de twij sloapkoamers. k Wol doar n kaaste hebben in kaarzenkleur, net as de klaaierkaaste in mien sloapkamer. Dij kon k schaande genog naargens meer vinden. Haar k ze n joar eerder nog bie verschaaiden dou-t-zulf-zoaken stoan zain, de kaarzenkleur was in tied bliekboar uut de mode kommen. Zowoar haar Ikea wat, dat mie paasde. De boukenkaaste Billy paast oardeg nuver op t stee doar k hom hebben wol en de kleur middenbroen komt wel oardeg bie kaarzenkleur. Bie t eerste aangezicht lieken ze sikkom spiergeliek. Billy is t ainegste Ikea-meubel bie mien in huus en dat blift zo, want de Zweden hebben niks dat in de stiel van mien inrichten paast.
En de winkel is mie veuls te groot. As k wat hebben mout, huif k doar nait zuiken goan. Ikke, joa? Ikke, nee!
Moeke blief nou mor lekker liggen Ik mok veur die n kopke thee Een zaacht kookt aaigie en stoet De kraande van guster en ik ben tevree
Omstandig mit dainblad bie trap op Zunder te graimen zet ik bred op deel Deur van sloapkoamer op n kier in t haalfdonker Zel ze nog sloapen t haart klopt in mien keel
Bred op heur nachtkastje noast de laamp Heur ogen goan open en ze laagt zo laif Ik geef heur een smokje… moeke bist wakker? Moi mien laiverd wat bist ook n slaif
Ze gaait zitten en pa knippert tegen t licht Wat hest ommaans, t is zundagmörgen t Is mouderdag, waiten ie dat nait wie mouten de haile dag veur heur zörgen
Ik loop deur de schoefdeuren van t zaikenhoes Ze kin mie nait meer mor t is mouderdag Een deus sokkeloatjes heb ik in buuts t Was de leste keer dat ik heur zag
“Ik heb niks doan. Ik heb der n rommeltje van. Mor ik kin de kop der ook nait hòlden. Sieferboudel was meer wat veur Fedde en ik heb aaltied geld tekört. Kerel van baank scheldt ook aaltied, dat ik mien sinterij aans regeln mout. En zeker dat van de hoeskes.Der kwam nog n keer gedonder van ze e.”
Ester luusterde noar t old mins en wreef heur over aarm. “Taande, ik zel ais n weekend bie die kommen en den willen wie dat boudeltje veur aaid regeln. Ik kom binnenkört en dan moaken we der n gezellege boudel van. Ik bin ook veuls te laank aal nait meer op t aailaand west.” Dubbeldam was aan t bellen en trommelde mit zien vingers op toavel. t Ging hom nait snel genog. Hai haar nait noar t buro beld, mor haar Flipje thoes te pakken kregen. Flipje zat achter bie keukentoavel en schreef op d’achterkaant van n broodpuut de belangriekste dingen op. Hai haar n verfrommeld gezicht van de sloap en zien hoar was n toezeboudel. t Was loat worden en zien Katja lag nog tuzzen de loakens mit doem in mond. Ze druig allinneg n tanga. Flipje kon naargens aans aan denken. “De man dij we zuiken hait Bertil Weerdena. Mit zoon noam mout dat nait aal te moeilek wezen, docht ik. Hai was hier mit Vera Reker op t aailaand. Leste moal allinneg. Dou het e t adres van Vera opgeven. Bie dij keer doarveur staait, even kieken Flipje, 45 Clementine Road, Maldon, UK. Hest dat mien jong? Magst ook nog aan t Engels kwedeln. Zuik t oet. Moandag bin k der weer en den wil k waiten van hou en wat. Bertil Weerdena.” Hai stopte zien mobiel weer in buuts. Taande Sipke haar n pot kovvie zet en presenteerde oet n versleten trom. Ester smolt. Zaandmantjes. Taande Sipkes aigenste zaandmantjes. Der was niks lekkerder es dizze koukjes. Oet taandes aigen oven. Ester pakte n koukje en taande legde der votdoalek n twijde bie heur kopje. Dubbeldam keek noar de broene pladde dingen en besloot dat t nait zo lekker kon wezen. Hai glee vot in dat minne gevuil. “Wat doun we der aan?” zee e nogal bot in aine en hai schoof de koukjes op zied. Hai ging ongenoadeg de fout in. Ester vuilde, dat heur geluksgevuil dat ze op boot kregen haar, weggleed. De magie was vot. Ze knabbelde heur leste koukje op.“Wie pakken d’oavendboot en goan weer noar hoes.”“k Heb logeerkoamer kloar en aans mag je wel in ain van de hoeskes’, zee taande Sipke opgewekt. Ester schudde van nee. Ze kreeg n verniend trekje rond heur lippen. “Nee, wie pakken d’oavendboot. Mor eerst wil ik nog in de Tureluur kieken.’ “Doar is veurvast niks te vinden, ik moak boudel aaltied op vrijdag spic en span. En dou t hoeske n moal n week leeg ston, heb k hom van boven tot onder leeg had”, zee taande n lutbeetje schuldeg. Dut niks taande”, zee Ester Edens. “t Is meer t idee. Den pakken we de boot en as ik thoes bin, den goa k kieken wanneer ik n moal n poar doagen bie joe kom. Ik heb nog n bult vrije doagen stoan.” t Hoeske leverde niks nijs op.
De zundag ging veurbie. Dubbeldam versluip sikkom haile dag. Zien lamme gevuil was bie hom bleven dou ze weer op vaste waal stonden. Ester Edens luip de haile dag in n olde slobberboksem en trui en zat plat op t gat in koamer. Middenmaank fotobouken. Ze haar gain tied om te eten. Ze was op raais noar vrouger. Philip Bakker was thoes mit zien Katja en as ze nait op bèrre lagen, den zaten ze wat op baank te snoetjeknovveln. Der ston wat te prutteln in oven en ze keken noar n DVD. Dit was zundag, docht Flipje. En de zundag is van mie. Op moandag kwamen ze op tied biemekoar en gingen weer veur t grode, widde bord zitten. Dubbeldam keek Flipje aan en dij keek terug. Ester stond veur t bord en prakkezeerde. Bertil Weerdena en d’olde mevrouw Maria Sofia Langqvist. Dijzulfde Bertil Weerdena en Vera Reker. “Woarom kwam dij Weerdena snaachts in d’Olderman State?” vruig ze. Ze kreeg gain antwoord. Flipje zat veur zien beeldschaarm en keek stoens. Dubbeldam haar foeterd, omreden dat Flipje nog niks oetvreten haar, noa t tillefoongesprek. “Weerdena bin ik naargens tegenkommen. Gain strafblad, niks te vinden. Ook gain auto op zien noam. Engelse plietsie zel zuk over n haalf uur melden mit d’eerste gegevens.” Hai keek weer op t schaarm en zag dat der n droadpostbericht binnen was. Snel glee e mit zien ogen over t schaarm. “Oh, ze binnen der nou aal. Clementine road in Maldon bestaait nait.” Dubbeldam gromde. Ester ging der bie zitten. “Wat veur n gesodemieter om dij kerel te pakken te kriegen. Flipje, alles, ale computerboudel is tegenswoordeg koppeld. t Mout toch meuglek wezen om dij man op te sporen.” Philip Bakker nikkopte verniend. Hai trok zien burostoul recht onner t gat. Dubbeldam hoalde kovvie. “Bingo”, zee Flipje dou Dubbeldam weer binnenkwam. “Ik heb hom. B. Weerdena, Achtergracht 65, Zandmolen.” “Tou mor, Zandmeulen, woar is dat nou den weer?” “Bie Punthoezen!”, zee Flipje. Dubbeldam wis eefkes nait of e bie de bok doan wuir of nait. Hai wol grammieterg worden. Flipje wuir wat te eelsk noar zien zin. t Wuir tied dat t jonkje mor weer ais achterlichtjes ging controleren. Hai mos nog eefkes zo deur goan. Hai keek Ester aan. Dij keek gloazeg veur zuk oet en schudde wat mit kop. “Dij wil ik vandoag nog spreken”, zee Dubbeldam. Flipje gaf hom n oetdraai van n routeplanner. Ester pakte jaze en tas en baaident stapten op. Flipje bleef achter op zuik noar nog meer Weerdena’s of geliek wat der nog over dizze man bekend was.
Zandmeulen was n gehucht nait wied achter Houwerziel en ze waren na n stief uurtje rieden op stee. n Uurtje rieden woarin nait veul proat wuir. Ester was nog aal foek over Dubbeldam zien botte gedou op t aailaand. t Was n goie jong, mor hai kon sums mit ain domme stek, de boudel zo doodjoagen. En den speulde heur aigen netuur op en kon ze hom wel schaiten. Ze reden Houwerziel veurbie en draaiden de grode weg òf. “Nou wordt t zuiken”, zee Edens. Ze tuurde op t sedeltje dat Flipje heur mitgeven haar. “Most eerst deurrieden tot aan n brugje en den votdoalek stoef links.” Dubbeldam dee zien best en draaide links. “Dizze loan òf en den, ais kieken, ik schat zo’n viefhonderd meter deurvoaren en den mout we op de Achtergracht wezen. Wat n roare boudel. Der is hier gain drup wotter te vinden.” “Nee, mor doar stoan nog wel n poar hoeskes. t Liekt der op, ofdat hier vrouger wel wotter lopen het. Kiek ais noar dat streekje. t Lieken wel olde viskershoeskes.” Op n wit bredje dat in de baarm poot was, ston mit swaarde letters: Zandmolen. Ze haren der nog noeit van heurd. Bie nummer 65 stopten ze en bleven zitten. Zo’n rommelpot haren ze nog noeit zain. t Aarf rondom t hoeske stond stampvol mit holt, dakpannen, stainen, old iesder, auto’s, onderdailen van auto’s. Jan Rap en zien moat.
Ze zagen vaarveloze kezienen. n Veurdeur dij haalf open en schaif in de hengen zat. Hege was aal joaren nait meer knipt. Ester stapte oet en luip veurzichteg noar ain van de roamen en keek noar binnen. Dou luip ze noar veurdeur en ruip wat. Der kwam gain antwoord. Ze draaide zuk om en keek noar Dubbeldam. Dij was oetstapt en keek. Hai zat op motorkap van auto. Ester trok scholders op en luip om t hoes tou. Dubbeldam keek rond op t aarf. Zoveul rommel haar e van zien levensdoagen nog nait biemekoar zain. Wat n veurrecht om bie plietsie te waarken. Zo kwam je nog ais aargens. Achter t hoes heurde hai Ester proaten. Snel boande hai zuk n weg middenmaank rommel deur. Dou achter t hoes kwam, zag e dat Ester aine vonden haar. t Was n klaain kereltje. Hai druig n blaauwe versleten overall en op zien grieze hoar ston n alpino. Hai greep in buuts en huil der n blikken tromke oet. Mit zien graauwe vingers, dij aal joaren gain wotter en zaaip zain haren, nam e n proemke. Ester wol kokhaalzen, mor kon zuk bedappern. “Ik hait Weerdena, joa juvver dat klopt. Staarker nog. Ik dou mien haile leven aal van Weerdena haiten. t Is aaldernoast. Joa, ik wait der van.” “Mor joen veurnoam is nait Bertil?” “Nee juvver, dat heb k aal zegd. Ik hait Bonte. Bonte, Albertus Weerdenoa. Ik ken der ook nait meer van moaken.” Hai luit zuk zakken op n omgekeerde roeiboot. Dizze boot zol nait wied meer voaren. Der zat n gat in de bodem, woardat n grode mannenvoest deur kon. t Muik ol boas niks oet. Hai trok n poar spoanders oet de bodem en spijde n broene stroal deur t gat. Ester draaide zuk om. Dubbeldam nam t over. “Wie hebben dit adres opkregen. Achtergracht 65, Zandmeulen. Hier zol wonen Bertil Weerdenoa. Heb je ook n paspoort of zukswat? Nou wil ik toch wel ais waiten, hou ofdat dit hier zit.” De man luip t hoeske binnen en Dubbeldam luip achter hom aan. Doar haar e votdoalek spiet van. Binnen hing n lucht, dij aine oadem òfsneed. Dubbeldam telde wel 60 katten. Ze zaten overal en t slimste was, dat ze hom aalmoal aankeken. Twij koaters muiken n kromme rug en bluizen. Alles in de roemte was beschoadegd. Overaal hingen flarden aan. Behang was bekraabd. Stoulpoten en toavelpoten. Houken van kaasten en deurposten. t Was aalmoal n kraabpoal veur de katten. t Grieze olde manneke schoof drij dikke koaters overzied en trok n loa open en trok der n stoapel pepier oet. Drijkwaart dwarrelde noar grond. t Leek wel n goochel-act. Groots huil Bonte Weerdena n riebewies teveurschien. Dou vuilen de leste bladjes pepier ook op grond. Dubbeldam nam t riebewies aan en luip op n drafje noar boeten. Hai stikte zowat van de ammoniaklucht. Dij katten megen overaal in hoes, dat kon nait aans. Ester bekeek t roze vod en nikkopte wat. Ze gaf t deur aan Dubbeldam, dij nait ains de muite nam om nog goud te kieken. Dubbeldam nam n grode zinken emmer en draaide t ding om. Hai nam n stuk spoanplaat en legde dat op schaarpe raand. Dou ging e zitten en foevelde net zo laank dat e mit rug tegen muur zat. Ester Edens bleef stoan. “Wait je den ook van n Bertil òf?”
t Mout verdikkemie ok nait maler worren. t Is ja onnuur welk gereudel nou weer deur dörp gaait. Haarm Stoetje zol zoch tekört doan hebben. Harregat, zukswat vaalt n mens op vrouge mörgen ja raauw op dak. Haarm mout zoch op koustaalbeune verhangen hebben. Wel dut nou zukswat? n Mens mout din wel slim oet odder wezen. Hou is t meugelk! Man har ja alles wat e zoch wensen kon. Waark, n mooi stee en n pront wief. Sneu genogt gain kinder, mor dochI te kloagen har e nait. Haarm was aans gain roare kerel. Har aiglieks mor ain scheel. Lusde meer as goud veur hom was. Godgaanse dag luip e te kaauwen. Mond ston bie hom nooit stil. Elke dag waarkte hij n haile stoede achter de koezen. Vandoar zien bienoam Haarm Stoetje.
n Haile stoede – riekelk besmeerd mit botter, vlaais of keze – nam e mit noar t laand, woar n normoal mens n poar doage zat aan har. Mor dat dut nait ter zoake. Man was schienboar aaltied en aiveg gammel. Aalsmor zag je hom tiedens t waark griepen noar zien broodpude. t Kaauwfebriekje ston aiglieks nooit eefkes stil. t Zol veur t oldske ja ok slim ondankboar west wezen as e mit n pongel stoede weer thoes kwam. Zo was t gain meroakel, dat elks aan hom zain kon, dat Haarm n goud kosthoes har. Woog n dikke twijhonderdtien pond. Boksem mos e over t lief sjorren en hupzelen broeken, dat e nait op blode gat kwam te stoan. Zien raive, woar e schienboar slim wies mit was, höng under n groot òfdak en har e de leste joaren nait aans zain as in spaigel. Broekde zien kwoajong allènt veur t woaterlozen. Geessien har heur boek der zunder dat fertuut al meer as vol van. Kerel nog aan tou, hou mos ze zun baarg vlaais op heur verstaauwen? Aan kinder wazzen ze doarom meschain wel nooit toukommen, of zol dat n aander reden had hebben? Achter vrömde gerdienen is t min kaarzen eten. Wel zegt, dat doar nait n bult woorden over valen of emmers vol troanen oetstört binnen, veur en aleer zie zoch altmangs doarbie dele legd hebben. Nee, dat hoofdstuk ‘van bil goan’ was veur hom al lang ‘voltooid vleden tied’. Overgens kwam ok t woord ‘òfvalen’ in zien woordenboukje nait veur. Hij kon t aans nog nuver handen. Huifde nait n zet as hongerlap op hongerkaamp om spiekervet te worren. n Moagverklaainen was bie hom nog lange nait neudzoakelk. Vuilde zoch wieders nog goud veerdeg. Al leverde t zitten en veuraal t in t ind kommen hom bie toeren nog wel ains wat aksies op. Mor gain gesoes, Haarm Hebels stond nog mit baaide bainen en t lief veuroet op dizze eerde. Ogen keken wies wereld in. Lu haren der ja meer hinder van as man zölf. En per slot van reken, mos hij t er mit doun. Doar har n aander ja ok niks mit neudeg. Bakker Boels har t er mor goud mit. Ok t oavendeten glee der bie hom meroakels in. Kon ja sikkom nait zat, mor dat was schuld van t wief, zee Haarm. Dij kookde bar lekker en zedde t hom ja veur. In t ind von e t onfersounlek t bord nait leeg te moaken. Dat kon e zien kokkie ja nait aan doun. Geessien lagde din mor wat. Mog der zölf aans ok wel wezen. t Was dat ze n bèrre van honderdzesteg centimeter braid haren, aans mos aine der wel noast op grond liggen. Haarm en Geessien, twij schommelkonten, wazzen lu mit n bult plezaaier in t leven. Loat t volk mor soezen, zie huifden nait te zuiken, as ze nkander ains neudeg haren. En per slot van reken wat het n aander ok mit n aander neudeg. Zie haren in aalsgevaal genogt om bie te zetten. Dokter wis t pad noar heur hoes amperaan te vinnen. Terwiel in t noajoar n baarg lu der bie liggen goan mozzen, göng scheel heur deur voak veurbie. Goie kost göng der mit deur en aaltied voldounde stoede veurhanden. Beder aptaik was der in heur ogen ja nait. Zolaank zie zo nog n pooske op eerdkloot blieven mogten, heurden je t twijtal nait kloagen. Wat nog veur t span in t vat zitten zol, was veuralsnog n groot gehaaim, woar zie heur de kop nait over wensten te breken. Kwam tied, din zol ploage ok wel komen. Woarom je drok te moaken over zoaken, dij zoch meschain doch nooit veurdoun. Soam haren ze genogt dieverdoatsie en wazzen tevree mit elke dag dat ze mekoar weer goimörgen touwènsen konnen. Haarm Stoetje hoopte nog n haile tied zo soam mit zien Geessien hin te goan. En nou plotsklapsI Onveurstelboar! As n slag bie helder hemel dizze ‘hemelvoart’. Dit was ja van de rötten besnuvveld. Wel dut nou zukswat en dat ogenschienlek altmoal zunder reden. Teminzent, gain mens kon begriepen, woarom Haarm oet t leven stapt was. Mos docht heur wel goud maal in kop west wezen. Geessien mout der per ongeluk achterkomen wezen, dou ze de hond zag, dij mit zien kaauwfebriekje gaangs was. Dou ze noar boven keek, zag ze heur kerel hangen op beune. Noaber Rieks, dij op heur gereer der overtou kwam, har hom lössneden. t Vuil aans nog nait tou mit Haarms pestuur. Dokter kon niks meer veur hom doun. Man wat n boudel! t Volk was der recht befoezeld van. Wel har zukswat nou denken kind. t Begroodde heur aldernoarst veur Geessien. Gain pampiertje har e achterloaten, zo bleef elkenain in t onwizze. Soam hebben ze Haarm Stoetje noar t kerkhof brocht. Allerhaande proat het d’eerste doagen vanzölf nog wel de ronde doan. Gizzen dut aans mizzen en moakt gainaine wiezer. Gainent kon zoch indenken, woarom Haarm tot dit besloet komen was. Binnen t joar het zien vraauw t spul verkocht en is verhoesd noar n dörp evenpies wiederop.
Doe denkst weer aan mie Bie een westenwind In t veld mit waait en hoaver Doe vertelst de zun Aan zien blaauwe lucht Dat wie lopen in t laand van gold
Zie nam heur laifste mit Veur n körte dreum In t veld mit waait en hoaver Mit heur hoar al lös Vuil zie in zien aarms Om heur tou t laand van gold
Wilst doe bie mie blieven Wees mien laifste laif In t veld mit waait en hoaver Wie vergeten de zun Aan zien blaauwe lucht As wie liggen in t laand van gold
Vuil de westenwind As dien laif heur oam In t veld mit waait en hoaver Zai trilt in dien aarms As dien mond heur vindt Om joe tou t laand van gold
Ik wait, ik heb nait voak wat touzègd En beloften heb k ook wel es broken Mor ik zweer in de tied dij ons blift Lopen wie soam deur t laand van gold Lopen wie soam deur t laand van gold
Joaren gingen veurbie Sunt dij zummerdoagen In t veld mit waait en hoaver Kiek de kinder speulen As de zun verdwient Om heur tou t laand van gold
Doe denkst weer aan mie Bie een westenwind In t veld mit waait en hoaver Doe vertelst de zun Aan zien blaauwe lucht Hou wie luipen in t laand van gold Hou wie luipen in t laand van gold Hou wie luipen in t laand van gold
Ik mout kaizen. Klappen veur de lopers van de Klap tot Klaploop op Knoal of de kiekkaaste inschoakeln en mit n pude chips op t lief noar Parijs-Roubaix loeren. Nait kaizen kin ook! Eerst de Klap tot Klaploop, doarnoa t fietsen. De weg taaistert de schounzolen van de wedstriedlopers. Gekwiel. Gestin. k Stoa langs de kaande van de stroade. Ik kiek noar t asfaalt. Schier, glad asfaalt, strak aanlegd, doar runst lekker overhin. Hou mui j’ook binnen, kinst ter hoast nait over strukeln.
In de doagen veur de Klap tot Klaploop zag k de lu van de gemainte de leste hobbels en bobbels votwaarken. Dailen van de weg kregen nij asfaalt, scheuren wuiren vuld mit swaart teer. n Schiere, spaigelgladde weg is n goie rekloame veur n gemainte. Vanòf t stee woar k tegen de leunen van de brogge hang is t nog viefhonderd meter noar de finish. De leste lopers kommen veurbie, ze goan veuruut mit schaive vouten en pienleke scholders. t Is meer gengeln as runnen. In de bochte noar d’Esperantoloane staait n Shantykoor haard te zingen. De moat van t jaalstern akkedaaiert nait bie n runnende twijvouter, t heurt as n plof dij nait op gang kommen wil. In de wiedte zai k mien jonkste zuster. Ze het nog achthonderd meter asfaalt en n soeze wind veur de koezen. t Is gain runnen meer wat ze dut, ook gain lopen of wandeln, t is kroepen en hinkeln in ain bewegen. Ze gaait hoast nait veuruut. Achter heur rieden vaar bussies van ploatselke gerazies vol mit oetvalers. Ze prat mit de bierieder in t eerste bussie. Ze tokselt nog n poar meter deur, ze stopt, dinkt n poar tellen noa, en stapt stief van de piene in. Gliek noa t leste bussie krigt de weg n beste beurt. Eerst t roege haandwaark mit n bezzem van takken, doarnoa kommen de veegwoagens. t Is zundagmiddeg haalf drij. n Tied woarop n wielrenner jeukerij krigt. Ik gengel noar huus, honderd meter vanòf d’iezern brogge. Ik dou de kiekkaaste aan, k nuzzel mie in n lekkere stoule, de pude chips blift in de kaaste. Zeuven wielrenners rieden over n weg mit klinkers. Fiefteg meter achter ze jagt n roazend peloton. Over twij kilometer kriegen ze stroke zeuventien van Parijs-Roubaix veur de roadens. t Bos van Wallers. t Is der aaltied drok. De kiekers kommen tiedens dizze wedstried nait veur glad asfaalt, ze willen n weg zain mit vlinten, t laifst schaif deur nander. De weg deur t bos is schier moakt. De slimste koelen binnen deruut en de baarm ligt ter goud bie. ’t Bos is om deurhin te rieden, nait om te mietern,’ war t beschaaid van d’organizoatsie. Langs de kaande holdt n kerel n swaartwit spandouk in de locht mit rekloame veur n bedrief in grond- en sleupwaark. In tied dat de renners over de vlinten rieden, joekseln d’aarms en de scholders haard hin en weer. Vaarentwinteghonderd meter bozzeln over stainen en groes uut de tied van Napoleon. In dij joaren zat asfaalt nog nait in d’hazzens van de mins. n Poar kilometer wieder holt de Grunneger renner Riekent van der Veen in ainen n haand in de locht. De stainen binnen de boas over zien fietse. t Stuur is òfknapt. Hai slentert nog drij meter op zien fietse zunder stuur en vaalt overzied tegen t minne wegdek. Van der Veen blift doezelg liggen en begunt te grienen. Zien linkeraarm staait hoaks op t liggoam. Aander renners, motorrieders en auto’s broezen mit veul lewaai veurbie. De renner uut Grunnen is t nijs van de dag: ‘De kerel zunder stuur.’ En hai wait dat e in n ambelaanze wieder mout over de roege, schaive vlinten. Hai zugt zok vandoage nait terogge in d’oetslag van ParijsRoubaix. Ik kiek noar buten en zai n lege stroade mit dranghekken dernoast. De sundoagse sport is mörn vleden tied. t Nije asfaalt op Knoal is veur d’auto’s en de vlinten van Parijs-Roubaix veur de Franse boeren.
Zien kruun dij is nog lang nait koal. Al is t wel n hoogbejoarde. Hai is t olste van ons mitmekoar. Mit worrels daip ien d’oarde. Hai staait ien de Notoarestuun. Dij beuk zo stoer en groot. En schient de zun ons baiden op kruun. Din denken we an leven en dood.
Ik kwam heur tegen aan d’Oosterhoaven. En of k t groag wol, of dat k t verwachte. Mor hail even haar k t idee as of ze noar mie laagteI Ik kon heur nait en zai mie net zo min. Mor wat ik wel hail zeker wis. k Haar haile dag weer goie zin.
n Hoogbejoarde Joargetieden trötseernd Vanóf t eerste levenslicht Verbonden mit d’oarde Nog nooit veur n störm bezweken Let hai nou van zich spreken As n hoogbejoarde
Partie luu vinden t hail normoal dat ze vrij benn n in heur doun en loaten.
Dat zel den wel n mooie gedachte wees n, mor as der ain koukop in de wereld is, dei doar
misbroek van moakt en zien aigen denken opleggen wil aan aal t volk, den heb je krieg/oorlog!
k Herinner mie van de joaren zesteg, dat achter de Vrijheid -strokartonfabriek in Ommelanderwiek nog n stroate lag, woaras n keukenbedrief vestegd was.
Op n geem moment besloot de directie, om bepoalde reden, dat dij nait meer broekt worden mos…..
Van d ain op d aander dag was dei keukenzoak compleet van de wereld oafsloten!
Procedeern hailp nait… mit tot gevolg, dat deur alle ellende de zoak sloten wuir en de vrouw des huizes -hailndaal kepot- der deur oet tied kommen is.
Maai 1964 hebben mien ollu heur boerenploatse verkocht en binnen ze verhoesd noar Gasselte. n Boer oet aigenste ploatse het t haile spul overnomen. Niks mis mit, zel je zeggen, mor nou komt t:
Dou nije boer op penzioun göng en gain van baaide jongkerels boer worren wol, het e – n poar joar leden – zien stee verkocht aan wat lu oet t westen van t laand. Nait aine mit noam ‘Antiek’ op deure zoas je voak zain, mor n kunstemoaker dij mit n bult iezer gangs wol om doar n nijmoods kunstwaark van te moaken. In grode schure kon e ja knutern zoveul as e wol. Zat doarbie gain mens in wege.
t Börgerhoes doarnoast het e in loop der tied weer in olle, eerste stoat terogge brocht. Wat wil nou t gevaal? Tiedens t breken en hemmeln vond de vraauw des hoezes, under in n kaaste under vlouer n stovvege vlèzze mit doarin – amperaan zichtboar – n opvolden stuk pampier.
Dobbe kreeg ze der nait of, hou ze ok pebaaierde en knooide; ok heur kerel dij der overtou kwam, kreeg t nait veur nkander. Baaident wazzen aans wel slim nijsgiereg wat veur gehaaim der doch wel in dij vlèzze zitten zol. Van dij gevolgen hij vlèzze in diggels sluig en t rolleke veur t kriegen lag.
Veurzichteg het de vraauw t pepier oetrold, woarnoa n mit haand schreven tekst teveurschien kwam. t Bleek zoch oet, dat het hoes in 1908 baauwd was deur mien overgrootvoader Willem Sanders dij traauwd was mit Beertien Hebels. Ze kregen vief kinder vaar jonges: Roulf-oom; Berend- Oom; Haarm- oom ; Oom Roelof en n zuske Haarmke dij nait hailemoal in odder was.
In 1919 het Willem t hoes mit n dikke tien bunder gras- en baauwlaand verkocht aan Hendrik Siebring. Aacht joar loater het mien noamgever, opa Roelof Sanders Willemszoon dij traauwd was mit Geessien Hoving het spul overnomen en het timmerman Warringa der n grode schure noast zet.
In t oorlogsjoar 1940 is mien voader Hendrik op dizze stee komen. Soam mit Driesje Ottens oet Odoornerveen. Ze hebben hierzoot nuver boerd. Nait allènt financieel, mor ok twij kinder binnen op wereld zet. In 1942 kwam ikzölf en in 1946 as n bevraaidenspopje mien zus Jannie. Hiermit kwam n riekeluuswens van voader oet.
Dou der n ruilverkoaveln aan zat te komen en ‘ik zee de gek’ gain sinneghaid aan t boeren har, het e in maai 1964 t bedrief overdoan aan W. Hoving Willemzoon. Zo bleef t spul doch nog wat in de femilie.
t Bleek zoch loater oet, dat mien voa, dit schriefwaark bij zien òfschaaid van stee op dij ploatse achterloaten haar. Nait bepoald n vermeldensweerd meroakel , mor veur femilie doch n schiere herinnern. t Òfschrift van voaders ‘aarvenis’ het n nuver ploatske kregen as n aandenken aan t hoes woarin k geboren en getogen bin en woaraan k nog zoveul daaierboare herinnerns bewoar.
Dat staait te lezen op de veurste bladzie van de webstee www.groningerwoordenboek.nl. Der ston n verwiezen onder noar www.detaartenkraam.nl, n webstee woarst spul kriegen kinst veur t moaken van dit Grunneger gerecht.
Eerst even over de spèllen: Is t poffert of povvert? t Leste, wat mie aangaait. k Wait nait aans, as dat wie Grunnegers altied n dubbele V bruken, woar in t Nederlaands n dubbele F schreven wordt. En zo staait t ook in Siemon Reker. Ik schrief t zoas t in dat buutswoordenboukje staait.
k Mos lestdoags n kedo veur aine kopen en t leek mie wel wat tou om es n Povvert van Popko te geven. t Is n moal wat aans as n bloume. Doarom heb k veur de joarege n povvertpakket kocht, doar n povvertpane, povvertmix en n resept veur Oldambster povvert in zaten. t Kedo was goud aankommen. n Dag noadat k t geven haar, kreeg k al bericht dat de povvert moakt was en goud smoakt haar.
Om antwoord te geven op de vroage: Nee, k haar nog noeit povvert had. Dat is vanzulf wel n beetje schaande, want n eerliekse Grunneger mout wel aalgedureg n moal povvert eten. En dat mout n echte Grunneger wezen?
k Kin mie nait herinnern, in d’aachtendatteg joar (en sikkom n haalve) dat ik leef, dat t ook moar ain keer bie mien ollu op toavel kommen is. Mien moetje lust t nait en moakt t ook nait. Doardeur haar k al vaarendatteg joar gain povvert eten. Moar in de vaarenhaalf joar dat k op miezulf woon, haar k t ook nog nait had. Tot veur kört…
Mien hulp kwam lest mit n povvertpane en het t veur mie moakt. Och man, wat was dat ja lekker. t Smoakt ja zo goud, dat wil k voaker eten goan. Moar nait uut de povvertpane van mien hulp, dij is mie veuls te groot. Kinst der n povvert in bakken, doar k wel zes moal van eten kin. De povvertpanechies van Popko binnen nait slim groot, doar kin ik t wel mit doun. k Goa mie doar eerdoags aine kopen.
Zo, hebben joe ook weer zo genoten van aal dat ies en scheuveln en nait te vergeten dat laangeboan rieden op de kunstiesboanen van os jongs en wichter. Laankoet op de baank veur dij kiekkaaste hou dij haardlopers t der òfbrochden. Spannend en gelokkeg…. de besten hebben t weer wonnen in dit sekonden-, wat zeg ik, doezendsten van sekonden-spul. As ik dat zo aan zai, kom k aaltied weer oet bie mien jeugd dou ik omstreeks zeuventien, achttien joar was. Dou ston ik ook op de boan tussen aal dij kampioenen, wat zeg ik, ik was dou zulf ain van de kampioenen.
Ik streed indertied met de wereldkampioenen mit om de hoogste eer. n Hail joar haard trainen om goud veurberaid aan t scheuvelseizoen mit te doun. Veul luit ik der veur stoan, want ik wol en ik mos kampioen worden. Joe binnen nou aan t denken…nooit van mie heurd…dat is vrumd. Hebben joe nooit mien noam in kraant lezen, of hebben joe vrouger nooit noar de kiekkaast noar t scheuveln keken? Ik was in dij tied, zoas men dat nuimt, n netuurtalent, dij de beste rieders van de wereld zien hakken zain luit. Zowat op ale òfstanden heb k doudestieds nije rekords reden.
Aan belangstellen haar k ook gain gebrek, t was aaltied n kommen en goan van mensen om mie tou. Fans nuimen ze dat tegenswoordeg. Veuraal van wichter kreeg k hail veul aandacht. Der was der ain bie dij kon nait van mie òfblieven en noa n zwoare inspannen streek ze mien gezicht òf mit n waslapke en dee niks aans as deur mien hoar strieken, want ik mos der goud opstoan. Joa je konnen dou nog hail dicht bie de rieders kommen. Ze haar mie aaltied stief vast, zo baange was ze dat aandere wichter mit mie votluipen. Ook dij keer dou ik bie n grode kampioenschap op de viefdoezend meter de allerbeste wereldtied neerzet haar. Ze wol mie bie de streep wel smokken, mor duurde nait omdat der zoveul mensen om mie tou stonnen. Ze kreeg doar ook gain kans tou, omreden dat ik van bliedschop niks aans dee as n wilde om mie tou springen om dizze topprestoatie.
Joe kinnen mie haildaal nait meer herinnern? Mien noam zegt joe ook niks? Vrumd…Kinnen joe de winter van 1963/1964 nog herinnern din? Dat was dou n zeer strenge winter, mor nait allain streng, t duurde ook laank en alles zat dichtvroren. As joe je mit joen swaiterge handen aan n lanteernpoal of brugleunen vastgrepen, din zaten je vast.
Kinnen joe je dat nog wel herinnern din? Nou in dij winter wuir ik de grode kampioen! Begunt t joe nou te doagen? Nee…..nog nait? Nou dat kin woar wezen, want dij winter was t dat k mit scheuveln even maal mit mien heufd op t ies terecht kommen bin. t Was zo slim mit mie dat ik noar t zaikenhoes mos, omreden ik boeten westen was.
Dou ik weer bie mien positieven kwam, lag ik op n koamertje. Tilleviezie ston op n toaveltje achter mien bèrre. Noast mie zat n laif, knap verpleegstertje dij mie nait òfblieven kon en aingoal deur mien hoar streek en mit n nat waslapke aalgedureg mien gezicht òfveegde. In de koamer waren nog meer mensen hail drok dounde en dij keken aalmoal noar de tilleviezie. En waiten joe wat doar op was…? Juust, n verslag van de wereldkampioenschappen haardrieden en nog wel van de 5000 meter woar n nije wereldtied reden wuir.
Dokter zee loater dat ik gain noadailege gevolgen van dij klap op t ies over hôllen haar. Zo denk ik der joaren loater nog zo over, mor der binnen paartie lu, dij…, och loat ik t mor nait zeggen. Mor ain ding is zeker… ik wil nog aaltied kampioen worden!
Gezienus zien ol heer wer al nuver old en nou mos e vannijs te ogen keuren veur riebewies. Vrouger haar e veur zien minne ogen pefester had. Dij kon e ja goud omreden dij laip bie hom op laand te joagen en brochde ol Gezienus mit Midwinter aaid n hoas. Boetendes hufde hai nait te betoalen dou pefester hom ien behaandeln haar veur zien ogen, dou e oller wer. Pefester haar dou onnaaierd òl mos ain glas hemmen mit n òfwieken noar links en aander mit n òfwieken noar rechts en aiglieks mos e kop schaif hollen om goud zain te kinnen, van dij gevolgen dat ter ook nog n sirrel ien baaide gloazen mos. En grode gloazen vanzulf. Dou e der n moal mit trekker overhìn reden was, mos e n nije hemmen mor dij eerste fok doar gaf ol man nog aaid van op dat t zo’n meroakel beste west haar. Pefester haar t ter schaande genog, laank leden al weer, tou doan. Opvolgers van pefester wazzen ook goud heur, doar wol e niks van zeggen, mor joagers wazzen t nait en hai mos nou gewoon betoalen as e der kwam.
Nou was e tachenteg worren en riebewieskeuren kwam der vannijs aan. Gezienus haar al zegd dat e dokter mor nait tegenproaten mos. “En ook gain gesjank over dij eerste bril van joe, din dat nemen ze joe nait ien daank of”, haar e ook nog zegd. Pa haar ientied oetvonnen dat keurensdokter n vraauw was en hai haar zuk lekkere klonje op doan. Dìn zo’n jonge vraauw dij ol kerels keuren mos, zol wel nait veul ophemmen mit staank van olle lu, haar e docht. Hai stonk der over van klonje. Zo zegd, zo doan en bie t onderzuik proatte hai nait tegen; dee krekt wat dokter zee bie t loeren deur t mesien en t ging meroakel, benoam omreden e of en tou, as e n lettertje nait goud zain kon, gaauw even boeten t apperoat om keek. Dokter haar niks deur, dochde hai. Zai keek ien papperassen en zee dat t veurege moal bie aander dokter ook goud west haar. “Hemmen ie dou ook zo smokkeld as nou bie mie?” Schrokken wol e t eerst nait tougeven mor krekt op tied dochde hai dat e heur ja nait tegenproaten mog van zeun en doarom gaf e tou. “En rieden ie nog aaid schoavrij?” was volgende vroag. “Joa heur, òflopen tien joar niks meer had.” Dat aine luk deukje van òflopen week vergat e mor even. Doar was ja ook gain plietsie bie west en hai haar t zo even òfakkedaaierd mit aigender van aanreden auto. En dat aandere akkefietje, dou e n stuk of wat poaltjes nait zain haar eer t te loat west haar, was zien schuld ja ook nait mor van gemainte dij baarms nait maaid haar. “Nou” zee ze,” haaildal goud is t nait. Ie binnen n twievelgeval. k Zel joen dossier ais noakieken”. Dat gaait mis, dochde ol boer, mor dokter zee even loater dat e veurege moal touzegd haar aal joar even noar zien ogen kieken te loaten en ze kon zain dat e dat ook doan haar. Haar zeun toch geliek had, dou dij doar op stoan haar. Zulf had e docht dat t nait belaangriek was om elk joar even hìn te goan. Was ja votsmeten geld, haar e wat gramnieterg zegd. Mor jong haar volhollen en dou was e mor goan, ieder joar vannijs. “Van mie kriegen ie der onner zulfde veurwoarden drij joar bie, mor wees veurzichteg”, ludde t ìndoordail. Dat huifde ze gain twij moal zeggen. Bliedeg mor hister ree e votdoadelk deur noar Gezienus op ploats om t te vertellen en dat e nog primoa rieden kon. Hai zol jong wel ais mit zien proatjes dat t aiglieks nait meer vertraauwd was dat e mit auto bie weg was. “Dat ie joezulf wat aandoun is doar nog aan tou, haar e zegd, mor stel joe veur dat ie n aander t zaikenhoes ien rieden.” Dat haar ol wel even aan t denken moakt mor hai zol jong nou votdoadelk even t goie nijs vertellen en dat e nog best vertraauwd was achter t stuur. Veur dat e der op verdocht was, was e al bie ploats. Mit n grote swaai stoof e t haim op mor dou ging t eefkes mis. t Was hom krekt tou of haim körter worren was. Hai was zo mor bie hoge muur. Mit n hoop rebulie kwam auto tegen boanderdeuren aan tot stoan. t Kroakte en schudde van aal kaanten. Schrokken kroop ol man auto oet. Wat was e flaauw. Nog flaauwer wer e dou zeun der over tou kwam en zee: “k Haar t joe ja al n moal of wat zegd dat ie nait meer vertraauwd binnen mit auto bie weg.” “Och, verrek om mie”, zee pa, ” Dat mag dìn wel zo weden mor k bin ja hail nait bie weg, mor bie die op t haim.”
t Veurnoame herenhoes, mit grode toenen en mit grachten der omtou doar swoanen ien dreven, ston stoef bie dörp. Toenen waren aanlegd ien Engelse landschapsstijl, slingertoen ien t Grunnegers. t Landgoud was aigendom van femilie Van Pattenburg. Olle Van Pattenburg haar ien t lest van 19e aiw goud boerd as baauwboer en het dit hoes dou zetten loaten. t Was n groot gebaauw van twij verdaipens mit neoclassicistische gevels, strakke hoge roamen, architroaven. En n bordes, doar ze summers ien boeten zaten te theedrinken. Femilie Van Pattenburg haar n hoesholdster en n hoesknecht. Over de leste is n anekdote. Dou meneer ais n nije hoesknecht hebben mos, zee e tegen elke kandidoat: ”Ik ben n man van waaineg woorden. As ik zó dou (n geboar mit wiesvinger), din mostoe doalek kommen.” ”Dat treft”, zee sollicitant, ”ik ben ook n man van waaineg woorden. As ik zó dou (schudde mit kop), din kom ik nait.” Hai is t nait worden. Henk Blink was der toenman. Mit zeuventien joar kwam hai as loopjong aal bie dizze femilie aan t waark en het zien fieftegjoareg jubeleum der ook vierd. Dat ging mit n groot feest ien t dörpshoes, n lintje van Vraauw Keuneg, n recepsie, n serenoade van t meziekkorps en as kedo n Solex. De Van Pattenburgs waren den wel elite, mor nait krenterg. Blink mog zien haile leven mit zien vraauw veur niks ien t lutje hoeske wonen en haar ale snuiholt veur kaggel ook vergees. Blink woonde stoef noast t landgoud. n Groot verschil, zo’n luk hoeske noast t kolossoale herenhoes. Der lagen twij brugjes over grachten, doar Blink ale doagen over mos. n Ainvoudege laag over boetengraacht, vlak bie zien Blink zien hoes. Twij iesdern baalken mit holten plankjes dwaars derover en aan ain kaant n leunen. En ain over binnengraacht, van stain en gaitiesder, veul sjieker, mit sierkettens en trallalechies. Verschil mos der wezen. Mevraauw Van Pattenburg dailde de loakens oet ien en om t hoes. En zai was doarbie slim aigenwies. As zai n geroanium op kop ien grond hebben wol, zat ter veur Blink niks aans op om dij plant ienderdoad ondersteboven ien grond te zetten, hou e der ook tegen prout. Belaggelk vanzulf, mor zo was ze. t Waark gebeurde apmoal met haand. Schildloezen ien laurierbomen werden op odders van mevraauw òfsponsd mit tandenbozzel en sop. t Enorme grasveld wer maaid mit n zaais en mit n holten grashaark aanhaarkt, ‘rief ‘ ien t Grunnegers. Kantenranten mozzen knipt worden mit schoabescheer en laailinden werden snuid mit luk knipscheerke, want mevraauw kon t nait verdroagen dat bloadjes beschoadigd werden. Slingerpoaden mozzen ale zodderdoagen schovveld en aanhaarkt worden, veur zundag. Mor ook ien week mog der van mevraauw nait over poaden lopen worden, t was veur sier. Doarom laip Blink altied op kaant van gras bie t pad laangs en zodounde ontston der ien aal dij joaren n oetsleten padje ien t gras noast slingerpad. Mozaïekpaarken ien toenen waren haalfweg veurege aiw aal laank oet de mode, mor meneer en mevraauw gingen gewoon deur mit t aanleggen van zukse blompaarken mit iengewikkelde patronen en kleurenschemoa’s. Dat wil zeggen, zai bedochten t, mor Blink mos t apmoal doun. Ale joaren was dat weer n dikke put, want dij honderden ainjoarege blomkes werden opkweekt oet zoad, of stekt. Din mozzen ze verspeend worden en verpot, begoten, biesnuid en ontloesd. En din ain veur ain ien grond. t Grode hoes was haildaal onderkelderd, vlouer laag n dikke meter boven t maaiveld. Keukenroam boven t aanrecht, aan achterkaant van t hoes, zat zodounde meer as twij meter boven grond. As Blink smörgensvro om odders kwam, mos mevraauw heur wat te keukenroam oetboegen en keek zo noar beneden. Blink keek aingoal omhoog mit kop ien nek. Zo haren ze doagelks verslag mit nkander, ook letterlek mit standsverschil. Blink haar mit meneer op legere schoul zeten en kon minstens zo goud leren, ondanks dat meneer bieles kreeg. Mor meneer ging deurleren ien Stad en oetaindelk noar akkedemie. Blink mos noa zesde klas doalek aan t waark. Dat standsverschil was veur hom gain perbleem, hai was slim gezagsgetraauw. Hai zol nooit tegen meneer of mevraauw ien opstand kommen. Der waren nou ainmoal laaiders en volgers. Blink zien vraauw von t gekmanswaark, dat hai hom zo behandeln lait. Mor zai mos ook wel ais wat van mevraauw aanheuren. Over t opvouden van heur lutje zeun bieveurbeeld. Zulf haren Van Pattenburgs gain kiender, mor mevraauw haar der n bult over lezen. En mevraauw wis ook ales over t hoesholden. Vraauw Blink hil heur din ook mor stil. Wiens brood men eet… Mor zai mos heur wel ais verbieten. Blink haar n grode plichtsbetrachten. Zo kon e swinters, as t snaachts snijd haar, kwaitn’t hou vro te bèr oetgoan om weg en oprieloan schoon te vegen mit bezzem. Veur t geval meneer smörgensvro nog ais mit auto vot wol. Hai haar der gain opdracht veur, mor hai von t schane dat auto deur vrizze snij ree. Dat gaaf vaastreden snijsporen. Mit n dikke praan snij was dat nog tot doaraantou, mor as weg mor even wit was, dee e t ook. En veur hai op ber ging, laip e ale oavends eerst nog even om t grode hoes tou. Kieken of der ook onroad was. Hai beheerste zien vak as toenman perfekt. Hai kon t gras van t grode, flaauw hellende gazon mit zaais zo strak en glad maaien as n biljartloaken en zunder ain n spierke onkruud.
Hai kreeg der veul complimenten veur oet dörp. Mor opvattens over mooi of nait mooi waren nait aan de orde, ook nait bie meneer en mevraauw. Blink leefde ien n tied dat laank en haard aarbaiden hail gewoon was veur zien stand. Gaauw en goud, was t motto van mevraauw. Toch ontston der deur de joaren bie Blink langsoam t idee dat t n beetje zíen toen was. Meneer en mevraauw werden older en nait beder en bemuiden heur ien t lest wat minder mit toen, laiten aal meer aan Blink over. Hai kon wat meer zien aigen gang goan. En op n duur verkochten ze t herenhoes, t wer heur apmoal te maans. Zai gingen noar Stad te wonen op n sjieke serviceflat. Kiender haren ze nait en aarfgenoamen dij der wel wonen wollen, waren der ook nait. t Hoes mit toenen kwam ien bezit van n perfester mit emeritoat en zien vraauw. Perfester haar bedongen dat hai Blink as toenman holden kon, want zulf was hai haildaal gain toentjeder en zien vraauw nog minder. Zai zaten nog ale doagen ien bouken te studaaiern. Blink was blied vanzulf, hai kon gewoon deurgoan. En verholdens waren ienains haildaal omsloagen. Blink ging nou perfester vertellen hou t mos mit toen en dij von ales best. Dat verstaarkte t gevuil nog meer, dat t zien toen was. t Waren zien alermooiste joaren. Mor perfester kwam noa n poar joar zo ienains oet tied en t hoes wer weer verkocht. Nou aan n reder oet Delfziel dij hier op stand rentnaaiern wol. Hai was nog betrekkelk jong, mor financieel al boven jan. Dizze man ging der zulf maank en haar Blink nait meer neudeg. Het ging nou mit mesienen en apperoaten, n zitmaaier, n bladbloazer, kettenzoag, strimmer, elektrieze heegscheer. Het was n gebrom en gebroes en ook lang nait zo netjes en persies. Per groatsie mog Blink der nog aal kommen. t Was Blink n doorn ien t oog zoas ter nou ien toen omweg ging. Onpraktieze en onhandege gedailten werden gras. Gain mozaiekblompaarken meer – werden ook gras. En ook gain aanhaarkte poaden, doar kwam grint op. Summege stafolde bomen gingen om, zai gaven teveul schaar en reder wol veul ien zun zitten. Hai haar ook twij kaalver van honden. Dij vlogen aingoal deur toenen en vernailden veul aan stroeken en planten dij der nog stonden. Blink haar voak woorden mit reder as e hom aanwies geven wol, want dij trok hom der niks van aan. Dat gezoes van dij ol kerel was reder laiver haildaal kwiet. Blink op zien beurt vernam op nduur wel dat t zien tied west was. Hai trok hom vrokkerg terug ien zien hoeske en zien aigen lutje toentje. Mor hai keek nog aingoal mit peerogen noar slingertoen en motjede aingoal op reder en ales wat dij verkeerd dee. t Hoes is ientied alweer n moal of wat verkocht. Zit nou n filioal ien van n landelk bedrief en toen wordt onderholden deur n hovenier. Van oorspronkelke grandeur is nait veul meer over. Op stee van t grode boetenterras is n parkeerploats aanlegd. Weg is asfalteerd en n stuk braider moakt en soavends is t overaal n zee van licht. Slingerpoaden bennen hoast onherkenboar, ales is vergrasd. En grachten zitten dicht van rep en roet. Henk Blink is dood en t ainvoudege brugje over boetengraacht bie t lutje hoeske is ook vot.
Saddam Hoessein leefde nog en haar n beheurlek grode bek! Achternoa is t aal goud kom- men: hai het zulf t loodje legd. In de joaren tachteg van de veurege aiw was t nogal reureg in de wereld! d’Amis kreeg n t oareg op d’heupen van Saddam zien geroup, dat e de wereld betern wol…. Allah is groot!’ was nait van de locht en elk mos Moslim worden!
Zoas elke weke t geval was, kwam ik dinsdagsmörns in zien neern aan de Troanendalloane langs veur n advertensie. (Manske Mulder van de verkoophallen in Westerlij). Hai haar n grode grijns om zien smoel en nuigde mie mit noar achtern in d’loods. ‘Doar moust mie even n schiere advertensie van moaken’, zee e, wiezend op n grode stoapel gasmaskers en blikken deuzen… (overlevenspaketten van Struyk) ‘Kerel’, zee ik, ‘wat hest die nou den aanhoald?’ ‘Bedenk die ais, hou of ik van dat spul òfkom. Dat is dien waark ja…’ ‘n Kop kovvie?’ ‘Joa, ken k nog wel even wachten. Mor k snap nait, woar astoe dat spul slieten wilst!’ ‘Moak d’advertensie mor wat groter as aans, dat ken t wel lieden ducht mie’. ‘k Heb der besol veur geven.’ Hai zag schienboar aan mien gezichte, da k ter oardeg muite mit haar en mout docht hebben, dat n wat grotere advertensie mie helpen kon bie t opbedenken van n goie tekst. Onderwegens haar k aans niks in kop as dij rðttege gasmaskers! Op kantoor in Laangestroate vruig k t wichtje achter t buro: ‘Zolst doe der wat veur waiten?’ ‘Nee’, zee ze. ‘Wie wil nou zoiets kopen? Zijn ze nieuw?’ ‘Nee, t is aal gebroekt spul’ mompelde ik. De kop knapde mie van de gasmaskers… t Taimke ‘as de nood t hoogst is…’ kwam veurbie en joa: ik haar n tekst! Veurop t Nijsblad van t Noorden ston mit n vedde kop: ‘Amerika verdenkt Saddam Hoessein van het maken van nucleair oorlogsmateriaal…’ Wij zijn niet bang voor Saddam! Was d’eerste regel, dij k op pepier kreeg. En op n duur haar k d’haile advertensie kloar!
t Was n schiere dag in maai – allaank vot mit scheuvels, mous en zoepenbrij Luchtege lenteklòkjes en n barstende iempikkertje-aai en Lammechientje – ons nuver hangbuukswientje het mit heur alderlaifste beminder nou heur swieneliefke vol mit swienekinder Dokter keek en zee: Lammechientje t is zowied – dammee pokkeltje plat en swienepoppies kwiet! Evenpies paarzen en joa hor – doar was Lammechientje heur mozzelgoud – Heur liefke was mit tien tiddelurpies proppendevolstaauwd Floep, n flòide van n sìnt – vlöt noa nander: Porkie en Bessie, Biggie en Bennie, Kotie en Leddie, Kaarm en Noadje, Lammie en noa even wachten en nog even wachten – leste loopswientje: Hammie! Elkenain op kroamveziede – feestelk filesetaaiern en leutje pulskepoppies over swiene-snoede aaien
En din – rust in de keet in t swienekotje votgeliek om bocht veur Lammechientje en Lammetinus uut Swieneparredies mien wens: veul swientjesgelok mit alle swieneporkies
Ik goa wieder – op zuik noar n aander parredies of kureg nais Ik was mor n pazzipant – op deurraais.
Asve n weke vot goan brengve ons Drentse Patrieshond wol ais noar Paitershouve. Kennel – net even boeten t dörp – bestijt al viefteg joar. t Is al weer n zetje leden dat zeun t spul over nomen het. Hij is non ook al weer dik in de viefteg en zien zeun drijt mit um barrel dammeet weer van hom over te nemen. t Is der altied drok mit bringen en hoalen. Boas van Paitershouve het altied ale tied van de wereld. Lu kommen aine veur aine in zien ketoortje woar hij op n grode swaarde direktiestoule zit en joe ieder moal weer zulfde laange lieste invullen lèt. Kin ja veul sneller in computer, moar doar dijt boas nich aan. As t pepierwaark kloar is holdt e joe as t aits kìn nog even aan proot. Netgliek houveul lu der boeten te wachten stoan. Dat kìn hom niks schelen. t Begunt maisttied mit vroage woar raaize noar tou gijt. En kinnen der gif op innemen dat e t den overnemt mit mitdailen dat e zulm nog mor ain keer in zien leven vief doage op vekaansie west het. En dat von e ook genog. Hai was op Tessel west. Noa twai moal n rondje over t aailand was e der schier kloar mit. “n Beetje laand en wieder aal wotter. Kìnnen der nich òf. Ask mit vraauw oet göng te eten, bleevve mor wat zitten um tied te doden. Man, kwam gain ìnne aan. Vief doage! En aal doagen heb k even beld hou of t op Paitershouve was”. Midden maank zien verhoal göngk ook diskeer weer stoan. Vanzulf bleef boas der netgliek um deur vertellen mor geven op zo’n menaaier toch n soort taiken òf zeg man: t wordt tied. Boas perbaaierde mie nog weer in stoule te proten mor ik hail poot stief, zee ‘moi’ en luip noa deure. Doar stön al n vraauw op hoge hakken, mit n Poedel op hoge bainen, te wachten zunder dat ze t wachten kön. Baaident wat last van de zenen dut mie. Zo zug Paitershouve aal stadse lu mit honden aan zuk veurbie goan. Van voader op zeun op zeun. Al viefteg joar bekieken ze koppels dij veurbie kommen. Jachteg um n poar weke aargens wied vot rust te vinden. Haile wereld komt laans. ‘Sneu waark’ dinken ze vanoet direktiestoule, ‘op Paitershouve is t ja aal doage vekaansie’.
Midden in nacht t was n uur of vaaier heurde ik n heldere stem dij ruip mie bie noam Vanoet daipe sloap kloar wakker göng ik bèrre òf luusterde bie trappen en keek deur sloapkoamerroam swaarde stilte in n Vrumde wereld lag boeten te wachten mor gainent vong mien hier bin ik op Mit echo in kop göng ik weer op bèrre en bleef nog n zetje luustern mor t roupen kwam nich weerom
Mug vloog op ain van hoorns van bol en bleef doar n tiedlaang zitten. Krek dou e wieder vlaigen wol, moakte hai n neudelnd geluud en vroug e bol of dij groag wol dat e vot goan zol. Bol zee: ” k Wis nait dastoe der was en k zel die nait mizzen astoe vot gaais.” Der binnen gounent dij heur zulf belangrieker vienden din dat aandern dat van heur vienden.
k Mag mie aal tieden Sums zulf nait lieden En ik prakkezaaier Ien t uur wel vief ketaaier t Lopt mie zowoar finoal ien n kloet k Bin ook lammenoadeg ien de hoed De lucht is graauw Ik schel en snaauw Mien hoar wordt gries Vrouw zegt, liekst wel nait wies Doe….. Bist ja nog n jong kerel De lucht kloart op En boeten zingt n merel
