As je van mìnsen hollen Zo as der sums mìnsen binnen Kin je biezundere dingen ontdekken en Zain dat mìnselek dinken zunder ende is
Mor, je kinnen ook dinken Dat mìnselek dinken begrìnsd is Sums kin je dat irriteren Sums wor je mit laifde bewogen
As ik ‘begrìnsde’ mìnsen zai Krieg ik de naigen om ze te helpen Ze te vertellen dat ter nog zoveul meer is Mor k wait nait of ik ze doar mit help
Van weke kwam ik ook zo n mìns tegen Ze vertelde hou ze over dingen docht Ze vertelde hou ze de dingen dee Dat was huil aarg begrìnsd
k Vuilde in miezulf de naigen Heur te vertellen hou t aanders kon k Vuilde hou jammer dat t was Dat ze der nait méér in zag
Mor dou k t in mie deurdringen luit Begreep ik dat t heur leven was Dat t heur menaaier van dinken was Ze vrùìg mie nait hou ik ter over docht
Ze vrùìg mie nait hou ik t doun zol En ik begreep mit aal mien ‘roeme’ dinken Dat t heur leven was k Haar der niks mit van doun
k Was nait heur man, zuster of kind k Haar der niks mit te moaken Veur miezulf was dat n ontdekken Ik, dij aaltied kloar ston veur d’aander
Aaltied d’aander helpen wol Zodat ze alles uut t leven hoalen konnen Mor dat zol dan ja mien dinken wezen En nait heur aigen waarme leven
Joe kinnen veul leren over joezulf As je van mìnsen hollen Noar mìnsen kieken kinnen Mit laifde vanuut belaangstellen in mìnsen
Je kinnen din ontdekken hou je zulf binnen Dinken dat je t veur n aander doun Je bemuien mit hun dinken en doun Mit heur menaaier van t leven bekieken
Ik ondekte dat ik mie din zulf veurop stel k Wil ze geern vertellen hou ik t er over dink Welke meuglekhaiden der nog meer binnen Mor din heb ik het ja over miezulf
Wat zol der gebeuren as k heur femilie was Din was k ter huil aans bie betrokken Mag ik din ook mien dinken geven Binnen der din ook grìnzen aan dinken
k Zol nait waiten hou k ter mit aan mos Ik hol toch van heur en din nait vertellen Hou je t ook bekieken kinnen Ik dink wie hebben aalmoal n grìns in t dinken
Mor hou zol t wezen as we proaten gingen Mekoar om beurt vertellen over ons dinken Zol t din ook gebeuren kinnen Dat wie soamen wieder kommen
Volgens mie is mien dinken te begrìnsd Om dat te zain en te ontdekken k Wait nou ook woarom k van minsen hol Ze leren mie n bult over miezulf
Dou nog gainain t zuk in d’kop huil kikkerbilletjes te eten, loat stoan dat ze dij veur n bult geld in n restaurant aten, haar ik z’al pruifd. Alewel dou nog raauw, mor k zel t van mien levensdoagen nooit vergeten. In maai ’46 was k as leutje beudeltje van vief mit ollu en twij zuskes op veziede bie grootolden in Steem. Zuskes haren leeftied dat ze al zunder ollu boeten speulen moggen. Ik nog nait, k mos in hoes blieven. Dou wichter noa n zetje weer in hoes kwamen, ruipen z’al bie deur: “Jopie w’hemmen wat lekkers veur die. Ogen dicht en mond open.” Dat luit k mie vanzulf gain twij moal zeggen. Ze wozzen, dat as k wat lekkers kreeg t votdoadelk tuzzen koezen kwam, omreden k kon veul beter kaauwen as zoegen. Der wer mie wat in mond propt en k beet t vot middendeur. Ik docht dat t slik wezen zol, mor t was smereg, glibberg spul. Brullen, roupen en reren tot moeke der overtou kwam. Duvels was ze, en t índ van t laid was dat baaide wichter n pak laaiter kregen en ik lekker slik om smoak van kikker te vergeten.
“Wat is t toch n schier woagentje, nait?”, vragt Haarm en lopt nog ais om zien nije auto tou. Rikoa kin nait aans as hom geliek geven en veegt mit n sponze d’eerste moddersputters van de deuren. “Joa man, n schier woagentje is t wel, mor hai köstde wel n bult geld. k Wait wel, t kon nait aans, ons ol autootje was ja totoal versleten. t Zol ja kaptoalen kösten om hom deur d’APK te kriegen. Mor goud dat ik elke moand n beetje geld aan zied legd haar. Dik achtdoezend euro is toch wel n bult geld.” “Wie mouten zörgen dat we hom zo laank meugelk schier holden,” maint Haarm, terwiel dat mit n grollend gezichte om zien nije aanwinst toulopt. Dat is Rikoa ook al weer mit hom ains. Soavends goan ze nog wel drij moal noar de gerage om noar t woagentje te kieken en op berre binnen ze dij nacht slim onrusteg.
d’Aander mörn stoan ze al op tied op en d’eerste raaize van Haarm is noar t autootje kieken. Hai zet hom boetendeure op d’inrit, zodat ale buren goud zain kinnen dat ze d’olde auto inruild hebben. Mor der mout ook aarbaid worden. Noa t broodeten gaait Haarm doarom in zien ketoortje aan de computer zitten om zien adminstroatsie bie te waarken. As klaaine zulfstandege winkelier het e doar in de weke gain tied veur. Dat mout dus op zotterdag gebeuren. In de keuken is Rikoa in de weer mit t kopkeswassen. “Paast doe dammee even op de winkel, Haarm,” vragt ze, “din goa ik even noar de supermaark veur de bosschoppen.” t Is Haarm wel goud. Zo drok is t op zotterdag toch nooit. n Haalf uurtje loater krigt Rikoa de madde en dut de lege vlezzen derin. Din kikt ze of ze genog geld in de poddemenee het. Nog even Haarm woarschaauwen dat ze vot gaait. “Zel k de nije auto mor mitnemen?”, vragt ze. Haarm mompelt wat en Rikoa gaait ter vanuut dat dat instemmen inholdt. Bliede stapt ze in en gaait achter t stuur zitten. Mooi heur, zo’n nije woagen. Veurzichies ridt ze hom van de drifte òf de weg op en din mit n rusteg gankje noar t centrum van t dörp. t Autootje dut zien best en Rikoa vuilt zuk riek. Verrek, doar staait heur n grode bus in de wege. Mout ze der omtou of mout ze even wachten totdat e votreden is? Mor even geduld hebben. Nou het ze mooi tied om even n pepermuntje uut handschounenkaske te pakken. Ze rommelt mit heur rechterhaand in t vakje. Doar het ze t roltje al te pakken. Verdeedje, doar vaalt e heur ook nog uut d’haand. Din mor even boeken om hom op te pakken. Mor dat köst wel n beetje muite. t Is wieder vot din t lieden kin en doardeur kin ze nait goud zain wat of der gebeurt. BOEM, heurt ze inains.
As n broenvis schut ze overende en zugt dat de bus stoef tegen heur nije auto aanstaait. d’Haile veurkaande van de nije aanwinst is behoorlek indeukt. Dij stomme bussjefeur ook. Mit n gang stapt ze uut om mit opgestoken zaail de sjefeur even te vertellen wat of ze der van vindt. Woarom zörgt zo’n stovvel nait dat zien bus stoan blift en nait achteruut rolt? Dij busjonges mainen dat ze ale rechten hebben. De sjefeur, dij ook vernomen het dat ter wat nait goudkomt, is ondertussen ook uutstapt. Aan zien bus is aan d’achterkaande niks te zain, mor Rikoa heur koplampen en grill binnen doaneg verinnerweerd. “Hou kin je nou zo gek wezen en joen bus achteruut rollen loaten. Doar kin ik ja nooit op verdocht wezen,” scheldt Rikoa, “hou mout ik dit nou aan mien man vertellen? t Autootje is nog mor n dag old.” “Hou, achteruutrollen loaten?”, vragt de sjefeur, as e der even n woord tussen kriegen kin. “Ik bin haildal nait achteruutrold. Ie binnen achterop mie reden.” “Ik ston ja stil,” perbaaiert Rikoa heur geliek te hoalen, “loat we de plietsie der mor biehoalen.” “Main ie dat echt?”, vragt de sjefeur, “Van mie mag t, mor ik heb gain schoade. As je de plietsie derbie hebben willen, din zel ik heur vertellen, dat ie veuruutreden binnen.” Rikoa begunt te twieveln. “As ie nait achteruutreden binnen, hou kom ik din tegen joen bus aan?”, vragt ze onzeker. “Hebben ie even wat aans doan? Aan de radio draaid of zukswat?” Inains bedinkt Rikoa dat ze n pepermuntje oppakken wol en dat ze zuk veurover boekt het terwiel dat d’auto in de versnellen ston. Ze het de koppeln nait genog intrapt. Rikoa krigt n kop as n robaide. “t Is mien aigen schuld”, zegt ze verlegen en stapt din mor gaauw in d’auto. Dij wil gelokkeg nog wel rieden. Ze moakt dat ze votkomt.
Onderwegens noar huus zugt Rikoa de buie al hangen. Wat zel Haarm wel zeggen. Hai is ja zo wies mit zien woagentje. En din krigt ze n idee. Ze parkeert d’auto op d’inrit en lopt t huus in. “Bist ter al weer?”, verboast Haarm zuk. “Joa, der haar aine n aanrieden had en dou kon k ter nait langs. Ik goa vannommerdag nog wel even. Ik bin nou haildaal uut stuur,” vertelt Rikoa, “der was aine achterop n bus reden. d’Haile veurkaande lag in de poeier.” “Wazzen der ook gewonden bie?”, wil Haarm waiten. “Nee, dat nait.” “Wat moakst die din drok. t Is ja aal goud oflopen. Zo’n auto wordt wel weer kloar. Doar verdaint duutdeuker din ook nog wat aan.” Even is Rikoa bliede dat Haarm zo reageert. “Mor t was ons auto. Ik heb tegen dij bus aanzeten.” t Is of Haarm deur n ieme stoken wordt. “Mien auto? Mien nije auto? Doe brokkenpiloot! Doe wegpiroat! Hou konst wel zo stom wezen?” Mit n beste gang baint e noar d’oprit om de schoade op te nemen. Hai bekikt mit troanen in d’ogen hou of t woagentje derbie staait en zugt dat t nog veul slimmer is as dat e docht het.” Rikoa is hom noalopen. “Nait schelden Haarm,” zegt ze veurzichteg, “nou verdaint d’uutdeuker der ook nog wat aan. t Is ja allaine mor geld. Ik bin der ja goud ofkommen. Dat zeestoe net zulf ja.” Haarm kikt heur verboasd aan en din zugt e de schrik dij nog in Rikoa heur ogen staait. Hai slagt d’aarm om heur tou en din goan ze in huus. Rikoa om kovvie te moaken en Haarm om n uutdeuker te bellen.
Zai kwam op verziede, elke dag mor weer; bie heur voader, heur ol heer. En hou zai ook heur best dee elke keer; hai kon zien aigen dochter nait meer.
Vrouger n kerel, man en voader as gainain. n Waarker, deurzetter en onverwoestboar as granietstain. Mor moeke kwam oet tied en hai vuilde zok dou slim allain. En mit de tied dou wuir e in doun en loaten weer klain.
Voak vruig zai zok òf: hou laank gaait dit duren, ook al haar d’ol man nog wel zien kuren. Nee, din zat hai nait leeg veur zok oet deur t roam te turen; din was t lagen en legde hai elk en ain in de luren.
As zai weer vot gong, het ze voak schraiwd, want elke keer dee t zeer, t òfschaid. “Zien kind …”, as n older dat nait meer wait, och joe begriepen meschain hou of dat gaait.
Nou het hai veur aaltied zien ogen dicht. Tevree en vredeg stroalt zien gezicht. En doarin, hou bedruifd zai ook is, zugt zai t licht, want t lèste wat hai zee: “Doe bist mien laifste wicht!”
“Mama, wat doen ze met mensen die dood zijn?” Tjoa, dij knapt joe der even veur, nait? Zo ook mien vraauw, vanzulf. Mor …. veur k wieder goa, even oetleggen hou t Grunnegs bie ons thoes in nkander stekt. k Heb al n moal verteld dat vraauw n Drìnts zwaarfkaaigie is, dus is t benoam ABN oftewel Algemain Beschoamend Nederlands, In t begun heb k nog wel pebaaierd kinder ons toal bie te brengen, mor da’s mishottjet, verstoan gaait meroakel, mor t proaten het waaineg van doun mit Grunnegs, en klainkinder schaande genog drok, drok, drok: schoulgoan, sporten, computern en kazziekieken. Mor, even weerom noar t begun, ie binnen vast al bekommen van schrik. Vraauw fietst mit leutje wicht, doudestieds n joar of zes haalfzeuven, op Eemskenoaldiek.
Leutje mos der op heur fietske tegen bozzeln om bie te blieven, mor dat gong heur meroakels goud òf en t reveltje haar nog gain mement stilstoan, dou ze zo in ainen vruig: “Mama, wat doen ze met mensen die dood zijn?” Hurregek, dat vuil j’as jonge moeke raauw op hoed, eerst mor ais even pebaaiern der over hèn te proaten, mor vroag bleef leutje tuzzen oortjes branden, dus noa n zetje stak z’aigenste vroag weer bie vraauw omhoog. “Nou eh, ja eh, die worden gewoon begraven.” Cremeren was dou vanzulf nog nait zo bekìnd, en dat aan n leutje beudeltje oetleggen, doar was t nog nait aan tou. Zo dat was der oet en schienboar vot hailendaal dudelk, want reveltje gong vernijs over alerhaande kinderlieke dingen, dus vraauw haar weer vree. t Onderwaarp zol op oldere leeftied vast nog wel ais weer om houk kommen, mor nou haar ze t even loos van òfstubd. Joa, dat haar ze docht, zo makkelk kwam ze der nait òf, t antwoord haar in t leutje kopke nog gain stee kregen. “Eh, mama, begraven? Dat is toch niet leuk?” Verdold, docht vraauw, mou’k ter weer maank, eh …. din mor n vroag tegen n vroug, even rekken. “Wat had jij dan gedacht Hellen?” “Nou gewoon in zo’n plastic zak bij de weg.” “Ach lieverd, kom nou, stel je toch eens voor dat opa en oma …. och dat kan toch niet?” “Nou, als Iedereen dat doet is het heel gewoon.”
Oflopen wiekenne was aarg graauw. Gelokkeg haar k van n poar kameroaden wat boukjederij kregen van o.a. Wim Kan (‘Soms denk ik wel eens bij mezelf’), ‘Tussen t Zieldaip en t Grootmoar’ (400 joar Nij Scheemde – t Woar) en ‘Weerzain’ van Chris Kiel. Hail biezunder om te lezen hou Wim Kan t woordje ‘denken’ gebroekt in zien spinsels! En hail mooi om te waiten hou t verleden was in Nij Scheemde – t Woar. Zwoager Haarm vertelde over Kaspel en Kerkenwieke en dat Wia Buze heur moeke bie Ol Ootje in bedstee geboren was. Doar mos k meer van waiten! t Boukje van Nij Scheemde der bie, en joa, op bladziede 174 was oetgebraaid oetstokt, hou of dat tot 1945 der oet zain het. Wat nou Kerkenwieke hait, was vrouger n ziedtak van t Zieldaip. Aan weerszieden laip n smaal padje veur t volk en de scheepsjoagers. As t hail aarg modderg was, wuir doar stro over mieterd zodat t nog n beetje begoanboar was (kin je joe t indenken?). De schepen konden zodounde tot in t centrum kommen om te loaden en lözzen. Raint en Riekoa (Ol Ootje) van Koldam, dij der tegenover woonden, haren der n bult dievendoatsie aan. Veuraal Riekoa, dij de kwedel gain minuut stil ston! Zulf haren zai ook kinder, dij schipper wazzen en zodounde kon zai de mainste lu dij aanlegden wel. “Voar, doar komt Kier Diekhoes aanvoaren mit törf, hoalst mie dammeet even n koare vol?” Zulf laip ze den alvast veuroet om bie te kwedeln mit Kier zien vraauw. Schippers wazzen de mobieltjes van dizze tied! t Duurde wat langer, mor zai haren koaren vol nijs! “En waiten ie den wel …. dat Wia Buze heur moeke bie Ootje in bedstee geboren is?” Wia heur opa en opoe wazzen ook schipper. Zai lagen as t woare bie Ootje veur t hoes. Baaide vraauwlu stonden op wale te kwedeln, en dou kreeg vraauw Koeper (opoe Wia) aarge krampen in t lief. “Kom gaauw mit in hoes!”, zee Ootje verschrikt. Veegde heur mit n nadde lappe over t gezicht en in d’nekke. “Komst wat bie?” “Nee.” “Kroep den mor even in d’bedstee. n Beetje rust en even van bainen òf is goud. Hier, nog n pepermuntje.” En zo is t kommen, Wia heur moeke wuir geboren.
“Woar gebeurd?”, wol ik waiten. “Joa wis! En Epie en Gradus, dou nog lutje jongs, vertelden in t dörp, dat ze der n zuske bie kregen haren! Doar was Ootje nait blied mit. Zai haar zulf al tiene!” “En wait je den ook wel, dat tante Trien altied mooie klaidjes veur Wia muik, dou ze as lutje wichtje mit zingen begonnen is?”
“Doar zit n schier verhoal in”, zee k soavends op bèr tegen moeke. En nou, op moandagmörn staait dat op pepier. n Voldoan gevuil bekropt mie en achternoa was t wiekenne toch nait zo graauw as t leek!
Op t moment is t nog oareg duuster en zunloos …. k Kin mie der nait drok om moaken. Zinloos wordt dizze dag zeker nait …. Dammeet biljarten in Nij Vredenhoven!
Ik bin miezulf, ik bin ik. Ik bin nait volmoakt, mor zo bin ik. Ik wait wel ik ben en ik wait wat ik wil; Sums bin ik n proater en sums bin ik stil. Om mie kennen te leren, mout je dit leren: Ik bin wel ik wezen wil en zo mout je mie aksepteern.
As n mens zoch wat seupel vuilt, pebaaiert e veureerst mit alerhaande redzoame hoesmiddels weer op glee te komen. Mocht dat nait lokken, din mout e mit t woater veur dokter. Zol e dij pillendraaier dudelk moaken kinnen wat hom scheelt? Zoak is alles zo goud meugelk oet douken te doun. As dokter nait snapt wat er mit hom loos is, kin e ja bezwoarlek wat veurschrieven goan. Doch vaalt t bie toeren nait makkelk aal joen aksies kloar op toavel te kriegen. Paardie lu nemen oet veurzörg heur moatje din ok mor evenpies mit. Twij waiten ja meer as ain. As dokter oetendelk zien konklusies trokken het, wait e wat hom en joe te doun staait. Dou Keuneg Doavid nait meer wis, hou e oet ellènd roaken mos, zag e gain aander oetweg as hulp zuiken bie zien hemelse Voader. In 1 Samuël 30: 6 verhoalt Samuël doarover: “Mor Doavid mannelkte zoch in de Here, zien God.” As Keuneg Doavid denkt dat Heer hom helpen kin, mout e geestelk hailemoal mit billen bloot. Mout aal aksies bie Hom op toavel leggen, veurdat e wat verwachten kin. Tegen God mout Keuneg Doavid krek t zölfde zeggen as e t zien hoesdokter doun zol. Din kin zien Voader hom helpen en wegwies moaken. Mit t voutvolk is ja van t zulfde loaken n pak. As Keunegen t aal neudeg vonnen om – as ze t nait meer wizzen en mit haanden in t hoar zaten – God om road te vroagen, huiven wie ons ja nait te schoamen om, as we ais in knieperd zitten, de stap noar Hom te moaken. Mit zulfredzoamhaid komen we der wizze nait. As we schietensbenaauwd binnen dat bepoalde zoaken ons zo seupel moaken, dat we liene dij we mit ons Schepper hebben, beschoadegen of meschain wel deursnieden kinnen, paast t ons in aal klaainhaid noar onze Grode Boas te goan.
Zo as Doavid dee, kinnen we mit ons zaiktes ok staarkte zuiken bie ons Mester. Dij het vervast n luusternd oor.
Hier n gedicht over n hail gewone man dij geern waiten wil woarom zien Giene zo stoensk is en nait meer zo opgeruumd is as aaltied.
Giene Giene, mien Giene! wat heste doch wol? Dien haor zit zo hol en zo roeg! Doe lachst en doe zingste ja heile nich meer! Doe kikst ja zo tustreg! Doe bist ja zo nustreg! Giene, mien Giene! wat heste doch wol?
Giene, mien Giene!, ik zei die zo geern! Doe bist ja zo veerdig en knap! Man heur ik dien zingen en lachen nich meer Dan wor ik ook sjantreg en narreg en wrantreg. Giene, mien Giene! kum lach no ijs weer!
Giene, mien Giene tou zegge mie ‘t man! Wie kent ons zo lange en goud! Man wolt mie ‘t nich zeggen en geit mie ‘t nich an, Dan raok ik an ‘t brommen An ‘t raggen en grommen, Giene, mien Giene! kum zeg mie ‘t no man!
t Is schreven deur n eerliekse Westerwolder: Jan Hendrik Neuteboom. Hai leefde van 1865 tot 1929 en wer geboren in Vlagtwedde. Hai volgde de Kweekschoule in Deventer, omreden doar kwam zien voader vandoan, en was onderwiezer in Zèlgn en loater in n Hoag. Bie Neuteboom in hoes pruiten ze hail waineg dialect en Jan Hendrik mout zuk t Westerwolders aigen moakt hebben in de joaren dat e in Zèlgn waarkte. n Bult van zien waark is publiceerd in t ‘Maandblad Groningen’. Neuteboom was dou al viefteg joar. Hai wer zo de belangriekste Westerwolder dialectschriever. Bie hom kin je nog t eerliekse toaltje van Westerwolle heuren mit dudelk invloud van t Duuts van de grensstreek. Neuteboom schreef n bult prozoa, dat t maist gaait over t löt van de verdrukte mins tegen dachtergrond van t haarde alledoagse leven van haard aarbaiden en kraben en knoeien op de schroale zandgrond in Westerwolle. In 1924 kwam zien bouk ‘Trudoa’ uut en eerst in 1963 verscheen zien ‘Zien leste dreum’ mit n inlaaiden van dr. Hans Elema. Noast dij verhoalen het e mor zeuven gedichten noaloaten. Ie hebben net aine lezen kind. As slöt van dizze biedroage van hom n drijkeunegenvers.
Dreikeuningen Drei keuningen namt heur staf ter hand En trekt deur ‘t Westerwoldsche land Mit de steern, dij veur heur henne dreit En ‘t licht, dat nooit nich oede geit.
“De weg is zo zwaor en zoo wied en zoo veer En heile oet ‘t Oosten, daor kumpt wie ja heer! Wie vuilt gaor gein honger, wie vuilt gaor gein dörst, Gein kolde of natten, gein hette of vörst.”
“Wie brengt joe de bosschup van heil en gelok! De Heer löst zien volk no oet piene en drok! En de engelen zungt er den lofzang zo scheun Veur God en zien einiggeborene zeun!”
“In de koov’ up stroo lag Marijke dou neer, Heur nood was zo hoog en zij kön ja nich meer! En ‘t sneide zo nietsk, ‘t wör zoo duuster en kold! En d’r was gaor gein vuur en gein törf en gein holt.”
“Gods zeun wör geboren up stroo en zo aarm! In de koov’ wör ‘t licht dou en stille en waarm! En d’engelen dij kwamt dou umdeel alt’maol En zungt er den lofzang, of ‘t was in Gods zaol!”
“De scheipers in ‘t veld zagt het licht van umhoog; Dij gungt naor de koov’ in heur huik en heur toog, Dij zagt dou het wunder, dat heur wazze meld Deur ‘t licht van de steern in ‘t Betlemmerveld.”
“Maarkt ale no goud, wat wie joe hebt verteld! God zegen joen akker, joen veen en joen veld! Joen schaop’ en joen lammer, joen peerd’ en joen vei! Joen vruchte, dij doezend, jao doezend maol dei!”
“De meid en de knecht en de boer en de vrou! De koujong, de scheiper en meiheer daortou! Blieft ale goud zond ook, joe ale te gaor! En blieft aal bie ‘n kander – tot toukommen jaor!”
Drei keuningen neemt heur staf ter hand En trekt deur ‘t Westerwoldsche land, Mit de steern, dij veur heur henne dreit En t licht, dat nooit nich oede geit.
Zo lu, dat was dus n eerliekse Westerwolder schriever.
Wil je meer over hom waiten, lees din t bouk ‘De verzamelde werken van J.H. Neuteboom’, schreven en oetgeven deur G. Luth. (digitoal beschikboar op http://issuu.com/webloug/ docs/1769_20392_klein/1?e=7448268/12962195). Ook n oardeg bouk is ‘Roege Wilt en aander verhoalen’ van Meyco van Velzen. Doar stoan ook n poar verhoalen van Neuteboom in.
Noaschrift (redaksie)
De 150e geboortedag van meester-schriever Jan Hendrik Neuteboom is veur de Neuteboomstichten n schiere aanlaaiden om zien prachtege verhoalen onder d’aandacht te brengen. Doarveur is n Neuteboom fiets- of wandeltocht lanceerd, dij tien plekken aandut dij in zien verhoalen n rol speulen. Op dij plekken kinnen biebeheurende verhoalfragmìnten lezen of via n app beluusterd worden.
Sunt 4 juni is t routeboukje ‘Een fiets- of wandeltocht in de Westerwoldse sporen van meesterschrijver J.H. Neuteboom’ (oetgeverij Profiel in Beem) verkriegboar en is der n tentoonstellen in SHC De Oude Stelmakerij te Zèlgn mit as themoa: “Onze school in Westerwolde, vroeger en nu”. De tentoonstellen, woaraan mitwaarkt wordt deur t Streekhistorisch Centrum Stadskanaal, zel tot 1 september te bekieken wezen.
Wees wies mit mie Ik bin wies mit die k Blief altied bie die Wees wies, wies mit mie
Whoohoo, wies mit mie
Wees wies mit mie Ik bin wies mit die k Blief altied bie die Wees wies, wies mit mie
Whoohoo, wies mit mie
Ain woar k van holden kin Ain bloots van mie Ain woar k van holden kin Ain zo as die Wees wies mit mie Ik bin wies mit die k Blief altied bie die Wees wies, wies mit mie
Whoohoo, wies mit mie
Wees wies mit mie Ik bin wies mit die k Blief altied bie die Wees wies, wies mit mie
Rieks en Tammo zitten weer op heur stee in t winkelcentrum. Zo as ze dat aal doage doun, zunder heur goan de deuren nait lös. t Plaain in d’overdekte promenoade is inricht as terras, mit bloumbakken, plastic stoulen en toavels en n kovvie-automoat. Rieks en Tammo hebben heur hangstee der van moakt. Doar moaken ze de tied dood mit domme plazerij, t slampen van automoatenjoegel en t negern van t winkelnd pebliek. Moar wieder binnen ze nait lasteg.
Doar komt n wicht mit n volle bosschoppentazze tot Albert Heijn uutlopen. Bliekboar het ze praai kocht, Rieks zugt gruine bloaden boven de tazze uutsteken.
“Hee, wichie. Wichie! HEE, WICHIE!”
“Joa, wat?!”
“Gaaist praai eten?”
“Nee.” Ze blift even stoan, krigt de praai uut de tazze en holdt hom draaigend omhoog. “Dizze praai is nait veur t eten. Doar haauw ik vervelende olle kirrels mit op kop. As k weerom kom binnen ie aan de beurt!”
“O.” Op zo’n reaksie haar e aiglieks nait rekend. Mainsttied zeggen lu niks en lopen mit n vergrelde kop deur, wat veur Rieks den weer aanlaaiden is om ze nog wat noa te roupen. Moar nou het hai niks te zeggen.
t Wicht stekt de praai weer in de tazze en lopt wieder. Noa n meter of tiene draait ze zoch even om: “Of wil je t mit n stokbrood, k mot toch nog noar de bakker!”
Rieks zegt nog niks, moar Tammo bemuit zoch der mit: “Mag t ook n Grunneger kouke wezen, doar krigt Rieks laiver mit op kop!”
“Aine mit krìnten?”
“Dat dut niks, as der moar gain sekoade in zit, mag Rieks nait hebben van dokter.”
“Hol die de bek, Tammo!” Nou vindt Rieks der niks meer aan. Zulf altied oetsen, moar as aine der op deurgaait ……
“Zugst wel, dat krigst mit aal dien geklier > Of bist nou nareg? Waist wat, ik moak t goud, krigst n bakkie joegel van mie.”
“Vergees kovvie van de winkeliersverainen, dat kin k ook wel votgeven.”
“Doar mekkerst aans ook ja nait over. En krigst der dammee ook nog kouke bie.”
“k Huf gain kovvie.”
“Den nait. Zulf waiten, hor. Ik dou mie der nog aine in.”
Zo zitten ze weer op heur stee, sikkom d’örde van de dag. Moar nou even gain domme plazerij. Tammo kikt wat om zoch tou en slampt zien automoatenjoegel, Rieks naart wat veur zoch uut.
Den kletst der wat op Rieks zien kop. Hai krigt n doodschrik. Tammo lacht zoch de buutse uut, hai stikt sikkom in zien automoatenjoegel. Veur Rieks zien neuze verschient wat hai net op zien koale kop vuilde. Gruine bloaden. Verhilderd kikt Rieks om.
Doar staait t wicht, mit de praai in d’haand: “t Spiet mie donders, der was gain Grunneger kouke meer!”
Zoveul troanen in ons haart, t mag bewoaren wie veur dizze dag veul lu gingen ons veur dij swoare gang, t ging mor deur en deur
vaaier maai, mit klokgelu, geproat k wil t nait waiten, msschain nait te loat woar veur wie n bloum deelleggen gezicht nat van troanen, zol wie n stain verleggen?
vogels goan deur roeme lucht aal mor mit vleugelsloagen aan vlucht vrijhaid, roemte, vree, wat kinnen wie doar mit as laifde en vree nait in ons leven zit?
woarom goan wie bezied kroepen grode woarhaid ontdoeken aal wereld ellèn t verzwiend proaterij het gain tied, nait aal komt aan zied
woarom zoveul vroagen, proaterij as minsk nait vandoag t antwoord wait?
Der was nait n bult volk op kremoatsie ofkommen en k kon der ook gainent van. k Haar al n zetje te wachten stoan ien ontvangstroemte tot wie aula ien moggen veur leste eerbewies aan mien olle taande. Keek wat noar aander lu om te zain of der zekerwoar gain bekìnden maank wazzen. Omreden der was gain ain dij mie wat bekìnd veurkommen dee, rouk k aan t fantezeren wel of dizze lu apmoal weden konden: femilie, noabers, kammeroadskes?
Pebaaierde veurzichteg wat aan proat te roaken om t oet te figelaaiern mor dat mishottjede. Lu wollen nait even proaten. Ging der bie zitten en overdochde leven van taande en wanneer k heur veur leste moal, al weer joaren heer, zain haar. Dook ien mien herinnerns, noar mien omke dij t ter al joaren heer tou doan haar, aan heur twij kiender, dij k domt mainstekaans nait ins herkinnen zol. Dou dochde k aan verhoalen dij taande mie ais, dou k om en bie twaalven was en bie heur logeren dee, vertelde over tied dou k nog mor nijskes geboren lutje potje was. Dou was ol nog n verege vraauw west, doar k goud mit proaten kind haar over vrouger. Hou of zai mien moeke doudestieds n joar laang holpen haar en k deur heur boakerd was. Hou aibels veul pelzaaier zai mit mie had haar en mie biekans vetmest haar. Zai haar mie ook veul verteld over mien jonkhaid. Hou of k as lutje jonkje west haar en over mien oaventuren; mit wel of da’k speuld haar. Zai wos t as gain aander. Mit deur heur paailen was k staark en groot worden. Dou k noar groot schoul goan was, wazzen zai wied vot verhoesd en zaag k heur bloots nog ais op n traauwerij of loater bie n begraftenis. Zai was dou al old en strampelg en haar last van n bult zaiktes en kwoalen dij bie leeftied heurden. Zat voak mit kop tussen bainen. k Stuurde heur òf en tou n koartje. k Haar der nou spiet van dat k heur nait ais n moal opzocht haar.
Dìn staarvenswoar zai k rompslomps taande liek op mie òf kommen …. Mor dat kin ja nait en as k beder kiek, zai k dat t mien oldste zuster is. ”Wat hestoe nou?”, vragt ze, ”Wat kiks ja verbilderd.” Miemeringen binnen veurbie. Mitain goan ook deuren van aula lös.
Dij dag begunde as ale doagen perron van dansende oordopkes lege ballonnen boven inkelde swiegers in de cloud boorndevol sikkom overlopende dinksels kettens spannen zuk
n lözze vogel nuigt: kiek mien aai
perron vaalt stil oren goan open nog wat onwenneg vragt d’ain d’aander: most heuren wat ik dink
t is mor even biegoan en t is ain gekoakel perron wordt aaierhandel
gebaauwen rieden vot en klokken blieven stoan der wui nog laank noaproot dij dag
Ien leste joaren van mien waarksoame leven, zo’n tien, twaalf joar leden, was ik veur mien waark as baauwkundege betrokken bie herienrichtensprojecten van n aantal grodere kantoren ien Zwolle. De gewone, traditionele iendailen van n kantoor, zoalen mit bureaus veur t waarkvolk en apaarde koamers veur boazen, werd haildaal omgooid en der kwamen apmoal zogenoamde flexibele waarkplekken, ofwel ‘flexplekken’. Waarkplekken ien ale soorten en moaten. En ook koamers ien ale ofmetens, veur elke soort van waark n apaarde roemte. Ien t begun docht ik dat dizze nije kantooraanpak hail goud veur t personeel wezen zol. Want zo wer wel t brocht. Flexibeler, gemakkelker en effectiever waarken. Meer nije contacten, nait vaastrousten op joen aigen stee, creatiever en ienspirerend allerdeegs …. Mor al gaauw kwam ik ter achter dat dit gewoon n ordinaire bezunegensmoatregel was mit n mooi verhoal as vlag dij loaden dekken mos. n Groot noadail veur paardie lu is dat je joen bureau nooit tot joen aigen stee reken kinnen. Aan t end van dag mout ook ales oproemd worden en elk het n ofsloetboar kastje veur persoonleke zoaken. Aanderdoags zit ter meschain n aander waarknemer. Doarom was en is der nog voak veul weerstand tegen dit systeem. n Groot noadail ien ons geval was ook, dat ter veul te waaineg vergoaderroemtes bedocht waren. Dat was n grode ienschattensfout, want der wer wat ofvergoaderd en ofproat, moien dokter. Meschain wer der wel teveul vergoaderd, der binnen lu dij niks laiver doun. En din binnen summegen hail creatief en goan op onorthodoxe plekken zitten te vergoadern. Bie zummerdag op t dakterras bieveurbeeld, op n haide dag ien toen, of ien kantiene.
Op n zekere dag, smirregs om drij uur, is der n vergoadern van mien projectgroep ien de zogenoamde ‘huiskamer’. Dij hoeskoamer is ook ain van nije zegens van t nije kantoorproject, doar onze projectgroep onderdail van is. Veur verbaauwens en aander technische dingen, dij dit project tot gevolg het, zit ik ter doarom ien. Ik bin wat loat en om vief over drij broes ik hoeskoamer ien. Ik zai dat ale stoulen aan toavel bezet binnen, op ain noa. Bah, te loat kommen, doar ik zulf hail min over kin as aander lu dat doun. Mor nou dou ik t zulf ook. Ook onze veurzitter is der nog nait, zai ik. Roar, dij mout toch ien elk gevál op tied wezen? Vlug schoef ik noar vrije stoul en pak ien loopweg ook nog even n luk bistrostoultje oet zithouk veur onze veurzitter. “Klaas gaat maar op zo’n klein stoeltje zitten. Eigen schuld moet ‘ie maar op tijd komen”, zeg ik tegen aander lu ien zwakke n pogen om lolleg te wezen. Ientied pak ik mien papperazzen, versloagen en schrieverij oet mien tas, leg boudel op toavel veur mie hin en wacht op de dingen dij gebeuren goan. Pas dín vaalt mie op dat t doodstil is, elkenain holdt hom stil. Ze kieken apmoal verboasd noar mie en mien gehaspel. Ik oarzel en vuil n beetje natteghaid …. Ik zai n poar bekende kellegoa’s, mor nog meer onbekenden. Ik heb nog gain dudelk idee dat ter wel ais wat mis wezen kin. Den zegt ter ain: “Ben je niet in de war?” Huh …., ik ien de war? En den dringt woarhaid langsoam tot mien besef deur. Oei, dit is nait de goie klup! Ik heb zomor rompslomps ienbroken ien n vremde vergoadern en ben gewoon bie heur aan toavel zitten goan, of ik ter bie heurde. En den ook nog n stoultje der bieslepen mit veul poeha …. Dat zel dij lu wel hail roar tou west hebben. Ik mainde achteròf aal dat ter wat vremds was, mor nait luustern netuurlek mit mien domme kop. En dat bieainkomst van mien aigen projectgroep net op t leste mement verploatst is, is bliekboar ook nait tot mie deurdrongen. Nait even op mail keken. Ik zit letterlek en figuurlek hail aargens aans. Ik prommel wat verontschuldegens, griep mien pepierderij bie nkander en zet gaauw dat stomme bistrostoultje weerom. Hou kin dat nou, want ik herkende toch n stuk of wat van mien aigen kellegoa’s? En woarom zaag ik dij vremde mensen den nait eerder? Der wordt hier en doar wat lagd en ain zegt: “Blijf gerust zitten hoor, wij doen niks geheimzinnigs.” Kop wordt mie rood en swait brekt mie oet. Ik stoa veur poal en ik vuil mie n grode lulhannes! En toch heb ik n excuus. Dizze hoeskoamer is nait bedould as vergoaderroemte. Elk mag der zo ienlopen, zunder te kloppen. Voak staait deur ook open, want dit is n aalgemaine roemte, mit n bibliotheek mit wat noaslagwaarken en tiedschriften, n poar fauteuils, n zitje mit n stukofwat bistrostoultjes, n kovvieautomoat en gezellege verlichten. Om even ienformeel mit ain of twij kellegoa’s te overleggen. Aigelk bennen lu dij hier nou zitten zulf ien overtreden, om dizze roemte te gebruken veur heur vergoadern. Mor doar is dij nait veur bedould. n Geruststellende gedachte, zo slim fout was ik dus ook weer nait. Ik huif mie doarom feidelk nait te schoamen. Mor ik verwiet miezulf wél dat ik eerdere signoalen nait opmaarkt heb. En dat ik nait even mien e-mail noakeken heb veurdat ik noar mien vergoadern ging. Gaauw moak ik dat ik vot kom en dou deur van hoeskoamer stief dicht. Ik heur ze te deur hin nog boldernd laggen en ik schoam mie toch ….
t Haar traauwens mor n hoar scheeld of mien aigen projectgroep haar hier wel gewoon vergoaderd en zol den feidelk ook ien overtreden west hebben. Mor de groep dij der nou zit het onze veurzidder bliekboar omproaten kind en nou mouten wie op zuik noar wat aans. Ook hier geldt tegenwoordeg al t recht van de staarkste. Ien tegenstellen tot vrouger, dou gol t recht van d’eerste… En ientied wordt hoeskoamer dus aal voaker onaigelk bruukt.
Leste wat vis ontdekt is t wotter. Eerst as ie t Grunnegerlaand verloaten hebben verneem je wat wènst bedudt. Elk joar mout ik den ook even weerum noa mien geboortestreek, Westerwolle. Menneg moal heb ik zo kampeerd op natuurkampeerterraaintje Slangenbörg in Wezzentaange bie Zèlng. t Stukje grond heurde doudestieds de Hardings oet Ter Börg. Ol vraauw Harding kwam dou zulven tegen etenstied nog centen beuren. Leste joaren bring ik op mien Westerwolle-trips nachten geregeld deur in n pipowoagen bie t Eemboerveld.
Soavends zit ik den mit oetzicht op t deur Verainen Natuurmonumenten weerumshovelde gruinlaand. Dat was vrouger baauwlaand van mien oom Haarm. En doarveur is t deur mien grootvoa ontgonnen, veroverd op de wildernis van haaide, vennen en stroekjerdij. Non is t prachteg natuurgebied. En allerdeegs mien pa, dij t swait van t grond kloarmoaken nog nich vergeten was en t schane von dat dizze goie grond overgeven wui aan de natuur (‘van zuks komt ja niks’) gaf tou dat e planten gruien zag dij e allenneg nog van zien jeugd kön. Mor bie mien pipowoagen zit ik doar non mit n glaske wien in haand hail tevree n piepke te roken. In t gruinlaand, woar k op oetkiek, lopen tegenwoordeg Loakevelders. Baisten kommen aine veur aine even langs, kieken mie mit heur grode koie-ogen aan en stellen mie grondvroage: bist der weer? Noa n zetje kommen den ook de kaalver. Dij blieven wat langer en kieken mie haalfmaal aan. Waiten nog nich recht hou t heurt.
Op loagere schoule in Nietap kwam k tot de ontdekken, dat bie bakker van der Ploug in Roon eetboar pepier te kriegen was…
Ik op mien luttje deurtrappertje tussen de middag gauw noar v d Ploug en din veur n haalve of n haile cent pepier verkopen.
Loater in Scheemde, dito. Jan de Grooth, krudenier bie d toren, zee: is dit nog wat veur die, Klaas?
Hai haar net n partij deuskes mit stengeltjes zuit holt inkocht en ik kocht geliek twei deuskes….
Op t schoulplain zagen d jongs, dat ik op n stokje zat te sappeln.
Wat hest doar? Zuit holt! Ook n stokje? 2 Cent!
In n mum was k n pakje kwiet. Aal meer jongs woll n wel wat van mie kopen!
Dat ging zo n moand of dreie… Dou kwam Kootje Kuper noar mie tou en blafte: Wat bist doe ja n boef!
Kochst ja bie de Grooth!
Ja, en….? vroug ik: Mag dat nait?
Mis! Elk kocht t nou zulf bie Jan Hinderk.
Loater in mien trauwen net zowat. Wie woonden op Gasthoesloane in Scheemde.
Aal weke kwam ik bie Thoalens, achter in Wildervank….
Hai haar n winkel mit allerhande raive. Ook veul toenspul en omdat ik dou nog in n olle VW-bestel toerde, kon ik aal weke wel n vrachtje mitnemen. Via t Scheemter kraantje, dei wie dou ook nog oetgaa m, verkocht ik t weer.
Komt op n zundagmiddag Haarm veur t hoes langs.. Zwaaide tegen mie en laip deur.
Haarm was boukholder bie zien neef (van D.) in Veendam, dei in van alles en nog wat pengelde.
Dei is verdwoald vast, zee ik tegen moeke..
Moandags bie hom in de zoak bleek, dat e bewust keken haar woaras ik woonde!
Dus, doe bist de booesdouner! zee e….. Ik, mie naarns van bewust, keek hom onneuzel aan en vroug: boosdouner? Hou bedoulst?
Doe zitst in ons handel! Verkochst toenraive in ons gebied!
Joen gebied? Ie zitten ja in Veendam! Ja, mor wie verkopen ook veul in Scheemde en omgeem….
Doe stopst der voatdoadelk mit, aans krigst hier gain adverensies meer!!
Oh, eh, eh… stutterde ik… en kreeg geliek n inval tussen de oren!
Dat zel den wel mouten ja, want ik wil joe geern as klant holl n!
Mor ik heb nog wel n vrachtje zitten, dat mou k nog wel eem kwiet!
Dat brengst hier mor!!
Ok! Dat vin k netjes. Dou k! k Heb der wel oareg wat zitt n, goud? (loog ik)
Joa, breng mor!
Ik vervolgde mien route en stapde om n uur of vaare bie Thalens de winkel in.
Vertelde hom, dat k t buske nog geern n moal of wat vol hebben wol en dat k den stoppen mos!
De menaar, woarom snabde hai ook nait…. Kom vanweke nog mor n moal langs… k heb nog veul meer veur hom! zee e mit n grode grijns om bek.
Dat was k al van plan zee ik en heb nog n poar moal n buske vol ophoalt…!!
Ondanks da k n beste weke haar, ben k der net as an t eetboar pepier en t zuit holt, nait riek van worden!
n Haile zet leden vruig op kezoatsie n knoap van zo’n doezend weke domnee hom t pad noar de Zoalegmoaker te wiezen. Docht vervast hom doarmit vast te zetten, of oet tende te lokken. “Kin k nait“, zee domnee rezeluut tegen hom. Doar snapde Mans titel noch jota van. As zo’n dainder van Grode Boas hierboven t al nait wis, wel mout je din vroagen? “En joe binnen nog wel aansteld as veurganger“, brocht stomverboasde Mans doar tegenin. “Inderdoad, mor wast mie vragst, bestaait nait!“ Luusteroars valen finoal stil. Sloan van dit beschaaid sikkom achterover. “Dat vaalt ja nait te riemen!“, sputterde t jong. “Doch wel“, göng domnee onversteurd wieder, den Jezus is zölf t pad en Hai staait stoef bie die. Hemel kin wel ains veul körteraan wezen as wie mainsttied denken. As wie noar hemel wiezen, doun we dat aaltied recht boven ons. Dat doun aans ons ’tegenpoters’ in Austroalië ok. Eerdbewoonders wiezen zo elk d’aander kaande op. Zel t mit onze daampkring van doun hebben? Locht as welle van t leven? As we zo annaaiern, binnen ons verstorvenen ja noader aan as wie vermouden? t Voaderhoes is din ok ja stoefan. “Zet rusteg ain tree en doe bist op pad. Vol dien haanden mor, de rest komt vanzölf“. Doar is soavends hierzoot in t zoaltje achter kerke en thoes nog laank over deurproat. Hebben joe t rechte pad ok al vonden?
Houveul kin n mens verdroagen? Wenneer wordt t joe te görteg? Om mit Job 2:9 te spreken: “Volharden joe noa n bult rekonkel nog in joen vroomhaid?” Jobs vraauw vond t gekmanswaark. Aal was hom ofpakt: Laand, vij, hoes, waarkvolk, vrönden, kinder. Liggoamelke kwoalen, t huil nait op.
Niks bleef hom bespoard. Zien kunde en zölfs zien aigen vraauw dröng der op aan, kop in schoot te leggen. Doch gaf Job nait tou aan aal verlaaidens. Soatan haar aan hom n kwoaie. As belonen veur zien traauw aan zien ainege Meester, kreeg hai t beder din hai ooit had haar. t Kwoade mos bakzaail hoalen.
Stoan joe bie veurkomend meleur ok zo staark in joen schounen? t Wordt tied, dat Onze Laive Heer dij Kwoade veur ains en aaltied zien ploatse wist en hom kop vergraimd. Meschain hebben wie din nog n bedere tied te verwachten en krieg we weer n Parredies op eerde.
Mieghommels wazzen op n schiere winterdag drok bezeg groankorrels te dreugen dij zai ien zummer sprokkeld haren. Sprinkhoan dij sikkom verhongerde, sleepte zuk veurbie en smeekte om n beetje vreten. Mieghommels vrougen hom woarom of hai ien zummer gain winterveurroad verzoameld haar. Sprinkhoan zee dat e doarveur gain tied had haar omreden hai was dou haile doagen aan t zingen west. Dou zeden mieghommels dat hai, as e stom genog was om ien zummer mor haile doagen te kwelen, ien wienter mor mit lege moag noar bèr daanzen mos.
Raaizeger zol noa wat gepiemel krekt van hoes goan, dou hai zien hond hom bie deur oet rekken zag en gappen. Hai vroug hond op schaarbe toon: ”Woarom staais doe doar bie deur te gappen? Alens is kloar veur raais behaalven doe. Kom votdoadelk mit!” Hond kwispelde mit steert en beet terug: “Nou, boas. k Bin al laang kloar. k Stoa al n zetje op joe te wachten!” Treuzeloar rekent vertroagen voak tou aan vrund dij aaid op tied is!
Plevuzen ien meerkleureg broen acht doem laang, acht doem braid lagen doarzoot aal dij joaren zo geef as wat mor wel ollerwets
kiener wazzen der op wozzen hoesdaaier konnen der weden wat is der veul op òfrevot wer der op vertraauwde tegels speuld
kiener binnen groot en hoes al oet daaier binnen al laank oet tied ollu mozzen mor ais wat mit ien tied helgraauwe tegels liggen der nou
boudeltje is weer goud bie tied waarmte geft nijmoodse tegelvlouer mor daaier hebben der nait rond haisterd nooit hemmen der kiener op aan speulen west.
Taande Ellie belde mit de mitdailen dat oom Gerrit van trap ofvalen was en dat ze nou mit hom in t zaikenhoes zat. “Kinst ons weer ophoalen mienjong,” vruig ze, “want wie binnen mit zaikenauto hèngoan, mor dij brengen ons nait weerom.” Ik stemde tou en vruig woar ze wazzen. “In t akkedemies”, zegt ze, t hait al joaren UMCG mor veur die ollegies is t nog aal akkedemies. Dou ik tussen de boalies deurluip noar d’eerste hulp zag ik ze al zitten, Taande Ellie mit n toestege kop en oom Gerrit mit n blaauw oog en n aarm in douk. “Hou is t oflopen?”, vruig ik vot en taande Ellie begon: “Dij stovvel,” zee ze, “hai haar n huile riege dreugde regen bonen in haand en kwam der mit van boven, t uutende van t taauw woar ze mit inregen wazzen kreeg hai om enkels en dou is e van boven òf aan noar beneden valen. Mor hai het weer ais geluk had dat e niks broken het. Hai het scholder oet de kom had en dij hebben ze der weer in zet en hai zit onder de bulten schrammen en blaauwe steden. Oh joa, en ze hebben hom nog n gat in de kop hecht. t Is ook zo’n klonterd hè, kist hom ook nait allint geworden loaten zunder dat e brokken moakt.” “Nah, loaten we mor op hoes aan goan den”, zee ik. Dou k oom Gerrit bie d’aarm pakde, omdat e nogal muilek in t ende kwam en ik nait wol dat e valen zol, kraaide hai t oet, ik haar hom net bie n dikke schoafwond te pakken. “Doar binnen ie nog wel even zuit mit”, zee ik. Mit n zielege kop nikde hai en zee: “t Aargste is nog dat ik mien boksem nait zulf meer tou doun kin, dus nou mout ze aal mit mie as ik noar t hoeske mout.” Onderwegens steunde en kreunde t olske bie elk koeltje en bultje dij we tegen kwammen. “Die dokters mouten wel strontberoerd worden bie die in auto mit dat gehobbel”, zee e. “Ik zal t aan d’eerstvolgende dokter vroagen,” zee ik, “mor tot nou tou heb ik nog gain kloagen had.” Intied wazzen we in Sibboeren aan kommen en kon oom Gerrit in zien stoule bie t roam zitten en ik denk dat e der de komende twij weke ook nait weer oet komt, want olle bonken genezen nait zo gaauw.
Wat hevve voak n lol had om en mit Berend Kregel. t Was op zuch n laive jong en hai was altied ien veur n oepke. Zo ook op dij eerste dunderdag ien april ’54. Hai haar krekt n poar moand zien eerste boantje bie Bakker Bolhoes en dat ging hom meroakels noar t zin. Bakker haar noamelk ook twij schiere wichter ien dainst, van om en bie achttien jaar. Dij mörn kwam Berend op t onzoalege idee om wichter de boes ains flink op hoed te joagen. n Ketaaier veur kovviedrinken naaide e der even tussen oet noar Slachter Hamming en vroug hom n speen van n koujoar. Dij kreeg e, en dou as de sodemieter weerom noar bakkerij. Wichter wazzen aal drok dounde mit kovvie en kouk. Berend mos nog even noar t huuske, knupte boksem lös en hong speen tussen onderste knoop en t oetend van gulp. Zo, dat zat goud vast. Onneuzel laip e keuken weer ien, noar bakker, bakkerske en baide wichter. Dou wichter mit ogen as theeschuddels zagen hou Berend zien geval der oet bungelde, begonnen ze alleriezelkst te gilpen.
Ien drij stappen ston Berend bie toavel, greep t mes bie kouk vot en terwiel dat e belkte, “stekt dat maal ding der nou alweer oet”, snee e mit ain hoal t spultje der óf. Vraauw en wichter stoven finoal over stuur keuken oet. Bakker raip: “Doe grode kounavvel, der oet en der nooit weer ien! Bist op staande vout ontsloagen!”
Bie t schrieven is de pen mien raif As japperd riem ik sums schaif n Miesgaster dus bie elk onderwaarp Mishottjet mie dat, word ik schaarp Mor t rekkertje in mie, zet mie op stee; en da’s mie slim laif
Lutje Derk was nog mor n kwoajong; Zat op n trekkertje en pruddelde: ‘rong, rong’ Hai wuir n knuppel en dee sums stoer. As ze hom vruigen zee e: “ik wor n rieke boer.” Dou e groot was ruip e van de trekker: “ik kreeg geliek Van beudel noar hereboer, joa en ik bin schatriek.” Nou hai old is, vuilt hai zok nog altied lekker, Want hai maait zien blaikveld op zien minitrekker.
Zo’n 55 joar binnen vraauw en ik onderdail van nkanders leven. Zai n Drints zwaarfkaaigie en ik n Grunneger molleboon. t Waark van pa brocht heur mit moe, bruier en zus noar stad, stoef bie Oostersluus. Vanòf joar ain is mien haimstee aan aander kaant van sluus op Hoogebrug, Oosterhoogebrug om persies te wezen, dus keken we sikkom bie nkander op bord en was verkeerntjederij dicht bie hoes. Krek zo as Ede zee “baaiden haren heur aigen gedachten”, was kaggel bie ons òf en tou even oet mor …. bleef toch n luddek beetje waarm. t Wicht haar in vrouger joaren n autorieschoul, dat wui van dij gevolgen dat lesauto wel ais n knovveltje opluip en oetdeukerij der maank mos.
Soavends, noa leste les, wui rooie Opel Kadett bie WKW aan d’Ulgersmoaweg veur t bedrief zet en kregen sleudels plek in braivenbus aan t hek. Omreden mien affeer doar stoef bie was, zag k auto bie touval stoan. n Stukje krammedroad brocht autosleudels tot braivenbus oet en t meziekploatje “I Take It Back” kreeg plek op t meterbred onder veurroet. Aanderdoags mos t oog …. en noar ik hoopte t haart ter wel op valen.
Mor… t was midden in zummer en gloepends hait. Zun vrommelde t vinylploatje onder t glas hailendaal in nkander zodat ofspeulen onmeugelk was en t verhoal nait op stee kwam doar ik t geern hemmen wol. t Schrompeld stukje laifdebliek streek horrel in gevuilens weer slicht, stookte kaggel weer op en juig auto noar d’eerste de beste meziekwinkel veur t aigenste ploatje “I Take It Back”. Dij vaaier woorden brochten ons laif en leed veur aaltied bie nkander.
t Is zundag. t Is nog lekker vroug as Karel op zien fietse stapt en vot ridt. Hai is geern smörgens vroug op pad, om den is t lekker rusteg. Der binnen nog bienoa gain auto’s en je kommen ook waineg mensen tegen. Wel zugt e sums n poar reeën. En lest kruusde der mor zo n vos zien pad. Dat is natuurlek n hail biezundere belevenis. Karel gaait de bocht om en ridt in de richten van t meer. In de bomen heurt e de vogels floiten, wieder is alles stil. De zunne schient en der is gain wind. Inainen wordt t donkerder. Der vaalt n grote schare over Karel hin. Schrokken kikt e omhoog.
t Kin nait de schare van n vlaigmesien van Tom wezen, om din zollen je geluud heuren mouten. Boven zuk zugt Karel n grode zwaarte vogel dij op hom òf komt. n Kraaie, mor din wel tien moal zo groot! Karel springt van zien fietse, gooit hom aan kaante en begunt in paniek haard te runnen. Zien handen holdt e op zien kop, baange dat de kraai hom pikken zel. Mor hai kin de vogel nait ontlopen …. Karel vuilt hou of e bie de scholders grepen wordt. Hai vuilt de schaarpe noagels van de kraaie in zien vel drokken. Din gaait e mit de vogel de locht in. Hai wil wel bölken, mor der komt gain geluud tot zien mond oet. Ze goan aal hoger de locht in. Karel dut zien ogen dicht, hai duurft nait meer te kieken. As de kraaie hom no mor nait vallen let!
Din vuilt Karel wat haards onder zien vouten. Staait e weer op de grond? Hai vuilt hou de vogel hom lös let. Baange dut e de ogen n lukbeetje open. t Liekt wel of e aargens in de locht staait! Om hom tou zugt e veuraal roemte. Hail in de verte binnen hoezen te zain. Karel staait op n groot rond ding. t Liekt wel n groot rad. Noast hom zit de grote kraaie. Hai kikt Karel aan en din ….. din begunt e morzo te proaten. “Zugst dij kerktoren doar?”, vragt e. Karel nikkopt verboasd. “Ains was doar achter d’kerke n hoaven”, vertelt de kraaie wieder. “Doar kwammen de schepen deur t Koudaip voaren mit loadens klaai. Dij klaai kwam oet t Hogelaand en wer hier bruukt veur t moaken van stainen in de stainfebriek, Tiggelwaark. Karel antwoordt: “Oh, doarom hait dij stroate doar ook Tichelwerk”. “Juust”, zegt de kraaie. “Aan t ende van de hoaven begon de toene van t hotel De Witte Zwoan. En even wieder, tegenover woar dij torenspitse is, doar was de meulen. Mor dij is der nait meer, om dij is ofbrandt.” Karel begunt de kraaie wel interessant te vinden. Dat baist wait bliekboar hail veul van hou of Oostwold der vrouger oetzain het. Doarom holdt e zien mond en luustert. “Veur t hotel was de halte van de tram”, vertelt de vogel wieder. “n Tram?”, vragt Karel verwonderd. “Joazeker, een stoomtram ree hier toun deur t dörp. As e deraan kwam zaggen je eerst n dikke stoomwolk en din pas de tram. Dij tram haitte van Ol Graitje. Karel mot derom laggen. “Zeker omdat e zo zuchten dee en zo langzoam luip”, zegt e. De kraaie reageert nait, mor wist mit zien vleugel wiederop. “Doar, stoefbie woar de sloagerswinkel is, was de dörpspompe. Doar kwammen de minsen vrouger wotter hoalen, om der was ja nog gain wotterlaaiden. Mit emmers luipen ze elke mörgen noar de Nortonpompe veur wotter.” Karel reageert no wel: “Oh, joa, dij pompe is der nog. Mor der komt gain wotter meer oet. “Presies”, zegt de kraaie, t is no aigenlieks n monument.” “Mor wie hebben ook n echt monument”, zegt Karel, “Dat is n dikke staine mit n verhoal derop.” De kraaie kikt Karel ernsteg aan. “Dat is n herdenkingsmonument veur de minsen dij in de Twijde Wereldoorlog omkommen binnen,” zegt e. “Der staait ook n zoele mit de noamen van de Jeudse minsen dij oet Oostwold wegvoerd binnen. Dat was n slimme tied…” De kraaie is stille, net of e noadinkt. Din zugt Karel dat de kraaie zien vleugels oetstrekt. “No, tot ziens, hur”, zegt e en hai vlogt vot. Karel schrikt en ropt: “Hé, most mie mitnemen. Ik kin nait vlaigen!” Mor de kraaie vlogt gewoon deur en even loater is e verswonnen. Karel kikt om zuk tou. t Grote wiel liekt wel in de locht te zweven. Karel gaait op knijen zitten en kropt veurzichies noar de raande van t rad tou. As e over de raande dele kikt zugt e, dat t rad op n hoge poale staait midden in t gruinlaand. t Is eng hoog, Karel krigt der kriebels van in t lief. Hai kropt gauw weer noar t midden van t rad. Hai gaait op zien billen zitten en kikt om zuk tou. Din zugt e links n hoes. t Is n bekend hoes, t hoes van Tom. Nó wait Karel woar of e zuk bevindt: hai is op t aaibernust, dij stoefbie Tom zien hoes hinzet is. n Nust is t aigenlieks nog nait, om der is ja nog geen aaiber kommen om n nust te baauwen. Karel kikt oetzied en zugt de kruuskerke mit de zwaarte vogel op zien toren. Is dat de kraaie, dij hom hier hin vlogen het? Wiederop stekt de nale van d’aandere kerke de locht in. Aan de vout van de kruuskerke zugt e de nij aanlegde slingertoene, dij bij de pastorie heurt. t Zaandpad slingert zuk tussen de bomen en struken deur. Karels blik gaait over de hoezen noar t gezondhaidscentrum en din noar t wotter van t Oldambtmeer. Hai kin t aailand hail goud zain, de braide schoule en de hoaven bie t strandje. Hai zugt de nije brogge over t verbindenswotter noar t Koudiep. En din doarachter t vlaigveld. Zien ogen goan weer terogge noar t hoes van Tom. En din komt de angst. Hou kin ik hier weer vot kommen?, denkt Karel en de paniek slagt tou. Mit grote, verschrikte ogen kikt e om zuk tou. Din zugt e op weg n fietse aankommen. Karel begunt hard te bölken: “Help! Help!” De man op de fietse kikt om zuk tou. Karel perbaaiert nog haarder te bölken. Weer kikt de man in t rond. Din inainen kikt e in de richten van t aaibernust. Hai holdt zien haand boven d’ogen en kuurt noar Karel. Dij zwaait mit baaide aarms. Hai zugt hou of de man wat tot zien fietstazze oet hoalt. Mit zien aandere haand tikt e op wat dat e in zien haand holdt. Din bringt e dij haand noar zien oor. Karel begript inainen wat of de man dut: hai belt mit zien mobiel. Zeker en vast om hulpe te kriegen. t Duurt nait laank of van alle zieden heurt Karel sirenes. Der komt n brandweerauto de loane oprieden. En direct doarachter n plietsiewoagen. Ook zugt Karel dat der n ambulance aanrieden komt. De brandweerauto staait stoef onder t aaibernust. De brandweermannen schoeven de ledder oet, zover dat e tegen t rad van t aaibernust aankomt. Even loater zugt Karel de kop van n brandweerman boven de raande oetkommen. Veurzichies schoft Karel noar de raande van t rad. Hai mot zuk omdraaien om op de ledder te goan stoan. Mor din verlust e zien evenwicht en mit een soezende voart stört e bie de brandweerman langes omdele. Mit n klap komt e op de grond terechte. Hai dut zien ogen open en …. tot zien verboazen zugt e dat e noast zien bèrre op vlouer ligt. Boeten heurt e de vogeltjes floiten.
Der is n bekende oetdrukken dij zegt: elk mens krigt wat e verdaint. As ik doar over noadenk overspuilt mie n gevuil van twievel, want: gaait t mie goud, din is t woar; gaait t mie slecht, din klopt der gain snars van. Mor as je zo denken, din goan je òf op bepoalde veurvalen en dat is nait goud. Hou kom ik hier op? Hail ainvoudeg! Ik was aan t reddern tussen pepieren van vrougertieden en ik von n bewies van aanstellen van n veurmoalege boan, of beter zegd, oplaaiden.
t Was in mien noa-puberoale-periode dat k wat verkeerntjederij haar. k Haar dou net n oplaaiden met goud gevolg ofsloten en ik wol in n aandere ploats aan n nije begunnen en doar mos k veur sollesiteern. Op ain en dezulfde oavend schreef ik twij braiven; ain noar dij nije boan/oplaaiden en ain noar t laifste wicht dij ik op dat moment kende. Aan baaide braiven besteedde ik de neudege aandacht; mien beste schrieftalenten wuiren in stelling brocht, om t zo mor ais te zeggen. Dou ik de braiven zeer tot mien zin kloar haar, dee ik ze in n kervot en dou mozzen nog even d’adrezzen der op. Op dat moment ruip n kollegoa of ik hom even helpen kon met n spoedgeval. Dat duurde wat langer din veurzain en pas uren loater kwamen d’adrezzen op de kervotten en midden in nacht heb ik ze nog even op buzze doan.
Twij doage loater wuir ik beld deur n veur mie onbekende juvver. Zai bleek chef persenailszoaken te wezen van d’instellen woar k sollesiteerd haar. Dou ze dat zee, begon t bie mie te kriebeln, want dit was n goud taiken van mien sollesitoatsie. Mor nait laank, want even loater ston ik met n heufd as n robait bie de telefoon. “Ik bin zeer geroerd deur joen laive braif”, zee de juvver, “en joe hebben mie slim nijsgiereg moakt wel joe binnen. Mor woar ik nog nijsgiereger noar bin is, of joe waarklek veurnemens binnen te sollesiteern bie ons instellen?” Totoal verbaldereerd kon ik doar gelokkeg bevestigend op antwoorden. “Nou”, zee de juvver, “stuur din zo gauw meuglek n braifke mit joen persoonleke gegevens en din zel ik dij mit veurrang behandeln.” n Dikke week loater zat ik, ainegzins opgeloaten, tegenover dij juvver om heur dudelek te moaken woarom ik bie heur in de instellen mie wieder ontplooien wol. Nog dezulfde dag kreeg ik van heur te heuren dat ik doar begunnen kon.
Roem drij joar heb ik doar mit veul plezaaier waarkt en dou haar k der n diploma bie. Dou ik noatied, wegens promotie, mit ontslag gong, mos k nog even bie de chef personeelszoaken langs om wat zoaken òf te handeln. “Waist die nog te herinnern hou ofstoe die hier introduceerd hest?”, vruig ze.
Nou of ik dat nog wos! “Dien eerste braif noar ons”, gong ze wieder, “was de beste sollesitoatsiebraif dij ik ooit ontvongen heb en doe hest die d’oflopen joaren zulf goud woarmoakt; gain spiet dat ik die dou aannomen heb, doe komst der wel. Sukses wieder!”
Dou ik ofschaid van heur nam, heb ik heur n haile dikke smok geven en doarbie zegd: “Dat was de leste zin van dij braif en dat moak ik nou din ook mor woar!” Ik kin joe zeggen, dou kleurde zai as n robait! Joa, want ik haar in tied dat ik doar waarkt heb n bult bieleerd.
Dou k in verkeernstied t wicht al n moal of wat in week in ogen keek, was t gebrukelk davve soaterdagsoavends noa t daanzen bie Enting in Zuudloaren mit auto n endje aan rit gongen. W’haren vanzulf n bult te beproaten en dat dou je t laifst nait bie ollu op knij, ze zollen der ais wakker worren, loatve zeggen “der was dak op t hoes”. Mor aal dat autorieden is slecht veur t milleu en t prat ook nait zo makkelk mit handen aan t stuur dus wui auto, zo aargens in kontraainen van Nörg, twindeg meter van weg òf, op inrit van n stuk baauwlaand, noast n woagen mit boeskolen zet. n Schier stee dochten wie zo, mit roemte, rust en roegte om ons tou en routduuster, mor bie ons volle moan dus tied om laif veur mekoar te wezen. Òf en tou glee ons n streek licht deur t hoar van n auto dij wiederop n òfslag nam. Dou grode wiezer van klok stoadeg n slag in rondte muik en t woater aan binnenkaant bie autoroeten deel luip wui t weer tied proaterij óf te moaken en op hoes aan te goan. t Wicht labde roeten dreug en laagde laif dou ik auto weer aan proat muik. Nee hè, vaast in bragel, veuroet – achteroet, mor auto kwam gain meter van stee.
Hou nou, routduuster, gain tillefoon en wiedvot van bewoonde wereld. Doar stoa je din zunder lusten mor mit n bult lasten en wel kon ons doar ofhelpen? Terwiel autolichten nog aal deur t hoar streken, mor nou wel tegen ons zin d’òfslag namen, haar grode wiezer onderhaand al n moal of wat staail omhoog stoan. t Lege laand lag onder n diezeg klaid en van laiverlee wui wiede wereld weer licht. Dou, inainen t geronk van n trekker, t gerammel van n dikke ketten om ons trekhoak en zunder wat te zeggen ston auto weer op weg. Ol boer stook hand op, gnivvelde wat en ree weer vot, haar zo zien aigen herinnerns.
Ien de Harstmark bin ik lest Mit mien wief naa stad touw west, En ik wol van mien bedrieven Nouw rais gauw en boukje schrieven. ‘k Had het vette vij verkocht ‘t Mijst gewas ien bulten brogt; En nouw mos we ja rais kieken, Houw het wel ien stad zol lieken; Onze vrauw had ien de stad Nooit nijt nog heur vouten had. ‘s Mörgens tiedig oet de veeren, Spande ik onze broene meeren Veur de neije Fajeton, ‘t Wief der op, de rais begon. Ik mien rok met glenne knoopen, Om mit deur de stad te loopen; ‘t Wief heur tirentainen schoet, En heur bais mit ‘t blaauwe roet; Ik mien ronde houd zol ‘k mijnen, Wiede boksen om e bijnen; ‘t Wief en kanten muts op kop En de hout mit ploemen op.
Zo begunt n lang beriemd verhoal van de dichter Synco Reijnders. Hai wer in 1793 geboren in Stad en volgde de letiense schoule woar e veur domie leerde en loater stedaaierde hai ook rechten.
In 1832 wer e notoares in n Daam (Appingedam). Doar was e van 1833 tot 1843 ook börgmeester. n Geleerde boaskerel dus. En toch schreef e n bult feest- en gelegenhaidsgedichten in t Nederlands. Sommegen doarvan werden ofdrokt in de Groninger Volksalmanak en in de bundel ‘Nagelaten gedichten’. Grode bekendhaid kreeg e mit de publikoatsie van ‘Raare Raize’, woarvan ie t begun lezen konden. Dat gebeurde in 1828 en loater, in 1837, verscheen in dezulfde almanak: ‘Houw dat Jan aan zien Saar komen is’. In 1873 kwam Synco Reijnders uut tied.
Nou even weer noar ‘Raare raize’. Der wordt in Stad van alles bezöcht. De pladdelandsminsen bekieken alles goud en ze verboazen zuk over dat wat ze zain. Zulfs de doames van lichte zeden worden deur de boer bekeken, terwiel zien vraauw op hom wacht in kovviehoes:
Maagtjes, dij wel juffers leeken, Hadden manlu op e zied, Mooije maiden! – o, ‘t was zwied! Maar ik bin gijn boeren kinkel, ‘k Hol tog nog wel van dij winkel. ‘t Gong der, ‘k mag neit zeggen houw, ‘t Gong der nijt ordentlik touw. IJne draide mie op ziede, Och zij keek zoo lijf, zoo bliede, Nikte mie zoo vrundelk an; ‘k Wörd der al wat anders van!
Joa, joa, n notoares is ook mor n mins. Om kört te goan: t Wicht kreeg heur zin nait. t Luip uut op n vechtpertij! En de boer mos op de loop. Nee, n groot sukses was de raaize noar Stad nait.
Zunder meer en woord te praaten Runde ik deur wel viefteg straaten. En zoo kwam ik kört veur vijr Endling weer ien mien ketijr. ‘k Sluig de meeren veur de waagen “Vraauw!” zeek, “moust mie maar nijt vraagen, wat er mit mij is geschijd. ‘k Wol wel reeren van verdrijt!” Nouw wol ‘k geld touw buus oet haalen, En de kastelein betaalen. Maar daar kwam der ‘t slimste kruus, ‘k Hah gijn geld meer ien mien buus. Schulde laaten leek mie kwaad touw En betaalen was gijn raad touw; Maar ik stopte hom tot pand Mien allozie ien de hand. En ruip: “vört, ie baide meeren!” ‘t Is en kerel, kan ‘k joe zweeren, dij mij ooit weer krigt ien Stad; ‘k Heb der taart genog van had.
Joa, joa, t ging der vrouger in Stad ook al slim roeg omweg. Mor t pebliek op de Nutsbieainkomst in t dörp lag dubbel van t lagen. Ik denk dat t slimste lagen om heurzulf was.
Hemmen ie dat nou ook, da’je bie t lìngen van olderdom aal voaker trug valen op herinnerns oet vrouger tieden? Benoam oet tied van bongeljoaren heugt nog wel ais n schier verhoal. t Ain komt binnen as dag van guster, mor veur t aander mout t benul duchteg aan slag om boudel bie nkander te schraben. Mit ol foto’s of filmkes he’je haalfschaaid al rad veur ogen. “Kiek, bie Fokke en Thomas op boerderij, aan t swemmen in dij grode betonnen silo. t Was dou zo vrezelk hait ….. aaier roegelden kookt tou hounder oet en knien wupde van homzulf vlaaispaan ien. Ook aibels makkelk is n ol kammeroad dij joe t ain en aander smui aanlaangt. “Waist nog davve ais n moal in Haarkstee, op daansvlouer bie Stoalstroa, n twijling kop van slag muiken?” We hemmen wichter dou achter op ons plof mit aarms om t lief noar hoes brocht, woaraargens in kontrainen van ten Post….. en davve op t achterdeel, terwiel kat achter moezen aanvloog, in t duuster aan t snoetjeknovveln waren? Tjoa, doar heb k in herinnerns nog wel n schier ploatje bie. Ollu van wichter haren bèrstee wiedvot in opkoamer van t veurhoes dus kon t n beetje gestommel wel lieden en….. t ston ducht mie nait in t draaibouk, mor noa n stief ketaaier ‘eerabbels kraben’ wui Jantinoa wizzeld mit Graitje en gong t vannijs òfaan.
Laank leden kreeg k as kwoajong drij vingers tussen schuurdeur en kezien. Och man, wat dee mie dat aldergloependste zeer. t Verstaand sluig mie op tilt en t was mor goud dat biebel dik onder t stof zat dou k ons Laimeneer even n veer in kont stak. Pien trok mie filaain tou tonen oet, t hoar kwam recht in t ìnne en n kolle rillen juig mie over rug mit van dij gevolgen da’k noppen op aarms en bainen kreeg. Aldernoast wat heb ik stoan daansen en jodeln. Terzulfdertied pongelde moeke mit voel goud in wastobbe en heurde t lellen n zetje aan, mor wos nait wat d’aanlaiden van mien gebèlk was. Soavends dou pa in hoes kwam zee moeke dat leujong op meziekles mos, omreden der volgens heur vervast n groot talent mit mie op plaanken kwam. Mien gesputter van hou of t wel nait komen was brocht gain omkeer teweeg, zai zag in mie al n Willy Alberti of zukswathìn en ik zol t hailendaal moaken in wereld van zingerij. Mor zee ze, t was beder da’k eerst les kreeg op n meziekinsterment.
Aanderdoags ik schier goud aan, stiefsel in t hoar en bie moeke achter op n gammel pakjedroager op fiets noar Stad tou op zuik noar n schiere meziekschoul. Computer, internet of koegel was der dou vanzulf nog nait. t Aldereerst noar Jan Holvast, ie waiten wel dij man dij zo aibels mooi de snijwaals oet zien trekharmonikoa trok. Mor dat haar k al duvels gauw in t snötje, k zakde sikkom deur stoul man, mit dat zwoare apperoat op knibbels en der zaten mie veuls te veul zwaarde en widde knopkes op, dus gain trekörgel. Bie Olengoa in Visserstroat kreeg k n gitaar om haals, nait haalf zo zwoar, mor t apperoat was mie te laank of ik haar aarms te kört. Mien getjìngel juig kat in gedienen, hond muik slim roare geluden en t wotter luip hom òf. Dou iesderdroadjes aal kaanten opsprongen, keek kerel lelk as drij doag min weer en zee dat t genog was, k was n laif jong mor k haar der gain aanleg veur en telent haar e nait op plaank liggen…. körtom…. ook gain gitaar. Dou nog even noar n trommelsloager, dat leek mie wel wat, twij van dij grode trommen en potdeksels in koamer, stokken in haand en haauwen of wereld vergaait. Mor moeke ‘sluig grode trom’, mos ook mor nait, wee ze: “w’hemmen nou nog schiere noabers” en dat wol ze geern zo hòllen. Ten lange leste wui t n luddek mondörgeltje mit n feestmuts van Mulder op t Zuderdaip. Mien aldereerste optreden was meroakels, t was n groot sukses op t brulofsfesie van Opa en Opoe….. dij vonden vanzulf ales mooi wat klaainzeun speulde.
Grunnen staait der weer gekleurd op Imca toonde heur grode scheur aan de NAM! Net as Geert oet Muzzel nam zai gain blad veur de ‘mond’. Komt van de bevens en nou zit ik mit de schoa! Vot is mien pensjoun! Ook nou worden der al weer hail wat grappen over moakt …. En paartij lu beweren, dat ter nog nooit n beven west het in Midwolle? Dij waiten nait beter, Mo’j mor reken. Hail Grunnen zit ja mit dij toustanden. Nou den! Gain wonder, dat de Vicarie nait te verkopen was. De mooiste boerderij van t Oldambt het beter verdaind. As ik de NAM was, zol k mor toupakken. n Geweldeg mooi stee veur aigen gebroek (vergoaderns en zuks meer). En…. Imca heur pensjoun!
Kleureger kin je t ja nait moaken. Dat zel t Oldambt goud doun!
Der is spreektoal en schrieftoal, mor minsen kinnen ook met behulp van fluittonen ‘proaten’. Dat wordt n fluittoal nuimd. Silbo Gomera is n fluittoal dij nog deur summege bewoners van t Canarische aailand La Gomera bruukt wordt. Ien Gomera-fluittoal is Spoanse toal ienpangeld veur twij gefloten klinkers en vaaier mitklinkers.
Om aander lu wat te vertellen ien n landschop zunder wegen, mit daipe doalen en staaile ravijnen en mit hoezen wied van nkander, zunder tillefoons, doar waas fluiten op ofstand tegen dij aander lu makkelker as eerst haildaal noar heur toulopen. Ain kin mit n fluittoal rond 3.2km heurd worden, veul wieder en mit minder gespaddel as bèlken. Op Gomera is Isidro, 39 joar, ain van de jongeren dij Silbo Gomera nog rechtstreeks van zien olheer leerd het. Ien de baargen op La Gomera kinnen ie Cyro tegenkommen en heuren hou e noar zien sikbokken fluit: “Ze herkennen mie aan mien fluitje,” vertelt e joe din grootsk. t Is nait zeker woar Silbo Gomera, Gomera’s fluittoal heerkomt. Dou eerste Europese kolonisten noar La Gomera kwamen, ien 15e aiw, kommuniseerden oorspronkelke aailandbewoners – oet Noord-Oafrikoa – aal mit fluiten. Dit fluiten waas ien heur ienhaimse toal. Mit komst van Spanjoarden hemmen ze dij aan t Spoans aanpaasd.
Silbo Gomera ging achteroet ien joaren 1950, dou ekonomische swoareghaiden mainste fluiters tot emigroatsie dreef, benoam noar t noaburege Tenerife en noar Venezuela. Vanwegens t zuk ontwikkelnde wegennet en loader mobiele tillefoon haar Silbo Gomera gain praktisch nut meer. Rond de joaren 1970 en 80 waren nog mor enkele fluiters over, mor aan t ind van de joaren 90 waas der opnijs belangstellen veur Silbo Gomera, veur n dail as gevolg van t ienvoeren van Silbo as verplicht legere schoulvak, ook aal wer der dou deur mainste aailandbewoners nog op deel keken as “n boerenspultje”. Tegenworreg wordt Silbo Gomera mainst heurd op schoulen en ien toeristenrestaurants. Silbo Gomera wordt op Gomera, net aans yogaworkshops ien India, ienzet as toeristenattraksie. Tussen ale dikdakkerij deur kinnen toeristen luustern noar fluitdemonstroatsies. Dat Silbo Gomera op dij menaaier n cliché wordt, net aans bloumenkraanzen veur toeristen op Hawaii, is de pries veur meer welvoart. Fraanze zanger Féloche het t Silbo ien n laidje verwaarkt. t Laidje en documentaire ‘L’Echo du Silbo (documentaire à La Gomera)’ kin je vienden op YouTube: https://www.google.nl/#q=Youtube+F%C3%A9loche+Silbo
Europese Commissie het ien 2009 besloten dat onderzöcht worden mot of en hou of t Silbo Gomera n beschaarmde toal worden kin:
Wel mitkommen wil ien dizze wereld mot veuroet kieken. Wat kinnen wie oet dit verhoal leren, wat de Grunneger toal aanbelangt? Ons ducht dat as t Grunnegers zó ver achteroet goan is, dat t ook n singeliere toal worden is, net aans t silbo gomera, din kin t op nduur ook n toeristische atraksie worden en kin der goldgeld verdaind worden mit obers dij bie t opdainen van typisch Grunneger gerechten, as knipselbonenstamppot en krudoorntjesbrij* , Grunneger oetdrukkens oetblavven:
‘’Wat ain nait lust, et aander zok dik in!’’ ‘’Van etendrinken is t hier best op ploats!’’ ‘’Vreet mor duvels, zoepen is ook duur!’’
Bouk: Groningse pot. Van knipselbonenstamppot en krudoorntjesbrij. Traditionele Groningse gerechten. 2004.
Terwiel dat ik miemer over de doageliekse dingen van t leven, speul ik wel ais n spellegie Patience. Elk van joe het dat denk ik wel ais doan. Op zien minst he’je der wel ais van heurd. Je kinnen der in elk geval veul plezaaier aan beleven en der veul van leren. As je zo as ik n handicap hebben, heb je soms even tied neudeg om bie te kommen. Dat hebben we aalmoal wel ais, is t nait? Joe huiven nait te schrikken, hur. Dat ik gehandicapt bin, bedoul ik. As je nait doun kinnen wat je aigenliek groag willen din bin je, vin ik, al gehandicapt. Verhoalen van; ik bin gelukkeg nait zo as dij, of; wat ik heb is ja veul aarger as wastoe hest, leuf ik nait in. Je binnen t of je binnen t nait, zal ‘k mor zeggen. Wat dat nou aalmoal mit patience te moaken het? Nou as t nait zo kin as dat t mout, din bin je ‘patience’ (geduld) neudeg. Mor alle gekhaid op n stòkkie, lu, wél zol dat spel aigenliek bedocht hebben? Dij t wait mag t zeggen. t Spel is in ieders geval n ongeleuvelke ofspaigeln van mìnsen in heur doagelks bestoan.
Joa, echt woar! t Spel het zien vieven en zessen, aaltied ain dij boven d’aander stoan wil, nait te vinden is as je ze neudeg binnen, juust net de verkeerde kleur hebben en zo kin je nog wel n poossie deurgoan. Zoals k al zee, heb ik ter veul ervoaren mit. t Spel speult zokzulf hoast wel, mor most netuurlek wel opletten, aans gaait die der n goie meugelkhaid veurbie om t spel uut te kriegen. Mor je kinnen goud noadenken onder tied. Wat ik zo deur tied heen ontdekt heb? Wel, veul wat in t doagelkse leven gebeurt, kin je terugvinnen in Patience, zo as k al zee. t Begunt al met geduld hebben. t Spel mit aal zien vieven en zessen kin joe huil wat te doun moaken. Je waiten nooit wat ter achter de volgende koart te veurschien komt, wat joe overkomt bie de volgende beurt. t Gaait der aalweg om, om t spellegie uut te kriegen. Alles te loaten kloppen. Grip te kriegen op t gehail. Soms is de beurt veurbie en ontdek je dat je nait op joen tellen paasd hebben, soms zai je nait dat je de boer kwiet konnen en kom je vast te zitten. Je kinnen netuurlek ook goan kraiweln. Hou ver wil je goan om je nait aan de regels te holden. t Is mor n spellegie lu, mor kiekend noar de ofspaigeln van t leven M t zal joen vraauw mor wezen dij vastzit, en wat dou je din? Wat je ook leren kinnen is te kieken; wat schait ik ter mit op, as ik dat of dat dou. Kom ik doar verder mit of kin k beter van grond aan vannijs begunnen. t Holdt de grieze cellen wel aan t waark!
Wat ter nait is bie mien spellegie? Dat is geweld. t Is der nait. Roezie is der ook nait. Ze binnen aalmoal zo stil as moeskes. As der aine kwoad wordt din bin ik dat wel ais, as d’ain achter d’aander votkropt of nait te vinden is as k heur of hom neudeg bin. Mor roezie, nee dat is ter nait. Tolerantie is der wel, mor dat is in dit spel nait zo muilek. Elk het ja zien aigen plek. Wat ter ook nait in t koartspel is, is verdrait en woede. t Is der nait. Van mie soms wel. Van muidegheid en piene. Moar ja, dat zit in miezulf en kin ik de koarten nait kwoalek nemen. Dat het allinneg te moaken mit hou t léven zien koarten schud. As je ze nait goud schudden of as je t meschain te goud doun, krieg je, hou ongeleuflek t ook is, ze weer bie mekoar te liggen. Zol dat meschain de truc van de goocheloars wezen? As je iets mor huil goud doun stoa je versteld van wat ter gebeurd. Soms liekt t naargens noar en kin ik mor beter, as k alles uit pebaaierd heb, vannijs begunnen. Ik heb t ja zulf in d’haand. As ie joe aan de regels hollen of doun zo ast heurt, din kom je n hail ènde. Mor as je ais kieken willen wat ter meer meugelek is, kinnen joe ontdekken dat t leven meer is as allenneg regels, geboden en verboden. Meschain worden joe wel n grotere ontdekkensraaizeger as dat der ooit bestoan het. Meschain denken ie lu, dat t n rötzootje wordt, as wie ons nait aan de regels hollen. Regels binnen toch nait veur niks geven? Ik geef tou; soms komt, mit wat veur meneuvels ook, t spel nait uut, mor loaten wie ais verder kieken? Hou old is dat spel? Hou old binnen dij regels? Ze binnen aalmoal ontstoan in de Patriarchoale tied, dou de Keunenk t veur t zeggen haar en vraauwlu opsloten zaten in n keurslief en kinder al huilendal niks te zeggen haren. Mor in dizze tied mit zien Gelieke Recht, zien Democratie en Emancipoatie? De tied dat elk geliekwoardeg is, mag n vraauw t spul toch ook wel ais begunnen? Hebben de ‘heren’ t toch nait meer allinneg veur t zeggen? En de kinder? In dizze tied is t nait meer zo dat alle goie dingen allinneg nog van boven kommen en bedocht worden. Alles komt op zien tied tot ontwikkeln. Elk gruit op zien aigen plekje, elk kin doun wat e wil zolang t de gemainschop, t spel, ten goude komt. Elk gruit tot dat t spel uut is en alles bie mekoar past. Din kin je weer van veuren òf aan begunnen, net as in t leven. Ik bin aaltied bliede, as ik elk zienent geven heb, nait d’ain boven d’aander steld heb en mit omdenken ales tot n goud ende brocht heb en t spel echt uutkomt. En om te kieken noar ons doagelks leven? Wie kinnen nog huil veul leren van t koartspel Patience. Regels of gain regels. Zie binnen ook n keer bedocht. Wel zegt mie dat wie in dizze tied gain nije regels bedenk en uutperbaieern kinnen, om te zain wat leven werkelijk inholdt? Wie kinnen nog veul leren as wie de grìnzen duurven verleggen. As wie ons nait aan regels hollen, vuilt t of wie gehandicapt binnen. Mor wie kinnen ook gehandicapt wezen déúr de regels. Dat we t nait zo doun kinnen as wie wel willen en agenliek mout. Elk moment van ons leven kinnen wie de regels bepoalen, de regels uutpebaaiern, om te kieken hou vol en riek t leven, t spel wezen kin.
Ik wins joe, ondanks welke handicap joe ook hebben, n goie ontdekkensraaize en veul vreugde in t leven, enne …. t spel.
In een groen groen knolle knolle land daar zaten twee haasjes heel parmant de één die blies de fluite fluite fluit en de ander sloeg de trommel
Mor nou komt t echte verhoal, hoazen zaten in ain lap gruin laand nait in twij. Hoazen binnen daaier dij speulen nait op n fluit en wis nait op n trom. Mor t staait der wel. Lu, wie smeren ons zulf ogen tou. Wait ie wat t west het? n Wereldwonner eerste klas, noeit gain geleerde het zok de kop doar over schaarpt, mor wie dizze oavend wel.
Op een klein staonnetje ‘s morgens in de vroegte stonden zeven wagentjes netjes op een rij en het machinistje draaide aan het wieletje hakketakke tuf tuf tuf weg zijn wij
Dit verske mout mor ais noar NS. Voak computersteuren, bloadern op rails, ook bie ies is t n janboudel, din mit snij M wizzels waarken nait, vaastvroren, traainen valen oet, kaggels doun t nait. Hakketakke puf puf wie stoan stil.
Er zat een klein zigeunermeisje huilend op een steen huilend,huilend helemaal alleen sta op meisje droog je traantjes af kies maar iemand uit de rij met wie jij dansen mag.
Woarom zit dij lutje wichtje op dij staain? Wat dut zai doar? Is heur moeke vot? Of heur pa? Diskrimineren doun wie nait. n Zigeunerwichtje, allinneg zit zai doar. Zollen wie heur haand vaasthollen goan? Stoa op wichtje, goa der maank.
Din dat vèrske van n taande oet Marokko dij komt op verziede, Zai zit op twij kemelen hobbel de bobbel.
Kin ja nait, zai komt grub ainmoal nait over, din mouten dij kemelen binste boeten omkeert worren, doar kin ja vanaal in tou hollen, daaierverdrait zellen wie nou zeggen.
Roodmutske gaait noar opoe tou, mit wat lekkers opoe is lebait. Joe kinnen t verhoal
Din komt roodmutske bie heur opoe, wel ligt in opoe’s bèrre, juust, de kwoade wolf. t Wichtje kin der wel n haartverzakken van kriegen. Vroag ain: opoe wat binnen joen oren groot, joen mond, joen haanden, wat n male stem hemmen joe ja. Zol roodmutske nait deur hemmen dat opoe t nait is dij doar ligt? Mor din wot t n raamp. Wolf vret opoe en roodmutske op. Begriep goud lu, dit is n kinnerverhoal. Mit n dikke lief vaalt hai in sloap. Veul loader spijt hai opoe en roodmutske oet. n Sprookje? Verantwoord veurlezen? Joa, k heb spoukverhoal ook veurlezen aan mien kinner. Zai vonnen t meroakels. k Zet vroagtaikens der bie, kom der zulf ook mit in toeze.
Moriaantje zo zwart als roet ging uit wandelen zonder hoed
Ook zo’n verske dij ie sikkoms nait kinnen zingen. Joe mouten t zulf mor oetmoaken. Nog veul meer van dij laidjes kinnen wie nait meer zingen, vinnen lu. Wie moaken ons ook nait drok om dit vèrske:
Zijn knecht staat te wachten en roept ons iets toe wie zoet is krijgt lekkers wie stout is de roe.
Ik zit achter aan toavel. t Is haitied duuster ien flat. t Licht mor aan. Din slik ik eefkes aan potlood. Stoet, botter, sjim, eerabbels, n speklap en dubbelvla. Dat is lekker. Moeke kocht t ook haitied, veur zundag. Mor dij is dood. No woon k allinneg, en goa k aal doag dubbelvla eten. Mit haand op buus mit knip, en braifke, loop k noar supermaart, din ik mag nait runnen van moeke. Deuren goan vanzulf lös. k Blief haitied even stoan. n Wonder is t. Is ook meziek. Ik krieg mie n mandje en goa deur t hekje. Staait n vraauw mit n blode rug bie gruinte. Zai knipt ien abbels en legt heur weerom. Din knipt zai ien abbelsienen en legt heur weerom, en pruift n droef, n blaauwe en din n gruine. Zai het wat onder op rug schreven. “Vuk me”, zeg ik. Zai bogt nog wieder. “In te as”, zeg ik. Zai kikt mie aan. Van kop noar tonen, en weerom. Ik kiek even mit en ook of snel nait lös is. Ze laagt. Ik vuil eefkes. Nee, hai is nait lös. “Lekker.” Ik wies op sloa.
“Botersla”, zegt t wicht. “Gewone sloa?” “Botersla”, zegt zai. “Mit edik en broen sukker?” “Mit slasaus,” zegt zai, “en n snibbeld augurkje, mit zulveruitjes en n tuutaai.” Dat wait k nait.
Zai woont drij deuren wieder, het twij poezen, Gert en Hermien, zit ien schuldsanering, het gain verkeren en k mout votdoadelk mitkommen, botersla pruiven mit slasaus en n snibbeld augurkje, mit zuveruitjes en n tuutaai.
Wie zitten nkander tegenover. “Is der wat?”, zegt zai. “Volstoe gain handjes?” “Nee, t is betoald.” Ik kiek noar schoal. Is nait veul sloa, en t smokt meroakel. Din steek ik n poar vingers ien mond en zuik eefkes. “Herik, n leutje slakje.”
Ik stoa weer veur t glaas, mien aigen glaas, nait heur glaas. “Ik bin stinzat,” zeg k tegen ficus ien houk. “was toch genog. Sloa mit slasaus en n snibbbeld augurkje, mit zulveruitjes en n tuutaai, t smokt goud en zai mos spijen. En zai kin ook op rug schrieven. Ik pak mie eerst nog n bakje mit n lepel en oet koelkaast n pak dubbelvla. Dat heb k nog nait had.”
Ien joaren zeuventeg van veurege aiw begunde t Hoavenschap van Delfziel met t sleupen van t wierdedörp Waaiwerd. Eerder al waren Heveskes en Oterdom ofbroken, haildaal van de koart veegd. Is niks meer van over, op t ol kerkje noa. Ien 1959 zee komsoares van keunegin Offerhaus, dat pervinzie Grunnen meer industrie hebben mos, benoam ien omgeven van Delfziel. En dat is ook gebeurd. Ook diekverzwoaren speulde n rol bie t sleupen van Oterdom. In betrekkelk korde tied is der zodounde ten zuudoosten van Delfziel n groot industieterraain aanlegd, woarveur ales wieken mos. Veuroetgang was wat klok sloug. ”Ja”, zee börgmeester van Delfziel wat loader over dat sleupen, ”de emotionele prijs voor de welvaart is dikwijls hoog.” Ien dijzulfde joaren zeuventeg waarkte ik bie t elektriciteitsbedrief EGD ien Stad. Omdat elektrieze stroom ain van de eerste behuiftes was van zo’n groot industrieterrain, wer der ien n koale vlakte bie Waaiwerd n groot schoakelstatsion baauwd, dij zien stroom kreeg van n splinternije hoogspannenslien van de Eemscentroale, dij dou ook net kloar was. Dat schoakelgebaauw was n groot en laangdureg project en mien collegoa’s en ik mozzen der regelmoateg wezen veur overleg, om zoaken op te meten, taikens te controleren en aal zukswat. Ook mien mien boas kwam der geregeld veur waarkbesprekens en aander overleg.
t Schoakelgebaauw laag n endje boeten dörp. Om der te komen, mozzen wie nog over n olle laandweg, nije wegen mozzen nog aanlegd worden. Persies tegenover tiedelke weg van betonploaten op ons baauwterraain, dij oetkwam op dij laandweg, ston n hail old boerderijke. Doar woonden twij vrijgezelle bruiers. Zai waren al op leeftied en woonden der al heur haile leven. t Waren volgens mie typisch mensen om op te treden ien t legendoarieze tv-pegram van NCRV: Showroom oet joaren zeuventeg, dat traauwens weer vannijs oetzonden wordt, nou mit presentoator Joris Linssen. t Waren wat apaarde mensen, ze leefden haildaal op heurzulf. n Beetje verslonsd, n echte kerelshoesholden, nait aal te hemmel. Ze waren wel haile orreg, bie t onneuzele òf, n beetje wereldvremd. Mor hail hulpveerdeg. Ien t begun van de baauw van ons schoakelstatsion zetten ze kovvie veur monteurs en aander volk dij voak van overver kwamen. En ze konden bie heur op t haim auto parkeren, dat zai der om dochten. Ze bakten wel ais n viske veur t personeel, haren dikke plakken ol wieven bie kovvie en wollen elkenain op hèur menaaier wel helpen. Prachtmensen waren t ien wezen. Ien dij tied kwam mien boas ook n moal bie heur over vlouer om wat te regeln en hai zaag ien gaauweghaid bie heur ien schuur n haile mooie antieke kaast stoan. Haildaal volstopt mit rommel en rötzood. Hier en doar n beetje beschoadegd, mor zien kennersoog zaag doalek wel dat dizze kaast goud opknapt worden kon. Ja, alderdeegs ien dizze stoat was dij kaast al hail wat weerd. Mor mien boas wis ook dat e mit zuk soort dingen hail verzichteg te waark goan mos. Dij baaide bruiers waren din wel wereldvremd en meschain wat onneuzel, hai wis oet ervoaren dat as ze der achterkwamen dat dit meschain wel n biezundere kaast was, dat ze din votdoalek geld zain wollen. En dat wol mien boas nou net nait. Hai wol kaast veur n kopie hebben. Want hai was ook wel n beetje n kniepstuver. Hai kon din mooi tegen zien vrunden en kennizzen opsnieden wat veur n pracht binnenbeurtje hai had haar. Doarom vroug e hail onopvalend en zo’n beetje ien loop weg aan ain van bruiers of ze dij kaast meschain wel kwiet wollen. Nou, dat hong er van òf, want je konden der wel goud wat ien kwiet. Mor as meneer dij kaast geern hebben wol, konden ze ter wel ais over hebben. Want der mos din wel wat tegenover stoan, vanzulf. Kiek, doar heb je t aal, docht mien boas, ze willen geld zain. Doarom ook dee mien boas zo neutroal meugelk. Nou ja, zoveul belang haar e der nou ook weer nait bie. Hai was aigelk op zuik noar wat braandholt veur zien open heerd. t Ging hom nait zozeer om dij kaast zulf. O, as t veur meneer zien open heerd was, din kon meneer hom wel veur niks kriegen. t Was toch mor n ol kaast. Mor zai wollen der din wel geern n aander kaast veur weerom, as dat nait teveul vroagd was. Ze mozzen wel heur rommel kwiet ja. Nou, dat kon wel regeld worden. Mien boas wis nog wel aargens op kantoor olle archiefkaast. Zo’n grieze stoalen kaast, veul groder en ofsluutboar mit n dubbele deur. Ze prouten òf dat mien boas kaast aankom week ophoalen zol. Hai mos nog aal even n aanhanger regelen. Mien boas was ien zien sas, n mooie antieke kaast vergees. Dij aander week, dou mien boas weer bie t ol boerderijke kwam mit aanhanger en stoalen kaast ter op, bleek dat baaide bruiers wel hail slagveerdeg te waark goan waren. “Wat heb je nou gedaan?”, raip mien baas wanhopeg tegen heur en hai runde te schuur ien en der net zo haard ook weer oet. Naargens n kaast te zain. Tegen ziedkaant van schuur aan, ien boeten, ston n partij holt, ien korde stukjes van zo’n twinneg centimeter, netjes opstoabeld. “Och, wie hebben kaast alvast mor kepot haauwgen”, zeden ze goudeg. ”Din huift meneer dat nait meer te doun.” n Poar joar leden, hoast faddeg joar loader, kwam ik touvalleg laangs datzulfde stee, op n mooie waarme zummerdag ien t lest van augustus. Ik mouk n wat laangere fietstocht en was ien Waaiwerd te lande komen. Ik waarkte ientied aal laank nait meer en heb ale tied veur dit soort oaventuur. n Dail van t dörpke stond nog ien t èn, was nog nait onder sleupershoamer valen. En dat zel ook nait meer gebeuren, zo wil t verhoal. Men wil t olle dörpke zoveul meugelk nog ientakt loaten. De vroag is of dat nou nait te loat is. Want ientied binnen mainste mensen vertrokken. n Groot aantal hoezen is eerder toch al sleupt of is oet heurzulf gewoon ienstört van ellèn, bie gebrek aan bewonen en onderhold. Industrie staait ter nou stoef op. Mor wier en t stroatenpetroon van dörp bennen ienderdoad nog min of meer ientakt bleven. Ons schoakelgebaauw boeten dörp ston der ook nog vanzulf en grode transformatoren stonden te brommen van hoge spanning. Dou schoot mie t verhoal over dij kaast weer ien t zin en ik was nijsgiereg of t boerderijke der nog stoan zol. En joa verachteg, t ston der nog. Mor haildaal vervalen mit n ienzakte nok. Mit goaten ien dak en ale roamen iengooid. t Ston hoast op ienstörten. Toen was romdomrond haildaal vergrast en rep en roet ston aan knijen tou. Ik zaag n poar olle abbelbomen ien t hòf mit apmoal glènrode abbeltjes der aan. Baaide bruiers waren der dudelk nait meer. Mainstekaans bennen ze allaank dood en begroaven.
Der was ais n kerel dij haitte Kamp dij zol schoades ofhanneln veur Nam hai stelde mor oet zee aal mor “komt goed” mor van gas haar man bloots gain verstand
Waaien dut wiend haarder kroakt gebient ol ploats in wiede laand as stipke in Gods haand
minsk is der mor hail klain in open veld naauw te zain ien landschop deur aiwen hin wrocht het boer zuk n goud bestoan oetzochd
ol boer noa kraben te tied oet verswonnen is nij boer op ol stee vannijs begonnen over n poar hail grode koavels aal mor weer roazen nou bloots dikke mesienen hinneweer
mor waaien blift wiend over schuur zunner gebient nije ploats in wiede laand blift stipke in Gods aigen haand
t Verhoal ‘De Olle Grieze’ van Duut van Goor is van véúr de tied van t gasboren en zoveul op de schoal van Richter, mor t is nou zó gloepend aktueel worden, dat n herdruk wel goud op stee wezen zol.
Ien dit verhoal van Van Goor komt plietsie de Weerd op Grootmaart aan en op stee van Olle Grieze is n daipe koel. Martinitoren haildaal ien grond votzakt! De Weerd wol mit zaikteverlof noar hoes. Mor eerst ging plietsie Woltman mit hom mit om te kieken. Zai kwammen op Grootmaart ……. en din komt ain van mien favoriede zinnen oet de Grunneger literatuur:
‘Mekaairt die niks, de Weerd,’ zee Woltman. ‘Hai IS vot! Goa moar gewoon weer aan ’t waark, heur!’
n Dikke fiefteg joar leden kwam der bie ons in t dörp regelmoateg ain kiepkerel veurbie. t Was n lange, riezege, blinde man mit n lange jaze aan, dij hom nog langer muik. In haand druig e ain rood-widde stok, woarmit e omstebeurt noar links of rechts bakkelde. Druig n grode rogzak, woarin e allerhande negootsie stopt har, zo as schounveters, boksemknoben, loiewievenknoben, taauw, stopgoaren, rek, vingerhouden, vaileghaidsspelden en zokswat meer, wat moeke de vraauw deurgangs in t hoesholden broekt. Hakkemak en nikkenak dus.
Veurzainens veur ons minderbedailden wazzen der doudestieds nog nait zoveul. As ze t thoes nait meer oetholden konnen, göngen ze noar t aarmenhoes. Elks pebaarde dat zo laank meugelk oet te stellen. Pangeln was der bie dizze koopman nait bie. Overaal stonden de priezen dudelk op vermeld en dij blinde man redde zoch der meroakel mit. Vuilde aan pepiergeld of munten wat t weerd was en gaf noavenant t juuste geld weerom. Mog e n moal pries nait recht meer waiten, din vruig e t evenpies aan de klant en din har e t rad weer in t snötje. Vanzölf wos e nait persies woar e stoan of goan mos. Doarom har e n vent bie zoch, dij hom veurdan helpen kon. Dizze dommekracht wer deur hom ok broekt as pakezel. In zien rogzak har Ginus nog veul meer koopwoar. Of en tou mos e der heer komen, wanner blinde koopman hom ruip. t Duurde mainsttieds wel drij körten vaar langen aleer dij oelewapper op batterij kwam. Dat was mie ok ja n goarenklopper. Har ze nait aal zeuven op riege. Der wazzen vervast n koppel in t mous bleven. Ginus zoas dij knuppel haitte, was stom en nait goud wies. Gedruig hom as de klaainste van de ‘stiefkiekers’ , dij n poar joar leden op maarten t volk mit heur fiebeldekwinten vermuiken. Keek krek zo onneuzel wereld in. Dij blinde was mit hom aans nuver red. As verkoper kloar was mit zien handel, ruip e Ginus. Dij kwam din op n draffie aanrennen, gaf hom n aarm. Zo göngen zie t haile dörp deur. D’aine oprit noa d’aandre op. Aan t end van dag göngen ze mit buzze terogge noar t aarmenhoes. Ginus was n echte poetjakker. As e t op heupen har hoalde e hail wat roare babbelguuchies oet. Luit de blinde din bevubbeld oet spikanteghaid achter bomen langes lopen, stoef langs n slode of krek deur n plas woater. Je zollen dij onterik n watjekaauw verkopen, woar e nait van terogge har, mor hai was ja nait wiezer en je wizzen nooit hou Rinus loater wroak zol nemen op zien ‘kammeroad’? Mit recht was t hierzoot de lamme dij de blinde laaidde. Joarenlaang hebben zie zo soam optrokken. In ainen was t veurbie. Was aine zaik worren, of mog/göng t dou nait meer? t Volk het lu hailemoal oet t oog verloren. n Biezunder poar dat was t! Sneu dat zokse lu vandoag de dag oet stroade verdwenen binnen.
Oel dij der aan wènd was om ien naacht op zuik te goan noar vreterij en doagsover slaip, wer oet sloap holden deur zingen van sprinkhoan en vroug hom doarmit op te holden. Sprinkhoan waaigerde dat en aal hou of oel der ook bie baistje op aandrong op te holden, sprinkhoan bleef der mor om weg goan. Dou e der achter kwam dat sprinkhoan nait opholden zol, nam slaauwe oel touvlucht tot n list. “Omreden k kin nait sloapen deur dien schiere zingen, goa ik mor wat van hunneg drinken dij iemker mie lestdoags geven het. Astoe ook wat hebben wils, mostoe hier mor heer kommen, din drinken wie der baaident wat van”, zee hai. Sprinkhoan dij dörst kregen haar van zingen en blied was deur kompelmìnt over zien zingen, sprong boom ien noar t hool doar oel aaltied slaip. Oel kwam tou hool oet, kreeg sprinkhoan bie zien schobben en vrat hom op.
Swaalfke en kraai haren drokte over wel òf dat schierste verenklaid haar. Kraai mouk der n ìnd aan deur te zeggen: “Dien veren maggen ien veujoar en zummer den wel hail nuver wezen, mor mienent beschaarmen mie allernoarst goud tegen kòl ien winter en woar blifstoe din?” Nuver-weer-vrunden doar heb ie nait veul aan.
Woarom kinnnen wie mensen op dizze eerde, Verschillend van geleuf en kleur, Nkaander nait loaten in aigen weerde, En nait soam deur ain deur.
Woarom toch aaltied en overaal stried en geweld; Woar n mensenleven sums amper nog telt. Terwiel elkenain zegt in vree te willen leven; Of kinnen wie nait echt om mekoar geven?
Woarom wordt der aaltied noar macht zocht. En voak: ik wat meer as die. Mor wie binnen toch mens, omdat wie zeggen kinnen: wie. Of heb ik nou de verkeerde vroag bedocht.
De vroag: “geleuven joe in onze Heer?” “Nee”, is mien antwoord keer op keer. Want as hai waark’lek zol bestoan en mit t mensdom was begoan, Zol hai nooit toustoan dat mensen mekoar zo noar t leven stoan.
Geleuven dou ik in de goudhaid van n aander. As elk dat dee, haar elk t goud en vree mit nkaander. Onze Heer zit in joe en gaait oet van joezulf, zo ik dat bekiek. Mor ik wait; van hail veul krieg ik gain geliek
En as je noar t oosten keken, din zagen je n grode widde paddestoule hoog in de locht. En keken je noar t westen, din leek dat net n spaigel: ook hier n hail grode wolke.
En Hai zag dat dit nait goud was.
Mor wat kon E doun tegen wat de mensen deden? Zai haren hail zien Schepping noar de blik- sem holpen. Zokzulf haren zai te gronde richt.
Hai haar der traauwens schoon genogt van. Wel wait, as de mens zulf nait ingrepen haar……
En der was gain leventeg wezen meer. Gain mens, mor ook gain daaier meer.
En Hai wachtte. Wachtte tot alles weer tot stof worden was, doar Hai t oet moakt haar.
En dou alles weer tot stof worden was, zat Hai op zien troon en keek.
En dochde.
Over hou of t vrouger west was. Hou of Hai, laank leden, d’eerste mens schoapen haar. Wat n miskleune was dat west.
Hou was t zo wied kommen? Wis en zeker lag t aan dij grode hazzens dij de mens heersen luiten over ale schepseln.
Hai haar n mens moaken motten zunder hazzens.
Nó was t te loat.
En Hai zat. En Hai keek. En hai dochde noa over hou of t wezen kind haar, as ….
Mor ja, as was verbraande törf, haren de mensen aaltied zegd.
De lesten haren hail nait waiten wat of törf was.
Misschain haren zai doardeur heur respekt veur de Schepping verloren.
As n mens zien oorsprong nait wait, din wordt e n vrumde ….
Mor netuurlek, de mensen zagen heur aigen oorsprong nait meer in d’eerliekse eerde. As Hai der nó veur zörgd haar, dat zai dat hol den haren, dat gevuil van aine te wezen mit d’eerde.
Mor ja, deur zien hazzens kon de mens dingen oetvinden, woardeur hai de klaai vergeten kon.
En der kwam n gevuil van hoop over Hom.
As Hai nó ais n mens moaken zol dij nait in stoat was deur zien oetvindens de klaai te vergeten, din zol dizze mislukte experiment misschain nog n kans van sloagen hebben.
Hai zag t al hailendal veur Zok: de mens op zien knijen in de zwaarde grond, weer waarkend veur zien bestoan.
De klaai is aaid al lukretief west. In t verleden haar n pertij ploatsen heur aigen stainfebriek. Doarnoast wazzen n der n bult stain- en strokertonfebrieken. Waark zat! Mor dat is anno 2015 aal vot. Finito!
Tieden veraandern en d’lu ook. Gelukkeg is der in t Oldambt nog zat aan kreatievelingen! De Toekomst in Scheemde wuir noa joaren leegstand vannijs opbaauwd. Plannen zat om der wat van te moaken! Vergoaderns, tentoonstellens en zuks meer zollen der in holden worden. n Goud plan! Jammer genogt nait oet t stro kommen. Volgens n dail van de bevolken haar doar n hail mooie schaauwbörg in kind. Nee, dat was te wied van Winschoot! t Cultuurcentrum mos en zol weer in Sodom. Wie waiten wat doarover zegd is en houveul ‘ons’ dat köst het. Gain gezeur, zaand derover! (Zaand? En dat op klaaigrond? Ook weer zowat!) Dit joar zel blieken, wat of t wordt. Mag wel n beetje bie toch? t Is toch n pracht van n gebaauw worden? Regaaiern is veuroetkieken. En dat kinnen ze in t Oldambt wel. Gerard Beukemoa en konsorten bedochten t plan veur t Oldambtmeer en Blaauwe Stad. 1800 hoezen veur d’allerrieksten! Dou der aine op n veurlichten in Midwolle waiten wol, hou of t verkeer regeld wuir (der is mor ain tougangsweg …. en elk het twij auto’s?), zee Beukemoa dapper: “Wie moaken t zo duur, dat men zok gain twij auto’s veroorloven kin!” De rillens laipen mie over d’rogge! Wat ja n logica! Tuurlek fiets ik ook geern n moal rond t Oldambtmeer en geniet van de vogels. En mout ik bekennen, dat ons gemainte n partij mooie fietspoaden aanlegd het. Mor was men wat TE zuneg rond t meer? Doar haar t pad wel n haalf meter braider mocht! Achteròf is bleken, dat d’allerrieksten laiver noar t zuden trekken as noar t Oldambt. Mor ja, dat is achteròf! Gelokkeg staait t pervinziebestuur vaarkant achter t Oldambt en wordt Sodom riek bedaild mit puten vol geld. Nait zo vrumd! Winschoot is ja de twijde stad van dizze pervinzie. Nait bie de pakken dele zitten, is t devies van de kreatievelingen. n Nij kenoal, n sluus ….p huppekee! De bootjelu kinnen nou op en top heur haart ophoalen en, as ze willen, zo deurvoaren van Duutsland noar de Vraize wottern. Wat ze geern doun, ducht joe? Ja, en wat ducht joe van de Blauwe Roos en de Blauwe Loper? Zulf heb k in t begun voak n moal toukeken, hou of t verkeer de Blauwe Roos nam. Chauffeurs van t grotere materieel haren der wat muite mit, mor dat is inmiddels oplösd. En den de Blauwe Loper! (ofkeken van Knoal?) Tuurlek, hai wordt wat smaler as pland, mor is hail veul weerd veur de neerndounden! Vief miljoun is veul geld, mor wel zeurt doar nou over? t Volk? Ach wat! De nije ondernemers van n giga outletcentrum verwachten ja 18.000 bezuikers in t weekend. Nou den! Doar mout je toch op veurberaaid wezen. Ie leuven t nait, en meschain kiek ik nou even te ver veuroet, mor ik denk dat binnen 10 joar de A7 zes in ploats van vaaier boanen worden mout en dat Sodom mit aal dat volk stad nummer ain an t worden is! Zol d’pervinzie de geldkroane den dicht draaien? Zol ja zunde wezen! Nog plannen zat! Wie mouten t beste der mor van hopen. De wereld staait ja hailendaal wat op kop. Woarom in Winschoot den nait? En t is (loatve eerlieks wezen) toch geweldeg, dat t volk dammeet op fietse noar Dubai kin! Inderdoad, dat binnen de leste plannen. Dut mie deugd. Dubai? Doar wonen toch allent mor rieke lu? Joa! En? D’kraande ston der vol van. Veur mie n lichtpuntje noast aal dat negatieve nijs over aansloagen in Paries van de ‘geleuvegen’ en aal dij mainens doarover in de talkshows. Dunderdag kwam doar nog bie, dat Ziggo ons kiekkaaste op zwaart zette. ”Verd…!” Gelokkeg smook ik nog en mos ik op tied al weer n deuske sigaretten hoalen bie Jumbo. “Kin ie joen tv zulf programeern?’ vroug t wiefke achter de boalie. “Ziggo staait hier op t plaain en wil joe der geern bie helpen! Doar heb je al ain van heur, vroag hom mor ais.” ,Moet u hulp meneer? Wij helpen u graag, waar woont U?” “Waar kom je weg?”, vruig ik. “Iran meneer, ik ben buitenlander.” “Nee! Je bent wereldburger!” “U bent lief, meneer! Even knuffelen? Het is knuffeldag!” “Dat was guster”, zee t wichtje. “Maakt niet uit! We doen dat ook vandaag!” En tot drij moal tou kreeg k n dikke knuffel! Midden in d’winkel! Doarmit kwam k even weer mit baide vouten op oarde en was k vergeten, da k mie aargerde an aal dij ‘onneudege’ geldvergraimerij! “Kan ik hier naar het toilet?”, vroug d’Iranees aan t wichtje. “Ja hoor, hier om de hoek”, en zai opende de deur van de kluis! Mien laive tied, schrok ik, dij docht dat doar de kluis nog zat. “Letstoe dij man op t geld schieten?” Zai proestend van t laggen van dij opmaarken: “Nee man, dij is verploatst dou wie Jumbo worren binnen.” “Oh!”
Onderwegens noar hoes docht ik aan ons olle opa. As wie volgens hom teveul mit geld smeten, zee e voak: “Wees toch ais wat zuneger! Loater denk je: Haar k t mor weer! Al was t ook in n bescheten lapke.”
Advies: denken ie ook mor nait te laank noa over dizze zoaken. Bestuurders kinnen veul wieder veuroetkieken as wie. Doar hebben wie ook ja nait veur leerd!
Wat is t waarm. Hai wist hom veur kop laangs mit buusdouk. Even n bosschopke brengen aan zien hoesholdster. Der wordt nait opendoan. Ook nait noa vernijs aanbellen. Meschain kin e t braifke ook wel in bus doun. Nee, hai geft t laiver. k Goa wel achterom, dinkt e. Wat is t hier mooi, aalmoal gruin en wat n bloumkes. Hai lopt op zied bielaangs t hoes. Liekt wel t Parredies. Hai zucht, wat prachteg dit paast persies bie heur. Achter t hoes blift e stoan en kikt rond. Toendeuren stoan wied lös. In ainen stoekt hom d’oam. Hai duurt nait bewegen. Doar ligt ze. Spiksplinterliekende noakt. Op n klaid onder n appelboom. Nee, as e beder kikt zigt e nog n reepke stof, of toch ook nait. t Haart bonkt hom in haals. Wat mout e nou. Hier het e zo voak van dreumd en was e ja zo baang veur. Dit kin nait. Hou mout e dit verantwoorden? Hai, dij nou al blootsteld wordt aan bezuikingen. Pas zien eerste benuimen. Mor wat is zai mooi. Heur blaanke vel en dij borsten. Zo vol en rond. Ze dut ogen lös en kikt hom aan. Langzoam komt z’in t inne. Ze laagt en stekt baaid’aarms oet. Hai vuilt hom waik worden en zakt zachies onderoet. Wat rokt ze lekker. “Borsten,” zegt e, “as doade… “
“Waarm hè?”, heurt e noast hom. Hai schut in t inne en gaait rechtop zitten. Doar is ze. Vlammen sloan hom oet. “Ik kom joe even wat te drinken bringen.” Zai zet zet t dainblad op bero veur hom en kikt hom ais aan. “Thee en n abbel, oet aigen toen. Veur zundag?” Ze wist noar t Grode Bouk en laagt. “Hooglied?”
Wie hebben n logé, noamelk d’hond van ons zeun en schoondochter. “Wie goan n poar doage weg, pa,” zeden ze, “willen joe den wel op d’hond pazen?” “Joa hor,” ruip de vraauw vot, “breng hom mor.” Kin ze makkelk zeggen ook, want zai gaait der toch nait mit bie stroade. Goud, t is zo’n boetenlandse stroathond dij ze den via d’ain of andere stichten red hebben …. eh …. oh joa, Griekenland doar komt e vot. Volgens mie kin e ook allint mor Grieks, mor k bin hom nou Grunnegs aan t leren, ain woord kin e al en dat is röthond. Dat komt voort oet noodzoak, hor, want as k mit hom lopen goa op de gruinstroke veur t hoes, den sleurt hai mie mit zo’n noodgang over t gras, dat we de fietsers op stroade inhoalen. Joa zulfs d’elektrische fietsen vlaigen we nog veurbie. Dus ik mor bèlken: “Stoa stil, röthond!”
En verduld, hai lustert den zulfs. Joa, nait dat e stoan blift, mor hai bindt wel wat in, zodat in elk geval d’oldjes op de elektrische fietsen nait meer t idee hebben dat ze stilstoan. Jong het n raime mit zo’n ket om haals achterloaten, mor as ie denken dat hom dat òfremt, heb je t mooi mis. Ik bin dus vanoavend nog even wat braifkes op buzze brengen goan en heb hom mor weer mitnomen. Ik bin zo’n beetje in looppas over t gras hèn, achter hom aan noar de braivenbuzze rund en dou bin we via de stroatkaande weerom goan. Dou haar e dus weer n stee woar e nait eerder west was en mos e overaal aan roeken, dat huil in dat e mit n noodgang der van tussen ging en den in ainen stoan bleef om te roeken en dat e mie doar den d’aarm zo’n beetje oet de komme trok, doar zit e nait mit. As k den weer thoes bin, loat ik mie oetput mit grode ogen en laange aarms weer in stoule plompen en bin bliede da’k t weer overleefd heb.
Nou mörgen mor weer pebaaiern, bin gelukkeg nog gain katten tegenkommen. Röthond.
n Bejoarde hoane uut Noordloaren haar mit de ru aal zien veren verloren mor mit t kamke nog rood en zo hailemoal bloot kon e zien hounder ook wel bekoren.
Graauwgrieze wolkenluchten. Hoagel, störm en striemende regen. Housten, stìnnen, poesten en zuchten. k Kin der ja sikkom nait meer tegen.
Nek is mie stief en vouten doun mie zeer. De ogen braanden mie ien de kop. k Denk dat k hom eerst tot t veurjoar smeer. Meschain liekt ter haalf meert wat beter op.
De klok slagt twaalf, n nij joar is geboren. t Vuurwaark knalt, “veul zegen” klinkt in veule oren. En aargens knalt … n geweer.
Vrede dit joar, staait op elk zien gezicht te lezen. Vrede veur wel; veur aal dij t geweld vrezen. Want aargens knalt … n geweer.
De klokken luden, men heurt van grode rampen. Mor hulp? Men is verdaild in verschaaiden kampen. En dus knalt aargens … n geweer.
Komt der licht om nait langer in duustern te dwoalen. Licht veur elkenain, mor der binnen der dij doar nait om moalen. Want zai loaten knallen … n geweer.
De klokken luden en elk put doaroet zien hoop. t Is n wens, want vrede is nait te koop. En toch … n nij joar … ondanks dat geweer.
n Koppel vredesdoeven hoog in de bomen, Deden nait veul aans as koeren en knokken. En elkenain ruip: “Stop, doaden mouten der komen!” Doodstil alom … t leek of ze der van schrokken.
n Klaain zetje mor, dou begon t kivveln weer. De vredesdoeven dij dochden nait aan stoppen, As sloagende hoanen gongen ze voak te keer. Tot in t bizarre tou, doar boven in de toppen.
En aal voaker kwam de roup om vrede, Mor elk haar doarover zien aigen kiek. Veul lözze veren; dij kwammen mor nait beneden, En allenneg woorden zetten gain zoden aan diek.
Wel vrede wil, loat t nait bie woorden. Mor doaden … ho mor; dus gain akkoorden! Allaint de hoanebieters laagden in heur klaauwen, Geweld zol dij nog t minst beraauwen.
Aan de stamtoavel van mien krougje zat n old boaske allain. t Was gain man uut ons dörp, want ik haar hom nog nooit zain. Hai haar n borreltje veur zuk stoan en nipde doar zo nou en din van. Bie elk slokje slikde hai zuk om de mond en smakde mit de lippen. Hai genoot zichtboar van t köstelke vocht. Ik ging op mien vaste stee aan de toavel zitten en bestelde mie n Berenbörger. De man keek mie aan deur zien brillechie en laagde. “Ik bin twijennegenteg”, zee e tegen mie, zunder dat ik ter om vroagd haar. “Dat is n beste older”, gaf ik as antwoord en ik keek weer veur mie. “Wonen ie hier in t dörp?”, vruig e dou, want hai was dudelk om n proatje verlegen. Ik nam slokje van mien Berenbörger. “Joa, ik woon hier,” zee ik, “mor zo te zain binnen ie hier vremd.”
Hai knikde. “Joa, ik bin hier vremd,” zee e, “ik woon aiglieks in Stad. In n bejoardenhuus.” “Hou kom je hier din zo verzaaild? Bin je votlopen?”, wer ik nou toch wel nijsgiereg. Hai laagde weer, “Nee, ik bin nait votlopen. Ik logeer bie mien achterklaainzeun Frederk. Dij woont hier in t dörp mit Elise, zien vraauw. Aiglieks is t zien vraauw nait, omreden ze binnen nait traauwd. Mor zai wonen soamen. Vrouger mog dat nait. Wie zeden doar din ‘hokken’ tegen, mor tegenwoordeg kinnen aal dat soort dingen. Doar sprekt ja gainaine meer kwoad van.” “n Bult jongelu wonen soamen in dizze tied. Dat is ja hail gewoon. De tieden binnen veraanderd,” zee ik. “Joa,” ging e wieder, “zeg dat wel. De tieden binnen totoal aanders as vrouger. Mor mie kin t niks verschelen, heur. t Is ja n laive jong en Elise mag der ook wel wezen. n Schat van n maaid, mag k wel zeggen.” “Ik heur wel dat ie slim roemdenkend binnen veur joen leeftied.” “Och, wat zel k zeggen. Vrouger konden der n bult dingen nait, mor as ik t over doun kon, wis ik t wel. Din legde ik t net zo aan as n bult jongelu. Wait je wat t is, meneer, je worden wel older, mor dat gaait allaine joen leeftied en joen liggoam aan. In de gaist, zel k mor zeggen, blief je jonk. Ik vuil mie asmis nog achttien, al wait ik hail goud dat ik dat nait bin. Wolst n borreltje van mie hebben?” Ik nam t leste beetje uut mien glaske en knikde instemmend. “As ie dammee ook aine van mie nemen,” zee ik. “Dat komt wel goud, mien jong, want ik spij der nait in.” De kastelaain brocht ons elk n nij borreltje. “Ik bin wel ais jeloers op dij jongelu van tegenwoordeg. t Gaait aalmoal zo makkelk. Ze maggen mekoar lieden en goan bie mekoar wonen. Mooi toch?” Ik knikde, d’olde zat dudelk op zien proatstoule. “n Poar weke leden kwamen Frederk en Elise bie mie in t bejoardenhuus op veziede. Ze stonden zo mor inains bie mie veur deure. In gain joaren haar ik de jong zain. En doar ston e mit zien maaidje. ‘Opa,’ zee e, ‘hier is Frederk en dit is Elise, mien vrundin. Maggen wie derin komen?’ Je loaten ze din ja nait veur deure stoan, nait. Ik hoalde in t winkeltje bie d’ingang van t huus gaauw even n rolle meelkoekjes en zedde kovvie veur heur. Frederk haar haile verhoalen over wat e allemoal dee en woar dat e waarkde. Elise aarbaidde ook; zai was visagiste. Wat dat is wait k ook nait, mor t zel wel weer zo’n medern vak wezen. Om kört te goan, t was gezelleg en wie wazzen al gaauwachteg in ain joar. Ze bleven zulfs broodeten. Dat brood haren ze zulf mitnomen en dat was mor goud ook, want dij drij plakjes stoede dij ik krieg, kom je ook nait wied mit as je drij man binnen. Om n uur of negen gingen ze weer vot. Dou ze vertrokken zee Elise, dat ik best ais n zetje bie heur logeren kon. In zo’n bejoardenhuus was ja niks te beleven en din kwam ik nog ais onder de mensen. Nou dat leek mie wel wat, omreden sinds mien vraauw uut tied komen is, bin k aiglieks naargens meer west. Guster het Freerk mie ophoald mit d’auto en nou logeer k doar. Mor omdat t vrijdag is mozzen ze allebaide aan t waark en bleef ik allaine achter in heur huus. Zo haren wie t òfsproken. Gain omstel moaken, haar k zegd. Om acht uur wazzen allebaide al tou deure uut en doar zat ik in dat vremde huus mit aal dij nijmoodse meubels. Doar vuil je joe toch wel n beetje onthand in.” Ik knikde, want ik kon mie dat goud veurstellen. Hai nam n slok van zien borreltje en vertelde dou wieder. “Ik docht bie miezulf, ik kin wel even n stroatje om goan.
Mor noa n haalf uurtje was ik al weer in huus. Dit dörp is ja zo klaain. Doar bin je zo deur en ik wol ook nait aal te wied votlopen, want ik was baange dat ik t huus nait weervinden kon. Stel joe veur dat ze in huus komen en opa is der tussenuut. Dou k weer in huus kwam, lag de kraande op de madde. Dij heb k haildal uutlezen, want ik bin nog slim interseerd in alles wat of der in de wereld gebeurt. Om twaalf uur heb k mie n plakje stoede moakt en bekertje melk uut de koulkaaste pakt. Dat mog wel van Elise. Doarnoa heb k in ain van dij nijmoodse stoulen n zetje sloapen, mor dij dingen zitten al nait zo best, loat stoan dat je der n lekker tukje in doun kinnen. Waist wat, zee ik dou tegen miezulf, ik goa even aan de loop en koop mie in de kroug n borreltje. Meugelk tref k n proater.”
Ik knikde noar de kastelaain dat e nog mor n moal inschenken mos. D’ol boas huil t glas omhoog. “Proost,” zee e, “dit is mien leste. As dizze op is, goa ik weer op huus aan, aans denken ze dammee toch nog dat k hom smeerd bin. Kiek, om vief uur komen ze weer in huus Elise zel din van dat nijmoodse eten veur mie koken. Chiliconcarde of zukswat. Ik heb gain idee wat of dat is, mor t zel wel eetboar wezen, ducht joe ook nait?” Op t zulfde ogenblik ging de deure open en kwam der n jong kerel binnen. Hai keek recht bliede dat e d’olle zitten zag. “Gelokkeg dat ie hier binnen, opa,” zee e vrundelk, “heb je joe verveeld en heb je dou even n borreltje kocht?” D’ol boas laagde. “Dochtst dat k ter vandeur was, mien jong? Woar mout k din hin? Zo’n ol kerel as ik willen ze ja naargens meer hebben.” De ‘achterklaainzeun’ bestelde zuk n glaske bier en ging bie ons zitten. Even loater vertrokken ze mit heur baidend, noadat de jongkerel òfrekend haar. Dou ik betoalen wol keek de kastelaain mie guteg aan. “Dij man komt hier de leste tied wel twijmoal in de weke. Hai beeldt zuk van alles in, mor hai woont gewoon in n inrichten in Stad. Regelmoateg naait e der tussenuut. Ain van de verplegers komt hom din weer op- hoalen. Slim hé, as je zo worden?” Ik knikde en luit mien gedachten goan. t Leek ja nog zo’n krazze olle boas!
t Was drok in de winkel van de grode Supermaarkt en omreden dat ik nait zo handeg bin in bosschoppen doun, duurde t even veur ik de spullen dij ik hoalen mos in kare haar. Mor k kreeg t bie mekoar en nou mor ofreken. Veur ale kassa’s, behaalve veur ain, staait n laange riege volk. Ik goa op goud gelok mor aargens stoan en keek wat om mie tou. Boven ale kassa’s hangen borden, en dou ik dat goud bekeek zag k dat der opston: ‘As je de viefde of meer wachtende klant veur de kassa binnen en ale aandere kassa’s ook vol stoan, krieg je d’inhold van joen kare omsunt mit’.
Dat leek mie wel wat. As ik nog even verder deurlees staait der in klaine lettertjes bie: ‘vroag om t reglement’. n Lichte twievel komt wel in mie op, moar toch …. Ik vroag aan t wichtje van de kassa of ik t reglement kriegen kin, want ik was de zeuvende klant in de riege. Ze kiekt mie stomverboasd aan en dus herhoal ik mien vroag nog mor ains. “Joa”, zegt zai, “dat geldt vandoage nait, want ain van de zes kassa’s is stokkend, dij dut t nait.” “Joa”, zeg ik, “dat heb ik wel zain, doarom wil ik t reglement groag hebben, want dat staait ook op dat bord”. Ik zai heur denken van: wat zol dat veur n reglement wezen? Mor ze krigt inains n ingeven en zegt: “Vroag dat mor even bie de info, bie dij grode teunbaank doar in houk, dij doar achter zit kin joe verder helpen.” Bie dij teunbaank stoan aal meer mensen in de riege en ik sloet mie doar bie aan. Veur mie staait n klant dij lötten hebben mout en dat mout op n apaarte mesien ofrekend worden, dij dut t ook nait liekt t wel, want t wichtje dij dat doun mout drokt op ale knoppen, mor t ding dut t nait. As heur chef der over toukomt is t mor even en din is t veur mekoar.
Nou kin ik geliek mien verhoal kwiet en vroag noar t reglement. “Joa”, zegt de chef, “as der n kassa stokkend is geldt dij regel van vergees bosschoppen nait.” “Doarom wil ik joen reglement groag inzain”, zeg ik nog mor n keer. “Ik zeg joe veur de twijde moal, as der n kassa stokkend is gelden dij vergees bosschoppen nait!” “Zel zo wezen”, zeg ik, “mor ik kin dat reglement toch wel van joe kriegen?”
Narreg gaait man op zuik en even loater krieg ik n boukje woar op staait : ‘Klanteninformatie’ en doar onder ‘De zeuven zekerheden van dizze Supermaarkt’. Thoes heb k t boukje, dij begunt mit ‘Zeuven zekerheden woarom je bie dizze Supermaarkt goud terecht kinnen’, deurlezen en dou kreeg ik deur hou of t doar waarkt, want k haar nog nooit aine zain dij bie grode drokte de kare met bosschoppen vergees mitnemen kon. Op bladziede dattien van de zeuven zekerheden ston onder ‘overmacht’: bie stroomsteuren, steuren in d’automatiseren, of aandere onveurzaine calamiteiten, vervalen ale rechten dij aan de zeuven zekerheden ontlaind worden kinnen. Doarom heb ik nog nooit aine mit n volle kare zain, dij braid lagend en zunder te betoalen dizze Supermaarkt oet goan is, want zai hebben t zo oetfigelaaierd dat der bie grode drokte ‘touvaleg’ n kassa stokkend is.
Ditmoal heb ik n poar gedichten veur joe. Ze binnen van n dichteres dij sikkom honderd joar worden is. Sien Jensema. Ze leefde van 1896 – 1994. In de Grunneger literoatuur staait ze bekend as ‘juffer Sien’. Sien Jensema het n haile bult schreven. Ze was dichteres, mor ze het ook n aantal schiere romans schreven. Ik nuim ‘Berend Kopstubber’(1952), ‘Hidde Betuun’(1952), ‘Oelenspaigel ien Stad en Ommelaand’(1966), ‘Ruth’(1984) en ‘Aalbert’(1971). Dij bouken binnen nou ook nog best t lezen weerd.
Mor eerst komt hier n schier gedicht van heur:
Spoaren
Mos spoaren, mien kiend, en vergoaren, Veur loater, veur tieden van nood. Nou ‘s jonk bizze, mos-toe spoaren, Den hes-toe ja loater dien brood. Nou ben ik den old en ‘t is loater, Moar heden-nog-tou, wat verdrait! Brood heb ik ja zat, meer as zat, heur, Moar – bieten ken ik nait.
Bewoar toch, mien wichtje, dien troanen Veur loater, veur ‘t grote verdrait; D’r komen nog aandere tieden, Die spoart het leven ook nait. Nou is ‘t den zo wied, het is loater, Nou heb ik den groot verdrait. Stil zit ik moar veur mie te stoaren, Moar – troanen heb ik nait.
Mos haile bult centen verdainen En hollen dien haand aaid op buus. Want bis loater old en gain centen, Den is die het leven n kruus. Moar – lig ik loater den ainmoal Ien ‘t allerleste klaid, Den heb ik centen bie bosjes, Moar – n buutse heb ik nait.
Schier, nait? n Beetje zo van ‘plok de dag’ en moak joe nait te veul zörge veur loater dat meugelk hail nait komt. Sien Jensema schreef in t Hoogelandsters en zörgde dat ze n hoge kwaliteit hoalde. Ze docht laank noa over hou en wat ze schreef. Heur schrieven ging din ook langzoam en haar ze n bult tied neudeg, omreden ze was nait gaauw tevree. Zo zee ze in n vroaggesprek mit prof. Siemon Reker veur radio Noord: “Ik kin n week over ain zin doun. Nait dat ik der haile dag dag over loop te denken, haildaal nait, mor t waarkt deur. Doarom ben ik netuurlek n vrezelke treuzel, t schut nait op.” Sien Jensema is slim belangriek west veur de Grunneger schrieverij, veuraal ook deur heur soamenwaarken mit ‘meester’ Jan Boer. Soamen mit hom haar ze n zet de redaksie van t ‘Maandblad Groningen’. Dou ze 70 joar wer, vereerde de gemaainte Stedum heur mit t erebörgerschop en wer der n stroat noar heur nuimd. In 1985 kreeg ze de Literaire Pries van de Stichten t Grunneger Bouk. n Groothaid dus!
En nou nog n schier winterverske van dizze biezundere vraauw:
Winterlaid
len dokege kilte, Ien winterse stilte Doar staait er n vring, As votsmeten ding, Holdt wacht over ‘t ainzoame bauwlaand Holdt wacht over ‘t ainzoame bauwlaand.
Allenneg de kraaien, Dei vluchten, lawaaien len mistege lucht, Ien schriwwege vlucht; ‘t Brekt stilte over ‘t ainzoame baauwlaand, De stilte over ‘t ainzoame baauwlaand.
Het raait ien de sloden, Dat zingt van de doden, Ol vring dei staait stil En wiend het zien wil. t ls ‘t veujoar dat komt over ‘t baauwlaand, Het veujoar dat komt over ‘t baauwlaand!
Dit gedicht is op meziek zet deur de meziekgroep Törf en uutbrocht op CD.
As Fien ain golden tip het ….. “Hou zel k dat es schoonmoaken?” “Magst wel doun mit hait woater mit n scheut edik der deur.” “Woarmit?” ”Mit hait woater en edik.” “Wat is dat?” “Waist nait wat edik is?” “Nee, dat wait ik nait.” “Den magst der wel azien in doun.”
Blinnen openvollend zai k t schaarpe löcht van lege zunne dij benijd noa binnen kikt in loagen komt wiede wereld as verloren zeun mie vannijs in muide n koolmeeske flòit nog wat en geft zuk den ook mor aan stilleghaid over n baark spaigelt t löcht weerom en wordt in zien koaleghaid onverschilleg n monument lege haaide wacht nog in dook op wat kommen gaait gollenroede op hoge bainen dijt sikkom of t nooit doan is mor ruik glans al kwiet en daipvot zit veujoar kloar k hoek maank t riepte gruin wor leeg mit leegte n stoere brem dij Elia vindt en heur in t ènde overvèr zachies mien zuske reren troanen hangen aan takken
Vouerbak is leeg Aivege bezzemt leste stro in hörn en ozze en ezel binnen weer allaint keken t kaauwend aan hou olden en lutje potje verswonnen mit t gold in madde van engeln heur je ook niks meer en schijpers en schoapen binnen in gain velden meer te bekennen steern is wieder trokken mit wiezen der achterheer boas van haarbaarg drijt zuk nog n keer um as t boeten al begunt te löchten n loade asielzuiker het t net aal mist en kaist in t hounderhok aaier veur zien geld
Staait n leutje, goud oetwozzen vraauwtje van om en bie zesteg te smoken dat t doavert noast t trapke van euliekoukenkroam op oljoarsdag. n Soeterg witte wollen trui mit kroag onder n staail permanentje, en van onder n laange rok gloepen gele blomkes op haalfhoge blaauwe steveltjes mie aan. En ales spans bienkander holden deur n jasschoet mit omvollen maauwen. “Ik kom der aan meneer.” Peuk wordt goud doodtrapt en zai klontert t trapke op. Dou t deurtje opendraaide wis k weer woarom k aaltied mizzelk word van euliekouken. Wat riddersloagen blief k stoan, din k wol gewoon bie heur laangs lopen mit mien bosschoppen. t Deurtje gaait eefkes lös en zai kikt om houk. “k Bin der hoor meneer.” Ik denk even aan ons Juno as k heur goud aankiek. Dij dut din mainsttied nog even n poot op mien bain en kop n luddek beetje schaif. Ach, en din word k aalweg weer waik, ook al het e net mien sundoagse slovven verkaauwd. Aigliek heb k mit heur te doun. Dizze duustere dompege doagen joen leven verdoun in n dikke kwaalm van aanbakken eulie en aal doag winst noar dag van nij-joar.
‘Den zoeten bol’, zai k aan veurkaant. Is wat roars mit dij noam. Volgens mie mis k wat. Ons meester las vrouger haitied oet n bouk op vrijdagmirreg as wie goud oppaasd haren. Mor hou haitte dij ook mor weer. O joa, ‘In de soete suikerbol’. Deur t glaas van vitrines kikt zai mie aan. “Houveule zeden ie?” Ik huver din k lus gain euliekouken en vraauw haildaal nait. “Zeg t mor.” “Dou eerst mor vief.” Zai kikt even stoer, pakt n puut in ain haand en slagt hom open. Mit aander haand, stief inpakt in n zere lap doar nog n doem en wiesvinger oet stekt pikt zai euliekouken in puut. Bie vief wacht zai eefkes. Vaalt n drup van heur neus, en nog ain. “Vieve? Man, din kinnen ie beter tiene nemen, das ja veule goudkoper.” Zai vrift eefkes mit zere haand onder neus laangs en snoft. “Veuruit mor. Dou din mor tien.” “t Is aal joar t zulfde.” Zai dut haand omhoog. “Verbraand.” Din pikt zai sekuur aander vief in puut. “Dou suker der lös bie hur.” Hou kin z’in hemelsnoam mie dij puut aanlangen, bedenk ik mie as ik knip pak. Mor k heur al n opstapke schoeven. “Even wachten hur.” Zai stapt weer omdeel, slagt twij puten open en smit heur rad vol mit euliekouken. Komt n man aanlopen. Oere, wel twij meter laank, en rond, in n blokte bloes en n stuutsiekoorden boksem mit hupzelen. Zai staait in tied op t opstapke en langt hom puten aan. Hai geft heur sinten en lopt geliek deur. “Moi hur.” “Da’s onze vaste klant. Aal doag hoalt e zien twinneg euliekouken op, zolaank wie hier stoan.” “Aal doag?” Ik sloek eefkes. “En houlaank stoan ie hier?” “Drij weke, joa man doar doun wie t veur, zukse klanten.” Zai snoft nog ais. “Mor van mie huift t nait. t Wordt aal joar minder. t Is mien Piet zien feduutsie mor ik heb ter mor waark van. k Wil nog even smoken, t is nog rusteg.” t Deurtje gaait weer lös en onder aan t trapke gaait de brand ter weer in. “Mor of k ankommend joar der weer bin wait ik nog wel nait”, ropt zai mie nog noa.
“Kerel wat stinkst ja. Wat hest doar bie die. Harregat. Toch gain euliekouken? Dij lustoe gain ains.” Vraauw kikt mie aan en hond komt ook al even snoeven. “Toch nait van dij kroam hier in t winkelcentrum? Dij rokst ja in hail wiek.”
Vraauw zet oavends n schoaltje veur mie op toavel en gaait zo wied meugelk vot zitten. “Nou, ik zol zeggen dou dien best.” Ik tel, eerst vief. k Hol stiekom hond ain veur. Hai huift nait, kropt geliek in zien mand en kikt mie schaif aan over raand. Volgens mie denkt e dat k hom vergeven wil. Is n schier pergram op tillevisie dizze oljoarsoavend. Vraauw het lekker hapkes moakt en jannever smokt mie best. Ik mag vles zulfs noast t toaveltje zetten. “Hest goud dien best doan.” Vraauw holt vles eefkes schaif as wie op bèrre zellen. “Kerel, en woar hest aal dij euliekouken wel nait loaten?” Ik wait t nait. Ach, lopiesweg maank gezelleghaid mit dik sukker opkaauwd zeker, niks van vernomen.
As k mörns om haalf twaalm mien zeer lief en kop achter aan toavel zet, gnivvelt vraauw. “Bleven zai drieven mien jong?” Zai zet geliek leste vief veur mie op toavel. “Zelst heur aarns aans votkriegen mouten ankommend joar. Zai hebben ol kroam in brand stoken vannaacht.”
Bats! Deur van schuurtje smakt dicht. Wordt n fiets tegen aander fietsen smeten. Moeke kikt op van heur bouk. Vaaier uur, dat mout Lizan weden. Wordt wat op t aanrecht smeten en koelkastdeur gaait lös. Joa, Lizan. n Glaas sap in haand, gript op toaveltje in koekjestrom om en ploft deel op baank.
“Moi.” “Moi. Tjongejonge, braand? Kikst ofst hail wereld wel verroppen kinst.” “Grode klootzakken binnen t. En din zeg k t nog netjes. Wat n schlemielen.” “Nounounou, wat n grode woorden ja weer.” Moeke legt t bouk op toaveltje. Lizan klokt t glaas in ain moal achter in haals. “Pieter. ‘k Wil die best wel even fietern’, zee e. Hai dee aarm over mien scholder en kneep mie in n borst. k Heb hom geliek oet de dreum holpen mit n elleboog in zien ribben. Aander jongens mozzen schoapachteg laggen en wichter duren niks zeggen. Ik bin der onderhand kloar mit. Ik krieg hom wel.” Moeke heurt t verboasd aan. “Paas mor op, doe. Mor woar was dat din. Op schoul?” Lizan gript nog n koekje. “Noa schoultied goan wie voak even mit ons vieven noar t Noorderplantsoen. Eefkes bieproaten. Doar hangen ook haitied wat jongens rond van schoul. Wordt blowd en zukswat. Twij wichter kriegen voak wat te blowen. Dij hebben t al ais mit n stuk of wat jongens doan. Ain jong, Pieter is zestien en speult wat boas en Chris kropt hom as bosschoppenjong in de kont. Aandern binnen mitlopers. Dikke kroepers.” Moeke pakt heur kopke en wil nog thee. “Nou, din gaaist doar toch nait meer hìn.” “Ik huif mie toch nait votjoagen loaten deur van dij grootbekken en hufters.” Lizan komt in t ìnne. “Fietern …. loat mie nait laggen. k Goa noar boven, leren.” Op sloapkoamer smit zai tas op t bero en lopt eerst noar koamer van Marion. “Moi. Leren veur tentoamens?” Lizan wist op bouken. “k Heb n vroag aan die.” Marion kikt op. “Joa tentoamens. k Stoa der goud veur, hur. Mor vroag es.” “Ik wil even n haand vol kepotjes van die.” Marion let pen valen en kikt heur mit grode ogen aan. “Watte? n Haand vol kepotjes? En ik zol dij hebben? Wat mekaaiert die.” “Mekaaiert mie niks, en nou nait onneuzel doun. Of binnen dat gimmestiekoefeningen astoe hier mit Kees hoeswaark ligst te moaken op bèr. Kerel. Aal dat poesten en stìnnen.” Marion wordt rood om kop. “Is dat te heuren? Dat mainst nait. Echt?” “Joa, mor ik wil t apmoal nait waiten. Kepotjes haar k om vroagd.” Lizan holdt haand op. “Wat wilstoe doar din mit.” Marion rommelt wat achter in loa van n kastje. “Is vief genog?” “Joa, zat. Krigst heur wel weerom. Oei, ook gonnent mit n smoakje, zai ik ja.” Marion is aan haals tou rood. “Lizan! Opholden. Wilst gain domme dingen doun? Bist nog mor vattien. Paas op hur. n Ongeluk ….” “…. zit in n luddek drupke, dat wait ik. Moak die mor gain zörgen.” Lizan rokt even aan pakjes. “Hmmm, eerbeien ja. Mit slagroom?” Marion dut vingers in oren. “Der oet!”
Jongens binnen der al as wichter aankommen aanderdoags. Lopen gonnent te speren en drok te doun. Op grond kwittjen en drinken oet blikjes energy drank of oet aanderhaalfliterspakken goudkope sap. Wat toch n zielege mannetjes denkt Lizan. n Poar wichter kroepen bie gonnent op schoot. Handen grabbeln geliek onder truitjes en bloeskes. Lizan wordt ter roar van en lopt op Pieter òf. Even vuilt zai twievel, din pakt zai hom bie aarm. “Kom, even fietern.” Zai let hom n haand vol kepotjes zain en trekt hom mit noar grode rhododendronbozzen. “Magst ain oetkaizen.” Hai wait nait wat of e der aan het. “En joe maggen der noa.” Lizan kikt en wist noar aander jongens. Chris staait te huppen en te springen. “Ik wil twijdes, ik wil twijdes.” Wichter binnen stil en begriepen der niks van. Lizan verdwient mit Pieter achter stroekerij. Hai schuttert wat en het aarms slap laangs t lief. Nou deurpakken, denkt Lizan en moakt hom raim van boksem lös en dut rits omdeel. Heur haand schut in ain roam deur bie zien onderboksem in. Hai is der kloar veur vuilt zai en gript hom mit volle voest bie de zak en knipt. Twij zaachte baaltjes rollen even in twievel hinneweer en kniepen din bie nkander laangs. Zai kinnen gain kaant oet. Din draait zai voest n haalve slag en knipt mit ale kracht dij zai het. Floep, vot is n baaltje en vot is d’aander ook. Jongens en wichter aanderkaant t gruin heuren ain bölken en loeien. Liesters holden op mit kwedeln en hanska’s vlaigen verschrikt oet bomen. Op t Groot Maart mouten zai t wel heuren kinnen. t Geloei gaait over in aanholdend kokhaalzen en spijen. t Komt vèr weg, onder tou tonen oet. Lizan komt oet boskes. “Volgende. Kom Chris, nou doe.” Zai lopt noar hom tou. Chris bedenkt hom dat t al loat is en hai neudeg noar hoes mout. “Nou, wel din?” Lizan lopt noar ain van aander jongens en gript hom bie d’aarm. Hai ropt hom geliek lös. Zai goan stief bie nkander stoan. Pieter komt wiedbains aanstroekeln oet boskes mit bragel dik veur de knijen. Twij pakken hom elk bie n aarm en zetten hom op t baankje. Hai slagt mit t lief veurover en spijt hom over zien stoere sportschounen. Verbiesterd kieken zai hom apmoal aan. “Nou, as gainain zin meer het …. Willen ie echt nait?” Lizan trekt scholders op en baargt kepotjes weer in buus. “En nou nooit weer aankommen veur te fietern hè. Stelletje zakkewassers.” Zai kikt wichter aan. “Kom, wie goan. Proaten wie aarns aans nog wel even wieder.”
n Dag of wat loater vaalt Marion sloapkoamer binnen van Lizan. “Wat hestoe ommaans had? Hail schoul prat ter over. Wat n stunt. Dij Pieter en Chris waiten nait hou of zai kieken mouten. Doe hest heur mooi veur lul zet. Geliek n veurbeeld veur aal dij aander sukkels. En wichter duren nou van heur òf bieten.” Lizan gniflaagt en pakt kepotjes oet loa van t bero. “Asjeblieft. Hest heur weerom. Dust wel verzichteg? Mor best lekker, even fietern.”
Sums kwamen twij goldeerlieke zwaartwaarkers bie ons kluzzen. t Waren jongens oet Sapmeer dij niks aans deden as aaltied waarken, overdag, soavends en op zotterdag, zulfs ien heur vekaanzie waren ze aan t waark. Aalbaaiden waren ze traauwd mor veul thoes waren ze nait, ain keer ien vattien doagen noar de FC met zien baaiden was heur ainege verzetje. Aaltied soamen op pad en vertraauwder met nkander as welk echtpoar dan ook zunder dat ze t zulf in de goaten haren. Omreden dat ze haile doagen soamen optrokken leek t wel of ze onder mekoar n aigen toal ontwikkeld haren zo as dat wel onder twijlingen veurkomt. Konst ze mor zuneg verstoan en ze pruiten voak op brommerge en geprikkelde toon, net of ze hailtied roezie haren.
De ain, n dikke zwoare kerel staait hoog op ledder, d’aander, ook nait moager mor voak van trap valen, staait doarom onderaan en geft dingen aan.
Tot ainentwintegsten kin je joen biedroage inlevern veur Kreuze 52. Mien laive tied! Al weer n moand om? t Gaait mie aal veuls te haard! Dizze herinnern kreeg k van Bert Wijnholds ….en dat was goud! t Woord herinnern muik wat bie mie lös en was hier twijledeg …. Herinnerns of, zo as Anita Witzier heur programmoa ‘Memories’, doun mie op dizze asgraauwe tied denken an ellende en schiere olle laifdes.
Dit joar haren wie de laangste zummer zeggen d’lu, dij t waiten kinnen. Mor net as vandoage hebben wie doar nait veul van maarkt! t Weer zel inderdoad wel schier west wezen, mor veur ons zulfs en in ons femilie- en kennissenkring was t haile joar aigenlieks net zo graauw as vandoage (8 dec ’14). Hier en doar n poar nije heupen was nog wel te doun …. om van de rest mor te zwiegen (k Wait zeker, dat Bert mie den in n volgende mail vragt om de boudel wat in te körten!). As t ainmoal begunt, komt t aal op bulten! En zo was dit joar veur ons dus ook. Bruier zat der net zo mit en haar t ook wel had. Reden veur mie om hom te nuigen veur n oetstapke. k Haar in d’kraande zain, dat ter in Laik, op Nienoord n ekspesietsie van 100 joar Laikster kraande was en omdat ons voar doar as kwoajong van 13 begund was te waarken, docht ik dat dat veur ons baaide wel n beetje ontspannen geven zol. Gelokkeg zag e kans om zotterdags wat tied vrij te moaken: wie an d’raaize. “Wat n genot! Even n aander sfeer”, zee e dou e bie mie instapte. Tuurlek mozzen wie baaide ons verhoal even kwiet, mor noa n ketaartje zee ik: “Zo, nou over wat aans. Wie moaken der n zunnege dag van!” “Dat is t ook ja! Schier weer en even ‘vrij’!” Ik dee d’radio aan en verduld …. de Erika Kapel speulde net zien populaire laidje ‘So ein Tag’. Beter kon t nait! Oet volle borst hebben wie mitzongen. De stress stoof der oet! Bie Nienoord aankommen vertelde ik hom, dat ik doar voak mit ons voar west was. Dat was in d oorlog. Job Boer was dou de bewoner en haar der n fokkerij van Afghaanse Windhonden. “Den is t nou oareg mooier, ducht mie?” “Meschain wel, mor ik kon der dou ook hail mooi speulen!” Ook de ekspesietsie luchtde op bie t zain van al dat olle raive, woaras wie zulf ook mit waarkt haren: n olle trapdegel, n heidelberger degel, kranten dij nog letter veur letter zet wazzen en aal t aander raive, was veur ons as n medezien! Bie t òfschaid hevve t nog had over d’oorlogstied. Doar was prakties niks van aanwezeg. Heb de man van Historisch Laik beloofd hom doarover nog wat op te sturen. Mou k nog aal doun! Kommende weke mor ais waark van moaken, ducht mie.
Op trograaize noar d’auto vertelde ik bruier, dat ik hier ook veur d’eerste moal traauwd was.
“Hè? Doar wait ik ja niks van! Bis t doe den al eerder traauwd west? Wenneer den?” Ik laggend: “Joa, dou wastoe ook ja nog mor n hummeltje dij pisdouken volmuik!” Hai nog verboasder: “En hou old wast doe den?” “Zeuven”, zee ik en vertelde hom, dat ik op de Flint in Nietap op schoule goan haar en mainde, dat ik al wat scharrelderij haar mit Jantje. n Poar oldere kinder bedochten, dat wie wel n bruloft organizeern konden om wat lol te trappen. Baaide wat opdoft mit olle polten togen wie noar Nienoord. Der heurde ja ook n feestmoal bie! n Emmer vol beukeneutjes opzöcht in de bozzen bie Nienoord en dij achter d’schoule onder t fietshok opbakt in roombotter. “Roombotter in dij tied?” “Joa! Haar ain van d’boerenwichter bie moeke oet d’kelder snaaid!”Bek vuil hom open van ongeleuf.
Onderwegens noar hoes mos mit alle geweld t ploatje ‘So ein Tag’ weer draaid worden. Thoes kommen vertelde ik moeke, hou of wie t had haren en tegen t brood-eten haar k t bekje nog aal aan schieterij …. “Hier”, zee ze en langde mie t bordje tou. “Nou mor n zetje kaauwen in ploats van kaauweln.” Geliek haar ze, ik pruifde dat zai der genogt over heurd haar en begon an mien eerste stoetje. Tenminste, dat wol ik, mor dou rappelde de telefoon. “Dat kin der ook nog wel bie!”, was moeke heur reaksie. “Mit Klaas.” “Mit Jannie B”, was t antwoord. “Jannie B.? Dij ken ik ja nait! Sorry, ie mouten even dudelker worden!” “Kinst Jantje H. den nog wel?” Ik ston paf! “Wat? Eerlieks? Bistoe dat echt? Hou is t meugelk! Ik haar t vanmiddag mit bruier over die, dou wie op Nienoord wazzen bie d’ekspesietsie van t Leikster kraantie! k Vertelde hom van ons traauwen. Herinnerst die t nog?” “Nou en of!”, en zai giechelde as n bakviske. “Doar wol ik ook eerst hen, mor t is mie in d’schounen zakt. k Heb der ook joaren waarkt!”
Meer as n uur loater at ik mien brood op! “Kerel man, wat glunderst ja!”, was moeke nijsgiereg. Zai was minder blied as ik, mor op berre wol mie t verske ‘So ein Tag.’ nait oet kop! Zo tegen de kaarstdoage as t aarg donker is en as doarbie t oflopen joar ook oareg roeg west het, is ain zo’n oetje opains weer n geweldeg lichtpuntje!
‘So ein Tag, die müsste nie vergehen!’
Ik wens joe geern net zokse oetjes. Krieg je weer wat locht.
Nou binnen ze din apmoal vot. En ze kommen ook nait weer, dat is wel zeker. Nait dat e zat van heur was, oh nee. Mor t was gewoon heur tied. Zo as bie n kat, dij heur jongen ain veur ain ien bek krigt en ze kwait nwoar hinbrengt op t mement dat ze groot genog bennen en heur zulf redden kinnen. En zo heurt t ook. Of zoas Willem Elschot (1882-1960) ooit dichtte: “Zij zijn gevloôn, als gieren voor ‘t tempeest, / met stukken van het oude nest bevracht …”
Ze hebben netuurlek apmoal wat van thoes mitnomen. Doar bennen ze vörmd en opvud. Hai het ter desondanks wel wat zörg om had – en nòg. Want ze binnen ale drij nait geliek. Oldste wicht is ook t gehaaidste, dij redt heur wel. Ze is ook t laangste vot, het al kiender en n drokke boan. Komt dat omdat ze aaltied as oldste ales oplözzen mos en mainste verantwoorden haar? En middelste, n goie jong heur, dij komt ter ook wel. Mit hier of doar n beetje hulp meschain … Mor jongste het wat meer zörg neudeg, zo as t liekt. En oetgerekend zai wol as jongste te hoes oet. Nog mor goud achttien joar en nou al ien Amsterdam op koamers. t Is mor goud dat e nait persies wait hou of ter doar omweg gaait. Aans zol e der gain oog van dichtdoun snaachts. Dat dut e traauwens toch al voak, der is zoveul te prakkezaaiern. Hou older e wordt hou meer – en hou min- der sloap. t Is n poar doagen veur kerst. Hai is al n dagofwat vrij, kerstdoagen valen net midden ien week. Hai lopt onwenneg deur t hoes. n Roar gevuil is dat, ales is stil. Is gain mens ien hoes, op homzulf noa. Der is haildaal gain geluud te heuren van n radio, of wat hènneweer lopen, n wc deurtrekken. Allenneg de geluden van t hoes binnen te heuren, zoas t soezen van cv-buizen. Hai lopt wat ien koamer om, zet radio aan en zöcht n stukje meziek. Mor t is aingoal dat kerstgejengel, kerstdeunen en kerstploatjes. Hai glidt mit vinger langs n stoapeltje cd’s. Doar is ook niks bie, kop staait hom der nait noa. t Is graauw ien boeten, lucht is loodgries en t is wat dokeg. t Zel vro duuster wezen. Langsoam lopt e deur hal over trappen noar boven tou. Leste tree piept altied n hail luk beetje. Doar kon e aaltied aan heuren dat kiender weer thoes kwamen, soavends loat, of allerdeegs smörgensvro, zoas ien t leste. Dat zol e altied nog es moaken, mor der is nooit wat van kommen. Dat kin e den nou mooi doun. Mor hai komt ter nou ook nait tou. Hier, ien koamer van zien oldste dochter, is ales netjes oproemd en opknapt, vannijs vaarfd en behongen. Der is niks meer dat aan heur bewonen herinnert. Mor ja, ze is ook al weer n haile zet vot. Hai het ter n studaaierkoamer van moakt. Zien ogen strunen deur de steriele roemte. Staait n noagelnij stoalen buro mit n computer der op en n moderne kantoorstoul der veur. Studaaiern, ha … Hai het haildaal gain verstand van computers. Mor ja, men mout wel mitdoun, tegenwoordeg en t is òftrekboar van belasten. En wat mout e studaaiern? Meschain gaait e ooit nog ais zien stainkoolengels wat opkrikken. Aander hobby’s het e nait, zien waark was en is zien hobby. Langzoam lopt e noar koamer van zien zeun aan aander kaant van overloop. Dij is ook al weer n zetje vot, mor mout nog wat rommel oproemen. t Roekt hier muvveg. Hier en doar liggen casettebaandjes, lege cd-deuskes, koabeltjes en stekkerdeuzen enter over twenter. Wat was e aaltied ien de weer mit zien computers. Hai is wat dat aangaait blied dat jong ook te hoes oet is. Van t ging der sums wat omweg. n Koppel kammeroaden, draank en haarde housemeziek. En belken dat ze deden, dat heuren en zain joe verging, tot loat ien oavend. Mor jong von t wel goud zo, ien t olderlek hoes. Hai haar hier ales vergees, eten en drinken, bewazzen en sloaperij. Ien t lest het zien vraauw n moalofwat dringend tegen hom zegd dat e toch ook mor ais oetkieken mos noar n koamer of n hoeske. Hai haar de leeftied en mos zien verantwoorden nou mor es nemen. En dat hulp, hai ging ook vot. Achteròf meschain wat teveul druk ….? Hai zel jong nog mor ais weer aanpeerdjen om zien leste spullen weg te hoalen. Den kin e dizze koamer ook aanpakken. Koamer van zien jongste dochter, haalfweg overloop, is ook leeg. Op t behang en op vlouerbedekken is nog te zain woar meubels stoan hebben, heur toavel, t bèr, kastjes, tillevisie. t Is net of ze der nog is, hai kin t allerdeegs nog roeken. Hai haar t ter nog laank nait aan tou. Mor zai is nou ook vot. Hai kikt deur t glaas van toemelroam. Doodstil stoan swaarde bomen ien toen te druppen van dook en natte. Ien houken van toen komt duustern al opzetten. Hier het ze ook aaltied deur t glaas hinkeken noar boeten, noar ‘de lokkende verten’, zoas dat hait. As ze op bèr laag, kon ze deur t schune roam allenneg lucht en toppen van bomen zain. Zo kon ze toerloos noar wolken en vogels kieken. Doar het ze as kiend heur fantasie mit oetleefd. En hier zat ze aaltied achter heur bureau te leren. En ze kòn goud leren. Mit heur kon e nog t beste overweg. Ja, mit ale kiender netuurlek, mor mit dizzent nog t mainst, elk het zo zien oogappel. Aigelk is ze n beetje te goud veur dizze wereld. Of dat apmoal wel terecht komt doar ien dij grode, vremde stad? Hai kin der mor nait tou kommen om dit koamerke ook op te knappen. t Is net of t nait meer wil, of oetdoagen vot is. Woarveur zol e t apmoal doun? Is ja toch gainain meer dij der ien komt. Of komt dat omdat e heur te makkelk votgoan loaten het noar Amsterdam? Mor der was toch gain proaten tegen, ze haar t ien kop en zette deur. Der overvaalt hom ienains n maal gevuil, dat e leste tied wel voaker het. Was hai aigelk wel n goie voader veur zien kiender? Het e nait veul te veul bezeg west mit zien waark en zien aigen dingen? Ach, moakt e homzulf wies, dat hebben ale voaders as kiender vot goan. n Mement van òfreken, dat is hail normoal. Mor t gevuil blift aingoal wat aan hom knoagen.
Hai schrikt op van n auto dij veur t hoes stopt. Der klapt n portier en n kovverdeksel. Deur t toemelroam aan veurkaant zigt e zien vraauw aankommen over toenpad mit aarms vol tazzen en pakkeroazie. Hai rovvelt trappen omdeel en nog veur der aanbeld wordt dut e deur open en let heur der ien. “Hè, hè … Dat was was mie n haile skripsie. Het wás toch drok, wat n volk ien Stad. Ik kon auto ook naargens kwiet worden. En der is hoast niks meer te kriegen.” n Roar contrast mit wat ze nou apmoal ien aarms het, denkt e bie homzulf. Hai dut deur weer dicht en helpt heur mit tazzen en puten. “Gelukkeg dastoe der weer bis”, zegt e. “t Was toch zo stil ien hoes. Ik bin der nog nait aan wend heur. Kom der mor gaauw ien din moak ik n lekker kopke thee veur die.” “Doe mos die der wat overhènzetten man”, zegt zien vraauw. “Blifs der te laank ien hangen. Wie binnen nou mit ons baaidend heur en nou goan we der wat moois van moaken.” Ze trekt heur mantel oet, schopt schounen onder toavel en nuzzelt heur ien grode stoul. “Geef mie traauwens mor wat aans, n lekker glaske wien of zo. Ik heb t nou wel had. Vanoavend pak ik ales wel oet. Wie hebben ale tied aan ons zulf ja.” Ze goan gezelleg tegen nkander over zitten en steken lichtjes ien kerstboom aan en wat keerskes. Din gaait tillefoon. Oldste dochter meldt heur mit de vroag of pa en moe ook wat hebben mit kerstdoagen. “Nee, heur. Wie hebben t riek nou allenneg”, zegt zien vraauw. “Wie hébben niks en wíllen ook niks. Wie vieren kerst mit ons baaidend en dat doun we veur t eerst dit joar, nou joe apmoal te hoes oet binnen. Dat liekt ons hail mooi tou.” “Mor wat ongezélleg! Dat vien ik ja zo zieleg veur joe. Doar vien ik niks aan heur. Is t goud as wie eerste kerstdag bie joe kommen n kop kovvie hoalen? En wie willen ook wel blieven te eten heur, as dat gain probleem geft.” “Aline, ik vien t prachteg dat joe zo om ons denken. Mor wie kinnen ons hail best redden mit dizze doagen. En dat vien we ook nog ais hail mooi. En eh …. wie bennen ook nait zieleg!” “Nou, mor wie kommen toch, ik vien t zo sneu veur joe, haile kerstdoagen allenneg. Ie hebben toch wel wat ien hoes hoald? En aans nemen wie wel wat lekkers mit.” Ze het ding nog nait hinlegd of tillefoon gaait alweer. t Lutje wicht oet Amsterdam. Dat feest mit heur kollegoa-studenten gaait ienains nait deur en ze is ook n beetje grieperg ien hoed. Mor netuurlek, zai kin gerust kommen heur. “Joa, mor joe wollen ja geern mit kerst allenneg wezen”, pebaaiert ze nog. “Dat is ook zo,” zegt zien vraauw, “mor deur staait aaltied open veur kiender, zeker as ain even op verhoal kommen wil.” “Nou mos toch noagoan”, zegt ze, as ze tillefoon weer hinlegt. “Wie hebben t nog zó tegen Aline en Geert zegd, dat pa en moe heur hail best allain redden kinnen en dat we nait zieleg binnen mit kerstdoagen. Mor, t is nait overkommen dunkt mie. En dat mit t lutje wicht is overmacht, netuurlek. Wat toch roar, dat t net aansom gaait as dat wie geern willen! t Is net of t nait maag. Schenk mie nog mor es ain ien jong. Kerstdoagen allenneg mit ons baaidend, dat kin we eerst wel vergeten!”
As hai glazen vannijs ienschenkt denkt e bie homzulf: Mor ík bin blied dat t lutje wicht nait allenneg is mit kerstdoagen, doar haildaal ien Amsterdam.
Willem ten Berge (Lains, 1903 – Overveen, 1969) waas n Nederlands dichter, dij ook n hail luk beetje ien t Grunnegers schreven het. Hai wer geboren ien Lains, ien n rooms middenstandsgezin. Op t Canisiuscollege ien Nijmegen, bie jezuïeten, dee e middelboare schoul. Noatied het e n stuk òf wat joaren Fraans stedaaierd en dou klassieke toalen. Ook nait ofmoakt. Willem ten Berge woonde bie Haarlem, en waarkte sunt 1945 as redakteur van t weekblad ’Katholieke Illustratie’. Mit zien vraauw Jacqueline Hillen kreeg e zes kiender. Deur zaikte van zien vraauw rouk zien gezin verspraaid. Ien 1950 kwam n dochtertje om bie n aanrieden.
Zien (Nederlandstoaleg) waark kwam van 1926 tot 1930 oet, benoam ien de literaire bloaden ‘De Gemeenschap’ en ‘Roeping’. Pas joaren noa zien dood bennen zien gedichten ien t Grunnegers, vattien stuks, aalsnog publiseerd ien de reeks ‘’Nedersaksische studies’’ (1989) van Rijksuniversiteit Groningen.
Oet ‘Willem ten Berge. Groninger dichter. Poëzie en proza.’ 1989 Groningen: (Spellen is wat aanpaasd)
Grode klok van Lains
Grode klok van Lains Stoulen, banken, stoulen, banken, zo ludt grode klok van Lains, mor roupen heur k hom ook wel ains: banken, stoulen, wat n boudel! want hou haard dat hai ook ropt, der is hoast gainent dij noar kerk tou lopt.
Op n moal vong vogelvanger n oadeloar ien zien net. Dikke vogel wer votdoadelk kortwiekt deur kerel en bie aander vongen vogels ien hok smeten. Noa verloop van tied kwam der ain dij oadeloar wel kopen wol en dat ging aan. Nije aigender von t n schiere vogel en hai lait oadeloar zien vleugelveren vannijs aangruien. Doe vogel weer vlaigen kon, steeg hai op, vong n hoas ien t veld en brocht dij as daank noar weldouner. Vos zaag dat en raip: ”Hai, kerel toch. Doe mos dij kerel niks brengen. Kons mor beder wat noar dien veurege aigender bringen. Dij kin die den nog n moal vangen en die vannijs kortwieken. Dat is veul beder.” t Is mor krekt of ain wel of gain veurdail van aksies het!
Hoazen dij gebukt gingen onner heur aigen baangeghaid en t zat wazzen om der aalweg mor van deur te runnen veur meugelke gevoaren, namen besloet der n ìnd aan te moaken deur vanòf waalskaant ien daipe moar te springen, zodat zai om haals kommen zollen. Mit nkander runden zai op moar òf, mor kikkers dij doar ien slootsonnerwaal zaten, schrokken van lewaai van runnende hoazen; sprongen moar ien en verswonnen onner wodder. Ain van hoazen zag dat, bleef stoan en zee tegen aander hoazen: ”Mout ie ais kieken. Der binnen gounent dij nog baanger binnen as wie. Loat wie mor ien leven blieven en leven aanveerden zo as t nou ainmoal is.” Binnen ja aaid gounent dij t nog slimmer hebben as iezulf!
As we kieken noar wereld om ons tou, schudkoppen wie voak in verbiestern. Holden t sikkom nait veur meuglek. Haile boudel liekt wel op hobbel te wezen. Elks dut wat hai wil en schient gain reken holden te kinnen mit gevuilens van aandern. Leeft zien aigen levent. Ora et Labora – bid en waark – is der nait meer bie. t Carpe Diem paast ons beder: Leve de lol, schenk ons nog mor aine in. Leef bie de dag, grol zolaank as t nog kin. t Kin mörgen ja wel over wezen. t Jonkgoud steurt heur aan God noch gebod. Kraanten boeken ja oet van aal ellèn. Moord, doodslag en grofdoadeghaid binnen aan odder van dag. Zo het ons Laimeneer t vervast nait bedould! Sloagen der mit n bult draank in de pokkel mor om roak op lös. Overvalen, berovens binnen aan odder van dag. Ollu moaken heur zörgen om wat heur kinder en klaainkinder in toukomst nog te wachten staait. Dat Hai doarboven t nog aal toulet? Of let Heer ons veurlopeg wat aanklottjen, in hoop, dat wie vanzölf tot inkeer komen. Zel God op n duur, as deur t waark van dij valen ‘Engel’, t altmoal in toeze roakt is, meschain veur ains en aaltied mit hom ofreken? Wanner zel t endelk ains vree op eerde worren zunder ebola, vlaigtuug-overvalen, IS-gevoaren en zo kin k nog n haile zet deurgoan. Let God dij onterik meuglekerwies eerste tied nog eefkes zien gaang goan? Vangt Heer ons doarom aaltied mit baaide haanden op, as wie dele valen? Mag van mie aans wel wat eder ingriepen. k Zel dag priezen, dat Hai dij soatan kop vergraimen zel.
Diezeghaid doar zun deel deur zakt hangt boven kontrainen van kaamp oavendstilte bloots verbroken deur blèren van n strunend schoap
wodder, laand, locht en t aal aan t wachten op duustern dij op zien beurt roemen mout ien aiweg durende tred van nooit nait stilstoande tied
oarzelnd omsloet zaachter worrende zun pollerlaand nog even ien aal zien kleuren den krigt opstiegende dook zunlicht onner en swiegt ook schoap stil veur noadernde nacht
(oet: Gaanzen Gakken en Kikkers Kwakken op t Hogelaand, 2014)
Haarde noordwesterstörm hoelde deur de bomen. Grote snijvlokken juigen mit roazend geweld over t laand. Sloden stoven vol en loanen wazzen schier onbegoanboar. t Was gain doun om bie t pad te wezen en al haildal nait mit n koetse. Der was gain steern aan locht dij koetsier Stoffer Bultje de weg wiezen kon noar de waarme stale. Ieskold zat Bultje op de koetse, d’ogen haalfdicht knepen tegen de snij dij hom in de gezichte striemde. De hereboer en zien vraauw zatten lekker waarm en dreuge achterin d’koetse en haren niks te kloagen. Dat haren ze toch al nait. t Was dij oavend veur Kerst in Haarbaarg Bennewolle weer loat worren bie t teneel en kerstzingerij van de rederiekers. Dou t oflopen was gongen Blijhamster boeren noar d’jachtwaide om doar rond de stamtoavel mit n borreltje en dikke segoare te snaren hou goud gewas dit joar schudt haar. En houveul strogeld ze wel nait in d’buutse steken konnen. Joa, de coöperatieve strokartonfabrieken Dollard – Reiderland haren goud boerd. Stoffer Bultje paasde in d’deurrit op de peerden en zat wat te doddern op n stropakke. Hai docht aan vrouger, n aarme tied. Hou hai op kerstoavend mit zien pabbe en moeke, 3 bruierkes en 2 zuskes noar t zundagschoulfeest ging. Domie vertelde aaltied t Olde kerstverhoal. Meester speulde op t örgel en kinner kregen appelsientje en sukkeloademelk, kopke zulf mitnemen. Stoffer en zien Haarmke mozzen ook nog aaltied kraben en knooien om rond te komen. Mor och, der wazzen aaltied nog lu in de wereld dij der nog beroerder aan tou wazzen. “Tou Stoffer, span de peerden in, wie goan noar hoes.” Stoffer dee wat hom zegd wer, hai sprak zien boer nooit tegen. Koetse ston kloar, mevraauw hees zuk der in en boer Diekemoa wurgde zuk ook. Hai zal wel weer n haalf kan jenever te veul op hebben, doch Stoffer en drukde hom nog beetje aan. Diekemoa zat net nait klem in t deurke van de koetse. “Geef mie dat hier.” De bevelende stem van Diekemoa stak Bultje. Zulfs op kerstoavend kon e zuk nog nait christelek gedroagen. Swiegend langde Stoffer hom n zwoare blaauwe matte tou, dij zo te zain vol zat mit wat fleskes wien en puten vlais en worsten. “Wonnen mit verlötten”, smaigelde de boer en vlijde zien kostboarheden tussen de knijen. Bultje gooide mit n klap deurke van d’koetse dichte en klom op de bok en “vot”, de peerden spanden zuk aan en zetten de gang der in. Bultje mende veurzichteg d’peerden over d’loane bie t licht van d’koetslanteerns, langs dij aine, griezelege kolke, richten Blijham om zien boer noar hoes te brengen.
De störmvloud van 1868 haar daipe goaten sloagen in de Dollerddieken, dij nog mor goud en wel aanlegd wazzen. Deur t netuurgeweld sluig t wotter bodemloze goaten in de grond. “Dat binnen kolken”, zeden de Blijhamsters. “Denk ter om nait te dicht bie komen”, zeden d’ollen tegen heur kinder, “zitten boesjeuden in.” Bultje was nou dicht bie n kolke woar t wizze spoukte. De störm hoelde en brulde of e woarschaauwen wol: ”Goa nait wieder.” Even docht Bultje der aan om weerom te goan. Mor de boer beukte tegen de kappe van de koetse en bölkde: “Bin we nog nait op ploatse? Vot moaken.” Stapvouts ree e wieder en heurde de boer weer: “Deurrieden, zeg ik die!” Bultje wol wat roupen over boesjeuden en widde wieven, dou hai inaains n ieselek gegier heurde. En de omgeven hail even helder licht wer as deur n bliksemschicht. En boven d’kolke zweefde n widde gedoante …. en nog aine … en nog aine. Peerden sluigen van schrik op loop, liek op kolke òf. D’koetse mit peerden en aal wer der as deur n iesdern haand in trokken en verdween haildal onner wotter. Bultje, as deur n wonder ontkomen, kwam weer bie zien benul in d’kaante in t rait. t Was stil, ieselek stil op dij dou mooie 1e kerstdag. Moudeloos luip e noar d’boerderij van zien boer. De eerste hoanen begonnen al te kraaien. Bultje zag dat de loeken nog dicht zatten, n Swaarte koater luip te jaauwstern om t hoes.
Om 5 uur nommerdoags begon de kerstdainst. Zo as aaltied gingen Bultje en de vrouw der hìn. D’kerke zat stampvol. Kerstboom ston te pronken, keerskes brandden en kinner zongen mit heur iel stemkes t ‘O denneboom’. Ze dochten den weer aan heur aigen kinnnertied en kregen baiden slovve ogen bie t heuren van ‘Stille nacht, haailege nacht’.
t Vol op: d’herenbaanke van de Diekemoa’s bleef leeg. Der bekroop Bultje n maal gevuil …. Domie haar t over vrede en verdroagzoamhaid, over geleuf en ongeleuf. En domie zöchde noar n goddeleke verkloaren woarom dat de vrome boer en zien vraauw zomor in de bodemloze kolke verswinden konnen. Mor domie zol domie nait wezen of gaf de gemainte toch nog wat hoop. Want ons Laimeneer was wel wat mans. Domie rekende op n wonder ….. Oamen. Dou Stoffer noa t gebed d’ogen weer open dee zag e …… Diekemoa en de vraauw doar toch in t kerkbankje zitten?
“n Mooie preek”, zee e dou e weer mit de vraauw aan aarm noar zien hoeske ging. Hai sweeg even en zee: ”t Is aal zo wonderlek…..” In hoes gooiden ze nog n törfke op kaggel, keerskes in dennetakke werren aanstoken en der kwam lekker potje mous op toavel, mit krentjebrij noa. Mit kerst eet je toch wat je t lekkerste vinden, en dat is mous mit n stukje vet spek en krentjebrij. Zulfmoakt. Geld veur luxe dingen haren ze nait en ook gain verlangens der noar. Mor toch ….. Inaains heurden ze gestommel bie d’achterdeure. Stoffer gong kieken, dee deure open en keek allain de duustere oavend in. Der was gain mens te zain. Op schoonschrobt stroatje zag e wat stoan …. t was net zo’n matte dij e boer Diekemoa aanlangd haar. Blaauwe matte ston midden op t zwilk van d’keukentoavel. Stoffer en Haarmke wazzen nijsgiereg. En joa, n beetje zenuwachteg stak Stoffer de handen der in en legde dou sikkom plechteg n grote relloade op toavel en doar bleef t nait bie. D’haile toavel kwam vol te stoan mit alles woar ze stiekom aaltied n beetje van dreumd haren. “Och goi ….. goi …..”, steunde Haarmke, ”wel wil ons dat nou tou?” Onder in matte lag n kerstkoartje. “Loat zain wat der op staait.” Stoffer kon zuk mor net bedappern.
Stonnen nait veul woorden op. Allain: As deur n wonder
Op 29 november kwamen lu van Stichten Kunstgaang Kaampke, “Kaampkelu”, veur leste moal bie nkander. Dat was ien dörpshoes van Riep. Mit stoppen van Kaampke komt ter n ìnd aan fieftien joar klainschoalege kunst en cultuur op t Hogelaand. Der worden gain tentoonstèllens meer hollen, cursussen geven of boukwaarken oetgeven. Reden is vergriezen van bestuur en van doneteurs, dij bie Kaampke “Vrunnen van Kaampke” nuimd werden. Ollen stoppen der mit omreden zai kinnen nait meer noar bieainkomsten kommen en der kommen gain jongelu veur ien stee. Joa, den gaait t vanzulf over. Doar der ien topjoaren voak sesteg lu of meer òfkwammen op n lezen of n poar honnerd op n tentoonstèllen, mos der leste tieden veur nait meer as tien tot twinneg lu, mit bestuur der bieteld, optreden worden. Tiedschrift Kopmeskes mit gedichtjes en verhoalste eksemploar van dij zien nijste bundel mit korte verhoalen en gedichten ‘Gaanzen Gakken en Kikkers Kwakken op t Hogelaand’ aanboden.(3) Drij nije bundels op ain dag! Grunneger Toal is gelukkeg nog laank nait dood dus!
1
Mor nog ainmoal trokken Kaampkelu dus van leer ien Riep veur n goud gevulde zoal van n man of fiefteg. Hans van der Lijke trad op mit zien verskes. Hai verraste Kaampkelu mit n nij laid, baseerd op gedichten oet Pollerschaauw van Tiny Veldhoes, dij haile Kaampketied deur siktoares was. Dat was n grode verrazzen. Ook dee Hans nog n moal Slakje op Wadwerderweg. Wia Jager oet Wedde haar n mooi verhoal schreven veur dit òfschaaid en las dij veur. Gré Lesterhoes oet Veendam droug ook veur oet aigen waark en Joyce Bodewes, ook oet Veendam, zong ien Grunnegers n laid van Leonard Cohen. Prachteg was dat. Ook Jan Bos en Folkert Sierts traden op. Jan Bos kreeg laggers op zien haand mit n schier vertelsel over Epke Zonderland en Kaampke op RTV Noord ien ain pergrammoa. Börgmeester Rodenboog kreeg mor laifst drij, pas oetkommen, bundels aanboden. Van Anna de Vries-Maarhuis kreeg hai ‘Maank Schaar en Schimmen’, n gedichtenbundel over dementie.(1) Van Tiny Veldhuis kon börgmeester bundel mit ‘Midwintergedachten ien Gedichten’ ien ontvangst nemen.(2) Aal gasten kregen dit bundeltje ook mit noar hoes tou loater. Börgmeester zette op zien beurt Kaampkebestuur ien bloumen en sukkeloa. Doarveur en veur zien steun aan Kaampke as gemainte Loppersom, mor ook perseunlek, kreeg hai deur Nane van der Molen eer ste eksemploar van dij zien nijste bundel mit korte verhoalen en gedichten ‘Gaanzen Gakken en Kikkers Kwakken op t Hogelaand’ aanboden.(3) Drij nije bundels op ain dag! Grunneger Toal is gelukkeg nog laank nait dood dus!
‘Gaanzen Gakken ….’ is ook mitain leste deur Kaampke oetgeven bouk west. Belangriekste oetgoaven wazzen Waarken mit Woorden, dij oetgruid is tot n standoardwaark mit dik 8.000 Hogelaandster waarkwoorden en verboegens der van. Wieder was n hail schiere oetgoave, Stil Leven van Jan Boer zien gedichten, n hoogtepunt van oetgeverij. As òfsloeten van dizze biezundere mirreg traden Tiny Veldhuis en Anna de Vries-Maarhuis op as Pait & Grait en laiten aal dat Kaampke doan het nog ais revue passeren en dat was n haile bult. Tentoonstellens, aksies, kienderactiviteiten, lezens, raaiskes, oetgoaven, joarliekse schrievers- en dichtersdoagen, cursussen en mitwaarken aan biezundere doagen. Te veul om op te nuimen. Ien aal dij fieftien joar binnen bestuurlid west: Fré Schreiber, Jan Bos, Aukje Tillema, Manny Hovenkamp, Christien Nijenhuis, Maarten van Dijken, Anna de Vries- Maarhuis, Tjeerd Burgstra (aal 15 joar puutholder), Tiny Veldhuis (aal 15 joar siktrès), Herman Veldhuis, Henk Veldman, Atty Bos en Nane van der Molen.
De rooie knop boven spiroalend stoal beweegt van stroef noar soepel, vlugger en vlugger, op en del, t rood ien blaauw kleurt streepkes gries, de holtes zingen ien de ienhollen stilte.
De tol zoeft over zeil, gliedt langzoam noar de raand van t Perzies, wankelt, rammelt, rolt, uutrabbeld zugst de ploatjes ien t blaauw, handjes griepen alweer noar t rood.
Stil kiekt ze, gries worden, de uutzingende centrefuusje ien, lezend de mooiste kleuren van heur kiendertied.
Woar ains t goldgele koren was, Ligt nou as n slichte deken t gruine gras. Woar is t bleven dat vruchtboare akkerlaand, Woaras de boer gewassen teelde mit verstaand.
Woar je t haile joar bedrieveghaid zagen, Lopt sums n kou en liggen wat strontplaggen.
Mor slimmer nog as dat, Is de stank van gier van Loug tot Stad.
Nee, geef mie de gewazzen en t wuivende groan. Laiver doarvan din van de stank n troan.
Literoatuur bestaait uut prozoa: n roman, laange of körde verhoalen, en uut poëzie: gedichten. n Bult lu kommen der nog wel tou om n roman of verhoal te lezen, mor as t aankomt op gedichten, din hoaken de mainsten òf. Gedichten binnen vaak slim stoer te begriepen en t köst muite om te bevatten wat dichter of dichteres joe te zeggen het. Toch schrift t overgrode dail van de Grunneger schrievers gedichten of verskes. Ikzulf bin doar nait zo goud in, omreden ik heb teveul woorden neudeg om joe wat te vertellen. Ik bin n verhoaltjesverteller. Dichters en dichteressen kinnen dat wel. Loat ik joe mor ais n schier veurbeeld geven van n hail simpel verske dat schreven is deur de Knoalster dichter Geert Teis Pzn. dij leefde van 1864-1945.
Nait vroagen
Op de blaike staait ‘n paole, Aan de paole staait ‘n peerd, En dat peerd dat wupt gemoudelk Mit het toefie van zien steert.
Waorom staait op blaike ‘n paole? Waorom staait aan paole ‘n peerd? Waorom wupt dat peerd gemoudelk Mit het toefie van zien steert?
Vraog toch nait waorom op blaike ‘n Paole staait en draan ‘n peerd! En waorom dat peerd gemoudelk Wupt mit ‘t toefie van zien steert!
Staait nou ainmaol ‘n paol op blaike, Staait ainmaol aan paole ‘n peerd! En dat peerd dat wupt nou ainmaol Mit het toefie van zien steert!
Doar is toch niks stoers aan wel? Want elk begript wel, dat Teis mit dit verske zeggen wil: der binnen nou ainmoal dingen in t leven dij zo binnen as ze binnen. Ie huiven nait aaltied t woarom van de dingen te waiten om gelokkeg en tevree te wezen. Van Geert Teis binnen n poar laidjes werelberoemd worden in d’haile pervinsie. Wel kin nait t Grunnegs Laid: ‘Van Lauwerzee tot Dollard tou’, dat te pas en te onpas zongen wordt, en wel het nooit ais heurd van de Knaolster Lorelei: ‘Ik wait nait wat zel t toch beduden dat ik zo miesdereg bin …’ Geert Teis Pzn. is aiglieks n schoelnoam. n Pseudoniem. De man haitte G. W. Spitzen. As je de letters van dij noam deurnanderhén gooien kom je vanzulf op Geert Teis Pzn.
Hai was leroar Nederlands en Duuts en haar grode belangstellen veur toal en literoatuur. Zo wer e de veurman van de ‘Groninger Beweging’ in t begun van de twintegste aiw. Hai was n suksesvol en n veulgevroagd veurdrachtskunstenoar en trad overaal in t laand op. Zo brocht e de laifde veur t dialect over op n bult mensen. Zien waark komt over t aalgemain nogal oubolleg over. Kiek mor ais noar t volgende gedicht:
Diggels
Jan Hinderk, dei vrÿt noa Trientje, Maor Trientje is gek op Metais, Metais dei viskert nao Geessie, Veur Geessie is hai: ‘s weer wat nais!
Ain’ nemt nou maor ‘n aold nefie, De aander ‘n wedevrouw, Maor dat tweie nait aaltied ‘n span is Dat vuilen ze aalmaol al gauw.
Och man, ‘t is zo aold as de wereld: “Van de pot en de deksel”hait dat, Maor jong, as ‘t gain goud van ain maot is Den ligt ‘t gauw aan diggels op ‘t pad.
Gaait joe ‘t aan? zel mennegain vraogen; – Nog al glad, man; wel blift boeten schot ? Dei verbie gaait, dei trapt op dei diggels Zok de zolen en tonen kepot.
t Liekt n bult op Sunterkloasriemsels, mor toch is d’inhold voak van betaiknis. Geert Teis het n groot aantal gedichtjes en verhoaltjes schreven dij e uutbrocht in twaalf bundeltjes. Ook schreef e tenailstokken in t Grunnegers. De bekindste is ‘Dizzepie-Dizzepu’ dij stamt uut 1917. Geert Teis is van groot belang west veur de Grunneger schrieverij.
Kuutjebuutje, nooit weerom. Ons vrunden wonen ien Loppersom. Ik hol van heur, mien vraauw van hom. Dus ruilen we mit nkander. En zo krigt elk van ons dus n ander. Al liekt joe dat meschain wat vremd of roar. En vroagen ie ons … Woarom? Woarom blief je nait bie mekoar? Din zeggen wie mit ons vaaiern ien koor. Wie wollen wel ais wat aans. Noa sikkom vatteg joar!
In mien eerste stokje heb ik heb joe al verteld dat je van eerliekse Grunneger schrieverij proaten kinnen vanòf ongeveer 1840. Doarveur is meugelk wel ais wat in de volkstoal schreven, mor de schriever wol din bliekboar gain woord hebben, want as je zo’n slim old in t Grunnegers schreven verske of soamensproakje tegenkomen staait ter mainsttied gain noam onder. Woarschienlek hebben ze maind dat schrieven in t Grunnegers minderweerdeg was. Aiglieks denken n bult lu dat nog. In 1793 ontston zo de eerst bekende literaire tekst in ons toal: ‘Et en Fret’. t Gaait over domie Fret, dij vaststeld het dat e ‘n wief hebben mos’ en doarbie haar e t oog valen loaten op Etta, de dochter van hopman Gras en zien vraauw Antien. Hai gaait nait zulf op pad om heur n aanzuik te doun, nee, hai stuurt zien kollegoa M. om dat veur hom te regeln. En zo is der n soort tenailstok ontstoan. t Stok bestaait uut zes bedrieven. Even n stokje van de tekst:
Fret: Goudendag juffer, kom zel ik juffer na hoes tou brengen, juffer my de paraplu geeven dei kan ik wel droagen. Domie M. het bliekboar sukses had. En Etta zegt dan: Dat kank haast neit waigeren Domeny maar ik ben baange dat onze studenten het zein. Fret: Dan mos wy maar gaauw maaken dat wy in jou hoes kwammen juffer. Antwoord van Etta: Mein je dan dat ik jou daar met hen duur neem wat zol mien vader en mouder dan wel zeggen. Fret: O dat is niks dat zal ik wel veur jou goud maaken. Voak konden de touheurders, dij bekend wazzen mit de ploatselke situoatsie, dudelk aanvuilen wel of der bedould wer. Ain van d’allereerste soamensproaken woarvan de schriever wel bekend is, is ‘Haarddraverij’ van Tjalling Petrus Tresling. Tresling was in 1809 in Stad geboren, woar hai rechten stedaaierde en net as zien voader avvekoat wer. Hai was mit-oprichter van de ‘Groninger Volksalmanak’. In 1838 publiceerde hai zien ‘Haarddraverij, un zamespraak oppen 24 augustus holden boeten Draapoorte ien de Slingerij.’
t Gaait hierover: Pieter Wever, Geert Stel, Roulf van Dieken en Knelsoom zitten in n haarbaarg over de droaverij te proaten. Al gaauw kommen der staarke verhoalen op toavel over pikeurs en heur peerden. Roulf zegt din – en t gaait nait om t verhoal, mor om de toal dij dou schreven wer:
Ja jong ‘k sta ook vaak te kieken, As dat zoo om ‘t hardste vlugt, En het volk naa ‘t ende zugt. ‘k Zei het vort al, wel ‘t mout winnen, Maar dan schut mie vaak te binnen, Wat un rieder al neit kan; ‘k Zel joe ‘t rais vertellen man. ‘t Is nou denk ik tien jaar leden, Dou heb ‘k vaak un meer bereden, Dij mien vader zoo veur ‘t wark Koft had op un Slochter mark. ‘t Was un regte kwaade rakker, maar op ‘t ooge leek ‘t un stakker; ‘t Was een holster van un peerd, Plomp en laai en onbeleerd.
En zo gaait dat din nog haile zet wieder. Elk het zo zien staarke verhoalen. t Wordt aal gekker en op t leste zegt Geert Stel din ook: Nou of and’ren ‘t leuven meugen, ik hol ‘t veur n dikke leugen. In 1839 schreef Tresling nog de soamensproak ‘Slechte tieden’.
n Bult van dizze ‘lollege’ gedichten binnen schreven veur de Nutsbieainkomsten. In t begun van de 19de aiw was de ‘Maatschappij tot Nut van t Algemeen’opricht en overaal in t laand kwamen ofdailens. Op dij Nutsbieainkomsten werden voak slim stoere en eernsachtege waitenschoppelke onderwaarpen behandeld. Noa de pauze was t din tied veur wat luchtegers. En zo ontstonden dizze veurdrachten. Ik denk dat Tresling veur de pauze n slim geleerde waitenschoppelke rechtskundege lezen holden het en noa de pauze din zien lollege veurdrachten veurdruig. Doar werden ze spesioal veur schreven. Veur de noanutszitten mit n borreltje derbie. Din wer t toch nog gezelleg.
Zo binnen wel meer van dij stukken schreven. Ik nuim wat noamen: zo schreef M. Th. Laurman, domie in onder aandern Lellens, in 1823: ‘De Postwagen van Groningen naar Leeuwarden, een mengelmoes van, zaamgemengd uit de Nederlandsen en boere-friese taal en verder doorspekt met den platten Groningschen en Leeuwarder tongval’. Doar heb je t al: platte Groningse tongval.
En din was der nog Gerrit Bakker, domie in Oldeboorn en Noordhörn. Van hom werden, noa zien dood, de gedichten ‘Writserooms Gasterij’ en ‘Apollo en Daphne’ of ‘de blaauwe scheen’ uutgeven. Dit alles uut t begun van de schrieverij.
Ien heur gedicht ‘Spoaren’, oet 1927, bruukte Sien Jensema waarkwoord-oetgaang -ze ook (oetgaang -ste van t waarkwoord noa n zaachte klank).
Mos spoaren mien kiend en vergoaren Veur loater, veur tieden van nood. Nou jonk bizze mostoe spoaren, Den hezze loater dien brood.
Grunneger meziekgroep Törf het t gedicht op meziek zet, mor ik duur heur webstee nait op om te kieken, omdat ik hailtied n woarschaauwen krieg dat heur stee gevoarlek is.
Begunregels van ‘Spoaren’ stoan ien t boukje ‘Etgruin, noaloatenschop van Nikl. Griep/Jelte Dijkstra (ǂ 1946)’, bundeld deur Jan Boer en oetkommen ien 1957. t Haile gedicht heb ik naargens vienden kind.
Ien ‘Etgruin …’, ter noagedachtnis aan Jelte Dijkstra, stoan biedroagen van J. Rietema, Sien Jensema, en Jan Ubink. Ale biedroagen bennen ien t Hollands schreven, net aans Siemon Reker tegenworreg dut as e over Grunneger zoaken schrift. Biedroagen worden volgd deur gedichten van Jelte Dijkstra ien t Oldambsters en ien t Westerkwartiers, want hai schreef ien baaide varianten! Sien Jensema het t twijde hoofdstukje ien ‘Etgruin …’ schreven: ‘Dijkstra, leider der jongeren’. Jensema geft doarien kommentaar op braiven dij ze van Dijkstra kreeg, dou ze begon mit heur schrieverij. Op aanroaden van Dijkstra legde Jensema heur tou op t schrieven van proza. Ien ain van zien braiven schreef Dijkstra aan Jensema: “Uw vraag omtrent het uitbeelden van t zieleleven van de moderne mens in een volkstaal … dat’s n stoere [sic] vraag! Ik kan t volgende zeggen op grond van practijk en overdenking (altijd slechts m’n eigen beperkte opinie): ons dialect hoe prachtig in velerlei opzicht, eigent zich niet voor alles. Ik probeerde een bijbelvertaling b.v. t Ging niet. De hooge ernst werd comisch. De kleur onzer woorden was anders. De humor zit bij ons dwars door alles heen. Vandaar dat men zo duivels moet oppassen voor lachsucces bij ernstige passages en tooneel, een doodelijke ergernis voor Spitzen b.v. Aan de andere kant was het vroeger vaststaand: Ons dialect kan geen moderne lyriek geven. De feiten der laatste jaren bewezen t andersom.’’
Dizze opinie van Dijkstra waarpt wat licht op hou der vrouger deur kultuur-boaskerels tegen t Grunnegers aankeken wer. Biebelvertoalen kon nait, moderne lyriek kon wel.
Sien Jensema het vaaier romans schreven en n hail praan korte verhoalen. Jensema schreef gloepend geef Grunnegers, mor ienhold van heur romans is veur n tegenwoardege lezer wat minder, ducht ons. En t het even duurd, mor ien 2008 is Biebel schitternd overzet deur vertoalplougen van Liudgerstichten. As mosterd noa de moaltied? Of as kultuurmonement?
Over Jelte Dijkstra: http://www.streektaalzang.nl/ strk/geen/gronjdin.htm Het leste uur: http://webloug.blogspot.nl/2013/12/ het-leste-uur-van-nikl-griep-ien-1941.html
In de Nederlandse Liederenbank is Törf aan t ‘Spoaren’: http://www.liederenbank.nl/ liedpresentatie.php?zoek=86371&lan=nl
Ooit waiten dat de welvoart van ons tegenworreg bestoan, Ligt onder de geboortegrond van Kornelis ter Loan? Ons handelsgeld oetgeven deur de Hoagse regerenhaand, Komt veur een hail groot gedailte oet dit stokje laand. Dizze ondergrondse riekdom brochde ons economisch hemelhoog, Want wie drieven op n gasbel dij der nait om loog. Mor hou as dizze gasbel en de bodem veurgoud inzakt, Wordt deur Den Hoag hulp in ons kontraainen ook rap oppakt? Ik heb mien twievels en dat dut mie gloepensde zeer. Wel wait wordt deur dij gasbel Stad en Ommelaand ain groot Oldambtmeer.
Aal n poar moand kwam ik heur tegen, stil veur zok oetkiekend op n baank in t Rozenpaark. Ze zee nooit wat, nikkopde allinneg as ik ‘goidag’ zee. Zai keek aaltied wel op n menaaier of ze zeggen wol dat ze mie wat vertellen wol. Dat gebeurde eerguster. Op mien ‘goidag’ reageer- de ze mit: “Goidag jongkerel.” Omreden mie dat n nuigen leek, ben ik noast heur op baank goan zitten en om de konversoatie mor op gang te brengen leek mie t weer een goie aanzet. “Dat weer hier”, zee ze, “dat is niks vergleken bie Portugal ! Bist doar wel ais west?” “Nee”, antwoorde ik noar eer en gewaiten, “mor t liekt mie doar wel slim mooi tou doar”. “Is t ook jong”, zee ze en luit heur heufd noar beneden zakken, “is t ook, mor sunds drijvörrel joar leden ik mien man doar achter heb mouten loaten denk ik doar toch wel een beetje aans over.” Dizze opmaarken kwam even bie mie aan en ik mos mie even bedenken hou doar op te reageren. “Joen man is doar sturven?”, vruig ik, noa een körde overpeinzen veurzichteg. “Joa”, zee ze, “mor t slimste is dat wie op mien aingoal aandringen doar noar tou goan binnen, terwiel hai aigenliek nait wol.” “Joe moaken mie nijsgiereg”, reageerde ik; “hou kommen joe der din bie om juust doar hèn te goan, want as je wat ondernemen mouten je der soamen toch over ains wezen liekt mie”. “Hai wol ook wel”, gong ze deur met vertellen, “mor hai kon op zien menaaier nooit. Meer as vatteg joar binnen wie traauwd west, mor nooit meer as ain dag gongen wie vot; langer kon nait volgens hom.” “En woarom nait?”, gong ik deur met vroagen stellen. “Om de knienen!”, antwoordde ze op n menaaier of ze n gloepensde hekel haar aan dizze daaier. “Mien man was gek van knienen, alles draaide bie ons om de knienen. Morzo gain knienen …. nee …. Belgische Hoazen …. zuuvre rasknienen! Tougeven, t binnen mooie daaier en wie hebben der n bult priezen, zoas bekers, medailles, linten, wandborden en sums weerdebonnen mit in de wacht sleept. Mor mien man kon en wol daaier gain dag aan n aander overloaten … doar was nait over te proaten!” “Hou kwamen joe din toch in Portugal?”, want nou wol ik t haile verhoal wel waiten. “n Dik joar leden heb ik tegen mien man zegd: ‘as wie t nou nait doun, komt t doar woarschienlek nooit meer van.’ ‘Kin nait om de knienen’, was zien verweer weer. Mor dou heb ik tegen hom zegd: ‘as dij nou goud verzörgd worden deur dien beste kammeroad, din kinnen wie toch wel n dag of zeuven-aachte vot!’, want, heb ik hom dou zegd, ik wil t laand en de plek woar ons jong goud twinteg joar leden verongelukt is, wel ais ainmoal bezuiken! Zo heb ik hom overhoalen kind. Zien kammeroad, dij ook goud mit knienen overweg kin, dij wol der wel op pazen.
Boeten t toeristenseizoen binnen wie òfraisd, dat was goedkoper en ook nait zo waarm. Ainmoal in Portugal zee mien man mor aal van: ‘ik wat nait of wie der wel goud aan doan hebben !’
‘Och,doe denkst allain mor aan dien knienen’, heb ik hom nog òfsnaauwd. Meer hebben wie der nait over zegd, want t was ons te waarm om der over te bekvechten en onze gedachten waren veurnoam-lek bie ons jong. De zesde dag van ons verblief wuir mien man nait goud; pien op de borst, benaauwd en hai luip slim blaauw aan. Dou ik n uur noa hom in t zaikenhoes aan kwam, hebben ze mie n zak mit zien spullen aanlaangd en ik kon allain noar hoes! Zeuven doagen loater heb ik ook veur aaltied van hom òfschaaid nomen.” t Was n zetje stil tussen ons baide, mor noa n poar daipe zuchten begon ze weer te proaten: “Onze zeun verloren in Portugal, mien man verloren in Portugal, mor t slimste was: ik bleef zitten met de knienen!” Weer bleef t n zet stil tussen ons baide, mor ik kon dou nait noaloaten te vroagen: “hè je ze nog?”
“Nog aine!”, zee ze mit n daipe zucht, ”ze binnen aalmoal in pane goan! Mor dizze lèste dij nog over is, dat was zien allerbeste knien, mor …. dij gait zundag in pane, want mien man het aaltied zegd: ‘wat der ooit gebeuren mag: gain mens krigt mien knienen in t hok!’ Wat mouten je din?” “Waiten joe wat t slimste is?”, vruig ze noa weer n laange stilte, “ik lus gain knienevlaais! Mor … ik heb mien man meer as vatteg joar proemen mouten, dij lèste knien krieg ik der ook nog wel deur! Mor akkom week kom ik elke dag bie joe eten in t bejoardenhoes!”
Dou dat der oet was, ston ze resoluut op en luip vot; mie totaal riddersloagen achterloatend.
wat is nou ain keerske bie dizze duustere doagen wat kin nou ain keerske bie aal dij verdraitege vroagen wat dut nou ain keerske bie n zee van licht wat vroagt nou ain keerske in dizze gedicht wat dut nou ain keerske bie tied en blied wat mot nou ain keerske bie gedicht en licht t is mor ain keerske k vuil waarmte op mien gezicht wat wil ain keerske van mie licht … van mie noar die.
Doar komt de zee twij moal in n etmoal opzetten en overstroomt t laand dat nait te overzain is, zodat je in dit aiveg deur de natuur omstreden gebied nooit zeker waiten of de bodem bie t laand of bie de zee heurt
Doar woont n aarmzoaleg volk op hoge heuvels dij ze voak zulf mit de handen moakt hebben, hoger as de hoogste vloud dij ze in t verleden mitmoakt hebben en doarop hebben ze heur hut- ten baauwd. Ze lieken zo wel op zeelu as t wotter de omgeven bedekt en op schipbreukelingen as t wotter weer wegtrokken is.
Doar wait men nooit zeker of t uren, doagen of weken duurt, veurdat de grond weer trilt onder de vouten en der weer scheuren vlaigen in de mu- ren, dij nog moar pas opnij invougd binnen.
Doar woont n aarmzoaleg volk dat zo vergruid is mit t laand van wierden en moaren, dat t op de koop tou nemt dat mìnsen nait vaaileg meer bin- nen in heur aigen huus, dat ze, ook al zollen ze t willen, aan de stroatstainen nait meer kwiet kin- nen.
Ènde joaren negenteg kwam bie ons de gedachte op, dat verhoezen meschain n optie wezen kon, om van aal dat waark rondom t hoes òf te kommen. n Beetje kaalmer aan leek ons schier tou. “Den begun alvast mor om dien rommel op te roemen”, opperde moeke. “Houzo? Zoveul is dat toch nait?” “Nou, kiek mor ais goud om die tou! Doe hest wat bie nkander zōcht in dij 25 joar, dat wie hier wonen.”
Aanderdoags heb k vot mor heur road opvolgd en bin k van boven noar beneden t haile hoes deurkommen ….. Tjonge, dat haar k nait docht! Wat n verzoameln! Woar loat ik dat, as t zowied is, dat wie hier vot goan? Zundags derop, wazzen kinder op bezuik mit heur twij dochters. “Op kare mietern en noar rommelmaart”, gaf mien dochter heur mainen. “Mogen wij dan ook mee opa? Wij willen ook graag wat speelgoed, knuffels en zo verkopen.” Dat muik mie enthousiast … mit mien baaide oogappeltjes n dag oet. “Dat douve!’
n Week of wat loater wuir k moand om ais wat op te schaiten. Mien dochter haar t wel had mit dij deuzen vol rommel, dij d’wichter kloar zet haren: “Wanneer bist zowied? Ze stoan mie al n zetje in d’wege!” “Aander weekend mor den? Den mout je der wel vroug oet, want wie mouten der om n uur of zeuven al wezen!” “Waar gaan we heen dan? Heb je al iets opgezocht?” “Joa, van der Valk Zuudbrouk, dat is t dichtste bie.” Zai wollen laiver wieder vot, mor ik hail pode stief: “Zuudbrouk!”
“Waar moeten wij nou zitten opa?” Noast n aanhanger vol, haar k d’auto ook oareg nuver vol staauwd en dat ontging heur nait. “Aine op veurbaanke en d’aander ken doar nog net tussen?”, zee k vroagend. k Haar zulf ook mien twievels, of dat nog meugelk was! Mor t ging gelokkeg goud. Zai wurmde zok tussen de voelnisputen en de deuzen en doar scheet t hen. “Is Zuidbroek ver weg?”, wol d’lutje achterin nog waiten. “Nee hoor, 10 minuten rijden.” Bie de Eurohal was t oareg rusteg … n Stok of zeuven handeloaren veur mie. “Nait te roem vandoage?’ wol k waiten van de man, woaras ik t stoageld aan betoalen mos. “Komt nog wel”, zee e. En hai kon t ja waiten! Mit t haile spul konden wie zo de hal in tufken. “Woar mag ik stoan?”, was mien vroag aan n mitwaarker. “Moakt nait oet, zuik joa mor n mooi stee op. Roemte zat!”
Inderdoad, de haile hal was nog bienoa beschikboar. “Opa denkt niet, dat we veel zullen verkopen, te weinig standhouders”, opperde ik aan mien klaaindochters. Tegen half negen haren wie d’boudel kompleet oetstald en ik mout zeggen, da’k dat redelk mooi doan haar. Alles was goud zichtboar en alles was priesd. Kinder nog n poar aanwiezens geven over de menaaier, hou of ze heur woar aanpriezen mozzen en zukswat en de kopers konden kommen. Dat duurde nait laank.
“Wat wilst doar geern veur beuren?”, vroug d’eerste klant en hai wees op de deuze autobloaden. “Hail geern n beste prane geld! Mor om dastoe t bist gefst mie mor 60 gulden.” “Doe waist ook wel wat ofst beuren wilst. Vatteg!” “Hest der al even inkeken den? Der binnen bloaden bie oet de joaren viefteg!” “Vievenvatteg den!’ “En dat Solex-blikje?” “Dat is n haile olle! Vroagen ze vatteg gulden veur”, plaasde ik. “Kist hom mitnemen veur twinteg. En deuze bloaden der bie, den gefst 75.” “Ik kom dammet wel weer, hol t nog mor even vast.” n Ketaaier loater was e der inderdoad weer en langde mie 75,- tou! “Dat was wel veel geld toch?”, wol de oldste klaaindochter waiten. “Ja, maar hij had het er graag voor over hè?” “En ik heb die grote beer, die oma gemaakt heeft ook al verkocht,” vertelde d’lutjeste: “voor 6 gulden! Is dat genoeg opa?” “Ja hoor, leuk prijsje.”
t Was haalf tiene. Der was al wel wat reuring, wat t pebliek betreft, mor de hal bleef wieders oareg leeg. Inmiddels wazzen der twij kooplu trogge kommen en mien autobloaden en Solex-blikje haar k verkocht. Dou k in t rondte keek, zag k al meer lege plekken. Veur de wizzeghaid even tellen … Deksels, al veur roem twijhonderd gulden kwiet! “k Heb al n schiere stuver beurd”, zee k tegen buurman. “Joa, ik ook. Ben al meer as d’helfte kwiet en t pebliek mout nog kommen.” “Haar k nait op rekend! t Is ja net n bos zunder bomen.” “Joa, t schient overal rommelmaart te wezen. Mor ik bin al tevreden.” “Mogen wij wel even met de rolstoel spelen opa?” “Joa heur, roemte zat. Goat joen gang!” Asof ze op t circuit in Zandvoort wazzen, zo stoven ze deur de hal! Lutjeste in d’stoule en d’oldste der achter. Gain mensk, dij last van heur haar.
“Moi Tammo!”, raip k, dou k n olle klant van mie lopen zag. “Ik zai t nait! Zet dij pedde mor eerst ais van de kop!” “Och laive tied! Bistoe dat? Bist al zowied zakt, dast hier nou stoan moust?” Hai kwam oet Muntendam en ik ging aal moandoagen bie hom langs veur n advertensie. Zowel hai as zien vraauw zaten nait lekker in heur hoed. Hai was opgeven, vertelde hai mie. Prostaatkanker mit oetzaaiens.
“Meneer Mooi!”, heurde ik n vraauw roupen: “Meneer Mooi!” k Haar d’pedde van Derk Bosscher weer op kop en dou k overzied keek zee ze: “Ja, U! Meneer. Mooi! Wat kost dit beeldje?” “Veur joe 7 gulden.” “Wat zegt U?” “Zeven gulden mevrouw enne … dat wat op mijn pet staat, betekent geen mooi, maar MOI! En dat betekent ‘goedendag’, ‘tot ziens’, ‘hoe gaat ie’ en nog veel meer!” “Ik geef vijf”, was heur ofpingelproatje. “Geluk mevrouw en veel plezier der mee.” “n Schier beeldje hè?” “Wat zegt U?” “n Prachtig beeldje.” “Ja, enig!” “Ben je nait aan bekocht, ducht mie.” “Wat zegt U?” “Dat je een mooie koop hebt gedaan. Moi!” “Ja, ook mooi.” En doar huppelde zai hin. Of ze t begrepen het? k Wait t nait. Muik mie ook niks oet … Soam haren mien twij klaaindochters en ik n buutse vol geld en wazzen wie n bult rommel kwiet! Doar ging t om.
Dichteres en radiocolumniste Fieke Gosselaar (Finnerwold, 1982) het lestdoags heur debuut moakt as romanschriefster, mit de Nederlandstoalege bundel ‘Tussen de anderen’. De verhoalen binnen inspireerd op zoaken dij zai tegenkomt in heur affeer as strafrechtjuriste. t Is heur twijde bouk, noa de Grunneger dichtbundel ‘Nova Zembla’ dij vleden joar uutkommen is. d’Eerste kritieken binnen over t algemain pozitief, meschain is ze n aanwinst veur de Nederlandse literatuur. In dizze ‘Droadproat’ is t woord aan Fieke Gosselaar.
Fieke, dien bouk is al n zetje verkriegboar, nog van haarten felesiteerd dermit. Bist der wies mit? “Joa, ik bin der slim wies mit! t Is haail mooi de verhoalen, dij in twij joar tied as computerbestand langzoam opbaauwd binnen, den echt as n bouk in handen te hebben. En t is haail leuk dat minsen t nou ook kinnen lezen.”
‘Tussen de anderen’ het al goie recensies kregen, binnen de reaksies van lezers ook positief? “Joa, gelukkeg wel! Lezers vinden t interessant om over achtergronden te lezen van minsen dij strafboare feiten plegen, hou ze doar tou kinnen kommen. Ze zeggen dat t haail makkelijk wegleest.”
De verhoalen goan nait over rechtszoaken. Doe wolst veuraal de mens achter de doader zain loaten? “Joa, de doad zulf is nog laank nait t verhoal. t Personage moakt t verhoal, hou dij reageert op situoaties, zoas n pubermeisje dij onder drok van n vriendin geld oet de kassa steelt of n man dij deur psychose brand sticht. Veurdat n mins doader wordt, is der wat aan veuròf goan.”
Hest der bewust veur kozen om t bouk in t Nederlands te schrieven? “Joa, proza schrief ik altied in t Nederlands en ik schreef ook al eerder proza as poëzie, dat is der loater biekommen. Eerst was poëzie ook in t Nederlands, moar Jan Glas het mie der op attendeerd dat t in t Grunnegs ook meugelek was, en veur poëzie vind ik t Grunnegs haail geschikt, omdat dat ook as je t veurleest haail mooi klinkt en zingt. Proza in t Grunnegs waarkt veur mie nait, dat binnen te veul woorden, en ik kin nait alles opschrieven wat ik wil. t Grunnegs is nait mien eerste toal, dat is Nederlands, dus in t Grunnegs zal ik nait zo daip op de personages in kinnen goan.”
Doe bist dus nait grootbrocht mit de Grunneger toal. Woar hestoe t den leerd? “Op legere schoule zat ik in n klas woar veul Grunnegstoalege kinder in zaten, dus zo heb ik t oppikt, en loater heb ik 2 joar voetbald dus toun mos ik t ook proaten.”
Gaait die t schrieven in t Grunnegers den ook stoer òf? “t Schrieven in t Grunnegs gaait mie nou nait stoer of, ik bin der ondertussen wel aan wend, al beweer ik naait dat ik foutloos schrief. Ik schrief t gewoon, veurdaail bie mien column op radio noord is dat gainaine zugt hou dat ik t opschreven heb.”
Wat vinst t schierst om te doun? “Dat het meer te moaken mit wat ik schrief, n verhoal, n gedicht of n column den mit de toal. Veur n gedicht en n column schrief ik t laifst in t Grunnegs. Veur de column het ook veul te moaken dat ik doarbie gezelleg mit Rene Walhout n kopje kovvie kin drinken tiedens oetzenden op radio Noord. Veur n verhoal dou ik laiver in t Nederlands, moar dat haar ik al n beetje oetlegd. Momenteel schrief ik nait veul gedichten, omdat mien heufd meer noar verhoalen staait.”
Binnen der ook schrievers en dichters dijstoe as veurbeeld zugst? En wat hebben zai veur invloud op dien schriefwaark? “’Voak as ik lees, krieg ik zin om te schrieven. Veural bie dichteres Astrid Lampe krieg ik voak allerlei beelden in mien heufd of associoaties. En Jan Glas is mien favoriete Grunneger dichter, soamen mit Melle Hijlkema. Verder heb ik voak periodes van n schriever. Den lees ik Dimitri Verhulst en nou ben ik net bezeg mit bouken van Esther Gerritsen.”
Is t waark van aandern de grootste bron van inspiroatsie veur die? Wat kin die nog wieder tot schrieven aanzetten? “Nee, dat nait. Ik vind inspiroatsie in mien omgeving. As ik minsen zai op stroat of as ik verhoalen tegen kom op mien waark. Dingen dij ik mitmoak en dij blieven hangen in mien heufd, as dat t geval is, den mot ik der wat mit doun.”
In de Grunneger meziek leeft de streektoal ook bie jongere artiesten. Ik kin wieder gain jonge schrievers en dichters dij dermit aan d’loop binnen. Binnen der nait zoveul? “Nee, der binnen nait zoveul. Hest Marlene Bakker en Swinder. Veul van onze generoatsie hebben van heur olders gain Grunnegs leerd. Wie traauwens ook aal nait, Marlene nait en Bas (Schröder, zanger van Swinder, red.) nait en ik ook nait. Moar Bas zien ollu binnen ook nait Grunnegs, en bie mie is mien moeke nait Grunnegs, dus den is t ook weer logisch dat wie Nederlandstoaleg opvoud binnen. Hou t den komt dat wie touvalleg wel mit Grunnegs bezeg binnen, kin ik nait verkloaren. Ik denk dat wie groag mit toal bezeg binnen en t Grunnegs laint zoch goud veur zowel meziek as veur poëzie.”
Marlene Bakker het veur heur nije single dien gedicht ‘Leeuwtje’ bewaarkt. Swinder dee dat al mit ‘Mesienes’. Hou vinst dat? “Leuk! Van t gedicht ‘Mesienes’ is n laidje moakt veur Poëziemarathon 2013. In t Oude RKZ organiseerde Kasper Peters n oavend woar hai verschillende dichters en singer-songwriters aan nander koppeld haar, zodat Bas Schröder van Swinder vanzulfsprekend vanwege t Grunnegs aan mie koppeld was. Hai het toun ‘Mesienes’ oetkozen en dat is zeker goud lukt. En ik vond t gedicht ‘Leeuwtje’ haail geschikt veur Marlene en heb heur toun vroagd of ze der wat mit kon. Gelukkig vond zai t mooie tekst en zag ze der wel n laidje in! t Is nog veul mooier om n gedicht tot leven te zain komen as echt laidje.”
Hest Marlene al es holpen mit t schrieven van n laidtekst. Lieken poëzie en meziek op nkander? “Soamen hebben wie ‘Wondern van mien stee’ vertoald oet t Engels van n laid van Adele, ‘Hometown glory’. Ik heb gain idee of der verschil zit tussen t schrieven van meziektekst of poëzie. Baaide laidjes ‘Mesienes’ en ‘Heufd as helm’ binnen gewoon gedichten. Swinder en Marlene hebben doar laidjes van moakt. Ik heb gain verstand wanneer n zin in n tekst goud te zingen is, dus dat doun ze zulf den.”
Hest al nije schriefplannen? “Joa, ik goa gewoon deur. Mit elke week column noatuurlek en den weer mit n nij bouk begunnen.”
Fieke Gosselaar, daank veur dizze Droadproat. t Leste woord is aan die. “Ik denk dat ik al veul zegd heb en zal t eerst nait waiten! Doe ook bedankt!”
k Loat aal mien denken sums de vrije loop Omliest deur n toesternust van gevoulens Van wat k ais wol, groag wil en stiltjes hoop t Omsluiert mie, zunder mien bedoulen
k Loat miemerijen, tegen beder waiten in Heur gaang mor goan, zai tumeln mie deur kop Van wat ais was, hou t is en worden kin Wat mie aangaait, schait k der nait veul mit op
k Loat mien gevoulens, van bliedschop en verdrait Van ‘nou’ en ‘toun’, op t leste soamengoan Van wat k ais dee, nou dou, hou t wieder gaait t Geft mie weer moud om steevaast deur te goan !
Dou gemainteroad onnaaierde dat t hoaven- en industriekontraain van Delfziel oetbraaid worden mos, wer docht dat ter veur n aantal dörpen gain stee meer waas. Ook Oterdum mos vot. t Dörp waas mit kerk en kerkhof tegen diek aanbaauwd. Kerk zulf stak boven diek oet. Laank leden boesterde doar ains n dikke störm. t Waas onder kerktied en domie, dij hoog op preekstoul over zee oetkeek, zaag dat ter n schip ien nood waas. Midden onder preek zol e bèlkt hemmen: ‘’Het is goed dat we hier zijn, broeders, want daarbuiten vergaat een schip!” Aal t kerkvolk bleef rusteg zitten, want ze wozzen: resten spoulen vanzulf aan en din begunt ons waark pas. Strandjen dee elkenain!
Mor der is ook n aander versie. Volgens wat n goie vrund der over heurd het, zette domie zien kerkvolk aan t bidden en is hai van preekstoul ofbuult om als eerste bie t strandgoud te wezen. Mor dat kin ook n aander domie en aargens aans west hemmen.
Ien ons tied schreef Grunneger schriever J.K. Harms n verhoal dat zuk ofspeult op t kerkhof van Oterdum, getiteld ‘Berend-Oom’. Dat verhoal staait ien ‘Aan raand van tied’. http://www.oterdum.com/verhalen_gedichten/Op% 20RaandvTied.html
Ien t bouk ‘Schrijvers op streek’ staait n aangriepend verhoal van J.K. Harms, onder de titel: ‘TANTÓ?!’ http://www.kleineuil.nl/uit-deregio/schrijvers-op-streek-details
Doodmuide vuil Ankie op baank. t Was nog mor haalf tiene en nou al zo muide, dat was toch nait normoal. “Wat heb ik nou aalmoal doan?”, docht ze haardop. “Zeker, k was al mui dou k vanmörn mien 28 joar oet bèrre sleepte. t Was mie gewoon te veul om brood veur Jan en ons twij lutje beudeltjes kloar te moaken en ze noar school te kriegen.” Even docht ze vertederd aan de blonde kopkes. Persies Jan, hail aans as heur gladde donkere hoar. Heur heufd zakt wat meer noar veuren en geliek vuilt ze weer dij vervelende pien in nek en scholders. As of der n vrezelk zwoare last op drukt en ze t heufd nait meer draaien kin. Ze kikt noar de voele boterhambordjes, d’omvalen beker melk van de jongste, ze mos nog zoveul doun: stofzoegen, bèrren opmoaken, bosschoppen doun en straks kinder van school hoalen. Mor o, o, o, wat bin ik toch mui. t Is hoast om te jaanken. Zuchtend gaait ze aan t waark. Ik kin der ook ja mit gain ain over proaten, dinkt ze. Buurvraauw Schoafsmoa, zee vleden weke nog: “Stel die nait zo maal aan! Muide? Bist ja nog hartstikke jonk. Wat mout ik din wel. Ik bin al vievenzesteg west hur!” t Liekt mie t beste dat k mor even n ofsproak moak mit dokter, besloot Ankie heur prakkezoatsies. “Tja Mevrouwtje,” zee dokter geruststellend. “Ik kan niets verontrustends vinden.” “Mor dij pien din dokter en dij muidegheid, hou mout ik doar mit aan. t Is gain pretje hur!” “Begrijp ik, begrijp ik, maar er is heus niets waarover u zich zorgen hoeft te maken. Neemt u maar flink wat beweging in de buitenlucht.” “Mor dokter, k kom voak genog boeten. Bosschoppen doun, kinder noar school bringen en weer ophoalen. Dat dou ik mainsttied lopends of op fietse.” “Dat is anders en niet voldoende. U heeft daar achter uw flat een prachtig terrein om extra lichaamsbeweging te nemen.” “Achter de flat? Mor dokter, din kinnen ze mie ja aalmoal zain?” “Ja, mevrouw Finkers, dat bedoel ik. Het beste met u.” “Nou en dat was alles, doar kon ik mit hèngoan, Jan.” zee Ankie. Dou ze hom vertelde van heur bezuik aan dokter. “As hai vindt dat dat goud veur die is, din most dat zeker doun.” Klonk Jan zien stem vanachter de kraande. Dat was ale steun dij Ankie van hom kreeg. Veurzichteg en in t duustern, begon Ankie aan heur oefeningen. Mor op n duur kon ze dat soavends nait meer volholden. t Was nait te doun. Toch vuilde ze, dat t beter ging en ze was vaastbesloten om deur te goan.
Op n mörn dou de buren de sloapkoamer gedienen open deden, zagen ze tot heur verbiestern Ankie aggewaaiern op t veldje achter de flat. Van balkon tot balkon was ze t onderwaarp van gesprek. Vraauw Schoafsmoa, ging t haardst tekere: “Och heremientied! Kiek nou toch ais! t Mos nait maggen. n Schaande is t! k Vin t aarg hur. k Vin t aarg!” Vraauw Schoafsmoa mog van dokter juust nait aan gimmestiek doun. Ale buren waren t mit heur ains. Mor in d’sloapkoamer achter d’aigen gedienen, bekeek d’ain heur ‘rollechies’, tilde d’aander buurvraauw mit muite heur aarms op en was buurvraauw Tineke smörgens al zo muide as n hond. “Woar hoalt ze de moud vandoan”, duurfden ze aalmoal tougeven. En Ankie? Dij schraaide in d’aarms van heur man. Muide van t hoeshollen, de veurschreven oefeningen en dij prikkende ogen in heur rugge. Mor ze ging stug deur. Dokter haar geliek. Ze vuilde zok n stuk beter. Mor dij prikkende ogen …? t Is nou ongeveer n haalf joar loater en der klinken vroleke geluden deur de locht. t Lewaai komt boven de raauwe kreten van de maiwen en t gesnoater van d’eenden oet. Twij moal in week zain je n stuk of tien buurvraauwlu runnen, taauwchiespringen, baalgooien, bokspringen en aander meneuvels moaken. Zo te zain hebben ze veul plezaaier.
En Buurvraauw Schoafsmoa? Dij staait glundernd aan kaant. Mit haide thee, heur nije pompkanne en heur mooiste theegloazen.
En Ankie? Dij het t weer bewezen: Deurzetten is t haalve waark!
“Haarm! Haarm, woar bistoe?” t Hoelen ston t wicht noader as t laggen. Woar was heur kerel in ainen doch bleven? Körtsleden ree e ja nog stoef achter heur op fietse. Woar kon e doch wezen? Was in ainen as van wereldboom verdwenen. Zol dij vìnt in t maisveld reden wezen om heur veur maal Hinkie te holden? Zie achtte hom der best tou in stoat! Wacht es even? Was dat nait Haarms fietse doar in onderwale? Joa wizze, dat was zien olderwetse fertuut. Hinnie keek nog es goud om heur tou. Naargens was heur manskerel te zain. Alleneg n poar grode cirkels in de voart wazzen te zain. Ze ruip nog mor n moal aangsteg. “Haarm!” Plotsklaps brak cirkel en doar kwam n kop boven woater.
Schienboar haar e heur geroup heurd. “Hierzoot bin ik. k Kom der aan.” Mit wat vieven en zessen en n bult gestìn vruidde e zoch noar kaante en kroop bie wale omhoog. Hinnie kreeg zunder noadenken heur tillefoon en zedde doarmit heur ’lotje wanhoop’ op petret. Loater het ze – om heur ingeven – doar nog verschrikkelk om laggen mouten. Was ja ok n koddeg gezichte. Kleddernat. Krek n verzopen kadde. t Hoar flatterg om kop. Wild greep Haarm noar d’ogen. Verdikkemie, woar was zien fokke? Verhilderd keek e om zoch tou en muik aanstalten weer in t kenoal te stappen om t fertuut veur t zain te zuiken. Dou greep Hinnie in. “Kerel woar bist mit bezeg? Vuil die es veur de kop. Konst ja wel nait wies wezen. Kinst dien brille wel ofschrieven, dij vinst in dat voele woater ja nooit weeromme. Moust es zain houst der bie lopst. t Woater miggelt die tou boksempiepen oet en krödde zit overaal op dien kleroazie. Magst wel kieken ofst dien pepieren, sleudels of knibbe nog wel in buutse hest”. Dat vuil aans tou. Haarm trok zoch de knip en keek of aal der nog inzat. Gelokkeg miste hai wieders niks. n Viske of n aalbert ontbraken bie d’inhold. n Braifke kon e votsmieten, hoessleudels kwamen touglieks mit zien knibbe teveurschien. Haarm wol t zwikkie zo weer bie zoch steken, mor Hinnie greep hom deurwaikte geldpude oethaanden en legde hom in heur körfke. t Zol der nog veul tou doun om t weer dreuge te kriegen. Wat begozzeld ston e op wale. Zedde zien fietse weer ‘in bainen’ en reeuwde om t iezen peerd weer te bestiegen. Hinnie pebaaierde hom mit wat pepieren buusdoukjes eerst wat teunboarder te moaken, mor ruik al rad deur heur doukjes hin. Gelokkeg bood n touvalege veurbiegangster oetkomst, aleer Haarm mit zien nadde buusdouk gangs zol goan. Man man wat n boudel, mor gaf veur nijsgierege Oagjes n bult dieverdoatsie! Langzoam aan binnen baaident weer op t Knoal aangoan. Zie wazzen d’haile raaize as Klaain Doempke mit zien broodkrummels te sporen en trökken alderweegs n bult bekieks. Haarm het der niks aan overholden. Gelok bie n overhoal was, dat e komende weke veur n stoaroperoatsie noar t Refaja mos.
t Ging al joaren van twij kanten, olden sturven oet en jongen wollen der nait meer hin. Op n duur zat ter nog mor n handjevol olle mensen achterien kerk. Nije veurganger, ain van akkedemie oet Stad, net kloar veur domie, kreeg doarom opdracht van kerkbestuur om kerk weer vol te kriegen, om der weer n leventege gemainte van te moaken. Wer hom wieder nait veul ien weeg legd, as kerk mor weer vol kwam. Nije domie pakte t aigentieds aan. Hai preekte sundoags ien n gewoon pak zunder strik, ien ploats van ien n swaarde toga mit n widde bef. Hai ston ook nait boven op preekstoul, mor beneden, achter deuphek, midden maank kerkvolk. En hai preekte hail tougankelk, moatschoppelk betrokken, zoas dat haitte. t Was nog n jongkerel en kerkvolk was wies mit hom. En zo kon t gebeuren dat t ol kerkje ale zundoagen weer vol zat. Kerkbestuur blied, kerkvolk blied, elkenain blied. Dizze domie was ook op aander terraainen aktief. Hai onnaaierde dat t ol kerkje wel n opknapbeurt bruken kon. Onder zien permoters kwam der n kemizzie dij n kollekte hil ien dörp, doar hail wat geld mit oplopen wer. En dij links en rechts subsidies aanvroug – en ook kreeg. Timmerman legde pannen weer op stee en vervong verrötte geuten. Kobersloager mouk nije regenpiepen. Kepotvroren stuukwaark wer weer vannijs besmeten en hier en doar wer wat vaarf op kwastjed. Ook t örgel wer opklanderd en vannijs stemd. t Ol kerkje ston der nou weer bie as nij, kant n sieroad ien dörp. Mor der was aín ding dij nog miste, torenklok mit t uurwaark. Hong wel n klok ien toren, mor dij was scheurd en t geluud was net n blikken paan. Boudel was ook stokverröt doar bovenien. Doarom ook wer klok al joaren nait meer lud.
Wel wait, kwam haile boudel nog n moal van boven en dat was nait zunder gevoar. t Uurwaark zulf was ook haildaal noar de filo, n dikke roustboudel. Wiezerploaten stonden al joaren op haalf zeuven. Vanzulf mos dat ook as leste nog aanpakt worden – goud is goud, mor beder is beder. En noa n dik joar was scheur ien klok moakt en t uurwaark weer vannijs aandreven, mor nou elektrisch en computergestuurd. En holten dakruder was haaildaal vernijd mit n splinternije vergulde hoan derop as wiendwiezer. Apmoal sponsord deur ondernemers en zoakenlu oet dörp en wiede omgeven, handeg aanpeerdjed deur nije domie. En zo konden mensen nou weer vannijs zain hou loat of t was en – nog mooier – ook heuren. Van dij tied of aan ludde klok ook weer, ale doagen om aacht tuur, twaalf uur en om zes uur en hai sloug doarbie op haalve en haile uren. Net zoas t vrouger west het. Tied was nou zo persies regeld dat t nog gain seconde ofweek van werkelke tied. t Uurwaark was radiografisch verbonden mit atoomklok ien Frankfort. Mor deur dat vannijs weer klokluden was nou wel n perbleem ien dörp ontstoan. Paardie mensen haren der last van. Benoam sundagsmörgens om aacht uur. Din lagen ze nog op ain oor en slaipen oet noa n oavend stappen of haile week haard waarken. En van dat klokluden werden ze wakker. t Ging hier om nait-kerkelken, openboaren zeg mor, mainst forenzen oet Stad. Dij waren hier kommen te wonen vanwege rust en roemte en ien dij tied ludde klok nait. Veur kerk mit zien klok haren ze nait veul konsideroatsie. Zai leefden noar aigen zeggen ien moderne tied en elk haar zulf wel n klok ien hoes of n hallozie om aarm. Klokluden was wat van vrouger. Noar kerk goan traauwens ook, mor doar wollen ze gain drokte om moaken. Dat mos elk ja zulf waiten. Mor dat klokluden sundoagmörgens, dat vonden ze n aarm verdrait. En ook ien week was t klokluden om aacht uur slim vro veur verschaaiden vutters, dij ver veur heur vievensestegste al bie hoes waren. Der ontston op nduur n kwestie ien dörp, véur t klokluden of der tegen. Ien t bokkeblad stonden wekenlaank iengezonden stukken mit veul emootsies van veur- en tegenstanders. Der wer proat met domie en kerkbestuur, mor zunder rezeltoat, want dij wollen t klokluden zo holden. t Was ja vanolds heur kerk en klok en dij waren aiwenold en doarom mos der gewoon lud worden. Kloar, oet! Openboaren – oetsloabers feidelk – wollen ien aalsgeval smörgensvro, en zeker sundagsmörgens geern van t luden òf. t Wer n haile hikhakkerij en ze kwamen der nait oet. En börgmeester, dij openboaren ien aarm nomen haren, wol zien vingers der nait aan branden en boetendes, hai was ook van kerk. Baaide kampen stonden zodounde liek tegenover nkander. Op nduur kwam der op veurstel van domie n mediator bie, ain dij der spezioal veur deurleerd het om tussen partijen te bemiddeln. Dij zee: ”Joe mouten n compromis sloeten. Elk dut bie zien standpunt wat wodder bie wien. Dat is eerlek.” En dat deden ze din mor, oetìndelk, ze mozzen toch wàt. Kerkminsen mozzen zodounde wat ienlevern van t luden. Oetsloabers mozzen apsepteren dat ter bie tieden aal lud wer. t Rezeltoat was dat kerkklok nou ien week wel drijmoal doags ludt en zien gaalmende klanken over t vlakke laand oetstreut. Mor nait op zundag, din is klok stil. Mainsttied binnen der ien dit soort compromissituoatsies gain winnoars, hier ook nait. Kerkminsen mozzen toustoan dat klok nait op zundag ludde. Toch n veurnoam ding veur n kerk en dat begrootte heur ook slim. Oetsloabers wollen t luden ale mörgens geern kwiet, mor hebben allenneg zundag kregen. Mor oetsloabers haren t idee dat juust zai t mainst ienleverd haren, want haile week wer der ja ludt, op zundag noa. Dat het ter ook mit te moaken dat dij mediator t op n compromis aanstuurde. En doarbie hebben oetsloabers gewoon nait hoog genog ienzet. Net as gebeurde ien de volgende anekdote:
Jan en Hennie binnen aarvenis van heur overleden moeke aan t verdailen. Ze kommen ienains n setje van twaalf zulvern gebaksvörkjes tegen, ien n mooi deuske.
Jan: “Heden, wat n mooie vörkjes. Dij wil ik wel hebben.”
Jan: “Nee, ik wil ze apmoal. Verdailen is schane, t is n setje. En doe hes al aans wat.”
Hennie: “Dat is nait eerlek, ik vien ze ook mooi. Wais wat? Wie vroagen buurvraauw Gerda of zai ons helpen wil mit t verdailen. Zai is neutroal en goldeerlek. En din kriegen wie der gain roezie om.”
Gerda: “Joe mouten n compromis sloeten. Elk levert wat ien van zien aais. Negen vörkjes veur Jan en drij veur Hennie.”
Vlak ter op kreeg jonge domie n beroup dij e ook aannam. Hai ging noar t westen van t laand. Der kwam tiedelk n vervanger, n domie vlak veur zien emeritoat. Dij dee t weer net as vrouger. Duurde nait laank of der kwam mor n handjevol mensen meer ien kerk. Domie preekte ook vannijs weer op hoge preekstoul, tegen t stainen verwulf dat hol klonk en slim echode, zodat dij poar oldjes achter ien kerk hom hoast nait verstoan konden. En zo was t weer net as ien t begun. Opgoan, blinken en verzinken. Mit ain verschil, klok ludde nog aal. Mor nait op zundag.
Dizze kerk mit torenklok is nou n muzeumstuk worden, netjes opvaarfd en historisch verantwoord opklanderd. Mit n modern, elektrisch uurwaark, aansloten op atoomklok van Frankfurt. Mor elk het tegenwoordeg n klok, hallozie of wekker. En op ale mobieltjes en elektrische apperoaten zit ook tied, n mens is ja van ale kanten omringd deur tied. Torenklok is zodounde n funksieloos fertuut worden oet vrouger tieden, n twistabbel veur compromizzensloeders. Ien dit dörp mag klok allain luden veur oardeghaid of veur poelegrap. Mor mensen willen der gain last van hebben. t Ultieme rezeltoat van compromizzen, haalf put-, haalf regenwodder. En as t haildaal nait hoger of leger wil zetten ze klok gewoon oet.
As d’haarfstwiend waait over t Grunnegerlaand. En t goldgeel raait mie touwuift laangs de woaterkaant. Heur ik ien t zaachte roezen de plumen mit nkander smoezen. Din wait ik, hier bin k op mien stee. Vuil mie voldoan en hail tevree.
Wel kin zok zotterdag 25 april 1998 nog herinnern …?
Dij zotterdag zollen de piepen van de Hunzecentroale deelhoald worden en dat zol, zo deden Dagblad en RTV Noord verslag, n groot spektoakel worden, want t zol mit n grode plof en veul stof gepoard goan en t aanzain van Grunnen zol doardeur drasties veraandern. n Bult mensen werden dij zotterdag verwacht en wat schetst mien verboazen, mien Jaantje wol doar ook noar tou. “Kiek“, zee ze, “der is aal een bult veraanderd in de wereld, mor ik bin doar zulf nog nooit getuge van west en nou veraandert der hail dichtbie wat en doar wil ik bie wezen! Wie stoan bietieds op, zuiken ons n nuver stee woar wie t gebeuren goud overzain kinnen; doe nimst foto-apperoat mit en moakst n poar mooie ploatjes, din kinnen wie loater zeggen: wie waren der bie dou Grunnen zien aanzicht veraanderd is!” Ik heb eerlieks zegd nog wel even tegensputterd, omreden ik von dat wie van t gebeuren op tillivizie n veul beter beeld kregen. Veurvast dat t deelhoalen van de piepen vanoet ale houken te zain wezen zol, was mien argumentoatsie. “Nee mien jong”, reageerde Jaantje narreg, “dit mouten je van noabie mitmoaken, din pas kin je de loater goud over proaten: van de plof; t valen van de piepen; de stofwolken; de reaksies van t volk … Dat gevuil krigst doe nait as wie veur de kiekkaast zitten goan! Wie goan der hen en doarmit oet!” Gain proaten tegen. En zo gongen wie dij zotterdagmörn al bietieds richten Stad. Jaantje haar zok goud veurberaaid, want n tazze mit stoetjes en n kaan kovvie haar ze bie zok en nait te vergeten t foto-apperoat mit n nij roltje der in. Dat wie nait allain waren, kregen wie aal gaauw in de goaten, want t was drokte op de A7. “Zugst nou wel dat t gain roar idee van mie was om der bie te wezen”, zee Jaantje ainegszins schaarp, “aal dij aandere lu dij hebben t zulfde gevuil der bie as ik; en wat ik die zeg, doe denkst der loater ook zo over; ik zai t aal veur mie hou doe der over proaten dust, doarveur kin ik die veuls te goud.”
Hou dichter wie bie Stad kwamen, des te drokker t wuir. Bie Euvelgunne mochten wie nait wieder, auto mos van weg en mos parkeerd worden in een stok gruinlaand. En dou lopen, zowat drij ketaaier laank en dou was Jaantje t stee nog nait noar t zin. Mor dou op t lèst zai heur vouten begon te vuilen zee ze: “Hier goan wie stoan, din hebben wie n goud oetzicht en kinnen ale vief de piepen deel kommen zain.”
Wie mozzen nog wel drij ketaaier wachten veur t grode spektoakel. Joa, as mien Jaantje wat wil, din mouten wie der aaltied bietieds wezen, mor gelokkeg: wie hadden kovvie en stoetjes bie ons en ik haar Dagblad van dij dag mitnomen om tied deur te kommen, want aingoal noar dij piepen kieken dij der noa dizze dag nait meer waren, kon mie nait bekoren. Jaantje roakte aal gaauw mit aandere mensen aan de proat en bood ze een kop kovvie aan en ze konnen der ook n stoetje bie kriegen. Dou ik noa t deurnemen van de kraant kovvie wol, zee ze: “Schaande jong …. t is op! Och ik heb ook joa zo gezelleg proat mit dij mensen. Nog even en din gaait t gebeuren, din goan wie gaauw noar hoes en zet ik vrizze kovvie veur die!” Ik verdaipte mie, om mien gramniedeghaid te verbaargen, mor weer in kraant. Opains …… n knal; ik schrok der van en keek geliek richten de piepen. Noa n poar tellen zag ik ain wat zwiebeln en dou nog ain en nog ain en dou kwam t haile spul noar beneden. “Foto …. foto ….foto!” ruip Jaantje, “en vergeet nait mie der bie op te zetten!” Nou haar ik t apperoat in binnenbuutse van mien jaze stopt en de rits doarvan dichtdoan, om ding nait te verlaizen. En veur dat ik ding zowied kloar haar, ston der nait meer wat Grunnen zoveul joaren zien aanzicht geven haar. Ik heb nog wel n poar ploatjes moakt en doar heb ik n branplek aan mien veurheufd aan overhollen, want deur t onverwachtse haar ik toustel verkeerd om in handen en zo’n flitslaampe wordt goud hait. Aal mit aal, de piepen lagen in 20 tellen om en t stof was snel verdwenen en wie konnen weer op hoes aan. Mor nog wel even n haalf uur lopen en veurdat wie auto weer op weg hadden, waren we weer n haalf uur verder.
Sikkom vief uur noadat wie van hoes vertrokken warren, waren we der weer; veur n gebeurtenis van pakweg 20 seconden. En wat heb ik doar veur kregen? Gain kovvie mit n stoetje, amper de piepen valen zain en noa loater bleek …. gain foto’s dij t bekieken weerd waren. Op tillevizie hebben wie loater dij dag de beelden goud zain, vanoet ale houken én bie herhoalen; snel en langzoam. En dou heb ik een goie indrok kregen van wat der in dij 20 sekonden gebeurd was, en woar ik zulf bie west was. n Dag of wat loater konnen je n beeldbaand kopen. “Zellen wie ook aine bestellen?” vruig Jaantje, “din kinnen wie dat loater nog ais zain en zain loaten!” Zai pruit nait meer over mitproaten en mitbeleefd hebben, want ondanks dat zai der bie west is, het zai n klain beetje t gevuil wat mist te hebben.
De piepen binnen nou weg en as ik der nou nog aan denk wat ik op dat moment mitmoakt heb, bin ik doar nait raauweg om: sikkom vief uur onderwegens veur pakweg 20 tellen, en din t zowat ook nog mist hebben!
Mor Grunnen blieft der wel om W ook zunder piepen!
Joarn lang ben ik bie muziekveraineging west, veur wel ‘t waitn wil Harmonie ’67 oet Stad.
Onze muziekverainegeing dee met aan wedstrieden en festivals. Ook in boetnlaand. Wie waarn oetneudegd in Lauenburg, stoef tegen de Oost Duutse grens an. De maainsten zagen het zitten om door poar doagn hen te goan. Mor der waarn ook poar dai de oorlog metmoakt haarn, dai het nait zagn zitten. Haarn over wat der allemoal gebeurd was, zen ben nait te vertrouwn en zukswat. Wie mozzen ze omproatn om toch mor met te gaon, ze waarn as muzilkant onmisboar!
En zo gingen wie met meer as hondertwinteg leden in twai buzzen noar Lauenburg. Door ankomen wern wie verwelkomt en een dail wern onderbrocht bie verschillende pleeggezinnen. Mor een dail woor ik ook bie heurde mos overnachten in groot gebouw, was vrouger en bioskoop west, stouln waarn der allemoal oet en nou wer’t gebruukt as sportzoal. Wie waarn de eersten en konnen een mooie plek oetzuikn. Op balkon, waarn wie mooi onder mekoar ja. Mannen dai eerst nait metwoln luipn wat te moppern mor namen genougen met ook een pekkie op ‘t balkon. Wie hebben de bern oetspraid en alles kloar legd veur as wie ‘s oavond’s noar berre mozzen. Wie mozzen ‘s middags en soavonds nog optreden en gingen noar beneden, luipn deur de zoal dai toun nog leeg was. Wie hebben ons optredens doan en kwamen ‘s oavonds loat weer an de zoal. Deure wer opendoan, en wie noar binnen. Zoal dai ‘s middags nog leeg was, was nou mudjevol. Aalmoal jonges en wichter. Ain zee van sloapzakken en dekens, stoev tegen elkoar an. En overal bewoog wat. En een gekoakel van heb jou, tuudehok was der niks bie.
Mannen dai eerst nait metwoln mopperden: “Bende, rötzooi, woor bennen wie beland.”
Groot dail waarn Duutse jongens en een aander dail waarn wichter oet Denemarken. Dat was mie wat. Wie noar bovm. Gelukkig onze plekken waarn der nog. We trokken onze ponne an en kropen in sloapzak of onder dekens., Mor man wat een kaboal door beneden. ‘t Was net stuvertje wisseln, je heurde ze tegen mekoar zegn: “Heb jij deze al gehad, dan neem ik die.” En ruilden van sloapzakgebruukster. Mannen dai eerst nait met wollen aargenden zug blau. Deense wichter kraaiden het oet. En jongens gedruigen zug as hoanen dai ‘t huile kippehok nog mozzen oafwaarken. Wat een toustand. Jongs en wichter haarn kennesmoakn en austausch te letterliek nomen zol’k mor zegn.
Ain van de mannen dai eerst nait metwol haar zug van onder al oetklaid, trok zien uniförmjaz weer an, zette uniförmpet op de kop, ging stoan, vlak tegen balkonreeling an en bulderde: “Als joe nou de snauze nait houden, smijtz ik jullie der allemaal draus!!!”
En om zien woorden kracht bie te zetten sluig met vlakke haand op de balkonraand. Ken ‘t nait helpen, mor ‘t leek net een Duutse kaptein of zukswat
Dat was Grunnings, Nederlands en Duuts deurelkoar.
Mor of aine het verstoan het betwievel ik, mor ‘t huilp wel. ‘t Was doodstil, angsteg stil. Mor dat was veur ons nog nait alles. Mot je je es indenken zo as dai man der ston, van bovm as mititair in uniförm mor van onder, en dat zat net achter ‘t balkonrailing, een spierwidde lange onderbrouk, met kruus beetje loag. Dat was zon komisch gezicht dat wie blauw laagen. Mor dat was nog nait alles, wat toen hoi ging stoan, zakte zien ondebrouk stukkie noar beneden. En toen hoi klap op balkonraande gaf weer stukkie en hong het kruus tussen de knaien. Wie dochten as zug nog kwoader moakt zakt zie onderbrouk heulemoal of tot op de enkels. Wie haarn het nait meer.
Ging goud en haile nacht hebben wie niks meer heurd. ‘s Mörgens gingen wie noar beneden om ons te wassen, de man dai de jeugd woarschouwd haar luip ook met. En je wil het leuvm of nait, jonges en wichter gingen stoan en bogen as knipmessen. “Guttenmorgen Herr.” Man luip deur mor knikte ze tou as ‘n hoge militair.
En echt dat is alle doagn dat wie door waarn zo blevm.
En toun wie op terugwege waarn noar Grunnen zee man: “Ben bliede dat ‘k metgoan bin, heb ze endeliek es terecht ken wiezn!”
Kraai was ofgunsteg op roaf, omreden t zain van n roaf was n veurtaiken en lu konnen aan zien vlaigen zain of toukomst der goud oetzaag of dat ter tegenheden op komst wazzen. Dou kraai n koppel raaizegers aankommen zaag, vloog hai boven ien boom en begon zo haardoet te krazzen as hai kon. Raaizegers keken noar kraai en vrougen heur òf wat of dat bedudde mor ain van lu zee: “Loat wie mor wieder goan, van t is mor n kraai en zien krazzen bedudt haildaal niks”.
As ie joezulf veurnoamer pebaaiern veur te doun as ie binnen, moak ie joezulf belaggelk
Kat wer verlaifd op n knappe jongkerel en smeekte Venus om heur ien n vraauwspersoon te veranern. Venus voldee aan t verzuik en veranerde kat ien n schiere jonge maaid. Jongkerel zaag heur en wer smoorverlaifd. Hai nam heur mit as zien bruud. Terwiel zai mit heur twijbaaident ien sloapkoamer wazzen, vroug Venus heur òf of kat mit liggoamelke veranern heur gewoonten ook aanpaasd haar. Doarom lait zai n moes ien sloapkoamer lös. Kat dij even nait docht aan heur tegensworrege toustaand, vloog van bèr of en dat achter moes heer. Dij wol zai opvreten. Venus was dudelk teleursteld en veranerde vraauw gaauw weer ien n kat. Netuur is staarker as opvouden.
wenakker van mien leven is n gerdien gain deurkieken aan aal deurzetten zunner deurzicht dou mien ogen tou k goa omdeel kraab vedde kloeten van haanden òf krieg weer oam k leef
In n schier tiedschrift mit Grunneger schrieverij heurt ook n onderdail over d’historie van de Grunneger literoatuur. Doarom schrief ik regelmoateg veur joe n n stokje onder de noam ‘Grunneger schrieverij’. Ik zuik din n schier gedicht op, meugelk ook wel twije van dezulfde dichter en din bespreek ik dat en ik schrief ook wat over de dichter of dichteres. Dat klinkt stoer, mor leuf mie, ik pebaaier dat op n makkelke menaaier te doun en ik hoop dat din meer lu belangstellen veur de Grunneger schrieverij van vrouger kriegen. Al dij Grunneger schrievers hebben n tic van t dialect of de streektoal, zo as aandern geern zeggen. Ik krieg voak de vroag wat of t verschil is; dialect of streektoal. k Zol t nait waiten. In elk geval hebben de mainste Grunneger schrievers n waarm haart veur alles wat mit Grunneger cultuur te moaken het. Zo haar ikzulf ook nog n vrijwillegersboantje in t Veenkolonioal Museum in Veendam en dus wait ik ook wel wat van de Veenkolonioale geschiedenis. Ik bin gek op Grunnen, Grunnegers en t Grunnegers. “Hou komst zo gek”, zellen ie mie vroagen. k Wait nait. t Is n gevuil! t Is t zulfde gevuil wat ol domie Pieter Jan van Leeuwen, dij leefde van 1906-1992, haar veur ons pervinsie en ons volk. Hai was geboren in Noord-Holland, mor kwam mit zien ollu noar Winschoot woar e noar t gymnasium ging. Hai studaaierde veur domie in Laaiden. Dou kwam e weerom noar Grunnen en was op verschillende ploatsen in ons kontraainen predikant. Hai was d’eerste predikant dij preken in t Grunnegers huil. Hai huil ook veurdrachten over de Grunneger literoatuur op de RONO, nou RTVnoord, en was bestuurslid van de Stichten t Grunneger Bouk. Noast zien waark was e dus aanpeerdjeder van de Gunneger toal en schreef e gedichten. Van hom is t eerste gedicht dat ik joe dou. t Gaait over t woarom van zien en ook mien gevuil veur t Grunnegerlaand.
Woarom?
“Woarom bistoe zo verbraand op dat koale Grunnegerlaand mit zien wind en dook en regen? Wat ligt die doar aan gelegen? Woarom leefstoe ‘t alderlaist maank dat volk? Zai bin ja mainst stief en stoens, mit waineg woorden. Hou kenst bie dat volk wel oarden? Woarom blifstoe toch zo traauw aan dei toal, zo roeg en raauw? ‘k Schoam mie ja miezulf te heuren; ‘t zel mie ook nait weer gebeuren!” Woarom.. woarom.. goa moar deur. Aaltied as ‘k dei vroagen heur dou ‘k mien best om ‘t oet te leggen, moar hou mout ik het toch zeggen?
Want ie hebben schoon geliek: ‘t is een laand van klaai en sliek. Boven pollers, sloten, kolken, niks as roemte, wind en wolken. ‘k Wait wel, ie bekieken ‘t goud: ‘t is een volk, dat zien gemoud opsloet achter strakke koaken; wel het doar wat mit te moaken? Zeker, wat ie zeggen is woar: ‘t boerse toaltje roast wel roar in joen fien-gevuil’ge oren: aal dei grovve platte woorden! ‘k Wait het wel, holt joe moar stil! As ik mie verweren wil, heb ‘k nait veul om bie te bringen: laifde is nait op te dringen.
Moar hou min of ‘t hier ook is, dit is zeker en gewis: aan gain laand wil ‘k aal mien leven mie mit zo veul laifde geven. Laifde vragt ja nait woarom! Laifde is gain rekensom, dei men moakt om oaf te wegen wat d’r veur is en d’r tegen. Laifde is d’r, zunner meer en gain mens wait ooit woarheer. Bin w’asmis d’r mit geboren? of heb wie ons haart verloren? Och, wat dut ‘t ook? Hier is ‘t laand, doar mien laifde fel veur braandt. Woarom? ‘k Wil d’r nait noar vroagen. Doarom! Aal mien levensdoagen!
Zo lu, nou wait je woarom ik mit t Grunnegers aan de loop bin. Grunnen is mien stee net as dat t was van domie Van Leeuwen.
Ondanks mien vremde boetelands-achtege noam: Henri Wierth, veurnoam Frans, achternoam Duuts, bin ik toch n rasechte Veenkolonioal dij opgruid is in Muntendam, Tripskomnij en Ommelanderwieke. Elke moal zel k in Kreuze n verhoaltje schrieven over n schriever of schriefster dij allaank uut tied is. n Dooie schriever dus! Om kört te goan ik vertel joe in dij stokjes wat over de geschiedenis van de Grunneger schrieverij. Om bie d’eerste schreven stokken in t Grunnegers te kommen huif wie nait wieder weerom in de geschiedenis as ongeveer 175 joar. Wat ter doarveur op pepier zet is, stelt haildal niks veur en doar is ook zo goud as niks van bewoard bleven. De Grunneger schrieverij begunt dus zo om en bie 1840. Doarom was t slim biezunder dat ik n lutje joar leden n verjoardagsgedicht toustuurd kreeg dat schreven was in 1842. Op dat gedicht zal ik zo mitain wel ingoan. Toch bliekt dat roemschoots veur t moaken van dat gedicht der ook al Grunneger waark schreven is. t Alderoldste vers in de Grunneger streektoal verscheen in 1670 in de ‘Kleyn Heerenfeenster Almanach’ en is n kerstlaidje. t Hait ‘Starregesangh’.
Ik zel joe ais n stokje dervan zain loaten:
Starregesangh
Stect Vrunden, het heufd ter deuren oet, Ont loestertt eyn mool no onsen geloet. Drie Koningen keumen jo hier ter boon,
Wol ise nicht geven, soo lootse man goon. Want sicht, wy singen hier nicht omsunst Maer om dijn gelt ont goede gunst.
t Gaait nog veul wieder, mor doar zel k joe nait meer met ploagen. t Is dus n schooigedicht, woar lu om kerstdoagen verkled as de drij Keuningen bie deuren langsgoan. Toch kin je in dit gedicht al dudelk wat van t Grunneger dialect woarnemen.
Nou t gedicht dat mie toustuurd wer. t Is vonden in t archief van de femilie Römelingh, boukverkopers in Stad. t Is schreven deur Johannes Römelingh Jr. dij t moakt het veur zien aanstoande schoonzuster Jaqueline, Adriënne Nieveen. De tongval is dudelk Stadjeders. t Hait ‘Verjaardag’ en din staait onder de titel “door haren liefhebbenden broeder, Joannes Römelingh. Uit liefde en achting.”
Jaqueline, hier heb ik ein varsien deur dei, Tot andenken van Gruningerland en van my; Doarom heb ik het ook in dei toal moar geschreven, Dan kan ‘s dou het naderhand veur oardighaid lezen.
Met mien breuir in de arm, Has ‘t hier nog al goud en warm; Dag oet, dag deur ging s’dou an t kieken, Deftig langs de glende rieppen, Vrouluu met heur golden koppen, Bonte schoeden, jak en rokken, Was veur dei ein vremd gezigt, Is ‘t nait zoo mien lijeve wicht?
t Examen van Doofstomme kinder, Was veur dei ook al neit minder; Even als de groote toren, Welks mooi gezigt dei mos’t bekooren Deur al dei slichte gruine waiden, Oetmuntend, boven Drentsche haiden: Vervolgens naar het frongelhoes, Ging ‘s dou met zuopen-dik naar hoes.
Om nou nog wat van ‘t land te weiten. Ging je in de snikke landwoarts zweiten, Noar Domenei van Lutkegast; Moar ‘t boersche was je gouw tot last. Doch ‘t Boutenposter kermis leven het jou nog wat verand’ring geven. Want, ‘t dansen, smokken als ein zwien, Endompagneerde bei ein goud glas wien.
Nou weer Stadwaarts arreveierd, Weur je in de Harmonie trakteierd Op goud gezelschap en Margchau Muziek beter als Laidsch taptau. Na in de kerke stief te hebben zeten In ‘t Sterenbosch de tied met kayr’en versleten Ging ‘t ‘s Maandags rieden naar den Ham In ein Kire-bou van zes man. Nou neit meer van zulke woar Want, tied tot ofschaid is hoast doar Dien bladdien is ook hier met vol Na ‘s hemels zegen! LEBE-WOHL
t Schiere aan t gedicht is, dat ter n bult dingen in beschreven worden woar wie nou gain wait meer van hebben. Der lopen vraauwlu mit ‘golden koppen’, dat betaikent dat ze n ooriesder druigen. Omstreeks 1850 werden dij òflegd. Din kommen der nog n aantal zoaken in veur woar wie in dizze tied ook nog wait van hebben: t Doofstommen instituut van Guyot bestaait nog aaltied en de grode (Martini) toren is ook nait vot te denken uut Stad. t Steernbos komt ter in veur en n concert in de Harmonie, de vrougere concertzoal in Stad dij ze ofbroken hebben. n Frongelhoes is n soort uutspannen woar lu op zundag hingingen om wat te drinken. In t geval van t gedicht ‘Zoependik’. (karnemelk) Ook gingen ze mit n kireboe noar Den Ham. n Kireboe bliekt n soort vaarwieleg (speul)rietuugje te wezen. En zo kin je uut zo’n gedicht ook nog n oardeg stokje geschiedenis hoalen.
Bie Boukhandel Godert Walter ien Stad waas op 11 september jl. de prizzentoatsie van t boukje ‘’Nijntje bie zee’’. t Gedicht ‘’Nijntje bie zee’’ is veur dij gelegenheid schreven en is veurdroagen deur Nijntje-vertoaler Jan Sleumer.
opa pluus en oma pluus dij waren wies mit nien mor heur echte noam is nijn want t is n hollands knien
op n dag zee opa pluus ik heb wat schiers veur die ik heb die n échte autoped moakt echt woar? vroug nien, veur mie?
dou mouk opa ook n kare om mit noar zee te goan dat kin je lezen in t letien in t bouk van miffa-ad mare
quodam die pater floccús dixit: quis it mecum in arenas et litús et in mare magnum
wat dát wel wezen maag ien dat ol letien het nientje knap even overzet zó gaait de tekst van nien:
op n dag zee pabbe pluus wel wil mit mie op rit noar de dunen en t strand en noar de zee, wel wil der mit
dou mog nien mit pabbe mit ien zee, n haile tied dou spatte zai heur pabbe nat en hai kroop nait bezied
Zo kin we toerloos deurgoan mor pa bölkt: nientje pluus mien zeupke staait aal n zetje kold ik wil vot noar huus
Aal wat n mens van neuden het, ligt daip in hom al te wachten, totdat t kloar is om aan t licht en teveurschien te komen. Joe huiven allain mor tied te nemen om op zuik te goan noar wat der in zit, din zel je t vervast vinden. Sneu genogt gunt n mens zoch doarveur tied voak nait. Het t ja zo drok mit aander dingen. Wil zoch doar kop nog nait over breken. Komt dij tied, din komt dij ploage vanzölfs, zel e wel denken. Doch pebaaiert hai wel ains t levent noar zien haand te zetten. As t din mishottjed, is wereld te klaain. Reert en bandiest dat n oard het. Veurlopeg ligt zukswat, as hai nog jong is, in toukomst verbörgen. Wat dij hom brengen zel, wait mor Aine, dij t altmoal in Zien levensbouk opschreven het. Dat blift veurlopeg veur lu verbörgen. Mor ains komt t der oet. Der is aans mor n schietbeetje veur neudeg om gelukkeg te wezen. Griep t mit baaide haanden en hol t vast zolaank as t kin. t Kin zomor van aine dag op aander hail aans wezen. t Ligt veur t grootste dail aan en in joezölf en aan joen menaaier van denken. As je n hekjeperfekje binnen, pleeg je roofbaauw op joezölf en kom je joezölf ainmoal tegen. Broek tied dij Heer joe geft. Veul hebben je veur wat geluk ja nait neudeg.
Wèl geft n haand aan vlinders in lucht? Wèl geft n aarm veur aal dij troanen? Wèl dreugt aal dat verdrait? aindoagsvlinders vot goan mit veul laifde noar zun omaarm dij lu in joen denk mit laifde, mit dankboarhaid n vogel in lucht dij nait weerom kommen gaait, zomor oet dizze tied, vot vlogen noar d’aiveghaid
In goldlöcht noakt legst aarms weer um mie tou bist mie doezend keer overkommen wast der veur k die bedinken kön zo gönk t en het t goan Mor dit moal ist veur t eerst dat k die van overvèr noadern zai En ask die in ogen kiek zeg k ervoaren: ik ken die Nije tied brekt aan
“Als een scharensliep om half één ’s middags bij een zandboer aanklopt, dan eet hij mee. Een kleiboer jaagt hem van zijn erf’.”(‘De graanrepubliek’ van Frank Westerman). Dizze regel wordt aanhoald oet verdochte houke: ik kom van zandgrond – Westerwolle – en bin ook nog boerenzeun. Toch zit der wol n körrel woarhaid in, ducht mie. Tegenstellens tussen boeren en aarbaaiders op Westerwolle wadden klaainer den in bievubbeld Oldambt en t Hoge Laand. Grens van de grootste laandaarbaaidersstoaken in Nederlandse geschiedenis in Oldambt van 1929 (viefdoezend mensen stoakende van begun maai tot haalf oktober) lag net boven Westerwolle. Doar wui nich stoakt. Ik kin mie nich heugen davve as kinder underschaaid muiken: wie speulende mit nander en göngen mit nander noar school. Mien pa zien rogge was ook op zien vieftegste versleten, mien moeke molk mit rode buusdouk um koien en ik druig klaaier van mien bruiers òf. Op mien tiende wui ik bewust dat der ook op Westerwolle wel sproake was van aarbaiders en boeren. Ik haar wat wörms zöcht op misbult en göng mit mien bamboehengeltje visken in t Ol Daip bie Smilke.
Dou ik bie t wotter aankwam stön der n jong van n hogere schoolklazze mit zien stok in t wotter te reuren en hougen. Ik zee: dat most nich doun, jagst ja aal vizzen vot. Jong keek mie vergreld aan en zee: wost doe boer, mie aarbaider bestèllen? Zo hevve n zetje tegenover nander stoan. En in dat moment van betonnen stilte heb ik leerd davve nooit lözze mensen binnen. Elk mens het zien geschiedenis en woarve vot kommen bepoalt houve ons wereld inkieken.
As je wat moaken willen, mout je zörgen veur voldounde matrioal, geraidschop en licht. Doarom is de Schepper van t hailaal begonnen mit t licht aan te steken. t Twijduusterde dou over d’eerde. Dat was aans nog n haile put. Hai kon aans nog nait bezunder veul zain. Doch keek God in rondte en zag dat t aal dik in order was. Twijde dag het ‘Kunstenoar’ zörgd veur locht, zodat der leven op eerde meuglek wer. Tevree keek Hai om zok tou en zag dat t dik in odder was. Daarde dag muik Aalmachtege n schaaiden maank laand en woater. Luit t gras gruien, plantte stroekjes en wat bomen. Vaar veurwoarden veur leven, wazzen ja schoapen: licht, locht, laand en woater. Vaarde dag luit God hemellichten verschienen: zun, moan en steerns. Dou kon Grode Kunstenoar goud zain wat Hai ommaans had har. t Leek Hom wel wat tou. Volgende dag werren vissen veur t woater en vogels in locht moakt. Der kwam hierdeur n bult levent in de braauwerij. Heer kreeg der alsmor meer zinneghaid aan. Zesde dag zedde Hai kroon op zien waark. t Vij luit Grode Boas groazen op de waaiden en dou t hailemoal noar Zien zin was, knuterde t Opperwezen van klaai n popke in nkander. Bluis t locht in neusgoaten, t haart begon te pompen. Duurde nog wel even veurdat dij volgruid was.
Van al t waark was God zo mui worren, dat Hai n rustdag inlasde. Dolgelukkeg was Heer mit Zien kreoatsie. Zollen t echt doagen van vaarentwinteg uur west wezen, of mouten wie der meer tied veur oettrekken? Dut er ok nait tou! t Was n nuver en bandeg waark. Spiedelk, dat mensen zo’n zooitje van Zien kunstwaark moakt hebben. Koopzundoagen vertellen schienboar n aander verhoal. Elks mout mor doun wat hom t beste touliekt en wat e loater bie zien Moaker verantwoorden kin.
Op n leutje spultje op t Hogelaand woonde Bèrtus, n ainzulvege man. Hai was traauwd mor vraauw en hai haren gain kiender. Mit zien baaident sporrelden ze wat aan, wat koien, jonkvij en twij Belgen. Dij Belgen waren neudeg veur t plougen, zaaien, maaien en aander waark. Bèrtus haar ook mor zo’n tien bunder laand, krekt genog om rond te komen. En zien vraauw haar t drok mit heur hoesholdentje. Ale moandagmörns laag t witgoud aal vroug op blaikveld te blaiken en om mirreg kwam de haile boudel aan lien: n laanke hemdrok en onderboksem van Bèrtus en n hempke en directoire van noaberske; wat loater kwamen heur nachtrokken, bezroen, schoet en wat hozen der bie. Joa, t noaberske haar handen der vol aan.
Ale joaren verbaauwde Bèrtus noast zien vouerbaiten ook sukkerbaiten. En dij sukkerbaiten, dij lusten zien Belgen zo geern.
Mor ja, doar worden zai blazzeg van en as Belgen din mor wat kwiet werden, din was t gain perbleem. Zo gaf Bèrtus op zotterdag zien Belgen ook weer wat sukkerbait bie hun praan vouerbait. En op dij zundagmörn laip der mor ain Belg ien t laand. Wel laag der n waike flodder stront. Mor Belg dij der bie laag haar gain zin om ien t ìnd te komen. Bèrtus bleef mor thoes van kerk, noaberske ging der wel hin en toun zai weerom kwam ston heur kerel zuch op kop te kraben. Belg was nog nait baineg, vijarts mos mor komen. Schane, vijarts haar eerder roupen mouten worden, want der was nait veul meer aan te doun en om mirregstied haar Belg der tou doan. Vijarts vroug nog of Bèrtus gain leergeld geven haar, want twij joar leden was hom ook aal n Belg dood goan deur t vreten van sukkerbait. Bèrtus nikkopte wat en zee: “Mor zai luzzen ze zo geern.
Dij drij waskniepers zitten nog aal op t boerenhek in dij gruine waaide en zie keuveln en kreveln over wat ze zain. Ze verwondern zuk over alles, de sloot aan de rechterkaande van t hek, mor ook dij aan de linkerkaande. Kikkers loaten heur laidje heuren en de zunneblift mor schienen. Joa, sums komt ter ook n buie regen om alles weer vris te moaken en ze zain hou t gras, de bloumen, alles om heur tou der van opknapt. De bloumkes dij de kop al hangen luiten, stonnen weer in t end en daankten de zunne en de regen veur alles wat vergees is. Op n goie dag wui t hoornvij verploatst noar de waaide aan de veurkaande van de kniepers. Ze waren der huil bliede mit. t Hoornvij daansde en sprong, je kon de bliedschop van de baisten zain aan de meroakelse draaien dij ze muiken.
Aine van t koppeltje hoornvij, Grietje, kwam ais kieken bie t hek en zag ons drij waskniepers. Ze muiken n proatje en begrepen mekoar al gaauw. Grietje vruig hou daip de sloot aan de rechterkaande was en wat ter aalmoal inzat. Doarbie kwam t eerste misverstaand tussen de proaters. Ze keken noar verschillende kaanten, want d’ain keek noar rechts en d’aander noar links. De waskniepers wozzen nait wat ter inzat, want zo wied konnen ze nait opzied kieken, mor ze heurden wel de kikkers kwoaken en sums sprongen ze veur heur laangs asof t feest was, mor veul konnen ze nait vertellen. Soam keken ze dou weer veuruut noar boerderij. Van t ain kwam t aander, mor echt goud was heur ketakt nait omdat ze iederbod, as ze tegenover nkander stonnen, de vekeerde kaande uutkeken. Wat veur de ain links was, was veur de aander rechts. Behalve as Griet veuroet keek, din zaggen ze alles liek. Dat gaf wel verwarren, mor omdat ze begrepen dat alles vergees was, bleven ze goie vrunden. Ik vroag mie wel òf: As ze nou loater in de poletiek goan, kinnen ze din ook t verschil ontdekken tussen links en rechts?
Elk dij n beetje geduld het en nijsgiereg is, zol op nduur zowat ale Grunnegers kennen leren kinnen. Dat wil zeggen ale Grunnegers dij wat ien t openboar doun. Doar zel we ien dit stukje wat van zain loaten.
Omdat Duo Mokumer Molleboon drij doagen noa Sunnermeerten, op 14 november, optreden zel ien Utrecht, kwamen wie ien ketakt mit Geert Jan Dussel, ain van bestuursleden van de Grunneger Verainen veur Utrecht en Kontraainen, Groningen en Ommelanden, opricht op 15 juni 1918.
Ien t bouk van Daniël Broersma ‘Het wonderland achter de horizon’ staait, ien t hoofdstukje De opkomst van de Groninger migrantenverenigingen: “Mede onder invloed van J. E. Scholtens initiatief nam het aantal verenigingen voor oudGroningers vanaf 1917 sterk toe. In 1929 waren er over het hele land verspreid tenminste 28.”
Op t heden kin-je achter ien elke oflevern van t Tiedschrift Toal & Taiken zain hou min doar van overbleven bennen: 6!
Apeldoorn: ‘Grunneger Verainen’, Ede: ‘Dieverdoatsie’, Meppel: ‘Aigenhaimers’, Nunspeet: ‘Peerd van Ome Loeks’, Zwolle: ’De Molleboon’ en Utrecht: ‘Groningen en Ommelanden’. G&O geft bladje Pronkjewail oet.
“Broersma: De her en der opgerichte Groninger migrantenclubs waren vooral bedoeld als gezelligheidsverenigingen. Sprekend is ook het plezierreisje van de Groninger migrantenvereniging te Utrecht op 7 juli 1919. Die dag maakten tweehonderd verenigingsleden op uitnodiging en kosten van hun erevoorzitter J.M. de Muinck Keizer (n suksesvolle stoalfabrikant) een boottochtje over de Vecht.”
Tegensworreg is Antje Braam-Iwema ereveurzitter van G&O. Antje Braam is bie mien waiten nooit de vraauw van n dikke stoalfabrikant west. Dus elke expat-Grunneger dij nou n tochtje over de Vecht moaken wil, mot dat zulf mor even bekieken, ducht mie. Op liest van ienschreven leden bie G&O oet 1925 staait ook n Mej. B. Braam, zonder beroep. Nog femilie? Moeke van Antje’s man? Lichtkaans dat dizze mejuvver B. Braam dat tochtje ien 1919 over de Vecht mitmoakt het!
Tot zo ver geschiedenis van G&O. Trug noar t heden, de toukomst en n berichtje van bestuurslid Geert Jan Dussel: ‘’Bie t optreden van Duo Mokumer Molleboon verwacht ik tuzzen de datteg en vatteg mensen. Zoal is nait al te best wat akoestiek betreft, mor is klaain genog om t zunder verstaarken te doun. Publiek is hail geschikt veur zukswat en binnen ain en al oor. Heb ik zulf voak ervoaren, omreden ik heb ook voak optreden doar.’’
Omreden ik heb ook voak optreden doar? As wat? Wat zol Internet doarvan zeggen? ‘’Onder de naam ‘Grunneger Gnivvels’ hebben we, samen met een aantal enthousiaste mensen, de CD ‘Wijs met Groningen’ gemaakt.’’ Ik zocht deur: http://www.streektaalzang.nl/strk/ gron/gronggnn.htm ‘’Het is een cd met liedjes in en over de Groningse streektaal. Het verhalende karakter van de liedjes en ook de melodieën doen denken aan Ierse folksongs. De teksten, deels in het Nederlands en deels in het Gronings’, zijn geschreven vanuit verschillende perspectieven. Zo zijn er liedjes over mensen die in Groningen zijn geboren en/of opgegroeid en die er nog steeds wonen. Maar er zijn ook liedjes over Groningers die buiten de provincie zijn gaan wonen, emigranten dus eigenlijk.’’
Bie de Grunneger ‘emigranten’ ien Utrecht is diskeer Duo Mokumer Molleboon aan de beurt! Ien heur pergram zingen ze ook n laid over de Velinkjes, emigranten oet Wesfalen.
Drij Velings oet het Moffenland Men nuimt ze mijstieds poepen Elk met n glassien in de hand Dij zatten drok te zoepen En pochten op ihr Vaters Haus En op t viel besser Leben Bie heur te lande en dat ihr Wein Kwam van viel zeuter Reben!
Dag: 14 november (vrijdag). Ploats: Rehobothkerk, Briljantlaan 6 Utrecht. Tel. 030-2516427. Tied: 19.30 uur. Zoal open om 19.00 uur. Pries 5 euro (zowat vergees ja!).
http://www.duomokumermolleboon.nl/
Noaschrift. As ie meer waiten willen over n Grunneger verainen bie joe ien de buurt, din kin je altied ketakt opnemen mit Sien Berghout: sien.berghout@upcmail.nl of tel. 024-378579.
Zun schient weelderg over sloapend daal riepende korenvelden liggen omzeumd deur gruine tinten van bos glooiend bie heuvelflanken op vlijd
wodder stroomt hoasteg deur slingernd revierke mout nog even vlaigensvlug noar Donau tou veurbie verstilde witbekerkte dörpkes doar vrougertied al tiedstieden stoan bleven is
volgens oetmoakt plan fietsen toeristen of heur levent ter van òfhangen dut niks zaind hoasteg van rust- noar ìndpunt tou
dat nijmoodse wereld hier stilstoan bleef hebben zai gain bosschop aan omreden zai vlaigen tevree deur leegblud laand
Wied vot kin ain torens al zain van oerold stadje ien Altmühltal doar Kelten en Romainen al leefden maank staile kaalkrotsen en glooiens van t laand
Bonefoasius van Dokkum stichtte der n bisdom eerste bisschop baauwde klooster en kerk burg hoog boven stad zetel van preloaten herinnert mit noam aan Sunt Willibald
ien dom zit hai veur aiweg ien stain bie altoar op zien aigen restanten ien maarmern urn Erharts lait hailege zien kop sikkom leven bisschop het t zichtboar stoer mit wereld had
dattien aiwen loater vergoapen lu zuk der aan wat aal ien dij tied wel nait tot stand brocht is herinnerns ien stain doun dinken aan wat ais was bringen zo parredies meschain wat dichter bie
Twij manlu, doar ain van aaltied woarhaid zee en d’aander niks aans as leugens vertelde, raaisden mit heur baaident ien laand van d’oapen. Ain van oapen dij homzulf tot keunk van ale oapen oetroupen haar, gaf opdracht om baaide raaizegers op te pakken en noar hom tou te bringen. Hai wol van heur waiten hou of mìnsen over hom dochden. Hai ging op zien troon zitten en baaide kerels werden veur troon brocht. Hai groette heur en vroug: ”Wat veur keunk vienen mìnsen nou dat k bin?” Leugenoar zee: ”Lu vienen joe n geweldege goie, wieze en staarke keunk en joen oapen binnen apmoal ook hail wies en geschikt om hoge posten te beklaiden ien t mìnsenriek.” Oapekeunk en zien oapen wazzen hail wies mit leugens van leugenoar en hai kreeg schiere kedoos. Dou eerlieke man dat heurde, dochde dij dat as leugenoar al zukse schiere kedoos kreeg veur zien leugens, hai deur woarhaid te vertellen nog wel veul schierdere kedoos kriegen zol. Dou Oapekeunk hom den ook zulfde vroag stelde zee kerel: ”Ie binnen n boetengewone oap en aal joen bedainden hier binnen ook boetengewone oapen.” Oapekeunk wer hail kwoad dou hai dat heurde en lait eerlieke man deur zien oapen verscheuren.
Mien oompie Gerrit het wat last van overgewicht, hai wiet dat aan zien leeftied en nait aan de kookkunsten van taande Ellie en de met- en leverworst van de slachter. Hai is al n poar keer mit n dieet begonnen en der ieder bod net zo gaauw weer mit oetschaaid. “Mout ik mie op mien leeftied den nog oethongern loaten?”, zegt e ieder bod as we der over begunnen. Nou is t wel bekend van Oom Gerrit dat as e eten krigt mit oliefeulie der in, dat e mainsttied 5 menuten loater op de plee zit. Op n gegeven mement wer ik beld of de vraauw en ik mit heur oet eten wollen, omreden dat ze zoveul joar traauwd wazzen. “Liekt mie goud,” zee ik, “k hol van oet eten goan, veuraal op n aander zien knip, woar goan we hìn den?” “Dat hol ik nog even veur mie,” zee t olske, “dat is n verrazzen.” t Was hoogzummer en zo’n 22 groaden en we hadden körde boksem der bie aan. Dou we in Sibboeren kwammen stonnen ze al kloar. Bie t instappen kon ik nait noaloaten Oom Gerrit te vroagen of hai rekloame muik veur Friesche Vlag. “Binnen ja net melkvlezzen dij tot joen boksempiepen oetkommen”, gekscheerde ik. “Hest dien aigen kromme poten al wel ais goud bekeken?”, sneerde hai weerom. Aal proatend kwammen we oetendelk in n Daam oet bie n Italioans resterant. Wie hebben doar heerlek eten hor, niks mis mit, en dou we as leste nog n dikke bak ijs op haren om de goatjes te vullen, gingen we weer op hoes aan. Dou we tussen Staindam en Sibboeren wazzen vruig Oom Gerrit of ik even stoppen wol, omreden dat e neudeg pizzen mos en hier nog nait veul volk en wel schiere bomen wazzen. Ik stopde en hai ging achter n dikke boom. Eefkes loater kwam e weer achter boom vot en luip der over of e in de boksem scheten haar en, leuf t of nait, dat was ook zo. “Ik ston achter dij boom”, zee e, “en ik mos n leutje scheetje loaten en dou luip mie t al bie de bainen langs. t Zel wel weer dij röttege oliefeulie west wezen.”
Wie hebben hom op achterbaanke zet mit plastic voelensputen der onder, dij ik touvalleg in de kaddebak haar en zo binnen we mit n noodgang en de roamen open noar Sibboeren reden. Mien Oom Gerrit en oliefeulie dat gaait nait bienander, den krigt e daarms van streek. Aander moal geven we hom allaint widde ries.
De ain zel t doun, d’aander loaten. Ik zeg mor zo …. ik zeg mor niks en loat ze proaten. Want ain ding staait veur mie wel vast. Elk prat …. noar wat der t beste ien zien stroatje paast!
In dizze vrezelk haide zummer binnen wie mit vekansie in Annecy in Frankriek. De zunne braandt van smörgensvroug tot soavends dat we noar bèrre goan. Zulfs snachts is de temperatuur zo hoog dat dekens, sloapzakken en zulfs dunne loakens nog te veul binnen. Al vroug is t in de caravan nait meer uut te holden en de doagen begunnen op tied. t Zwait staait mie veur de kop as ik van t waslokoal kom. Oaltje lopt poestend en stennend heur boudeltje bie mekoar te zuiken om zuk douchen te goan. t Wordt weer zo’n tropische dag. Ik zet n kopke thee en smeer n poar stoetjes en terwiel dat ik wacht dat Oaltje weerom is, zet ik de deuren van d’auto open, zodat t lutje beetje wind even deur d’auto waaien kin. “Wat dou we vandoage?”, vroag ik as wie de stoetjes en de thee soldoat moaken. “Wait k nait,” zegt Oaltje, “mor ain ding is zeker. Hier kinnen wie nait blieven, t wordt hier vandoage ja wel 30 groaden.” “Vrouger op schoule heb ik leerd, dat hou hoger je kommen, hou kolder of t wordt”, zeg ik. “Wie mouten de baargen mor in en t n beetje hogerop zuiken.” En din het Oaltje n grandioos idee. “Wie rieden vandoage noar Chamonix en nemen doar t traaintje noar de gletsjer van de MontBlanc. Doar wollen wie ja toch nog hin.” n Ketaaiertje loater binnen wie onderwegens. De temperatuur vaalt nog tou; as wie teminsten de roetjes van d’auto open loaten. Omdat wie oardeg vroug binnen, vinden wie nog al gaauwachteg n perkeerploatse en din goa ik noar t holten lokethuuske om koartjes te kopen. Der staait toch al n laange riege volk veur. Dij hebben woarschienlek t zulfde idee had as wie: boven op de baarge is t meugelk n beetje kolder. Bie t instappen wordt t n soortement ’dreun-op’ om n beetje schier ploatske in t lutje traaintje te kriegen. En doar boemeln wie hin. Deur de bozzen trekt t lutje lokemotiefke de riege woagentjes noar boven langs n soortement grode meccanostrip woar n tandrad, dij aan de traain zit, t gevoarte noar boven trekt.
t Bos wordt noa n lutje haalf uurtje wat dunner en wie zain prachtege vergezichten. In de traain is de temperatuur om te snieden. Elk wist zuk regelmoateg t zwait veur de kop vot. Inains holdt t bos haildal op en komen wie in de ‘almen’. Uutgestrekte stukken grasvelden, woar koien lopen mit grode koubellen om de nekke. Boven t geroatel van t traaintje uut kin je getingel heuren. Houwel de zunne al n haile bult kracht het, is t hier toch al aanmaarkelk kolder as beneden tussen de bomen. En din binnen wie inains bie n lutje stationnechie midden in t veld. t Traaintje stopt en der wordt omroupen dat we, as wie dat willen, nog stokje hoger kinnen, mor dat we hier bie de grode MontBlanc-gletsjer binnen. Oaltje en ik stappen, net zo as n haile bult aander lu, uut en lopen in n grode drom noar n aantal gebaauwen, dij doar stoan as of ze der deur n grode reus hinstreud binnen. Dij gebaauwen blieken n restaurant, n aantal souvenirskroamen en petattinde te wezen. Op t terras van t restaurant vinden wie n stee en bestellen ons n kop kovvie. Van de gletsjer hebben wie nog niks zain, mor aan de koulte dij wie vuilen, mout dij nait wied vot wezen. n Ketaaiertje loater breken wie op en op t zulfde ogenblik stoan der al weer lu kloar om ons stoulen in te nemen. Wie lopen t terras òf en zuiken ons weg deur de drokte veur de snoarderijenwinkeltjes. Wie vinden t pad weerom en wie lopen nog n lutje indje wieder. En doar is e din … de gletsjer! n Reusachtege, hobbelge iesmassoa vol mit kloven en scheuren strekt zuk kroakend en steunend veur ons uut. Kilometers ver slingert n laange, honderden meters braide iesrevier zuk van ons uut de baargen in en verdwient in de verte tussen de glinsternde baargtoppen. Leunend over n hek staait n grode koppel lu zuk te vergoapen aan dit wonder van de noatuur. Oaltje en ik zuiken ook n stee. “Wie haren n jaze mitnemen mouten”, zeg ik en Oaltje is t volledeg mit mie ains. t Is hier behoorlek kold en der waait n vrizze wind. “Moust kieken”, heur ik inains mien wederhelft noast mie, “Je kinnen bliekboar in dij gletsjer.” En inderdoad, sommege lu lopen over n padje noar de gletsjer noar hool dij doar deur mensen in t ies uuthakt is. Wie schoeveln ook dij kaande op en t duurt nait laang of wie vuilen t ies, woar aine matten op legd het, onder de vouten. In de riege goan wie noar d’open in de ieswand. t Duurt mor even of wie lopen deur n gange mit gruinachtege wanden. t Is hier vreselk kold en Oaltje en ik huvern. Noa n meter of datteg komen wie in n grode ruumte, woar allerhaande beelden van daaier in stoan. Daaierbeelden dij doar in t ies uuthakt binnen. n Prachteg gezicht. De beelden hebben n gruinachtege weerschien en wie woanen ons in n sprookje. De kolde is even vergeten en wie genieten van al dit moois. Mor t is doar kold, slim kold, zo midden tussen t ies binnen in de gletsjer.“En din moust die veurstellen, dat dizze haile massoa langzoam van de Mont-Blanc ofschoft noar beneden tou,” zeg ik tegen mien vraauw.Ze zegt niks, mor aan heur holden verneem ik dat zai ook verboasd is over dit wereldwonder. Ze slagt d’aarm om mien middel en drokt zuk tegen mie aan. Dat is aaltied heur menaaier om aan te geven dat ze t slim noar t zin het.En din slagt inains de kolde tou. Mien vouten begunnen te pippern en deur mien dunne maauwhempke vuil ik de vorst.“Hest alles goud bekeken, ik bin weer aan n kop haide kovvie tou.” Oaltje begunt in de richten van d’uutgang te lopen, woar ik uut opmoak, dat zai mit mie van dezulfde gedachten is. As wie weer bie d’uutgang komen, slagt de hitte ons in de muide en t benaauwde zwait brekt mie uut en ik blief even stoan om noar oam te happen. Din zetten wie koers in de richten van t restaurant, woar wie wonderboarliek vlöt n stee vinden. “Gain kovvie,” fluuster ik noar Oaltje, “ik neem n borreltje. Ik bin van binnen zulfs kold.” Even loater vuilen wie de braand van n lekker glaske Jägermeister in ons liggoam en kommen wie weer bie van n tocht deur t ies bie n hitte van zeker 30 groaden.
“Kreuze? Wat is dat den?“ “Waistoe dat nait?” “Nee, wat is dat den?” “Dat is ja t Grunneger tiedschrift woar ik redakteur van bin.” “O joa? Hou laank dust dat den al?” “Al drij joar.” “O, dat wos ik hail ja nait.” “Waistoe dit den wel?: Houveul staarke manlu bin- nen neudeg om n stain op te tillen?” “Wai’k ook nait.” “Doarom ligst doar zeker altied nog onder?”
Ast wachst en wachst en nog es wachst den kinst wel wachten blieven ‘gain inspiroatsie’ is de klacht ‘ik wait niks om te schrieven’ moar wees es eerlek zeg nou zulf dat is toch aal kulloazie
kiek noar de wereld om die tou doar is dien inspiroatsie
schrief moar es op hou of t der heer gaait gewoon es wastoe zugst en ast den leest wat of der staait hest zomoar n gedicht
‘d’Ainegste menaaier om n vrund te kriegen, is deur der ain te wezen’, zegt n old spreekwoord. Zörg der veur, dat je aaltied n eerste klas model van joezulf binnen in ploats van n twijderaangs van n aander. Moak joe in t levent van aaldag nait drok om dingen dij woarschienlek nooit gebeuren. ‘n Mens lidt dikmoals t mainst deur t lieden dat hai vreest, mor dat nooit opdoagen komt’, ston der in t Nederlaands op n ‘schilderij’ dat bie ons thoes boven bedstee hong. Doar is volgens mie niks mis mit. Bewoar joen aandacht laiver veur belangriekere zoaken. Mit aal t gejeuzel kommen joe nait wieder. Zuik t geluk nait boeten, mor in joezulf. t Binnen ja nooit omstaandegheden dij joe ongelukkeg moaken, mor t gedenk doarover. t Is nooit te loat, om te wezen wat je aaltied al geern wollen. Wel t geluk aantelen wil, mout t dailen goan!
Wat vroag van joen levent ok is, t antwoord is aaltied: Laifde. n Stokje mitmenselkhaid, vree en vrundschop. Mit wat noastenlaifde komt elks n stok wieder.
Doarveur huif je kerke zulfs nait plat te lopen. n Kopke kovvie, n paan soep, n lusternd oor of n scholder om op oet te reren, kin in n mensenlevent bar veul betaiken. Aal wat je veur n aander doun, heb je veur Verlözzer Jezus doan.
Ik bin haard aan t trainen veur de Run van Winschoot. Veureg joar luip ik hom in zeuvenvatteg menuten, dat is dus n dikke twaalvenhaalve kilometer in t uur. En nó wil ik dat verbetern. Din mot ik in n haalf uur zesenhaalve kilometer lopen. En dat is nó net van mien hoes tot aan de bochte bie t Midwolmer bos. Ik bin om negen uur tot hoes oet goan en nó loop ik bie t strandje langes. Dat heb ik in vief menuten doan, k bin oareg op schema. t Is schier weer en t lopt lekker. Din heur ik achter mie t geluud van n traktor of zukswat. En t komt aal dichterbie. Ik kiek even achterom en zai n dikke mesien op mie òf kommen. t Is zo’n braid ding mit n bakke der veur. En hai komt recht op mie òf. t Is wel singelier dat e juust doar ridt woar ik loop. Ik krieg t n beetje benaauwd. Net of e t derom dut. Of e mie omver rieden wil. Of e mie in zien bakke nemen wil en din hail wied vot gooien. Ik duurf hail nait achter mie kieken, mor ik begun wel aal haarder te runnen. Ik heur t geluud aal dichterbie kommen. Dat ding zel toch wel woaraarns bie t strandje wezen mouten, hai zel toch zo wel ofdraaien of stoppen … Mor veurlopeg is e nog achter mie, en hai liekt wel aal dichterbie te kommen. t Zwait staait mie op de kop, en dat is nait van t haarde lopen. Tenminsten nait allenneg! Ik bin t strand allaank veurbie en dat rötding is nog aal achter mie. Kwam der mor aine aan dij mie helpen kon. Mor der is gainaine te zain, t fietspad doar ik op loop is leeg. Logisch ook, wel gaait dinsdagsmörgens om negen uur aan t fietsen? Din krieg ik n idee. Ik neem n roam oetzied en run van diek dele. Mor tot mien schrik heur ik dat apperoat nog aal achter mie. Hai is ook dele kommen. En t lopt hier veul zwoarder. Beter is t om toch weer op t fietspadje lopen te goan. Ik run diek weer omhoog en din t fietspad weer op. En nóg heur ik dij rötmesien achter mie. Wat wil dij kerel toch wel van mie? Woarom volgt e mie aalweg? Wel is t traauwens, dij achter mie aan zit? Dat heb ik netuurlek nait zain, en nó duurf ik hailendal nait achterom te kieken. Ik run en run en run. Dat is t ainegste dat ik doun kin om mien leven te redden.
Din bin ik bie de bochte bie t bos. En ik heur hou of de traktor achter mie stil holdt. Der gaait n zucht van verlichten deur mie hin. Mor nó wil ik ook waiten wel of mie dit aandoan het. En woarom. Ik draai mie om en din zai ik n man op mie of kommen. Verrek, dat is René. En hai lopt te laggen. Wat ropt e nó? “Achttien kilometer in t uur. Wat n prestoatsie!” Ik kiek hom nait begriepend en vergreld aan. “Ik wol die even n luk beetje mithelpen”, zegt e, “En t is die lokt. Nó ook nog even mit de Run zulf”. En din gaait mie n lichie op. Morzo, onbetoald, heb ik n reuzentrainer kregen.
wèl wait nog wèl ik bin en kin nog mien verhoal? wèl nuimt mie bie de noam en sprekt der nog mien toal? vergees mor wachtend op t schip dat nait meer komt, stoa k hier allent nog mor veur poal. gain proam dij ik nog draaien kin, loat stoan de tied.
Rolpoale bie t Oldehoofse knoal
Vrouger wuien schepen voak trokken deur n peerd en soms ook deur de schipper zulf. Ze luipen den over t joagpad langs t wotter. Dat was gain makkelk waark. As t schip deur n bochte trokken worden mos, kwam e voak tegen de wale aan. Om dit te veurkommen wui gebruuk moakt van rolpoalen, ook wel joagpoalen nuimd. De joagliene luit men den over de rolle lopen. Gelaaiders mozzen der veur zörgen, dat de liene nait van de rolle luip. Zo bleef t schip midden in t knoal. Rolpoalen worden al joaren nait meer bruukt. Toch binnen der in Grunnen nog veul bewoard bleven. Soms binnen ze restaureerd en lieken weer as nij. Monumentjes langs t wotter dij te voak onopgemaarkt veurbie lopen worden!
Ploatsen woar je ze nog zain kinnen vinden je op http://www.noordelijkscheepvaartmuseum.nl/nl/ collectie-en-onderzoek/onderzoek/ rolpalenproject/rolpalen-in-groningen
t Duo Krödde was in 2013 n verrazzen in de Grunneger meziek. Rients Faber (Stad, 1974) en Bart Corporaal (Franeker, 1976) brochten in jannewoarie van dat joar heur eerste laid ‘Duuster’ uut op YouTube. t Wuir vot oppikt deur lokoale en regionoale radiozenders. Dizze gaauwachtege deurbroak gaf aanzet tot t opnemen van n hail album. n Plougje meziekanten wuir bie nander gadderd en nog veur t ènde van t joar kwam ‘Waterlijn’ uut. Op oljoarsdag bleek dat ‘Duuster’ in Alle 50 Goud op nummer 30 binnenkommen is. Nou is der n nije single, ‘Zunneschien’. Tied veur n proatje mit de manlu van Krödde.
Bert Wijnholds
Rients en Bart, k schreef net dat je vleden joar de verrazzen in de Grunneger meziek waren. Vuilt dat veur joe ook zo? “Wie binnen zeker verrast deur t succes! Dou we begonnen, haar we nooit docht dat ons meziek draaid worden zel op Radio Noord en mit n noteren in de Noord 9 kommen zel. Wie hebben juust dou we begonnen zegd tegen nkander: ‘Wie goan nou ais meziek moaken zunder concessies en t moakt nait oet wat aander lu der van vinden. Wie goan veur de meziek dij wie zulf moaken willen’. Geweldeg dat t din oppikt wordt!”
Haar je al plannen veur n hail album toun t laid ‘Duuster’ uutkwam? “Ondanks dat we in n körte tied veul nummers schreven hebben, woaronder ‘Duuster’, haren we nait direct t plan om n haile CD te moaken. ‘Duuster’ sprong der as nummer bovenoet en we besloten dat nummer via de social media oet te brengen. De clip hebben we doudestieds in n uurtje schoten. Dou ‘Duuster’ aal voaker draaid wer en beluusterd op YouTube, kregen we van volgers op FaceBook de vroag of der n haile CD kommen kon. In tied was ons repertoire flink gruid en hebben we n selectie gemaakt van 11 nummers en de CD ‘Waterlijn’ in aigen beheer opnomen en oetbrocht.”
Was ‘Waterlijn’ ook votdoadlek zo’n sukses? “Tja, wat is succes. De CD is goud ontvongen. n Enkeling von hom wat zwoar, mor wieder was elkenain enthousiast. ‘n echte luusterploat’, kregen we voak weerom. En dat is t ook. t Is gain feestmeziek, mor nummers woarst goud noar luustern moust. Op de Radio binnen benoam de Grunnegstoalege nummers draaid deur de noordelke regionoale omroupen. Maar t nummer ‘Duuster’ is toch met kop en scholders t maist bekìnde nummer van de ploat. Van de ploat hebben we ook de titelsong ‘Waterlijn’ oetbrocht. t Grappege is dat we juust van dat nummer dochten dat t meer draaid worden zel op de radio, omreden dat t makkelk in t geheur ligt. Nait dus! Meschain wel omreden dat t n Nederlandstoaleg nummer is? Zo zai je mor weer dat der gain paail op te trekken vaalt en dat moakt t aalmoal zo leuk.”
Joe nuimen joezulf Krödde, hou bin je op dij noam kommen? “Hail ainvoudig. Wie wonen baaident in t dörp Ten Post. Aan d’aander kaant van de N360 ligt t buurtschop Kröddeburen. Bart zien keuken kiekt oet op t kombord mit dij noam, dus dou we tiedens n biertje op zuik waren noar n noam, keken we noar buiten en wer t Krödde.”
t Plantje mit de noam ‘krödde’ wordt voak zain as onkruud … “Klopt. Krödde betaikent onkruud.”
Hou kinve joen meziek omschrieven, wat is typerend veur Krödde? “n Recensent beschreef ons meziek as poëziepop. Dat vonden wie wel trevvend vonden. De teksten binnen veur ons belangrek. Wieder speult in de muziek de piano n dominante rol. Voak het de gitaar dij rol, mor de melodische piano is toch n beetje ons handelsmaark. Ook nou we oetgruid binnen tot n volledege band, holden we vast aan n laaidende piano. t Effect hiervan is dat ons gitarist Jorgen zuk haldaal oetleven kin mit loopjes en zo n vrije rol het. Ons meziek is wieder gain feestmeziek. t binnen veuraal rustege luisterlaidjes.”
Joe moaken laidjes in t Nederlands en in t Grunnegers, het dat n bewuste keuze west? “Zo as zegd, hebben wie bie de start van Krödde tegen nkander zegd: we moaken de meziek die we willen. t Gevolg hiervan is dat we d’aine keer n Grunnegs nummer schrieven en din weer n Nederlands nummer. Sommege lu vonden dat wie n keuze moaken mozzen, mor doar hebben we dus bewust nait veur kozen. Wie moaken de meziek dij we groag moaken willen.”
Joe binnen baaident nait opgruid mit de Grunneger toal? “Dat klopt. Bart is van oorsprong n Vrais. Rients is wel opgruid in Grunnen. Rients is den ook degene van ons baaident dij de Grunneger teksten schrieft of teksten van Bart vertoalt in t Grunnegs, zo as bie ‘Zunneschien’.”
Is t schrieven in t Grunnegers den ook stoer? “Rients is n omgeven opgruid woar Grunnegs proat wer, dus hai is vertraauwd mit t klankbeeld van de toal, mor actief proaten dut hai t nait. Toch kaizen we ook t Grunnegs as toal veur ons meziek. t Geft n extra mystiek aan ons sferische meziek. Lu mainen voak dat Grunnegs n raauwe toal is. Wie hebben ontdekt dat de toal veul ronder en sferisch is as docht. Moar t zingen in t Grunnegs is dus wel n oetdoagen, omreden dat wie de toal nait van origine beheersen.”
Zingen in de Grunneger toal liekt n oardege opgang te hebben onder artiesten dij der nait mit groot worden binnen. Hou zel dat kommen? “t Liekt inderdoad n trend te wezen. Henk Scholte van RTV Noord sprak lest al van n Grunnegse lente. Wie waren der ons in elks geval nait van bewust dou wie de keuze moakten om ook in t Gronings te goan zingen. Meschain is der nou meer roemte veur niet-Grunnegers om in t Grunnegs te zingen. t Wordt deur t pebliek meer aksepteerd en deur ale nije digitoale platförms is de drumpel hail leeg worden veur meziekanten om de meziek te moaken en te prezenteren aan n braid pebliek. Doar plukken we nou de vruchten van.”
Woarin vinden joe inspiroatsie veur t schrieven van teksten? Dat verschilt per nummer, moar wie hoalen de mainste inspiroatsie oet ons directe leefomgeving, dingen dij wie zulf mitmoaken of zain.
Wel binnen joen meziekoale helden of grode veurbeelden? En heurve doar wat van weer in Krödde? “Wie hebben n braide smoak. Rients is fan van Bruce Springsteen, Bart holdt van Ramses Shaffy tot Radiohead. Moar jazz, klassiek en metal draait hai ook. De rest van de band holdt van Queen tot Jimmy Hendrix. Heurst dit brede palet nait 1 op 1 weerom in ons meziek. De rode droad is wel dat we van meziek holden mit n mooie melodie en teksten mit wat daipgang.”
En wel vind je goud in de Grunneger meziek? “Rients gaait veur Edwin Jongedijk. Bart veur Törf en de serieuze nummers van Erwin de Vries. t Is gain Grunnegs, moar Daniël Lohues is qua streektoal wel de absolute bom. Dat is meziekoal aarg genioal aalmoal.”
Joen single ‘Zunneschien’ staait nou hoog in de Noord 9, wordt t de Grunneger zummerhit van dit joar? “Dat hebben wie nait veur t zeggen, mor dat zel noatuurlek fantastisch wezen. Wie binnen in elks geval ontzettend blied dat t nummer zo goud ontvongen is.”
Kinve veur dit joar nog meer verwachten van Krödde? “We hebben aarg veul matrioal liggen. We willen rond de joarwizzeln n EP oetbrengen, mit doarop 3 à 4 nummers. n Haile CD zellen we wel willen, mor kost zoveul tied, dat we eerst kaizen veur n EP.”
Rients Faber en Bart Corporaal, daank veur dizze Droadproat. t Leste woord is aan joe. “Meziek moaken is geweldeg. Krödde is gewoon t leukste meziekoale project dat we ooit had hebben.”
=====================================
‘Waterlijn’
Krödde € 12,00 Te koop bie http://www.kroddemuziek.nl/
Krödde op Facebook: https://www.facebook.com/krodde.krodde
Krödde op Twitter: https://www.twitter.com/KroddeCom
Krödde op Soundcloud: https://www.soundcloud.com/kr-dde-muziek Krödde op YouTube: http://www.youtube.com/user/KroddeCom
Is t Letien nou haildaal dood? Nee hur! Mor sums is t stoer om ien t Letien over nijmoodse zoaken te schrieven. t Is bevubbeld nait zo dat dij ol Romeinen niks van haisterge seks wizzen. Ze haren ja heur Bacchanalia. Mor omdat video technologie nog komen mos, haren ze ook gain oetdrukken veur “sex tape.” Doarom kin t schrieven ien t Letien over de video van Paris Hilton heur seksoepke difficillimum wezen. Ien t stukje op Vicipaedia Latina (Letiense Wikipedia) wordt juvver Hiltons beroemde Web video beschreven as pellicula in interrete vulgate de coitu Paridis.
“Paris Hilton est heres dives, nata Novi Eboraci, 1981, cui proavus erat Conradus Hilton, conditor deversoriorum Hiltonensium. Hilton est cantatrix, sicut mima in televisione, necnon et ostentatrix vestium. Anno 2003 magna fama orta est Paridi Hilton propter pelliculam in interrete vulgatam de coitu Paridis cum Ricardo Salomon amico habito. Anno 2007 viginti tres dies in carcere egit, quod autocinetum duxerat sine charta permissionis.”
Ien t Grunnegers: Paris Hilton is as aarfgenoam van n riek man, geboren ien New York, 1981, doar heur overgrootvoader Conrad Hilton oprichter van Hiltonhaarbaargen waas. Hilton is nait allain zangeres, mor ook actrice op tillevisie en klaaiermodel. In 2003 kreeg Paris Hilton veul bekendhaid vanwege n video op internet over sex mit heur vrund Rick Solomon. Ien t joar 2007 zat ze drijentwinteg doagen ien gevangenis, omdat ze n auto bestuurde zunder riebewies.
Is n ol Romein om Leerms kommen?
Grunnegers dij toch ien Rome bennen, monnen even noar Zoel van Marcus Aurelius zuiken. Doar staait n ofbeelden op van n Germoans ‘ding’. Dat Germoanse woord komt tussen 9011000 veur ien de betaikenis van ‘rechtszoak’.
Ien Germoanse tied waas n ding n volksvergoadern dij as rechtbaank fungeerde). Vergl. noam van t Noorse parlement Folketing. ‘Leermster Stain’, dij meschain te moaken haar mit toaken van rechters, dij verantwoordelk waren veur t onderhold van wegen, sloten en woaterreservoirs is ien 1974 ploatst. t Is n zwaarfstain oet Rolde.
Dingsloot en Dingstain
Oet ‘Geschiedenis van Uithuizen’, deur historicus A. Bolt:
“De rechtspraak in de middeleeuwen vond in de open lucht plaats. In de rechtstoel Uithuizen/ Uithuizermeeden kwam de Ding of Dink, d.i. de vergadering van rechtsgenoten, aan de grens van beide karspels (kerkdörp) bijeen om de eed af te leggen. Hier lag een ven of weide met een sloot, waarvan in 1387 sprake is: ‘Quam vulgus apella Dingslaet, in una pasqua, que dicitur Aesterfenne’, d.w.z. ‘door het volk Dingsloot genoemd, in een weide, Oosterven genaamd’. Op Hemelvaartsdag van elk jaar legde de nieuwe redger, na het luiden van de klokken, de eed af.”
Leerms is ain van hoogste wierdedörpen van pervinzie, ontstoan op n kwelderwaal aan de Fivelboezem. Der wordt aannomen dat t ontstoan is aan t begun van joartellen. Het n ol Romein n ding ien Leerms zain en ofbeeld op dij zoel ien Rome?
*A.D. 2005 Bij de dingvonder over de dingsloot // werd tussen ca. 1300 – 1700 de rechter van Uithuizen – Uithuizermeeden // jaarlijks op Hemelvaartsdag // in zijn ambt bevestigd. Het recht ging rond over 20 edele heerden // verdeeld over vier klauwen (= klucht, dail van n dörp).
Toalspultje
Griekse dichter Palladas (4e aiw): Waas ains n grammoaticus Dij zien dochter kreeg geliektiedeg Drij kiender Ain mannelk, ain vraauwelk en ain onziedeg.
n Grammoaticus op t staarfber Fraanse grammoaticus Dominique Bouhours bewees op zien staarfber dat n grammoaticus nooit doan waark het. Tegen lu dij om hom tou stonnen fluusterde hai: “Je vais … ou je suis en train de … mourir. Les deux formules sont correctes.” (Ik stoa op t punt om oet tied te kommen, of oet tied te roaken; baaide oetdrukkens bennen goud).
“Homo, homo, tu hic?” Twij vraauwlu kommen nkander tegen ien Heerestroat ien Stad. Zegt d’aine: “Kerel, kerel, doe hier?!” Zegt d’aander: “Joa man.” Dat hemmen Grunneger gymnasiasten zo ien t Letien vertoald: Duae feminae se obviam veniunt in Via Dominorum in Urbe. Dicit una: “Homo, homo, tu hic?” Altera dicit: “Sic est, vir.”
was t weer dij dunderdag soavends loat, routkold Ubbo Emmiusstroat in Stad.
n Vraauw zit op stoep verschoel, in schemerg licht van schoamte n doeknekte zummerjas. t stuk kerton ‘Help, ik bin dakloos’ daipliggende ogen n opholden haand, dij wacht.
Der waren ains drij waskniepers, dij mit mekoar op n boerenhek zaten. t Was n prachtege dag, de zun luit vergees heur waarme stroalen over t prachtege landschop goan. t Boerenhek ston aan de raand van n gruine waaide. In de sloot kwoakten de kikkers, in de zun vlogen de vogels en t landschop, zo ver as je kieken konnen, t zag der prachteg uut. Allereerst zag je de vetwaaide, t waggelnde korenveld, de eerappels dij gruiden, vergees, mit heur gruine bloadjes noar de zunne. In de wiedte zagen zai n spul met appel-, pere-, proeme-, en kaarzeboomen en alles gruide en bluide vergees onder dij prachtege, vergees schienende zunne. De drij waskniepers keuvelden soam en genotterden van mekoar, van de zun, de kontrainen en ze bedochten bliede dat alles vergees was: t Genottern van de zun, mekoars gezelschop en rompslomps ontdekken ze in de verre waaide, prachtege peerden, hoornvij en schoapen.
Op t boerenspul, verscholen achter de bomen, heurden ze de kippen, ganzen en t rustege blavven van n hond. En alles was vergees!
“Woarom…..? Doarom …!”, wordt der smangs zegd. Veuls te voak komt t of- schaaid onverwacht en overvaalt joe as n daif in nacht. Op n haile bult vraogen blift t antwoord oet. Lu zeggen makkelk: “Dat heurt bie t leven.”
t Was zien tied meschain, mor dat is swoar te begriepen. Was meschain noar mens rekend veuls te jong. Dij Grode Boas doar- boven docht der schienboar anders over en Zien wil is wet. t ‘Woarom en Woartou’ zit in ons verweven!
Op grode vroage ‘Woarom?’ wordt t antwoord nooit geven. Bie vroagen over dood en leven is der gain: ‘Doarom’
t Leven is droagen, t leven is goan. t Leven is bestoan, zunder veul vroagen. t Woarom wordt: ”Mor laive God, woartou din doch dit löt?”
Mien bruier Bernard en zien vraauw Lieneke zollen mit heur aigen bootje ook ien t Duutse Papenburg aankommen. Ien ‘Passantenhaven’, zo as hoaven op zien Nederlandse woaterkoart vermeld ston. Ik logeerde ien Papenburg bie Sini Schlömer en heur man Erwin. De dunderdagoavend veur aankomst van Bernard en Lieneke ging ik soam mit Sini en Erwin alvast op zuik noar ‘Passantenhaven’. ‘Passantenhaven’? Doar haar ien Papenburg nog nooit ain, alderdeegs hoavenmeester nait, van heurd.
Vrijdagsmörgens belde Erwin noar hoavenmeester: “Willen ie mie bitte aanroupen, as der n Nederlands bootje veur de sluzen te liggen komt?” Smirregs, hoavenmeester aan lien: “Ik geloof dat e aankommen is, mor schipper wait nait wat of e wil, hai lopt waal op en deel en kikt aaldeur mor wat ien t rond.” Ik nam telefoon over: “Hou zigt schipper der oet?” “Wacht even, verrekieker mot ter weer bie. Joa! n Man mit nait veul hoar.” “Dat zeggen ie hail orreg.” Ik toetste t nummer ien van Bernards mobieltje. Lieneke nam op. Ik vroug heur: “Wat doun ie doar toch bie dij sluzen? Bernard lopt waal aal mor op en deel ja. Ie monnen even wachten, din komt ter n groot schip en doar kinnen ie achteraan!” “Hou waistoe dat wie hier bie de sluzen binnen?” “Hier ien Papenburg holden ze alles en elkenain ien de goaten!” “Ik snap ter niks van, ik geef die aan Bernard.” “Hallo Bernard, hier Sintroale Kommandopost Papenburg. Wie volgen joe op radar.” “Echt woar?” “Nee, geintje, mor wie hebben hailtied wel telefonisch ketakt mit hoavenmeester.” “O, dóárom wis e mien noam! Dou ik zien sluuspost binnenstapte, sprak e mie aan mit: ‘Herr Schlömer! Herzlich Willkommen in Papenburg!’ Ik begreep ter niks van. Hou kon e mien noam nou waiten? Wat n verrekte boudel, ja!”
Nait wied van Papenburg ligt Herbrum. Doar is de grondlegger van de Grunneger Sleumer-tak ien 1798 geboren: Rudolph Schlömer. Oet tied kommen ien Oethoezen ien 1869. Op t stee, doar Rudolph woond het, woont nou nog n Bernhard Schlömer. Sini’s bruier Engelbert Schlömer, oet Papenburg, brocht Bernard, Lieneke en mie der hin. Ik belde aan, deur wer opend. Bernard gaf man n haand en stelde hom veur: “Bernard Sleumer.” “Joa, ook Bernhard Schlömer.’ Elkenain lachte hom te buus oet.
Ien olle kerk van t noaburege Aschendorf is betovergrootvoader Rudolph deupt. Dij kerk kins bekieken. Olle doopvont is der nog.
Ien t noaburege Tunxdorf kins nog hailtied ‘Hof Schlömer’ opzuiken: stee, doar Rudolphs olheer Hermann ien 18e aiw nog woond het. Doar woonde tot veur n poar joar heer nog n Maria Schlömer. Boeren blieven as t kin bie honk. Bie Tunxdorf is n alderorregst leutje campinkje. Stilte, rust, bos, haaide en vennen, wat wil n mensk nog meer.
Wat mout je as mensk veul leren. Dat bedocht ik mie net, dou k even n zetje op d’hometrainer zat. Kroepen, lopen, fietsen … Gedachten gingen trogge in de tied: Oorlog, vatteg-vievenvatteg. Ondanks dat t kopen dou betuun was, kreeg k op mien viefde, zesde joar n lutje fietske van mien ollen. n Deurtrapper! Der zat ook gain rem op, as je stoppen wollen, den huil je d’baaide bainen gewoon stief! Hail trots laip ik in t begun mit fietse aan haand noar schoul, honderdviefteg meter wiederop. t Terraain achter d’schoule beston oet twij stokken van ongelieke hoogte. Direkt achter d’schoule was t ongeveer tachteg cm hoger as de rest. Ik zette mie schrap bie de schaaiden en lait mie den noar beneden rollen. Dat gaf nuver gang en mien baide lutje baintjes gingen vanzulfs mit in t ronne! Zo leerde ik evenwicht hollen en noa n moal of wat plat op de bek, kreeg k t ding oareg schier in de macht. Mooi man, mieters mooi! Dou k dat kon, stoof k al gaauw t haile plaain over. En vloog k over t laange bospad noast de schoul de Noatuurschoon in. Wat was k doar wies op! Op stroate fietsen gaf ook gain perblemen. Auto’s reden der hoast nait. En wat kon je doar haard! Op n dag stoof k vanòf t schoulplain d’stroate op en joug mit n bloudgang noar hoes. t Zel wel etenstied west wezen, vast? Ons dam haar aan baaide zieden n muurtje van zo’n datteg cm hoog. Haar voar zulf metseld. Joa, ons voar kon alles! Even te haard ree k van stroate dam op en vloog aan d’linkerzied tegen t doar opmetselde dail. Boven over t stuur op kop in d’sloot! Fietse boven op mie en d’kop vol kreuze! Bah! Mien taande, dij op veziede was, het zok sikkom dood lacht. Doar was k goud kwoad om. Bie t older worden wuiren de fietsen aal groter. k Was in dij tied n echt lutje bunzeltje! Aal meer oetperbaarn wat kon….. Zo haar k fietse van n oomke stiekom pakt en zat k mit mien linkerbain deur t frame te stampen dat t n lust was! Op mien 12e mit n kammeroad noar Dieverbrug, woaras wie aaid welkom wazzen bie Freerk en Hillechien Jonkers. Mien voar het doar in d’oorlogsjoaren onderdak had, dou e deur de Movven aansteld was as putjegroaver. Voak bleven wie doar zo’n drij weke en vraten d’lu alle proemen van d’bomen! Dou k verkeerntjederij kreeg, en wie mit ons baaide in n lutje tentje kampeerden, was t meer lopen as fietsen, mor dou we traauwd wazzen en t lutje goud der bie kwam, wuir t fietsen ook weer populair. Lutje jong, ons twijde, leerde op de camping t fietsen van zien zuske. k Zai t nog zo veur mie! Prachteg! En de vaardoagse in Drenthe. Wat n gezelleghaid! Tuurlek! Dat was loater! Hevve ook joaren doan. Mien kammeroad, n geinponum eerste klas, stapde doar n moal op n wildvrumde kerel òf en vruig: ‘Hou ist?’ ‘Moet ik u kennen? Ik zie het niet, wie bent u?’ ‘Nou moust ais heuren Annie … bin k zo old worden? Hai zucht t al nait meer!’ En tegen de man in kwestie: ‘Dust ook mit aan de vaardoagse?’ ‘Ja, maar wie bent u?’ ‘Bedenk die mor ais goud! Komst der ain dizze doagen vast wel achter!’ En vot was e! ‘Konst dij man?’, wol zien Annie waiten. ‘Nee, mor k heb hom wel an t denken zet!’, zee e mit grode grijns op zien smoel. Ale aander drij doage kwam d’kerel bie ons om te polsen wel of hai was. Zien vraauw von t slim flaauw en wol, dat hai vertelde, dat t n grapke was. Mor Kees haar der meer lol aan om hom dat te onthollen! De vieventwintegste vaardoagse ligt mie ook nog vris in t geheugen. Trix en Claus reden dou mit! Wie zaten op n gegeven moment achter n boerenwoagen mit aal witte fietsen der op! ‘Wat stelt dat nou veur?’, zee k tegen moeke. Domme vroag, zai wos dat ook ja nait! Bleek dat baaide aanwezeg wazzen noar aanlaaiden van t jubileum! De fietsen op de woagen wazzen veur heur en heur gevolg … reservefietsen. Claus wuir onderwegens oetdoagd deur Jannes van der Wal veur n potje dammen. Noa drij zetten zette Jannes hom al mat!
As Drentenoar in Grunnen, hebben de bozzen mie aaid slim aantrokken. Veuraal in Drenthe! De natuur, de rust….. nou ja … en veuraal t fietsen mit ons baaide deur de bozzen en de haide. Gain dikke poesten wind, zo as in t Grunneger laand mit de wiedse vergezichten! Nee, as t aits kon: Drenthe!
Nou wie older worden en elk n Harley Trapson mit ondersteunen hebben, komt Grunnen meer in! t Gedou mit t fietsenrik achter op de knobbel en dij ekstroa autoritten lokt nait meer zo. En k mout zeggen, dat Oost-Grunnen der n stuk mooier op worren is! n Rondje Oldambtmeer – al gaauw 25 kilometer – is ook prachteg op bepoalde tieden. Ja, nait t haile joar … sums heb je noa t waarm eten gain zin om ook nog n moaltiedje muggen te versnoapern! Mor wel meer rust onder t fietsen! Lest op n rondje Hondshalstermeer kwamve van Scheemde noar Nijwol – over t padje langs t Zieldaip – mor vaar tegenliggers tegen. Dat heb je nait in de bossen in Drenthe. Doar binnen de poaden n hail stok braider! Mien zwoager oet t westen, oareg optimistisch, maik tiedens alweer n Drentse vaardoagse ais de opmaarken: ‘Joh, wat is het hier toch prachtig fietsen! Wat mooie brede paden, je kunt er met de auto wel over! En je voelt hier niets! Geen wind, geen regen …’ ‘Nee’, zee ik, n beetje sarcastisch. ‘Veuraal nait op zo n zunnege dag as vandoage!’ An dij opmaarken wordt e nog voak n moal herinnerd. Zo as zegd, vinden wie t in Oost Grunnen nou ook wel schier. Al haren wie veurege weke in Wedde nog wel even de pest in. Doar haar n ze op stroate schreven, dat je 30 mozzen. Ons opvouden gebood ons dij regel op te volgen. Stoand op de pedoalen konve t mor net hoalen! d’Ondersteunen van ons Harley Trapson schaait bie 25 oet, aans vaal je onder de kategorie snorfietsen en den mout je n helm droagen. De leste 5 kilometer wazzen doardeur aarg zwoar en wie haren aan elke hoar zowat n zwaitdruppel! ‘Hou kinnen zai joe dat nou aan doun!’, raip moeke en sprong noa de hoalde limiet onmiddelk van t fietse veur n kovviepauze! Op n bankje tegen de bozzen was t goud biekommen. ‘Goavve weer?’, vroug ze noa n ketaartje en wie schoven d’kont weer op t zoadel. ‘Verrek’, raip ze even loater. Nou mouten wie zesteg!’ En weer stampten wie ons t zwait op pokkel! Postend en zwaitend zatve wat loater alweer op n bankje. ‘Dat is ja nait te doun, wel bedenkt nou zowat?’ ‘Oldjes pesten, aans niks’, was mien antwoord. ‘Mor steur die nait! As ze ons bekeuren willen, kinnen wie bewiezen dat wie de snelhaid wel reden….. Doe hast datteg en ik ook!’ ‘Zo ist mor net! Zellen wie nog even bie d’hoaven kieken, hou drok of t is mit de boten van Pieter Dekker?’ Zo zegd, zo doan… n Gevulde kouke en wat energiedraank deden de rest. In ain ruk trogge noar Scheemde. ‘Wat binnen wie riek, datve dit nog doun kinnen he?’, zee ze bie thoeskomst! ‘Joa’, zee ik. ‘En dat noa zo’n zeuventeg
”Ik wol wel n poar doage kamperen. Gaaist mit?”, vruig mien beste kammeroad Harry. Ik hufde nait laank noa te dinken, om ik was ja wel tou aan der even oet wezen. k Was net n poar moand zaik west en nó weer n luk beetje op bainen. Autorieden kon ik nog nait, dat mos ik nog eerst weer goud oefen. Dus vekansie haar ik nog nait regeld. “Joa, hur, ik bin dien man”, zee ik. n Raaize van Grunnen noar de Noordzeekuste is toch al gaauw vaaier uur rieden. Dus dou wie de camping opreden wazzen wie bekòf. En dou kwam de domper: vol! Joa, wat wil je, op vraidagnoamiddag in juni. Mor Harry luit zok nait oet t veld sloagen. Wie haren mor n lutje tente, zee e, en wazzen tevree mit n hail lutje plekkie. De campingaigender gaf ons n kans: as wie nog n stee vinden konden, din was t hom best. t Was n beste tied zuiken, om alles was inderdoad volzet mit tenten en caravans. Dou zagen wie, tuzzen twij grode bungalowtenten, twij fietsen stoan. As wie dij aan zied zetten zollen, zol ons tentje der net stoan kinnen. n Haalf uur loater was t regeld: fietsen wazzen netjes aan kaante zet en tente ston. Wie konden omgeven verkennen. Dou wie zo tegen zeuven uur terogge kwammen, zagen wie veur ons tente n stoule stoan mit n jonkje van n joar of vieve derop. t Kereltje ging bienoa hailendal schoel achter n grote gitaar doar e op pingelde. “Moi”, zee ik, zunder aarge dat ik in Holland was. “Moi”, zee t jonkje. En dat was vrumd, mor ook wel oareg netuurlek. Hai kwam wis ook oet Grunnen! Dou kwam der n vraauw tot tente oet, dij noast onzent ston. Zai keek nait aal te vrundelk. “Habt ihr unsere Räder da hingestellt?”, vruig zai. n Duutse dus. Wie keken heur schuldbewust aan en nikkopten. Dou legden wie oet dat wie dit net n schier stee vonden veur ons tente. En zai legde oet dat zai hier was mit n vrundin, doar de aander tente van was. Doarom haren zai heur fietsen der tuzzenin zet. Mor ja, t was ja nait aans. Zai gaf ons n haand. “Rosette”, zee ze. En t jonkje was heur zeuntje Ralf. De vrundin kwam tou heur tente oet. Ook dij keek stoens, mor noadat Rosette verteld haar hou of t zo kommen was stelde ook zai zuk veur: “Rosette.” Hè, ook Rosette? Joa, zai haren touvalleg dezulfde noam. Wie keken n kander aan. Haren ze ons veur t zootje, of was t werkelk woar? Mor ja, wie mozzen t ja wel leuven. En t bleek woar te wezen, zai nuimden nkander telkenmoal bie dij noam. Dat kinnen je nait uren achter nkander volholden. Der bleken nog twij kinder te wezen, n zuske van Ralf en dij aander Rosette haar ook n zeuntje. Mor dij baaide kinder wazzen klaainer, dij konden nog mor net lopen. Dou kinder op berre lagen wer t recht gezelleg. De aine Rosette speulde op heur gitaar, de ander zat derbie en rookte n sigaretje. Zo kwam t dat wie heur de noamen “Rosette Gitarre” en “Rosette Zigarette” gaven. Zo konden wie dij baaiden oet nkander holden. t Wer duuster. Rosette Zigarette zöchde heur tente op, en ook Harry was slim mui. “Goa din toch ook lekker op bèrre”, zee ik. En dat dee e. En dou wazzen Rosette Gitarre en ik allenneg.
Zotterdag
Wie maarkten dat der overainkomsten wazzen. Ik was schaaiden en ook heur laifde veur heur man was oflopen. Doarom ook was zai hier op vekansie mit heur vrundin. As n soort van bedenktied. Zai wol aigenliek schaaiden, mor in Duutslaand gaf dat grode problemen. Zai wol waiten hou of ik dat doan haar. Ik vertelde heur over hou goud wie dat regeld haren, zunder heibel, in goud overleg. Kinder haren der aigenliek gain last van had, t was aal trankiel verlopen. En dat was ja ook veur de kinder t beste. Rosette wol dat ook geern zo regeln, mor ja, mit heur man was t nait zo makkelk. Dij wol gain kaante op. Wat zol ik heur aanroaden, vruig ze. Tja, doar haar ik zo gain antwoord op. t Beste was dat zai gewoon heur haart volgen zol. Gewoon doun wat zai docht dat t beste was, din zol t wel goud kommen. t Was al wied noa middernacht dou wie elk ons aigen tente opzöchden. Wie haren allenneg mor proat, wieder niks. Mor t gaf mie n hail vrumd gevuil. t Leek op vlinders in t lief …
Volgende dag gongen Harry en ik noar Amsterdam. Dat haren wie ja al ofsproken dou wie guster bie ons tentje zatten. Mor aigenlieks haar ik der nait veul zin in. Ik wol mor ain ding: dicht bie Rosette wezen. Dou wie op n terrasje zatten tegenover de Woag op Nijmaark, zee ik dat tegen Harry. “k Haar t wel docht”, zee e mit n lag, “Doarom bin ik gusteroavend zo vroug in tente goan. Is der dou nog wat gebeurd?” Ik stukde hom oet, dat dat nait zo makkelk was, je motten aaltied veurzichteg wezen. Nait te haard van stoapel lopen, niks overdrieven. Boetendes wos ik ja nait hou of Rosette derover docht. Ik haar last van vlinders, mor of zai dat ook haar? Dou wie terogge kwammen op camping, t luip tegen zes uur, wazzen de wichter der al. Ze wazzen bezeg mit n barbecue veur te beraaiden. En ze gongen der van oet dat wie miteten zollen. Doar haren wie wel oren noar. Makkelk, nait koken en toch lekker bikseln. t Wer gezelleg. Wie vertelden wat over Amsterdam, zai wazzen mit de kinder noar t strand west. Rosette Gitarre, mien Rosette dus, vruig geliek of wie mörgen mit heur mit deden, as zai noar t strand gongen. Ik keek Harry aan, wie zollen in de omgeven rieden goan. Hai lachde en ruip: “Natuurlek, dat is ja hartstikke leuk!” Kinder werren op bèrre brocht. Ik vruig Harry of e t echt zo leuk von. Hai nikkopde, zee dat e der recht zin in haar. “Mor wie zollen ja mit auto aan t rieden goan?” zee ik. “Och, man, doar is t ja veuls te waarm veur”, zee e, “Lekker in t zaand liggen, lekker zwemmen, wat wil je nog meer”. Ik wos dat e t mainde, mor ik wos ook dat e t veur mie dee. Wat n kammeroad! Wichter kwammen weer bie ons zitten. Rosette haar heur gitaar der bie pakt. En n dikke map mit teksten. Rosette begunde te zingen. t Wazzen bekende songs, je konden ze zo mitzingen. Dou kwammen der twij jongelu op ons oflopen. Zai zeden dat der even wieder op camping n kampvuur mokt was, en dat t mooi wezen zol as wie doar bie kwammen. Ik haar der aigenliek nait veul zin aan, wol laiver soamen mit Rosette wezen, mor de aandern stonden geliek op, en dus gong ik mor mit. Rosette Zigarette nam veur aal wizzeghaid ook mor n flezze wien en wat gloazen mit. t Was wel hartstikke gezelleg, en de groep wer aal groter. t Was aigenliek n groot internationoal feest,mit Hollanders, Duutsen, Engelsen en n poar verdwoaldeTsjechen. Op n gegeven ogenblik kwam der n dikke Duutser aanzetten, dij mit de neudege bombarie zee, dat e geern sloapen wol. Hai haar geliek, t was ook ja al tegen middernacht. Zo kwam der n inde aan t feest. Wie zöchden ons tenten op. Mit Rosette was t nog even niks worden …
Zundag
Bepakt en bezakt luiten wie ons dele op t strand. t Was nog mor tien uur, mor t was al oareg waarm. t Zwait ston mie al op kop, mor ik haar din ook noast mien rugzak, parresol en n tazze mit speulgoud van de kinder droagen doan. Wie spraaiden ons handdouken oet en gongen zitten. Eerst even oetrusten. Rosette haar heur handdouk krekt noast mienent legd. Touval? Ik keek noar heur, mor zai was mit heur wichtje bezeg, haar gain tied veur mie. Even loater runde zai mit heur baaide kinder en t jonkje van de aander Rosette richten wotter. “Zellen we ook mor?”, zee ik tegen Harry. Hai sprong op en runde veur mie aan noar de zee. Dou wie n haalf uur loater ons dele luiten op ons handdouk wazzen we oareg ofkould. Ik gong op rogge liggen en dee de ogen dichte. Sluip ik of was ik wakker? Ik woagde t nait de ogen open te doun. Dit was ja n hail biezunder gevuil. Zaachte vingers kriebelden over mien aarm. Dou sloten heur vingers zuk om mien haand. Ik wos dat ik wakker was, dat dit woar was. Ik wer der waarm van, en vuilde mie hail gelokkeg. Misschain zol t oflopen wezen as ik mien ogen open doun zol. Ik bleef dus liggen en dee of ik sluip. Ik heurde heur oademen, tevree zuchten. Ik keek veurzichteg n luk beetje oetzied. Zai lag op rogge, mit de ogen dichte, n glimlach om de mond. Wat n laif gezicht haar ze, en wat n schier liggoam. Stiltjes luit ik mien ogen van heur heufd tot heur vouten over heur lief goan. Zai dee heur ogen open en lachde mie tou. “Gehst mit?”, vruig ze en ston op. Ik wol net wat zeggen over heur kinder, mor dou zee Harry mit n nikkop noar de aander Rosette, dat zai wel op kinder letten zollen. Wie klommen duun op en even loater wazzen wie mit ons baaiden. Zai greep mien haand en doekde mie even aan.
t Zaand was bloudhait. En ik ook. En nait allenneg van de zunne. Rosette haar mie mitnomen noar dizze duunpan, doar gain mins ons steuren kon. Zai haar mie dele trokken en nó laggen wie noast nander in t zaand. Zai haar de aarms om mie tou sloagen en smokde mie vureg. En nóg duurfde ik t nait leuven. Kon dit echt woar wezen? Kon zo’n mooie Duutse vraauw morzo verlaifd op mie wezen?
Zai legde heur borsten op mien lief en sluig heur bain over mienent hin. Dou duurfde ik heur ook aanroaken. Ik streelde heur rogge, heur billen, heur bainen. Zai rolde weer van mie of en gong mit heur haand over mien borst dele. Veurzichteg dee zai mien zwemboksem oet, dee heur bikini òf. Dou schoof zai over mie hin. Aarms om nkander tou kwammen wie terogge op t strand. Laggend zagen Rosette en Harry ons aankommen. Wie luiten ons dele op de handdouken. “Kovvie?”, vruig Harry. Wie aten ons broodjes, wie dronken kovvie, en loater n glaske wien. Wie speulden mit de kinder in t wotter, wie zwommen wat tegen de hoge golven in. En wie keken noar nkander, wie keken veural noar nkander. En as t aits kon smokten wie, doekden wie, streelden wie. Wie wazzen gelokkeg en bliede. Wie haren nkander vonden. t Was zo gewoon, zo normoal, de aandern vonden t logisch, huilden rekening mit ons gevuilens.
Soavens gongen wie mit de kinder pankouk eten in n lutje restaurant en dou rusteg zitten bie de tente. Rosette en ik tegen nander aan, aarms om mekoar tou. Wie wazzen mui van dizze dag, en wollen aigenlieks allendeg mor sloapen. Mor t was de leste nacht, mörgen gongen wie weer noar Grunnen. “Gehst mit?”, vruig Rosette en gong richten heur tente. Even keek ik noar de baaide aandern, mor dij deden of der niks bezunders gebeurde. En dat was ja ook zo. Ik ston op, zee “Gute Nacht” en luip de Duutse tente in.
Moandag
Mit troanen in de ogen doekde Rosette mie aan. Zai wreef mie over mien rogge, streek mie deur mien hoar. “Ich ruf dich an”, zee ze mit n snok in heur stem. Zai stapde in heur auto. Zai zwaaide, de kinder zwaaiden en dou ree zai achter de aander Rosette aan camping òf. Vort was ze. t Ainegste wat ik van heur haar was de herinnern. Gain adres, gain tillefoonnummer. Om heur man wos ja van niks, en mog t ook nait waiten. Tenminsten veurlopeg nait. Ik was haildal ofhankelk van wat Rosette doun zol. Zol zai mie bellen, mie schrieven? Zol ik heur ooit weer zain? Of was dit allendeg mor n vekansielaifde west?
Op terugraaize noar hoes haar ik niks te vertellen. Ook Harry huil zok stil. Hai begreep woar ik mit bezeg was, woar ik aan dochde. Was dit n inde of was dit n begun?
Dit verhoal is ook opnomen in t boukje ‘Vekansieverhoalen van Stichting t Grunneger Bouk.
n Kwieke hoesvraauw oet Renesse wol aibels groag op fiets noar Pesse d’Eerste zeuven kilometer zat de voart der nog flink ien Mor doarnoa kreeg ze zoadelpien Dou was t gaauw over mit heur interesse
Dokter Van Weerden haar ter wel ais mit zien kammeroad over. Over hou je zo laank meugelk gezond blieven konden. Baaiden arts, waren zai t totoal nait mit nkander ains over heur levenswieze. Mor toch waren ze goie kammeroaden en prouten geregeld over de dingen des levens. Dokter Van Weerden was dörpsdokter en op leeftied. Nait echt old, volgende moand zol e vievensesteg joar worden. Hai ston op punt om mit zien praktiek te stoppen en rentnaaiern te goan. Hai was hom bewust van zien leeftied en wis as dokter hail goud hou of e leven mos om zo laank meugelk gezond te blieven. En zo dee e dat ook. Hai leefde rusteg en kaalm, dee ale doagen zien liggoamelke oefens, at de goie dingen en nait te veul. Hai rookte nait en hai dronk nait – allenneg bie spezioale gelegenheden – en paasde goud op homzulf. Zien kammeroad oet Amsterdam, n studiegenoot en spezialist ien t UMC, dee persies t omgekeerde. Hai was aldernoarste dik en dee alles wat n mens ofroaden wordt en wat God verboden het. Hai rookte as n schosstain, at veul en lekker, vet, spek, sukker en zuit en nooit gain vrizze gruinten. En verder veul draank en vraauwen en totoal gain bewegen. Hai mos as dokter toch beder waiten, wer hom wel ais veurholden. Mor dat von hai apmoal veul te swaart-wit. Bie hom ien t zaikenhoes kwamen ook mensen mit vrezelke zaiktes, dij wèl hail netjes leefden en goud oppaasden. t Zat hom nait zozeer ien hou je leefden, mor veul meer ien aanleg en touvaal, was zien overtugen. t Leek of e zien haile leven op dokter Van Weerden veur laag, want hai haar ien zien ogen veul meer plezaaier en genoot van t leven. Van Weerden dee dat absoluut nait volgens hom. Dij vegeteerde mor wat, doar ien dat gat ien Grunnen. Dij dee alles beschaaiden en nam t leven bie beetjes. Dat was niks veur hom, man van de wereld.
“Stel die veur”, zee kammeroad op n moal, “dastoe nou de keuze haars tussen twij dingen. Wie bennen baaide n mooi rukje ien de sesteg, mor wie hebben meschain nog wat leven te goud. De eerste keuze is den: nog n laank leven ien gezondhaid, n twinneg, meschain wel dareg joar. Mor doe blifs dien haile verdere leven ien dien dörpke wonen, soam mit dien vraauw en moaks niks mit van belang, n toamelk aintoneg leven. Mor, van aander kaant, doe krigs ook gain kwoalen en vrezelke zaiktes en ale ellènde dij doar bie heurt. Of, en dat is de twijde keuze, doe leefs vanof nou nog tien joar, ook ien betrekkelk goie gezondhaid, mor vaals ien ain klap weg mit n hartaanval of n beroerte. En doaraan veurof gaait n enerverend en opwiendend leven. Doe gaais aan raais over haile wereld, zigs de grode wereldsteden, moaks kennis met vremde kulturen en beleefs prachtege, mor ook spannende oaventuren. Publiceers nog n onderzuik of schrifs nog n bouk. Wat zolstoe kaizen, kort en heveg of laank en laankwieleg?” Dokter Van Weerden mos stief noadenken over dij keuze en zee: “Doar geef ik die over n week beschaaid van.” t Was mor n idee van zien kammeroad vanzulf, n gedachtenexperiment. Zukke keuzen bestoan ien t echte leven nou ainmoal nait. Netuurlek kon e kaizen veur n opwiendend leven, om op raais te goan en veul mit te moaken. En nog n moal publiceren haar hom altied al mooi tou leken, hai haar nog wel n idee veur n onderzuik. Zoas de reloatsie tussen t hebben van n hoesdaaier en gezondhaid. Mor je mozzen t ook willen, dat raaizen over haile wereld. En den bèn je n moal ien New York of Las Vegas west of ien Beijing of Timboektoe, veraandert dan joen leven werkelk? Van aander kaant, n laank en gelukkeg leven bestaait nait, allenneg ien sprookjes. Dus, wol e nog n klapper moaken din mos e gaauw wezen want zoveul tied van leven haar e nait meer. Den toch mor n kort en heveg leven? Mor saai en vervelend is ook mor betrekkelk. Hai haar plezaaier ien t wonen ien t rustege dörpke, haar n grode toen, veul laifhebberijen en vernuverde hom best. Dus ja, wat is saai? En gezondhaid was ook nooit weg, dat haar e altied al vonden. Gelukkeg haar Van Weerden dij keus van zien kammeroad nait echt, mor hai vuilde hom aal verplicht om n keus te moaken, von t alderdeegs weg ienteressant. Noa veul wikken en wegen en laange gesprekken mit zien vraauw, koos e din toch mor veur t eerste, n laank en laankwieleg leven en hai meldde dat aan zien kammeroad. Dij was t nait mit hom ains, hai ging veur twijde keus. Zai prouten der nog n zet over veur tillefoon. Dat was de boazes van heur vrundschap, dat ze ter over hebben konden, overtugen wollen ze nkander nait. Mor verschil ien levenstiel was en bleef der. n Dik joar loader, zomor op n dag, kreeg dokter Van Weerden bericht dat zien kammeroad n haartaanval kregen haar en kort terop ook nog n beroerte. Hai was nou haalfziedeg verlamd en laag op intensive care van t UMC ien Amsterdam. Feidelk vegeteerde hai, letterlek. Dat wat e eerder zulf nooit wild haar en dat e dokter Van Weerden ien wezen altied verweten haar. Joa, zo kin t goan, docht dokter Van Weerden. Mor hai haar gain net goud-gevuil, t is ook zien aigen schuld ja, mit zien ongezonde menaaier van leven. Nee, dokter Van Weerden von dat elk doun mos wat e zulf wol mit zien leven en dat elk doar ook zulf verantwoordelk veur was. Van Weerden zien kammeroad was noa n poar moanden ien n verpleeghoes toch nog schielek overleden. Mor ales went en ook t verlus van zien kammeroad begunde op nduur te slieten. Ientied ging t leven gewoon deur. Hai leefde rusteg en bedoard mit zien vraauw. Zai genoten van t leven ien t lutje dörpke en ze konden t ducht heur zo nog wel n zetje volholden. Der is gain beder leven as n goud leven, was dokter zien zeggen altied. Hai haar t idee dat zien keuze morzo nog wel ais oetkommen kon.
Dokter Van Weerden en zien vraauw haren n kat, n dikke swaarde koader mit n widde bef en widde snorhoaren.
Zai waren der hail maal mit en t was heur ainegste hoesgenoot, kiender haren ze nait. Op n keer zat kat haile dag al ien grode kestaanjeboom en wol der nait oet. Bliekboar was e aargens van schrokken en duurfde hai nait te boom oet kommen, hou ze baaident ook noar hom raipen en smeekten. Hai zat haalfweg verstiefd op n hoast horizontoale tak, n meter of zeuven, aacht boven grond. Boom ston dichtachteg tegen t hoes en dokter Van Weerden pakte laange ledder, zette dij tegen gevel aan en bestudaaierde hou hoog e klimmen mos om bie kat te kommen. Verzichteg klom dokter wat stommelachteg bie ledder omhoog en hil hom stief vaast aan ziedkanten, baang as e was om te valen. Hai prout ondertied laive en geruststellende woordjes tegen zien kat: “Kom mor heur, wees mor nait baang, kom den laiverd, wilstoe n beetje melk?” Dou e op gelieke hoogte as zien kat was, schatte hai de ofstand tussen hom en kat en docht, as ik n roam dou, heb ik hom. Hai was al wat driester worden en duufde ain haand lös te loaten. Zien vraauw ston onder bie ledder en raip benaauwd omhoog: “Kiek oet Hans, hol die goud vaast!” Dokter Van Weerden ston mit ain bain op ledder en hil hom mit ain haand vaast. Hai dee n uterste roam mit aander haand en haar kat bie t nekvel te pakken. Triomfantelk raip e noar beneden: “k Heb hom!” Mor hai lait kat doalek weer lös, omdat hai ledder onder zien vouten wegglieden vuilde en hai hail even ien lucht hangen bleef. Mor dokter Van Weerden kwam hail maal telande op toenbaank dij der persies onder ston en doarnoa mit kop op tegels. Hai kon nog net besevven dat e doodging, doar was e oetaindelk ook dokter veur. En hai bedocht dat e gain tied meer haar om van wat din ook spiet te hebben, ook nait van zien levenswieze. En dat e mit zien leste oadem nog net ofschaid van zien vraauw nemen kon, dij t veur heur ogen gebeuren zaag en vanzulf haildaal overstuur was. En dat t persies drij uur was, want hai heurde torenklok sloagen. Mor wat e óók nog net besefte was dat e gain laank en laankwieleg leven meer hebben zol en ook gain kort en enerverend leven. Kat was ook noar beneden smakt en runde verschrikt te thoes ien. Mekaaierde hom niks.
“Wolst ook n ijsco hemmen?” zien ogen smelten, hand griept noar de buus, beurs gaait al open. Hai het mie denk ik t wodder ien de mond zien lopen en moakt n grapke met de ijscoman. Glunder komt er der met twij hoorns aan.
Wie slikken, “lekker he?” wie knikken. Vervroemelde buusdouk hangt haalf uut zien jas, komt straks van pas.
k Was mor n ogenblik met hom allain mor k zel zien smeltende ogen veur de ijscokar nog voak es veur mie zain.
Oflopen zummer was n schiere, waarme zummer. Haren zes weken vrij en k haar mit kammeroadskes ofsproken om bie mekoar te sloapen. Mor eerste week waren der gain ofsproaken en zo nam moeke ons ale mirroagen mit noar Aimshoaven. Konnen doar ja goud bie t strandje swimmen, zandkestelen baauwen enzo. Zo ook de twijde dag; buurwichtje en -jonkje konnen schier mit, want moeke kon vief kiender mitnemen. Buurwichtje haar net as ik aal n swimdiplomoa, mor bruier en buurjonkje nait; jongste bruierke was drij, dus doar mos moeke op pazen. Wie vertrokken om ain uur. n Haile pakkelarrie ien oraanje Golf, zo as n tas mit speulspullen: n baal, schepkes en emmerkes, aander tas mit etendrinken en wat slik, daarde tas mit dreuge schone handdouken. Wie mozzen apmoal n tas mitslepen diek over, want moeke haar heur handen al vol aan heur aigen pakkelarrie. Zai haar n klapstoul, n ol klaid, verrekieker, fototoustel en n soort “ongelukkentaske”, woar schoon wodder, plaaisters en n witte buusdouk ien zaten. Ook mos zai ja op leutje bruierke pazen. Wie waren aal rap oetkled en stoven op t wodder òf, bruier en buurjonkje wollen aan t groaven. Noa ketaaierke kwamen wie weer op t strandje, moeke haar zuch aal ienstalleerd: klaid op grond mit bruierke der op, handdouken op rug- en aarmleunens van stoul, zo veur t griepen. Op houken van klaid stonden de tazzen, tegen t votwaaien. k Wol even wat oet klaaiertas pakken, toun moeke raip: “Oprötten, vot, vot, vies baist, hest handdouken nat piest!” Hai, hai, hai, moeke stoof overènd en keek om zuch tou, om te zain woar dij dekselse hond wel nait vandoan kommen was en wel aigender wel nait weden zol. En joa heur, doar laipen n laiverd en n laifke mit n hondenraim zunder hond!
Moeke vroug: “Is dij hond van joe?” Zai antwoorden: “Joa.” Moeke: “Hai mout hier aan lien vaast, lopen ja schoapen, waiten ie dat nait of hemmen ie bordje nait lezen”? t Stel: “Onze hond wil nait aan raim, gaait e aal mor blavven.” Moeke: “Nou hier mout t wel en joen boxer het hoast ale handdouken nat piest, dat kin k nait waarderen!” Moekes ogen leken wel vuurbalen, zo kwoad keek zai. t Stel: “Nou sorry, kinnen wie ja niks aan doun.” Moeke: “Joawel, vaastbienden en vaast loaten!” Moeke kon der ook ja niks meer aan doun, handdouken waren aal natpiest en zai smeet ze aan kaant. Gelukkeg haar zai nog drij dreuge schone over. t Stel zöcht n plekje wieder op, mor aander femilies doar keken heur vot, zai waren nait welkom. Toun ging t stel mor n loopke doun om westeleke pier hin; t volk aan t strandje en diek hil t stel goud ien de goaten. Mien moeke ook. Toun t stel weer bie t strandje kwam, gingen zai mor over diek hin en vot waren zai.
Dit verhoal is ook opnomen ien bundel ‘Katjewìnst op t Hogelaand’ (2014)
Opa pakt bosschoppen in aander haand en gript oma bie maauw op maart. ‘Wat hest?’ Nusterg trekt zai aarm terug. ‘Kiek, n kroam mit speulgoud. Jong wordt zeuven nait aander week?’ Oma wil gain schaiterij hebben en man van kroam staait maank deuzen mit t swait veur de kop. ‘Allinneg mor indioaneveren.’ Mor opa wil ook zo’n biel en n dik mes derbie, doar zai aaltied t hoar mit van kop snieden. Van rubber, en dij zitten mit rekkertjes op zo’n stuk keton. ‘Man, din moak ie dij zulf toch, gewoon van holt.’ Opa vuilt hom even aan kop. Nee, en man gript vernijs in deuzen om. Noa n stief ketaaier holt e n stuk keton omhoog. ‘Joa’, zegt opa, ‘zukkent bedoul k.’ Oma schudkopt.
Tim is der vrezelk wies mit. Zien pa en moeke kieken zuneg din dij binnen van n partij tegen ales, wat ook mor liekt op roeziekribberij. Opa het ter drok mit. Hai kropt geliek op zolder en zuikt aal koiboi en indioaneboukjes op. Tim en zien kammeroadje kriegen les van n echte ol indioan en opa moakt heur mit ruderstokken, ol loakens en n toavelklaid n echte indioanetint. Komt ook n stee veur broaden van n bison, heurt oma achter keukenglaas en baargt geliek luzivèrs op, boven in t kastje. Even loater runnen baaide jonges om hoes tou in bloot lief mit dikke rooie strepen en swaarte gleren aan kop. Ol indioan krigt wind van veuren in schuurtje. Hai mout hom votdoadelk oorlogsstrepen van kop bounen en jonges kriegen heur bloes aan. Bie schuurtjedeur komt zai nog even weerom en gript lippestift van waarkbaank. Hai zol toch beder waiten. Schrik slagt heur in bainen, even loater as zai bie t aanrecht staait. Jonges bonken aan t glaas en belken: ‘In sloot zeten.’ Opa drupt aan aal kanten en blaauwbragel lopt hom over klompen. ‘Boeten oettrekken en votdoadelk douchen’, zegt oma. ‘Rokst as n orkebeer.’ ‘Nou aal? t Is nog gain zotterdag.’ Opa is baang veur dun vel, din doar kriegen indioanen op leeftied last van. Dij magen nait te voak nat worden en hai was nou al nat genog, zegt e tegen jonges. Opa wol wilgetakken snieden en glee dou onderoet op klompen, en hai haar stoere woorden roupen dij allinneg ol indioanen bruken magen, haar e zegd op waal. Jonges mouten heur eerst mor ais om snoet wasken en kriegen n glaske ranja mit meelkoekjes. ‘Nou, veuruit din mor, nem din mor mit noar tint en bedoar joe mor ais eefkes.’ Oma mout eerst om bosschop. Opa het weer dreug goud aan en laiver vuurwotter zegt e. Woar of oma is. Hai hoalt hom n broene vles en n theekopke omreden dat beder is zegt e, en glopt eefkes deur glief van tint noar achterdeur en stopt vles onder toavelklaid op boom. Indioanen verstoppen boudel aaltied, wait e en kikt nog eefkes noar achterdeur.
Wat loater runnen jonges weer over t gras en deur toenpad mit piel en boog. Smirregs willen zai eten in tint. Opa bringt heur boudel op n plaank en vertelt nog n spannend verhoal. En dapper indioanen binnen naarns baang veur, of ze nait sloapen willen in tint? Joa, dat willen zai.
Opa zit mit Tim veur tint bie vuurkörf in twijduustern. Kammeroadje zien ollu hebben beld. Hai duurt nait meer en dreumt naachts, dat hai komt n dag of wat even nait speulen. Opa vertelt hom nog n verhoal veur sloapen goan. n Aanschoten indioan dij achternoa zeten wordt deur koiboi’s en kommen ook nog wolven bie aan t end. Opa dut nog even n moal of wat n wolf, en din mout Tim mor ais sloapen goan. Oma komt nog eefkes kieken. Of e nait baang is, din hai is haildaal allinneg en t is ook oareg duuster, dat hai kin zo in hoes hur, zai let achterdeur wel lös en aans mout e mor even roupen. Logeerbèr staait kloar. ‘Mooi man’, zegt opa, ‘indioanen.’ Hai kikt in duustern over toen en lopt noar veur aan stroat, nog even in braivenbus kieken. Ziedkaant hoes dut e nog even n moal of wat n wolf. Achter hoes heurt e n indioan jaauwstern en brullen. Tim zit in hoes, haildaal oet stuur en wil nooit meer indioan wezen en noar hoes.
Schane, denkt opa. Mor wacht ais, din kin e beder koiboi wezen. Hai pakt oet kaast in schuurtje n rousteg ol windbuks, sleupt loop der òf en liemt n ronde stok op kolf. Din boort e nog n gat veur in stok. Noa schuren kwastjet e loop swaart mit fietslak en hangt hom veur dreugen aan lien. Geweldeg, net echt. Hai is dreug. Doar zel Tim wies mit wezen. Hai bekikt hom ais goud. Din bogt hom veurover, glopt achter in toen en scholdert geweer inainen. ‘Stoan blieven! Aans schait k joe aalmoal over n bult!’
‘Most ais kieken, gaauw. Wat het e doar? n Geweer? Most ais heuren.’ Buurman komt noast vraauw stoan en kikt tusken coniferen deur. ‘Joa, dij man is levensgevoarlek. Wegwezen hierzoot, veur hai ons zigt.’
‘Nou, t is veurmekoar hur.’ Oma poest van haard fietsen en dut knopen van jes lös. Tim en ollu kieken heur aan mit grode ogen. ‘Rieden der twij overvalbuskes veur hoes vot van plietsie. Ik kom net van t bero òf. Roaden?’
Nou d’eerste echte zunnestroalen ons weer op kop braanden, krieg we weer sinneghaid aan kommende vekaanzie. Sleurhutten worren tegen 1 april van staal hoald en wie zuiken bozzen, strand, zaand en zee op as t ainegszins meugelk is.
Ok penzionoado’s kriegen kriewel in t bloud. Rieks Hendriks, kerel van ol Lammechie, mos der aan leuven. Of e nou wol of nait, t wicht kreeg t van de zunne op de braide heupen. Lammechie was, dou kinder deure oetvlogen wazzen, ombold as n blad aan boom. Ze was, dou kinder nog om heur bainen luipen, sikkom mit gain meugelkhaid van hoes te braanden; nou ze nait zoveul meer omhanden haar, wos ze biekaant nait meer wat ze in en om t hoes zo aal oetvreten mos. Rieks ston din ok elke mörgen, as e bainen amperaan oet berre stoken har, peroat allerhande zoaken omwille van zien oldske oet te voeren. Kerel nog aan tou, man vruig zoch bie toeren of, woar ze in heur waarkenstied zo aal tied vandoan hoald haren. Was zien ‘Lam’ veureerst nog wat olderwets wat t oetgeven anging, vandoag de dag was t aal nijmoods wat klok sluig. Zowat niks was heur te dol. Kinder stonnen ja op aigen bainen. Doarveur huifden zie heur nait meer oet te trekken. Vandoage wazzen ze zölf aan beurt. Begroodde heur eerst van aal doemkruud, geld kon je ja mor ain moal oetgeven en heur twij beudels kostten haanden vol geld. Tegenswoordeg ston knibbe voaker lös.
t Was begonnen toun kinder wat older werren. Tillefoon mos der kommen. Was ja slim makkelk as der meleur of scheel wezen zol. Ok veur kinder, dou der wat roek aan heur Gerriet en Janske kwam, was t smieteg as ze wat oethoezeg te doun haren. Konnen as t neudeg wezen mos, makkelk deur middel van t ‘droad’ om hulp of road vroagen. Lammechie sluigen vlammen nog oet, as ze dochde aan d’eerste moal dat t belgeluud deur koamer klonk. Zie was aan loop in t kebof om op tied d’eterij op toavel te kriegen. Kinder wazzen in koamer mor, staken tengels der nait noar oet. Verdikkemie, t kwam ja aaltied op heur dele, mottjede zie wat in heurzölf. In loop trok ze schoede lös, aleer zie tillefoon oppakde. Begreep nait woarom jonge lu oetbarstten in n schoaterlag. Wat vegrèld vruig ze heur òf, woarom t jonkvolk heur zo oetlagde. Zie het t nog voak aanheuren mouten, as tillefoon rinkelde. “Moeke …”. Joa, zie wis t nou wel, schoede veurvot en hoar kammen! Harregat, hou kin n mens zo dom wezen? Nou draaide Lammechie heur haand nait meer om veur dit wonder van vernuft. t Hoes ston vol mit allerhaande nijmoodse fertuuten. n Computer, laptop, tablet, smartphone, of ze muiken gebroek van internet, Skype, Whatsapp en wat aander kulloazie. Lammechie boukte aine raaize noa d’aander. Der was nog zoveul dat ze stommegeern nog ains in t echt zain wollen. t Was vandoage ja altmoal meuglek. Nait dat ze begreep, hou ze der altmoal mit omgoan mos, mor mit òf en tou wat handevegers kwam ze n beheurlek end. Om hoaverklap trok t poar der soam op oet. Haren nait veur niks joarenlang betoald veur heur penzioun. Ze konnen t ja beder zölf opmoaken veur en aleer ‘Hoge Lu’ in Den Hoag der mit aan loop gingen.
Loat zunne mor schienen. t Kwam heur meer as tou, dochten ze.
n Lutje aacht moand leden binnen mien vraauw en ik opa en oma worden. Wie binnen vanzulf hail wies mit onze eerste klainkiend en we hebben der aal n poar moal op paasd bie zeun en schoondochter thoes. Dat ging meroakels goud en “Nou wordt t tied”, zee zeun,” dat joen klaindochter ook mor ais noar opa en oma te logeren mout om dat oet te pebaaiern. Den kinnen wie mooi even noar Noorderzun ien Noorderplantsoun zotterdagoavend. En zundagmörgen even oetsloapen vanzulf”. En dat ging deur. Tegen n uur of zes op zotterdagnommirreg wer klainkiend mit haile hebben en holden brocht deur zeun. “Zai mout veur t sloapen goan nog n schone luier en n fleske melk hemmen en den zel ze t wel tot mörgenvroug redden”, zee zeun, ”alewel sumtieds wordt zai ook wel ais midden ien naacht wakker, omreden zai het den honger en den mout ze ook nog n lutje fleske mit melk tussendeur hebben, heur”. Dat zol wel löslopen, dochden wie en zeun ging der vandeur. Om zeuven uur hebben wie mit ons twijbaaident t wichtje n schone luier omdoan. Ging hail goud. Ik tilde baintjes omhoog bie hakken en vraauw dee luier om. “Dat is n stuk makkelker as vrouger dou der nog vaaileghaidsspellen ien mozzen”, zee oma en t was zo kloar, mor dou docht wichtje zeker dat wie t nog mor n moal doun mozzen en plasde nije luier votdoadelk weer vol. Dou dat òfhanneld was, mog ik heur fleske geven. Klaindochter haar der goie sloek op en fleske was ien n veeg leeg. “Haars kiend tussendeur nog ais n boerke doun loaten mouten”, zee vraauw, mor dat was k even vergeten. En hou of da’ k heur nou nog over scholder legde en op rugje kloppen dee, n boerke kwam der nait en ien t leste mos t den mor zunder boerke en zo legde oma klaindochter ien ledikaantje. Ledikaantje doar zai zulf ook vrouger as potje ien sloapen haar en ons zeun ook dou dij klain was. k Haar t ding vannijs opschillern doan en der schiere plakploatjes op moakt. Was hail schier worden, al zeg k t zulf. Mit dat oma klainkiend deel legde, gaf lutje over. “Dut mie niks gain nij, zai het ja ook nait boerd”, zee vraauw. t Kiend der weer oet en hemmeld; haldaal verschoond, bèrke verschoond en dou vannijs der ien. Dat ging goud. Wie hemmen nog n verhoaltje verteld en nog n laidje veur heur zongen en storreg aan vil zai ien sloap.
Wie sloepend koamertje oet en veur TV. Om twaalf uur nog even hail veurzichteg keken, mor potje slaip as n blok en wie ook mor op bèr. Op menuut òf om drij uur wer k kloar wakker. Lustern of k kiend ook heuren dee. Nee, aal was stil. k Von t wel hail stil. Zol t wel goud weden mit lutjeke? k Begunde mie aal mor meer zörgen te moaken. Stel die veur dat zai weer overgeven haar en nou ien spij laag. Dat kon toch nait. k Wer vanzulf aal wakkerder en op t lest ik der oet en sloepend noar sloapkoamertje tou. Stikduuster vanzulf. k Heurde niks en k zaag niks en laamp kon k nait aandoun. As zai slaip kon zai den ja juust wakker worden. Op t leste bin k op knibbels noast ledikaantje kropen en net zo dicht bie t bèr, tot ik t wichtje oamen heurde. Zai slaip as n roos en was niks mis mit heur. Gelukkeg! Hail veurzichteg weer achteroet kropen ien duustern en dat weer op bèr. Vraauw slaip as n roos! Mor sloap kon ik nooit weer vatten en om vaaier uur begunde k mie vannijs zörgen te moaken. Zol t wel goud weden? Roar ja, da’ k haldaal niks heurde. Noa n zetje bin k mor weer noar t koamertje slopen, vannijs noast t ledikaantje kropen en luustern of zai slaip. Ze slaip vanzulf! Ik weerom op bèr. Om kort te goan; om vief uur het zulfde gedou zuk herhoald en om zes uur nog n moal. Nooit weer n wink ien ogen had. Dou k om haalf zeuven wat heurde, was k ter ook aal oet en ston k al noast ledikaantje. Klaindochter was net wakker worden en keek mie laggend aan. Ze schotterde t oet. k Heb heur der oet hoald en mit vraauw, dij ientied ook wakker worden was, hemmen wie heur weer n schone luier om doan en n fleske geven. Dou mog zai bie ons op bèr. n Feest was dat man. Wat had kiend, mor wie ook, n pelzaaier. Mor al gaauw bin k zeker ien sloap valen, den k wer opains wakker omreden der wer aan mien hoaren trokken. Oma, mout ie noagoan, haar klainkiend al ienstuupt dat zai dij sloaperge opa mor ais aan zien hoaren trekken mos. Dat belooft nog wat veur toukomst, mor eerste moal logeren is n succes worden.
Dit verhoal is ook opnomen ien bundel ‘Katjewìnst op t Hogelaand’ (2014)
doe hest t aal op rieg zo zitst nou ainmoal in dien vèl tèlst mainsttied twinneg tot n stieg krekt zo as k t nou vertèl zel die ais wat zeggen, wis nij laiverd H t lukt mie aaid as k tèl van ain, twij, drij.
“Woar kin ik joe toch van?”, vruig de man, dij n ofloaden winkelkartje deur de hal van ons winkelcentrum schoof. Hai stopte en luit zien liggoam op zien linkerbain rusten, terwiel dat e zien linkeraarm op t woagenkje legde. Ik keek hom aan om in mien geheugen noa te goan of ik dizze man meugelk aargens van kon. “Dat zol wel kinnen”, zee ik en keek hom verwachtensvol aan. “Ie binnen toch dij man, dij op Radio Noord elke zundag van de hounder verteld het?”, ging e wieder. “Van Nansie Kukelhoane of zukswat. Dat mouten ie wezen, want dou ie bie de kassoa mit de juvvraauw te proaten stonden kwam joen stim mie zo bekind veur.”
“Joa,” laagde ik, “dat bin ik, mor dat haitte van Nansie Koakelhenne. Vonden ie dat mooi?” “Kirrel man, of ik dat mooi von. En mien vraauw ook. Spesjoal doarom het ze dou bie dij snipsnoarderijenwinkel hier in t winkelcentrum n stainen henne kocht veur op tilleviezie. Ie binnen der nou nait meer op ja, mor nog aaltied staait dij henne doar. Dat is Nansie Kukelhoane, zegt ze din. Dij mout doar stoan blieven.” “Nansie Koakelhenne”, verbeterde ik hom. “Dat is ja oardeg, dat ie en joen vraauw t zo schier vonnen. Mor ja, aan alles komt n ende, nait?” “Elke zundagmörn, as ie der op wazzen, zörgde mien vraauw, dat ze om vief veur tiene de kovvie kloar har en din gingen wie der even veur zitten,” vertelde hai wieder. “n Lekker stokje kouke derbie en din noa t nijs begonnen dij maiwen te roupen en din zee Imca: ‘Even noazoezen’ en din ging t loos. Schier man! Wie vonden t aaltied weer mooi. Woar hoalden joe t vandoan en din aal dij olle Grunneger uutdrukkens, hè. Mooi hur. Ie hebben ons der n bult plezaaier mit doan.” Ik knikde en wol wieder lopen. Mor dat zat mie nait zo licht. De man ging nou op baaide bainen stoan en versperde mie t pad. Hai kwam huil dicht mit zien gezichte bie mie en vervolgde zien reloas: “Ie hebben zulf zeker ook hounder nait? Aans kin je doar ja nooit zo goud over schrieven, ja.” “Nee,” zee ik, “ik heb gain hounder. Vrouger harren mien ollu hounder.” “En bedinken ie t aalmoal zulf? Dat is ja wonderboarlek. Woar hoal je t vandoan! Ik zee lest nog tegen mien vraauw: dij man mout op n boerderij groot brocht wezen. Binnen ie meugelk n boerenzeun?” “Nee,” zee ik, terwiel ik uutkeek noar meugelkhaid om van de kirrel of te komen. “Mien voader was schoulmeester.” “Nou, din bewonder ik joe nog meer, hur. Wat was t aaltied mooi. Komt dat nou nooit weer op Noord?” “Dat dink ik nait,” mainde ik. “t Pregram is oflopen, hè. Der is nou wat aans op.” “Ik har aans nog wel n poar hail schiere verhoalen veur joe had. Ik heb noamelk zulf ook hounder. Zel ik joe doar ais wat over vertellen? Ik har ais n henne, dij ging mit t gat in wepenust zitten en doar het ze wel drij weke last van had. Zol dat n onderwaarp veur joe west hebben? Of van dij hoane dij zo geern bie d’eenden in t hok wol. Harren ie doar wat mit kind?” Ik hoalde de scholders op. Mien vraauw zat in huus te wachten totdat k mit de bosschoppen weerom kwam. Woarom ging dij man nait n beetje aan zied? “Dou ie op Noord dij verhoaltjes vertelden, hebben wie ons aaltied n veurstellen moakt hou of ie der uutzagen en nou ik joe zai, binnen ie huil aans as dat ik docht. Mien vraauw mainde aaltied, dat ie n grode, stoatege man wazzen. En ook nait zo old. Ie binnen zeker wel al vievenzesteg nait?” “Dou joen vraauw mor de grouten van mie”, perbaaierde ik n ende aan t gesprek te moaken. “Dat zel k doun, meneer. Dat zel k zeker doun. Ze zel der van opkieken dat ik zomor proat heb mit zo’n beroemde man van Radio Noord. Dij kom je ja nait aaldoage tegen.” “Nee, dat is woar,” gaf ik hom geliek, “mor ik wil nou geern mien bosschoppen doun. Mien vraauw zit op mie te wachten. k Vin t mooi dat ie mien verhoaltjes zo schier vonnen. Goei hur, ik mout nou wieder.” Hai ging inderdoad aan de kaande en langde mie d’haand, drokde hom stief en keek mie vrundelk aan. “Moi hur, meneer, mien vraauw zel t nooit leuven willen, dat ik hier in t winkelcentrum zo mor mit Kees Visscher proat heb.”
Melkenmaaid laip noa melkens mit emmer melk tou t laand oet noar boerderij en lait ien loop heur gedachten aigen gaang goan. ”Veur sinten dij dizze melk opbrengt, kin k teminzent drijhonderd aaier kopen. As aal gaait zo as t goan mout, kinnen doar n lutje drijhonderd kukens oet kommen. As t mitweert binnen kukens groot tegen tied dat dij mainste sinterij opbringen op maart. Tegen haarstvrijweek heb k den genog sinten moakt om mie n nij klaid te kopen. Ien nij klaid goa k den noar kermis tou en aal jongkerels willen den votdoadelk mit mie traauwen, mor k wies heur apmoal òf”. Krekt dou gooide zai kop ien nek en begunde wat te spirrewirren. Zodounde lait zai emmer mit melk valen en aal heur mooi plannen wazzen op slag noar de moan. Op boerderij kreeg zai boetendes ook nog pruddels van boer en wer zai kort op loon.
n Echtpoar haar n hìn dij heur aal doagen n golden aai leggen dee. Zai dochten dat hìn n dik stuk gold ien heur haar en om dat gold te kriegen, slachtten zai hìn. Mor tot heur verwondern ontdekten zai dat hìn der van binnen krekt zo oet zaag as aander hounder en gold zat der nait ien hìn. t Slichte poar, dij hoopten dat zai ien ainen riek worden zollen, roakten zo gemoak van n golden aai doags, kwiet.
Sunt 6 feberwoarie is Eline Brontsema (t Zaand, 1988) de nije streektoalfunksjenoares veur de pervinzie Grunnen. t Dattegjoareg jubeleum van heur veurganger Siemon Reker was n goie gelegenhaid om de toak aan heur over te droagen. Is zai n goie opvolger? In dizze droadproat n gesprek mit Eline Brontsema.
Eline bruukt Facebook nait veur heur waark en doarmit ook nait veur interviews. Diskeer is t gesprek verlopen mit de droadpost.
Eline, op t mement da’k dizze vroag stel bist nog gain twij moand in funksie. Kin k al aan die vroagen hou t bevaalt? Zeker, t gaait mie goud noar t zin! k Heb ook veul positieve reacties had, dat is ook mooi om te heuren vanzulf.
Bist nou de belangriekste perzoon wat de Grunneger toal aangaait? Zo zai ik dat nait. Mìnsen dij Grunnegers proaten binnen veul belangrieker, zunder heur gain onderzuik!
n Joar eerder wast al mitwaarker worden bie t Bureau Groninger Taal en Cultuur, woarom bist doar toun aan t waark goan? t Leek mie geweldeg om dat wat mie boeit terug te zain ien mien waark. Dat leek mie wat biezunders en zo zai ik dat nog aal: k vuil mie n geluksvogel.
Hest filosofie stedaaierd, dat liekt nait recht te pazen bie n affeer woarin je mit toal aan d’loop binnen. Dat heur ik voaker. Mor filosofen hebben nait n bepoald affeer woar ze ien terecht komen noa heur studie. Der is veul meugelk. En dus ook streektoalfunctionoares worden. Bepoalde dingen dij ik leerd heb kin ik wel bruken ien mien waark vanzulf.
Kinst doar n veurbeeld van geven? Bievubbeld teksten analyseren: woar gaait t nou aigelk precies over? Wordt ter n drogreden bruukt? En verder vroagen woar n ander stopt mit vroagen stellen.
Bist 25 joar, is t belangriek dat dizze funksie nou invuld wordt deur aine dij jong is? Ik kin mie nait veurstellen dat t n noodzoak is dat “de nije” 25 is, mor t het wel bepoalde veurdailen vanzulf. Je kinnen bievubbeld makkelk socioale medioa ienzetten en verder kin we weer even veuroet vanzulf.
Bistoe zulf ook opgruid mit de Grunneger toal? Wel mit opgruid mor as kiend nait sproken. Mien pa en moe hebben t altied mit nkanner en mit femilie proat mor tegen kiender wer Nederlands proat. Ik heb t bliekboar leerd deur t te heuren.
Wordt de toal nog wel veul bruukt deur Gunnegers van dien generoatsie? Ik bin zeker nait ainegste dij op dizze menaaier mit t Grunnegers opgruid is. Van mien generoatsie binnen der nog veul meer dij t as kiend nait proat hebben mor dij t wel heurd hebben van pa en moe. Ik heur ook wel ais dat ze t nait duren omdat ze onzeker binnen over heur toal. Toch zol ik zeggen: gewoon doun!
Der is dus ook wat onzekerhaid wat t proaten aangaait, moar t is nait zo dat de toal nait leeft bie jongere Grunnegers? Tja, dat onderwaarp komt aaltied aan bod as t over t Grunnegers gaait, ik kin waaineg veurspellen over ons toal. Ik zol t positief holden willen, van oetstaarven is gain sproake, van verandern wel.
Doe nuimdest net de socioale medioa, kin dat n belangriek middel wezen om de streektoal leventeg te holden? t Is n nij middel om mit nkanner te proaten. Mor ook om informoatsie te dailen, bievubbeld over t Grunnegers. Bie t BGTC worden bievubbeld wel TIM’s schreven, teksten over opvalende “Taal Ien Media”, mit n link noar t Grunnegers is. As der n nije tekst moakt is, wordt dij direct op Twitter zet.
Der is pebaaierd om meer erkennen veur t Nedersaksisch te kriegen, tot zowied zunder sukses. Is t neudeg dat dat der wel komt? Vanzulf is t antwoord joa. Nait allinneg om t Grunnegers zo goud meugelk te beschaarmen, mor ook om t te stimuleren.
Wat wordt der meuglek mit zo’n verhoogde stoatus? Hou kin t Grunnegers doarmit beschaarmd en aanpeerdjed worden? t Nedersaksisch – woar t Grunnegers onder vaalt – wordt nou onder dail 2 van t Europese Handvest erkend. n Erkennen onder dail 3 zol n hogere status van t Nedersaksisch betaiken. Allinneg al veur t beeld is t belangriek dat ons toal ook echt deur elk as toal zain wordt. Oetstroalen zegt veul en dat is bie toal nait aans.
Mouten wie as streektoalproaters zulf ook meer doun om dat beeld te verbetern? Dat zo’n hogere stoatus nait allenneg ‘op pepier’ bestaait? Grunnegers proaten is t veurnoamste!
Speult t onderzuik ‘Vroag&Antwoord’ ook n rol in dij beeldvörmen? Ik wil nait zeggen dat t Grunnegers n slecht imago het. Dat bliekt ook oet aal dij geweldeg enthousiaste reacties dij wie kriegen van ienvullers van Vroag&Antwoord. Wie kriegen sums laange teksten terug as n vroag wat opropt, bievubbeld over vrouger. t Zol hail mooi wezen as Vroag&Antwoord der mit veur zörgt dat mìnsen mit n positieve, belangstellende blik noar heur aigen toal kieken.
Onderzuik doun is ain van dien veurnoamste toaken. Wat dut n streektoalfunksjenoares nog meer? Belangstellen vergroten, t gebruuk stimuleren, bievubbeld deur der over te vertellen bie n lezen of deur der over te schrieven. Elke week op deengsdag staait ter n stukje van mie over hVroag&Antwoord ien t Dagblad, elke wònsdag om haalf ain vertel ik der over op Radio Noord en ain moal ien vattien doagen komt ter n kwestie oet t onderzuik noar veuren ien n column op ons webstee. Verder is t eerste echte tastboare resultoat van Vroag&Antwoord “Asjeblieft!”, n boukje over Grunneger tussenwaarpsels van ienvullers en oet vrougere bronnen. t Boukje is schreven deur Siemon Reker, mit mitwaarken van mie en is dit joar oetkomen.
Dustoe dien waark aans as Siemon Reker? t Gait mie der nait om t aans te doun as mien veurganger. k Vien t veuraal belangriek dat t Grunnegers onder de aandacht blift. Doar zel ik mie op richten.
Eline Brontsema, daank veur dizze Droadproat. t Leste woord is aan die. Om t Grunnegers zo goud meugelk ien beeld te kriegen is t echt belangriek dat ter zoveul meugelk mìnsen mitdoun aan Vroag&Antwoord. Oet ale houken en van ale leeftieden. Hou meer ienvullers, hou beder t onderzuik!
De webstee van Vroag&Antwoord: http://www.hetverhaalvanhetgronings.nl/
De webstee van t Bureau Groninger Taal en Cultuur: http://www.rug.nl/research/ groningertaalencultuur/
t BGTC op Facebook: https://www.facebook.com/ rugbgtc
t BGTC op Twitter: https://www.twitter.com/bgtcrug
t Liekt op n foute som of n misploatste grap. Is t nait! Nee, n woar gebeurd verhoal, woaras paartie lu zok aan meten kinnen. Of … is t pure mazzel? Joaren leden mog ik kennismoaken mit n vrijwilleger bie de Seniorendag in Winschoot. Schiere peer, woaras ik goud mit overwegens kon. Hai was ook Zunnebloumer en was aarg begoan mit minder bedailden. Over en weer nuigden wie nkander, as wie wat biezunders organiseerden. d’Eerste moal dat ik nuigd wuir op n gezellege middag, stelde hai mie veur aan n jonge knoap oet Irak. Hai woonde in t asielcentrum boeten zien dörp en mien moat haar hom nuigd, omreden dat hai nogal ainzoam was. ‘Kin e sosjoale kontakten opdoun en wordt t leven meschain wat droagleker.’ was zien mainen. t Was n rusteg, beschaiden jonkie (ik schatte hom op n joar of achttien). Hail netjes, en aarg hulpvoardeg veur de gasten. ‘Dij redt t hier wel’, was mien reaksie. ,Dat hoop ik van haarten!’, was zien antwoord en oet t gesprek dat volgde, vertelde hai mie dat t aanvroagen van n verbliefsvergunnen aarg intensief en bewaarkelk was! ‘Ain en aal pepierzooi! en raaisderij noar Den Hoag. Zai zitten as daaier opsloten en maggen hailendaal niks! ‘Nait waarken, nait leern niks! Om muide van te worren!’ n Joar of wat loater kreeg k vannijs n nuigen. ‘k Heb veur die n specioale ploatse reserveerd!’ Soam mit ons veurzitter haar n wie n stee tegenover d’börgmeester. n Hail sympathieke man, woarmit t makkelk proaten was. Hai prait ook Grunnegs! Al gaauw stuurde ik t gesprek mit hom op t asielzuikerssintrum en vroug of hai nait wat meer voart zetten kon op t verkriegen van n verbliefsvergunnen. Hai haar vot deur, over wel ik t haar. Zien gezichte betrok en hai vertelde, dat t jonkje woarschienlek weer trogge mos. En dat noa vief/ zes joar prosedeern! ‘Joa, t leven veur dij lu is slim stoer’, gaf e tou. Anno 2013 is t den toch raak! Hai krigt zien vergunnen, mag noar schoule. Wat n weelde! Veul diploma’s het e inmiddels hoald en waark vonden. Ook n schier vogeltje in d’kooigie, dij hai touwezen kreeg! En van zien waark n gloudnije auto! t Kin nait op, zol je denken. Der zat nog n addertje onder t gras … Op de dag, dat ik op bezuik was, haar e vrij nomen, omreden dat hai n aais tot troggebetoalen kregen haar van € 3000,-! Nou mos e noar n adviseur om dat aan te vechten. ‘Ie blieven an de gang’, zee mien moat. ‘Mor hier kommen wie ook wel weer oet.’ En hai begon te vertellen. Mit zien ollen en bruier en zus is hai vlucht veur Saddam. In Iran kwamen zai in n tentenkamp. Nait te roem moust reken. Zai keken voak n moal in d’loop van n geweer! Soam mi t n kammeroadje (zai wazzen dou 17!) vluchtte hai om van alle ellende òf te kommen. In n auto vol mit meloenen, woartussen roemte moakt was, kwamen zai via Griekenland, Turkije in Nederland. n Dag of vare gain wotter zain en vanzulfs ook nait noar d’wc! Midden in Amsterdam konden zai der oet! Gauw de boskes in en t bundeltje goud, dij ze bie zok haren aan. Dat vuilde al hail wat vrizzer! Joa, en den aanmelden op t plietsiebero P Schietensbenaauwd wazzen zai doar al n moal of vieve langs lopen. Dou mos t toch wezen. Hailndaal verbiesterd wazzen zai van de vroag van n dainstdounde agent: ‘Jullie hebben vast wel trek in een kopje koffie en een broodje?’ Gain geweer! Gain gevluik! Wat zol dit betaiken? ‘Enne..’ ging de plietsieman wieder: ‘Als jullie een douche willen nemen, kan dat hier ook hoor!’ Hai haar al laank roken, dat t doezen al n zetje leden was… Vrijhaid! Dit was vrijhaid! Zai wazzen al laank vergeten, wat t betaikende! Noa meerdere sintrums, kwam hai in Noord Nederland. t Vervolg heb k joe inmiddels verteld.
n Poar weke leden haar k mien moat n mailtje stuurd over de betaiknis van t woordje MOI! Reden veur hom om mie te nuigen veur n bakje leut. Doar heb ik guster gebroek van moakt en om ze te felesiteern mit heur sukses en vastholdendhaid nam k n kouke mit P opspoten mit creme: 1 + 1 = 1
Zwoantje Hadders was n propke van vattien joar. Har heur noa legere schoul aldeur volpropt. Op bainen noa was t wicht sikkom aine bie aine! Doch zat der n nuver kopke op. Hou ze aan de vreet kommen was, duur k nait recht zeggen, mor as ‘mulo-big’ dee ze heur bienoam eer aan. Ollu wozzen ok nait recht wat ze der mit aan mozzen.
Zat veurvast nait recht in heur hoed. Moeke har mit t wicht al n zetje bie dokter lopen, mor ok medesienman ston veur n roadsel. As Zwoantje heur klebbe nou mor es open dee, mor dij broekte zie allenneg veur t noar binnen waarken van aal wat heur veur mond kwam en dat was schienboar nait zuneg. Geeske zörgde oet veurzörg aaltied dat allerhande slik achter slöt en grundel opborgen wer. Har in Zwoantje heur koamerke, dat veur heur verboden tougang was, regelmoateg rondstruund, woarbie ze terdeeg achtte op ploatse woar t wicht ain en aander opbörgen har. Noa ja man kon aiglieks beder zeggen: woar ze heur romtommelderij achter t gat valen loaten har. Hou Zwoantje wegwies kon worren in heur ‘behoezen’ bleef veur heur verwekkers n open vroage. Wanner ze in de smiezen kreeg dat moeke heur zoaken noarakde, zol t hoes ja te klaain wezen. n Haile zooi verunderstellens wazzen Geeske en Kloas in dij joaren al deur de kop spookt, mor zunder rezeltoat. Haren heur ‘vrundinnen’ of, beder zegd, heur klasgenoten al under verheur had, ok de school en heur leroaren haren ze bestookt mit vroagen, mor wazzen gain stap wieder komen. Tot Kloas in t schuurke, woar Zwoan heur fietse doagleks wamsde, verbörgen achter de hoanebalken n gehaaime schoelploatse von, an t zicht onttrokken deur n lege eerabbelpuut. Hakkemak en vegezak har ze doar an zuite wildeboudel verzoameld. Soavends mos t wicht, geern of nait, mit t wotter veur dokter. Hou ze in aal toonoarden ok ontkende, roasde, bandiesde of reerde, dou voader de haile mikmak op toavel fikkerde, kon ze gain kaande meer op. Hoelend as n lutje potje, wat ze aigenlieks ok nog was, gaf ze tou, dat ze Geert van der Sluus, dij vanof t eerste joar bie heur in klazze zat, zo bar slim mog, dat ze aal veur hom doun wol. Mor t jong har bliekboar n poar aandre wichter veul hoger op zien lieske stoan. Zie vuil volkomen boeten zien aandaacht.
Dit ‘tobbelviske’ was deur hom zo oet stuur roak, niks kon heur meer verblodekonten. Oet ‘luddevedudde’ was ze an t snaaien goan. Noast heur buusgeld har ze of en tou wat geld oet hoesholdknibbe van heur moe stolen. Dat ze deur heur ‘gesnasker’ zo dik, vet en onooglek wer, was nog nait tot heur hazzens deurdrongen. Noa n oaker vol troanen beloofde ze heur olden, dat ze heur leven betern zol.
Oetendelk is t mit Zwoantje nog ‘dik’ in odder komen. Zag der noa t eksoamen oet as n vrizze bloume, dij t anzain meer as weerd was. Dou ze zeuventien wer, zat der al zoveul reuk an t wicht, dat Haarm oet t Veld op heur verjoardeg kommen mog en noast n dikke smok heur wat schieterg n schier rinkje kedo gaf.
Einhard (770-840) waas n Frankische dichter, geschiedschriever en biogroaf van Karel de Grote.
Dat Einhard t nait bot op haar mit Saksen maag oet t onderstoande blieken. Zo dudelk as de dag: ‘Dou oorlog ien Itoalië veurbie waas, wer volgende oorlog tegen Saksen (772-804) opnijs oppakt. Gain oorlog, dij Franken ooit ondernamen, duurde zo laang, waas zo vol van alleriezelkste wandoaden of waas zo stoer. Dij Saksen, net aans hoast ale volken dij ien Germoanië leven, bennen vraid van noatuur. Ze bennen overtuugde duvelaanbidders, stoan ons geloof nait en vienden t haildaal nait oneervol om wetten van God of van minsen te overtreden. Ging zowat gain dag veurbie of t gaf hier of doar rebulie of vrede wer broken. Wie swetten over haile inden aan nkander en aan baaide kanten was moord, roof en brandstichten aaldoags. Op t ind mainden Franken dat tied ter heer waas om nait laanger allain mor militair op heur overvalen te reageren, mor om ains n Endsieg op Saksen te behoalen. 33 joar laang waas mit n allergloependste hoat aan baaide kanten stried leverd, mor verlaizen van de Saksen waren groder als dij van Franken.
Aan stried haar veul eerder n ind wezen kind, as dij Saksen nait zo traauweloos west waren. Ontelboare keren deden ze of ze onder t mous stopt waren, gaven heur aan Karel over, beloofden ales te doun wat ter van heur aaisd wer, boden gijzeloars aan en laiten boden van keuneg tou. Op n duur haren ze moudveren zo bot hangen loaten, dat ze allerdeegs beloofden om heur duvelaanbidden op te geven en t Kristendom aan te nemen. Net zo voak as t heur wil leek om dat te doun, hemmen ze heur woord broken. …..Mor keuneg hil woord….. Oorlog dij zo laang duurd haar, kwam aan zien ind en de Saksen legden heur bie veurwoarden van keuneg deel: oetschaaiden mit haaidense praktieken van heur veurollen en aannoame van t kristelk geloof. Dou eerst werden ze mit t volk van de Franken veraind.’
Aal dizze hiepkonterge opmaarkens over Saksen bennen oet Einhards pinneveer kommen. Autochtone Grunnegers kinnen Einhards woorden ien buus steken. Zukkent bennen meschain ook Saksen, as heur veurollen laankmanstied ien Grunnen woond hemmen. Of waren zai Vraizen, of Chauken? t Woongebied van de Grunnegers waas veur dij tied dichtbevolkt. t Totoale aantal ienwoners van haile pervinsie Grunnen tussen 3e en 10e aiw wordt schat op t relatief hoge aantal van 12.500 . *1
Dat is ongeveer geliek aan t ienwoneraantal van t tegenworrege Appingedam!
Moezen hillen n vergoadern om oet te figelaaiern wat of beste menaaier was om elkain te woarschaauwen aans kat ter aan kwam. Van aal bedinksels dij aandroagen werden, was der ain dij mainste stimmen kreeg en dat was t veurstel om kat n bèl om haals te hangen. Den konnen moezen votrunnen as zai bèl heurden en ientieds bezied kroepen. Mor dou moezen der op deur gingen en der ain aanwezen worden mos dij kat bèl aanbienen zol, was der gainent te vienden dij dat doun duurde.
Op n aibels haite dag ien zummer, dou alle wilde daaier slim dörst hadden, kwammen n laiwe en n dik wild swien, noa laang zuiken, tougelieks bie n lutje wel aan om te drinken. Zai kregen votdoadelk drokte over wel van heur as eerste drinken mog en noa wat hikhakkerij duurde t nait laang of zai kregen sloagerij en vochten noa n zetje op levent en dood mit nkander. t Was nog kamp dou zai achter poest even stoppen deden om op oam te kommen. Dou zagen zai dat n koppel gieren en kraaien op takken van n dooie boom vlakbie tou zat te kieken tot ain van twijen of meschain wel baaide vechtersboazen t ter tou doun zollen, zodat zai verlaizer van stried of baaident opvreten konnen. Laiwe en swien kwammen dou op slag tot zinnen en sloten vree. Zai zagen ien dat t beter was om vrunden te worden den opvreten te worden deur gieren en kraaien.
Doar twij vechten om n bonk gaait daarde der mainsttied mit vandeur!
Ik heb joe wel ais eerder verteld lu, van mien oompie Gerrit en taande Ellie oet Sibboeren. Op n oavend, dou ze mit heur baaide zaten te rummikuppen, begon Taande Ellie in ainen over dat ze toch stoareg aan wat op leeftied kwammen. “Stel”, zee ze tegen oom Gerrit, “dat ik veur die aan oet tied kom, wat gaaist den doun, want kinst die nait redden en kinder hebben we nait, allint mor n neef in Sapmeer. “Ach mins”, zee oom Gerrit, “woar hest t toch over, doe bist 67 en ik 70 en wie kinnen nog joaren mit.” “Joa, mor toch,” huil taande Ellie vol, “je lezen de roarste dingen in kraant, minsen valen mor zo om en den bist allìnt, kinst ja nog gain eerappel schillen loat stoan goar kriegen.“ Bedenkelk dee oom Gerrit t zwiegen der tou en dee net of e een stoere zet aan t bedenken was mit de sievertjes van Rummikub. In tied dat ze verder aan t rummikuppen wazzen, haar oom Gerrit kop der nait meer bie, want zien vraauw haar om aan t denken zet over dat ain van heur baaide oet tied kommen kon. In ainen kloarde zien gezicht op en keek e zien vraauw aan of hai t blaauwe stopgoaren opnijs oetvonden haar. “Ik heb lest lezen”, begon hai, “op mien schootcomputer, op de webstee van n EHBO-verainen over n reanimoatsie-les. t
Duurt mor een poar uur en t kost hoast niks en as der den wat mit die gebeurt, den kin ik die reanimeren.” Votdoalek greep hai tillefoon en meldde zuch aan veur de les dij de volgende dag al geven wer.
Anderdoags haar hai zien pak oet kaaste hoald, t ding stonk noar mottebalen en hai haar hom de leste vief joar nog nait weer aan had, mor je mozzen toch wel een beetje schier veur n dag kommen. Hai mos t lief wat intrekken en de knoop van t jaske wol nait in t knoopsgat. Hai keurde zochzulf veur de spaigel. Nah goud, n beetje hoog woater en t jaske zat wat spans, mor wieder was hai der wel tevree over. Dou hai boeten deure bain over stang van de fieste slingern wol, ging dat nait. Deur zien strakke boksem kon hai t bain nait hoog genog kriegen. Fietse mos hoast plat veur hai der op zat.
Bie de verainen mos hai eerst de theorie aanheuren en snapte der nait veul van. Dou mozzen ze om beurten op de knibbels bie n poppe en den mit handen midden op de borst drökken. Dou oom Gerrit aan beurt was en zoch deur de knijen zakken luit, scheurde de noade van zien boksem van d’achterste boord tot aan de knoop aan veurkaant tou open en ston d’olle man zo’n beetje in zien ondergoud. Mit schoamrood op de koaken muik oom Gerrit dat hai weer in t inde kwam en mit ain haand veur de kont greep hai in loop weg zien pette van de kapstok òf, sprong op fietse en ree noar hoes. Thoes vertelde hai t haile verhoal aan taande Ellie dij der wel vrezelk om lagen mos. “Ach,” zee oom Gerrit, blaauw om kop van t lagen, “t haar ain veurdail, ik kon weeromraaize n stuk makkelker op fietse kommen.”
Der bennen twij soorten mensen ien wereld, dij van katten holden en dij gek op honden bennen. Ik ben n kattenmens. Nait dat ik niks mit honden heb, prachtege daaier heur, doar je hail veul oardeghaid aan hebben kinnen. Mor n kat is n veul mysterieuzer. As je ien de paailloze daipten van heur ogen kieken … En mit n hond heb je verplichtens, ale doagen n moalofwat aan loop. n Kat redt hom zulf. Dit verhoal gaait over n kat.
t Olle kerkepad tussen ons dörp en t volgende dörp, n asfaltpad van omtrent n meter braid, is veureg zummer vannijs asfalteerd. Dat wer ook tied, want t was slim verzakt en der zaten dikke goaten ien. Dat asfalteren was nog n hail gedounde mit n asfaltmesien, n vrachtauto mit waarm, dampend asfalt, n kroan en n stuk of wat gemotorizeerde kiepkaren om t asfalt op stee te brengen en n wals om t vaast te rieden. En veul drokte, gebrom en gebroes. Affijn, n dagofwat loader was t wegje weer kloar. Dou ik dij oavend wat rondlaip op t nije wegje om te kieken hou t worden was en loader weerom bie hoes, was doar ienains n vremde, haildaal grieze kat, n jonge poes mit n luk belje om haals. Zai runde bie ons om t hoes tou en lait heur makkelk aaien. Ondertied snorde ze der over en mit steert recht omhoog as n vlaggestok. Dudelk n bliede kat. Wie hebben zulf vaaier katten en mainstied, as ik soavends even ien boeten loop, is der altied wel ain van ons katten bie mie, nou ook. Dus dat was bloazen en graauwen tegen nkander mit dikke steerten. Dij vremde kat lait heur nait votjoagen, mor laip mie óók achernoa. Dou ik tegen bergoanstied weer ien hoes ging, lagen baaide katten nog ien veurtoen, nkander ien de goaten te holden. Mien vraauw ging tegen haalf twaalf op ber en ik zat nog even wat tv te kieken, ales was al ofsloten. Doar kwam ienains dij grieze kat te koamer ienlopen. Ze miaauwde en gaaf mie kopkes bie bainen laangs, of ze hier al joaren woonde. Ik was stomverboasd, zo ienains n vremde kat ien koamer. Mor k von t aargens ook wel gudeg. Ik prout wat tegen heur en aaide heur wat, mor zette heur doarnoa toch mor weer ien boeten. Want dit kin netuurlek nait, t is n aandermans kat. Zai is zo te zain hail sozioal opvud en ze het n belje om haals om vogels òf te schrikken. Mainstekaans is dit n nije kat van overburen, dij nog nait haildaal bekend is hier, meschain wel wat te vro lösloaten. Dus ik zette grieze kat op oprit, achter dichte deur en ging weer ien hoes. n Poar tellen loader, ik haar gat nog mor naauw aan stoul, kwam kat alweer te koamer ien lopen, doodgemoedereerd deur t kaddeloekje, deur keuken en hal noar koamer. Dit kin toch echt nait en ik laip noar achterdeur om dij los te moaken. Kat runde miaauwend veur mie aan mit steert blied omhoog, docht zeker dat ik heur wat geven zol. Mor ik dee deur open, pakte kat op en zette heur rezeluut ien boeten: “Vooruit doe, sodemieterop, wiektie weg kat!” Ja, wat mout ik aans? t Is n haile mooie, laive kat, t klikte doalek tussen ons. En dat vuilde kat ook wel vanzulf. Mor hou meer ik heur aanhoal, hou steveger de baand en hou muileker t wordt om dij te verbreken. Doarom dee ik toch mor zo oakelg meugelk tegen heur. Mor t ging nait van haarten.
Aanderdoagssmirregs, ik was wat ien toen aan t knudern, laag dijzulfde grieze kat ienains noast mie ien t gras op rug te rollen van genougen. Potverdorie, is dij kat ter nòg aaltied? Nou herinner ik mie voag dat ik vannaacht wat lewaai en gejammer heurde, beneden ien hoes. Meschain is dizze kat vannaacht nog weer hier ien hoes west en het ain van ons katten heur wegjagd. Ik kiek nog ais goud noar t belje om heur haals en ik zai dat ter n luk kokertje aan hangt. Ik draai t kokertje open – kat let mie rusteg begoan – en zai dat ter n oprold braifke ien zit mit noam, adres en tillefoonnumer der op. Handeg mit zo’n alemansvrund, zowel veur aigender as veur viender. Zai woont ien t volgende dörp, lees ik. Dus haildaal gain nije kat van overburen. Dizze kat het n beste raais moakt. Nou ik wait woar of kat thoesheurt, wil ik heur ook zo gaauw meugelk weerom brengen. Ik goa doarom doalek mit kat op aarm lopend noar t aander dörp tou. Hou eerder kat hier weer weg is, hou beder. Meschain is heur boas of boaske wel bezörgd noar kat aan t zuiken, ze is zeker al twij etmoalen vot. t Is nog n haile tippel van ons hoes noar haildaal achteraan t aander dörp, n drijkwart kilometer mit n kat ien aarms. En n pakje wordt op nduur n zakje … Ien t begun is kat hail mak en kikt nijsgiereg en vol vertraauwen om heur tou. Mor tegen t lest wordt ze onrusteg en wil van mien aarm ofspringen. Ze begunt te vruzzeln, schopt mit achterpoten en ik mout heur stief vaastholden. Dat vient ze hail oakelg en ze begunt kloagelk te miaauwen. Dat begroot mie op mien beurt slim, mor ik blief standvasteg en dou wat ik doun mout. Ik loop nog wat haarder en hol heur stief ien houdgreep. As ik bie t bewuste hoes aankommen ben, bel ik aan bie veurdeur, mit nog aalweg n sporrelnde kat ien aarms. Mor der dut gainain open. Ik loop om t hoes tou en loat kat achter t hoes lös. Ook achterdeur zit op slöt, is gain mens te zain hier. Kat schut doalek deur t kaddeloekje, net zukkent as dij van ons, en ik zai deur t roam van achterdeur dat ze bie heur bakje mit brokjes gait. Mooi zo, dij is weer op stee. Ik haar nog wel even verslag mit aigenders hebben wild, mor dij bennen zo te zain nait thoes. Mit n gerust gemoud loop ik weerom noar hoes tou. Mainstekaans is dizze kat schrokken van dat asfaltlgedounde, van eerguster. Ze is meugelk verbiesterd worden deur dat lewaai en stinkerij en op rek vlogen, net verkeerde kaant op richten ons dörp en op zo’n menaaier bie ons terecht kommen. Mor nou is t apmoal weer ien odder.
Aanderdoags, zodderdagmörgen, net onder kovviedrinken, heuren wie gemiaauw ien hoes. n Aander geluud as van ons aigen katten. En joa heur, doar is dij grieze kat weer. Ze lopt doodgemoedereerd ien koamer om, is nait benaauwd veur ons katten en dut of ze hier thoes is. Ze rokt aan t schuddeltje doar mien kouk op legen het en slikt krommels op. Ik stoa versteld. Dij kat het dus weer t haile èn noar ons hoes tou lopen. Het mout nou nait gekker worden! Ik vien t n pracht kat, laif en aanhoaleg, ze geft kopkes en snort dat t doavert, haildaal nait baang, ja bie t braitoale òf. Ik hol doar wel van, mor wie hebben aal vaaier en ik wil dat ons katten nait aandoun. En boetendes, dij kat is gewoon van n aander. Dus dij kat mout absoluut doalek weerom. En zo loop ik nog n moal mit n kat ien aarms van ons dörp noat t volgende dörp. As ik doar aankom mit nog aalweg n slim vruzzelnde kat veur borst, bliekt dat ter weer nait open doan wordt. Ze konden wel op vekaanzie wezen. Mor as dat zo is en ik loat kat hier weer lös, heb ik heur dommit zo weer bie mie ien hoes. Dizze kat is dudelk aan mensen wend en zuikt ze alderdeegs op. Goie road is duur. Den schut mie ien t zin dat kaddeloekje ook op slöt kin. Ik loat kat weer deur t loekje en ze gait ook nou doalek weer bie heur brokjes. Mit t klepke noar binnen tou open verdraai ik t knopke aan binnenkaant van t loekje, zodoaneg dat t loekje allenneg noar binnen tou open en dicht kin. As kat ter oet wil, zel ze t klepke mit kop dichtdrukken. Zo zit kat nou opsloten ien heur aigen hoes. Der zel toch wel verzörgen en n kaddebak veur heur wezen, neem ik aan.
Snaachts dreum ik van dij grieze kat. Ien mien dreumen vergroot en vervörm ik altied de werkelkhaid. Dat ik heur vertraauwen ien mie schonden heb. Ja, heur vertraauwen ien de mens ien t algemaain. Zai zöchte aandacht en beschaarmen bie ons, mor der was gain plek veur heur. Ik wor doar toch zo waik van. Zai het woarschienlek haile naachten om ons hoes tou swonden, op zuik noar n waarm thoes, dij ze bie ons docht te vienden. Mor ik heb heur verlangst slim beschoamd en heur tot twijmoal tou ien n leeg hoes terug zet. Ain moal kon t aarme baist nog weerom kommen, mor noa twijde moal was t oflopen. En dij aarme katten van ons, dij kregen der ienains n vremde iendringer bie. Ze waren haildaal van slag en doar kin ik ook hail min over. Ik dreumde alderdeegs dat ons oldste koader, ‘di papa’, den mor veurgoud votging en hom zo opovverde om roemte te moaken veur dij grieze kat. En dat begrootte mie ook hail slim.
t Was dij naacht nog laank onrusteg ien mien gemoud.
Ko en Knèlske wonen op n leutje dörp op t Hogelaand. Heur hoeske is aal n zet te koop. Der kommen wel kiekers, mor gain kopers. Moakeloar zegt wel dat zai moud holden mouten, mor dij kiekers mouten heur aigen hoes ook ja kwiet. Nou t krises is zit ter gain schot ien verkoop en Ko en Knèlske hemmen besluut nomen: zai blieven ien heur hoeske wonen en goan t opknappen. t Hoeske zel beneden haildaal over kop mouten. t Mout zo moakt worden dat t geschikt is veur heur olle dag. Timmerman komt ter bie en vragt wat zai zo ien kop hemmen: Ko wil verwaarmensbuizen ien vlouer, omreden hai het voak kolle vouten. Drubbels mouten der oet Ien heur washok zel douche groder mouten; nou is e mor negenteg bie negenteg en dat is nait hanneg as ain van heur lebait wordt en zai mekoar helpen mouten mit hemmeln; douche willen zai dommit gewoon ienlopen kinnen en ien houk mout n zitbaankje kommen. Timmerman heurt de wìnsen van Ko en Knèlske aan. Hai zegt: “Mor din mouten joe wel n moand t hoes oet!” Knèlske: “Dat hebben wie aal opbedocht, wie zetten auto boeten deel en kinnen din ja ien autohok wonen, nait?” Timmerman bedenkt dat Ko en Knèlske heur plannen aal n hail end oetwaarkt hemmen. Hai vragt nog: “Waiten joe din wel dat ter din ook n nije keuken ien mout?” Joa, dat waiten zai wel. Timmerman: “Veur hanneghaid is der ook wat nijs, domotikoa, din bedainen joe mit n ofstands- bedainen joen licht, gerdienen en zo wat. Willen joe dat ook?” Nee, dat is te nijmouds, lichtknoppen kinnen zai nog wel vienden en n gerdien dichttrekken: t mekaaiert heur toch nait aan haanden? En zo gaait timmerman mit plannen aan slag, moakt wat taikens en komt mit n pries. Ko en Knèlske zeggen dat t mor deurgoan mout. Mor t mout wel ien t veujoar, as t aal wat waarmer is. Maaimoand noadert, Ko en Knèlske roemen t hoeske leeg. Der gaait ook veul noar drekstoup, omreden t opknapte hoeske mout roem blieven, goan dij olle kasten, toavels en stoulen mor vot. Autohok wordt ienricht mit hoge toavel, vaaier stoulen en heur twijpersoonsbèr. Op Ko zien waarkbaank zet Knèlske wat petroliestellen, van dij gevolgen dat zai doarop heur eten koken kin. Timmerman het nog wel n woagen woar n gemak ien zit mit n wotterbakje, woar zai zuch din hemmeln kinnen.
Haalf julimoand is t hoeske kloar. Der zit n grintenvlouer ien dij waarm aanvuilt. Drubbels binnen vot, van dij gevolgen dat as nood aan man komt en zai mit n kuierkaar deur t hoes mouten, dat din zo kin. Knèlske mout nog wel leren koken mit zo’n inductiekokerij, mor dat zel wel wènnnen. Aalbaaident binnen zai blied mit heur “Quooker”, dij het altied kokend wodder. Das n oetkomst, want as dij olle wodderkoker aan loop was, mos tillevisie haitied haarder. Dat gaf voak wat krip- sies tussen Ko en Knèlske. Heur nije bèrren pazen meroakel ien sloapkoamer, bèr kin bie kop of voutenènd omhoog en der tussenien is roemte veur n nachtkaast. Zo hemmen Ko en Knèlske nou n nijmouds hoes, aanpaast noar ontwikkelns van nou, woar zai old ien worden kinnen. Wel mozzen zai twij moal vervoaren, mor dat haren zai der groag veur over. Zo konnen zai op heur aigen vertraauwde stee wonen blieven.
t Mag meschain gain noam hebben, mor k kiek in t veurbiegoan stommegeern noar t vraauwlek schoon. In t biezunder as t wicht kop sierd het mit n koppel zummerstippen. Woar t aan ligt kin k zo ain, twij, drij nait ains zeggen, moar t het veur mie wel wat. As de rest der under ok nog paast, is t aal mit aal hailemoal dik in odder. Kerel, hou kom k derop, terwiel dat mien wederhelfte t aanzain ok meer as weerd is. Denk veurzekers aan tied, dat k zölf nog op jacht göng. Al was t veur mie noa n zetje, bie mien Geertje koop-en-slag, tot aler tevredenhaid. t Zel wel aan older liggen, dat n manskerel wat oog veur dij ‘tobbelviskes’ krigt. k Wait nou wat k heb, mout nog mor ofwachten wat n aander mie meschain brengt. Kin t beste t mor bie t olle loaten. Zel dat aans mit d’oorzoak wezen, dat n bult kerels as ze de viefteg pesseerd binnen en in de penopauze roaken, t aledoags gezicht kuutjebuten veur n wicht van om en bie twinneg lentes. Harregat, k mout der ja nait aan denken! Woar denkt dij stumperd moud en energie vandoan te hoalen om zo’n ‘jonkvraauw’ te behoagen? Of denkt e onverdrutzoam: “Ik goa der veur, zel kidde nog ains ommeroak staaigern loaten. Brek e din brek e!” Wat n lieder, dammeet wait e nait hou rap e weer op t olle nest dele strieken mout. Mor din is deure wizze veur aiveg tou. Har alles deeg oet figelaaiern mouten, aleer e zok in n onwis oaventuur störtte. t Gras bie n aander kin der smangs nuver gruin bie liggen, mor kin op duur wel es allemachies broen worren. Spiet komt aaltied noa de zunde, staait in t Grode Bouk, mor din is t voak al te loat. n Mens kin beder aan de toavel zitten, asdat e zölf op etenskoarde staait! Joager har innertied zien ogen en hazzens nuver kost geven mouten, veurdat e tougaf aan t underboek gevuil. Dit soort noaloateghaid kin n vent aans duur te stoan kommen. Zörgt mangs veur n bult pien in de kop en in knibbe. As der ok nog kinder binnen, is ellèn hailemoal nait te overzain. Noast n bult trammelant, haartzeer en zörgen levert zo’n oetstap in t hoezelk verkeer, noast wat nijeghaid en dieverdoatsie, aans bar veul noawaark op, dat nait ain, twij, drij op te lözzen is. k Kiek gerust wat noar zummerstippen op t snoetwaark van n nuver poedie, ons Laimeneer het n mens nait veur noppes twij ogen geven.
Kieken kost ja niks as k de knibbe en t ovrege gerij mor in de buutse hol. t Mag thoes – veur mien gevuil – paartieds wat behelpen wezen, dat is mainsttieds nog beder as mie zat eten. t Veurkomt in aalsgeval hail wat aargenis en noareghaid. Woar kin k t beder kriegen!
Fietsen van Haren in Grunnen noar Haren in Duutsland, aal mit aal zo’n 150 kilometer, je mouten der mor zin in hebben. t Is n haile prestoatie en je mouten mor ofwachten wat t weer dut, of t gluiend hait is of jong katten regent, want veul meer weertypen heb we nait hier in Nederland. t Is netuurlek wel n prachteg tochtje deur t mooie Grunneger en Drentse landschop en de bulten van de Hondsrug. t Is ook n aibels mooi gezicht, aal dij minsen in dij strakke felgekleurde pakken mit n stuk zeemleer veur de kont en n helm op de kop. Dat dee mie denken aan mien olle oompie Gerrit oet Sibboeren, dij zit altied veur televisie as der wielrennen op is en al dat gefiets haar hom insperaaird om dat ook ais te goan doun. “Waist wat wicht,”zee e tegen taande Ellie, “ik goa de sportieve toer op en goa ook wielrennen”, en dee doad bie woord, greep schootcomputer om op Marktploats te kieken noar n fietse en de doarbie beheurende attributen. In gedachten zag e zuch al in zo’n strak pakje mit n helm op kop op n superlichte carbon fietse zitten.
Zoveul te langer hai d’advertenties bekeek, zoveul te meer kwam hai der achter dat de strakke pakjes der nait in zien liefmoatje 62 wazzen en dat n carbon fietse toch wel vrezelk duur was. “Snapst dat nou Ellie?”, zee hai: “t Is weer allint veur dunne minsen mit n dikke porremennee dat wielrennen, de gewone aarbaider pist weer noast de pot en mag der allint op de televisie noar kieken.” In ainen schoot hom in t zin dat hai nog n olle racefiets in schure op zolder haar, op n drafke ging hai noar schure en huil t goldkleurege ding te veurschien. t Apperoat was wel al 30 joar, t stuur verroust en de banden plat. Mit fietspombe wazzen de banden zo weer haard, mor de dingen waren haalf vergoan en dou oompie Gerrit der mit zien honderdtwinteg kilo op zitten ging, borsten ze mit n haarde knal oet nander. Mismoudeg ging e weer onderdak en zee tegen taande Ellie: “Zel we zotterdag noar Haren om noar wielrenners te kieken?”
Vraauw bukt heur en pakt bosschoppen oet t karretje. Tjonge, zai mag der wel wezen, al is z’op leeftied. n Daip decolleté let zain wat of z’in hoes het. Modern kled, t hoar in de plooi en mooi oppoetst. Ik schoef aan. Staait nog n jong stel tusken. ‘Wat is dit?’ Vraauw het n pak in haand en stekt aarm oet. Man dut verschrikt n stapke achteroet. ‘Waistoe niks van zeker! Wat bist toch n grode viesdert!’ Of ze n kaketoe zien leste sauske oet poot pakt hemmen. Heur blaauwe potloodstreepkes boven ogen stoan recht in t inne. In heur mondje zol ain van mien trostomoatjes pazen. Zulfde kleur. Man mit gries hoar vol sloagen wordt rood om kop en kikt om hom tou. Jong veur mie draait hom om en begunt te brullen van t lagen. ‘Hiero, pak aan doe! Mit eerbijensmoak nog wel! Weerom zetten! En ho, nem bakje eerbijen ook mor mit. Bah!’ Hail winkel kikt, zulfs meziek is even oet. ‘Vieze ol mannen,’ zegt zai tegen kassajuvver. Man schoevelt vot. ‘Mag k der wel laangs,’ vragt e even loater. Hai’s intied krompen en aarms binnen swoar worren. Vraauw het ofrekend en lopt winkel vast oet. ‘Wat was dat?’, vragt t wicht veur mie en zet bosschoppen op baand. n Dikke kaar vol, barbecueën zo t liekt. ‘n Gezinsverpakken condooms!’ Jong hikt ter nog over. ‘Watte?’ Ze kikt tegen hom omhoog. Jong mit baaid’aarms vol tatoo’s is wel twij koppen groder. ‘Hestoe …… ? Nee hè! Wat bistoe n lul!’ ‘Er staan nog meer mensen hoor!’ Kassajuvver kin weer proaten en wil der wat voart achter tou. ‘Ik goa boeten n sjekkie roken hur.’ Jong naait ter gaauw oet. ‘Sodemieter mor op,’ zegt ze. Ik zai t wicht hoar oet t gezicht bloazen. Ze kikt even noar mie. ‘Ik schoam mie glad.’ Overal in winkel heur k nou gonnent lagen. ‘Barbecue?’ Ik knik noar kaar. ‘Joa,’ zucht ze, ‘vanoavend, mit ons vrunden.’ ‘Zel k die helpen, din gaaistoe boudel mor inpakken.’ Zai trekt scholders n moal of wat op en schudt kop zachies. ‘Sorry.’ Kassajuvver krigt weer kleur om snoet. Komt n laagje op heur bolle toet. en n koeltje in kin en in wangen. ‘k Dou vest even oet hur’, en hangt hom over stoul. ‘Dankjewel, laif van die.’ zegt ze as zai ofrekend het. Ik kiek in ogen dij pazen bie heur kestaanje hoar en dink aan onze retriever vrouger. Ze blift nog even stoan.‘Wilstoe o …?’ Ik leg haand op heur scholder. ‘Beter van nait ducht mie. Dien vrund …’ ‘Jammer.’ Din krigt zai rug recht en birst winkel oet. Hai mos steveg deurlopen om heur in te hoalen. Dou e noast heur laip keek z’hom vergreld aan. Hai kon heur nait biehollen. t Haart bonkte hom in d’haals. Loat mor, docht e. Hai kin van mie wat, docht zai. Thoes pakte zai vot boudel oet. Hai zat veur t glaas in koamer en stoarde noar boeten. Wer nait proat en zai ging noar sloapkoamer, strieken. Klok haar in tieden nait zo haard tikt onner t eten. ‘Ik was zulf wel òf!’ Hai ging zitten lezen. Vremd docht ze. Hai het niks te koop. Kwam even n aander trekje om mond dou zai docht aan kaar oetpakken. Ze wis nait wat of ze zag. Eerbijensmoak, grinnikt ze. Zol t echt zo? Brrrr, ze mos der nait aan dinken. Toch mooi tegenswoordeg, dat dat kin. Was vrouger wel aans. Stiekom gedou. Ze mos dinken aan heur aigen scharrelderij. Elk van wichter was gek op hom mor hai wol allinneg heur. Mooie tied. Knappe vent en is e aigliek nog wel.
Zai mag heur geern zain loaten mit hom. Schane dat e last van t haart het en voak zo gaauw muide is. Mor wat wil j‘ook. Baaide dik in de zeuventeg. Toch magen ze der nog wel wezen. Even loater lopt zai noar koamer mit kovvie en twij schuddeltjes. ‘Kiek. k Heb ons mor even traktaaiert. n Tompoes. k Heb die der ook n vörkje bie doan hur en n servetje. Dat wilst toch aaltied groag.’ Hai kikt heur ais aan. Ze laagt eefkes.
Ze staait wat bezied. t Is weer aalmoal bier. Barbecues kwaalmen en proat wordt aal dikker. Hai staait bie jonges. Din schoatern ze t oet. Even derveur haar e bie aander t zulfde verteld schienboar. As e noar heur tou komt en aarms om heur hin slagt draait ze vot. ‘Nee mien jong, bist nog nait kloar mit mie!’ Hai laagt en wipt n vleske bier lös mit aansteker. ‘Ol man het mooi pech! Eerbijensmoak vanoavend?’ en zet t vleske aan mond. ‘Wie wel hè?’ Lopt n kolle rillen over heur rug. Ze gaait in hoes. Op zien sloapkoamer zuikt z’heur boudel bie nkander in taas.
Is soavends nait veul proat. Hai ligt nog wat te lezen mit n boukje in ber en heurt heur in douche. Zai is der al n mooi zet. Nog n zaalfke hier en n slikje doar. Ze kikt nog mor n moal in spaigel en draait heur op zied en nog ains. Vuilt even over heur borsten. Doar was e zo gek op. Hou laank is t nou wel nait leden dat zai …… ? Ach, wat hoalt z’heur in de kop. Toch, aargens? Zol e nog wel? Ze gniflaagt, pakt heur körte nachthemd, kamt t hoar nog n moal en krigt t leutje vleske. As deur opengaait kikt hai over zien bouk. Zachies hoalt e oam deur neus. Chanel no. 5.
t Is net over elven op t wekkertje as k gedienen dicht schoeven zel op sloapkoamer. Zellen zai t al oeproat hemmen? Ik kiek noar bejoardenhoeskes. Din komt n ambelaans mit gillende sirenes in stroat. En nog ain. Springen gonnent oet mit n kovver. Aander baaide pakken brancard. n Vraauw in nachthemd dut deur lös.
Stroate is routduuster. Stroatlanteerns binnen oet. t Is beangstegend stil. Ik loop midden op weg. Aan baaide handen n kind. Wie droagen scheurde, groeterge klaaier. Ik pebaaier de hoezenriege, dij ons beschaarmen kin, te berieken. Op dizze glije klinkerstroate vallen bewegende gaisten te veul op. No bin ik bie de hoezen. Ik blief stoan. Ik luuster. In de verte zai ik scharen de muren langes schoeven. Binnen ook vluchtelingen, denk ik. In ainen klinken, stoef bie, marcherende stevels. Dij kommen dichterbie. Ik begun te runnen, mien lutjeste onder de aarm, de aander sleep ik mit mie. Troanen lopen mie over de wangen. Ik bin verhoopt.
Din zai ik n winkeldeure dij openstaait. Ik run noar binnen. De roemte is leeg. Der is allenneg nog n teunbaank. Doarachter loat ik mie dele vallen. Ik heur t gedreun van de stevels om de houke. t Is stil. t Leger staait, luustert. Ik hol mien oadem in. Mien handen binnen proppen in de monden van mien kinder. Ain ainegst geluud, en t is mit ons oflopen. Laank, hail laank, slim laank blift t stil. Din … geschoevel. Boven mie zai ik n spaigel. En in dij spaigel, op de kop, zai ik de vijand.
De loop van zien geweer op mie richt, mor zien gezichte de aandere kaante op. Op zien mutse zai ik t gehoate symbool. Ik realiseer mie dat, as ik hom zain kin, hai mie ook ontdekken kin. Ik schoef mien kinder onder de lege teunbaanke, drok miezulf stief tegen heur aan. Kiek in de spaigel. Nóg zai ik dudelek de soldoat. Allent t duuster van de winkel kin ons beschaarmen. Ik kiek bie mien kinder langes onder teunbaanke deur. Ik zai, stoef veur ons, grote vouten. Vouten in stevels. Stevels van de vijand. t Symbool op de gepse. Goldkleurege sporen opzied. Din klinkt der n schot. Rondom mie vallen schaarven. Spaigel is kepotschoten. Mien veurheufd blödt. Ik vuil n schaarpe piene. Ook deur mien haand. Mor ik duurf nait te kieken, nait te bewegen. De stevel gaait veur teunbaanke langes. Din gaait e in ainen vort. Mit gaauwte. Of e baange is. t Haarte bonst mie in de keel. Ik oadem nog. Onheurboar. Ik duurf mie nait verreppen.
Hou laank lig ik hier? Stille. Onbeweeglek. Urenlaank. t Blift stil. Donker. Din, as t eerste mörgenlicht noar binnen komt, duurf ik langzoam hoog te kommen. Mien handen griepen de bovenraand van de teunbaanke en ik trek mie op. Mien ogen krekt boven de teunbaanke oet pebaaier ik wat te zain. Niks is veraanderd, t liekt of der niks gebeurd is. Ik goa stoan. Boven mie n lieste mit schaarven in de raand. Ik heur mien noam roupen. No eerst realiseer ik mie dat ik hier nait allenneg bin. Mien kinder! Ik boek mie, help de oldste onder teunbaanke oet. Ik griep weer onder teunbaanke. Vuil klaaier, riet dij noar mie tou. Neem de jongste in mien aarms. Streel t gezichie. t Is kold, kold as ies. De handjes. Ook ieskold. Ik dou mien klaid open. Drok t lutje liefke tegen mien waarme borst. Neem t aander kind bie de haand, n waarme haand. Ik aai over de waange. Waarm en zaacht. Waggelnd loop ik noar de winkeldeure. Ik goa noar boeten, loop in t luchtege zunlicht. Ik loop midden op weg, noar t licht tou. Din zak ik deur mien knijen dele. d’Oldste noast mie kikt mie aan mit vroagende ogen. Ik dou mien klaid open. Troanen droppeln op t levenloze popke. Ik reer. Din n knal. Ik zai mien oldste dele zakken. Bloud oet de borst. Ik boeg mie der over. Din vuil ik n sniedende piene in mien rogge. Haarder wordend zaachter wordend geluud om mie tou. Lichtend duuster veur mien ogen. Zwevend stoef aan de grond.
k Las op n webstee mit nijskes over d’wieke woar k woon, t opdroadse bokkeblad zeg moar, dat der gain ‘meziekanten’ meer zitten te speulen bie d’ingaang van t winkelsintrum. Dat was veur mie gain nijs, k woon der sikkom boven en k haar al n zetje niks meer heurd. Dat ik ‘meziekanten’ tuzzen aanhoalenstaikens schrief, is nait veur niks. De mainsten maggen zoch nait zo nuimen. Zo was der n moal n accordeonspeuler, dij ik n accordeonsleuper von. Hai was echt A-meziekoal. Joa, mit n heufdletter A! Fersounleke deuntjes kon e nait speulen, moar zien pìnsörgel mishandeln dee e ofgemieterd goud. Nou zatten der wel voaker van dij slörms dij bepoald gain John Woodhouse binnen, moar dit was de minste dij k oeit heurd haar. Om midwintertied zat der aine dij allenneg moar ‘Jingle Bells’ speulen kon. Doar tuzzendeur kreeg e nog n aander laidje tot zien peensörgel uut, dij k nait zo gaauw thuusbrengen kon (hait dat improvizoatse?), moar ale vief menuten was t weer “Jingle Bells, Jingle Bells …” Hai speulde nait ains maal, moar n braid repertoire haar e nait. Der het al es n jonkje stoan mit n vaalse fioule, dij kon wel drij verskes speulen. k Wait nait hou goud of dat e was. Zien instrument klonk veuls te lelk, as e talent haar, kwam t der nait uut. Op n zummerse noamiddag in september zat der ook n moal n fioulspeuler. Dij speulde nog wel oardeg nuver en kon ook wat meer verskes, moar hai von t bie temperturen van meer as twinteg groaden neudeg om de ‘Schneewalzer’ te speulen. t Klonk nait vaals, dus k heb mie der nait aan aargerd. k Von t wel knap dat e sikkom noadloos kon overgoan in ‘Hava Nagila’. Dizze fioulist kreeg ook nog wel es n poar sìnten in de pedde, moar de mainsten zel ik laiver geld geven om der mit uut te schaaien. Moar huifst gain mislukde stroatmeziekant wezen om irritante meziekjes op t winkelnde volk lös te loaten. Wat denk je van n ijscoboer mit bölkdeuzen (k pebaaier es n nij Grunneger woord veur ‘luidsprekers’) op zien woagen. n Joarofwat leden ston hier summers ain moal in d’weke n Italioanse ijscoboer op t plaain. Dij mainde dat e wel klanten trekken kon mit n falderie-faldera-deuntje, sekuur as uut n speuldeuze. Noa nog gain uur en vief verkochde ijsco’s was e gelukkeg weer vot. Toun kwam der n moal n wicht aan mit dezulfde ijscokare. Dij haar wel fersounleke meziek. t Klonk mie meer Spoansachteg in d’oren as Italioans, moar dat kin aan mie liggen. Ze kon wel meer ijsco’s verkopen in tien menuten as dij vent in n hail uur. Dij ijscoboer komt ook nait meer, hai ging failliet. Hou zel dat toch kommen wezen?
As t echt zo is dat der gain ‘meziekanten’ meer zitten goan, kin ik dat nait slim vinden. De stilte heerst al nait onder mien balkon, mit draaiende auto’s, rabbelnde winkelkarrechies en rerende grommen. Dat is mie nait te veul, moar wel genog. Van mie kin t wel zunder getjoedel van pìnsörgels en gejaauwster van fioulen.
Nou kom k ook nait meer in de verlaaiden om zulf haarde meziek te draaien. Dat heb k nooit doan, k wil ja gain roezie mit mien noabers. En k haar Rammstein ook nog nait vonden op Spotify. En as der wel weer stroatmeziekanten kommen, loaten t den goien wezen. n Joarofwat leden wol D66 in Stad veurstellen om audietsies te holden. Dat zel wel verkaizensproat west wezen, k heb ze der nooit weer over heurd. As t nog es vernijs ter sproake komt, ik bin der mit veur. Loat k der nog wel even bie vermelden dat aal dij ‘vaalsspeulers’ t beter kinnen as ik. Moar ik ging der den ook nait zitten …
Hier lig ik, kloarwakker te dreumen dou mien ogen mor weer dicht. Ik zai die doar, wel roar zo in t duuster n helder gezicht ik roek zulfs dien hoar. k Luuster, knorst tevreden, ruzzelst mit vouten maank loakens, main dien oam nuunt zulfs mien noam. k Vuil t rood van t behang en plefon, dien kleur, dien vel dat mie braand, kiek in spaigel doar k vannaacht nait bie die kommen kon. Ik mout ter oet, neudeg pizzen, en steut mien tonen. k Heur die belken; ‘Hampel blief der mor oet, zolst nait woaraarns aans goan wonen!’ k Schoevel zachies weerom over t zaail zunder licht. Kolle vouten mien handen zuiken, woar bistoe nou. Vuil waarmte kroep verzichteg tegen die aan, kroel zaacht dien hoar sloag n aarm om die tou. Stoft ain in t inne begunt te gillen, ber oet en vlugt in gedienen. Mien hemel wat krieg we nou. Knip votdoadelk n lichie aan en heur ain vrezelk lagen. k Zai ons kat hangen, haildaal in toeze, heur zaacht, miaauw.
Grode spaigel haangt al joaren braidoet boven stainen bozzem bovenaan ien reliëf tafreel van muzekant en zes daanzers stief opsloten ien holten liest veur aiveg verstaind ien beelden
mor soavends as t schemer wordt kommen figuurkes tot leven heur k citer den zaacht speulen zai k daansers smui bewegen op vrij ritme van dij meziek en zulf dou k mit zo as t ien spaigel liekt
t Is al waarm smörnsvroug. Geliek even lopen mit t hondje. Hai het nait veul zin en n hekel aan waarmte. Bie t fietspad, doar nog n lapke grond van gemainte achterkaant toenen van hoezen ligt, stopt n buske van waarkveurzieningschap. Stapt n bonk van n kerel, n viefteger zo t liekt, oet dubbele cabine en lopt noar achterkaant. Aanderkaant komt n opzichter zo te zain. ‘Dit is joen stee vanmörn’, heur k hom zeggen, ‘en noa schaften goan ie mit aander jonges mit, begrepen.’ Man zegt niks, pakt n schovvel en n haark achteroet en smit deur dicht dat t doavert. ‘Mout dat nou zo’, zegt opzichter, ‘tjonge jonge, deur hoast oet hingen en geliek hail buurt wakker.’ Man zegt nog niks. Gaait n deur van cabine lös en belkt ain van ‘grode klootzak’. As t buske vot is smit e haark en schovvel aan kaant en draait hom n sjekje. Hai liekt mie wel om en bie twij meter. Roeg ien t laank hoar mit bakkeboarden, kikt vrezelk duuster en scheerraif kin e volgens mie al n week of wat nait vienen. Hai veegt n drup onner neus vot, snoeft en rochelt n dikke kwaalster op stroat. Zo, dat is dat en hai kikt ais ien t rond. Zien oranje reflecterend goud is hom krap bemeten en zo te zain huift hai nog nait aan t waark. Ik krieg t glad benaauwd van dat waarme pak. Ik heb hom al voaker aan t waark zain ien de wiek, haitied allinneg. Hond wil nait bie hom laangs. ‘Moi’, zeg k, as k laangs loop mit n grommende hond achter mien hakken. ‘Moi’, zeg k nog ais. ‘ Komt van t pak dink ik en wies op hond.’ Man swigt en kikt of e mie vergraimen wil. Din mor nait dink ik, roare kerel. k Mout n endje wieder toch even lagen, net zo’n dikke goldjebloum.
Smirregs, bienoa drij uur staait e der nog. Middenmaank boskederij, hai het wat schovveld en ligt n leutje bultje roet. Hai bogt hom veurover en kikt en kikt nog ais. Nait noar grond mor is zeker wat tussen stroekjes. Hai kikt even om hom tou en bogt weer noar veuren en blift kieken.
Ik goa even wat bezied stoan en bin nijsgierig worren. Der komt n leutje jonkje aan van n joar of vaaier op zien trekkertje. Hai stopt vlak bie man. ‘Hoe heet jij?’, vragt e. Man kikt, zegt niks en bogt hom weer noar veuren. ‘Hoe heet jij?’, vragt t jonkje nog n moal. ‘Ikke Fritsje, wat doe jij?’ Man kikt vergreld, komt ien t inne, stekt schovvel omhoog of e hom haauwen wil. t Jonkje vaalt verschrikt van zien trekkertje, zet sirene aan en runt brullend noar hoes. Ik dink, wat krieg we nou. Net as k teveurschien kommen wil runt ter n moeke bie mie laangs. Zai blift op t fietspad stoan stoef bie man.
‘Wat is dat, hemmen ie Fritsje haauwen?’, heur ik. ‘Duren ie wel?’ Man zegt niks en kikt of e heur verroppen wil, mor moeke staait wieder as schovvelòfstand. Ik zai heur bie hom laangs kieken, ze bogt eefkes veurover en kikt ook tussen stroekjes deur. Pakt t trekkertje en runt weerom noar hoes. Wat vremd, dink ik en grode goldjebloum gaait onverdrutzoam wieder mit veuroverboegen en kieken. Ik begriep ter niks van en blief nog mor eefkes stoan. Wat zol doar weden? Inainen n dik stuk keboal, stoeven wel zes wichter achter n hoes vot tussen boskederij deur. Gonnent ien bikini en k zai moeke van Fritsje der ook bie. n Verbilderde man staait as vaastvroren en veur hai der op verdocht is krigt e emmers wotter op kop. Hai’s driefdeurnat. Vraauwlu schottern en vlaigen geliek weerom. Nou begriep k t pas. En of t zo weden mout komt t buske mit opzichter der aan.
‘Mooi opschoten nait?’, heur k hom roupen. ‘Kerel, vuilen ie joe wel goud ie binnen ja deurnat van t swait en gain donder opschoten. Wat hemmen ie wel nait ommaans?’ Ik zai n schovvel omhoog goan. Opzichter runt noar t buske en broest mit n noodgang vot. Even loater zai k n verzopen goldjebloum mit n schovvel en haark over t fietspad recht op mie òf kommen. Ik kiek woar of k zo gaauw hin kin en hond begunt vast te grommen. Vlak bie mie blift e stoan. Hai kikt mie aan, dwaars deur mie hin. Ik wacht. ‘t Is hait’, zegt e en wrift hom n swaarte veeg veur kop.
vogel vlugt dwaars deur snijbui vot zun opzuiken dat mout e mien laive tied, k mout nog zo veul kilometers veur dat k bie mien palmboom bin gain èlf steden mor wel doezend
kat zakt deur snij, poten nait meer te zain het muite om der oet te kommen daaier kikt om zok tou hai het lopen op regenwodder widde snijkloeten krekt ies n elfstedenraais veur daaier
man mit camera aan haals mit zien hond dij t nait op poten holdt snij mit ies der bie, zol t woarhaid weden elfstedentocht? petretten? ies eefkes ontkommen, doar liggen man en camera
lu binnen aan loop mit wodder op iesboan, mit n rooie streep, scheuvels oet vet, din op boan rooie streep is nait haildaal liek oet liek aan, dat dut ja niks wedstrieden, èlf moal iesboan inom
bie mie in stroat n man dij noeit snij zain het, swaart as nacht is hai wit as snij van grode kèlleghaid donten snij as manna oet hemel dikke snijbui dij as n klaid op stee ligt eefkes loader, wis woar, k heb t bewies ‘swaart op wit’
mor din n tak mit schiere bloadjes zol t overleven? èlf stroalen zun veur zo’n klaain gruin takje doezend stroalen zun din is der n begun aanloop is der ja, doar mouten wie t mit doun
Winter dij gain winter was veurbie klokjes hebben snij verloren mantjesmuskes hikhakken over schierste muskesmaaid holtdoef doagen aan de loop mit wat t nust wezen mout ik zai, ik heur, ik vuil, ik wait t is veujoar mor in de viever drift swieniegel dood en even roek ik t veujoar nait.
Wie hebben in Kreuze al n moal wat aandacht geven aan zangeres-laidschriefster Marlene Bakker (Nijziel, 1984). In nummer 39, november 2012 konden ie lezen over t Grunneger gevuil in heur meziek. Toun was ze benoam aan d’loop mit waark van Ede Staal. Moar ook veur heur is der meer as Ede. In t laid ‘Loat Grunnen Nait Zakken’, dij in jannewoarie uutkommen is, holdt ze vast aan dat Grunneger gevuil. Hou staait t der veur mit Marlene Bakker? In Droadproat kinve wel es n beetje mit heur bieproaten.
Bert Wijnholds
Marlene, t is al n zetje leden da’k in Kreuze over die schreven heb. Hou gaait t der mit?
“Best goud. Mien single wordt goud draaid op radio en veul minsen hebben hom download op YouTube, Soundcloud en iTunes. Geft n hoop pozitieve energie om nij waark oet te brengen.”
Hest in jannewoarie ‘Loat Grunnen Nait Zakken’ uutbrocht, kinst ons wat vertellen over t ontstoan van t laid?
“Gerhardt Heusinkveld kwam tiedens n Grunneger Dainst in Amsterdam Hanne Wilzing tegen. Hai kwam mit zien gedicht ‘Loat Grunnen nait zakken’ en de vroag of Gerhardt t op meziek zetten wol. Toun t ainmoal kloar was vroug Gerhardt mie om t in te zingen. Toun ik de tekst las was k metain verkocht. Kreeg noppen op de hoed zoals Henk Scholte dat aaltied mooi zegt. De opnoames bie Bernard Gepken (gitarist Daniël Lohues) verluipen zo goud dat we besloten t metain oet te brengen onder Gerhardt zien label.”
Doe vinst t gain protestlaid, woarom nait?
“Klinkt zo negatief. t Laidje is juust n hart onder de raim veur ale mìnsen in t eerdbevensgebied en n ode aan Grunnen en de Grunnegers. Der wordt aal zo pessimistisch noar Grunnen keken. Dat moakt mie echt boos. Ik kin mie dood aargern aan tv as t over Grunnen goat. Minsen zetten continu n verkeerd beeld neer. Ik wil just mooie pozitieve meziek over Grunnen zingen. Ik bin trots op Grunnen en dat ik der woon.”
Dat Grunneger gevuil, woar k doudestieds over schreef, zit hier hail staark in, of nait?
“Joa absoluut, dat sprak mie ook zo aan in t gedicht. Ik wer aansproken en wos zeker dat meer mìnsen dat hebben zellen. Veuraal t refraain vin ik mooi: ‘Grunnegers heur je nait gaauw kloagen / doe bistoe en joe binnen Ie / as ze slicht n onske vroagen / dou der den mor n kilo bie’. Grunnegers binnen enorm beschaaiden minsen. Ze waarken hard moar kloagen nait snel. Mooie aigenschoppen, moar ik dink dat wie wel wat meer veur onszelf opkommen maggen. En ook zain loaten dat we trots binnen op ons pervinzie.”
Huifdest der nait laank over noadenken om t op te nemen. Paast t laid meziekoal bie die? Is t, mit Hanne Wilzing zien tekst en Gerhardt zien meziek, n echte Marlene Bakker?
“Veuraal de boodschap paast perfect bie mie. Meziekoal zain, zai ik de single als n interessant uitstapje. De EP dij ik dit joar goa opnemen zel wel n aandere stiel hebben.”
Kinst doar al wat over vertellen? Wat kinve verwachten dat typerend veur dien meziek is?
“Lastege vroag! De nummers dij k nou aan t schrieven bin stoan nog echt in de kinderschounen. t Zellen in ieder geval zeer persoonleke laidjes worden.”
Gaaist de teksten den maist zulf schrieven, of zöchst doarveur nog weer soamwaarken mit aandern, zo ast ‘Wondern Van Mien Stee’ schreven hest mit Fieke Gosselaar?
“Ik pebaaier t apmoal zulf te schrieven, moar loat ale teksten wel checken op spelfouten deur verschillende mìnsen. Ik heb maarkt dat t toch voak lasteg is om teksten van aandern te zingen, omdat elkenain zien aigen stiel en onderwaarpen het. Moar wellicht zellen der ook soamwaarkens tot stand kommen. Zo bin ik wel mit n gedicht van Fieke Gosselaar aan de slag goan.”
Is schrieven in t Grunnegers nog stoer veur die?
“Joa best wel. Ik volg sinds n joar cursussen Grunneger toal en ik merk wel dat t aal beter goat. As ik nou nummers schrief kommen der nou ook intuïtief grunnegse zinnen bie en dat is leuk te maarken.”
t Eerste schriefwaark da’k van die zain heb, t gedicht ‘Smilke’ (Kreuze 46), was goud. Hest nait veur niks de daarde pries wonnen bie de Grunneger Schriefwedstried. k Heb der nog wat van leerd, t woord ‘stroezeln’ kon ik nait.
“Hahaha wat leuk. Zo zai je moar weer. ‘Smilke’ ston al n poar joar op mien liest om òf te schrieven. Toun ik heurde van de wedstried vuilde dat as n goud moment om t òf te schrieven. t Ging mie hail makkelk òf, as of t gedicht al òf was veurdat ik dat ook doan har. Woarschienlek komt dat deurdat t al zo laank in mien hoofd rondspookt haar.”
Grunnegers proaten dust nog nait zoveul. Dat is stoerder veur die, of nait? Is t zingen makkelker?
“Zingen is veul makkelker. Din kin ik mie veurberaaiden en de juuste woorden opzuiken. As ik mot proaten din wil k spontaan kinnen reageren en dat is juust stoer veur mie in t Grunnegers omdat ik Nederlands bin opvoud.”
Der binnen meer artiesten nait grootbrocht mit de Grunneger toal, moar binnen der wel mit aan dloop. Hou komt dat?
“Ondanks dat ik t Grunnegers nait spreek vuilt de toal wel hail herkenboar en dichtbie. Ik bin n Grunneger en ik maark dat as ik Grunnegs zing, minsen mie beter begriepen. De toal komt directer aan en dat is ain van de mooiste dingen dij je mitmoaken kinnen as je optreden. Ik dink dat meerdere artiesten dit ook zo vuilen. Ik heb joaren Engels zongen maar dat was toch aans. Doarnoast maark ik dat der ook vroag is noar Grunnegse meziek. Minsen hebben tegenwoordeg behuifte aan ‘echthaid. Dat kin om meziek goan, moar ook om ‘echte’ producten. Je zain t in ales terug. Van hou je je leven invullen mit eerleke producten tot n twijdehands of antiek meubel wat weer haildaal hip is. Wereld wordt steeds klaainer. TV en internet moaken dat alles haail dichtbie is. Doardeur hebben minsen behuifte om noar hun aigen kultuur terug te griepen. Ik maark dat bie miezulf ook. Ik bin aaltied op zuik noar authenticiteit en wil dat ook in mien meziek heuren loaten.”
Bist ook nog aan d’loop mit Engelstoaleg waark, of zitst nou haildaal op t Grunnegers?
Ik richt mie nou haildaal op t Grunnegers. k Heb maarkt dat ik mien tied goud verdailen mot. Dus t Engelstoaleg waark ligt veurlopeg op de plaank. k Heb t best drok op dit moment. Ik waark as docent Engels op twij schoulen in Grunnen, bin mit mien zus bezeg om n winkel/webshop op te zetten mit vintage/retro/antiek producten en ik treed regelmoateg op mit mien band. Ik regel aal mien boukingen, persberichten etc. op dit moment zulf dus das best n kerwaai.
Haarst de “echthaid” vonden in de laidjes van Ede. Is hai ook n meziekoal veurbeeld veur die? Wel binnen dat nog meer en wat veur invlouden hebben zai op die?
Absoluut, dij man is genioal. Hou hai in t Grunnegs zien gevuilens verwoordt vin ik prachteg. Zien laidjes goan echt aargens over. Dat maark ik ook as ik zien laidjes zing, minsen binnen stil. Je kinnen zain dat de minsen zien teksten echt woarderen en begriepen. Dat vin ik ook mooi aan Grunnegers. Wie hebben moar n poar woorden neudeg om t over haile daipe gevuilens te hebben. Gain poespas of woord teveul. Noast Grunnegstoalege meziek luuster ik noatuurlek ook veul noar Engelstoalege meziek. Ik bewonder Ani DiFranco enorm. n Echte ‘self-made woman’ mit aal hail wat albums op heur noam. Mooiste album van heur vind ik “Revelling/Reckoning”. Ik heb heur ook al n aantal keer live zain, aarg indrukwekkend. Zai zingt zo open en eerlek over van ales, kin je allenneg moar respect veur hebben. Fiona Apple vin ik ook aarg goud. Beheurlek intense meziek. Vooral heur album ‘When the Pawn’ is aarg goud. Ik hol echt van artiesten mit n aigen unieke sound zo as Anthony and the Johnsons, Tom Waits, Ray LaMontagne, Radiohead, Joan As Police Woman, Little Dragon. En zo kin ik nog wel even deurgoan. Ik hol ook van olle soulmeziek zo as Aretha Franklin, Martha Reeves and the Vandellas, Bill Withers, Otis Redding, Percy Sledge, Etta James, van die mitblèrmeziek, heerlijk! Ik luuster ainglieks van alles. Van soul tot electro. En wel vinst goud in de Grunneger meziek? “Swinder vin ik aarg goud, schiere teksten en hun laidjes blieven metain in je hoofd hangen. Bin hail benijd noar hun cd dij dit joar uutkomt. Harry Niehof bewonder ik ook vanwege zien gitoarspul. Hai wait iets hail aigens neer te zetten. Daniel Lohues is din wel gain Grunneger, moar ik vin zien meziek echt geweldeg. Echt n rasmuzikant. Zien liveshows binnen ook aarg goud. Ook mooi hou hai humor en serieuze onderwaarpen noadloos in nkander over kin loaten lopen.”
Daniël Lohues trekt volle zoalen in t haile laand. Zit dat der ook in veur n vertolker van t Grunneger laid?
“Vanzulf! Daniel Lohues haar noatuurlek wel t geluk om landelek deur te breken mit Skik, dat het hail wat deuren veur hom opend. Moar zien soloalbums binnen stuk veur stuk haartstikke goud en dat trekt aaltied minsen dij zich aansproken vuilen deur zien meziek en dialectteksten. Aan d’aandere kaant blift t aaltied lasteg om mit dialectmeziek deur te breken in Nederland. Ik maark dat ook mit mien single ‘Loat Grunnen nait zakken’. In t noorden van t laand is de single goud oppakt. Maar in t westen wordt t nait draaid. As of dialectmeziek der nait tou dut. Ik zai doar wel n uutdoagen om dat te deurbreken. Toun mien single nog moar net oet was, wer k nuigd in De Wereld Draait Door. Moar op t leste moment is dat toch ofzegd. Ze haren al teveul meziek pland en wie werren aan kant zet. Zo gaait dat in dij wereld. t Gaait der keihard aan tou. Most die doar nait deur loaten kisten. Kop der veur en gewoon deurgoan. Meziek mot op d’eerste ploats veur diezulf genoegdoening geven, doarnoa mot je moar kieken of aandern t ook mooi vinden, aans wor je denk ik doodongelukkeg.”
Marlene Bakker, daank veur dizze Droadproat. t Leste woord is aan die.
“15 Meert is de Dag van de Grunneger Toal. Elkenain is nuigd om te kommen genieten van Grunnegse dichters, sprekers en optredens van Bert Hadders, Törf, Harry Niehof en wie speulen ook!”
‘Loat Grunnen nait zakken’ Marlene Bakker Te beluustern op YouTube en Soundcloud.
Zai keek bielaangs heur gerdientjes. Ree n swaarde woagen vot achter schuurdeuren. Was even wat drokte west, haar zai zain. Handenwrievend laip ol knecht te birzen en dou wazzen der n man of wat mit kist van t veurìnne komen. Domie en boer zien vraauw keken woagen noa. Noflek haar zai mit Moortje op schoot zeten soavends en hom aaid over zien snoetje. n Drupke melk vil oet zien snor. Zai haar n kopvol kovvie dronken onner laamp achter bie toavel. Heur grode laifde was luud snorrend bie heur zitten komen. Ze haren mit nkander proaten doan ien tied zai zaacht mit haand deur zien hoar streek. Vieftien joar woonden zai no baaid ien t aarbaidershoeske. En dou was der ien ainen gestommel ien t achterhoes. Deur vloog mit groot keboal ien hoes en baaid zagen boer binnenboundern. n Dikke janneverkwaalm bèlkte dat zai heur oettrekken zol. Ien n woas heurde zai wiedvot dat boer boas was en n maaid geheurzoamen mos. Achter kaggel zag n verbilderde Moortje hou boer veur pook aan noar t achterhoes stroekelde. Boeten heurden zai hom bandiezen tot aan schuurdeuren. Aander mörn zee knecht onner kovvie op t laand, dat t goud weden zol dat boer zien vraauw mit n dag weerom kwam van heur zuster. Zai haar hom ains aankeken. Dij oavend ien heur hoeske was zai n moal of wat noar achterdeur west. Moortje was nog nait ien hoes. Om berregoanstied ien heur nachtgoud bie schiensel van achterhoes keek hai schrouwend heur aan. Veurpootjes sleepten n bloudereg achterènd over drumpel. Verzichteg haar zai hom optollen en laank waigd ien schoot. Nog ainmoal haar e zuitjes maauwt en n kopke geven. Bekleumd schraiwend haar zai heur laiverd ien zien deus legd en hom toustopt. ‘Hangt n hoas ien stookhok’, knees boer aanderdoags tegen heur, ‘en dij zelstoe kloar moaken veur t mirregeten.’ Op deel heurde zai hom bèlken dat hai aal t ongedaaierte wel kriegen zol. Benoam dij dikke swaarde dakhoazen. Noa eten ging hai weer op pad mit t geweer. En dou was knecht weerom komen van t melken aan end van mirreg. Haildaal oet stuur. Hai haar boer zain, doeknekt op knijen mit t geweer.
Wied achteroet ien t gruinlaand en ain haand aan vring. Noa t melken haar boer der nog krekt zo zeten en knecht was mor ais kieken goan. Dokter dij der bie roupen was, zaag dat t aal te loat was. Hai docht dat t wat mit boer zien moag west was. Domie haar boer zien vraauw beld en van bus hoald. Noa dikste konsternoatsie haar boerin domie onnaaierd dat zai no dioak weden zol. Netoares was votdoadelk boudel regeln komen, omreden der wazzen gain kiender. Knecht en maaid zollen t bedrief ien de bainen holden. Dreuge troanen zee knecht begraffenis noatied. Hai wol votdoadelk nog om bosschop. Wat veur moezen en röttedood hoalen. Veur t geval zai dommee onner ongedaaierte kwamen. Baaid haren nkander ais aankeken.
Mien buurman is zien hoes aan t verbaauwen. Stoabels baauwmatrioal stoan der bie stroat en haile dag vremde auto’s op parkeerhoaventje en op t gazon. Lewaai van sleuphoamer en cirkelzoag, geklop en geboor, stof en rommel rondomrond zien hoes. En radio haard aan… Hou dat t ter bie hom omweg gaait, dut mie denken aan ons aigen verbaauwen, n joar of tien leden. Aannemer en installateur, dakdekker en stukedoor binnen kloar en vot. Nou is t mien beurt – en mien vrauw heurent ook – veur t ofwaarken van alles: schuren, vaarven, behangen, holten parketvlouer leggen en plinten oftimmern. Traauwens, ik bin wel blied dat dij baauwvakkers nou vot binnen. Oardege lu heur, doar nait van. Mor men het toch tiedstieden vremden over vlouer. En doar mout je over kinnen. Ik kin dat wel n beetje, ik zit zulf ien t baauwvak. En mien vraauw kin der gelukkeg ook oardeg goud over, alewel zai der meer mit optrekken mos as ik, want ik was overdag mainstied vot, noar kantoor of noar n baauwproject. Mor t blift toch wat onwenneg. En t was ook n òfzain… Ales wer van stond ofaan zunder veul omhoal aanpakt. Tiepies baauwvakkers, nait proaten mor doun. Mor dat betaikende ook dat ik sums ienains veur grode verrazzens kwam te stoan. Ze waren der nog mor net en wie keken even nait en doar lag haile achtermuur van koamer al ien dikke stainkloeten op blaikveld. Op n aander mement ston t bèr op sloapkoamer ienains op n aander stee, want ze mozzen bie buizen van verwaarming. Den was der zomor ienains gain gas of stroom, of t wodder was der òf. Sloten kovvie gingen der deur en meters kouk ter laangs, want dat volkje arbaaidde haard en ze aten en dronken der ook tegen. En ik wol dij timmerlu en monteurs geern te vrund holden, want zai hebben t veur zeggen. Wat zai besloeten gebeurt, ook al stribbel ik wel ais wat tegen en ook al was ik zulf opdrachtgever. Zai hebben heur principes, heur ienzichten, heur vakmanschap. Tja, wat mout ik den? En dat was nog nait ales. Haile dag n stuk lewaai bie t sleupen, oren toetten mie dervan. En overaal modder, cement, kaalk en zaand deur t haile hoes. Ien t begun mouken wie ale oavends boudel zo goud meugelk weer schoon. Mor ale mörgens was t noa n zetje net zo haard weer smereg en vies. Noa n dagofwat bin we der mor mit stopt en deden we ien t weekend allenneg nog dikste. Wie waren ientied haildaal verslonsd en accepteerden noodgedwongen din mor dij rötzood en rommel. Kaalk zat ien borden en t eten knizzelde ons onder koezen. En ik dee snaachts gain oog dicht vanwege t klabbern van t dekklaid veur t open gat ien muur van koamer. Moien dokter, wat n toustand. t Mout eerst maal worden, veur t mooi wordt, zegt n Grunneger spreekwoord. Zo hebben wie kennizzen, dij doar dus haildáál nait over kinnen. Zai lieden aan n zogenoamde baauwvakkersfobie. Op n zeker mement zollen zai vaarvers ien hoes kriegen veur n luk kerwaai- ke. Zulf doun was gain keus, hai kin nog gain hoamer vastholden, loat stoan n vaarfkwast en zai het ook twij linkerhanden. Ze binnen aans loos genog en hebben ook wel wat sinten. Zodounde hoalen zai altied vaklu ien hoes veur t kluzzen. Mor doar hebben ze den wel weer veul muite mit. Heur perbleem was, haile dag van zukke kerelachtege, zulfverzekerde lu ien hoes. Hou kin je zo normoal meugelk tegen dij kerels doun? Tegen wel mout je proaten en wat mout je ien vredesnoam zeggen? Doun of der niks aan de hand is? n Vrezelk veuroetzicht veur heur. Zai hebben der om löt en t löt trof hom. Hai mos thoes blieven, zai kon noar t waark gelukkeg. Snaachts terveur kon e eerst nait sloapen, gooide hom mor aal weer op aander zied. Loader dreumde hai van dikke, grode kerels mit laank hoar en dikke snorren, tatoeëerde aarms en handen as kolenschoppen, dij op zien veurdeur stonden te beuken. Mit radio keihaard aan van: ‘WE WILL, WE WILL ROCK YOU ……’
Hai kon t op n duur nait meer volholden ien bèr en het, as oflaiden veur homzulf, wat handege tips opschreven. Wat je doun kinnen om joe n holden te geven ien hoes, bieveurbeeld: drok be- zeg wezen mit pepierderij, zodat men dij waarklu nait opmaakt. Serieuze geluden moaken oet n aangrenzende koamer en haard roupen van: ”Ik bel nog oven over dij vergoadern van guster …..” Kerwaaikes opbedenken: noar braivebus, of glasbak, en gespreksonderwaarpen verzoameln veur bie t kovviedrinken (voetbalen, auto’s, lekkere mokkels, vekaanziebestemmens, schune bakken, tv-series). Veul fouten, dij doarbie moakt worden, bennen: joe verstoppen onder baank of ien houk achter gerdienen (niks weerd, ze zain joe op n duur toch wel en men kin doar ook ja nait doagen achter stoan- of liggenblieven). Overbluvven mit roege toal en onverschilleg gedrag (stoer om vol te holden as eerzoame börger). Of – slimmer nog – hai-le dag ien FC Grunnen-outfit rondlopen mit n vlès bier ien haand (allenneg mor as echte fan op te brengen). Of – nóg slimmer – joe opzichteg omringen mit seksattributen as condooms, dildo’s en foto’s van noakende vraauwen of porno-ploatjes (kiek oet, t wordt deurverteld en joen noam ligt zo te grabbel). Nait doun dus! Oetìndelk is der dij dag haildaal niks biezunders gebeurd. De man is ien noa-naacht toch nog ien sloap valen achter zien bureau. Zien vraauw het vaarvers der smörgensvro zachtjes ien loaten (haile keurege minsen, netjes en beleefd) en dou hai op n duur weer wakker wer, waren vaarvers al laank weer vot. Zien vraauw het vaarvers mor verteld dat heur man haile naacht het zitten te schrieven aan n bouk. n Bouk over ain of aander fobie ……
Dit joar al weer twaalf en haalf joar leden, verkasten wie van n hoeske in t veld noar t centrum van Scheemde. ‘Hou gek binnen ie den?’, was voak de reactie, as wie t vertelden. ‘Woonst hier ja in t parredies! En nou wilst noar n doevetille? Hest ja hailendaal niks meer om handen! k Zol mie nog mor ais bedenken!’ Joa, en den begun je te twieveln …..Al n stok of wat woonbeurzen haren wie bezöcht, mor nog niks vonden. Noa zo’n twij joar n grode advertensie over n bouwplan in t centrum. n Nije supermaart mit doarboven 12 appartementen. Dat wast! ‘Toupakken mor’, zee moeke, ‘t liekt mie wel wat.’ Loater kwamen der nog wel wat twievels over of der wel genogt zunne wezen zol! In t veld konden wie doar volop van genieten! Zunne rondom! Gelokkeg is t hier nait minder. Ja, en den woon je doar zomor al weer twaalf en haalf joar! Woar blift de tied? k Mout eerlieks zeggen, dat wie der nooit n dag spiet van had hebben! Ten eersten is der veul dieverdoatsie op t plaain en dat was d’eerste tied voldounde oflaiden om ‘t parredies’ oet kop te kriegen. Joa, gain waark meer. Doar mos we wel n beetje aan wennen … Wat n weelde! Aal doage allaint mor doun, woaras je zulf zin in haren! Noar de bozzen in Drente, fietsen in Vraisland, Overiessel en nog wieder vot! Gain gezeur meer: ‘Wie kinnen wel n dag of wat vot, mor ik wil tegen t wiekenne weer noar hoes. Bonen mouten aan zied!’ En nooit meer aine vroagen, of e de hounder, vizzen en eenden vouern wol! Wat toch ook voak nait ging zo as je t wend binnen … Nee, pure riekdom, zo’n doevetille! Guster was moeke even noar t wicht aan d’aander kaante van d’brogge. Zulf zat k wat te pasjansen achter d’computer…
Nog mor even kwedeln!
Zo docht, zo doan …… An d’linker kaande via de noodtrap noar beneden, even over t plaain veur de super langs en … d’eerste kwedelerij kin al begunnen! Voak dou k over d’ofstand van n lutje viefteg meter (veurfront super) wel twij uur. Aal bekenden! Femilie, vrunden van de sport en Zunnebloum en nog veul meer … Joa, de C1000 dut t hier beregoud. Wat n volk! Nog mor even n pakje vergif hoalen, docht ik bie t opsteken van n pafke. Der zaten nog drije in en ik wol nait mit n jankend gevuil noar nicotine op bèrre! Versloafd! Joa, hailendaal! Aarg? k Wait t nait. Denk wel, da k tot nou tou n hoop mazzel had heb … Ben in mien zeuventegste smookjoar! Dat even terziede. In d’winkel n knuvvel van n Zunnebloum-collega. Mit d’ain he je dat, mit n aander nait. Achter ons twij vraauwlu, dij voak mit oetjes van de Zunnebloum mit goan. t Wiesvingertje zwaait henneweer en mie wordt dudelk moakt, dat dat nait heurt! Wazzen ze vrouger nait wend, docht ik. ‘Ho ho’, zee ik ‘Nait jaloers wezen! Wol je ook aine?’, en k greep heur om zied … ‘Nee, dank je’, was t antwoord verschrikt. Deuske gif kocht bie de balie en in tied da’k t knipke in buutse dee, opains n smak achter mie …..Henderk, ook n zwoare versloafde wol tou zien scootmobiel oetstappen, mor dat ging mis! `Oh, mien heupe’, jammerde hai mit n verwrongen kop. Mis, docht ik, dij het heupe broken! t Wichtje achter teunbaanke greep vlot heur mobieltje en belde 112. Veur dat d’ambulaanze der was, verstreek der nogal wat tied. ‘Help mie mor even overenne, piene is al vot’, zee Henderk, dij t al n zetje verveelde. ‘Nee, dat kin nait. Wie wachten op hulp en dij mouten waiten, wat of der wieders gebeuren mout!’ ‘Och here, mou’k noar t zaikenhoes? Dat kin k ja nait wachten!’ ‘Dou we toch mor, is beter veur die en wie maggen die ook nog wel n beetje lieden!’ ‘Meschain is t mor veur even? Kinst vanzulfs nait voetballen mörn!’ ‘Oh, mor dat haar k al ofzegd … k wol scheuveln!’ De broeders konden waaineg vinden, piene was vot! ‘Veuroorlogse botten he!’, zee Henderk laggend. ‘Enne omringd met goud wat vet en spek!’ ‘Wie brengen joe nait noar t zaikenhoes…. ie goan noar hoes!’ ‘Dat dut mie goud’, zee Henderk dankboar. Kin k tenminsens n sigaartje roken!’ ‘Den moust ze wel mitnemen vanzulfs’, ruip k hom noa. Greep ze gaauw oet t mandje van zien scootmobiel en laangde ze hom tou! Hai laangde mie n haand: ‘Bedankt mien jong! Bliede dat wie even kwedeld hebben! Enne … as k mien sigaartje dammeet op steek, zel k aan die denken. Moi!’
Hai leerde t wieze van Aristoteles vocht mit Athene van Demosthenes veroverde op Darius zien wereldriek toog noar Babylon en Persepolis Alalalài! dat mit sweerd bevochten riek van prinsen, stadholders en satroapen mog nooit meer ten onder goan mor niks dat wordt is blievend en aal dat is zel ooit vergoan Alexander wilde nait vergeten worden striedt doarom riedend op Bucephalus nou al meer as twijdoezend laange joaren zien veroverensstried wieder ien wiede schimmenriek van geschiedenis Alalalài!
As westenwind dij komt en gaait en gainain dij vastholden kin trok Alexander oosten in zaag dood voak noast hom runnen zunder dat dij keunk te pakken kreeg haar noa tien joar op Bucephalus zien rug haalve wereld veroverd om nooit meer vergeten te worden as hai ainmoal wereld oet kommen was dou wind op t leste liggen ging was der niks in olle wereld meer zo as t véúr Alexander was
Boas van de NAM Mit zien kop zunder oren Is op schietgemak geboren. Tegen elk dij zee: Mien hoes zakt ien Zee de boas van de NAM Mit zien kop zunder oren Ie mouten joe wat bedoaren! Want, zee de boas van de NAM Mit zien kop zunder oren Jóén meleur komt náít van ons boren! Boas van de NAM Mit zien kop zunder oren Is op schietgemak geboren.
Laiwe wer wakker dou der n moes over zien kop kroop. Kwoad kwam e ien t ìnd, kreeg moes bie zien kladden en zol hom net dood moaken, dou moes hom doodsbenaauwd touraip: “As ie mie spoaren den zel k joe teunde baarmharteghaid eerlieks terugbetoalen.” Laiwe laagde wat en lait moeske goan. n Zetje loater wer laiwe vongen deur n koppel joagers en dij bonden hom mit taauwen vaast aan stoaken ien grond, zodat e der nait oet rieten kon. Moes dij t brullen van laiwe van verren al heurde, kwam der op òf; knoagde taauwen mit zien schaarpe taandjes deur en raip laiwe, dij der oet reet, achternoa: “Ie mozzen der om laggen dou ik zee dat k joe terugbetoalen zol en ie nait leuven wollen dat ie ooit veur joen geboar noar mie tou beloond worden zollen, mor nou wait ie dat t alderdeegs veur n moeske meugelk is om n laiwe van dainst te weden”.
n Kerel haar ain om haals brocht en femilie van vermoorde zat moordenoar noa. Dou kerel bie n revier kwam, zag e n laiwe op waalkaant brullend op hom òfkommen en schietensbenaauwd klom e as de mieter n boom ien. Mor boven ien boom kwam hom n slang ien muit, dij sisternd op hom of kroop, en vannijs schietensbenaauwd sprong e boom oet wotter van revier ien. Doar swom n dikke krokedil dij kerel vong en hom levent opvreten dee. Zo waaigerden eerde, locht en wotter n moordenoar te beschaarmen.
Allewel k hierzoot proat over oehoe, heb k t doch nait over n bepoald soort oele, of menaar om te vroagen om aandacht, mor bedoul k doar liem mit van t maark Uhu. Meroakels spul, dat in n bult gevalen t ain en aander weer nuver aan nkander plakken kin. Dou k nog veur schoulmeester speulen mog, wer k op n dag bie handwaarkjuvver roupen, omreden dat ze nait meer mit heur volk deur ain deure kon. Nou mout k eerliekswoar zeggen, dat zie allent doar ok al slim veul waark aan har. Har mie n britse, woar teminzent twij kinder makkelk op mitvoaren konden. In loop der joaren was bie heur t overtolleg gewicht schienboar wat underoet zakt, mor dat dut aan dit verhoal niks òf. Juvver har muite mit heur ‘studenten’. Veural jonges haren t nait zo op heur lessen begrepen. k Kin mie der wat bie veurstellen. Mor t ston ja in t schoulwaarkplan en din mout je der vanzölf aan leuven. Wat sprak nou t spul. Kinder wazzen bie dizze haarstdag wat nusteg in hakken en doar kreeg juf Gerda mit van doun. n Poar onteriken haren oet t handaarbaaidlekoal n tube liem van n bekend Duuts maark mitnomen en noa wat rizzelveren haren ze allemoal besloten, dat t zo wezen mos. Noa n bult gegabbel wer der n dikke klodder liem op heur berostoule smeerd, van dij gevolgen juf mit t gat in liem dele streek en veuralsnog nait meer zunder heur boksem te verinneweren op of dele kon. Mensen nog aan tou, wat gaf mie dat n spektoakel dou Ada in smiezen kreeg, dat ze t gat nait zomor weer ain, twij, drij lös van stoule kreeg. t Lekoal was te klaain en t duurde din ok nait lange aleer k in mien ‘koamerke’ deur kreeg, dat er ‘miezemoze’ was bie t handwaarken. Dou k lekoal binnen störmde, was t er wat kinder aangöng angsteg stil. t Geluud kwam nog aaltied van ain kaante. Man, man wat n boudel! Hou mos k hier mit verdan. Juf. zedde heur radio pas oet, noadat ze mie van hoaver tot gört oet douken doan har, wat heur ‘underdoanen’ ommaans had haren. Was t vanzölf hailemoal mit heur ains, dat t gain menaar was heur zo te kiek te zetten en heur kleroazie te vernailen. En t was ok nog n spiksplinternije, zee juf, dij begrieplek t reren noader ston as t laggen. Hail versichteg heb k heur mit wat gepoest en gesten van stoule verlöst, mor boksem was noar zien barrebiesies.
Juvver Gerda heb k noa mien koamer bracht, woar ze mit n kopke kovvie n bedie op verhoal komen kon. Liem kregen we der aans mit gain meugelkhaid weer oet. Klazze zat doodstil te wachten op mien komst en haren t nait te braid. t Jonkgoud heb k nait bepoald voaderlek tousproken. Heur gedrag was ja van de rötten besnuvveld. n Weldenkend mens dut zokswat doch nait. Doch was t gezelschop t wel aineg. Wat k ok pebaarde, doader bleef op t kerfhof. Der bleef niks aans over as d’haile groep kollektief te straffen. Noablieven en vingers blaauw schrieven! Juf Gerda is in heur lange jaze, zie wol ja nait te kiek lopen, lopend op hoes aan goan en het heur op mien kosten, nou ja oet schoolknippe, n nije boksem kocht. Heb wieselk mor nait vroagd of dij nog aan meer zoaken vaasteplakt was. Jonkhaid het heur benemen nog lange heugd. Doar deden woorden van ekskuus en n mooi beket bloumen van heur buusgeld niks aan òf. Loater is der maank de kollegoa’s nog voak om lagd. Gelokkeg beheurde zokse akkefietjes nait tot mien doagelkse dingzeghaid.
Ik kiek over laptop. Zel k t vroagen? Ik bin nou onderhand twij uur stil west. Vraauw zit op baank. Braaien, kantbraaien is mie al ains zegd, stoer. Bril op punt van neus en snoft aalgedureg. Kiek, as ik dat dou, snoeven, din belkt zai geliek van ‘hestoe gain buusdouk’. Ik koggel eefkes. Gain oasem. Kerel, zai het gewoon n drup aan neus. Ik pebaaier t gewoon. ‘Wilstoe ook kovvie?’ ‘Joa, kiek. Nou kin k weer vernijs begunnen te tellen. Kinstie nou nait eefkes stilholden?’ Ze smit t braaiwaark aan kaant. Maal vel zai ik, of wie kriegen roeg weer. Ik klap laptop dicht en leg hom op toavel. ‘En dij radio din aal te belken? Dij heurstoe zeker nait. Heuren en zain vergaait joe hier. Ik kin mie nait concentreren en kin t schrieven zo wel vergeten.’ Ze komt in t inne en lopt noar keuken. ‘As ik kovvie hebben wil kin ik t zulf ook wel pakken.’ Kloar is t weer. Ik hol mie mor stil. As zai weerom komt mit kovvie baargt zai boudel geliek op, pakt twij knoppenkastjes, dut radio oet en drukt tillevisie aan. Din nuzzelt zai heur op baank. t Begunt mie te jeuken. Dat is nou aal oavends t zulfde gedonder. Is t gain lewaai in de keet van radio din is t wel dij rötterge tillevisie. En of zai doof is, zo haard staait boudel aan. Ik hol mie wel stil din t helpt toch nait. t Beeld blift swaart. Ze lopt weer noar tillevisie. ‘Hé, krieg we dat weer.’ Ze kikt mie aan. ‘Woarom dut dat ding t nait. Hestoe der aan zeten?’ Ik zeg niks. Ik kiek nooit tillevisie, luuster ook gain radio en dou boudel dus ook nait aan. En zai wait dat wel. Din sums gaait zai wel ains n week noar dochter oppazen en din komt t spul hier in hoes nait ain moal aan. Doar huift zai nait baang veur te weden. Ik blief der wel òf. Ze pebaaiert t nog n moal of wat, moppert, smit kastjes op toavel en pakt tillefoon. Ik knies. Vraauw belt zeun. ‘Kinst even kommen, tillevisie dut t nait.’ t Is even stil. ‘Heb k aalmoal al pebaaiert, hai dut niks.’ Din gaait ze weer zitten en wacht. Joa, moeke en zeun. Twij poar handen op ain lief, kom doar nait tusken. En zeun het zulf n joar leden ales ombatterijd mit n nije tillevisie en radio. Hai het t wel oetlegd, mor zai huiven mie der nou nait meer om kommen. Wie wazzen dou wel geliek van t geknipper van ons videorecorder òf. Doar mos hai ook nogal ains veur laangs kommen, din as t stroom der of west was knipperde t lichie aalgedureg. En dat waarkte vraauw op zenen. Wie hebben nou n dvd-recorder en hebben al wel twij moal dvd luusterd zunder geluud. En as zeun din kwam was t kloar. Hai is der votdoadelk gelukkeg. As zien moeke belt kin e vlaigen. Hai trekt stekker der oet, drukt hom der weer in en kloar is t. Resetten hait dat, heuren wie. Ik laag eefkes. ‘Eerder,’ vrouger mag k nait zeggen noamelk, ‘eerder stampte dien moeke aaltied stief op vlouer as tillevisie swaart bleef.’ Zeun laagt. Dat trekje het e van zien pa, dij laagt ook aaltied as hai t nait begript. Ik hol mie mor gaauw weer stil din ik zai dat vraauw mie wel weer bieten kin. Zeun geft zien moeke verzichteg n zeggen. Nait aal op ale knopkes drukken. Zai sputtert nog eefkes, dat zai dat nait dut. Zeun kikt mie aan. Ik zeg niks. ‘Gewoon even wachten,’ zegt e, ‘nait zo ongedureg weden.’ Hai wil gain kovvie en gaait geliek weer vot. Vraauw kikt mie aan en wacht of k der nog wat op te zeggen heb. k Hol mie mooi stil. Ik loop noar kaast, griep mien gele oordopkes en prop dij in oren. Din pak ik laptop en zucht eefkes hail daip en hail haard. Oet mien ooghouken zai k heur vergrèld kieken. Zai jagt ain van katten van schoot en tillevisie gaait nog haarder. Laptop blift swaart. Ik joag kat vot, din dij wil nou bie mie boven op laptop zitten. Wat krieg we nou? Ik druk hom n moal of wat vernijs aan en oet. Ik krieg ter glad waarm van. Verzichteg kiek ik even over scholder of stekker der in zit en of t stekkertje wel in t apperoat zit. Batterij is noamelk stukkend en hai mout gewoon mit n adapter aan t stroom. Nee, hai dut t nait. Dood. Ik zet hom op toavel, pak tillefoon en loop noar achtern. ‘Wel hestoe beld,’ wil vraauw geliek waiten as k weer zitten goa. ‘Ons Laimeneer. Nee, zeun. Computer dut t nait.’ Ik zai n trekje om heur mond. ‘Astoe mor nait dinkst dat wie geld veur n nije hebben. Hestoe al …’ ‘Joa dat heb ik. Dinkst dat k Jan onneuzel bin?’ As k vernijs op baank zit pebaaier k het nog mor ains. Niks. Kat het t drok om mien vouten. Schoerelt aal wat en wil speulen. Dat is wel t leste doar k zin aan heb. Ik joag hom vot. Even loater tikt e mie mit n pootje aan bain. As k hom n waai geven wil kikt e mie aan mit n poar grode ogen. n Lös endje snoer in bek.
Man op ons camping haar zien zangvogeltje ien kooi bie hom ien tent.
Mit vogeltje ien kooi ging e elke oavend even n uurke t bos ien. ‘’Want,’’ zee man, “as e zien pazzipanten ien t bos heurt, begunt e mie votdoalek tou te zingen!
As n vlinder vloog zie vot. n Aibels mooie bloume dij nou votvlogen is, mor aaltied in zien haart deurvlaigen zel. t Verbindt heur as t woare aan ons mit n taauwke. Berend kin der nog nait over oet. Zo was ze nog zond, speulde mit heur vrundinnen dat n oard har en inains was e zien zunnestroaltje, zien allessie kwiet. t Gong ok zo meroakels rad. Dokter ston mit haanden in t hoar. In t zaikenhoes wizzen ze t ok nait recht. Ain of aander virus, mor doar koop je niks veur. Rezeltoat was in aalsgeval, dat t wicht doar veurgoud ogen dichte dee. Binnen drij weke van hoop en vrees was t doan. Berend misde zien zunnestroaltje nog aal doage en in zien gedenk trok e heur aan t taauwke nog voak terogge. “Daip in hom braandt de hoop deur Hom geven, dat staarven de geboorte van n nij leven is”, har e aargenswoar lezen. As e doaraan dochde, kon e weer n steutje veuroet. Zie was ja zien laiverd. Haar aaltied t beste mit hom veur. Aalsmor ruier en wiereg. Knokkend veur heur levent tot t leste snok. Wensde heur n goie raaize noar t Voaderhoes, woar n bult lu heur wizze in muite kommen zellen. Hai zag heur nog op pad noar schoul, fietsend deur t akkerlaand. Underwegens evenpies stoppend. n Mooie bloume veur in n voaske. Moeke was der aaltied slim bliedeg mit.
zee moeke wel gaait den over tied? vruig vrouger ongeduldig en nijsgiereg t kind dat nait wachten kon op loater ast groot weden zol woar blift de tied? vroag ik mie òf nou t joaren loater liekt dat t pas nog vrouger was de tied zel t leren Ik heb gain hoast ik heb de tied.
Gezienus zien opoe, dij al weer vieftien joar vot is, wer aal joar op ain van kerstdoagen oet bejoardenhoes ophoald en din moakte femilie der mit nkander n schiere dag van veur ol mins. Lopen kon olske nait zo goud meer mor dingen moaken mit heur handen ging heur nog hail schier òf. Elk joar nam zai Geesje en Gezienus n zulfmoakt kerststuk mit en doar wazzen zai slim wies mit, omreden n kerstboom haren zai dou nooit. Ien kerststuk haar aaltied n dreugde bloum van grote plant bie gracht van boerderij vot zeten, dij freule heur plant nuimd wer.
Opoe von t schier weerom te kommen op boerderij, doar zai opgruid was. Zai was ientresseerd ien wel en wee van bedrief en kon hail schier vertellen over vrouger, dou zai nog n lutje wicht was en over loater dou zai boerin west haar op ploats. Achterklainkiender, dij nog hail klain wazzen dou, vonden dij verhoalen schitternd en as opoe nog nait aan vertellen tou kommen was den paasden klainkiender wel op dat t nait vergeten wer. Dat joar haar zai ook n aibels groot kerststuk mitnomen en middenien priekte vannijs ain van dreugde bloumen van freule heur plant dij al tiedstieden bie boerderijgracht stoan haar. Geesje dee opoe aal joar ien haars n stuk of wat van grote keersvörmege bloumen mit. Dij werden den dreugd en stonnen bie heur ien n bloumstuk verwaarkt ien vestibule. Ain van dij dreugde bloumen wer aaltied opbewoard veur mitnemen noar ploats mit kerstdoagen. Heur verhoal was dij kerstmis ook over grote plant goan. Opoe haar verteld dat zai, joaren leden alweer, dij plant kregen haar van leste jonker op Grevingoabörg even boeten dörp. Jonker was old west, haar gain noazoaten en as hai t ter tou doan had, mos ol börg ofbroken worden, zo haar e onnaaierd. Dat ging zo bie oadeleke hoezen, der zollen ja gain vrumden op börg wonen. Wat of ter mit toen en singels ronnom börg gebeuren zol, wos ol jonker nog nait. Opoe, dij dou n jong maaidje was, haar wel ais tegen heur moeke zegd dat t heur slim muiten zol as boudel vot kwam, omreden zai haar dij grote planten bie börggracht aaltied zo schitternd mooi vonden. Dij haren haile grote bloaren aan stengels zo dik as n kerel zien pols en bezied onder aal dij bloaren haren gruine bloumen bluid, dij zo op dikke keerzen leken. Opoe haar kwoajonges ook mit pretlichtjes ien ogen verteld dat zai wel ais stiekem ien börgtoen speulde mit kammeroadskes en den haren zai zuk zo mooi verschoelen kind onner dij reuzebloaren as ol jonker of zien knecht, Dikke Richt, der aan kwam. Ook as t regende konnen zai der hail schier onder schoelen en werden den nait nat. Dou jonker opoe n moal overlopen haar, had hai heur nait votbìnzeld mor was hai n hail gesprek mit heur begund over toen en over bloumen. Jonker haar heur dou verteld dat zien overleden vraauw dij plant mitnomen haar noar börg tou, dou zai mit hom traauwd was en dat zai om midwinter dreugde bloumen der van ien kerststukken verwaarken lait om börg ien dij tied van t joar wat op te schieren. Echte noam van plant was Gunnera west, haar jonker verteld, mor hai nuimde dij zulf aaltied freule heur planten. Opoe haar slim snaard van planten ien grachtswaal, dij zo schitternd ien t wotter spaigelden en haar vroagd of zai der wel ain van hemmen mog veur thoes bie gracht. Opoe haar wieder verteld dat jonker t ter n zetje loater tou doan haar en bie Donoatuskerk ien dörp begroaven worden was. Boven graf was jonker zien femiliewoapen ien stukken broken as taiken dat mit hom femilie Grevingoa oetsturven was. n Week of wat noa begravvenis was Dikke Richt, dij zo staark was as n peerd, bie heur thoes mit kaar t haim opreden en haar n grote kist òfleverd mit n plant der ien. Ol jonker, zo zee knecht, haar hom veur zien dood besteld dat hai ain van freule heur planten oetgroaven mos en noar wichtje van boer bringen. Zai mos der mor bot zuneg op weden, haar knecht ter nog bie zegd. Opoe was vanzulf hail blied west mit plant en dij was ien grachtswaal bie boerderij poot. Opoe haar voak aan ol jonker dinken mouten as zai veur plant zörgen dee, dij elk joar wat groter gruid was. “Plant staait ter nog aaltied, zo as ie waiten”, haar opoe zegd. “Joen oma het ter gelukkeg ook aaltied goud veur zörgd en nou is joen moeke der al weer joaren wies mit. En ie speulen der ook al weer onder, heb k wel heurd van joen moeke”. “Viefentwinteg joar loater”, zo ging zai wieder, ”kreeg k n braif van netoares van t Zaandt. Of k wel even bie hom aankommen wol om midwinter”. Dat zai der nijsgiereg op òf ien dezembermoand dou t zo wied was. “Nou”, haar opoe zegd, ”dou k bie netoares kwam, het dij mie n braif van ol jonker geven en doar ston ien dat hai n narrege olle man worden was dou zien freule te tied oet kommen was en dat e gain laifde meer had haar veur aander lu. Dat t levent hom niks meer verschelen kon, omreden hai haar zuk zo allinneg vuild.” Ook wazzen der om midwinter gain bloumstukken meer op börg west mit heur dreugde bloumen der ien en hai was zo aibels blied west dou t lutje wicht van boer zo gek west was mit dij planten. Dou haar e besloet nomen dat wichtje noa zien dood ain van dij planten hemmen zol. As zai der goud veur zörgen dee, zol zai viefentwinteg joar loater, mit kerstmis, n golden brös ien vörm van n Gunnerablad kriegen dij van zien vraauw west haar. Dij haar hai heur ais as kerstkedo doan omreden zai haar zo slim wies west mit heur grote planten. “Kiek”, haar opoe dou zegd en noar heur klaid wezen: ”Dit is hom.” Dou haar zai brös òfdoan en dij bie Geesje op klaid speld. “Nou is freule heur brös veur die”, haar zai zegd. “Doe hest aaltied goud veur freule heur plant zörgd en k hoop dastoe brös loater wieder geven kins en dat plant ter den ook nog is.” Dij winter haar opoe t ter tou doan. Nou, vieftien joar noatied staait plant ien zummer nog aaltied bie gracht te pronk. Mit kerstfeest, as haile femilie bie nkander om toavel zit, wordt vannijs t verhoal van jonker en opoe verteld en wordt golden brös dij Geesje op heur klaid dragt vannijs bewonderd. Ien houk van koamer staait ook kerststuk mit n dreugde bloum van freule heur plant der ien verwaarkt. t Is as of dij goudkeurend nikkopt. t Vuilt as of opoe der even weer bie is.
Ik zat in de toene allinneg te drinken En kon op den duur nait meer dinken Ik keek noar de schuur En docht aan de staal Woar alles begon en k vuilde me maal
Van d’weke kwam Christy weer ais langs. “Wie kriegen veziede”, zee moeke. Zai ston veur t venster en haar al zain, dat ze noar ons deure laip. “Schier ja, kom der mor gaauw in!”, raip ik blied deur d’intercom. Even loater, onder d’kovvie zaten wie al gaauw weer in t verleden, dou zai bie ons in drokkerij as mesienezetster aansteld was. (Joaren zesteg!)
Elke bod as wie n kander zain, kommen der nije anekdotes veurbie. Zo ook nou. Veur t eerst heurde ik over heur avances mit heur grode laifde….. “Wie gingen voak n moal soamen noar Schützenfesten hè!”, laagde ze. “Wie?”, vroug ik verboasd. k Wos doar ja niks meer van! Olderdom vast? “Joa, waist dat nait meer?” En heur oogjes glommen as dij van n jonge maaid van achttien! Herinnerns doun leven! “Joa, ik haar scharrelderij mit Joke en doar wazzen d’ollen nait blied mit. Niks op hom tegen, mor ik was ja nog veuls te jonk!” “Doe haarst t voak over dien oetspattens T mit n jong oet Ulsde? …noar Duutsland.” “Joa, verdold: Henk! Henk Hindriks! Dij wos persies, woaras wie sweekends hen mozzen! Nou, dat muik ons nijsgiereg. ‘t Aankommend weekend ook mor ais kieken, wat dat inholdt?’ En wie genoten al van de gedachte, dat wie weer bie nkander wezen zollen. ‘Ik goa wel richten Kerkloane, hoal mie doar mor òf.’ ‘Woar gaait t noartou?’, wol mien voar waiten. ‘Ik goa mit Klaas en Hillie noar Duutsland’, loog ik. ‘Kiek mor oet! Woarom doar haile?’ ‘Klaas het t aaid over Schützenfesten en dat wil k ook wel ais beleven.’
Zunne scheen volop en ik genoot mit volle teugen achterop de motor. k Zat stief tegen hom aan! Vlinders in t lief! En wat was t n mooi feest. k Hol ook van dat hoempa gedou. En wat n bier! t Kon nait op! Aal van dij grote potten, hou kregen zai t der in. Loater nog even over d’kermis, woaras Joke nog twij mooie beeldjes veur mie schoot. Dij heb k nog aaid. Ze stoan op t nachtkastje bie t bèrre. Aal oavends as k der noar kiek, bin k nog weer even op t Schützenfest. Dou k thoes kwam wol voar vot direkt waiten, hou of k doar aan kwam. ‘Het Klaas veur mie schoten’, loog ik …..” “Dat hest mie ja nooit verteld …… en k heb ze ook ja nog nooit zain! En nog wel zulf veur die schoten!” “Krigst ze ook nait te zain! Zo as ik zee: zai stoan op t nachtkastje in sloapkoamer. En doar wil k die nait hebben!” Heur oogjes glommen. Dat dee mie deugd. Dou ze op hoes aan ging was t al roem noa etenstied! ‘Mooi hè?”, zee k tegen moeke. “Zo spontoan even langs kommen en soam olle herinnerns ophoalen!” “Hest nog n schier 3D-koartje? Zai is zundag joareg en moandag noar t zaikenhoes veur n nije knije! Dat logt der nait om!” “Dat ducht mie! En over n poar doage mout zai zok mor weer redden …….Allaint, Joke is al n joar of wat oet tied, n staark wicht! Moust t koartje vraidag nait vergeten te posten!”
“Veur de wizzeghaid zel k heur zundag op tied ook nog n mailtje sturen!”
De donkere doagen veur kerst, wordt ter altied zegd. Mor wat te zeggen van de donkere doagen nòa kerst? Noa feestdoagen en old en nij is t voak net zo duuster as véur kerst, of nog slimmer. Dikke graauwe wolken mit motregen moaken dat t smirregs om haalf vaaier al begunt te donkern en kin t licht al aan. Ik denk nog voak aan wat mien moeke vrouger zee ien dis’ tied van t joar, as t duuster, kold en nat was: “k Wol dat koekoek raip.” De doagen veur kerst kin t ter nog wel mit deur dat haalweg smirregs t licht aal aan mout. Den heb je t idee dat t mooiste nog komt. Mainste mensen hebben vekaanzie en t is apmoal wat ontspannender. t Is gezelleg ien hoes mit kerstboom, keerzen en aander verlichten ien en om t hoes en mit lekker eten en drinken. Mor noa nij-joarsdag is der niks meer ien t veuroetzicht. Weer aan t waark en vannijs de doagelkse dingen doun. De graauwe werkelkhaid dut hom rompslomps aan ons veur, zunder opsmuk. Summege optimisten mainen hoopvol dat ze al vernemen kinnen dat doagen weer laanger worden. Flaauwekul, op 6 jannewoarie is dat nog mor ain menuut! Pas haalf jannewoarie is t n hail luk beetje te zain en den nog mit mooi zunschien weer. Aander lu loaten kerstboom nog kwaitn’ hou laank ien hoes stoan. Dij doun haalf jannewoarie net of t nòg feest is. Mor t is zulfverlakkerij, oetstel van executie. Men mout ter toch n moal aan dat feestdoagen echt veurbie binnen. Doarom gooi ik kerstboom doalek noa nij-joar vot.
t Is nou dus weer begun jannewoarie. Spullen van boeten binnen weer te schuur oethoald, dat ter eerder ienzet is vanwege oljoarsoavend en meugelke sleperij. Bloumpotten, toenslang, n toentoavel, ofvaalcontainers, zukswathìn. Want der wordt tegenswoordeg meschain nait meer sleept en juust wèl aal meer vuurwaark ofstoken, mor hier en doar wordt ter toch nog wel ais wat weghoald. Ik neem t risico nait en hoal ales wat lös staait, ien hoes. Op stroat ligt nog n dikke troep van dij rooie vuurwaarkrommel. De restanten van aìn heftege naacht. Wèl dat oproemt bie ons ien dörp? Gemainte nait en milieudainst oet Stad ook nait. t Verswient mit de tied en sums kin je ien meert nog hier of doar van dij rooie rommel tegenkommen, touglieks mit n verdwoald stokje van n vuurpiel ien dakgeut of ien n stroek. Vrouger, dou mien kiender en aander buurtkiender nog thoes woonden, waren ze ook mit vuurwaark aan gaang. Op aanwies van olders mozzen ze dij rommel op stroat aanderdoagsmörgens zulf weer oproemen. t Ging meschain nait van haarten, ze deden t aal. Mor buurtkiender binnen groot en verswonden noar aander dörpen en steden. Toch liggen der nou op nij-joarsdag overaal dikke bulten vuurwaarkresten op stroat, veul meer as ien tied van ons kiender. Apaart … Der is wel meer apaart ien wereld. Op t gevoar òf dat ik n ol kerel aan t worden ben en begun te kloagen, verboast t mie toch ale joaren weer houveul geld mensen aan vuurwaark verknappen. Wie leven ien n financiële krises, willen ze ons wiesmoaken. Het zel apmoal wel en ik ben leste dij dat ontkent, ik ben ja gain econoom. Mor zulf verneem ik doar waaineg van. Ik heb weliswoar al vanof 2008 gain prieskompenzoatsie van mien penzioun meer had. En dit nije joar wor ik ook nog extroa kort. Ik boer dus feidelk achteroet, mor ik leef der evenzo goud van, ik heb gain reden tot kloagen. En dat ales duurder wordt geef ik ook niks om. Ik tank toch altied gewoon veur fiefteg euro bezine. Dat, ik verneem nait zoveul van n krises. Ik heb netuurlek makkelk proaten. As gezinnen mit kiender aal minder geld kriegen, as kostwinners waarkloos worden of as mensen mit n dikke restschuld op heur verkochte hoes zitten blieven, dat is weer hail aans wat. Mor den zol je toch zeggen, dat mensen worden wat zuneger, goan meer spoaren veur n eventuele tegenslag, n buvver of n abbeltje veur dörst. Volgens de media doun veul mensen dat ook wel. Mor wat vuurwaark aangaait is dat bliekboar boeten ale logica om. Ale joaren weer wordt t record van t joar der veur verbroken deur nòg weer meer aan vuurwaark te besteden. Nou mout elk netuurlek zulf waiten woar hai of zai t geld aan besteden wil. Mor ik vroag mie wel ais òf hou slim dij krises aigelk veur t mensdom is. Want t blift toch n keuze. Ik heb zulf haildaal niks mit vuurwaark. Letterlek weggooid geld: achtensesteg miljoun euro veureg joar! t Geft n bult overlast en benoam veur hoesdaaier en bejoarden is old en nij n vrezelke tied. En der is nog veul meer mis mit. Ien siervuurwaark zitten veul swoare metoalen dij spesjoal veur de kleur- en geluudseffecten zörgen. Via regen en aander neerslag komt dat apmoal ien t grondwodder terecht. Mor doar heur je gain mens over, apaart … Deskundegen schatten t aandail illegoale vuurwaark op daarteg procent. Ien zuk vuurwaark zitten voak de alerschoadelkste stoffen, is ja gain kontrole op dat levensgevoarleke goud oet Polen of China. En den is der nog t fienstof, dat zit weer meer ien knalvuurwaark. De concentroatsie ligt op 1 jannewoarie voak wel zeuven tot aacht keer zo hoog as bie n normale dagconcentroatsie. En benoam eerste twij uren van t nije joar binnen nog tientallen moalen hoger. Oké, ien steden meer as op t pladdelaand. Mor t liekt mie nait gezond. Ik wait wel dat veul mensen gek op vuurwaark bennen. Mien aigen kiender waren dat ien heur jonkhaid ook, mor dij binnen der overhìn gruid. En ach, vuurwaark ofsteken op nij-joarsnaacht, t heurt ter bie, t is traditie. En der is ook hail mooi vuurwaark. Tot zover gain perbleem, ik kin doar tot op zekere hoogte nog wel ienkomen. En as dat den tot n poar doagen bepaarkt bleef … Mor ik begriep nait woarom der al van begun december en tot aan feberwoarie aan tou knapt worden mout en benoam soavends en snaachts. Wat ik ook nait begriep is woarom der zoveul vernaild en kepot moakt worden mout mit joarwizzeln. Dat kost gemainschop ook miljounen. Overhaid pebaaiert ter van ales aan te doun om t ien de haand te holden, mor t liekt hoast wel n netuurverschiensel, doar nait aan te onkomen vaalt. Of mensen heur t haile joar min of meer onder druk fersoonlek gedroagen hebben, mor mit old en nij heur opkropte frustroatsies der oetgooien. Leste joaren goan der aal meer stemmen op om consumentenvuurwaark te verbaiden. Mensen en daaier zitten weken ien stress en angst, t is slim vervoelend, t levert miljouenen euro’s aan schoa op. En der komt aal meer illegoal vuurwaark dat hail slim gevoarlek is. Mit as gevolg veul blievende verminkens aan t liggoam. Woarom wil n volk dit toch? Ter vergelieken: dij achtensesteg miljoun euro van veureg joar was aacht moal de opbrengst van de aksie Serious Request van dou, roem aacht miljoun. Twijde Koamer het ter veureg joar over stemd, nog net veur t kerstreces, op veurstel van de Partij voor de Dieren. t Gaait nait deur. Mor oet onderzuik eerder dit joar bleek dat fiefteg persent van Nederlanders veur t ofsteken van vuurwerk is en negenvaddeg persent is der tegen, toch zo’n beetje haalf om haalf. Der komt ooit wèl n meerderhaid veur, is mien verwachten. Mor wat verboden is, gait ondergronds ien kriminoaliteit. Net as mit de dreugleggen ien Amerikoa ien twinneger joaren van veurege aiw. Of mit softdrugs van tegenwoordeg. Dus ja, of dat den zoveul beder is? Ik ben altied weer blied as dit soort doagen, mit ale gedounde wat doar bliekboar bie heurt, weer veurbie binnen en dat ien jannewoarie t gewone leven hom weer hernemt. Dij heisa begunt al doa -lek noa Sunnerkloas mit winkeldrokte, zangoetvoerens, de ‘kerststress’ mit de verplichte veziedes en t kerstdiner (wat doun we mit moeke?), mit kerstmaarten en kerstnaachtdainsten. t Krigt zien hoogtepunt op oljoarsoavend met t geknap van vuurwaark, veul draank, mizzelk moakende euliebollen, vernailens en sleperij.
Al verschaaiden joar zeg ik dat ik nog ais n moal noar n onbewoond aailand wil, of noar n gebied doar hail waaineg mensen wonen.
n Stee doar nait aan Kerst en nij-joar doan wordt. Haildaal lös van roazende wereld en haildaal allenneg, van haalf december tot aan haalf jannewoarie. Lekker lui ien n vekaanziehoeske, n hotel of n gerieflek pension. n Tas vol cd’s, bouken en dvd’s mit, laank op bèr liggen, lekker eten en drinken en laange wandelingen moaken. Van dat soort dingen … t Huift nait per se ien n waarm laand, t maag gerust ook roeg weer wezen of dikke vorst mit snij. Aargens hoog ien Laplaand, of ver van bewoonde wereld ien Ierlaand. Desnoods n Waddenaailaand, ik zol mie wel redden zunder kranten, gain internet, gain tillefoon, gain radio en tv. En as den hier ales weer ien rust is, kom ik weerom, of der niks gebeurd is … Dat liekt mie t alermooiste tou veur dizze doagen. Mor t is apmoal grootsproak. Mien vraauw wil t nait meer van mie heuren, want ik heb t nog nooit doan en ik zel t woarschienlek ook nooit doun.
As ale mìnsen, groot en klain Mekoar wat meer deur vingers zain Gain spiekers op leeg wotter zuiken Aandern in heur weerde luiten Nait allain aan zukzulf mor dochten Wat laifde bie nkander brochten Din zag wereld der op slag Veul beder oet, vandoag de dag!
t Is Oljoarsoavend. In de serviceflat binnen n bult roamen helder verlicht. Elkenaine kikt noar t oljoarspergram veur tillevizie. Geppie schenkt heurzulf n kop kovvie in. Ze zet t kopke veur zuk op t toaveltje en kikt wieder. Dammee komt der n kaberet met Seth Gaaikemoa. Dij zel t joar òfsloeten. Dat is aaltied wel mooi. Kin je nog even lagen. Vrouger har je Wim Kan. Dij kon der wat van. d’Haile poletiek wer din op de hakke nomen en elke menister kreeg wel n sneer van hom. Doar haren zai en Evert aaltied noar keken. Vleden joar was Wim Kan der nait meer op west. Dij was al dood. En veur Evert was oljoarsoavend nait echt oljoarsoavend. De kanker vrat aan zien liggoam en t ende kwam noader. Om poaske was e uut tied komen. Geppie har ter ook stoer mit had, mor deurdat Evert zo flink west was, was zai der ook redelk goud deurhèn komen. t Huus was heur dou al gaauw te groot worden en ze haar zuk n wonentje huurd in de serviceflat en doar zat ze nou. Allenneg! Om heur tou woonden aal zokse mensen as zai. Allainstoande vraauwen en mannen, dij doaglieks met heur allain wezen te koop luipen en joe wel vaar moal in de weke nuigden veur n kop kovvie of n borreltje. Doar har ze nait aan mitdoan. Evert ston doar nog tussen. Der wer al zo gaauw en zo veul proat. En nou was t oljoarsoavend. De kinder haren vroagd of ze nait bie ain van heur wezen wol, mor dat haar ze subiet òfwezen. Kinder mozzen op zokzulf wezen op zukse oavends en nait opscheept zitten mit n olle moeke. Nee, zai wol laiver allain in heur aigen flatje blieven. Gebeurde wat gebeurde. Din kon ze zuk goan loaten. Tussen zeuven en haalf achte wazzen der verschaaiden auto’s bie de flat west om mensen op te hoalen. Mor t grootste dail van de bewoners was gewoon in huus bleven, net as zai. Dij keken nou ook noar tilleviezie of wazzen bezeg met heur aigen gedachten. Hou t west was en dat t nooit weerom komen zol. Uren, doagen, moanden, joaren vlaigen as n schare vot. En wat veurbie is, is west. Dat blift allain in joen herinnerns hangen en doar kin je asmis vreselk mit in toeze komen. n Dikke troane glidt over Geppies rimpelge waange. Der wordt aanbeld. Geppie schrikt op uut heur prakkezoatsies. Wel kin dat nou wezen? Hou loat is t aiglieks? d’Ol pendule wiest haalf elven. “Wel is doar?”, ropt ze achter de dichte deure. “Kloas Venemoa! Graitje Veerkamp vragt ons veur n borreltje. Din kinnen wie mit mekoar t ol joar uutzitten. As t nog wat eterij in huus hest, kinst dat wel mitnemen.” Geppie dut deure open. Kloas kikt heur vrundelk aan. “Wie hebben nou wel laank genog zitten te treuren over dat wat nait weerom komt. t Wordt tied dat we nou ais veuruut kieken. Noar t nije joar. t Leven gaait ja wieder.” “k Wait nait,” twievelt Geppie, “zol k dat wel doun? n Feeske zunder Evert? k Wait nait.” “Mor ik wait t wel,” zegt Kloas, “goa nou mor mit. Wie binnen der aalmoal. Elk dij allain is in de flat. Wie hebben nou laank genog tied had om in t verleden te kieken. t Wordt ter ja toch nait aans van. Zel k zeggen dast der aankomst?” Hai draait zuk om en let Geppie allain bie deure stoan. t Wordt der nait aans van, klinkt t heur nog in d’oren. t Wordt der nait aans van. Inderdoad, je kinnen de tied nait weerom draaien. Wat je ook doun. Evert blift vot en zel nooit weerom komen. Ook nait as ze hier zitten blift. Ze begunt in t keukenkaaste te rommeln. Doar vindt ze nog n buzze met jeudenkouken en ook nog puutje zolde pinda’s. Dij kin ze wel mitnemen. n Haalf vleske bezzen het ze ook nog. Beloaden met heur inbreng stekt ze de sleudel in de buutse en let deure achter zuk in t slöt valen. Even mit de lift en ze staait bie Graitje veur deure. Doar binnen zeker al zo’n twaalf mensen bie mekoar. Ze zöcht zuk n stoule en schoft aan in de kringe. Noast heur zit Kneles Bontsemoa. “n Minne oavend nait, Geppie?” Geppie knikt. “Goud dat Graitje dit bedocht het. n Mens allain is ook ja niks. Ik heb gaauw n deuze kroketten hoald bie d’kafetaria aan d’overkaande. Krieg k vanoavend in elk geval wat waarms te eten. Koken veur mie allain is ook ja niks.” Stientje Wolterman hoalt heur olle grammefoon op batterij en draait n ploade. “What a wonderful world”, zingt Louis Armstrong mit zien haisterge stem. Der komen nog meer lu. t Wordt oardeg vol in Graitje heur koamer. “Wie binnen vol”, ropt aine. “Den goan we op de gaange wieder.” Veur ze t bezevven, stoan de stoulen en toavels in d’hal. t Wordt n hail feest. De treurege gedachten binnen vot en ze lagen zuk krom om de bakken, dij Job van Zoalen vertelt. Dat kon e vrouger ook al zo goud. Inains heuren ze boeten t vuurwaark. “Verrek, t is al twaalf uur west,” brult Kees Sloots, “Veul zegen aalmoal!” Hai nemt n roam, vloog Graitje om d’haals en bakt heur smok op baide waangen. Dat is t sein veur ale aandern om mekoar ook t nij-joar òf te winnen. Geppie staait wat achteròf. Mout ze doar nou aan mitdoun? “Geppie maaid, veul zegen,” zegt aine en geft heur n smok. Geppie geneert zuk. Evert, dinkt ze, verroad! Stil blift ze stoan met heur glaske bezzen in d’haand.
Mout ze nou gain verdrait hebben? Heurt ze nait allain in heur flatje te zitten? Nou dut ze mit aan n feest, terwiel dat Evert ter nait meer is. Inains komt ter daip binnen in heur n zaachte stem. Gain stem dij je heuren kinnen, mor aine dij vuilboar is. “Mitdoun, Geppie,” zegt dij stem, “gewoon mitdoun. t Wordt ter toch nait aans van, vergetst mie ja toch nait.” Hou kin ze ooit heur Evert vergeten. Evert? Was dat Evert zien stem west? Joazeker, ze wait t hail wis. Evert het zegd dat ze mitdoun mout. Ze begript wat hai der mit maint. Nait zitten blieven te treuren. Doe moust wieder. Blief leven en verknies dien leste joaren nait. Mitdoun Geppie! Om twij uur s nachts breken ze op. Aalmoal n beetje in d’eulie. Mor ze hebben wel n schiere oavend had. In bèrre kin Geppie t nait noaloaten om nog even noar Evert zien foto, dij op t nachtkastke staait, te kieken. Verbeeldt ze zuk dat nou of knipoogt e noar heur? “Ik vergeet die nooit, mien jong,” fluustert ze, “Wat ik ook dou, doe bist ter bie.” Mit n glimlaag op t gezichte vaalt ze in sloap.
Op t zaail stoa ik te vraizen, veur t roam en gleren mien vingers maank bloumen op zuik noar verlangst, ien dook van oam.
Wat is t dat mie zo muit doargunders onnerwegens ien kolle, noar n vremd stee van vlaigen ien riegen, drok revelnd vertraauw bie schiensel van lichten moan.
Ik kiek ien lucht, van flitterge naacht zai t geluud van gehaaimen bie pad dij verdwienen, oet t zicht noar t zuden doar n laand ien winter, mit waarmte wacht.
Verloaten gedachten, verswonnen ien kilte mit bekleumde gevuilens blief k achter, en weemoud bekropt mie, ien t vraid van stilte.
Zanger-laidschriever Edwin Jongedijk (Weststellingwaarf, 1976) het moar ain spaigelploade neudeg had om noam te moaken as Grunnegstoalege artiest: ‘As Ik De Kaans Zol Kriegen’ het hom drij top 2-hits in de Noord 19 aanbrocht, woarvan twije zulfs op nummer 1 kommen binnen. In tied dat aan n nij album waarkt wuir, ston e alweer bovenaan. Dat was van d’zummer mit de single ‘Mien Dörp’. Nait min veur n artiest dij t Grunnegers nait as moudertoal het. t Nije album ‘Mörn Is t Weer Licht’ is nou uut. Kreuze mout moar es even aan de proat mit Edwin Jongedijk.
Edwin, van haarten felesiteerd mit dien twijde Grunnegstoalege album. Bist der vervast slim wies mit. “Dank je wel Bert. Bin der inderdoad slim wies mit! t Was ook al weer twij joar leden dat k mien eerste Grunneger spaigelploat uutbrocht haar. Dizze ploat is wat meer n bandploat worden as de veurege. Wie hebben wat meer repetaaierd zodat sikkom elk dij mitdee zien inbreng haar. En ook de teksten bin soms wat persoonlieker worden.”
Dien album hait ‘Mörn Is t Weer Licht’. Het dij titel n bepoalde betaiknis? Der staait gain nummer op dij zo hait. “d’Maiste laidjes hebben n melancholieze ondertoon. Zo schrief k mien laidjes ook t laifst; staark op t leven richt. Thema’s as laifde, tegenslag, verdrait, hoop en zukswat kommen veurbie, mor wel in d’waitenschop dat t wel weer beter worden kin. Most der ook nait in hangen blieven. Dizze titel von k goud pazen bie dat gevuil.”
Op dien webstee heb k lezen dat t nije matrioal verrazzend, moar vertraauwd is. Woar zit t verrazzende in? “Volgens mie zit t verrazzende in d’arrangementen en d’opbaauw van n aantal laidjes. Zo as k zee, is t meer n bandploat worden. Dat betaikent dat t resultoat soms wat roeger is en messchain wat spannender uutpakt het. Mor wel wait, messchain vind elkenain t nait zo verrazzend, haha. Mien stem is geliek bleven en mien gitoarspeulen ook, dus joa zeg t mor.”
Mit ‘Mien Dörp’ hest goud aanhoakt bie de verkaizen ‘Het Leukste Dorp Van Groningen’, t populaire zummerpergram van Noord. Dat het die al de daarde nummer 1-hit aanbrocht. Is dat n beetje commercieel denken van die? “Mien Dörp’ heb k schreven kört noa t verschienen van ‘As Ik De Kaans Zol Kriegen’. Was destieds beïnvloud deur t dörpse leven en ook deur t pergram ‘Het Leukste dorp Van Groningen 2011’. Dou wos k nait datter in 2013 n nije oaflevern kommen zol; k wol t laid gewoon opnemen veur mien nije spaigelploat. Mor dou wol RTV Noord dit joar n nije oaflevern van HLDVG moaken en hebben wie contact had over mien laidje “Mien Dörp” en dat dat n goie combinoatie wezen zol. Messchain wel n beetje commercieel, mor aan d’aandere kaant mot dat ook wel as zukse kaansen veurbie kommen. k Schrief mien laidjes om zie te dailen mit de rest van Grunnen en da’s mit dizze single goud lukt, dunkt mie.”
Hest al n schier riegje Grunnegstoalege hits op dien noam. Dien meziek vaalt bie ons in de smoak. Krigst bie optredens vervast ook voak goie reaksies. Wat zeggen lu den zo aal? “Mìnsen hebben verschillende associoaties bie teksten. Netuurlek is ‘As Ik De Kaans Zol Kriegen’ n favoriet. Ain van de maist indrokwekkende reaksies was dat t laid op n cremoatie speuld is. Dij mevraauw had t laid zulf aanvroagd bie femilie. Dat dee mie wel wat. ‘Haarfst In Mien Haart’ is ook zo’n laid dat wat mit mìnsen dut. Loatst kwam der n Joegosloavië-veteroan noar mie tou. Hai was roakt deur de tekst van t vervremd vuilen in joen omgeven en nait waten wat te doun en zukswat. Hai haar dat ervoaren dou hai thuus kommen was van zien uutzenden. k Vin dat biezunder.”
Doe bist geboren in t Nedersaksische dail van Vraislaand, opgruid op Drìnte en as oetwozzen kirrel deelstreken in Grunnen. Bist dus nait groot worden mit de Grunneger toal, moar bist der wel mit aan d’loop goan. Hou biezunder is dat? “k Wait nait of t biezunder is; veur mie vuilt t nait echt zo. t Grunnegs vin k prachteg, kin mien gevuil der goud in kwiet. Heb mie vrouger nooit in t Weststellingwaarfs of in t Drìnts verdaipt. Dou k echt mit laidjesschrieven aan d’loop gong, woonde k aal in Pekel. Eerst schreef k in t Engels en nou dus ook in t Grunnegs. Veur mie vuilt t wel normoal, aal mot k der traauwens wel even bie zeggen dat t schrieven en t zingen mie beter oafgoan as t proaten. Dat vin k nog wel stoer oaf n tou.”
Laidjes schrieven in t Grunnegers of in t Engels, zit doar veur die nog verschil in? Den denk ik bv. aan t gevuil, d’onderwaarpen, bronnen van inspiroatsie …… “Joa, der zit wel wát verschil in, mor nait hail veul. k Hol der wel rekenschap mit as k in t Engels schrief dat t veur Taneytown is. In t Grunnegs kin k wat persoonlieker schrieven, omdat dat veur miezulf is. d’Onderwaarpen verschillen nait echt, mor t zit hom meer in hou k t onderwaarp benoader wat t verschil moakt, zeg mor.”
Op t nije album stoan drij covers, zo as aine van Steve Earle. Zien ‘Someday’, hait bie die ‘Op n dag’. Is t stoer om n nije tekst te schrieven dij recht dut aan t orizineel en doarbie veur dien aigen pebliek aansprekend is? “De thema’s woar k geern over schrief binnen oardeg universeel dunkt mie. Mit dat laid van Steve Earle is dat net zo. De strekking van t verhoal is t zulfde bleven. k Hoop dat t aansprekend is veur Grunnegers. t Laid gait over n Pekelder jong dij aal mit n 2-0 achterstaand op de wereld kommen is. Hai dreumt over zien toukomst n dadde der wat van mokken mot, mor hou wait e nog nait. In t Engels gait t over t zulfde mor din speult t in n Amerikoans dörp. k Bin veul in Amerikoa west n de problemen op t pladdelaand bin nait veul aans as hier. Doarnoast laint d’Amerikoanse meziek zich goud veur Grunneger teksten, vin ik.”
Is Steve Earle ain van dien meziekoale helden of veurbeelden? “Steve Earle is zekerwoar ain van mien meziekoale veurbeelden. t Is nait veur niks dat mien countryrock band Taneytown hait. Dat is noar n laid van hom. k Heb meer veurbeelden dij mie der tou brocht hebben om laidjes te schrieven. Bruce Springsteen vanzulf, mor ook Kris Kristofferson, Bob Seger, Tony Joe White, Chris Knight om mor n poar te nuimen. k Heb dichterbie huus ook veul bewondern veur Daniël Lohues, Harry Niehof, Bert Hadders, Jan Henk de Groot n Alex Vissering.”
Wat vinstoe goud aan dij artiesten? “Dat is n combinoatie van verschillende factoren. Noatuurlek de teksten en de muziekstijl. Mor ook de stem, d’instrumenten dij bruukt worden en de sfeer dij de meziek van dij lu uutoademt. t Is nait zo da’k alles zönder meer goud vin wat zai uutbrocht hebben, mor t maiste wel.”
Wat is typerend veur dien meziek en veur die as meziekant? As k ain nummer uutkaizen mos om Edwin Jongedijk aan n luusteroar veur te stellen, welke zel dat den wezen? “Typerend is denk k veuraal mien stem en messchain da’k Amerikoanze meziek moak mit Grunneger teksten. Der is ook aaltied wel n vleug melancholie te bespeuren in mien meziek en k schrief vanuut mien gevuil. k Kin nait goud zo mor n verhoal bedenken en dat opschrieven. t Komt aaltied aargens vot. Mor welk laid nou echt typerend veur mie is? Poeh! Dat wait k nait. k Vin t stoer om aine te nuimen. t Liekt mie dat aal dij nummers dij k zulf schreven heb en dij k nait van t Engels noar t Grunnegs bewaarkt heb, dat dij nummers typisch Jongediek binnen.”
Wastoe doar zegst – Amerikoanse meziek mit Grunneger teksten – zel meschain ook pebliek boeten de pervinzie aanspreken. Wat onderwaarpen aangaait zitst in elks gevaal nait slim ‘vast’ aan Grunnen. Zit der laandelke bekendhaid in veur die? “Dat wait k nait. Huift veur mie ook nait echt, leuf k. Bin aal slim wies mit hou t nou gait. In 2014 stoan der wat schiere dingen aan te kommen en wie zain wel wat dizze nije spaigelploat doun gait. t Is wel zo dat k oaf en tou buuten Grunnen speul, mor nait zo veul.”
k Zag die in oktober bie de (F)luusterlaidjesveurstellen in Van Beresteyn, mit Jan Henk de Groot en Gerry Wolthof. Bist nou mit Alex Vissering en Jan Henk bie t pad as De Troebadoers. Zuiken de Grunneger artiesten nander aal voaker op, om soam te waarken of mit nander op te treden? “Doar liekt t wel op. Bert en Harry (Hadders en Niehof, red.) hebben net zukswat doan en nou doun wie dat ook as De Troebadoers. t Is haartstikke mooi om dat mit mekoar te doun. Alex, Jan Henk en ik hebben dezulfde veurlaifde veur Amerikoanze meziek en doar heurst din ook t neudege van, noast ons aigen materioal van- zulf.”
Zukse soamwaarkens kinnen allenneg moar goud wezen veur de Grunneger meziek, of nait? “Joa, vin k wel. t Moakt dat de zangers en laidjesschrievers braider kieken goan en mekoar beïnvlouden. k Vin t haarstikke schier om mit Alex en Jan Henk meziek te moaken. Doar krieg k veul energie van. En volgens mie is t veur de mìnsen dij kieken kommen ook wel mooi om zukse soamwaarkens te zain en te heuren.”
Edwin Jongedijk, daank veur dizze Droadproat. t Leste woord is aan die. “k Bin wies mit dizze nije golf van Grunneger laidjesschrievers en k denk dat t haartstikke mooi veur laifhebbers van (Grunneger) streektoal meziek is dat der ook veul varioatie is. Op zich heb k nait te kloagen as t om opkomst van pebliek gait, mor k hoop dat wie t mit mekander veur mekoar kriegen om nog meer mìnsen noar optredens te trekken. Der is zoveul moois te zain, mor t is veur lu nait meer vanzulfsprekend om der op uut te goan. Zol mooi wezen as wie dat veur mekoar kriegen. t Is doarom ook belangriek datter initiatieven zo as Kreuze binnen. Streektoal motten wie mit mekander hoog hòllen. Verder bin k der trots op dat mien nije ploat ‘Mörn Is t Weer Licht’ t daglicht zain het en blief k mooi deurgoan mit optreden en t schrieven van nije laidjes.”
‘Mörn Is t Weer Licht’ Edwin Jongedijk € 14,99 Te koop bie o.a. Evelyn Novacek http://www.evelynnovacek.nl/
Edwin Jongedijk zien webstee: http://www.edwinjongedijk.nl/
Edwin Jongedijk op Facebook: https://www.facebook.com/edwin.jongedijk Edwin Jongedijk op Twitter: https://twitter.com/edwinjongedijk Edwin Jongedijk op YouTube: http://www.youtube.com/user/edwinjongedijk
Wolf dij n bonkje ien haals haar, huurde aaiber ien veur n bult geld om mit zien laange neb bonkje oet zien haals te hoalen. Dou aaiber bestèl doan haar en noar sinterij vroug, raip wolf gnivvelnd en graauwend: “Mor doe hes al genog betoald kregen omreden doe kons dien neb zunder gevoar beten te worden oet bek van n wolf hoalen, nait din?” As ie ain dij vaals is biestoan, verwacht din gain belonen en wees dankboar dat ie der nait bie ienschaiten as daank veur joen muite.
n Grode stad wer aanvalen deur n vrumd leger en börgers werden bie nkander roupen om te beroadsloagen over beste menaaier om stad te verdedegen tegen vijand. Metseloar docht dat beste menaaier om stad te verdedegen mit bakstainen was. Timmerman onnaaierde dat holt beste menaaier was om vijand tegen te holden. Dou ging leerlooier stoan en zee: “Lu, ik bin t haildaal nait mit joe ains. Der is noamelk gain beder materioal as leer om joe te verdedegen!”
Via n smsje loat er moeke waiten dat er wat loater komt te eten, want hai gait noa schoultied met n koorlid stad ien om n smoking te kopen bie n groot bedrief en t koorlid het n pas. Zai is stomverboasd en schait ien e lach. Hai het t noeit eerder over n smoking had. Even loater belt er heur op om te vroagen hou duur die dingen aigenlieks bennen. Zai zegt dat ze gain flaauw idee het. Of pa den even op ienternet kieken wil wat zuks kost. Pa het doar gain tied veur mor schat zo’n 180 euro. “Zoveul?”, vroagt er, onrusteg worden aan d’aander kant van lien. t Duurt mor even, den belt er weer: “Ik heb even beld dat zo’n pak aigenlieks wel heul duur is, moar t koorlid zee dat ik hom nait zulf betoalen huif. Hai legt t nog wel uut.” Veul loater belt er dat er onderwegens is noar huus. Oeps, hai is met fiets valen. t Is glad ien stad, mor t gait goud. Hai het t pak kado kregen! Joa, van t koor. Aigenlieks is hai heulemoal gain lid van t koor, mor ze kwamen n tenor tekort en hai wol ze wel uut de braand helpen. Ze hadden t over hom had op t koor en ze hadden der n baarg plezaaier om had toen t koorlid bedoacht om geld ien te zoameln onder de koorleden om n smoking veur hom te kopen.
Den gait deur open en stait zeun ien keuken. n Braide laag op zien gezicht. Uut zien rugzak puult wat zwaarts. Dat bliekt t jaske te wezen. Met hangertje en aal ien rugzak propt. Dat kon best, haar t koorlid zegd. t Is kreukvrije stof. Ook de broek komt met hanger uut zien rugzak. Moeke wizzelt n blik met pa en gnivvelnd hangt ze t jaske en broek aan kaastdeur. Prachtege smoking. Ze hebben n baarg plezaaier om t heule veurval. Ze zain t veur zich. Dij baaide mannen dij met mekander n smoking uutzuiken en zeun dij t paast, achter t koorlid aanloopt noar kassa en broek en jaske ien rugzak propt zunder puut der omhên, noar huus fietst, ondertussen belt en vaalt en weer stoan gait en nou ien heur keuken achter de stamppot noar zien nije aanwinst zit te kieken. n Overhemd hadden ze ook wel zain, mor ze doachten dat dij te groot wezen zol. Hij mos eerst thuus zien haals mor meten. De volgende dag fietst pa ien t spitsuur noar t groot bedrief veur t overhemd. Hai het ook n pas. Weer een dag loater hoalt moeke ien oproeming nije koorschoenen moat 46 op de gok, want zeun het t veul te drok met 12 concerten ien twij weken van zien aigen koor. De schoenen bennen n klain beetje te groot mor met zien ôlle zooltjes der ien vuilen ze hail vertraauwd. Op t concert verschient er ien zien nije ‘outfit met n verhoal’!
Kaarstdoagen bennen veur hom wel heul goud ‘uutpakt’.
Uut: “Granaatjes met een gouden slot”, 2e druk, uutgeven ien november 2013 bie www.bestelmijnboek.nl
Strunend laangs t Damsterdaip Op weg noar Stad, woar mie wat raip As n òfsproak oet t verleden Doar zai ik n beeld dat noar mie wenkt Woardeur k ien ains hail blied bedenk Joa, dat is de Martinitoren! Hai torent ver boven alles uut En wait ook zunder zien geluud Mien haart zo te bekoren Ik wait nait goud wat of t is Mor t vuilt as of ik toch wat mis Ik heb mien haart der aan verloren
En laangs de boten ien t woater Striekt zaacht t waarme oavendlicht k Heur vogels zingen en even loater Zai ik t mooiste stadsgezicht
Op Groot Maarkt krigt elk zien zin Zo ver as t oog mor kieken kin Zai k levensvreugd opbluien Veul jongelu mit n hoop lewaai Studenten zuiken hun aigen draai Al mout t verstand nog wel wat gruien t Is n goan en kommen op t stadhoes De Drij Gezusters binnen ook thoes Woar zel ik nog om zeuren? t Biertje smoakt mie aibels best En n bitterbaal zörgt veur de rest Wat kin mie aiglieks nog gebeuren?
En laangs de boten ien t woater Striekt zaacht t waarme oavendlicht k Heur vogels zingen en even loater Zai ik t mooiste stadsgezicht
Ik loop nog even n stroatje om Woar k n vrund van vrouger tegen kom Vaalt hail wat bie te proaten Dikkedakken in t Prinsenhof Ook rozentoen verdaint ons lof t Lewaai verdwient aal oet de stroaten Din stoareg aan mor weer noar hoes n Kop kovvie mit wat klontjegroes Dit is veurwoar t goie leven! k Zak lekker onderoet op baank Mit kraant en t leste steertje draank Ien Stad vaalt hail wat te beleven
En laangs de boten ien t woater Striekt zaacht t lèste oavondlicht k Heur t carillon en even loater Zai ik t mooiste stadsgezicht
Bewaarkt en vertoald deur Joop Klompien (Noar n idee van Arie de Werker)
Eerappels en wöddels venus en mars alles lopt hier deurnander gerdiene van blodekontenvlais veur ogen, koien, veerzen en bollen en mor swaiten en mor stìnnen en mor graimen mit wotter harregat
As mien striepkoren vummerdagjaze oetgijt en ik over t stiekeldroad t gruinlaand in stap wordt toukieken mitspeulen laauw, hait, laauw, kold, ieskold en van veuren òf aan laauw, hait, laauw, kold, ieskold en mor graimen mit wotter n zaandloper holdt mie in tied k wor aal lomer en swoarder gedachten zakken mit noa boom mien lief swait nich meer mor regent aal mien stoere dinksels spuilen vot in t geutje
Zo zit ik in dook bie zeuventeg groaden doeknekt in twijduustern Boeddha te weden lichtjoaren vot van aander vlais gain kou meer te bekennen en ook gain bollen meer
Lapjeskoopman was op n mörgen, begun 1940, bie schilder Jans aan deure komen mit n wonderliek verzuik. Wol stommegeern, dat Jans veur hom wat opbaargen zol, veur zolaank as oorlog duurde. Engeland en Fraankriek muiken zoch ja al op, om dij movven n halt tou te roupen en weer over gruppe te joagen. Dochde nait, dat t veur laank wezen zol. In haand druig e n kovver, dij zo te zain wel zwoar wezen mos. Achterop fietse har dij kerel t hierheer sleept. t Zwait ston hom veur de kop. Jans nuigde hom in koamer, woar dij kerel sikkom smeekte, hom te helpen. t Was ja mor veur tiedelk, zodroa t ainegszins meugelk was, kwam e t zwikkie weer ophoalen. Jans en de vraauw keken mekoar ains aan, woarnoa Jans hom beloofde wel op zien kovver pazen te zellen. Koopman vloog hom van dankboarhaid zowat om haals. Wol gain kovvie, of aans wat. Wol zo rad as t kon weer op hoes aan. Mos nog n haile bult regeln aleer ok hai, zoas e t zee, ‘onder woater’ göng. Noam het e nait zegd. Verdween in nacht, veurdat ze wieder ok mor wat zeggen konnen. Doar zaten zie nou mit n onbekende kovver, woar wel t ain en aander in zitten zol. Groag haren zie evenpies keken wat of der in zat, mor kerel har meschain wel opzeddelk kovver op slöt doan en sleudel bie zoch stoken. Mensen binnen aans ja bliksems nijsgiereg en haren verlaaiden wizze nait weerstoan kinnen. t Schildersechtpoar was der euvel mit aan. Omreden dat twij nog aaltied meer waiten as ain, vruig e voader om road. Votdoadelk göng voa mit noar overkaande. Kovver wer aan aal kaanten bekeken. Optild, der aan roken, mor naargens n taiken of aanswat, dat heur nijsgiereghaid wieder bevredegen kon. Man, man, wat ja n boudel! Hou mos Jans doar nou mit aan. Woar kon e kovver t beste verstoppen? Kelder, kaaste, zolder, zölfs onder bèrre wer keken, of doar gain stee veur gehaaimzinnege kovver was. Aal plekjes werren wogen, nog ains wogen, mor aaltied te licht bevonnen. Kerel nog ains aan tou. Kerel har heur mooi opzoadeld mit n groot probleem. Wel wait, wat inhold is. Stommegeern wollen zie in kovver kieken, mor koopman speulde op wizze en har doarom sleudel mitnommen. Wel wait, zaten der wel golden veurwaarpen en weerdepepieren in. Onder mekoar hebben zie doar beheurelk over rezenaaierd. Mor t was en bleef n gehaaim, woar zie t mit doun mozzen. Doch zaten zie der goud mit in moage. As dij lamstroalen van Duutse soldoaten der achter komen, dat Jans dit fertuut in bezit het, kommen zie heur vast mit n bezuikje vereren. Doar was e niks groots op. Dij lu kon je t beste mor zo wied meugelk van de keet holden. Stel je veur, wat dij soldoaten mit dij gevoarelke geweren doun zollen, as zie in smiezen kregen, wat der in kovver zat. Ok voader kon heur nait roaden. Was vermoudelk bliede, dat Jans en nait hai mit dit roadselachteg veurwaarp opzoadeld was. Zel noa n “weltrusten en t beste der mit”, wel òfdropen wezen. Achteròf n gekope menaar om t vroagstok op heur bordje te leggen. Dij haile nacht hebben baaident gain oge dichte kregen. Jans luip deur koamer te iesbeern. Vraauwlaif lag achter heur buusdouk wat te jaainen. Mensen nog tou. Dat heur zokswat nou overkommen mos. Smörgens wazzen zie van ain ding overtuugd, dij kovver mos zo rad meugelk t hoes oet. Veurlopeg lag kovver under bedstee in eerappelbewoarploatse. Dij dag haren baaident rust noch duur. Jans kreeg zowat gain droppel vaarve van kwaaste en Grietje luip tientallen moalen trap op en dele. Net as of zie heur aai nait kwiet kon. Gounent konnen makkelk zeggen, dat man aaltied veur zien noaste kloar stoan mos, mor in dit geval zag Jans zien noaste t laifste hail wied vot. Aanderdoags hebben zie noa t waarm eten gezoamenlek mit mien ollu ‘crisisberoad’ holden. n Haile rits meugelkheden werren op toavel legd en der net zo rad weer òfveegd. Noa n slode kovvie en veur de manlu n heldertje wazzen zie der oet. t Beste kon man dij vermaledijde kovver bie kerke begroaven. Gain hoane dij doar noar kraaien zol. Zo zegd, zo doan. In veurnacht göngen twij donkergeklaaide manlu op pad. Kovver in n jutezak tussen heur in. Jans har oet dainst n schopke mitnomen, dij nou meroakels goud dainst doun kon. Helden vuilden dizze baaide schietienboksems heur nait. Ok al deden zie n hail belangriek stokje verzetswaark. As t ais kon, zollen dij Pruzen heur klaauwen nait op dit onderpaand leggen kinnen. t Was n gelok bie n ongelok dat zo duuster was en t weer wat grienderg. Doodstil slopen zie bie hege langes tot ze bie ingang van de olde juvver stoan bleven. Thoes haren ze, krek as of n militaire operoatsie betrof, aal tot in details deurnomen. Gain twievel meugelk. Liek veur kerkdeure muiken ze halt. Jans draaide zoch n kwaartslag om en net as vrouger op schoulplaain mat hai mit zien klompen persies viefentwinneg vouten òf. Voa controleerde dat deur haalfzacht mit te tellen. Aan t ende muik Jans pas op ploats, draaide weer n kwart en weer göng t verdan. Ditmoal viefteg vouten. Dou e oetteld was, mesjeerde hij noar kerkmure. Noast n steunbere gruiven ze n daipe koele, wat nog hailemoal nait mitvuil, omreden dat der veul puun onder t gras verstopt was. Noa n hoop gepoest en gestèn, was t graf veur heur pesjent kloar.
Mit zak en aal hebben ze t n veurlopege rustploatse geven. Hail wat gezwinder as op hinweg binnen zie weer thoes komen. Missie volbrocht! Gain mens zain. Der kraaide gain hoane meer noar. t Twijtal was dik tevree mit òfloop van heur kerwaai. Zie hebben der nog n poar op nomen. Was goud veur de kolde wer der beweerd, of zellen ze heur zenen op dizze menaar weer wat op stuur zain te kriegen. Kovver was goud verstopt, n loze kerel dij t doar zöchde en von. Goandeweg de oavend brochde aal t geteut Jans doch weer aan t twieveln. Dij jeude har wel zegd, dat t mor veur n pooske was, mor stel je ains veur, dat t moanden meschain wel joaren duurde, veurdat dij kerel zien onderpaand weer ophoalen kwam. Kovver mog din wel op n dreug plekske liggen, mor as dij doar n haile zet liggen mos, wer zie wel aanvreten deur k wait nait aal. Jans en de vraauw haren as rechtmoatege rentmeesters weer genogt prakkezeerstof veur n poar doage. Gain mens kon heur in dizze aangelegenhaid roaden. Hou e t ok wendde of keerde, Jans bleef der mit zitten. Aanderdoags, dou hai in kerke wezen mos, om doar t plefon te schildern, kreeg e n ingeven. Jans was nait bepoald n held en duurde nait recht op zo‘n hoge trabbe. Doarom mos e aan boetenkaante mit n ledder noar boven om doar t boetenwaark te doun. Doar har e aal tied en meugelkhaid wat in rondte te koekeloeren. Doar was t ok, dat hij n onnuur idee kreeg. Dou zien moaten al laank en braid op hoes aan wazzen om zoch achter moekes pappot te schoaren, gruif Jans zien schat weer op en noa n hoop gewruit, wurgde hai dat zwoare fertuut ongezain noar boven. Doar har Jans n doalders plekje vonnen, woar zien ‘lainstok’ tot in lengte van doagen tumeg en vaaileg liggen kon. Gain daif of Pruus dij doar zuiken zol. Allènt zien oldske het e der over verteld. t Ainege wat heur voader der van mitkregen har, was, dat kovver mit inhold n nuver stee vonnen har in schaive juvvertoren van kerke.
Noa d`oorlog was der nooit vroage noar kovver komen. Touglieks mit miljounen aandern was aigender van eerdbodem verdwenen. Jans was der nait meer om ploats aan te wiezen. Was in t leste oorlogsjoar deur verroad oppakt en har t nait deurvertellen kind. Zien vraauw en kinder wollen mit dij haile geschiedenis niks te moaken hebben. As t woar is, wat mien voader hier in t boukje schrift, mout dij kovver nog aaltied in kerke liggen. n Mooi spoarpotje veur male tieden. Doe wicht, kikst ja doagelks oet op juvver. Ast zundag in kerke zitst, moust mor goud in rondte kieken. Doarboven ligt ja nog aaltied n grode schat. Meschain komst nog wel ains achter dat grode gehaaim.” Underhaand was t kovviedrinken doan. Kouke zat in n aandre deuze en ol juf was aan bèrre tou.
Stopt n buske veur t hoes. ‘Mor annerhaalf uur tel oat’, zegt vraauw. Stapt n grode man oet ien n overaal en op klompen. k Goa vast noar veurdeur en kiek woar of e bleven is. Naarns te zain en loop nog even noar aanderkaant t buske. Vrouger het e n moal wit west. Wat n krazzen en deuken. n Roamke staait open en belkt n radio hoempameziek. Buren stoan ook al veur t glaas. ‘Hee, hierzoot!’ Man ien overaal staait ien veur- deur op sokken. ‘Allinneg vernoam volk komt veurom’, ropt e. Ien n waalm van eulie, smook en bier geef k hom n haand. ‘Moi, mooi op tied nait? Ik kom veur t schiethoes’, zegt e. Rillens lopen mie over rug as k zien tanden zai. t Ol kerkhof staait ter nog beter bie. Ik kiek ien wotterge ogen onner n poar roege bozzels. n Smerege overaal zit hom oareg krap om t lief en doar n knoop of is stekt n smoezelge slip oet van t hemd. Veur oet n swaarte sok glopt n dikke toon mit n kaalknoagel mie aan. ‘Kovvie?’, vroag ik.
‘Eerst mor bie t waark kieken nait, doar kom k veur. Ik bin der nou toch’, belkt e. Ik dou veurdeur dicht en deur van wc lös. ‘Ong’, zegt e, ‘wat is hier mis mit? n Schier hoeske toch, t mog mienent weden.’ Ik zeg hom dat vraauw n hangtoilet, n nij fonteintje en der groag nije tegels ien wil. Verwarming mout noar aanderkaant. Hai moppert. ‘Dij vraauwlu hemmen haitied wat. Mor wel het dit doan? Wel het dit wel nait om- maans had?’ Hai wiest noar verwarming en ien t rond. k Vertel hom dat wie wonen zo koft hemmen. ‘Man, dat liekt ja naarns noar. Wat n waark om hail boudel om te batterijen. Kerel, dat kost joe n vermogen.’ Ien tied pebaaiern zien graauwe knovvelge knoesten n zwoar sjekkie te braaien. n Benzineaansteker vlamt en n ol schosstain is der niks bie. Ik kin onnerhand wel kokhaalzen. Ien n waalm van smook en zwaitvouten dou k even n stap achteroet. Hai pakt doemstok en n potlood oet buus. ‘Kiek’, zegt e. ‘Doar, doar, doar en doar n poar gatjes boren. Hierzoot laaidens deurflexen en nait tekört. Aal tegels der oethaauwen, pot ter verzichteg òf, din dij kin k nog best bruken en n nij gat ien vlouer veur òfvoer. Man, man, wat n waark. Kom, k heb t wel zain, wie proaten boudel nog even deur ien keuken.’ Peuk sistert nog even as e dij ien wc pot smit. Ien keuken schoft e geliek achter toavel, kikt rond, draait radio van zender en t geluud knoeterhaard . ‘Man, gain meziek geliek. Wie luustern allinneg mor noar Piroaten Piet.’ Gerdienen goan mit bazzen hinneweer en ons kat springt oet vensterbaank en naait ter oet. ‘Aal vraauwlu binnen t zulfde’, belkt e en schudt kop as vraauw verschrikt binnen komt. ‘Ik goa even om bosschop’, zegt zai en is geliek vot. ‘Kovvie?’, vroag k. ‘Nee man, mag k nait hemmen. Allinneg mor bier.’ Ik goa noar t schuurtje doar mien rantsoen staait van twij vleskes. ‘n Schiere woonderij hier’, zegt e. Hai plopt eefkes mit n vinger oet t vleske en draait haals ien voest rond. ‘Proost!’ Ien twij klokken is e leeg. Hai smakt, gaait mit tong over lippen en bulkt n moal. ‘Ik bin zulfstandeg mouten ie goud begriepen. Zunder personail, k waark allinneg veur miezulf. n Stoere tied mit ons economie en euro’s. Hoast gain waark en n vraauw dij nog meer smookt as ik.’ Hai pakt intied zien sjekpuut. ‘Ik mout vot zai k, is nog ain motsjekje. Mor goud, even kört. Was der nog n vleske zeden ie?’ Hai wiest op t aanrecht en ik moak hom open. ‘Haard waarken kriegen ie dörst van’, zegt e en klokt boudel achter ien haals. ‘Zo, even goud begriepen. Ie zörgen dat boudel veurnkander is mit n week of wat. t Mag ook over n moand hur. Din kom ik en moak boudel kloar. Nog aans wat, ik schrief gain rekens. Gewoon òfreken. En k heb al ais had dat minsen gain geld haren of t overmoaken willen. Nait doun, din ik haauw hail brut der weer veur vot.’ Hai schoft stoul achteroet en klopt t mot van zien overaal. ‘Ik goa eerst weer noar jonges tou, k heur wel van joe. Moi.’ Veur k der op verdocht bin het e klompen aan bie achterdeur en is e vot. k Bin der even stil van. Vraauw staait mit grote ogen wat loater ien keuken. ‘Wat is dit? Stofzoegen? Aal roamen en deuren lös? Bier? En wat is t hier stil! k Zag zien buske zopas stoan bie ‘t Dörstege Everzwien’. Is e handeg?’ ‘Joa’, zeg k, ‘vrezelk handeg.
As 60-pluzzers kin je n joarabonnement bie de spoorwegen aanvroagen. Din kin je raaizen mit 40% körten. Koartjes worden joe in huus stuurd, ie betoalen n vast joarbedrag en kloar is kees. Wie hadden formelieren opstuurd en dou wie koartjes haren begonnen wie doalek plannen te moaken om der es goud gebruuk van te moaken. Òfsproken wuir, dat wie, as t mooi weer was, noar Scheveningen goan zollen. Dag kwam al gaauw en wie gongen aan raaize. Raaize verluip hail smui en net noa middag kwammen wie aan in Scheveningen. Man man, wat was t doar drok. t Leek wel of hail Nederland dizze ploatse as raaisdoul kozen haar. t Wemelde van dagjesminsen. Terrasjes zaten haailendal vol en winkeltjes op promenade deden goie zoaken, zo te zain….. Dou wie aal dij etende en drinkende mensen zagen, kregen wie vanzulf ook wel n beetje zin. Uutendelk waren wie al vroug van huus goan en was t nou al tegen aine. Woar konden wie even rusteg zitten? Nou vergeet dat mor. t Ainege wat ons overbleef was de viskarre …..Wie mozzen toch wat, dus kochten wie ons bie de visboer n lekkerbekje.
Nou dij gong der goud in. Al zittende op n muurtje langs de promenade konden wie ook even uutrusten van de raaize. Deur t vastholden van n viske krieg je ondanks n servetje, gaauw vette handen, dus zee vraauw: ”Ik loop even de trappe òf noar t strand, ik wil even mien handen òfwassen in t wotter.” Dat haar ze bie noader inzain nou beter nait doun kind! Zai luip trap òf noar beneden, schoevelde wat onhandeg over de lösse zandloage en kwam zo bie t wotter aan. Zai bokte zok om handen even nat te moaken. Woar ze gain reken mit holden haar was, dat t wotter altied in bewegen is en dat t zaand aan de wotterkant doardeur wat sobbeg is. Vanòf t muurtje kon ik heur bewegens mitkriegen en ik was din ook nait verboasd, dou zai opains vaste grond onder de vouten kwiet was en … zai over heur volle lengte in de golven terèchte kwam. Wat dou je in zo n geval? Eerst sprong ik van t muurtje ….. meschain kon k helpen. Mor dou ik zag, dat zai al weer overènde kwam, kreeg k de indruk dat hulp nait meer zo neudeg was! Deurdat ze plat op t lief in t wotter ploft was, was ze van boven tot onder kletsnat en bedekt mit n loage nat zaand! Hulpeloos keek ze noar boven, nait in stoat n geluud uut te brengen. Ik ruip: “Kom dizze kaante mor op.” Mien roupen gong verloren in t lewaai en geproat van de mìnsen om ons tou! Ik zag heur trappe opstrompeln, onnerwiel dat n hail bult mensen verboasd noar heur keken. Ik kon de gedachten van dij lu lezen …..Dij is ook nait hail nuchter meer, heurde ik ze denken. Dou mien vraauw weer bie mie ston op promenade, kreeg ze zulf pas in de goaten hou zai der oet zag! Ik kon t nait helpen …..mor k mos in stilte even gnivveln. Zowat kin vanzulf elks overkommen, mor zo as zai der oet zag … Asof ze n schip mit törf leegkrood haar! “Hou mout ik doar nou mit aan”, jengelde ze, “ik kin mie zo ja naargens vertonen. En wie mouten dammee ook nog weer mit traain noar hoes! Joa, docht ik, doar het ze vanzulf geliek in, wie hebben n probleem! “Loat wie eerst mor es hier op t muurtje zitten goan, din kinst in elk geval n beetje opdreugen, t is mor wotter en zaand, zunne zel ons wel n beetje helpen”, zee ik.
Wie waren onnertussen wel zwoar in de kieker lopen. Ik zat noast mien vraauw, mor dee net of k der hailendaal nait bie heurde en keek onnerwiel noar overkaante van promenade noar aal dij klaaine winkeltjes, dij van alles en nog wat te koop haren. Inains vuil t kwartje ….. “Luuster es even, zol t nait verstandeg wezen, dat wie es even bie dij winkeltjes kieken goan?” Eerst keek ze mie aan as of k Frans pruit. “Ik kin toch nait in dizze toustand …..” Dou vuil bie heur ook t kwartje. “Mie dunkt, doe hest geliek! Dat k doar zulf nog nait op kommen bin.” En weg stevelde ze veur mie aan, ik kon heur hoast nait bieholden. Dou wie t winkeltje in kwamen, keek d’aigenoar ons mispriezend aan …… en keek noar de vlouer of dij ook nat en voel wuir! Dou hai zag dat dit nait het geval was, wui zien blik wat vrundelker. “Waarmee kan ik mevrouw van dienst zijn?” vruig hai, wel waitende dat hai aan mie persoonlek niks verdainen kon. “Ja”, zee mien vraauw,” u ziet wat mij is overkomen … dus ik zal wat nieuwe spullen moeten kopen!” Dat klonk man as meziek in oren en hai dartelde veur heur aan noar n ander dail van winkel. “Kijk mevrouw, hier kunt u vast uw keus wel maken. Kan ik u nog behulpzaam zijn?” Vraauw wimpelde dat òf, omdat zai laiver zulf snuustert, zunder ain dij joe op handen kikt …! In tussentied was ik promenade weer op lopen omreden dat ik toch mor in wege luip, en ston boeten te kieken noar t volk, dat aan mie veurbie trok … Noa n haile tied, woarin ik van t aine bain op t andere leunde, zo zeer dee mie de rogge, kwam vraauw winkel oet mit n grode tazze …..en ik zeg joe ….. hailemoal uutstokt in t nij! Ik mog t wel lieden en vertelde heur dat! “Nou”, zee ze, ”ik mog mie in de winkel nog even wassen en opmoaken. Aigenoar het de vieze spullen even veur mie in n grode tazze doan en noa t betoalen dee hai zulf deure veur mie open en wìnste mie nog n schiere raaize noar hoes! Echt n gentleman!” Ik kan t nait loaten: “Gentleman, gentleman ….. Wat wilst, doe hest zien dag goudmoakt, hai het dik aan die verdaind, zo te zain!” “Och”, zee ze, “doe zelst ook nait overaal negatieve opmaarkens over moaken, pessimist!” Op zo’n moment wait ik te zwiegen. Ain ding was zeker, vraauw was tevreden en n tevreden vraauw is hail wat weerd. t Zel dudelk wezen, dat wie dij dag in Scheveningen nait echt veul meer ondernomen hebben! Dou wie loater op d’oavend weer in hoes waren hebben we ter nog even over had, onder t genot van n glaske.
t Was toch n mooie dag west, n kostboare dag, dat wel … mor kostboar kin je van twij kanten bekieken! Lagd dat wie hebben ….. Juust …..en dat is nait te betoalen!
Hai was aiglieks n normoal deursnee jonkje op mulo, mor as zien hazzens nait ain wazzen mit zien lief, muik hai zukse male doagen deur, dat elkenain hom n bedie dörms vond. As zie den bie Fraans riege opzeggen mozzen van: je suis – tu es – il est …., den zee e: sje zuis – tu zuis – iel zuis – noeszuizon – voeszuizee – ielzuizend! Elkain blaauw van t laggen. Mit Engels evenzo: ie am – joe am – he am … Man, den mos e weer op gaang. Zai was ook n bedie dörms. Zat mainsttied achter hom.
Dee ze leutje knientje moaken van n stovven buusdouk en dee pobbekaast speulen achter zien heufd. Nou, leroar kwam vot geliek aanrunnen, gaf heur n haauw over kop en kon zai weer ais op gaang. Om tied te verdrieven haar zai n moal alle jazzen mit maauwen aan nander knupt. Zai haar noeit docht, dat leroar achter kommen zol dat zai dat doan haar. Boekou, hou dom kin je wezen. Heule weke haar zai schoulplaain bezzemschoon vegen mouten. Vrunden waren zai worden, baaident in eksoamenjoar. Baaident waarken goan bie eerabbelmeelfebriek op t kleefstovvenlaboratorium. Zai mozzen wennen aan waarken en wieder leren in Stad op analistenschoule, mor stoareg aan konden zai grode scheikundesommen oplözzen en wozzen zie wat H2O was – wotter – en NaCl – zolt. Grode kerels op t lab huilden hom zo nou en den veur t zootje, mor hai haar der zulven ook slinger aan. Zeden zai tegen hom, most even noar t grode lab n dichte goatjespaan ophoalen. Kwam e weerom mit n pude ijsco’s. Of hai mos t stoombad op 89 groaden holden. Man man, hai aalweg aan radje draaien tot dat hai t deur haar. Zai lagen altmoal in n deuk. Zai was loater leutje boas worden van t pampiermaggezien, noast t lab. Dat was n laange smale ruumte mit stelloazjes aan baaide kaanten tot boven aan tou. Zai mos doar altied opklaauwstern, mor dou was zai nog huil smui. Soam mit heur kammeroad hadden zie boven in mure n poar leutje goatjes boord en konden zo stiltjes noar t lab kieken. Dat was n meroakel. As t kovvietied was en elkenain in kantine zat, klommen zie op stelloage en bloasden pampieren pieltjes noar kantiene. Elkenain verboasd, veraltereerd, in rondte kieken wel of dat wel ommaans haar. Mit heur baaident stikken van t laggen, tot aan pien in t lief tou. En den apaart kantine binnen kommen en onneuzel vroagen wat of der loos was.t Was woare vrundschop. Hai was steelskewies wel n bedie gek op heur west, mor zai hebben nooit smokt mit nkander. Zai haar al op tied verkerens mit heur jeugdlaifde en was n poar weke leden vatteg joar traauwd, en hai is loater emigreerd noar Fraankriek, woar e al n huile zet mit zien Fraanse poedie woont. Zai zeggen altied, uut t oog uut t haart, mor zo òf en tou filmt zai nog evenpies weerom noar 1970.
Gedachten Ze kommen en goan As n kwoade, broezende zee As n stil meer Verscholen in t gruin As n bulderend onweer Zwaarde poulen Van duustere ellènde Stinkend as dood woater
Gedachten van laifde Van hoat Gedachten van hoop en vertraauwen Gedachten as donkere wolken Joagend soms, in tomeloze voart Gedachten
Gezienus en Geesje binnen gain echte vekaanzieminsen. Aiglieks hebben zai der ook gain tied veur. Der is aaltied wel wat te doun op boerderij en dat let zuk nait ien n agenda stoppen. Deurdat Gezienus groag n beetje handelt en kwaanzelt, haar hai twij joar leden n nog knappe caravan op kop tikt. Der was ain, dij zien vekaanziehoeske op wielen wel ruilen wol veur vatteg boal koelgras dij Gezienus over haar. Dij ruil was aangoan. Geesje haar dat mor niks vonden en haar der over foeterd. Wat mozzen zai as boerelu nou mit zo’n fertuut. Mor dou zai der n moal mit heur twijbaaident mit op raais west haren noar Drint, haar Geesje smoak te pakken kregen. Noa nog n weekendje Achterhouk, wazzen zai loater zulfs al n moal ien Limburg west. Dit joar haar der n boetenlandse raais op pergram stoan. Tou België ien zol t goan, haldaal noar Ardennen. Dat von Gezienus wel n beetje spannend, mor hai haar n Tom Tom op zien joardag vroagd, en ook kregen, en doar konden ze mooi mit op pad. Wegenkoarten konden thoes blieven; hikhakkerij over welkse òfslag zai hebben mozzen was vleden tied. Raais ging best en pad noar camping aargenswoar bie Remouchamps, haar mit Tom Tom n floitje van n sint west. Totdat ze der sikkom wazzen! Zai zagen camping, wied vot onder ien t dal aalliggen, dou Tom Tom-ding Gezienus opdruig votdoadelk rechtsòf te sloan, n smaal baargwegje op. Geesje haar veul laiver grode weg volgen wild, omreden dij zol ook vast en zeker wel aargens bie camping ien buurt oet kommen. Gezienus haar zegd dat Tom Tom zekerwoar n kortere weg noar camping veur ogen ston en doar ging t hìn. Nou dat grote vertraauw op t wegwies-fertuut het Gezienus waiten! Noa n poar honnerd meter was t wegje smaler en smaler worden. Geesje haar nog tegen Gezienus zegd, dat e mor beter keren kon nou dat t nog kon, mor hai haar zegd dat ze al stoef bie camping wazzen en haar wieder reden.
Mor t wegje was nog smaler worden en ook minder; daipe koelen en stukken rots dij deel valen wazzen vanòf staaile hellens, doar zai tussendeur pebaaierden te kommen mit caravan. Tot ze nait wieder konden. t Wegje wer te smaal en wat nog slimmer was, der hong n dikke boom over wegje hin, doar auto wél mor caravan náit onner deur kon! Gezienus vlukte en bandiesde, Geesje was hail stil worden mor jammerde òf en tou even, dat haar Gezienus toch mor noar heur luustern wild. Doardeur was Gezienus nog kwoader worden en haar hai t nog waarmer kregen. Op t leste het e caravan, dij sikkom vaast zat tussen twij baargwanden aan weerskanten, lös gooid en binnen zai allain mit auto wieder kropen en hobbeld en bie camping aanland. Campingholder, dij gelukkeg Nederlands proatte, had heur stomverboasd aan kommen zain over wegje dat veur twij joar leden al òfsloten was veur verkeer, omreden der kwammen stukken rots omdeel valen. Hai haar Gezienus en Geesje vroagd woarom zai nait gewoon over nije rondweg kommen wazzen, dij vlak veur camping laans laip. Mit veul pien en muite is caravan zulfde nommirreg nog mit trekker van campingboas ruggelings terug noar grote weg tou sleept. Haldaal zunder schoa is kerrevan der nait òfkommen mor der kon nog ien sloapen worden, t weer was schier west en noa n weekje rusteg aan doun, binnen Geesje en Gezienus, dit moal over nije rondweg, richten snelweg weer op hoes aan goan. Op n grode parkeerploats onderwegens, doar zai even n kop vol kovvie dronken haren, vroug ain heur weg noar Remouchamps. Ploats ston wel op zien koart, zee e, mor weg der hin nait. Hou of dat kwam? Kerel haar n grode Bos schoulatlas open op moterkap van zien auto liggen. Overzichtskoart van België en Luxemburg, schoal 1: 800.000 op bladziede 73, lag veur. Terug ien auto haar Gezienus, wieder riedend, aibels veul lol had over dij domme Hollander, dij mit schoulatlas oet 1964 op pad was. Geesje haar wat mit kop schud en zegd dat je echt gain domme Hollander weden huifden om op raais preblemen te kriegen. Dou zai weer thoes wazzen kon der ien geuren en kleuren over heur boetenlaandse raais verteld worden, veuraal deur Geesje. Bosatlas en Tom Tom kregen doar ien vanzulf roem aandacht. Zai goan zekerwoar nog wel ais vannijs noar boetenlaand mit ien tied moakte caravan, mor den wel … zunder Tom Tom en mit n nije wegenkoart.
Gezelleg keuvelnd mit n stok of zes bezuikers, en de pappegoai op kaaste drok mitproatend, komt t gesprek op n zwaart kovvertje, in d’hörn van t ketoortje. ‘Wat is dat, Manske?’ ‘Joa, dat zel k joe vertellen … n Poar weke leden stapt hier n zunderling old mannechie t ketoor in mit dat zwaarde kovvertje in d’haand. Noadat e n kop kovvie dronken haar, en nog wat snuusterd haar in d’loods, stapde hai op. Jampie zag opains, dat d’ol zien kovvertje vergeten haar. ‘Wie konden d’ol man nait en haren dus ook gain adres en zukswat.’ ‘En nou den?’ ‘Misschain zit der wel n adres in, den kinnen wie hom ja wel noabrengen?’ ‘Dou hebben wie hom mor open moakt … en ie willen nait leuven, hou of wie schatterd hebben!
Dat is net wat veur Sunterkloas, dochten wie en doarom staait e nou te koop veur de hoogste baider! Dou mor n bod en schrief joen noam op d’lieste, den brengt Sunterkloas hom bie joe thoes, as je de hoogste baider binnen.’ ‘Baiden op dat ding? Konst wel gek wezen!’ ‘Nou ja, t huift nait! Mor t is hail biezunder! En ie hebben der aaltmoal wel mit waarkt, volgens mie!’ ‘Oh, loat den ais zain?’ ‘Nee, den is t ja gain verrazzen meer!’ ‘Baiden en òfwachten! Enne … vief december weerkommen! Den gait e open!’ ‘Oke den, n tientje!’, zee ain van de gasten. Weken loater stond t bedrag al boven d’honderd gulden. ‘Is dat genogt?’ vroug ik Manske. ‘Nee, man, t is veul meer weerd!’, zee e grijnzend. ‘Hest ook al n bod doan?’ ‘Nee, k zet der n geeltje boven op!’, zee k hail heldhafteg. ‘Hest geliek! As t oetpakst, hest wel veur doezend gulden lol!’ t Ging nait echt van haarten. Manske kennende wos ik, dat e weer ais n stunt oet hoalde en in stilte hoopte ik dat aander weke, as k weer langs kwam, mien bod weer overboden was. En joa, 245 gulden!
5 Decenber, op noar Troanendalloane. t Ketoortje was sikkom te klaain! Wat n volk! t Is drij uur. ‘Kovvie staait op toafel en koukjes stoan op t aanrecht. Veul plezaar!’, laagt Trijn, Manske zien vraauw. ‘Der kommen nog n poar, dus ie mouten nog even wachten’, laagt Manske. t Lopt tegen vieven, tied dij òfsproken was dat de kovver opend wuir. t Ding staait inmiddels op toavel en elk zit vol spannen te wachten …..’t Is vief uur heur!’ Inmiddels haren wie ook elk al n pilske en was Manske aan t heerns slachten. ‘Lus je ook wel, vast?’ t Hoogste bod was 325,-. Haren wie te leeg boden? Of zol de hoogste baider dammeet op zien bek goan? De spannen steeg en veul fantasieën deden de ronde. Hai kin wel vol zitten mit kepotjes! Joa, of mit vismoaden! ‘Kerel man, moak hom nou open! Wie kennen ja nait laanger wachten! De ainege dij nog lagen kon was Manske … ‘Ie kieken net oet, of der n oorlog op komst is!’ Bie tieden laip e blaauw aan. ‘Elk nog n heerntje?’ ‘Verrek toch kerel! Moak open dat ding!’ ‘Tou den mor, k heb ook al weer genogt oetgeven! t Wordt tied, da k weer n beetje verdain!’ Hail veurzichteg, joa uuterst taargend opende hai ain van de slötjes ….. En dou: ‘Goud kieken! Dit vergeet je noeit meer!’ Twijde slötje kwam lös, t deksel omhoog en …….Tientallen gloazen inktpotjes oet de joaren vatteg/viefteg laagden ons tou! t Geproest was nait van de locht. Aine verslook zok nog in zien zolde heern! ‘Nou, wat heb k joe zegd? Hebben ie hier mit waarkt of nait!’
Mit gemengde gevuilens ging ik noar hoes. Onderwegens nog aal schatternd …
t Maag joe heugen dat ien 2011 de meer as twinteg joar olle “Toalroute” deur Bavvelt en Raskerd nij leven ienbloazen wer.
Dizze Toalroute is n Grunneger gedichtenomloopke van vief kilometer. Startpunt is n infermoatsiepaneel aan boetenmuur, noast iengang van t Bavvelder dörpshoes Agricola aan Heerestroat. Laans “olle” route stonden aal tien breden mit Grunneger gedichten van o.a. David Hartsema, Ede Staal, Sien Jentsema, Jelte Dijkstra, Jan Jaap Boer, Henk Puister en Reinder W. Hiemstra. Bie vernijde route bennen twij gedichten van Nane van der Molen ploatst bie Laurentiuskerk en bie t Hoogholtje. Route wordt markeerd deur poaltjes mit gele voutjes. De gedichten dij veurlezen worden, bennen op n CD òfwizzeld mit verschillende versies van t Grunneger volkslaid. Ale gedichten op CD bennen iensproken deur Jan Sleumer. Maank gedichten is twaalf moal t Grunnens laid te beluustern, op verschillende menaaiern speuld en zongen. Zo is der bevubbeld n bluesversie, n barok-, n smartlapversie en ain mit akkoorden op wiengloazen. Behaalve Jan en Alice speulen ook Harry Baylé en Winfried Veenker mit (Jan en Winfried vörmen t Duo Mokumer Molleboon). CD is nog hailtied te koop.
Tot zo wied ales en ales goud! Tot Alice v.d. Meer, promoder van Toalroute, noar DMM schreef:
Op ‘ons’ Toalroute is t gedicht van Henk Puister stolen!
(Op CD, nr.18, staait Puisters gedicht en ook ien t begelaaidend boukje vanzulf)
t Winterklaid of
Veujoar! Winter veurbie. Vroug vogelpoar, zing veur mie. Vot, voel snijklaid, verdwien veur de zun! Doe paast aal nait om de scholders van n nij begun. Bevroren verdrait bedekt mien haart mit iezelke kolde. Mor hoog in n bongelboom heur ik t veujoarslaid. Ik wor zo weer de olde.
n Daif dij n bred met n gedicht steelt maag ien zien soort goud wezen, mor t soort deugt vanzulf nait. Doarom mot ter meschain aan t begun van t Rasquerder omloopke n replika van dit bred kommen ien Grunneger vertoalen:
Doe kins ien t bos Aan de kuier goan, Mor loat ale bomen En stroeken stoan.
Aans komt n keerl En schrift die op. Din staaist doe doar Mit n dikke kop.
P.S. wat veur bomen en stroeken geldt, geldt ook veur breden mit gedichten!
t Bred staait in t Witthausbusch, Mülheim/Ruhr, Duutslaand.
n Tandarts dij ien Hoogezaand. Groag adverteren wol ien kraant. Vroug aan redacteur van t bokkebladje. Hebben ie veur mie meschain n gatje? Ik vuil joe vergees aan de taand!
As ol man stoareg aan wakker wordt en ogen hail verzichteg open dut, schient t fèle licht van tllampen ien zien koamer, ondanks dat t dag is. Ales is hier kold en kil. Zien dunne deken ligt op t voutenèn. Ze hebben hom zien kleren aantrokken, mor toch is e rillerg en kold. Hai kin zien ogen hoast nait open holden zo muid is e. Man, wat is e muid, hai kin aalweg wel sloapen. Mond hangt hom schaif en tong vuilt wel n keer zo dik as normoal, zit hoast gain bewegen ien. t Gebit en zien geheurapperoat het e nait ien. Toch hebben ze hom bril op kop zet, sloapen mit bril op Q En t soest zo ien zien oren. Of airconditioning hail haard staait. Hai het t gevuil of t leven stoareg aan oet hom stroomt. As wodder deur n kier van sluusdeuren. Der ropt ain noar hom, vlak bie zien gezicht: ”Meneer Van Dijk, er is bezoek voor u.” Verzigteg dut e zien ogen n gliefke open. n Zuster bogt heur over hom hin en der staait nog n vraauwspersoon noast bèr.
Wel is dat, ain van Thuiszorg? Nog n zuster, of n dokter? Dokters bennen hier sums ook vraauwlu. Mor dat kinnen toch gain echte dokters wezen? Ze kieken hom aalbaaide aan. Hai ken baaiden nait. Der lopt hier ook zoveul volk rond … Dij vraauw ropt ook wat tegen hom: ”Jan, dou dien ogen ais open. Zigs wel, wel der is? Kins wel zain wel ik ben?” Hol toch op te soezen mins, denkt e. Hai hèt zien ogen ja open. Mor hai zigt niks, gain bekende. Nou, ze mouten t ook mor bekieken mit nkander hierzo. Hai dut ogen dicht en wil weer sloapen. Zo muid as e mor aingoal is. En dat donkere soezen ien zien oren wordt aal haarder, as n störmwiend deur koale bomen bie winterdag. Mor t vraauwmins zet deur en ropt weer wat tegen hom. Hai kin der nait veul van verstoan. Wat wil ze nou toch? Nou ropt ze dat ze van Rika hait. Zol dat zien Rika wezen? Mor zien Rika zigt toch ter hail aans oet. Nee… dit is Rika nait. Ze proat aans aal netzo, dat is vremd. Verzichteg dut e ogen weer n beetje open en kuurt noar dij vraauw, dij aingoal deur rebbelt. ”Jan, sleps ja alwéér, nou ik ter ben!” ”Ik sloap nait”, prommelt e zachtjes. ”Wat zegstoe? Mos wat dudelker proaten, ik verstoa die nait.” ”Ik ……sloap ……. nait.” Dat ze hom nait verstoan kin, of is zai ook doof? ”Ah welwoar ja, hes ogen ja aingoal dicht.”
Hai dommelt weer vot, mor t prakkezaaiern gait deur. As zien vraauw hier weer ais komt, wil e ter mit heur over hebben. As e dommit joareg is, wil e n groot feest. En den kriegen ze ook wat geld van hom, ien n puutje, kiender en klaainkiender. En aantraauwden ook. Elk honderd gulden het e bedocht. Wel n haile kap geld, mor beder mit waarme haand as mit n kolle …….En nou kin t nog. Staait geld genog op baank, zee Rika lestdoags. Loat zai ter mor òfhoalen. En hai wil zien verjoardag thoes ien zien vertraauwde omgeven vieren en noatied soavends lekker oet eten bie Chinees. Mor den mout e wel eerst weer wat op kloeten wezen. O ja, en keuken mout ook neudeg wit worden. Dat is al ien gain tien joar gebeurd. En Rika mout hom helpen. Nee, nog beder … zai mout apmoal zulf doun. Zai is ja zo handeg mit witkwast en vaarfroller. Hai kin zulf niks meer. En t mout kloar wezen as e weer thoes komt. Joa, zo mout goan. O, en bloumen mouten ook neudeg wodder hebben. As e heur weer zigt, zel e ter mit heur over hebben. Doar begunt dij vraauw weer te roupen: ”Waistoe wel der guster joareg was?” Hou mout hai dat nou waiten. Hai wait toch nait wel der guster apmoal joareg waren? Wat n gezoes. Mor ze holdt mor vol: ”Wel van dien klaainkiender was der guster joareg Jan? Tannou, denk ais goud noa.” Och heden, was der ain van zien klaainkiender joareg? Ais even kieken, dij jong van Klaas? Nee dij is aankom week toch joareg? Den zai zeker, dat drokke wichtje van Evert. Mor is dij nait joareg mit kerstdoagen? Hè verdorie, dat e dat nait meer wait … ”Waistoe dat nait Jan. Dat was Vanessa, ons oldste klaaindochter. Dij was guster joareg. Twaalf joar al weer.” Vanessa? Hm … apaarde noam. O ja, dat van zien verjoardag mout e nait vergeten te vroagen aan zien vraauw Rika as zai hier weer komt. Joa, goud omdenken, nait vergeten verdikmie … Hai wiest mit n trillende vinger noar niks. ”Wat zegstoe Jan?” ”As ik weer beder ben….. wil ik op mien verjoardag….. n groot feest….. bie mie thoes.” ”Jan, kiek mie ais aan. Dien aarm en dien bain willen ja nait meer.” Hai dut ogen weer op n gliefke. Ze zit ter nog aalweg. Woar bemuit ze heur mit? Hai wait toch wel degelk zulf wel hou t zit mit hom. ”Dokter … dokter mout mie … beder moaken.” ”Dat kin nait Jan. Dat gait nait weer over, doe wòrs mainstekaans nait weer beder. En boetendes, dien verjoardag is aankom moand al en din bistoe zéker nog nait weer kloar.” Wat proat zai roar, hai mout ter hoast wat om laggen. Nait weer beder, ha ha …Wat n guut! Hai ligt toch zeker ien n zaikenhoes. Doar moaken ze ja minsen beder! Vraauw strikt hom zachtjes over zien linker aarm. ”Vuilstoe dit wel Jan?” Joa netuurlek vuilt e dat. Hai is nog laank nait dood heur. Dou nait zo roar vraauw. Din tilt ze zien aarm n beetje op, mor dat dut hom vrezelk zeer. Auwauwauw! Blief mie òf mens”, ropt e veur zien doun onwoarschienlek haard. Hai wil zien aarm lösroppen en heur n haauw geven. Mor aarm dut niks, is zo dood as n pier. Dat is ja roar. Nou ja, dij aarm mouten ze hier mor gaauw weer beder moaken. Noa n pooske draait e kop wat opzied en kikt vraauw aan: ”Ik eh … mout mit dokter proaten … Ik wil waiten … woar ik aantou ben … Mor hai komt nait bie mie … En dat het e mie aal beloofd … Doar kin ik hail min over …..Dat mensen wat beloven … en t nait doun.” ”Dokter het al n moalofwat bie die west Jan. Mor doe hes der niks van vernomen. Doe ligs ook ja aingoal te sloapen. As e tegen die proat, zegstoe niks weerom.” ”Dokter … komt vandoag … bie mie.” Hai wiest weer trillerg mit vinger. ”Doar loof ik niks van. t Is zundag vandoag en din komt e nait Jan. Aankom week meschain.” Ach wat wait zai doar nou van. Hai wait zeker dat dokter t hom beloofd het. En doar holdt e hom aan. Der overvaalt hom n nog grodere swoarte. En t soezen ien oren wordt mor aal haarder. t Broest en boldert ter over. Vraauw proat nog aalweg tegen hom mor hai kin der niks van verstoan. Den komt ze ien t èn en geft hom n kuske. Ze het jas aan, gaait ze weer vot? Gelukkeg, aal dat proaten, doar e toch niks van verstoan kin … Ze swaait nog noar hom, ropt nog wat en lopt din vot, dut koamerdeur achter heur dicht.
Ol man het ogen al weer dicht. Langsoam glidt e weg ien vergetelhaid. Prakkezaaiern holdt ook op. Hai denkt aan niks meer en hai vuilt ook niks meer. t Soezen ien oren is stil valen.
Op 9 september was mien vattegste verjoardag. k Heb gain huus vol volk had, k heb t aargens aans vierd. Hoaren schient n goud stee te wezen om sproakmoakende feesten te geven. Dat leek mie wel wat veur mien aigen ‘Project Niks’. Nou ja … niks … nuim dat moar es niks! Vatteg joar is biezunder genog om der meer van te moaken as n gewone verjoardag. En mien feest was ook zeker nait niks. Bie restaurant De Twee Provinciën haar k n schier stee vonden om t feest te holden. Op dit doalders ploatske aan t Potjewoldsemeer haar k tien gasten nuigd veur n etentje, noatied kwammen der twinteg lu bie veur n groter feest mit n zeupke, n hapje en Grunneger meziek. Veur de meziek haar k ain van de beste Grunneger artiesten vroagd (wel zel dat wezen?) en dij het joa zegd.
Erwin de Vries is te bouken veur huuskoamerconcerten. Hai mag geern veur leutje gezelschoppen optreden, zo kin e stoef bie zien pebliek kommen en direct contact mit lu moaken. Wel kon nou beter mien feest opluustern? k Haar hom mit droadpost n berichie stuurd om te vroagen wat de meugelkheden waren en k kreeg al gaauw n reaksie dat t deurgoan kon. In n optreden van twijmoal zowat n uur speulde en zong hai mit zien pazzipanten Christof Bauwens en Bruno Brands de schierste laidjes en grootste hits uut zien repertoire. k Haar vroagd of e in de speullieste n poar nummers opnemen wol dij k zulf geern heuren mag. Dat kon ook en zo wos k zeker dat e laidjes as ‘Wind’, ‘Vandoage’ en ‘Grunneger Wicht’ zingen ging. Ik haar Erwin al n poar keer in t theoater zain en kon zien kwaliteiten as zanger en entertainer al. t Was slim schier om dat nou es van zo stoefbie mit te moaken. Mien gasten waren positief verrast, dat ik zo’n Grunneger topartiest regeld haar en dat dij ook zo goud is. n Poar gasten willen nou ook es noar t theoater om hom doar te zain. k Heb ook schiere kedo’s kregen: kedokoarten van bol.com en veur t theoater (woar zel k es hìn goan?), geld, n madde mit streekproducten, draank, sokkeloatjes en n rondvoart in Stad. As bedankje en herinnern heb k aan ale gasten t jongste album van Erwin de Vries ‘Leef t Leven’ geven. De bosschop van dit album is, dat je t leven koestern (‘beklokkern’) mouten, op wat veur menaaier den ook. En doar mout je nait tot joen vattegste mit wachten. Op de dag zulf heb k ook veul koarten kregen en felesitoatsies op Facebook en Twitter. Aal mit aal is mien vattegste verjoardag is n feest worden dij k mie nog laank herinnern kin.
Aiglieks wil k hail nait proaten over mien spierzaikte, dus doar zel k kört over blieven: t schient da’k der gain viefteg joar mit wor. Doar bin k nait mit bezeg, staarker nog, op mien vattegste kin mie t gewoon niks verschelen. Veur mie binnen der belaangriekere dingen. “Loat die nait leven, moar leef t leven”, zingt ain van mien faveriete Grunneger artiesten, Erwin de Vries. k Dou dat meer as da’k ooit doan heb en k geniet (in t Grunnegers hait dat ‘genottern’, moar wordt dat woord wel bruukt?) der ook meer van. Da’k op miezulf wonen kin bie Fokus (Kreuze 41) dragt doar veul aan bie. Ik kin leven zo as ik wil en mien aigen dingen doun, zunder dat n aander zoch doarmit bemuit. Dij ‘aigen dingen’ binnen al veul weerd. t Kin al in leutje dingen zitten, zo as zulf bepoalen wat jeten, wat veur tv-pergrammen je bekieken, wat veur meziek je luustern, hou loat dat j’op bèrre goan en zukswat meer. Der is gainent in huus woar k reken mit holden mout. Ik mout nou zulf waiten wat goud veur mie is en wa’k neudeg bin, mien verzörgen regeln en mien huusholden aan d’loop holden. Dat het mie zulfstandeger moakt. In dij tied op miezulf, al meer as zes joar, binnen der wat dingen biekommen dij mien leven verriekt hebben. Ik ging nooit uut, moar kom nou n poar keer in t joar in t theoater. k Heb as tekstredakteur van Kreuze mien ‘affeer’ vonden in de Grunneger toal. k Bin der cultureel dus ook op veuruut goan. k Vuil mie goud en bin tevree mit mien leven zo as t is. t Het al wel minder west. En hou t vanòf hier gaait… Om nog es n regel uut n laidtekst van Erwin de Vries aan te hoalen: “Pak vandoag de dag. t Leven zit in vandoag, want mörn din is t te loat.”
