Veen van der, Erik

Woensdag negen meert twijdoezendelven. t Waar mien leste vrije dag. Dunderdag mos k vannijs zes doagen aan d’aarbaid. t Waar kold. Wotterkold. Gain dag om op n terraainfietse deur de Grunneger klaai te bozzeln. Op de schuddelbaank lag t Nijsblad. Mien vraauw haar t veur mie kloar legd. k Heb n roare gewoonte: ik kiek aaltied eerst wel ons Laimeneer noar d’aivege jachtwaaide stuurd het. k Wuir kèl, der vuil n kop kovvie op de vlouer. Mit op d’achtergrond n ploatje van n vekansie, las ik dat Jan uut tied kommen waar. Gliek kreeg k n mizzelk gevuil in de pokkel: Jan waar ook van twijensesteg. n Troane koedelde over mien waange. Opins waar ik t jonkie van tiene, dij noa schoultied aaltied mit Jan speulde.
Op t haim bie femilie Pik waren wie, tot t duuster wuir, mit n bale en t achterwaark van Wim Oldenburger aan t rouzen. Ook n nuvere dieverdoatsie waar t tamtaaiern van Hinderk Broukemoa. n Ol miesgaster, dij doags op d’houke van de viefde loane, mit vieze proat de vraauwlu baange muik. Elk joar muiken wie bie Wessel de Vries t vuurwaark veur t Oljoar. Mor toun Wessel, deur geklongel, d’achterkoamer in de braand zedde, waar t rap doan. Op de grondschoule war Jan rusteg. In dij tied waar e al n echte Grunneger: zuver op de groade, eerlek, en aaltied keek e of der n kadde in n bome zat. As t mos war e radjes mit de rabbelkoanes. Mit drokte sluig e der gliek op. Toun waar t al dudelk dat e loater timmerman wuir.
Op sportdoagen waren wie baaident middelmoat. As wie om t veld runnen mozzen, waar t rekloameboard van Flippie Stevens ons verschoel. De leroar het nooit wat deur had.
t War begrodelk dat k hom datteg joar nait zain haar. Vannijs muik t raauwbericht in de kraande mie dudelk dat t leven kört en nait veur aiveg is.
Ik haar heurd van mien ol heer, dat Jan n wedstried speulde mit Meneer Kanker. In mien kontrainen waar Jan de vaarde, dij dit joar uut tied kommen is. Meneer Kanker het ook dizze wedstried wonnen, mit t tiepelwaark van n sloeperd is der vannijs n liggoam sleupt.
Ik wuir grammieterg. Zestien juni negentientwijensesteg. t Stond dudelk in t Nijsblad. De doatum loog nait. Jan war n moand older. Ik kon t nog nait begriepen, k zat nog vol mit twievel. k Greep de proatliene en belde mien moeke. Zai verjuig de twievel, t muik ploats veur aangst. In ainen war k baange veur de dood!

Op de Maiden, vrijdagmörn elf meert. t Waar haalf elven. As n schiet in de boksem luip ik noar t dörpshuus. Aan d’achterkaande zag k twij zussies van Jan. Der waren toch drèje? n Meester uut de daarde klazze van de grondschoule kwam mie in de muide. Ik gaf hom n haand, hai gaf mie n klap op de scholder.
‘Bist nog niks veraanderd,’ zee e. ‘Hest nog dezulfde glimmers, bist nog aaltied n klaain dunderstaintje.’
Ik lagde schoapachteg, vot droppelde n dikke troane op de klinkers van de pekeerploatse. Gliek wazzen wie t aineg over Jan: staark, pezeg, vrundelk, en t haart op t goie stee.

Baange tokselde ik noar de grode zoal. In n houke, mit aan de ziedkaant n gerdien, stond n schaarm. Achter t schaarm lag Jan in n open kiste. Meschien wel n kiste dij e zulf moakt haar. In tied dat ik in n bouk n kört verhoaltje schreef, loerde ik noar de drij ploatjes op de schrieftoavel. k Wuir wummelg: Jan war ook n fietser! Elf meert, dizze mörn haar gainaint verlet om Marco Borsato, Mieke Telkamp en Ede Staal. De ruumte wuir vuld mit t geluud van U2. t Geluud van Jan. Ik mos laggen. Endelk goie meziek op n uutvoart! Ik waar aan t swakjelopen noar t schaarm. k Waar iedeljipsk, achter t schaarm lag t speultje van Meneer Kanker. Ik keek noar Jan. Staark en pezeg? Meneer Kanker haar goud zien best doan! De dood war nog nooit zo dudelk aanwezeg! t War n uur of twaalven. De leedaanzegger nam t woord. Onder ‘Alive’ van Pearl Jam, luip de femilie noar d’eerste riege. ‘Alive!’ t War net of Jan ons dudelk muik, dat e der nog waar. Dat as e strakkies op t kerkhof ligt, zien zail op ons scholder zitten blift. Jan zien moeke war niks veraanderd, allaint wat griezer. Verdraiteg zöcht ze ketakt mit de twij dochters dij verkroept in de zoal zaten. Zien voader waar gemoudegd, hai haar vree mit de dood van zien ainegste zeun.
De piene van Jan waar vleden tied. De vraauw van Jan gaf heur zeun n smok op de waange, en dee n aarm om de scholder van heur dochter. t Uterlek van t jonkie war spiergeliek aan zien pabbe. k Docht aan mien aigen zeuns: ze haren nog n voader. De leroar uut de daarde klazze legde n haand op mien knije. Deur n wottervale van troanen, snödde en kwiele hin zag k Anneke zitten. Jan zien oldste zuster.
n Goie vrund van Jan haar n laid moakt, in t Grunnegs. Toun t speuld wuir, waar t doodstille. t Waar hoast poëzie: t kwam recht uut t haart. Groots in ainvoud. n Vrundschop dij op t lest luip, kreeg n daipgang dij der nait eerder west het. De schriever van t laid kwam mie bekind veur: t Waar net of k mien kollegoa Johan Smaal zag.
De leedaanzegger nam vannijs t woord. n Verhoal over koiern in de baargen, fietsen, runnen en taiken. De wottervale uut de glimmers, neuze en rabbelkoanes wuir stopt deur n lag: t waar net of k n bruier haar. n Bruier dij k mor vieftien joar kend haar!
Op t end van de dainst wuir ‘November Rain’ speuld. Soam mit ‘One’ en ‘Álive’ staait t ook op mien lieste. De winslieste veur mien leste Ommelandse raaize! t Swait droppelde van mien steern. Vremd! Baaident U2, Guns N’ Roses en Pearl Jam. Baaident bozzeln op n fietse. Baaident genottern in de baargen. Baaident op loade leeftied n trötse voader. Baaident kunstzinneg: Jan aan t taiken, ik aan t schrieven. Baaident van t zulfde baauwjoar. Baaident n stiefzinnege Grunneger. k Wuir baange!

Fietsen en doodgoan, stief met mekoar verbonden, t noodlot uutdoagen. Wel zok n wielerleven in t hooggebaargte uutzöcht, dut dat ook veur n gliddergladde òfdoalen, staingroes op de weg, rotsblokken dij omdele roegeln, vij dat vrij rondlopt, zwoar weer, n achterrad dat hom vastlopt. Meedlieden mit n wielrenner dij n smak moakt is overbodeg, t heurt derbie.
Veureg joar heb k miezulf wies moakt mit t bouk ‘Emotions’, t leven in de wielrennerij, veur d’aiweghaid vastlegd deur Cor Vos. De titel van dit bouk drukt persies uut, woar t in de sport om gaait: Troagiek, liek veur de kop, ainvoud, passie en emootsie. Op bladziede honderddattien, n foto van Fabio Casartelli, Olympisch kampioen van Barcelona, nomen vot noa zien smak in de Ronde van Fraankriek, hai is aan t doodgoan. Je willen nait kieken, mor toch dou je dat. Hai ligt in n knoedeltje as n ongeboren kind, ogen dicht, n stroom van bloud lopt over t wegdek. Wanhoop, paniek en euvelmoud bie de lu van d’ambelaanze, in n fractie van n sekonde vastlegd. Prachtege foto, staarven in t harnas, hai haar gain helm op, heb k zulf ook nooit, zo’n ding jeukt en dut aldernoarst.
Bewust?

De dood, ik wait woar zien honk is, t UMCG in Stad. Waarme, laange gaangen, hoge muren, glimmend linoleum, slaangen, meters, pompies, de lucht van lysol, aaltied optimistiese verpleegkundegen. Mien voader krigt chemotherapie, zaikte van Hodgkin, k zit aan de ziedkaande van zien berre, kiek om mie tou, zai witbekte gezichten en holle waangen. t Swait brekt mie aan ale kanten uut, wil schraiven, hol mie groot. Mien voader kikt mie laggend aan, hai zugt dat ik t te kwoad krieg. ‘Goa mor in de wachtkoamer zitten’, klinkt as n verlözzen. t Stoultje in de wachtkoamer dat mor n minne zit het, vuilt inain lekker aan, uren verstrieken, lees n hap en n snap in t Algemeen Dagblad. Mien oog vaalt op n artikel van Hugo Borst, verstandholden tussen voaders en zeuns van ale kaanten bekeken: Vranterghaid, aargenis, laifde, respekt, stieve koppen. k Vuil mie waik worden, op d’achtergrond heur ik:
‘Gaaist mit, bin kloar’.
Op de Passo del Mortirolo staait n gedenktaiken veur Marco Pantani. Troagisch uut de tied kommen, doping haar zien hazzens zo beschoadegd, dat e gain onderschaaid moaken kon tussen fantezie en waarkelkhaid. Wat is mien waarkelkhaid? Woarom bin ik baange veur de dood van mien voader? Woarom tor ik zien negenteg kilo aaltied mit in n beklimmen? Bin ik wel baange veur de dood van mien voader? Op de vlucht veur ain en aander onder ogen zain? Mien waarkelkhaid is n gebeurtenis in mien bongeljoaren, dij al sikkom datteg joar vret en woekert onder mien schedeldak. n Gebeurtenis mit twij kaanten, n goie en n minne. t Muit mie vrezelk benoam, omreden k nou zulf voader. De ‘Grunnegse nuchterhaid’ dij aingoal vannijs bovenkomt, is joarenlaank n belemmern west om mien echte gevuilens zain te loaten. Mie ducht dat de ‘Grunnegse nuchterhaid’, n pazzipant van angst is. Angst om joen voader te vertellen dat joe t spiet, dat je van hom holden, dat je groots op hom binnen.
Mien voader, der komt hom gain klacht over de lippen, zaikte van Bechterew, zaikte van Hodgkin, kunstknije, houstend en proestend deur t leven. As je vroagen noar zien gezondhaid, t gaait aaltied goud. In mien beleven haar ik n voader dij aaltied aan t waark was, vakman van d’olle stimpel, veul priezen kregen, soavends noa t waark de schure in. Mien voader haar aaltied twij waarkgevers, Jan Niemeyer en ‘Beun de Hoas’. Van emootsie haar mien pa gain benul, n leven van waarken, eten, verplicht VARA kieken, sloapen.
De geboorte van mien kinder, k zai inain n aander voader, mien voader het ook emootsies, mien voader kin ook schraiven. Nou zai k inain, mien kerakter en zienent, ze lieken op mekoar. Vrouger mit n zekere òfkeer ontkind, vandoage de dag tot inkeer kommen. Dezulfde keraktertrekken, dezulfde kuren en knepen, maaljoagerij. Allaine t gemak, woar mien voader mit deur t leven zweeft, geldt nait veur mie. Zunde, dat haar ales wat droagelker moaken kind. Baange veur de dood? Der binnen twij dingen zeker in t leven: Mit n bontkroage in de nekke, t leven in, mit de neuze omhoog, t leven uut. Aangst? Dat is wegdoeken, bongeljoaren bruken as excuus veur kört van kop wezen, t was n periode van overleven. Ain abbedoedas het mie taikend veur t leven, mout der kloar mit worden, t blift in mien heufd dommeln. t Komt voak bovendrieven as ik der in mien sport tegen bokjen mout. Pergrammoa’s, films, bouken mit as onderwaarp ‘voader en zeun reloatsies’, aaltied kieken en lezen. k Moak mie klaain en nuzzel mie in mien lekkere stoule, rode buusdouk derbie, hol mien rechterhaand tegen de ziedkaande van mien gezicht. Mien ogen worden rood en wotterg, de strödde stoitert mie in d’haals. Neem mie aaltied veur om nait janken te goan, duurt voak nait langer as n menuut of wat. Janken dou je voak van verdrait, ik jank van bliedschop, omreden ik besef da’k op mien voader liek. Voader, mien woarderen is groot, houstoe in t leven staaist, dien laifde veur mien zeuns, houstoe mit dien zaikte omgaaist. Toch ain ding, de negenteg kilo dij bie t baargbeklimmen aaltied op mien rugge zit, begunt zwoar te worden. Ik wil allaine de baargen deur! Besloet om te demarreren, demarreren op pepier. Òfstappen ol, goa n schier stee veur die zuiken op de Passo dello Stelvio, de baarge van alle baargen. Zit, huver en genotter.
In gedachten fiets ik noar boven tou, heb veur mien voader n prachteg mooi plekkie vonden in bocht elven. In zien bekinde holden ‘hangt’ e in d’schare, op n rotse dij deur erosie aantast is en hom paast as n boer zien klompen. t Slingernde asfaalt noar de top ligt binnen zien blikveld. Mien voader kikt tevreden, kaauwt en et mit zörge n appeltje dij e handeg schild en in vaar gelieke stukkies verdaild het. In n roes ram k de Passo dello Stelvio op, heb nog nooit op dizze menaaier klommen. Ontspannend, berustend, liggoam en geest in belans, en ik dink nait aan de dood.
Bie ieder pedoalslag lieken de kleuren van d’omgeven te vervoagen, mien wins komt uut: De wereld gaait op zwaartwit. t Begunt haard te snijen, stainslag op de weg, windkracht vieve, carbon veraandert in stoal. Coppi, Bartali en Bobet rieden langes, n blik van aha! doar hest hom. Perbaaier aan te klampen, bongel aan t elestiek, wins noar vrouger herleeft. De leste meters, mien helden uut t verleden rieden deur. De winkeltjes mit miskulde souvernirs binnen dicht, lewaaierege motorrieders in spanze pakken bestoan nait, gain kroampies mit verbrande broadworsten, bölkende Italioanse fietsfenoaten binnen spoorloos. De Passo dello Stelvio is veur mie allaine, ‘Riekent de Eerste’, de keunek van t Otlermassief. t Blift noodweer, snij, hoagel, wind, taaistern mien beswait liggoam. Mien supernijmoods fietsgoud, mit zörge uutkozen, is sjombenat, k wor kold, verlaang noar n dreuge boksem, hansen en n windjack. Nog ain keer omkieken, allaine bocht elven ligt in de zunne te blinken. Vrumd, t is de plek woar ik ‘Snelle Henkie’ parkeerd haar, hai liekt wel oplöst in de lucht.
‘t Noadje van de kouze’, n lastege aigenschap, ik besloet weerom te rieden. Rieden? Huvernd, glibbernd, klunend, perbaaier ik n vaaileg spoor te vinden op n besnijd, iezeg wegdek. ‘Holiday on Ice’ op de racefietse, bin benijd noar de beoordailen van mien fietsbewegens. Windkracht vieve in de rogge, tiedens n beklimmen n gelukzoaleg verlaangen, nou n duvelse vluik. Mien roadens verlaizen ketakt mit t gladde asfaalt, valend en gliedend kom ik bie bocht elven. Op t stee woar e zat liggen vaar dingen: n Rode buusdouk, n deusie pepermunten, n Zwitsers mes en n voal, versleten petje. De vaar onmisboare bullen van mien voader, in de snij verdwienen langzoam de òfdrukken van zien klompen. De ‘Niagara Woaterval’ welt op in mien ogen, heldere troanen sputteren uut mekoar op n rotsblok. Daankboarhaid, verdrait, gemis, ongeleuf, strieden om mien gemoud. k Glimlag, zet mien fietse tegen n basaltblok, dat daint as vangrail. Kiek op mien allozie, drij uur in de middeg, allaine t koppie thee ontbrekt. n Kop thee mit mien voader, t Nijsblad derbie, soamen zwiegen, Radio Noord op d’achtergrond. Allaine ainvoud telt, pure ainvoud.
Ik goa t mizzen.

Summege ploatsnoamen vergeet je nait gaauw. t Waar Kuttekoven. Gain stad, gain dörp, zulfs gain stibbe op de koarde. Nee, Kuttekoven. n Kaambe Vloamse klaaigrond mit in t midden n deurgoande weg. Links n huus, rechts n huus, n slachter, n bakker, en om t ploatje kompleet te kriegen, nog n huus. En in de bochte n Mariabeeld dij van ainzoamhaid rostege troanen grient. Zulfs de bomen schoamen zok veur t schieterge Kuttekoven en hangen miesderg veurover. De gruine veurjoarsbladjes blieven uut onvree in de knobbe. t Is op n zundagmiddeg in april dat k mien Peugeot der parkeer, noast n kwinde dij de noam Café Au Revoir dragt. Nog roem n uur veurdat de Ronde van Vloandern langes komt. k Stap t kefee binnen. t Is hoast drij uur. De kroug staait al gladvol. d’Uutboatster, ain meter zesteg, n schoet tot op de vlouer, slagt bier of heur leven der van òfhangt. Op d’haailege wielerdoagen willen d’Hollaanders groag bie de Belgen heuren.

Dus zeggen ze veur ain dag pintje tegen n vlèzze bier. En zeker en vast, terwiel dat t vast en zeker is. Au Revoir is de noam van t kefee, moar gainain wil vot goan. Hier wil elkenain blieven. Wachten. Stilstoan. De kiekkaaste koakelt. De Ronde van Vloandern noadert. t Echte spul mout nog begunnen. t Miezert. t Peloton trekt de jazzen nog ains goud tou. De renners binnen mit d’hazzens al bie de glidderge klinkers op de Koppenbaarg, d’eerste delloop van de dag.
Achter de gerdienen van t kefee ligt de weg, der is nog nait op fietst, de weg is nog nait taaisterd deur t rubber van de banden. Ik kiek deur t roam en zai de roggen van de supporters langs de weg. Regenjazzen. Lange, körde, beige, broene, swaarde, vieze, dij van de vraauwlu mit split, dij van de manlu mit buutsen. Alle heufden boven de regenjazzen kieken noar links. Asof in Kuttekoven n ploage van nekkramp rondwoart. Ik kiek op de klokke. As e op tied lopt, en woarom zol de klokke in Café Au Revoir nait op tied lopen, kommen de renners over n uur deur Kuttekoven broezen. n Uur. n Uur nog mor. n Uur veurdat de Ronde bie langes komt. Veul bezuikers van de kroug lopen noar buten, noar de raande van de weg. De kiekkaaste het n beeld mit twijhonderd dwoazen dij stoitern over n schietweg. k Zai bekinde shirts, sums n heufd onder n helm. Café Au Revoir wordt leger en leger. D’uuoatster geft mie n knipoge en zet n twijde vlèzze bier veur mie hin. Din lopt ze deur n klapdeure noar n aandere ruumte. Ik dink dat ze achter de kroug de woonderij het. Nog eefkes en ik bin allain mit heur. t Veuruutzicht om in n bèrre tegen heur waarme batterij aan te liggen komt oardeg kort bie. Moar wacht, drij ketaaier nog mor en de renners kommen. Doar mout ales veur wieken. Juchtern mit d’uutboatster van Café Au Revoir in ploatse dij Kuttekoven hait! Dat dou je joezulf toch nait aan op de dag van de Ronde van Vloandern. k Betoal d’uutboatster en birzel noar buten. In n dikke winterjazze verkroep ik mie tussen t volk. t Is kold. Wotterkold. Wielerkold. Verwacht in april tiedens de Ronde gain waarmte van de klaaigrond. Om mie hin stoan kerels mit de vouten te stampen.
Noast mie hoalt n vraauw mit n wielerpedde op heur heufd n worst uut n pude en begunt ter groapeg aan te knoagen. n Poar meter bie mie vandoan staait t drij riegen dik bie n man mit n radio. De kerel op de radio tettert oet stuur deur de luudspreker. Ainmoal in t joar dut Kuttekoven dertou. Ainmoal in t joar is t feest. Ainmoal in t joar is Kuttekoven op de kiekkaaste en op de radio. Kuttekoven is wereldnijs.
Doar is d’helikopter. t Geluud van de propeller bringt Kuttekoven in stoat van oorlog. Gele vlagen mit laiwen derop goan as bajonetten de locht in, spandouken verroaden de laifde veur n held. De minsen in Kuttekoven mietern as vouer veur n kanon op de weg. De fotogroaven kieken in de wiedte. Doar. Doar mouten de renners stoareg aan toch aankommen. Ain fotogroaf kikt noar mie. Hai nikt. Hai wil n ploatje schaiten. Hai gaait zien gang mor. Wie, t wielervolk, wie hemmen t te drok mit t rekken van de nekken. D’ helikopter hangt boven ons koppen, n vraauw mit n kind op d’aarm swaait omhoog noar de femilie. Motorrieders scheuren mit veul kaboal veurbie. Doar kommen ze, de renners. As n lange zuurstoale veraandert t peloton aaldeur van kleur en vörm. Vaarhonderd roadens lellen ons tou. Dit is sundoagse meziek. Doar kommen ze. Doar binnen ze.

Dat waren ze. t Is veurbie. t Is vergangen tied.
Dit waar Kuttekoven. k Zai nog prudde op de boksem van n achterbliever. Hai is kletterd. Hai zit schaif op zien fietse. Bie zien elleboge is d’hoed kepot. t Voel van de Ronde zit in de wond. Moar hai mout deur. Hai kin nait wachten. De Ronde van Vloandern wacht op gainaine. Café Au Revoir lopt weer vol. n Voader en zeun vroagen aan d’uutboatster of ze op de kiekkkaaste wazzen. d’Uutboat- ster het gainent zain. En heur kefee waar ook nait op de kiekkaaste. Veureg joar tiedens de Ronde ook al nait. Wie slampen bier. Wie dikkedakken. Wie bölken. Wie windjen. Wie worden waarm. Wie kieken noar de kiekkaaste, mor wie mizzen wat. n Kiekkaaste is nait echt, je zain ales en dat is aans. Nait ales zain is veul mooier. Wie, t wielervolk, wie fantezeren laiver over ons aigen wedstried. De daarde vlèzze bier is leeg. Mit n smok op heur waange neem k òfschaaid van d’uuuutboatster. Tot aander joar, laig ik. Heur goagel mit n poar taanden lagt mie vol verlangst tou. t Swait brekt mie aan ale kaanten uut. Hoasteg zuik ik d’uutgang van Café Au Revoir.
Doeneg rie k in mien Peugeot over de deurgoande weg. t Stee woar k stoan haar is verloaten. t Mariabeeld is stopt mit grienen. k Zai n koal landschop. n Kaambe Vloamse klaaigrond, links n huus, rechts n huus. Kuttekoven wordt weer langzoam Kuttekoven.

Vrijdag, de leste dag van de vekansie. Benoam n dag van t klevaaiern van de kovver, n huver veur n lange riege auto’s bie de grins, n beetje schoavern deur t dörp, de reken van t kefee liek
moaken. En t belangriekste: Is mie niks ontkommen? n Leste dag: aigenliek is t aaltied n schietdag. n Dag zunder oogmaark!
Mit de bedoulen om mien fietse te himmeltjen, gingel ik noar de kelder van t hotel. Twievel
sloept in mien hazzens. Buten is t schier weer, k heb stieve spieren en k bin wummelg. Ik kiek
noar mien fietse, t liekt net asof e mie nuigd. Radjes boester ik weeromme noar de koamer.
‘Nou al kloar,’ heurt as t geluud van n kenon bie t begun van n marathon. Eer k mien schuldgevuil wil beduzzeln mit de vroage: ‘Staait ter veur vandoage nog wat op stoapel?’ heur k: ‘Goa mor.’
Angela: mien eerste laifde. De vraauw in mien bestoan: schier, routerg, eerlek, traauw en
zörgzoam. Ik heb heur joarenlaank op n voutstok ploatst, k stoa der endelk noast. Laange tied bin k heur zörgenkind west: mit tot tiene tellen haar k veul muite, t war onwereg in de kop. Sums vervluik ik heur, as ze n onverdachts bestel het.
Woarschienlek is t n onderdail van mannelk hoantjesgedrag. n Leven zunder heur kin k mie
nait veurdoktern, k wins dat ons Laimeneer mie t eerst hoalt.
Zo, genog emootsie en gejeuzel, woar war k bleven? Ik goa bozzeln op de Passo Umbrail, d’
hoogste baarge in t aaltied luchtege, hartelke Zwitserlaand. t Begun van de klim is makkelk, k
vuil mie de ‘Kaaizer van d’Alpen.’ De zunne schient en de locht is blaauw. Vree doalt dele in t
liggoam en langs de baargwand slentert ‘Mien toentje’ zok omhoog. Zel k mitdoun aan ‘Idols’?
Ze binnen nog aaltied op zuik noar n nije Roef. Langs de kaande van de weg sjaauwen twij her-
ders. Ze kieken mie gloepsk aan en mit n vinger wiezen ze op de steern. De schoapen binnen
baange veur Ede Staal! Ik nim t besloet om te stoppen mit lellen.
n Stok weg vol mit groes, stainen en zaand dut mie in t jechtege leven terogge kommen. Verdamme, Zwitserlaand, ain van de riekste laanden in de wereld, het persies op dit stee, woar ik aan t fietsen bin, gain asfaalt legd!
Herinnerns aan vrouger, n kiekkaaste mit kleur war n dreum, schaiten deur de kop. Coppi,
Bartali, de beste Italioanse wielrenners dij der west binnen. Ze swaiten op dezulfde baarge.

Niks gain gedwèlm: de baanden om t lief knupt en zörg veur t materioal war der nait. Ars kars mars de baarge op!

As ons Laimeneer echt bestaait, din wil k op dit mement: meters vrizze snij, n poeste wind, n swaartwidde wereld, n gammele pokkel en n goie fotogroaf. Gliek as mien helden uut t vleden wil k ook òfzain! Nog fiefteg meter, din bin k op de top van de Passo Umbrail. Ik roek miezulf, ik kaain noar n goarkeuken woar stimstamp mit extroa siepels op de koarde staait. In de wiedte zai k de Passo dello Stelvio. De baarge doagt mie uut. ‘Tou mor, nait taimeln, nog mor n kilometer of vare klimmen. Bist n schieterd Erik, bie mie duurfst t nait!’ Passo dello Stelvio, as je t rap nuimen, dinken je aan n lekker glas wien. Zuit van smoak en rollend over de blèrre.
Zo schier as de noam is, zo graauw en groeterg is de klim. Passo dello Stelvio, vaar weke leden haar k n schietdag op dizze baarge. k Heb t gevuil dat ik thuuskom: mien swoare pokkel wordt n vijaand, zeerte speult op en de glimmers worden nat.
Endelk, n bome mit wat schare. Ik nuzzel mie op n rotse, k bölk wat locht uut de longen, k loat n vrizze wind en k stuur n sms noar Rein. Rein, drij joar leden zag k hom veur t eerst tiedens n vekansie in de Dolomieten. Hai kin wel n bruier van mie wezen: eerlek, stiefkopt en dezulfde meroakels. Veureg joar heb k twij weke mit hom deur d’Alpen jagd. Fattien doagen laank laggen, zoepen en maaljoagen. Hai is n minne sloaper, voak sluip e mor n poar uur. Tiedens t eten haar e t aaltied over n kloare moane dij e d’haile nacht zain het. t War mien lichtmoan, dij deur t verschoeven van mien dekbèrre, de gaanze nacht in zien glimmers stroalde. Radjes krieg k n sms terogge: t Liggoam kin meer as de gaist! Geliek het e. Passo dello Stelvio, ik kom deraan!
De leste kilometers binnen n hel op twij roadens: der hangt n dikke buuk onder mien fietsshirt. n Nijmoodse fietse van carbon, zulf fieftien kilo te swoar. Op n hongerkaamp, meer trainen, t zel wel. Nog n poar meter, k zai de gedenkstaine veur Fausto Coppi. De strödde drokt mie d’haals tou!
Ik vuil mie n waike törf in mien widde boksem en roze fietsshirt. Aigen schuld, k heb d’inzeggen van mien zeun in de wind slagd. Ik zuik verschoel, rap schait ik t kefee in. Gelokkeg, op t stee van vaar weke leden zit gainain, de lelke twijling lopt ook nog in de bedainen. Kniezend goa k zitten, k dink aan n uutsproak van n kerel op t waark: ‘Dij vraauw is zo lelk, doar wil nog gain ieme op plakken blieven.’ In n kefee op de Passo dello Stelvio aan t waark dinken! Wil k zo groag op huus aan?
Ik komdaaier n kop kovvie, t smoakt nait, t is joegelwotter. k Begun te prakkezaaiern over goie kovvie. Kovvie mit Buisman, d’haile dag porrelmorreln op n trefie, op n olderwets fornuus van Etna. Buisman, n begozzelde grienderd, riek worden deur t krinzeln van n aander. Goie kovvie: t war kovvie van mien grootmoeke! Zes joar leden is ze uut tied kommen. Ik mis heur. n Troane vaalt op t toavelklaid, de twijling lagt mie oet. Ik betoal de kovvie en k goa de fietse mor es zuiken. De fietse as morfine tegen de piene! Bie t gemak van t kefee bekiek ik swaartwidde ploatjes en olde wielershirts.
Ik nim òfschaaid van de Passo Gavia, Passo Umbrail, Passo del Mortirolo en de Passo dello Stelvio: vaar vernuimde baargen in ain omgeven. In de biebel staait dat ons Laimeneer de wereld in zes doagen moakt het. Ik dink dat op dit stee t begun west het. Mien leste krummels, n urn mit grieswit pouder, mout op de Passo dello Stelvio uutstreud worden. k Wil veur aiveg in n iezege baargwind langs n top joagen en deur n roege òfgrond roazen. Geliek aan n leven mit hoge paiken en daipe doalen.

k Heb n midlifecrisis. Dat zeggen mien vrunden. t Zel wel. Mor woarom mout elkenain doar zo om laggen? ‘Ach jong, dat waait vanzulf veurbie’, zegt mien voader asòf twij doagen in bèrre mit n waarme kruuk mie der van òfhelpen gaait.
De kerels op t waark ploagen mie der mit.
‘Wie begriepen t wel’, zeggen ze. ‘Veurdat je de kiste ingoan nog ainmoal n roeskevoeske snorren, n dure BMW in mot rieden, n kurzus schildern in Fraankriek en doar juchtern mit elks dij zunder klaaier veur dien schilderskwaste staait. En din terogge noar de vraauw. Mooi n haalf joar omdoameln veurdat de rekens en t waark die vannijs bie de strödde griepen.’
Mor k wil nait recht n haalf joar omdoameln. Ik wil t echte leven. Vaarentwinteg uur op n dag, drijhonderdviefensesteg doagen in t joar. De rest van mien bestoan! ‘De midlifecrisis bestaait nait,’ zegt mien zieleknieper dij k mit mien twievels schele kopzere bezörg. Zugst t wel. Mien vrunden zain n spook. ‘Dadde wat minsen n midlifecrisis nuimen, is n aaldoags mement in n leven woar ales bie nander komt en je joezulf de vroage stellen, welke kaande t op mout,’ zegt ze.
Geliek het ze. k Wait vot al drij mementen in mien leven woarop k docht: woar mout t in vredesnoam hin mit mie? Toun k twinteg joar war belde n leroar mien olders om te vertellen dat hai zok zörgen muik over mien leerderij. Dat war in dezulfde week dat mien twijde kammerroadske t uut muik. Wie zollen hokken goan mit nander. Zij wol n holten kaaste, ik n stoalen. Drokte om n kaaste midden in de winkel van Prummel. ‘k Heb der genog van, k bin flaauw van die, k wil die nait langer zain,’ waren heur leste woorden. Twij moal begrodelk, ze war schier begonnen mit de pil en ik war nog moagd.
t Twijde swoare mement in mien leven war in Wildervank. k War acht joar traauwd. Mien vraauw en ik haren n aarbaidershoezie kocht mit t idee om der soam old te worden. De wins om kinder war vleden tied. Wie wazzen aan t rommeln mit stainen, gipsploaten, holt en kopzörgen. Mien vraauw sluig n moandlekse cyclus over. Gain peniek, t lag aan de drokte van t vernuzzeln. n Moand loater ging mien vraauw in ainen slikken en gruien. Onverdachts zwanger! Veul geredder en geregel. In de sloapkoamers war t n grode puunbult. Om toerbeurten sluipen wie bie n swoager en bie d’olders. Soam mit mien ol heer is der n liggerij kloar moakt. De boane war der deur, anderhaalf joar loater war der n twijde in de moak. t Aarbaidershoezie wuir te klaain, wie binnen in twijdoezendaine verhuusd noar Knoal.

De roze dreumwolke woar k mie in nuzzeld haar wuir rap n dunderkop. t Voaderschop verjuig t diedeldaantjen. Veul vroagen, gain beschaaid! Liefzeerte bepoalde mien leven. k War n vremde veur miezulf en mien vraauw. Noa n poar joar het mien twievel over t grootbrengen ploats moakt veur tröts. k Heur voak van vrunden en femilie dat mien zeuns goud in t leven stoan. d’Oldste is eernsachteg, de jonkste is n klaain dunderstaintje. k Zai miezulf voak terogge, t zulfde kerakter, dezulfde kuren en knepen. Voak zeggen minsen dat t kriegen van kinder n kroon op n huwelk is. k Heb mien vroagtaikens derbie. Volgens mie is t n hail groot proefwaark veur t sloagen van n reloatsie, woarbie t siever nait van pertansie is.
De daarde tamtoatsie. k Zit ter middenin. k Bin òftraauwd. k Woon in n kwinde op Troapelknoal en mien boas het mie de wacht aanzegd. t Gelok lagt mie tou! k Heb n besluut nomen. Veurdat ik fiefteg word, wil k n marathon runnen, mit d’eerste pries aan d’ hoal goan in n Grunneger schriefwedstried en twij moand op n fietse deur d’Alpen joagen. Drij dingen dij op mien winslieste stoan. Mien vrunden zeggen dat ik te groot dreum.
k Heb aaltied groot dreumd. As kind dreumde ik voak dat k Jezus war. n Leroar op schoule zee voak dat Jezus terogge zol kommen op eerde as n noabergeliek mins.
Dus ik docht, meschien bin ik de nije Jezus. Ain moand heb ik mie gedroagen as Jezus. k Pluig mien zussies nait langer en k huilp mien moeke mit d’huusholden. Zulfs de rötjonges op t schoulplain woar k aaltied drokte mit haar luit ik mit vree. Jezus haar t in t begun ook stoer, docht ik. Mien voader brocht mie terogge op eerde. Onder t eten haar k n grode gapperd. k Kreeg gliek n diedel mit n soepslaif, k haar de gruinte in de glimmers en t vlaais in de kroage van t bezoen. ‘Most nait dinken dast Jezus bist,’ bölkte mien voader.
Vanòf dij tied dreumde ik nait langer dat k Jezus war. Din haar Tjibbe de zeun van de köster meer kaans, hai zat aal zundoagen veuraan in de kerke. Ik dreumde hin over n leven as wielrenner en wenneer k te old wezen zol veur mien fietse zol ik n bekinde Grunneger schriever worden. ‘Doe wilst nait oetwazen en groot worden,’ zegt mien oldste zeun. ‘Doe wilst n klaain kind blieven, omreden dat t echte leven die baange moakt.’ Ik bin nait baange veur t echte leven! k Bin juust baange dat vlak veur mien dood blikt, dat ik nait recht leefd heb!
’t Moakt nait uut hou je t nuimen en wat je dreumen,’ zegt de zieleknieper. ‘As je mor uutzuiken woar t vot komt.’ Dus dat goa k doun. Ik goa ales uutzuiken. En k goa dreumen, hail veul dreumen, over loater as k groot bin!

Van minsen dij uut tied kommen kinnen wie veul leren. t Grös mos hoast niks meer. Allaint n spoide mit morfine om de piene verdroagen te kinnen. Riekent het vree mit zien noadernde dood, haar Hinderk zain. Der gruiden in Riekent nait allaint tumoren, mor ook n veur Hinderk onbegriepelke dankboarhaid veur t leven. Toun Hinderk noar Riekent keek, lagde Riekent hom tou. Gelokkeg leek t wel. t Kon ook wat aan de morfine liggen, mor zien luchteghaid war eerliek.
Riekent is aaltied n klaain kind bleven. Dat vond Hinderk schier aan hom. Regelmoateg zee Riekent dat n kind wezen en n kind blieven, je makkelk deur t leven lopen lot. Hai lag nog nait d’haile dag in bèrre toun dizze wieshaid uut de rabbelkoanes rolde. Hai war wel n kilo of twaalven kwiet.
t War dij keer in t noajoar. Aan d’achterkaande van t huus lagen Hinderk en Riekent op n toenbaanke te genottern van de zunne, n kradde bier huil t heufd luchteg en de gapperd aan de proat. Riekent stokte oet over zien zeuns Tjibbe en Tjasse. De leste tied gedruig Tjibbe zok as n klaain dunderstaintje en war voak tegendroads. Tjasse, de jonkste, war op schoule aan t platjelopen. Hai haar voak drokte mit de grode jongens op t schoulplaain. Din luip e gliek kwoad noar huus. Riekent nuimde t roare aigenschoppen, mor Hinderk zag dat e groots war, omreden zien zeuns op hom leken. Hinderk docht, as Riekent strakkies uut tied kommen is, blift zien kerakter bestoan. Zulfs t uterlek van Tjibbe en Tjasse war spiergeliek aan Riekent. Dus ook liggoamelk bleef e nog joarenlaank op dizze wereld. ‘Ze mouten laggen blieven,’ zee Riekent. ‘Nait te swoar tillen aan rekonkel. As je der toch niks aan veraandern kinnen, mouten je t apsepteren, je mouten deurgoan.’
Rompslomps war der t geluud van n spruivlaigtuug.

‘Ons geluud Riekent, t geluud van t vlaigtuug van boer Moesker,’ ruip Hinderk. ‘t Geluud van ons jonkhaid op t voetbalveld in Wildervank.’ ‘Wie wazzen aaltied vot wakker deur t lewaai, wakker in ales, behaalven in t voetballen,’ mummelde Riekent.
‘Wat binnen doar veul wedstrieden verloren goan. As wie aargens leerd hemmen te verlaizen in t leven, din war t op t voetbalveld in Wildervank,’ war t beschaaid van Hinderk.
Riekent haar vannijs n wieze uutsproak: ‘t Beste stee om te leren omgoan mit tegenstroekelderij en tegensteut is n voetbalveld’. Vanzulven haar e ook dit moal geliek!
n Haalf joar loater war Hinderk bie Riekent om òfschaaid te nemen. t War op n vraidag, moandag zol e zien leste spoide kriegen. Hinderk keek es goud noar wat ter over war van Riekent. t Lokte mor nait om meelie te kriegen mit Riekent. Zulfs vel over bain war e zien tröts en woardeghaid nait kwiet. Dat haar Hinderk nait eerder zain bie aine dij mit dodelk tiepelwaark sleupt wuir deur Meneer Kanker.
Toun Hinderk der destieds noar vruig, haar e t leven n negen weerd vonden.
‘En nou Riekent?’
‘Vannijs n negen?’
In ainen zee e: ‘Kom es hier, din krigst n smok van mie.’
Hinderk nam Riekent in d’aarms. Soam lagen ze op t bèrre van t Gruine Kruus noar buten te kieken. Riekent war swoar aan t oamen. Hai wuir kolder en kolder. Zien zail verluit t liggoam. Hinderk heurde n bekind geluud. Hai keek uut t roam van de koamer. Boven n kaambe eerappels zag e t spruivlaigtuug van boer Moesker. Op t gezichte van Riekent stond n vervroren lag. Hai haar t vlaigtuug ook zain.

Zundag haalftiene. k Lig lammenoadeg op bèrre, mien vraauw en de kinder binnen noar femilie in Zoltkamp. Ik heb t riek allaine, k mout niks, ales mag! k Heb n poar plannen om de dag deur te kommen. Langzoam lezen in t bouk van n schrieftalent uut Knoal en mien rondje Onstwedde, Vlagtwedde, Zèlng, Troapelknoal fietsen. t Is persies vievenviefteg kilometer, ik rie t rondje al sikkom vieftien joar. d’Holten brogge in Zèlng is glad, de scheuren in t fietspad bie Onstwedde binnen mie bekind, n boertje in Jipsenhoezen verpangelt hunneg en in Vlagtwedde zit aan de raande van de weg n gevoarleke pudde. Ik wait woar k rie, t rondje het veur mie gain gehaimen. In t haalf-put-haalf-regenwotter nuimen ze t parcourkennis.
Radio Noord tettert deur de sloapkoamer. Deur n glieve van t gerdien zai k dat de kerel van t weer der nait veul noast zit. t Is schietweer. Ik begun te lezen in t bouk: ‘Òfzain, emootsie, passie, snödde en kwiele’, n bundel verhoalen over n voader-zeun-reloatsie mit de dood as rode droad. ‘Wat is mien waarkelkhaid? Woarom bin k baange veur de dood van mien voader? Woarom tor k zien negenteg kilo aaltied mit in n beklimmen? Bin k wel baange veur de dood van mien voader? Op de vlocht veur t ain en aander onder ogen zain?’ Swoare köst veur n motterge zundagmörn. t Bouk glidt uut mien haanden en vaalt op de vlouer.
Ik blief liggen en kiek noar buten. Haarfst. In al zien glorie: störm, regen, hoagel en kolde. Gusternoavend heb ik t nijs over t weer nait zain en heb mien fietse in de koamer schoonmoakt. De roadens deruut, spaiken poetst, derailleur dreugebloazen. Zulfs de kedde kreeg n badje mit dieseleulie. Ik kiek vannijs deur t roam. d’Eerste uren gaait t bouk veur de fietse.
Om drij uur zai k vanuut mien bèrre n gat in de wolken. k Hemmel mie, k glie in de fietsklaaier en pak de fietse uut de schure. Onderwegens is der gainaine bie t pad. Gain wielrenners. Gain haardlopers. Gain skeeleroars. Allaine n verdwoalde kerel mit zien hond. Hai kikt mie gloepsk aan. Zien uutkiek verradt heibels mit zien vraauw. Elkenain zit thuus bie de kaggel, behaalven ik. Ik rie in n swoare störm mien rondje en mörgenvroug sjaauw k snötterg over de waarkvlouer. In Vlagtwedde zai k langs de kaande van de weg hou n kerel in de stroezende regen, n poar bloumen deellegt bie n bome. Der ligt n stoalen ploat mit n noam op de grond, ik kin nait zain of t de noam is van n mins of n daaier. In t midden van t dörp is t drok bie de kerke. Ik kiek nait goud noar de weg, mien veurrad glidt in n gleuve van de bekinde pudde. Ik mieter haard en kom op mien zied op de stoebe te liggen. Pien aan de knije, heup en aarm. Twij snötoapen mit de pedde schaif op de kop, stoan te wachten op de bus. Ze laggen mie oet. Ales is goud, roup ik. Gainain luustert. Ik goa stoan, pak mien fietse van de stoebe, drok t stuur recht en rie vot. Piene is tiedelk, nog n ketaaier op de taanden bieten, din bin k thuus. De bus rit mie veurbie. Deur d’achterroet swaaien de snötoapen mie uutdoagend tou. In n waarm bad bekiek ik de schoade. t Vaalt mit, bloots vaar beschoadegde ledemoaten. n Boele op t heufd, n wond op d’elleboge, n pienleke ribbe. De knije is der t aargst aan tou. Der is n groot stok hoed lös, sikkom twij centimeter in t vaarkant. t Liekt net of der n deurtje op n glieve staait. Ik dou t deurtje drij moal open en dicht. Ik wurg mie uut t bad en dreug mie òf. Ik pak n schaarp mes uut n loa van de schuddelbaank en snie t stok hoed van mien knije. Flaauw van de piene hampel k noar t klaaine koamertje. Veurdat t vlezege deurtje in de zinkpudde verdwient, dwirrelt t ploagend n rondje in t spuilwotter van t gemak. n Druppie bloud blift verloaten achter op de brille.
Om haalf zezze nuzzel k mie oranje van de betadinezaalve in berre. Der is niks biezunders op de kiekkaaste. Wielrenners kloagen aaltied over wonden dij nait dreugen willen, veural schoafwonden dij tiedens t sloapen aan de loakens plakken. Ik kiek nog es goud noar d’elleboge en de knije. t Liekt mie rezenoabel om zo laank meugelk wakker te blieven.
Der blift nog mor ain ding over. Lezen in ‘Òfzain, emootsie, passie, snödde en kwiele’. Op d’achterkaant van t bouk staait n foto van de Knoalster schriever. Op zien fietse bozzelt hai op n baarge in roeg landschop. Aan zien buuk te zain slagt hai gain moaltied over. Ik kiek ains goud noar zien uutkiek. De schriever lagt. Hai liekt gelokkeg. Deur t lezen van n poar zinnen onder de foto, roak k vannijs in t gemoud van de veurmiddag. ‘De dood bestaait nait, t is n foabel. Wat bestaait is t leven. Al is t nait veul meer as n drupke wotter in n zee van tied.’

Ik mout kaizen. Klappen veur de lopers van de Klap tot Klaploop op Knoal of de kiekkaaste inschoakeln en mit n pude chips op t lief noar Parijs-Roubaix loeren. Nait kaizen kin ook! Eerst de Klap tot Klaploop, doarnoa t fietsen. De weg taaistert de schounzolen van de wedstriedlopers. Gekwiel. Gestin. k Stoa langs de kaande van de stroade. Ik kiek noar t asfaalt. Schier, glad asfaalt, strak aanlegd, doar runst lekker overhin. Hou mui j’ook binnen, kinst ter hoast nait over strukeln.

In de doagen veur de Klap tot Klaploop zag k de lu van de gemainte de leste hobbels en bobbels votwaarken. Dailen van de weg kregen nij asfaalt, scheuren wuiren vuld mit swaart teer. n Schiere, spaigelgladde weg is n goie rekloame veur n gemainte.
Vanòf t stee woar k tegen de leunen van de brogge hang is t nog viefhonderd meter noar de finish. De leste lopers kommen veurbie, ze goan veuruut mit schaive vouten en pienleke scholders. t Is meer gengeln as runnen. In de bochte noar d’Esperantoloane staait n Shantykoor haard te zingen. De moat van t jaalstern akkedaaiert nait bie n runnende twijvouter, t heurt as n plof dij nait op gang kommen wil. In de wiedte zai k mien jonkste zuster. Ze het nog achthonderd meter asfaalt en n soeze wind veur de koezen. t Is gain runnen meer wat ze dut, ook gain lopen of wandeln, t is kroepen en hinkeln in ain bewegen. Ze gaait hoast nait veuruut. Achter heur rieden vaar bussies van ploatselke gerazies vol mit oetvalers. Ze prat mit de bierieder in t eerste bussie. Ze tokselt nog n poar meter deur, ze stopt, dinkt n poar tellen noa, en stapt stief van de piene in. Gliek noa t leste bussie krigt de weg n beste beurt. Eerst t roege haandwaark mit n bezzem van takken, doarnoa kommen de veegwoagens. t Is zundagmiddeg haalf drij. n Tied woarop n wielrenner jeukerij krigt. Ik gengel noar huus, honderd meter vanòf d’iezern brogge. Ik dou de kiekkaaste aan, k nuzzel mie in n lekkere stoule, de pude chips blift in de kaaste. Zeuven wielrenners rieden over n weg mit klinkers. Fiefteg meter achter ze jagt n roazend peloton. Over twij kilometer kriegen ze stroke zeuventien van Parijs-Roubaix veur de roadens. t Bos van Wallers. t Is der aaltied drok. De kiekers kommen tiedens dizze wedstried nait veur glad asfaalt, ze willen n weg zain mit vlinten, t laifst schaif deur nander. De weg deur t bos is schier moakt. De slimste koelen binnen deruut en de baarm ligt ter goud bie. ’t Bos is om deurhin te rieden, nait om te mietern,’ war t beschaaid van d’organizoatsie. Langs de kaande holdt n kerel n swaartwit spandouk in de locht mit rekloame veur n bedrief in grond- en sleupwaark. In tied dat de renners over de vlinten rieden, joekseln d’aarms en de scholders haard hin en weer. Vaarentwinteghonderd meter bozzeln over stainen en groes uut de tied van Napoleon. In dij joaren zat asfaalt nog nait in d’hazzens van de mins. n Poar kilometer wieder holt de Grunneger renner Riekent van der Veen in ainen n haand in de locht. De stainen binnen de boas over zien fietse. t Stuur is òfknapt. Hai slentert nog drij meter op zien fietse zunder stuur en vaalt overzied tegen t minne wegdek.
Van der Veen blift doezelg liggen en begunt te grienen. Zien linkeraarm staait hoaks op t liggoam. Aander renners, motorrieders en auto’s broezen mit veul lewaai veurbie. De renner uut Grunnen is t nijs van de dag: ‘De kerel zunder stuur.’ En hai wait dat e in n ambelaanze wieder mout over de roege, schaive vlinten. Hai zugt zok vandoage nait terogge in d’oetslag van ParijsRoubaix.
Ik kiek noar buten en zai n lege stroade mit dranghekken dernoast. De sundoagse sport is mörn vleden tied. t Nije asfaalt op Knoal is veur d’auto’s en de vlinten van Parijs-Roubaix veur de Franse boeren.

Grades het zien boudel verpangeld. Zien vraauw het hom verloaten veur n snakkerd van t internet. Twinteg joar het e onder konduksie zeten bie n bremster. n Haalf joar is e allaine, hai het gain kinder. Deur n wieze road van zien vrund Riekent het e de fietse van de beune hold. Grades gaait zulf zien leven bepoalen. Hai bekikt vandoag de dag zien kontrainen vanòf twij roadens en n smaal Italioans zoadeltje. t Lösbandege gevuil uut de bongeljoaren mout weeromme kommen.
Vandoage, n waarme dag in juli, klimt e terogge noar Argelès-Gazost, n Fraans baargdörp. t Is achtendatteg groaden in de Pyreneeën. Grades was der eerder, vaar joar leden, destieds mit d’auto. Toun waar t n groad of vieve en kold op t dörpsplaain. In n kroug achter n vlezze bier en n stok toarde, loerde Grades uut t roam. Hai zag n poar olde kerels aanbougen kommen. t Waren herders. Herders mit roege koppen. De koppen leken op grode vlinten, woar wind, snij en regen joarenlaank vat op haar. Grades nam t besloet om over n tiedje terogge te kommen. Moar din mit de fietse.

Nait te leuven wat achtendatteg groaden dut mit n mins op n fietse. Al noa drij kilometer wil Grades wel n wasketobbe leegsloeken. As t mout mit gruine zaibe. Hai ridt eerst zeuven kilometer noar Sault, n poar hoezies, dij aan t begun van de klim liggen. Langzoam gaait e veuruut over de staaile weg. Hai komt langs n kefee zunder klanten. t Is n uur of twaalven. Etenstied. Niks liekt hom slimmer om n aigender te wezen van n kefee dat nait lopt. Elke dag de toavels schier moaken en de vlouer vegen. Om acht uur loater te zain, dat ter vannijs gain mins west het.
Nog twij kilometer noar Argelès-Gazost. De bochten van de baarge kommen Grades bekind veur. Toun was ales koal, nou rokt e de zuide locht van de bloumen in de baarm. Welke t binnen wait e nait. As landsman ken e allaine peerdebloumen en brannekkels. Deur n lochtgat van zien helm schut n webe dij haard zoemt en mit n tik tegen de ziedkaande vlogt. Mit ain haand joekselt Grades d’helm hinneweer. Hai wil dat t baist vot vlogt. Dom. Hai vuilt n steek op d’achterkaande van zien heufd. Radjes moakt e de raime onder zien kinne lös en trekt d’helm van zien hazzens. De webe vaalt dood op t asfaalt. Aigen schuld! Grades pakt de drinkvlezze en spoit laauw wotter over de boele.
Ainmoal op t dörpsplaain in Argelès-Gazost zet e zien nije fietse tegen n bak mit bloumen. Hai zöcht n stee op t zulfde terras as vaar joar leden. t Is veul drokker nou. Mit zien swaiterge vingerhandsen veegt e t gezichte schoon. Op t terras noast de kroug wordt n pioano dele zet. Op n poster staait dat ter dizze middeg meziek is. n Goud veuruutzicht: n vlezze bier, vreterij, Beethoven, Mozart en slap gekwedel. Grades heurt mevraauw Slapsma-Tiessens proaten en kikt om. n Toavel wieder zit jonkgoud. De jongkerel is verbraand. Hai stint. t Wichie zit indoekt boven n klaain kind in n wandelwoagen. t Kind, aan zien vaaierkaant heufdje te zain n jonkie, vecht tegen de sloap. Hai is grienderg en wrift in de glimmers. t Wichie wappert mit de prieskoarde van de kroug boven t heufdje. t Jongvolk het drokte over t kind. Deur t gehirrewir heurt Grades dat de jongkerel Hans hait en t wichie Jaantje. d’Oorzoak van de drokte nuimen ze Bas.
Grades komdaaiert n kop kovvie bie de Fraanse serveerster. Jaantje moakt n groots geboar noar heur vrund. Indelk. t Kind slept. Veur de wizzeghaid schommelt Hans de wandelwoagen open-dele. t Zel toch nait? Nee. t Slept. De kovvie is moakt van waarm wotter uut n geude mit n flodde slagroom derop. Grades haar t waiten kind. Fraansen! Jaantje pakt heur mobieltje en hold t boven t gezichte van t kind. Ze drokt òf en lagt om t rezeltoat. Hans kikt plichtmoateg mit. t Liekt asòf t jonkgoud d’haile week wacht het op dizze vree. t Ploatje mit n sms wordt gliek votstuurd.
Hans en Jaantje vuilen zok trappaaierd deur Grades. Grades vuilt zokzulf wat schieterg, mor hai kikt, omreden zien fietse staait achter de toavel van t jongvolk. Hai zugt nog net n stok van t stuur achter t verbraande heufd van Hans.
Noa n tiedje draait e zok weeromme noar t jongvolk. Hans zit allaine mit n bouk. Hai het n buuk van t bier slampen en swoare baargschounen onder zien spiekerboksem. t Swait drupt van zien steern. Hai is nait moakt veur waarme zummerdoagen, dinkt Grades.
Jaantje komt terogge lopen. Ze dragt n wiede, widde jurk mit t prieskoartje nog op de rogge.
‘Wat vindst tervan?”, vragt ze, in tied dat ze n rondje dwirrelt woardeur t uutinde van de jurk in t gezichte van Bas te vlocht komt. Bas is vot wakker en wrift vannijs in de glimmers.
Jaantje staait stil. Ze strikt mit heur haanden langs heur heupen dij nog spek vastholden uut de kroamtied.
“Ik heb mien riebewies as börge achterlotten. t Winkeltje vot om d’houke. t Kost negenteg euro.”
“Staait die goud”, logt Hans. Jaantje lopt noar t winkeltje. Grades zugt wat Hans ook zugt. De jurk is moakt van veul te flitterge stof. Heur dikke bainen en t slippie schienen der deurhin. Hans lagt filaaineg noar Grades.
Grades betoalt t joegelwotter en lopt noar zien fietse. Hai vuilt d’ogen van Hans in zien rogge. Hai wil vast mit Grades omaandern: hai bozzeln op de fietse en Grades schommeln mit de wandelwoagen. Om Hans te ploagen draait Grades n extroa rondje over t dörpsplaain. Din ridt e onder d’olde dörpspoort deur. As e vanuut n drokke winkelstroade op de deurgoande weg uutkomt, stopt e om de raime van zien helm lös te kriegen. d’Haarde raande drokt op de boele. t Asfaalt van de weg is vannijs legd. t Is nog waik, t rokt noar koolteer. t Veurrad blift aan t asfaalt plakken as n stok pepier aan n bakkeg baaltje. Grades klikt n pedoale vast aan zien rechter schoune. Hai wil radjes votrieden. t Lokt nait. Grades glidt vot en mietert in de baarm mit de fietse nog aan de schoune. Persies in n stiekeldoorn. In tied dat e de jeukte vot kraabt, ridt Hans mit vraauw en kind veurbie. n Roam van d’auto staait op n glieve. t Jonkie grient.

Voak heurst t van olde minsen: “In vrougerdoagen war ales beter!” As je dat taimke leuven, is t rezenoabel dat je dit verhoal nait lezen.
Op n moandagmörgen stapt mien oldste zeun uut zien berre om noar schoule te goan. Hai vrift de sloap uut de glimmers. Hai gapt. Hai stint. k Heb gain zin, zegt zien liggoamstoal. “k Wil terogge op berre”, zegt e zulf. Gliek gaait e. Hai gaait aaltied. Nooit vragt e of e vandoage asjeblief thuus blieven mag.
In ainen zai k miezulf terogge. Hou k zulf docht over t huuswaark en de schoule. Dat waar nait best, t waar nog minder as mien zeun. De grondschoule vuil mit. Aigentliek luip k der aaltied wel hin. Ik vond t begrodelk as k zaik waar. k Waar baange dat ik wat mizzen zol.
Vanòf de middelboare schoule in Stad ging t nait langer. t Waar aan t ènd van d’eerste klazze of aan t begun van de twijde. De leroar Nederlaands tikte mie op de scholder en fluusterde in mien oor: “Doe wilst zeker zo rap meugelk vot, op huus aan?” t Waar nait ains n vroage. t Waar n woarhaid! De leroar haar mien liggoamstoal lezen! Vanòf dij mörgen dreumde k over n leven buten de muren van de schoule, mor t waar meer fantezeren. t Wachten op t ènd van de dag waar t leven op schoule, t bestoan butendeure waar t leven zulf. k Herinner mie n duustere dezembermörgen. t Waar haalf negen, in t klazzelekoal schenen felle tllaampen. n Leroares stokte oet over de vroage noar siezen, aandailen en n hieptaik. De wiezer van de klokke ging langzoamer lopen, de tied kwam stille te stoan. “Woarom mout dit?”, docht ik. “Woar is dit veur neudeg?” Toch bleef k!
In de daarde klazze ging mien leerderij radjes achteroet.

k Veraanderde n poar moal van richten, in t Nederlaands nuimen ze t n pakket. Mit t eerste pakket kon k ales, mit t leste pakket kon k hoast niks. In d’eksoamenklazze war k op t nulpunt laand! t Diedeldoantjen haar t hazzenkrabben votjagd!
Elks mörn noar schoule goan dee k nait langer. As k uut de bus stapte, luip k gliek noar mien vaste kroug op t Zuderdaip. De schoule zat nait langer in mien hazzens. k Vruig mien ol heer ook nait langer of e n braif schrieven wol dij mien òfwezeghaid verkloarde. Ik muik t zulf. k Dee ook gain muite om asòf te doun, dat mien ol heer t moakt haar. “k Haar gustern gain zin om noar schoule te goan”, klaaide ik derop, en k zedde n handtaiken mit mien aigen noam. Nooit wat van weer heurd. n Hail schooljoar laank! In ainen war t eksoamen. k Sluig in ainmoal, en k wos woarom! Op t lest haar k endelk de wil vonden. “Nait nog n joar noar dij rötschoule”, waar de noam. Vandoag de dag dreum k wel es dat k vannijs noar schoule mout. t Is gain schiere dreum. Op mien rogge droag k n swoare tazze mit bouken en k begun aan n lange rit op de fietse. In de dreum is der aaltied n beste poeste wind. Noa n ketaaier bozzeln zai k de schoule. t Is twijdonkern. Achter n roam, in t felle licht, staait n leroar. Hai kniest mie oet en stekt zien laange laaiter noar mie omhoog. Op dat mement begun k, nog aaltied in mien dreum, te prakkezaaiern over mien leven. k Heb al van ales doan: k bin twij moal mit dezulfde vraauw traauwd, k heb twij zeuns, k kin nuver fietsen en mien bouk ‘Twij roadens en aander gedwèlm!’ is in de rekloame bie De Slegte. k Huif nait recht noar n schoule!
Din word ik wakker. t Is ook nog twijdonkern in t jechtege leven. n Gelokkeg gevuil vult mien soesderg liggoam. t Waar mor n dreum. n Noare dreum. n Nachtmere. k Vaal vannijs in sloap. n Poar uur loater gaait de wekker. k Stoa op. k Moak kovvie. k Smeer n poar plakken stoede en k ploag mien zeuns wakker. Tougelieks roupen ze: “Wie willen nait noar schoule.” k Vuil mit ze mit, mor k krieg gain meelie. Toun k de leeftied van mien zeuns haar, docht ik hoast t zulfde over noar schoule goan. Mor ik zegt t mor nait. k Wait wel dat vrouger ales aans war. Meschien wel beter.