Ie kinnen der mit lezen en schrieven
t Fiene zaand lopt as wotter
elke körrel stroomt zien toal
Mit neuze tegen t glaske
nuig ik die en dien verhoal
Mor körrels valen
dailen zuk nich mit
mieden nkanders ogen
dunne tied verglidt
Dwaars blief ik wachten
as körrel dij körrel mist
op t heureg haaileg ogenblik
dastoe zegst welst bist
Doe bist mien eerappel
k heb die poot, bluien zain en rud
en loater die in stukjes sneden
in pane bakt mit n broen körske
stipt in stip
en opeten
mit die
veur doezendste keer in t parredies
(26 juli 2011: Dagblad ‘Pers’: stalkende
eerappelboer krig dwangverplegen)
Ain domnee woonachteg in Ter Wisch
Wis nait wat dommedaantjen is
Vruig t aan domneeske
Mor dij mos noar n feeske
En luit hom eerstkans in t onwis!
Bie ons op t dörp woonde doudestieds n maalhibbel, woar honden gain stoet van lusten. t Was din ok n eelske medde, dij t aal beder wis en aiveg en aaltied klebbe lös haar. Deur heur olden, al wat op leeftied, noar d’ogen keken en strontverwend. t Wicht luip aalweg mit neuze in lucht, schienboar baange t snöt te verlaizen. Ze nuimden heur stilkes nait veur niks: ‘Mien snödde’, teminnen as ze wied genogt oet rook was. Nou het elk mins zochzölf nait moakt. Mor gainaine huift doarom aigenwies te wezen en zoch boven t klootjesvolk te ploatsen. t Was mit recht n wiesneus eerste klas, dij wieshaid oet neuze luip. Gelokkeg veur heur haar ze der zölf gain wait van. Doch gunde t volk heur n nuvere oetglieder.
Tiedens bruloft van heur nicht Anna luip t heur aalmoal over gribbels. Pafkede boeten deure, oet t zicht van heur olden vanzölf, as n ketter en klokjede meer in t roeme haalsgat as goud veur heur was. Mos bliekboar strödde aaldeur smeren. Van proaten krigt n mins ja dörst as n peerd. Bie heur kon je aans beder zeggen: as n kou, din dat was ze ten lesten ja ok. Speulde op t feest eerste fioul, flikflooide mit Jan en alleman en simpele Roelf zag kaans schoon en kreeg heur zowied, dat ze baaident in heu te laande kwamen. t Wicht weerde heur oardeg en Roelf haar oavend van zien levent. t Duurde n haile zet, eer t span weer ainegszins teunboar veur t voutlocht verscheen. Ze wazzen wat oetrausd, den höngen wat lamlötteg in stoule achter n glaske prik, t vuur te bluzzen. Veur heur göng noa aal strapatsen t feest as n keerske oet.
n Òfsproak veur n noadere kennismoaken zat der noa dizze ainmoalege veuroefen ogenschienlek nait in. Doch luip t aans as t wicht docht haar. t Spanhakken in t heu was nait zunder gevolgen bleven. t Was finoal oet kloeten of zel k zeggen haanden, nou ja haanden, lopen. Gedoane zoaken nemen aans gain keer. Noa n zetje zat Mien mit n lief vol aarms en bainen en Roelf mit reken.
Noa n baarg vieven en zessen kwam t tot n traauwerij. Wel t gat braandt, mout ja op bloaren zitten. Mit ‘duvel’ in t pokkel en wat olderlieke aandrang göng t op gemaintehoes aan. Wel snaachts groot wezen wil, mout t overdag ok zain loaten. Mit n kopke kovvie en n plak kouke wer t gebeuren òfsloten.
Huweleksnaacht wer bie Mien thoes vierd. Zel wel nait zo noflek west wezen as tiedens t traauwen bie Anna. Noa n wat seupel begun, is t aal doch nog nuver veur nkander komen. Hebben krek veur Roelfs dood, mit heur twij kinder en aanhang, nog t zulvern huwlek vierd en dat kin tegenswoordeg van elks nait zegd worden.
Slietoazie aan t benul
Doe zitst hier wel mor bist der nait,
gedachten in t verleden
Dien haart dat kin nog joaren mit,
mor t benul is zwoar versleten
Ik kom hier voak al kinst mie nait
En altied vroagst hou of dat ik hait
Of wie mekoar al eerder tegenkwamen
Dien bruier is hier lèst ook wèst,
hai het hier uren zeten
Mor dien bruier is al joaren dood
en dat bist den weer vergeten
Meer zèggen mit minder woorden, dat is
echt Grunnegs,
Bovenstoande tekst is van Bert Hadders en
kwam ik tegen in zien nije album
“De Coóperoazie”
Dizze tekst is zo’n echt Grunnegse tekst,
woarbie mit waaineg woorden zo persies
weergeven wordt wat de schriever/ zanger
vertèllen wil, dat t de lezer/ luusteroar as t
woare onder de hoed kropt.
Knap doan Bert. Nog schiere meziek ook!
Ik bin benijd noar de rest van de cd.
“Ik wait, der is n tied van kommen en ook n
tied van goan. En alles wat doar tussen ligt,
ja, dat is mien bestoan.”
(Credo – mien bestoan, Ede Staal)
Wat mout je doar aiglieks nog bie zeggen?
Ede kon t leven vangen in aal zien ainvoud.
Zunder grode woorden, in gewone toal,
zoas joe en ik dij doaglieks bruken. Gewoon
zoas t is, nait meer en nait minder. Biezun-
dere teksten mit unbiezundere woorden, dij
binnen staark as Stoal.
k zol vot noar die tou runnen
ast joa zegst en gefst mie de kaans
din leer ik die beter kennen
as k mit die de wereld rond daans.
refraain:
want waistoe, k mout elke dag aan die denken
en alles wil k die wel geven
wilst doe mie dien laifde din schenken ?
want bist al n dail van mien leven,
die om mie tou, dat is wat ik wil
elk uur, elke dag, elke week
zunder die is t zo kil, kold en stil
hierdeur bin k al tieden van streek.
refraain:
k kin die al van joaren leden
mor duurde de stap nait te woagen
k verzon aaltied wel weer n reden
t wordt nou wel tied die te vroagen.
loat toch mien ogen noar die kieken
mien haart wil k die geern geven
die deur dien wilde hoaren strieken
en soam deur de wereld din zweven.
refraain:
Dizze laidtekst het Harbert Schutte schreven veur elkenaine dij t bruken wil. Kin je der n
schier verske van moaken, loat t ons waiten
Noa n haalf uur struunde ze deur t hoeskoamertje van Vera Reker. Ze keek achter kaasten, onner kaasten. Mor naargens was wat te zain. Ze haar gain benul wat ze aan t doun was. Ze waren verkeerd bezeg. Wat ze hier aan t doun was, leek ook naargens noar.
Ze pakte ain veur ain de kunstwaarken van muur en bekeek achterkaant. Naargens was wat opschreven, naargens zat n sedeltje.
Niks.
Ze ging zitten op baank en schoot ook weer in t ìnd. De bouken. Mit heur vinger ging ze ruggen bielanges, riege noa riege. Dit waark dat zol de TD mörgen doun. Ze pakte n bouk oet t rik en bekeek t van binnen en boeten, van boven en onner. Ze bloaderde t bouk deur, zo as n linkepoot dat dut. Van achter noar veur.
Ze pakte lukroak bouken en bekeek ze en luit de bladzieden ritseln mit heur spitse vingers. Bie aine vuil der wat oet, t dwarrelde omdeel. Ze bleef verrast stoan kieken. Veur heur vouten op grond lag n ansichtkoart. Votdoadelk luit ze ale bladzieden nog n moal langs heur vingers glieden. Dou zette ze t bouk weerom.
Ze bukte en pakte ansichtkoart op. Kleurege ploatjes van n aailaand. Ze herkende Saandploat. Zo docht ze. Zaailschepen in t hoaventje. Ploatje van t Rode Weeshoes. Ploatje van winkelstroat. Dit was Saandploat. Ze ging zitten en kreeg n waarm gevuil. Op Saandploat haar ze oardeg wat voutstappen liggen en ze kreeg t waarme roare gevuil, omreden dat ze nou ais wat onverwachts vonden haar. Meschain was t wel weer niks.
Ze draaide koart om en las. Koart was adresseerd aan Vera Reker.
Ze haar wat muite mit t handschrift. Mor noa n poar keer haar ze deur, dat de vekaanzie nog twij week duren zol en dat der ain wìnst haar noar Vera.
Dou stokte heur oam. Ze kon t sikkom nait leuven, mor t ston der echt.
Bertil. Dizze koart was schreven deur Bertil. Ze ston op en schopte heur schountjes oet. Ze pakte n stoul en begon linksboven. Ale bouken kreeg ze deur handen. Drij riegen bouken leverde niks op. Bie de vaarde riege, vuil der weer n koart oet. Katrien Datema dee groutnis van Kreta. Ester kreeg der sikkom de zenen van. Vera Reker bruukte ansichtkoarten as n soort van boukenlegger… Nog drij ruugelden oet n bouk. En nog twij keer vond ze n koart van Saandploat mit de noam Bertil. Elke keer n poar regels schrieverij. Hai haar zoon wìnst en hai wol dat ze bie hom was. Zuide proat van aine dij verlaifd was. Ze legde drij ansicht-koarten op keukentoavel.
Aine luit n luchtfoto zain. Bie ain van de zummerhoeskes was mit n fienschriever n kruuske maggeld. Op achterkaant van koart schreef Bertil, dat e doar touhuil en dat Vera hail snel bie hom kommen mos. Hail dichterlek haar e der ook nog bieschreven, dat e zunder heur tureluurs wuir in De Tureluur. Ester prikte mit heur vinger hoast deur t koartje hin.
“En ik wait woar dat is”, zee ze fluusternd. Ze pakte heur mobiel en belde mit Dubbeldam.
“Wie mouten mörgen op pad mien jong!”, gilpte ze deur t klaaine apparoatje. “Ik denk dat ik Bertil vonden heb. Nou ja, vonden is n groot woord. Mor dat vertel k die den wel.”
Ze waren zotterdagmörgen mit d’eerste boot vertrokken. Ester wol nait binnen zitten en luit de zeewind deur heur hoar waaien. Dubbeldam zat mit n toesterge kop binnen achter n gobbel swaarde kovvie. t Smuik naargens noar. In de auto haar ze hom vanmörgen bieproat. Dubbeldam was gain ochtendmins en kon nait op glee kommen. As e zien vrije doagen haar, den brocht e dij mainsttieds deur mit omswindern en niksdoun. Hai kon uren op baank liggen en noar tillevisie kieken.
Dou Ester hom nuigd haar om noar t aailaand te goan, haar hom dat niks leken. Toch gloorde der nog n sprankje hoop. Mit heur twijbaaident op n aailaand in n vrij weekend. Dat kon om aander reden nog wel ais interessant worden. Hai haar instemd mit heur plan. Hai nam nog n klaimsk broodje kroket. t Wuir der nait beter op. Kovvie dij naargens noar smuik. Kloetjeklaaien mit brood en vet. Hai kon zuk der wel veur schudden. Verveeld keek e oet roam. Gries wotter en n grieze lucht. En dat was sikkom nait te zain, omreden dat t roam onder n loag zolt zat.
Ester ston nog aal boeten. Der luipen twij dikke troanen over heur waangen. Ze ging weerom noar heur aailaand. Ze ging weerom noar heur jeugd. Zes, zeuven week achtermekoar noar de zun, de wind en de roemte. Ze was weer t wichtje van dou. Ze docht aan t lutje holten hoeske mit raaiten dak, woar ze zoveul zummers deurbrocht haar. n Hoeske in de dunen op n stee, doar gainent kwam. Rabbit ston der op n bredje boven deur. En dat betaikende knien. Dat haar ze aal gaauw ontdekt. t Was heur stee. Der stonden nog twij hoeskes nait wied van heur aigenste hoeske. Dij waren van stain en haren rode pannen op t dak. De Kievit was de grootste, daar lag zulfs aal n tennisboan bie. En den was der nog de Tureluur. Dizze drij hoeskes en de haile kap laand in dunen was van oom Fedde en taande Sipke. Oom Fedde was kaptaain west en haar voaren. Dat haar meroakel goud verdaind. Van dat geld haar e zuk t laand kocht en haar der hoeskes op baauwd. Almoal in n tied dat n goud gesprek mit wethòlder in kroug nog wel ais wat wol oplevern. Oom en taande verhuurden de hoeskes en zo scharrelden ze de doagen deur.
Dubbeldam zat nog aal binnen, zag Ester. Ze wreef heur ogen dreug, mor haar gain zin om in binnen te goan. Ze haar perbaaierd of ze taande Sipke tillefonies te pakken kriegen kon. Mor zo as aaltied was dat nait lukt. Oom Fedde was oet tied kommen en taande was gain perzoon om stil te zitten. Ester haar der ook n lutbeetje op gokt, dat ze heur nait te pakken kriegen kon. Den kon ze noa zoveul joar toch nog weer ais noar t aailaand. t Was hail kinderachteg. Mor Ester huurde op de hoaven votdoadelk twij fietsen. Grommend stapte Dubbeldam op en volgde heur over t schelpenpad. Nog aal haar e n ondeugende gedachte, mor hai vond dat e der verrekte veul veur doun mos. Noa wat rondbentern over t aailaand, vonden ze taande op de weekmaart. Ze zat achter n kroam. Ze verkocht beschilderde kovviebonen aan toeristen. Ester ging middenmaank t volk stoan en keek noar heur taande. Ze was old worden. De tied was ook aan heur taande nait veurbie goan. n Haalf uur loater zaten ze mit heur drijent achter bie de keukentoavel en dronken kovvie. “Ik laag mie hartstikke slap. Elke keer weer. Kovviebonen mit n kleurtje en den nuim ik ze laimeneerstiekjes en hup. Ik kin der nait tegen waarken.” Dou t dikste nijs verteld was en Dubbeldam wat onrusteg op stoul zat te schoeven, vruig Ester: “Taande, k bin hier nait zo mor vandoag. Wie binnen drok dounde mit n zoak en doar wil nog nait best schot in kommen. Wie hebben ook niks in haanden, mor ain van de klaine dingseghaidjes, dij wie hebben komt oet bie de Tureluur. Wie denken dat n man, dij van groot belang is veur de zoak, hier op t aailand west is. Dat e de Tureluur huurd het. Dit veurjoar. Heb je ook n liest van huurders?”
Taande keek heur aan. Dubbeldam keek de olde vraauw aan. Ze zag der laif oet. n Echte laive olde oma. Aans as dij vraauwlu oet Olderman State.
Taande Sipke pakte n tromke en luit heur gasten nog ais kaizen. Dou scharrelde ze deur woonkoamer, op zuik noar de liest mit huurders.
“Fedde dee dat aaltied. Ik heb der n hekel aan. Dat gedou mit liesten en alles opschrieven.” Ze dee n kaast open en trok der n bult paperazzen oet. Alle kwam op keukentoavel te liggen. n Toavel woar nog n olderwets zwilkje op lag. Drokdounde begon ze de boudel te sorteren. “Was t n kerel allenneg?”
“Dat wait ik nait.”
“Hou zugt e der oet?”
“Ook dat wait ik nait.” Taande stopte mit reddern en keek Ester aan. Haanden kwamen in zied. “Dus ik mout die helpen zuiken noar aine, woardast niks van waist?”
Ester begon te lachen en nikkopte.
Taande pakte n multomap en bloaderde. “Tja. Ik wil nog wel ais vergeten om wat op te schrieven. Ik heb ook laifste dat ze mie zo betoalen. Mor hier mout t maiste in stoan.” Ze gaf de multo aan Ester. Dubbeldam schoof bie. Baaident bekeken de liesten in de multo.
t Leverde niks op. Ester gaf de multo weerom en taande ging zitten en bleef mit t blaauwe ding op schoot zitten. “Meschain is e aal wel eerder hier west. Is der ook nog zoon klapper van n joar eerder?”
Taande schoevelde weer noar kaast en pakte n rode klapper. Doar haar ze nog noeit aan docht, dat plietsie hier in heur aigen hoes aan snuustern ging in heur administroatsie. t Was toch aldernoarst. “Meer heb ik nait hier. Den mout ik op zolder en doar ist n Jandazzenboudel.” “Dut niks taande, den kroepen wie wel op…” t Stokte. Ester wees mit heur vinger noar n noam in de klapper. “Verrek”, zee Dubbeldam. Taande keek t twijtal aan en zweeg. Toch zol t n mooi span wezen, docht ze. “Reker. Vera Reker was verleden joar met Kerst in de Tureluur. Soam mit B. Weerdena.”
Dubbeldam greep de blaauwe klapper en ging liest met noamen weer bie langes. Hai pakte zien opschriefboukje en begon te schrieven. Dou bloaderde hai alles van veur noar achter en van achter noar veur deur. “Kiek en nou staait e der gewoon bie. Mor nou dit joar zunder Vera Reker. Wie binnen dus op zuik noar Bertil Weerdena.” Ester Edens greep taande Sipke bie scholders en draaide mit heur de overvolle koamer in t rond.
“Maal mins, wat heb je dat weer goud doan”, zee Ester en smokte heur verbalderde taande op wangen.
Taande snapte der niks van en bleef stoan en schudde heur grieze heufd. “Ik heb niks doan. Ik heb der n rommeltje van. Mor ik kin de kop der ook nait bie holden. Sieferboudel was meer wat veur Fedde en ik heb aaltied geld tekört. Kerel van baank scheldt ook aaltied, dat ik mien sinterij aans regeln mout. En zeker dat van de hoeskes.Der kwam nog
n keer gedonder van, zee e.”
Mascarpone
legt n vraauw
achter mie
op baand
bie Jumbo
en ik zug
mien leverworst
en miezulf
Laifde is n septiel plantje,
dij bie volle aandacht bluit.
As je heur mit zörg omringen
is het t mooiste plantje
dat der gruit.
Summege ploatsnoamen vergeet je nait gaauw. t Waar Kuttekoven. Gain stad, gain dörp, zulfs gain stibbe op de koarde. Nee, Kuttekoven. n Kaambe Vloamse klaaigrond mit in t midden n deurgoande weg. Links n huus, rechts n huus, n slachter, n bakker, en om t ploatje kompleet te kriegen, nog n huus. En in de bochte n Mariabeeld dij van ainzoamhaid rostege troanen grient. Zulfs de bomen schoamen zok veur t schieterge Kuttekoven en hangen miesderg veurover. De gruine veurjoarsbladjes blieven uut onvree in de knobbe. t Is op n zundagmiddeg in april dat k mien Peugeot der parkeer, noast n kwinde dij de noam Café Au Revoir dragt. Nog roem n uur veurdat de Ronde van Vloandern langes komt. k Stap t kefee binnen. t Is hoast drij uur. De kroug staait al gladvol. d’Uutboatster, ain meter zesteg, n schoet tot op de vlouer, slagt bier of heur leven der van òfhangt. Op d’haailege wielerdoagen willen d’Hollaanders groag bie de Belgen heuren.
Dus zeggen ze veur ain dag pintje tegen n vlèzze bier. En zeker en vast, terwiel dat t vast en zeker is. Au Revoir is de noam van t kefee, moar gainain wil vot goan. Hier wil elkenain blieven. Wachten. Stilstoan. De kiekkaaste koakelt. De Ronde van Vloandern noadert. t Echte spul mout nog begunnen. t Miezert. t Peloton trekt de jazzen nog ains goud tou. De renners binnen mit d’hazzens al bie de glidderge klinkers op de Koppenbaarg, d’eerste delloop van de dag.
Achter de gerdienen van t kefee ligt de weg, der is nog nait op fietst, de weg is nog nait taaisterd deur t rubber van de banden. Ik kiek deur t roam en zai de roggen van de supporters langs de weg. Regenjazzen. Lange, körde, beige, broene, swaarde, vieze, dij van de vraauwlu mit split, dij van de manlu mit buutsen. Alle heufden boven de regenjazzen kieken noar links. Asof in Kuttekoven n ploage van nekkramp rondwoart. Ik kiek op de klokke. As e op tied lopt, en woarom zol de klokke in Café Au Revoir nait op tied lopen, kommen de renners over n uur deur Kuttekoven broezen. n Uur. n Uur nog mor. n Uur veurdat de Ronde bie langes komt. Veul bezuikers van de kroug lopen noar buten, noar de raande van de weg. De kiekkaaste het n beeld mit twijhonderd dwoazen dij stoitern over n schietweg. k Zai bekinde shirts, sums n heufd onder n helm. Café Au Revoir wordt leger en leger. D’uuoatster geft mie n knipoge en zet n twijde vlèzze bier veur mie hin. Din lopt ze deur n klapdeure noar n aandere ruumte. Ik dink dat ze achter de kroug de woonderij het. Nog eefkes en ik bin allain mit heur. t Veuruutzicht om in n bèrre tegen heur waarme batterij aan te liggen komt oardeg kort bie. Moar wacht, drij ketaaier nog mor en de renners kommen. Doar mout ales veur wieken. Juchtern mit d’uutboatster van Café Au Revoir in ploatse dij Kuttekoven hait! Dat dou je joezulf toch nait aan op de dag van de Ronde van Vloandern. k Betoal d’uutboatster en birzel noar buten. In n dikke winterjazze verkroep ik mie tussen t volk. t Is kold. Wotterkold. Wielerkold. Verwacht in april tiedens de Ronde gain waarmte van de klaaigrond. Om mie hin stoan kerels mit de vouten te stampen.
Noast mie hoalt n vraauw mit n wielerpedde op heur heufd n worst uut n pude en begunt ter groapeg aan te knoagen. n Poar meter bie mie vandoan staait t drij riegen dik bie n man mit n radio. De kerel op de radio tettert oet stuur deur de luudspreker. Ainmoal in t joar dut Kuttekoven dertou. Ainmoal in t joar is t feest. Ainmoal in t joar is Kuttekoven op de kiekkaaste en op de radio. Kuttekoven is wereldnijs.
Doar is d’helikopter. t Geluud van de propeller bringt Kuttekoven in stoat van oorlog. Gele vlagen mit laiwen derop goan as bajonetten de locht in, spandouken verroaden de laifde veur n held. De minsen in Kuttekoven mietern as vouer veur n kanon op de weg. De fotogroaven kieken in de wiedte. Doar. Doar mouten de renners stoareg aan toch aankommen. Ain fotogroaf kikt noar mie. Hai nikt. Hai wil n ploatje schaiten. Hai gaait zien gang mor. Wie, t wielervolk, wie hemmen t te drok mit t rekken van de nekken. D’ helikopter hangt boven ons koppen, n vraauw mit n kind op d’aarm swaait omhoog noar de femilie. Motorrieders scheuren mit veul kaboal veurbie. Doar kommen ze, de renners. As n lange zuurstoale veraandert t peloton aaldeur van kleur en vörm. Vaarhonderd roadens lellen ons tou. Dit is sundoagse meziek. Doar kommen ze. Doar binnen ze.
Dat waren ze. t Is veurbie. t Is vergangen tied.
Dit waar Kuttekoven. k Zai nog prudde op de boksem van n achterbliever. Hai is kletterd. Hai zit schaif op zien fietse. Bie zien elleboge is d’hoed kepot. t Voel van de Ronde zit in de wond. Moar hai mout deur. Hai kin nait wachten. De Ronde van Vloandern wacht op gainaine. Café Au Revoir lopt weer vol. n Voader en zeun vroagen aan d’uutboatster of ze op de kiekkkaaste wazzen. d’Uutboat- ster het gainent zain. En heur kefee waar ook nait op de kiekkaaste. Veureg joar tiedens de Ronde ook al nait. Wie slampen bier. Wie dikkedakken. Wie bölken. Wie windjen. Wie worden waarm. Wie kieken noar de kiekkaaste, mor wie mizzen wat. n Kiekkaaste is nait echt, je zain ales en dat is aans. Nait ales zain is veul mooier. Wie, t wielervolk, wie fantezeren laiver over ons aigen wedstried. De daarde vlèzze bier is leeg. Mit n smok op heur waange neem k òfschaaid van d’uuuutboatster. Tot aander joar, laig ik. Heur goagel mit n poar taanden lagt mie vol verlangst tou. t Swait brekt mie aan ale kaanten uut. Hoasteg zuik ik d’uutgang van Café Au Revoir.
Doeneg rie k in mien Peugeot over de deurgoande weg. t Stee woar k stoan haar is verloaten. t Mariabeeld is stopt mit grienen. k Zai n koal landschop. n Kaambe Vloamse klaaigrond, links n huus, rechts n huus. Kuttekoven wordt weer langzoam Kuttekoven.
Mensen op achtergrond
worden nait voak nuimd.
Mensen op achtergrond
worden nait voak vernuimd.
Mensen op achtergrond
binnen hail biezunder.
Mensen op achtergrond
binnen lu, dij k bewonder.
n Hail laang leven vragt zien pries
En wordt betoald met ainzoamhaid.
Ainzoam wezen is aarg,
Mor bie ain ainzoam wezen is alleriezelkst.
Wachten op t lèste oordail,
Dat nait slimmer wezen kin as de veurlèste.
As poppen wossen worden, aanklèd en vouerd.
Reageren op kemando’s:
Sloapen…opstoan… eten… sloapen.
En tussendeur: zitten… zitten… zitten.
Eten zunder pruiven.
Kieken zunder zain.
Luustern zunder begrip.
Vroagen zunder antwoord.
Oh…Laimeneer
Bespoar mie dit veurrecht.
n Smok op dien waang, geft meer waarmte as n twijperzoonbèrre.
“k Heb hom der mit de bezzem oetjagd”. Moeke kikt der hail triomfantelek bie. Ze het ons net verteld dat der vannachts n inbreker west het en dat zai hom overlopen het.
Wie kieken nkander aan mit n blik van : moeke gaait wel achteroet, heur. “Vertellen ie no ais persies hou of t gebeurd is”, zeg k en loat mie op n stoule valen. Moeke gaait ook zitten, Hanna gaait koffie zetten.
“No, ik lag op bèrre en dou mos ik noar t wc.
En dou ston der in de gaange morzo n kerel. Hou of e binnenkommen is wait ik nait. k Heb deure ducht mie nait op slöt doan. Hai ston doar riddersloagen, dee niks, zee ook niks. Dou heb ik bezzem grepen en ik ruip: “En no votwezen veurdat k die mit de bezzem sloagen kin! Opdundern!” Dou draaide hai zok om en runde deure oet. k Heb geliek knippe derop doan. En hou is t mit joe?”
Over de “overval” wer wieder nait meer proat. Wie leufden der niks van. Welke inbreker let zok votjoagen deur n ol mins mit n bezzem? Moeke dochde der bliekboar ook nait wieder over noa. Wie dronken kovvie en noa n uurtje stapden wie weer op. In de gaange zee ze: “Ik zel der toch mor goud om dinken dat ik de knippe derop dou. Je kinnen ja nooit waiten.” “Ie hebben geliek, moeke,” zee ik, “Nemen ie mor t zekere veur t onzekere.” Wie gaven heur n smok en luipen noar t deure. Dou zag ik op vlouer d’òfdruk van n schou. n Sportschou. En ik wait wis, dat moeke nait zokse schounen dragt…
Woensdag negen meert twijdoezendelven. t Waar mien leste vrije dag. Dunderdag mos k vannijs zes doagen aan d’aarbaid. t Waar kold. Wotterkold. Gain dag om op n terraainfietse deur de Grunneger klaai te bozzeln. Op de schuddelbaank lag t Nijsblad. Mien vraauw haar t veur mie kloar legd. k Heb n roare gewoonte: ik kiek aaltied eerst wel ons Laimeneer noar d’aivege jachtwaaide stuurd het. k Wuir kèl, der vuil n kop kovvie op de vlouer. Mit op d’achtergrond n ploatje van n vekansie, las ik dat Jan uut tied kommen waar. Gliek kreeg k n mizzelk gevuil in de pokkel: Jan waar ook van twijensesteg. n Troane koedelde over mien waange. Opins waar ik t jonkie van tiene, dij noa schoultied aaltied mit Jan speulde.
Op t haim bie femilie Pik waren wie, tot t duuster wuir, mit n bale en t achterwaark van Wim Oldenburger aan t rouzen. Ook n nuvere dieverdoatsie waar t tamtaaiern van Hinderk Broukemoa. n Ol miesgaster, dij doags op d’houke van de viefde loane, mit vieze proat de vraauwlu baange muik. Elk joar muiken wie bie Wessel de Vries t vuurwaark veur t Oljoar. Mor toun Wessel, deur geklongel, d’achterkoamer in de braand zedde, waar t rap doan. Op de grondschoule war Jan rusteg. In dij tied waar e al n echte Grunneger: zuver op de groade, eerlek, en aaltied keek e of der n kadde in n bome zat. As t mos war e radjes mit de rabbelkoanes. Mit drokte sluig e der gliek op. Toun waar t al dudelk dat e loater timmerman wuir.
Op sportdoagen waren wie baaident middelmoat. As wie om t veld runnen mozzen, waar t rekloameboard van Flippie Stevens ons verschoel. De leroar het nooit wat deur had.
t War begrodelk dat k hom datteg joar nait zain haar. Vannijs muik t raauwbericht in de kraande mie dudelk dat t leven kört en nait veur aiveg is.
Ik haar heurd van mien ol heer, dat Jan n wedstried speulde mit Meneer Kanker. In mien kontrainen waar Jan de vaarde, dij dit joar uut tied kommen is. Meneer Kanker het ook dizze wedstried wonnen, mit t tiepelwaark van n sloeperd is der vannijs n liggoam sleupt.
Ik wuir grammieterg. Zestien juni negentientwijensesteg. t Stond dudelk in t Nijsblad. De doatum loog nait. Jan war n moand older. Ik kon t nog nait begriepen, k zat nog vol mit twievel. k Greep de proatliene en belde mien moeke. Zai verjuig de twievel, t muik ploats veur aangst. In ainen war k baange veur de dood!
Op de Maiden, vrijdagmörn elf meert. t Waar haalf elven. As n schiet in de boksem luip ik noar t dörpshuus. Aan d’achterkaande zag k twij zussies van Jan. Der waren toch drèje? n Meester uut de daarde klazze van de grondschoule kwam mie in de muide. Ik gaf hom n haand, hai gaf mie n klap op de scholder.
‘Bist nog niks veraanderd,’ zee e. ‘Hest nog dezulfde glimmers, bist nog aaltied n klaain dunderstaintje.’
Ik lagde schoapachteg, vot droppelde n dikke troane op de klinkers van de pekeerploatse. Gliek wazzen wie t aineg over Jan: staark, pezeg, vrundelk, en t haart op t goie stee.
Baange tokselde ik noar de grode zoal. In n houke, mit aan de ziedkaant n gerdien, stond n schaarm. Achter t schaarm lag Jan in n open kiste. Meschien wel n kiste dij e zulf moakt haar. In tied dat ik in n bouk n kört verhoaltje schreef, loerde ik noar de drij ploatjes op de schrieftoavel. k Wuir wummelg: Jan war ook n fietser! Elf meert, dizze mörn haar gainaint verlet om Marco Borsato, Mieke Telkamp en Ede Staal. De ruumte wuir vuld mit t geluud van U2. t Geluud van Jan. Ik mos laggen. Endelk goie meziek op n uutvoart! Ik waar aan t swakjelopen noar t schaarm. k Waar iedeljipsk, achter t schaarm lag t speultje van Meneer Kanker. Ik keek noar Jan. Staark en pezeg? Meneer Kanker haar goud zien best doan! De dood war nog nooit zo dudelk aanwezeg! t War n uur of twaalven. De leedaanzegger nam t woord. Onder ‘Alive’ van Pearl Jam, luip de femilie noar d’eerste riege. ‘Alive!’ t War net of Jan ons dudelk muik, dat e der nog waar. Dat as e strakkies op t kerkhof ligt, zien zail op ons scholder zitten blift. Jan zien moeke war niks veraanderd, allaint wat griezer. Verdraiteg zöcht ze ketakt mit de twij dochters dij verkroept in de zoal zaten. Zien voader waar gemoudegd, hai haar vree mit de dood van zien ainegste zeun.
De piene van Jan waar vleden tied. De vraauw van Jan gaf heur zeun n smok op de waange, en dee n aarm om de scholder van heur dochter. t Uterlek van t jonkie war spiergeliek aan zien pabbe. k Docht aan mien aigen zeuns: ze haren nog n voader. De leroar uut de daarde klazze legde n haand op mien knije. Deur n wottervale van troanen, snödde en kwiele hin zag k Anneke zitten. Jan zien oldste zuster.
n Goie vrund van Jan haar n laid moakt, in t Grunnegs. Toun t speuld wuir, waar t doodstille. t Waar hoast poëzie: t kwam recht uut t haart. Groots in ainvoud. n Vrundschop dij op t lest luip, kreeg n daipgang dij der nait eerder west het. De schriever van t laid kwam mie bekind veur: t Waar net of k mien kollegoa Johan Smaal zag.
De leedaanzegger nam vannijs t woord. n Verhoal over koiern in de baargen, fietsen, runnen en taiken. De wottervale uut de glimmers, neuze en rabbelkoanes wuir stopt deur n lag: t waar net of k n bruier haar. n Bruier dij k mor vieftien joar kend haar!
Op t end van de dainst wuir ‘November Rain’ speuld. Soam mit ‘One’ en ‘Álive’ staait t ook op mien lieste. De winslieste veur mien leste Ommelandse raaize! t Swait droppelde van mien steern. Vremd! Baaident U2, Guns N’ Roses en Pearl Jam. Baaident bozzeln op n fietse. Baaident genottern in de baargen. Baaident op loade leeftied n trötse voader. Baaident kunstzinneg: Jan aan t taiken, ik aan t schrieven. Baaident van t zulfde baauwjoar. Baaident n stiefzinnege Grunneger. k Wuir baange!
Umreden zien vraauw dij middeg bie t bosschoppen doun wat vergeten was, mös Geert dij oavend nog even noar d’Albert Heijn. t Gung mor um n poar dingen
en hai haar t ook zo bie nander. Hai koos netuurlek veur dij kassa woar of t minst drok was. Mor, zo as zo voak, koos e veur de verkeerde.
Der warren twij mannen veur hum. Aine, dij al holpen wör, was n kirrel van n joar of vievenvatteg. Hai zag der nait oet of zien veurolders in Grunnen geboren warren. Hai haar zien bosschoppen al in tazze doan en huifde allain nog mor òf te reken. Kirrel achter hum was groot en swoar en luip zo te zain al oardeg tegen de tachteg. De veurste muik nog gain aanstalten um te betoalen, mor keek mit n gloepstreek de winkel in. En joa hor, doar kwam ze aan. Zien vraauw. Heur winkelmandje tot de raande tou vol mit klaaine fleskes. t Leek wel n soort sap veur kinder. Drij verschillende smoaken.
Dit mös ook nog even òfrekend worden. Ale fleskes mözzen, smoak bie smoak, op de baand en teld worden. Dat was nog n hail gedou en t duurde aal mit aal nog n beste zet.
Geert was eerst van plan um noar n andere kassa te goan, mor dou d’olle boas zuk umdraaide en op n bepoalde menaaier noar hum keek, besloot e um dat nait te doun.
Hai wol zain hou of dit òfluip. Dou Geert eindelk aan de beurt was, zag e in zien ooghouk dat d’olle boas noar t stel mit de fleskes luip. Geert gung der ook bie stoan.
Mit n swoare raauwe stem zee de man:
“Können joe al wat Nederlands verstoan?”. Dat könden ze wel. “Dan zol ik joe dit vertellen”, zee e.
“Mien pabbe druig vrouger n zakallozie. Aan n kedde. Allozie zat in zien vestbuutse en kedde hong der oet. Ale mannen harren dat zo. Rieke lu harren n golden en de nait zo rieken harren n zulvern. Mien pabbe haar n zulvern. Begriepen joe wat of ik zeg?”. Vraauw keek heur kirrel vroagend aan. Hai nikde heur tou en zee wat in n toal dij Geert nait verstoan kön. Dou keek e d’olle boas weer aan en zee:
“Ja hoer, iek goed begrijp”. “Mooi! Non warren der ook gounent, dij n golden kedde druigen, mor dij in heur vestbuutse n zulvern allozie harren. Dat heurde nait zo. Dat was bedrog. Lu zollen in dit geval denken dat der ook n golden allozie aan de kedde zat. Andersum mög wel. n Golden allozie aan n zulvern kedde. Begriepen joe t nog?”. Hai zee, dat e t begreep. Geert betwievelde dat.
Kirrel wol t laifste votlopen, mor duurfde dat nait. Kön ook nait: D’olle boas stön liek veur hum.
“Kiek, dat mit dij golden kedde en dat zulvern allozie hen, dat is aiglieks t zölfde as wat joe deden doar bie de kassa. Joe luiten mie denken dat je mor n poar bosschoppen harren en dou kwam der inains nog n haile bak vol fleskes aan. Dat leek ook op bedrog”.
Kirrel vuilde dat e sikkom vot kön en zee dat d’olle boas hailemoal geliek haar. t Zol nait weer gebeuren.
“Dan leg dit ook mor oet aan joen vraauw. Ik leuf nait dat zai t begrepen het. En ik wait nait of joe al n inbörgernskurzus volgd hemmen, mor as dat nait zo is dan binnen joe, as joe dit werkelk begrepen hemmen, al n mooi ende op glee. Welkom in Nederland”. Oeteindelk stön Geert dus toch bie de goie kassa.
Lees overliedensberichten en der gaait n wereld veur joe open! Historische wereld, vrouger in varioabele beelden, net of je in n wonderlieke spaigel kieken. Nee, nait elke dag beet, mor of en tou zit er aine maank d’advertenties: “Joa, hebbes!” Zo kreeg ik nait laank leden t bericht onner ogen dat Reinder Glas oet tied kommen was. En doar begon t weer…. Reinder Glas, boer in Midwolle, in t westènne. Donker veurhoes, stoef op weg. (Wait k verder niks van, Beno Doedens vroagen…) Reinder Glas was ook voetballer, bie MOVV. Van t eerste, ploug woar k as lutje jong zo tegenop keek. Mit Haarm Lolly in doel, Haarm van der Loan, traauwd mit n dochter van postbode Kloassens, dicht bie onze schoule aan Hoofdweg. En Geert Bouldag as linksboeten, Geert van Ham, zeun van schoumoaker Paul van Ham dij bie ons in woningbaauw woonde. Geert de Vries as rechtsback, zo’n ADHD-speuler oet Oostwold, mor dij òfkörten was dou nog nait in mode…. Ole Sportel, Garreltje van Delden, Jan Farries Geertsemoa, Ellos Kolk, Jopie Boer, Jans en Hendrik van Diek, Hintje Bos. Of was dij leste al weer jonger? Zo gaait dat, apmoal ploatjes dij veurbiekommen noa t lezen van advertentie in kraande…. Of ze goud voetballen deden, wait k nait ains… Reinder Glas was n back, of speulde hai haalf? Hai was nait de snelste, haar ook gain geweldeg schot, mor aanvallers speulden nait geern tegen hom. Aine dij t spelletje deur haar, je werden hom nait kwiet en veurbie kwam je hom hoast nait.
Goud voetballen kon ook sikkom nait op dat olle veld doar achteroet tussen Midwolle en Oostwold. (Zuiken huif je nait, doar kabbelt nou t wotter van Blaauwe Stad….) MOVVveld was oet eerns boeten de bewoonde wereld aanlegd. Gemainte Midwolle, dou zölfstandeg, was n kristelke stee in n rood gebied. Kerken zat in bebaauwde kom, ook n prima gemaintelk sportveld, mor doar mog op zundag nait op voetbald worden. Aal dat gereer en din ook nog dij drokte….. “Rooie boer” S.P.Meijer in t oostènne, was zat van aal dat gezeur en stelde n stok laand ter beschikken. Doar is dou n voetbalveld aanlegd veur de Midwolda-Oostwold Voetbal Vereniging, MOVV. Laange loane mit n S-bocht veur dast van Hoofdweg, bie fietsenmoaker Oadam Timmer, bie t veld kommen konst. Bezuikers dij op fietse wazzen, laiten heur twijwieler achter aan slootkaande. Dat mos je zo doun dat ain trapper de fietse tegenholden kon, dat e nait hailemoal in sloot glee. Ik heb dat loater voak genog oetpebaaierd. Doar, laangs dij laange ree van S.P.Meijer, kapitoale boerderij ston aan overkaande van Hoofdweg, is nou Snoek zien old pepiertoustand, gingen we zundags bie thoeswedstrieden as kind al vroug noar t veld tou. Geld haren we nait en as je op tied wazzen, ston der nog gainaine om je tegen te holden. Strootman was boas in holten keet woar kovvie verkocht wer, en draank… (Al wait ik dat nait wis, k bin der nooit in west..) Zulfde Strootman dij in dij tied ook keet bie iesboane veur zien reken nam. Hij mos ook koartjes verkopen aan t publiek dat kieken kwam op dat koale, winderge veld woar de ballenvangers nooit hoog genog wazzen. Dat geft al wel n beetje t nivo van t voetballen aan in dij tied… Melkboer Schaub, ain van de Midwolmers dij dat voetballen op zundag mor niks vonnen en hobbyboer, kwam der n moal op zien fietse aanrezen. Hai haar n lappe laand stoefbie t voetbalveld en bale vloog voaker maank Schaub zien sukerbaiten asdat hom laif was. Dij moal was e der stenzat van. Hai sprong van zien fietse of, vloog (net as wie aans deden….) achter bale aan, pakde dij leren knikker onner aarm en ging op hoes aan. Das ain van dij ploatjes dij kloar as kristal in mien onthold plakt zit. Vervolg, as zo voak, is der nait. Hou t òflopen is, ik wait t nait.
n Aner ploatje is dij van supporters as mien pa dij aan kaant stonnen noar t voetballen te kieken. En n kommentoar… Dat is schienboarliek van ale tieden! Wie haren der voak ook wel plezaaier om. Mien pa was ook aine dij zien vouten nait stil holden kon, net asdat e zölf dij veurzet wel even geven dee of de vrije trap nemen wol…. n Loatere generoatsie van t rood-swaarde MOVV het de club noar grode hoogte brocht, haren ze ook n tied laank trainer Johnny de Grooth veur neudeg, zulfde dij trainer west het bie Zuudhörn, old-speuler, en n beste, van GVAV. Dou zat MOVV al op t nije sportpark op Nijssiesoord, aner verhoal.
Nummertje trekken, stee opzuiken.
Kieken wel der mit speult, of tegen.
Leegste nummer schudt koarten.
Gain besten, bakkeg, plakken aan
hannen vast, wat is troef? Schuppen
en elkenain past, draaikoart: roeten!
Ik kiek noar mien acht koarten, wait
dat ook dizze raaize n hoofdpries
nait veur mie is weglegd. Bedainen,
heur ik noast mie, hest gain troef?
Gefst alles vot, t is gain Sunterkloas!
t Is lukt, n deurmars, even opschrieven!
Poar tel loater goan we nat, viefteg
roem tegen. Tegenstanders groalen,
zit ons nait mit, kriegen ja gain koart!
Mor wacht mor, volgend joar…!
t Was n schiere boom dij Gezienus en vraauw hoald haren. Wel n beetje aan dure kaant mor och, t is mor ainmoal ien joar Midwintertied en din dou je wat. Op wintersport gingen zai dit joar nait en kiener kwammen ook nait op veziede omreden dij wazzen mit nkanner noar Amerikoa tou om doar “Xmas” ien zun te vieren ien “The Sunshine State”. Opa en oma kwammen dit joar ook nait, omreden zai overwinterden ien n appartement ien zuden van Spanje. Gezienus en Geesje haren t riek dus allain en wollen ter ook even van nemen ien aale rust en zoas t heurt.
Ditmoal ais gain kunstboom. Dij laiten zai mooi op beun. Zai wollen n eerliekse ollerwetse spar oet Sibboeren, bie kweker vot. Ien veujoar hoalden zai doar aaid bloumkederij veur ien toen en zai wozzen dat hai ook kerstbomen grootbrocht mit laifde veur zien vak. “Wat ie ien buurt kriegen kinnen, mout ie nait ver veur aan raais goan”, zee Gezienus ja voak.
Allain roek al dou zai boom achter ien auto haren, dee heur ien t veuren genottern van t feest van optugen en versieren.
t Dee Gezienus dìnken aan vrouger, dou hai n lutje jong was en zien pa aal joar, n week of wat noa Sunnerkloas, mit kerstboom thoes kwam as e noar vijmaart ien Stad west haar.
Hou of t leste moal haldaal verkeerd òflopen was. Dat kwam zo. Moeke haar net nije overgerdienen ien veurkoamer kregen, van dij zaachte gruin ferwailen gerdienen dij tot op vlouer kwammen. t Was ook nait goudkoop west, zekerwoar nait en zo braid haren zien ollu t ook nait had. Zien moeke haar gerdienen zulf naaien doan en dat was nog n hail kerwaai west op ol trapmesien, omreden stof was mooi dik west. Doagen was zai der van smörgens tot soavends mit aan loop west, din t mos en zol apmoal kloar veur kerstdoagen as femilie over vlouer kwam. Den wol zai boudel ribschier hemmen. Dat was heur goud òfgoan en moeke was aibels wies west dou gerdienen der hongen. Dou was pa der mit kerstboom over tou kommen. Doar wer n holten kruus onner timmerd en soavends noa t melken kwam boom ien houk van veurkoamer te stoan tussen twij roamen ien. Omreden koamer was nait slim groot wer boom vlak ien houk zet. Moeke dee nije gerdienen der veurzichteg achter en bie nkanner tegen muur aan. Doar mog ja niks mit gebeuren. Dou wer boom versierd en optoakeld mit kerstbaalen en slingers en engelhoar en der kwammen ook hollertjes ien mit eerliekse keerskes. Dat was sekuur waark, den keerskes mozzen persies rechtop stoan aans graimde t zo mit keersongel op boomtakken en der onner op kerstklaaid dat onner boom vlijd was. Doudestieds mit echte keerskes ien boom was t nog zo dat bloots op kerstoavend keerskes veur t eerst aan moggen. Tot t zo wied was, mog ie allain mor noar boom kieken.
Op kerstoavend haile femilie gezelleg bie boom en noa t nijs van aacht uur mit weersveurspellen op radio, zee pa dat t zo wied was. Keerskes moggen aan. Feest kon begunnen. Gezienus en zien bruiertje keken tou hou pa mit luzivèrs keerskes ain veur ain aanstook en joa heur, t ging aan. Op n duur braanden aal keerskes en wer boom n eerliekse brannende kerstboom. Wat mooi was dat en wat wer t n schiere kerstoavend mit nije gerdienen tou. Wat zaten ollu tröts en voldoan mit kiener bie boom. Dou t bèrregangerstied was veur kiener, blous pa keerskes, dij nog mor haalf opbraand wazzen mit n dikke poest ain noa aaner oet, zodat ter ook nog wat overbleef veur aanerdoags as femilie op veziede kwam. Op kerstzundagmörgen was t hail stil ien keuken dou Gezienus van bèr of kwam. Zien moeke zat ien keuken en hoelde. Wol nait vertellen wat of ter loos was. Prevelde allain mor wat over n rötboom. Gezienus en zien bruiertje begonnen van weeromslag ook te hoelen. t Was n verdraitege boudel mit nkanner. Dou Gezienus en zien bruiertje troost zuiken wollen bie kerstboom ien veurkoamer, kwammen zai der achter dat haile boom verswonnen was. Houk van koamer was leeg! Wat keken zai maal. Nou wizzen ze ook woarom heur moeke zo’n verdrait haar en begonnen zai nog haarder te hoelen. Loater het moeke heur verteld en konnen kiener ook zain wat of ter gebeurd was. Ien nije gerdienen zaten dikke vlekken haars dij oet takken van kerstboom kommen wazzen en wieder zaten der apmoal witte vlekjes ien gerdienen. Dat was keersongel dat ter ienkommen was dou heur pa keerskes soavends mit n beste poest oetbloazen haar. Moe heur schiere nije gerdienen wazzen verinneweerd en kerstfeest was over west. Boom lag mit keerskes der nog ien achter schuur op misdòb. t Wazzen hail verdraitege kerstdoagen west. Gezienus kon t zuk nog heugen as dag van guster. Ollu hemmen nooit weer n kerstboom ien hoes hoald. n Joar of twinneg noatied, dou Gezienus op ploats kommen was en ollu der oet gingen, wazzen vlekken nog te zain west ien veurkoamergerdienen en haar Gezienus veur zien moeke nije gerdienen kocht ien t nije hoes wat wiederop. Dou haar zai vannijs schraifd mor was t aans west.
Noatied haren ze bie Gezienus thoes wel n kerstboom opzet, mor t was aaltied n kunstboom west mit noamoakkeersen der ien. Kiener haren dat ook wel schier vonnen, mor haren voak vroagd woarom of heur pa en moeke nooit n eerliekse boom hemmen wollen.
Gezienus schrok op oet zien gedachten dou zien vraauw hom vertelde dat ze aibels blied was mit heur kerstboom en dat ze der aal noar oetkeek om dij toavend op te toakeln mit heur twijbaaident. Dat leek Gezienus ook schier tou en knivvelnd zee e: “Mor gerdienen hoalen wie der eerst even òf, dochstoe ook nait?”
as steern vannijs
allain en allinneg
aan t firmament verschient
roup ik:
moi Hendrik bis doe dat?
mor krieg gain antwoord.
t Is weer zo wied, n kennis van ons dai het een volkstoentje en zo in augustes den het hai van alles kloar. Om de hoaverklap den komt hai weer wat brengen en wie nemen t geern aan, want t gaait zo de diepvries in. Zo hebben wie dikke spekbonen en robaiten, rooie zummerkool en praai. “Aander week den heb k nog gruine en sniebonen”, zee hai, “den krieg ik weer roemte veur de spruutkool en de mous.” t Zel wel olderwets wezen, mor ik heb de gruinte laiver zulf inmoakt as oet n blikje van t winter. Dat dut mie denken aan vrouger, dou mien moeke aan t wecken was, op keukentoavel stonnen den n aantal weckpotten met peren der in. Oh man dai waren lekker, veuraal as ze even stoan haren. As kwoajong trokken we den stiekem aine lös en gingen noar heur tou om dat te melden. Mainsttied moggen wie hom den wel leeg eten.
In dai tied haren mien olden een kaffetaria, haalfweg joaren zesteg en t maiste muiken ze zulf. Veuraal as moeke kroketten muik den ston der zonen grode bak met regoe oaf te koelen en ieder bod as ik der den langs kwam mos k even pruiven. Mainsttied kwam ik der wel mit weg, want mien moeke kon nait best lopen, moar dat wer kompenseerd mit heur holten kleppers, doar kon ze meroakel schier mit goeien en nog haard ook. Op zundag mos der petat moakt worden, moeke schilde den dikke eerappels en wie deden ze deur n petatsnieder hen. As der n poar emmers kloar waren, wuiren ze veurfrietuurd en soavends verkocht, mooie tied was dat.
As de jonge lu den kwammen op heur Puchjes, Zündapps en JLO`tjes, den gong de jukebox aan en bie de meziek van Ria Valk en t Cocktail Trio gingen de slaatjes, gehaktbalen en petat grif over teunbaanke. De tegenswoordege vreetschuren met heur enorme assortiment, dai zörgen der veur dat je nait waiten wat je kaizen mouten en as je den wat oetkozen hebben, wait je nait of t nou spesjoal, oorlog of joppiesaus wezen mout.
Dat gaait apmoal deur mien kop as ik bie t aanrecht kool stoa te snieden met op achtergrond “Mien toentje” van Ede.
k Wait nog dat moeke bie keukentoavel zat om stoede te smeren veur mien bruier. “Wat moust der op hebben jong?” zee ze. “Dou mor pindakeze”, zee e en moeke pakte pindakezepot, dou ze hom open haar dee mien bruier kop om houk van deur en zee: “Ach, dou toch mor hoagelslag.” Geloaten pakte moeke hoagelslag. “Och”, zee bruier dou toch mor jam. Moeke bedochde zich nait, pakte jampot en smeet bruier hom noar de kop.
“Hier hest dien jam”, zee ze. Op leste snik kon e zien kop aan kaant doun en vloog jampot hom veurbie en bleef persies in t midden van de keukendeure zitten. Pa het der loater mor een leutje glaske in zet, t leek net of t der in heurde.
Apmoal keukenherinnerns dai weer noar boven drieven as je der bie noadenken goan. Zol t koken ook in de genen mitgeven worden, vroag ik mie oaf, want mien kinder vinden dat ik een olderwetse pot kook. Och, denk ik, k vin toch veul nijmoodse dingen ook lekker hòr, zoas een broodje shoarma mit een dikke loag van dai stink-oet-debeksaus. Mien vraauw vind dat ik der meer knoflook soep van mok, mor t is wel lekker. Lest hebben wie bie vrunden van ons eten en dai haren lamsrek moakt en ondanks dat mien vraauw mie aaltied veur voelnisvat oetmoakt (kist hoast alles der in goeien) von ik dai lamsrek toch nait biezunder. Ik vin schoapevlees wat staark smoaken. Nee, den die struusvogelbiefstuk dai wie lest in n resterant had hebben mit een lekkere pepersaus der bie ….lekker hòr. As ik den de leste sneden kool in zonen diepvriesbakje doan heb, komt vraauw mie even helpen om d’haile brud noar de diepvries te brengen.
“Kin nait veul meer bie in”, zegt ze en gooit de klep dicht. “Och, nog een beetje sniebonen en gruine bonen”, zeg ik, “en den kom wie de winter wel deur.”
Haalf juli. Vrijdagoavend n uur of zeuven.
Geert haar dainst aan t heufdbero.
Der kwam n kirrel op hoge poten t bero in. Hai har de kop sitroun, um t zo mor ais te zeggen. Hai wol aangifte doun. Van Beleitigung. t Was n Duutser… n Echte…: n Beschaaiden veurkommen under n swaarde schipperspedde. Hai vruig wat of Geert zien rang was.
“Hoofdagent”.
“Hauptagent also.” Dat was goud. Hai zee dat e mit zien boot op weg was noar die Heimat. Zien aigen boot. Aine van roem achttien meter mit onnuur veul Pferdekräfte. Hai was der mit noar zien vekansiehoes in Vraislaand west. En vandoage was e over t Raitdaip noar Stad tou voaren. Aal achter n Hollands bootje aan woar of e nait veurbie kön. ‘Stad’ stön der achter op. t Zal wel n huurboot west weden, want dij lu zaggen der nait oet as aigenders. Volgens Heinrich wast n schipper van de kolle grond. Boetendes druig e gain schipperspedde.
Op zeker mement warren ze bie n poale aankommen dij in t daip stön. Doar mös op n knobbe drukt worden um de brugwachter te woarschaauwen.
t Was beter west, as hai der as eerste aankommen was. Dij vent op dij huurboot begreep noamelk nait wat of e doun mös. In elks geval duurde t veuls te laank. Hai haar ook nog noar hum geboard dat e op dij knobbe drukken mös. Mor dij kirrel dee niks as onneuzel um zuk hen kieken. Dou haar e roupen, hail fersounlek hör, dat e non toch endlich mal op dij knobbe drukken mös.
En dou was dij kirrel in de holden sprongen en haar e roupen: “Ist das ein Befehl?” Und das Weib stön der mor wat onneuzel bie te lagen.
Non ja, t zal zien Freundin wel west weden. Zo hebbelachteg as ze aal tegen mekoar deden.
Hai vuilde zuk zwoar beledegd deur dij kirrel. Vergreld was e. t Mös non mor ais òflopen weden mit dat geroup van dij Hollanders dat wir Deutschen zo rouperg en boazeg binnen. “Haben Sie das verstanden?” Geert haar t verstanden. Hai zol der n underzuik noar instellen. En as e der oeit achter kwam wel of dij lu op dij huurboot warren, dan luit e t hum wel waiten. Hai is der noeit achter kommen.
Officieel dan.
Wat t rolletje verhult
op nijoarsdag
onthult t kniepertje
ten overstoan van
waarme euliebollen.
n Loag van snijwit poeier
bedekt wat west is
vannacht begunt
de nije Levenstied!
“Geert Moatjes! Geert Moatjes….!” Even is t stil en dan nog n daarde moal: “Geert
Moatjes……!”
Joa, en dan gebeurt der woar Geert de pest aan het, mensen die votdoadelk noar hom kieken goan. Die dörpsomroeper van n Harm Proatjeboksem stijt ja mor anderhaalve meter van hom vandoan en wiest ok nog met zien wiesvinger noar, juust, noar “Geert Moatjes…”
“Harm, is der nog wat aans ien e aanbieding as dat gebelk?” Geert hoalt t sleudeltje uut zien Batavus, dat moet ja wel ien t grootdörp. t Mijn en dijn is doar veur paardie lu niet uutmekoar te holden… “Geert, nou niet direct doen asdat jim ien e bil beten is! Jim kan doch wel eerst even vroagen hoe t met me gijt?” “Hoe…..” wil Geert vroagen, aans komt e nooit meer van die Harm of, stijt e hier over n haalf uur nog.
“Doar hebben we t nou niet over”, zegt Harm, “der bennen belangriekere zoaken te bespreken, mor niet hier! Komt ja al weer n schip met zure appels aan…. Paulusma het zegd dat t vandoag hoast dreug blieven zol… Nou, hij het hoast geliek kregen, op drie hoagelbuien, n dunderslag, vief streep regenwotter en n dikke tak van boom òf noa… Wat n hampel. En twee doagen leden zol t niet dreug worden en viel der hier gien spat regen…”
Geert liep achter Harm aan, t nije winkelcentrum ien, woar de bosschoppenkarren kunstzinneg ien n boog opsteld stoan en je al aan e rust toebennen as je bij de grootgrutter deur t draaihekje lopen… Harm gijt vot deur noar de kovvietoavel, komt hier voaker zeker. Geert kan die plak allenneg mor vienden as e der n plattegrond bijpakt… Ien e gauwegheid sleurt e doch nog n mandje met. Woar moet e aans zien kees en beschuten ien doen? “Kom, goa der nou es even op dien gemak bij zitten, Moatjes!” Harm ploft op n stoel deel.
“Juffrouw, even aannemen!” t Wichtje ien AH-kostuum kikt hom schoapachteg aan, draait zuk om en gijt wieder met t stoapeln van blikken Bonussoep. Geert wil al stoan goan, mor Harm drukt m op zien stoel en gijt zölf kovvie hoalen.
“Zo”, zeit Harm, “het jim de kraant lezen? Ok al zien dat der twee Kollumer ondernemers n zwemcentrum bouwen goan ien e Oostergast? Joa, n eerlieks zwemcentrum. Dat komt doar stoefbij t Zörgcentrum, tegenover t Onderwiescentrum en op kiekòfstand van t Bestuurscentrum. t Stikt der van de centrums… Nou, as ik jim nou vertel dat t Zwemcentrum met n bad pronken gijt van 14 bij 6 meter! Die wetholder die zo zwiereg de haandtekening zet het onner t contract, die wil as eerste doarien zwemmen… Dat wordt pazen en meten. Die wetholder is 2 meter, leg der nog n wetholder noast, dan bennen de boanen bezet. Dure kubieke meters wotter van 31 groaden…En mor net doen noar buten toe dat ze t ei van Columbus vonnen hebben, aalmoal deurstoken koart. Dat die lu uut Kollum aan t bouwen goan zollen, ston drie, vier joar leden al uutgebreid ien e kraant. CDA en PvdA hebben ale aandere meugelkheden categorisch de nek omdraaid en nou mor groalen mit heur peuterbad. Het jim de kovvie nou al op? Hoal es even wat nije…” Geert komt ien t ènne, mor Harm Proatjeboksem stijt al vannijs bij t apperoat. “As we op die wachten moeten, Geert… Man, wor doch es wat vereger!” Geert wol ok es n duut ien t zakje doen: “Harm, mor as…”
“As, as…. Ze zetten doar n luxe wastobbe hen veur riekelu’s kiender die zwemmen leren moeten en veur therapeutisch baddern… Sportieve armoede! n Nije Krommewiedjojo kunnen we vanzulf wel vergeten en Pieter Hogeband, dij lopt met troanen ien e ogen….
Ach, sport…. Het jim dat zien ien e Arena, die zatlap van negentien die de keeper van AZ n schup verkopen wol, mor zien been niet iens omhoog kriegen kon en toen zölf n poar beste trappen kreeg? En dat misbaksel haar ok nog n stadionverbod… En leuf mij nou mor, as je Cruyff of Van Gaal as jokers ienzetten, dan heb je de poppen aan t daansen… n Haalf joar gien voetbal ien e Arena, opsluten die handel, net zo laank tot der witte rook uut e schösstien komt… Veurmekoar: Nij bestuur, nije directeur, nij elftal, nij publiek… Mor ja….”
Geert kikt es veurzichteg ien t rond, hij kan beter mor niet iengoan tegen wat Harm noar veuren brengt, ok al is t nou doch wel slim van e hak op e tak.
“Geert jong, mooi dat jim even noar n deskundege luusterd het, ik moet der vandeur. Zwemmen ien Oldekerk! De beschuten kan jim zölf wel vienden. Ajuu!” En vot is e. Geert komt ok ien t ènne, pakt zien mandje en wil net es n lekker stukje kees uutzoeken, as t wicht van de soepblikken hem aan e mouw trekt. “Meneer, zou u zo goed willen zijn even de koffiebekertjes in de afvalbak te gooien? U weet wel, goed voorbeeld….” Met t schoamrood op e koaken gijt Geert terug noar de kovviehalte en ruumt de troep op. En weer krigt t gevuul dat der n bult mensen noar hem, specioal noar hem kieken…. Hij is ja aaltied de klos. Nou mor net doen asdat der niks aan t handje is…. Al “Jinglebells” fluitend doet Geert zien mandje vol met noagelkees, volkorenbeschuut en kerstkransjes. Bij de kassa vangt e nog net op dat t doch wel mooi is zo’n minibad ien t dorp, beter n haalf ei as n lege dop, en dat de AZ-keeper zien rooie koart kwiet is. Bij de uutgang geft e zien euromunt vot aan de klungelnde accordeonist van dienst, stopt zien fietstazzen vol en stapt op. “Geert Moatjes!!! Geert Moatjes…!!” Niet omkieken, deurtrappen. Pas bij de brug hoalt e opgelucht oadem. Hij heurt nog Harm zien stem: “…..Zeggen ze ok nog dat t zwemcentrum zo handeg dichtbij de weg Grunnen-Leeuwarden leit, hebben nog niet eens heurd van de wegomlegging. Koekebakkers!”
“Och heden, koek vergeten, terug…..”
k zai veul
nadde
druppen
spinraag
zuzooit
hìnneweer
speult mit
mien kieken
noar dij raag
haar k
dat guster
ook zain?
bie duuster
beziedjet
spin maank
aal dij
droaden
van zulver
allinneg zai k
t vandoag
mörn is aal aans
‘In the middle of nowhere’. Dat haar è zegt, dei Bastiaan van der Werff. ‘Ik woon in the middle of nowhere’, gain ain tot last, gain ain te zain. Kom mor ais laangs, din kinst t zulf zain. Zo mooi, zo rusteg. Aal soorten van vogels en wild as noaste noaber. Roemte, rust, gain gedou.’ Nou, dat bleek wel. Hier ston ze nou, in the middle of nowhere. Op n doodstille weg. Wied en zied gain hoes te zain, gain stroatlanteern, gain enkel lichtje. Ze wos nait, dat der in dit laand, in heur aigen pervinzie nog zukse gebieden wazzen. Vlak achter Slochter, haar dij Goof zegt. En din richten Legelaand. Veurzichteg rieden, want t binnen smaale weggetjes. Nou, dat was zo. Zo smaal en zo bochteg, dat ze zuk aalgedureg nait vertraauwde om haarder dan 30, 40 te rieden.
Hou haar ze toch zo stom wezen kinnen. Zo stom om hier noar tou oaf te raaizen en zo stom om nait eerst ais te kieken hou vèr het rieden was en heur tank nog vol te goeien. ‘Mor ja Jenny’, verweet ze zuk, ‘doe dust wel voaker stom.’ Hier ston ze nou, lege tank, gain tillefoon bie zuk en ze wos amper woar ze was. Laampen dus ze nait oet te doun. Wist ja mor nait of der toch nog anner verkeer bie de weg was en din kinnen ze heur in elks geval zain.
Aiglieks wis ze nait recht wat of ze doun zol, hier zitten blieven, mor din zat ze hier mörn nog. Of aan loop goan. Mor ja, wat kaant oet? Joa terug, dat was ain ding, mor in duuster, ze zag ja gain haand veur ogen. Ze luip wel nait in zeuven sloten touglieks, mor ain was ook al teveul.
Achter in kovverbak lag nog n deken. As ze dei nou ais omdee. Lekker waarm. Ze schoedelde net zo laank tot ze lekker wat onneroet zakt op stoul zat. Ze gaf zuk over aan heur gedachtenspinsels en aan t duuster om heur tou.
Kerstoavend, al weer viefde kerstoavend zunder Geert. Geert, dij zo blied west was mit bericht van zien VUT. Laange joaren waark kon e achter zuk loaten. Tied van wat kaalmer aan brak veur hom aan. Jenny zol ook wat minder uren waarken goan en din aalgedureg mit heur baaide der op oet. Genieten van t leven. Genieten, mor doar was niks van terecht kommen. Vlak veur zien VUT was t zomor veurbie. Geert vuilde zuk nait aal te lekker dij mörn. Hai wol gewoon even thoes blieven. Lekker op baank. En Jenny was net as altied in heur auto stapt om aan t waark te goan. Om middag haar ze even beld, mor hai nam nait op. ‘Ach, hai sloapt gewis. Ik goa wat vrouger noar hoes as ’t kin.’
Dou ze thoeskommen was haar e stil op baank legen. Asof e sluip. Mor dou ze hom zag wus ze dat e nait meer wakker worden zol.
De weken doarnoa wazzen in n roes aan heur veurbie goan. Kinner stonnen heur mit road en doad terziede. Wollen ook groag dat moeke zol verhoezen, n Klainer stee, wat dichter bie. En toch bleef ze laiver in t hoes dat ze soam mit Geert kocht haar, woar baide kinner geboren en getogen wazzen, woar ze heur haile traauwd leven woond haar. Elk geluudje kinde ze, elk stukje toen was mit heur baaide laifde aanlegd, elke stain was heur bekend. Mor toch de stilte in t hoes was zo groot. De leegte was zo tastboar. Zo swoar.
Ainzoam allinneg en ellendeg haar ze zuk vuilt. Kwoad was ze west, kwoad op alles en elk. Kwoad op d’haile wereld, t haar heur Geert nait terugbrocht. Noa n week of wat vernam ze, dat noabers, femilie en vrunden nait meer zoveul over vlouer kwammen. En op n oavend, dou ze d’haile dag wat op baank rondhangen haar, besloot ze zukzulf onner aarms te griepen en weer aan t waark te goan. Dat leek heur t beste tou. Ze wol ja groag in heur hoes wonen blieven en din mos der wel wat geld binnen kommen. Aans kon ze t onderhold nait betoalen. En dat wat Geert aans dee, mos ze ja wel ain veur inhuren.
Gelaidelek aan haar ze t leven weer wat op de rails kregen. Ging mit plezair weer noar heur waark. Gaf ook ja wat omhannen en mit nkander wat proaten gaf oaflaiden. In hoes bleef t wel stil. En zeker de duustere doagen van december. Mor ook doar von ze wat op. Ze nam schoakeloars dei bie duuster de lampen luiten branden. En radio bleef gewoon aanstoan, dag en nacht. Mor de klussen om in en om t hoes, dat kon ze nait apmoal zulf. Dus mos ze op zuik noar n klusjesman. Op internet stonnen der genog dij heur dainsten aanboden. En klussen, dijwazzen der genog: Vaarf van de kezienen was nait te best meer en der mos wat aan t dak repareerd worden. En toen, doar kon ook wel ais n haarde waarker deur hèn.
Zo ston op n dag Bastiaan van der Werf veur heur deur. Woarom zien advertentie heur opvallen was, kon ze nait zo zeggen. Meschain omreden dat e ook toenwaark dee?
Bastiaan van der Werf, op legere schoul zat e altied achter in klas. Noar hoes luipen ze altied mit n haile ploug. Mor Bastiaan luip voak allineg. Of e der nait recht bie heurde. En dou op n dag was è zomor vot, weg van schoul. Verhoesd noar n grodere ploats. Aiglieks had ze noeit meer aan hom docht tot aan dij dag dat e inains veur heur ston. Ze had geliek zain dat hai t was. En al vlöt wazzen ze drok aan proat. Wat of e dee, doan haar, woar of e woonde. Ze duurde hom nait te vroagen of e traauwd was. Din leek t ja wel of ze aargens op oet was. ‘Kom mor ais laangs’, zee e dou e n dag of wat bie heur aan t klussen was. ‘kom mor ais langs, ik woon in the middle of nowhere. Waist wat, kom kerstoavend langs. Doe bist allineg, ik bin allineg. Kom mor op kerstoavend.’
Nou doar zat ze nou, op kerstoavend in n auto dij aal wat koller wer. En t licht ging ook aal wat minder branden. Nog even en din was t stikkeduuster om heur tou. Ze dee deken oaf en stapte oet. Keek ais wat rond. t Leek wel wat minder duuster as zonet. En ook wat minder kold. Ze leunde tegen auto aan. Muid was ze wel. Wat zol Bas van heur dinken, zol e dinken dat ze toch nait meer kwam. Was t aiglieks wel n oafspraok west. Of haar ze dat der van moakt. Kerst zol ze dit joar allineg blieven. Kinner ging mit nkander op wintersport en dat was niks veur heur. Zai bleef lekker thoes, beloofde ze de kinner. Nou ja, lekker thoes. Hier zat ze, was ze nou mor lekker thoes bleven. Waarm bie kachel, op heur aigen stee. Boukje der bie, kopke thee mit wat lekkers, voutjes op n bankje. Ze vuilde zuk zo verloaten, troanen prikden heur achter d’ogen. Wat had heur toch bezield om in auto te stappen en zo zunder meer vot te goan, op oafsproak mit n man dei ze aiglieks amper kende. Veur t eerst in joaren was ze blied dat het gain widde kerst zol worden. Widde kerst, din zol t mit heur maal oaflopen kinnen in heur aal mor koller wordende auto. Wat was ze toch n roar meubel. Wat miste ze in ainen heur Geert. ‘Woarom gingst din ook dood, verweet ze hom haardop, ‘Dat was toch ook nait eerlek. Wie zollen ja mit n baide het nog zo schier hemmen. En nou stoa ik hier. Astoe nait dood goan wast, wazzen we soam in hoes west. Bie kerstboom. En nou stoa k hier allineg, stom te doun.’ Ze vuilde n troan over heur waang lopen en wol zok der net aan overgeven dou ze in ainen zachtjes zingen heurde. Nou mos t toch nait gekker mit heur worden. Zingen in de nacht, op kerstoavend, midden in t laand, woar gain mìns te zain was. Engeltjes zeker. Mor nee, ze heurde toch echt zingen. Twai stemmen. Jonge stemmen, een wichterstem en een jongesbromstem. ‘Stille nacht, heilige nacht’ en dou wazzen ze tekst kwiet en begon ain van baide zo zuver te floiten, troanen sprongen Jenny in ogen. Langzoam aan kwammen stemmen dichter bie. Mor nog steeds zag ze gain mìns. Ze woagde zuk nait om wat te zeggen. Huvereg schoof ze wat dichter noar auto tou. En dou, in ainen zag ze n leutje lampke wat hinneweer slingern.
Het zingen hiel op. ‘Kiek hier is ze’, heurde ze n stem. “Ben jij Jenny”, vruig ain. “Joa, jong, dat kin toch nait aans. Wel zol der hier aans nog onnerwegens wezen’, zee de wichterstem. Al vlak bie heur bleef n bakfiets stil stoan. Veurin zat n wichtje van een joar of 20 en op de fiets een jong. Heur rastavlechten stonnen aal kaanten oet. ‘Wel binnen joe’ vruig Jenny mit n benaauwd stimmetje.
‘Oh, wie binnen buren van Basje. En wie zollen wat eterij veur hom en zien gast mitnemen. Wie wazzen nog onnerwegens. Hai belde ons, of we ook oetkieken wollen noar een mooie vraauw mit n olle auto. Want hai docht dat ze meschain wel aargens strand was. Nou dat bliekt. Konst nait vinnen of hest auto stukkend? Moakt ook nait oet. Gaaist mit ons mit? Kom, klim mor in bakfiets. Peter is de beste bakkenist dei der rondfietst.’
Jenny dut wat heur vroagd wordt, ze kroept noast t wichtje, dij trekt dekens goud om heur baaide tou. En din gaait t wieder, deur de stille wereld, woar gain licht te zain is. Ze hèt zuk in joaren nait zo vaaileg en waarm vuilt. Zo mag t van heur wel aaiweg deur goan. Goud n haalf uur loater kommen ze bie n olle boerderij. Aan weerszieden van loan stoan n poar vuurkörven, waarm licht stroalt oet aale roamen. In deur stoit Bastiaan.
‘Kom der in’, klinkt t, “kom der in, hier braandt kachel, hier ist waarm. Hai helpt heur oet bakfiets en holdt heur stief bie haand. “ik wos ja nait ofst wel kommen zolst, mor doust dien tillefoon nait opnamst, wuir ik ongerust. Der kon ja wel wat gebeurd wezen. Mien dochter en heur vriend wazzen nog onnerwegens. Ze hemmen n stukje omfietst om te kieken woar ofst wast. Kom gaauw binnen, mit nkander. Toavel staait kloar.”
Jenny loopt mit hom mit en in veurste koamer staait feestelek gedekte toavel. Geur van soep en waarm eten komt heur in muid. As ze drumpel over stapt, goan lampkes in kerstboom aan. Kerst. Achter heur heurt ze Bas zien dochter zachtjes zingen:
‘Stille nacht…’
Nijmoodse kokerij – Grunneger joar van de Smoak volgens El Bulli
Ook de dege degelke Grunneger streekkeuken kin op t heden ja nait achterblieven in d’ontwikkelns van t moleculair koken. Wat is der aiglieks meugelk in t experiment van t omzetten van oerdegelke resepturen noar n nije jaze dij ook paast in tied doar wie nou in leven.
Omreden dat n Grunneger van oldsheer aaltied Nummer AAIN is en van noature veuraan staait veur t nije, evoluaaiert ons eten speulenderwies mit nije opvattens, dij onnertied noa t bezuik van Sunterkloas uut t ieskolde Spaanje noar ons kontraainen overwaaid is.
De weerslag van dij El Bulli hype het t volgende krejatieve menu opleverd. Wie stellen joe bie wieze van spreken de kombinoatsie Grunneger Mollebonen mit haalfdreuge Grunneger metworst veur, dij in de stiel van dizze grode chef uut Barcelona moleculair omteuverd wuir tot n goud berapboare pozzie.
Ie goan allereerst noar de groothandels en kopen doar twij spoitbuzzen van t bekìnde maark Gruno, d’aine is vuld mit dreugemetworstschoem* en d‘aander mit Grunnegs gruine snietjemousschoem**.
Ie goan dus as volgt aan loop: Waik de mollebonen eerst veur en dou t din in d’oven op pofstaand. As dit gepof gebeurd is, doun je t in blender en moalen t zo fien meugelk. Ie doun t nou in stikstof en vörmen t mit vaailege handsen der bie aan, tot n minigasuniegebaauw. Ie nemen nou n mooie museoale porselaainen bord tou diggelkaaste oet en ploatsen t mollebonengasuniegebaauw persies in t midden. Rondomrond spoiten je zo sekuur meugelk in model, vief martinitorentjes van dreugemetworstschoem. Ie plaaistern dat Grunnegs gruin of mit gruine snietjemousschoem. As t aalmoal goud in model is, zetten je schuddel veur n dik uur vot in d’ieskaaste.
Hiernoa hoal je t bord tou d’ieskaaste oet en plakken din onder t bord n chip dij t Grunnegs Volkslaid zingt. Leg nou rondom t bord aspieken baaltjes, dij moakt binnen van Raspetatpoeder mit uutlopen metworstvet. Loat der din, mit hulp van n op toavel baauwde ventilator nog wat Grunneger mosterdpoeder deur de lucht dwarreln. Dain t as ófronden op mit n glèn hait lepeltje.
Geef der as goie begelaaider ook nog n reageerbuiske mit Fladderak bie.
Eetze in de Beetse.
Groothandels : *Honas **Grosli
Joar lopt op t ènd
trugkiekend is der veul beurd
van alens over krizes en griep heurd
mor alens went
Paardij werden lebait
en nait weer beter
n aander wis t nait beter
en vroug man mit saais
Ook veul veraandern ien femilie
mor veur alens is n remedie
da’s:
kop der veur holden
Nait verzoepen ien t geliep
aanveren sums din ien t geniep
mor:
kop der veur holden!
k Zel zonen beudel van krapaan aachte west wezen, dou k mit mien kammeroaden scheuvels under knupde om achterwieke te goan verkennen. Zokswat deden we wel voaker, as tied en ies der veur was. Doudestieds wazzen woarschienlek winters kolder as vandoag de dag.
Bie mie konnen we sikkom elk joar d’iezers under binden om n poar weke lang hail wat kilometers te moaken op wieken en kenoalen in buurte. Göngen noar en van school op scheuvels en haren noa schooltied amperan tied om thoes wat te eten. Haile dag zaten we op t ies en aimelden mesters en juvvers tot vervelens tou om n dagke iesvrij. Tot soavends aacht uur scheuvelden we op t heufdkenoal.
Kom der nou es om! Niks mis mit n raaiske op zoaterdagmörgen, zol je zeggen, doch luip t dij raaize wat aans as aans. Veur mie luip t op n Mekkoa’s raaize oet! Op achterwieke pebaaierden we op n aansloetend kenoal te komen. n Duker in weg muik n stokje klunen noodzoakelk. Klouk as k was, nam k t òf te leggen pad wat al te krap. Bleef op t ies tot t nait wieder göng.
Paitje veuraan as k was, scheuvelde dizze kloukhaans wat veuroet, mor k was nait bedocht op t bomies under snij. Veurdat k der op bedocht was, zat k al tot haals tou in bragel. Mit verainde krachten hebben jongs mie der weer oet hoald. Zat under drek en was sjompenat vanzölf. Goie road was duur! Noa wat rezenaaiern wazzen we der oet. Weeromraaize mos k zo haard meuglek scheuveln. Dat vuil aans nait tou. Boksem en jaze stonden in vraiskolde in n klapscheet stief oet. Deurlopers vroren aan gimmestiekschounen vast. Veters mozzen ze bie aankomst mit t Drents woapen lössnieden.
Vouten wazzen mie zowat òfvroren. Man, man wat haar k kold. As mien kammeroaden mie nait holpen haren, was k vervast nait meer leventeg thoes komen. Aal mit aal gain ervoaren om over noar hoes te schrieven. Wat n konsternoatsie doar! Moeke het mie votdoadelk oetklaaid en in tobbe stopt. Vandoar verhoesde k, noa wat waarme sokkeloademelk, lebendeg op berre. Gelokkeg heb k er gain noadelege gevolgen van undervonden. Volgende dag zat k weer broaf in school. Doch zel k dit oaventuur nait makkelk vergeten. Loater mog k pas op t ies, as mien voader t zölf goudkeurd har en dat stak hom wel krek. k Haar mien leske wel leerd.
Jonkhaid wait op t heden bie winterdag ja nait hou rad ze weer thoes en achter computer of veur wiedkieker komen mouten. Of ze goan n zetje noar n overdekte ‘waarme’ iesboan. t Is boeten deure ja zo allergloependste kold! Kinder binnen tegenswoordeg bliekboar slim hiepkonterg.
H. Smith – Een ouderwetse schoolmonarch
(Maandblad 1930)
“Ziezo mien tuutjes, nou zel wie rais zain of
ie de letters nog kennen.
Eerst mor ais aalmoal touglieks, dommit gait
t ain veur aine.
Hou hait de eerste letter? a
En hou hait zien bruierke? b
En dij kromme? c
Hou hait dij dikgat? d
En dij zo wies kikt as n evertaske? e
En hou hait dij zo fiks overenne stait? f
En de brille van Grietjemui hait g
Hou hait t stoultje? h
En dat iepenkrietje mit zien mutske? i
En laange Jan mit de mutse hait? j
Hou hait dij kerel, dij noar kerke gait? k
En dij laange lapperd? l
En dij drijpoot hait? m
En dij twijbain? n
Hou hait t houpeltje? o
En dij mit zien pak op de rogge? p
En dij t pak aansom het? q
En t roateltje? r
Hou hait de slaange? s
Wat drinken wie smirregs? t
Hou hait dat nunneke? u
En t vatje hait? v
En dij wapper-in-de-wind? w
Hou hait dat kruuske? x
En wat zegt de leste letter? z
Ziezo, leutje bunzels, nou krieg ie grivvel, dij
k joe geven zel en den taiken ie dij letters
ais mooi op joen laie.”
Ik vuil de zunne in mien rug
De waarmte vuil ik vot
Kiek oet noar de kommende dag
Neem de kleuren in mie op
t Is ja aibels mooi
Dai rooie baal van vuur
Het gevuil van kracht
De kracht van de natuur
t Verwaarmt joen liggoam
En t heft de duusternis
t Verdrift de nacht
Deurdat der daglicht is
Vandoage zel nait t zulfde wezen
Guster is nou west
Wat zel e nou weer brengen
Ach ik vin alles best
zestien joar is e nou,
onze koater.
stokold veur zo’n katte
wordt der wel zègd
mor hai maauwt
nait van vrouger
en nait over loater
hai leeft bie de dag en
denkt nait aan mörgen
en over de krizes
moakt hai zuk gain zörgen
soms mout e wat eten
en den weer noar boeten.
hai pist in n koeltje
en ook wel in d’ hege
t moakt hom nait oet
t verstaand zit hom nait
in de wege
t Liek wel of Duutstoalegen t spoor voak biester bennen as t om wat mit woater gaait. Tegen zee zeggen ze Meer en tegen n meer zeggen ze See. Mor Noordzee nuimen ze die Nordsee en dat zol din ainks Nordmeer wezen mouten.
Ook van wat ien t woater zit, moaken ze sums n toezeboudel. Tegen genoat zeggen ze Krabbe, mor n kraab is ook n Krabbe. Genoaten bennen lekker en kraben ook, mor doarom is t nog nait t zulfde.
t Dut dinken aan n vergelieken dij wie vrouger nooit moaken moggen: n kou is vee en n peerd is vee. Dus n kou is n peerd! Fout! zee ons juf din.
Frosch is Duuts veur kikker en n Hollandse pad is ien t Duuts n Kröte , behaalve ien Noordduutsland, doar is t n Pogge.
Ook ien t Grunnegers wer n kikker vrouger pogge nuimd, mor ien t nijmoodse Grunnegers is n por, porre of podde n Hollandse pad! En n kikker is n kikker.
As we wat zudelker goan din kommen wie oet bie vors. Zo nuimen ze ien t Oostvloams n kikker. R van t Duutse Frosch en t Engelse frog is omdraaid.
Broabant zit tussen kikker en vors ien. Doar zeggen ze kikvors.
Ien Nederlands Limburg is t kwakkert en ien Belgisch Limburg kwakvors.
Dat ter kikker ien t Noorden zegd wordt, kinje ook aan femilienoamen zain:
https://www.cbgfamilienamen.nl/nfb/detail_naam.php?nfd_naam=Kikkert&info=aantal
Ook de noam ‘Porre’ komt meer ien t Noorden as ien t Zuden veur
Porrevèl
Trientje – En wat dochtst nou, dat voader hebben mos?
Aantje – Nou, thee van muurloezen? Trientje – Nee stumper, doe mainst n stoetje mit muurloezen; da’s best veur kinder, dij stoepen hebben. Mor wat veur stoepen goud is, is nog nait goud veur pien in zied.
Aantje – Nee, dat zel wel nait, è. Trientje – Nou, k wol die den mor zeggen: moeke mos soavens om negen uur bie lichte moan in onderwaal van zwienslachter Spekvet zien bragelsloot n por vangen; dij por mos den levend vild worren en t vel waarm op voaders zied legd worren en ondertied mos moeke zeggen:
Porre, porre, porrevèl, Voader het bekom joe wel.
Nou en noa de eerste porrehoed was t al veul beter en dou t tegen duuster moan luip, was voader weer op t karwaai.
Oet: Stroat schrobben, deur Oabel van Heekt (Maandblad 1916).
Kwaak, kwaak!
Bie Ovidius, ien Metamorphosen 6, vers 376, klinken rikkikkende (!) kikkers as:
Quámvis sínt sub aquá, Aal kwékken z’ook ónder t wóater, sub aquá maledícere témptant. doar perbááiern ze nog kwóad te kwákken(1)
n Frog is n Frosch is n kikker (anura) ien n Duutse bruiertoal van t Grunnegers, t Pennsilfaanisch Deitsch /Pennsylvania Dutch (U.S.A.):
En gleener Splash unn der Frog iss fatt,
Noh sehne mir nix ass Ripple datt; (2) Er brauch sich net feiche, mir dinn ihn net weh;
Saage mir ihn’s, dutt er’s doch net verschteh. (3)
1 (Ex: “Liber Ludicrus Groninganus in usum sco-larum“, recognovit Janus Slumerus,
A.D. MMIX).
2 Ien dit gedichtje stoan 3x daarde noamvaalsvörms bie eerste noamvalen!
En n d veur Hoogduutse t: dinn/tun. Dutt/tut. 3 En annonymous Gedicht vun Das Pennsylvanisch Deutsch Koloring un Lese Buch, p. 30 n Plonske en kikker is vot, nou zain wie niks as n ribbel, dat hai huft nait baang wezen, wie doun hom gain kwoad; (mor) aal zeggen wie hom t, hai begript t toch nait.
Soms heb ik n beetje wènst van mien kinder
Mor ik wait, ze binnen der nait
Toch zol ik heur vertellen willen
Hou riek ik mit heur bin
Soms heb ik n beetje wènst van mien kinder
Ik zol ais met heur proaten willen
Even vertellen hou wies ik mit heur bin
Mor ze binnen der nait
Soms heb ik n beetje wènst van mien kinder
Soms vaalt mie dat zomor even aan
Ik wol zo groag even met heur keuveln
Mor ik wait ze binnen der nait
Wat heb ik nou aan tillefoon
As ik soms wènst heb van mien kinder
As ik ze vertellen wil
Hou wies ik mit heur bin
Inains wait ik wat ik dou
Ze hebben ja Voice Mail
Ik vertel het heur
Soms heb ik n beetje wènst van mien kinder
duuster doagen
bloader binnen vot
poest deur wind tien
mit vloagen
hoagel en wodder
valen omdeel
midwinter
doagen n hoanepoot
laanger, aal rust
mor veujoar is
weer te zain, mit knop
aan boom
eefkes wachten
sikkoms is t zo
wied, zun kleurt
mit n golden
raand der omtou
vot snij, moi nij tie
k Heb n verre raaize moakt
k Bin muide en bin stief
Mien bainen goan hail langzoam
Ze doun mie zeer aan t lief
t Gaait zo aibels sloom en troag
Doar mout k n houke omgoan
En doar zai k, al is t nog voag
Mien olle Martini stoan
Weg is dan plots mien muideghaid
k Vuil mie inain weer fit
Nog even trappen, ketaaiertje nog
Veurdat k in Grunnen zit
Mien bainen goan nou roazend snel
De toren komt dicht bie
Martini, jong, ik wait t hail wel
Ik hòl t mainst van die
Al bist ontsierd deur rasterwaark
En weg is dien olle fleur
Toch, toren op de Grode Maart
hòl ik nog van die, heur!
Doe bist de wachter van de Stad
Doe waist van elks wel wat
O, jong, astoe vertellen konst
Din heurden wie nog ais wat
Moar t is moar goud, dastoe
Bist as n pot zo dicht
Want astoe waarkelk proaten konst
Kwam der vaast te veul aan t licht
Bovenstoand verske haar mien schoonpa (88 joar) in ain of aander bouk liggen
op n bladje schrieverij. Mooi om deur te sturen noar Kreuze dochde ik zulf.
“Der is gain mooier praacht, gain staarker kraacht, din wastoe aan mie schenkst.”
(Astoe aan mie denkst, Edwin Jongedijk)
Laifdeslaidjes worden der veul schreven. Zoveul, dat t veur n artiest slim stoer wordt wat te opbedenken, dat nog noeit zongen is. Ik wait nait hou nij of orizineel dizze regel van Edwin Jongediek is, moar t is wel n moal wat aans as k hòl van die en k blief bie die.
Was dit joar veur n kerstverske in taauw,
k prakkezaaierde mie suf, zukswat stekt ja slim naauw.
Mor hail wat uren loater, zo omdebie twaalven in naacht,
haar t kopschraben mie nog gain tree wieder brocht
as “n widde Kerst en n Gelokkeg Nij-joar?”
Niks over Uruzgan, Irak of dij verdwoasde stumperds doar.
Dij zölfmoordterrorist; of roadeloze daaierstrieder,
asielzuikers, slagtovvers van oorlog en geweld en zo wieder.
Over zwaarfkinder in grode wereldsteden
en onschuldegen dij binnen overleden.
t Moagdje mit òfhakte haanden
en kindsoldoaten in Oafrikoanse laanden?
Grode snaaiers mit dollartaikens in d’ogen,
vangen in aigenikkeghaid, wied van meedogen?
n Roepsege verkoopster van daklozenkraant,
noast n kleumende muzikaant.
Zoas zoveul, bloots levent aan zölfkaant?
Nee, t wordt dizze raaize niks mit mien kerstgedicht.
Steek mor n keerske aan, wordt t doch n schietbeetje licht.
Noa t haarfsteg gold en keuper
Wordt de wereld n beetje graauw
Veul lu willen geern n widde wereld
Moar n grieze lucht moakt donkre doagen
Lu dij ainzoam of allinneg binnen
Zain t leven nou nait rood of rös
Der is gainent dij heur t leven inkleurt
Ze schildern ales zulf in duusterblaauw
Ook Elvis haar wìnst noar zien laifste
“But I’ll have a blue, blue, blue, blue
Christmas”
Van Winschoot tot aan t’ Klooster tou
Van Duutse grens tot ’t Knaol,
Daor ligt ’n laand oet olle tied.
Daor von ie vrouger wied en zied
Niks as wat bosch, veul veen en .zaand,
Veur ’t oog hail mooi, maor toch onvruchtbaor laand… .
De kunstmis kwam in Westerwolde,
Eerst hier en daor, maor laoter overaal.
Zai nou es naor dat vruchtbaor laand’.
Waor bleven bosch en veen en zaand ?
De Westerwolders, jao dei red zuk wel
Zoolang d’r nog maor kunstmis blieven zel…..
Wat toch verschil mit dizze en d’olle tied:
Nou ja ’n knaol, ’n trem, veuroetgang allerwegen.
Maor wat altied nog ’t zulfde was ?
Wat komt de lu altied van pas ?
Bie staarft’, geboort’, bie zaikte en zörg?
Berenbörg
Dit is de volksdraank van de Westerwolders,
Nich umdat zei ’t zoo geern lust,
Man ’t is ’n aarfstuk van heur aolders aolders,
En ze wait ook nich wat z’ aans wel drinken must.
Want koffie drinkt z’in heur eigen hoezen,
En al is de berenbörg ook wel wat duur
’t Helpt toch meraokel veur de koezen
En kwast dat vindt ze veul te zuur.
Zoo Maondaogs den zai ie ze maisttied hail vroug,
Van Weende, van de Paldert, van Blekslege,
En den staon ze te wachten bie Schober zien kroug,
Mit heur kou, mit heur zwien, mit heur sege
„Vrouw Schober he-je de koffie klaor?”
„Och mensche, ’t is nog zoo vroug in de mörgen,
„Maor k’ zel ’t even zetten”. „Nee, dat huift nait heur,
„Geef ons den man twei berenbörgen.
Maor wordt d’r soms aoreg wat dronken.
In Winschoot op ’t maark, bie koop en verkoop
Den wordt t’r ook even op klonken,
En hebt ze de smaok beet, den stekt nait op ain,
In ’t leste, den gaon ze deur Blijhamsterstraot
Naor Rieks tou, om nog aine te koopen.
En den nog aine, dat ken ja nait aans,
Want op ain bain ken je nait loopen.
Jao, lu, zoo’n dag den lopt d’r wat in,
Man je huift ze daorom nait te beklaogen:
Ze bint dat gewend, van older op zeun
Daorveur hebt ze ja Wollinger maogen.
En het is toch zo’n gemoudlek slag volk,
Dat volk van „Marken” en „Tangen”:
Gastvrij as gain aander, eerlijk en trouw,
Je kennen ’t nait beter verlangen.
Veur „revolutie” bestait hier den ook gain vrees,
Mits de overhaid daorveur wil zörgen:
Dat er hier gain te kört ontstait
Aan de neudige berenbörgen.
Deur Henk Scholte op Facebook zet.
Toulichten: Westerwolde t laand van nathaalzen?
Lestdoags kwam mie dizze singeliere veurdracht uut begun twinteg in de muit. t Is n betuugschrift veur de meer din perboat haailzoame waarkens van t Berenbörger drinken as preventief veurbeholdsmiddel veur alerhaande nog meugelk te kriegen kwoalen. Zo te zain spijden de Wollingers der toudestieds nait in. Van smörns vroug tot soavends loat wuir de kruke mit gezonde schiedammer thee dij mit kruden opzet wuir, doar deur menneg duchteg aansproken. Der waren der zulfs gounent dij spraken der schaande van en zagen menneg snee in d’oren van d’aander. Rieks aan de Blijhamsterstroade en vraauw Schober haren t in heur jachtwaaiden der mor slim drok mit. Lees en huver mit mie mit.
t Was net noa Sunnerkloas dou ik opbeld wer deur presidente van pladdelaandsvraauwen bie ons ien dörp. ”Meneer Kuipers, ik heb gehoord dat u Groningse stukjes schrijft en die ook wel eens voorleest. Wilt u wel n kerstverhaal voorlezen op ons jaarlijkse kerstbijeenkomst?” Nou, dat wol ik wel. Ik heb ienderdoad hier en doar al wel ais wat veurlezen en mag dat ook wel geern doun. Mor ik haar nog nooit bie ons ien dörp veurlezen. Ik vuilde mie slim vereerd! Wie prouten òf dat zai mie n dag of wat van te veuren bellen zol om deur te geven van hou en wat.
Op dij bewuste dag, even veur kerst, haar presidente mie nog nait beld. Dus mos ik der zulf achterheer. ”Och heden, meneer Kuiper, dat heb ik ja helemaal vergeten. Dat komt, zo’n kerstavend organiseren is n hele skripsie, dat zult u ja wel begrijpen. Maar als u er vanavond precies om negen uur bent, komt t helemaal goed.” Hoast ale verainens bie ons ien dörp hebben ien dizze tied wel ain of aander kerstbieainkomst. Christelken doun dat mit zingen over herdertjes en engeltjes en stukjes oet biebel en n kerstverhoal. Dat veloren zeun weer thoeskomt bie zien olle pa en moeke, dij joaren op hom wacht hebben. Van zulk soort verhoalen, zeg mor. Openboaren hebben ook wel ais n kerstoavend, mor din zunder herdertjes en engeltjes, was mien gedachte. Ik was doarom slim benijd noar de ienvullen van dizze oavend. Vanoet mien jeugd was ik wend aan de kerkelke vörm. n Aander soort kerstoavend haar ik ook nog nooit mitmoakt. Zollen der vanoavend nog meer stukjes veurdroagen worden? n Literaire oavend meschain? Mien kerstverhoal was n beetje vremd, von k zulf en zat ook haildaal niks christelks ien. Ik haar der wel wat apaarde grappen ien doan en n onverwacht ènd. Wel wait kwam dat hail mooi van pas. Mor ja, ik haar tot op leste dag hail gain ienformoatsie had van presidente, dat ik mos t mor òfwachten. Gewoon op roakeldais den mor.
Om persies negen uur ston k in de hal van t dörpshoes en doar kwam presidente aal op mie òf. ”Ah, meneer Kuitert”, raip ze. ”U kunt dadelijk beginnen, ik zal u wel even aankondigen.” Dou ik t zoaltje ienstapte sloug mie t geluud van n dikke vatteg ravvelnde en rebbelnde vraauwluu ien muit. Moien dokter, of t oorlog was ien t hounderhok, zo’n lewaai. Vraauwluu zaten apmoal ien slagorde mit stoulen noar veuren, as ien n bioscoop, toaveltjes mit citrountjes en avvekoatjes der tussenien. Veurien hong n wit loaken en haalweg ston n filmapperoat. “Ja”, zee presidente mit n hoogrode kleur van opwiendens, of van t eerste borreltje, of van baaide: “…wij hebben film vanavond. ’Gremlins’, heel spannend hoor; t is nu pauze.” Gainain dij mie zaag, dou ik achter presidente aan tussen stoulen en toaveltjes deur noar veuren stommelde. Hou kom ik hier ooit bovenoet, docht ik benaauwd. Mor presidente gaaf n taiken en stoaregaan wer t rusteg. ”Dames…, dáámes… Mag ik jullie aandacht voor de Groningse schrijver, meneer Kruyer. Hij zal vanavond voor ons een kerstverhaal voorlezen”. Ik pebaaierde n overgang mit film te vienden en zee: “Ik hoop dat dij film van vanoavend nait slim spannend is, van aans slagt mien verhoaltje as n taang op n varken. Ik keek wat onwenneg te zoal ien en haar overgang nog nait vonden.
“Wat is dat, n varken…?”, raip ter votdoalek n vraauw mit n haarde stem vlak noast mie. Ik draaide mie noar heur tou en zee: “O, ie mainen netuurlek van …taang op n swíen! Ie hebben geliek vraauw.” “Haarder…, háárder! Wie kinnen t nait verstoan hierzoot!”, belkte der nou ain achteroet t zoaltje. “Dat is Jantje”, zee presidente. “Zij is wat doof. Ga maar gewoon in t midden staan te voorlezen, dan kunnen ze t allemaal horen.”
Ik vruzzelde mie geheurzoam weer tussen toavels en stoulen deur noar t midden van t zoaltje en begunde te lezen mit mien verhoal. Wat ik ien mien wildste fantasie ook docht haar, mor dit nait… Ondertied bedocht ik dat veurste haalfschaid zo allain mien rug zain kon. Mor as ik mie noar heur tou draaide, keken ze strak noar t widde douk, of ik doarop verschienen zol. En ale moalen as ik mie even noar heur tou boog, van ik wol ze der toch ook bie betrekken, wer ik doalek van achteroet òfstraft mit: “Háárder…!” Dus noa n zetje hil ik doar mor mit op en prout ik allain nog tegen achterste helft van t zoaltje, dij mie ook strak aan zat te kieken, zunder n spoor van reaksie.
t Was mor n kort verhoaltje en noa n menuut of tien was t òflopen. Dou klapten ze apmoal en presidente drukte mie n kerststol ien handen. “Mooi gedaan hoor, meneer Kruizinga, wij hebben nog nooit zo gelachen”, zee ze nog en veur ik ter op verdacht was ston ik alweer mit jas aan ien boeten. Ik keek op t hallozie, kwart noa negen. Ien n ketaaier n kerststol verdaind, dat aal. Mor wieder haar ik ter slim gemengde gevuilens over. Ik kon t gegilp en gelaag van vraauwluu hier op stroat voag heuren. Film was zeker weer begund. Zai haren zo te heuren oardeg meer lol as zonet bie mie. Doar kon ik nait tegenop. Ik haar ook nait t idee dat ter ook mor áin was dij t mooi von. Ik was allenneg mor n pauzenummer. Dat krieg je der nou van, as je mainen dat joen verhoal wat veursteld…
Haile goie kerstdoagen en veul zegen ien t nijjoar.
t ende is al weer bie leutjen in t zicht
boetendeur is t routduuster
en d’oostenwind iesder kold
k hol de roamen en deuren stief dicht
de radio stait aan, ik heur en luuster
veur de winter is der genog zolt,
de doagen begunnen al wat meer te lengen
aal doagen zo’n hoanetree meer
en wordt de duusternis verdreven
deur de schiensel van t moanlicht
k bin benijd wat t nij-joar zal brengen
op de kiekkaaste binnen de lötterijen weer
mor riek binnen we toch al, bie t geven
zain we ja n glimlaag op n gezicht,
de klokke slagt de leste minuten vot
en om is der zo weer n haile joar
bie de ain kroop hai en bie n aander
vloog t om in n poep en n zucht
t is nou ainmoal, dat t zo goan mot
en volgt elk mens zo zien aigen spoor
loaten we vrede holden mit nkander
en kiek zo noar t vuurwaark in de lucht
den wens ik elk en ain hail veul geluk
t aankommende joar in laifde en gezondhaid
den ken t veur mie al nait meer stuk
wat as n poal boven wotter stait!
t Joar lopt aan t ende, nog n poar doage
n hail kelenderjoar hebben we din weer had.
Smangs kieken e achteromme mit de vroage:
“Wat kwamen we zoaal in muit op ons pad?”
Loat joen kop zo mor nait hangen
der komt wel weer n bedere tied.
Zunne gait vanzölf weer schienen
Ok al liekt die tied nou wied.
Wat zel t nije joar ons dammeet bringen?
Gelok en veul gezondhaid noar k hoop.
Dat binnen van dij ongriepboare dingen,
in gain winkel ooit te koop.
Veul haail en zegen wensen we mekoar,
n grode wens veur t nije joar.
Beste wensen en n gelokkeg nij-joar,
we stoan komend joar weer veur joe kloar!
Mit ons göng t dit joar hail nuver,
kloagen doun we din ok nait.
t Mag van ons aaltied zo blieven,
zunder zörgen en verdrait.
Mor we kinnen nait in toukomst kieken,
t liekt mie ok wel beder tou.
t Levent komt aaid mit doalen en pieken,
veul gelok wensen wie joe nou!
Plietsie luip hier in en oet en doar kon zai ook nait tegen. Ze trokken de boudel over de kop en muiken de bewoners onrusteg. Katrien Datema luip aalgedureg wat te snivven en te liepen, doar haar ze ook niks aan. Ze was aal beld deur n journalist, dij wel ais waiten wol wat der loos was.
En nou waren ze der aal weer. Nog meer vroagen, nog meer onrust. Dubbeldam en Ester Edens waren aan t rondstrunen en pruiten wat mit bewoners. Ze gongen bie heur zitten in de grode lounge, of schoven aan op n baank boeten in toen. Ook belden ze aan bie d`appartementen en luiten zuk nuigen veur kovvie of thee. n Jonge gast zat aalgedureg veur de computer bie de boalie op zuik noar iets. Ze luit ze mooi geworden en dee deur van t kantoor dicht. Na n uurtje omswindern deur t gebaauw, kwamen Dubbeldam en Edens weer bie mekoar in de grode lounge. Doar zaten ze en keken noar Flipje, dij nog aal mit n verhitte kop mit computer aan t joeghaaien was. Ester mos der om lachen. “Loat hom nog mor eefkes geworden, t jonkje”, zee ze.
Dubbeldam was deelstreken op ain van de baanken en keek heur aan. “Tja”, zee ze en ging ook zitten. Dubbeldam keek noar t plevond.
“Aalmoal schiere minsen. Gain minne verhoalen heurd over van Ammerzode en zien vraauw. Oardege lu. Schaande dat ze zo maal aan t ìndje kommen binnen. Waren sikkom nait aanwezeg hier. Waren aaltied aan de kletter.”
“t Appartement is weer betrokken deur n echtpoar. Meneer en mevraauw Wubbels. Hebben t appartement leeg kregen en hebben heur aigen boudeltje der weer in zet.
Omreden dat der veureerst gain aarfgenoamen binnen, het notoares van t koppel Ammerzode alles in opslag. En notoares regelt t wieder aalmoal. Dat zulfde probleem hebben ze ook mit Vera Reker. Ook doar is gain aarfgenoam van bekend, zoas t nou liekt. Mor goud dat is ons pakkie nait aan.” “Wat hebben we?”
Ester luip noar de boalie en vruig Flipje. Dij keek heur toesterg aan en schudkopte wat. “Ze het heur schrieverij hier ook nait doan”, zee ze.
“Dus dat schait ook gain mieter op.” Ze gromde en ging mit grammietege kop weer zitten.
“Van Ammerzode wuir noeit Bertil nuimd”, ging Dubbeldam stug deur. “As je de noam Bertil hier nuimen, den schudden ze wat van nee en kieken ze of je nait goud bie de kop binnen.” Ester kruuste heur laange bainen en keek Dubbeldam aan.
“Bertil, der mout n Bertil wezen, dij hier wat van doun het. Invaalkrachten, oproupkrachten, vekaanziehulpjes. Het ze verkeern had mit n Bertil.”
“Wel? Maria Sofia Langqvist?”, vruig Dubbeldam onneuzel.
“Nee, Vera Reker vanzulf. Woar is Bertil?”
De vraauw mit t hoar op zolder kwam de lounge binnen en keek noar t twijtal op baank.
Vandoag haar ze n swaarde boksem aan, mit doarop n donkergruine trui. Ze druig elegante steveltjes mit n hakje. In heur oren haar ze n poar golden stekers. Heur noagels haar ze flamengo-roze lakt. “U had het net over Bert en Maria, die hier woonden. Ach ja, eigenlijk n triest eind voor zulke aardige buren. We zijn met zijn vieren eens een ski-vakantie gaan houden in de Franse Alpen. Sportief stelletje hoor. Maar ach ja, dat wil allemaal niet meer. Tenminste met mij niet. Mag ik even bij u komen zitten. Er is wat. Misschien is het onbelangrijk, misschien ook niet. Dat hoef ik niet te beoordelen.”
Ze ging zitten en ze dee dat zo schier, dat Dubbeldam docht, dat Beatrix doar nog wat van leren kon. Ester was n ìndje opschoven en keek heur aan. In de hoop dat der wat gebeuren zol.
“Ik weet niet of het van belang is. Maar goed. Ik was het eigenlijk al vergeten. Toen Maria Sofia zo ziek was en langzaam van ons weggleed, ben ik veel bij haar geweest.
Gewoon, wat praten en kletsen. Gezelschap houden, want verder was ze helemaal alleen. Verder kwam er voor haar geen bezoek. Maar……op een gegeven ogenblik kwam er wel iemand. Ze had toen al van de artsen te horen gekregen dat ze niet meer genezen zou. Bezoeken aan het ziekenhuis waren toen ook niet meer aan de orde. Ze had er vrede mee, denk ik. Maar goed. Toen kwam er ‘s avonds laat nog wel regelmatig een bezoeker. Die kwam dan tussen elf uur en twaalf uur laat en bleef dan een groot gedeelte van de nacht bij haar. Ik zie u kijken. Hoe ik dat weet? Oude mensen slapen slecht en ik ging eens kijken om drie uur in de nacht. Hij zat bij haar bed en dat was het eigenlijk ook wel. Nou ik er beter over nadenk, heb ik het er ook wel eens met Vera over gehad. Of dat wel normaal was, dat er ‘s avonds en ‘s nachts iemand bij Maria Sofia kwam. Het is toch niet een gebruikelijke tijd. Vera haalde haar schouders er over op. Ik heb het ook maar zo gelaten. Het waren mijn zaken niet. De man was ook niemand tot last. Hij kwam en ging ongezien.”
Dubbeldam keek noar boeten, woar n grode widde vogel op n toavel ging zitten. De kop verdween middenmaank veren en t daaier bewoog nait meer. Ester keek noar Flipje, dij computer òfsloot en noar heur tou kwam. Hai gaf mevraauw n haand en ging op leunen zitten.
Eefkes leek of de magie van t ogenblik vot was.
“Hoe zag die man eruit mevrouw Ten Have?”, vruig Ester.
“Ach ja, moeilijk te zeggen. Het was dan altijd donker in de kamer van Maria Sofia en hij zat bij het bed. Ik zou het zo één, twee, drie niet kunnen zeggen.” ”‘Wat weet u van deze man? Had hij ook een naam? “
Ester wol antwoorden wel oet de vraauw trekken. Mor dat zat heur nait glad. De vraauw keek op heur horloge en trok heur wenkbraauwen op. “Het is de hoogste tijd. Ik heb over een half uur een afspraak. Meer is er ook niet meer te vertellen denk ik. Ik heb geen idee wie de man was. Maar misschien weet iemand van de staf er wat van. Je kan hier toch niet zomaar een beetje in en uit lopen.” Ze draaide zuk om en luip vot. Dubbeldam kwam in t ìnd. Hai vuilde dat er wat loos was. Ook Ester kreeg heur moudveren weer. Dubbeldam keek Philip Bakker aan.
“Op noar Dina Stallinga. Flip, dat is dien putje. Vroag wel dij kerel was. Woarom e hier was. Hou ofdat e bie de vraauw heurde. Of zien noam aargens opschreven is. Der is veurvast wel n liest van bezuikers of zuks wat. Hup, der maank.” Ester stond de vraauw noa te kieken. Dou ze weg reed in heur BMW, keek de grode widde vogel eefkes op. Schoedelde dou wat rond op toavel, doeknekte weer wat en sluip deur.
“Wie goan nog n rondje moaken deur t gebaauw. Ze mouten nou ook wel flaauw van ons wezen. Mor nou wil ik waiten wel dij man is. Messchain het e wel gain spier oet te stoan mit d`haile boudel. Vera Reker luit hom zien gaang goan. Hai kon in de naachtdainst in en oet lopen. Dat is vrumd, of nait? Ik hoop dat der ain van de bewoners wait wel dij vogel is.”
Aanderdoags zaten ze op tied op kantoor bie de grode bero’s en keken mekoar aan. Zoak zat weer zo vast as n hoes. Ze haren ale bewoners weer sproken en gainent haar n idee, wel de man was. Dina Stallinga was sikkom ontploft. Dat kon der ook nog wel bie. Ze kon zuk nait veurstellen, dat zowat gebeurde bie heur Olderman State. Flipje was aal t personeel bie langes west. Hailendaal niks. Bie de kollegoa’s, dij ook naachtdainst draaiden, was zowat noeit gebeurd. Ze haren hom dom aankeken en Katrien Datema haar hom oetlaagt.
Dubbeldam haar Rio Mastland ais even vroagt en terloops ook nog eefkes over zien oaventuur bie Nordhorn. Over baaide zoaken was e kört veur de kop west. Dubbeldam kon doodvaaln. Ester stond weer veur t widde bord. Der stonden weer n poar woorden bie.
Om de noam van Maria Sofia Langqvist stond n cirkel. Doarnoast stonden nog wat maggeld. Nachtdainst. Vera Reker. Man, onbekend. Van de woorden stonden pieltjes noar de cirkel.
“Ik mout nog weer aan de slag mit Barbara Vink oftewel Vera Reker.” Ze zee t haardop, mor t was van gain belang of der aine luusterde of nait. “Ik goa weer noar dat hoeske van Vera Reker. Ik goa weer zuiken.” “Woar wilst den noar zuiken, ik heb net bericht had. Mörgenvroug kin de TD derin, as wie dat willen.” Ester schudkopte wat. Ze wol eerst nog allenneg deur t hoeske strunen. Op zuik noar iets. Ze luip vot en zee: “Den heb ik geluk. Ik wil op zuik. Ik heb gain idee noar wat. Bie Vera Reker mout wat wezen. t Ken hoast nait aans. Allenneg ik zai t nait. t Wordt tied dat we wel wat zain.” Noa n haalf uur struunde ze deur t hoeskoamertje van Vera Reker. Ze keek achter kaasten, onner kaasten. Mor naargens was wat te zain. Ze haar gain benul wat ze aan t doun was. Ze waren verkeerd bezeg. Wat ze hier aan t doun was, leek ook naargens noar.
Ze pakte ain veur ain de kunstwaarken van muur en bekeek achterkaant. Naargens was wat opschreven, naargens zat n sedeltje.
Niks.
Ze ging zitten op baank en schoot ook weer in t ìnd. De bouken. Mit heur vinger gong ze ruggen bielanges, riege noa riege. Dit waark dat zol de TD mörgen doun. Ze pakte n bouk oet t rik en bekeek t van binnen en boeten, van boven en onder. Ze bloaderde t bouk deur, zo as n linkepoot dat dut. Van achter noar veur. Ze pakte lukroak bouken en bekeek ze en luit de bladzieden ritseln mit heur spitse vingers. Bie aine vuil der wat oet, t dwarrelde omdeel. Ze bleef verrast stoan kieken. Veur heur vouten op grond lag n ansichtkoart. Votdoalek luit ze aale bladzieden nog n moal langs heur vingers glieden. Dou zette ze t bouk weerom.
Ze bukte en pakte ansichtkoart op. Kleurege ploatjes van n aailaand. Ze herkende Saandploat. Zo docht ze. Zaailschepen in t Hoaventje. Ploatje van t Rode Weeshoes. Ploatje van winkelstroat. Dit was Saandploat. Ze ging zitten en kreeg n waarm gevuil. Op Saandploat haar ze oardeg wat voutstappen liggen en ze kreeg t waarme roare gevuil, omreden dat ze nou ais wat onverwachts vonden haar. Messchain was t wel weer niks.
Ze draaide koart om en las. Koart was adresseerd aan Vera Reker. Ze haar wat muite mit t handschrift. Mor noa n poar keer haar ze deur, dat de vekaanzie nog twij week duren zol en dat der ain wìnst haar noar Vera. Dou stokte heur oadem. Ze kon t sikkom nait leuven, mor t ston der echt:
wordt vervolgd
Regen
op pannen
bloaden van bomen
lu waarm ien hoes
Saars
Toal
van Grunnen
zèllen wie toupaazen
en wies mit weden
toch?
Vrougerdoagen stonnen zai groots bie ploatsen
wiederwaaieg, bloots kappen op holten zoelen
mit koornmènnen begonnen goulen te dijen
bie ienhoalen van bunders goldgeel koren
Bie winterdag kwammen dou dörsmesienen
vraten korenvakken doagsover grommend leeg
swoare stropakken kwammen dìn weer ien goulen
dreug opsloagen loagen onner dichte doaken
Korenoogst komt ter nou al joaren nait meer ien
bloots nog ais wat roegpaarste dikke boalen
en henterdetwenter ofdaankte mesienen
Lelke metoalen loodsen verdringen heur nou
boeren onderhollen kapschuren nait meer
worden oproemd of störten op n duur wel ien
11-10-2011
t Was 1947. In dij tied vlak noa de Twijde Wereldoorlog was elk en aine drok in de weer om t laand, dat hailendaal kepot moakt was deur de Duutsers, weer mit op te baauwen.
Ik was n kwoajong van vattien joar. D’ollu hadden t nait te braid en zo leerde k dat n mens zuneg wezen mos mit geld. Ik haar dus ook van de Nutsspoarbaanke zo’ n nikkeln ovoal buske, woar j’elke sint, dij je soms kregen op joardag of aandere gelegenheden, in doun konden.
Der was gain sleudeltje bie,… dus as t geld der ain keer in zat, din kon ter nait weer uut. Doarveur mos je noar de baank tou, woar ze n pazend sleudeltje haren. Ain moal in t joar gong ik dus noar dij baank. Dat was aaltied mit n zekere schroom, omreden dat doar achter n grote, braide toavel vief belangrieke heren zatten, om joen geld uut t buske te hoalen.
As je in n zeker joar schier wat geld in t buske doan hadden, keken zai de klanten goudkeurend aan en schreven din mit pènne het bedrag dat ze oetteld hadden bie in n vaarkant boukje, woar veurop Nutsspaarbankston.
Der was n spesjoale wachtkoamer, woar je zitten mozzen te wachten tot je aan beurt waren.
Dat von ik aaltied t aargste. t Was net of je bie dokter op spreekuur zaten …. Was je aan beurt, din ging de deure open en kreeg je n wenk om verder te komen. Der wui van joe verwacht, dat je pette of mutse onder d’aarm deden. Zo heurde dat nou ainmoal.
Nou haar ik al verschaiden moal hin west om geld te brengen en k haar elke keer van de heren heurd, dat k n goie spoarder was. Mor dou gebeurde der wat, woar de heren nait zo bliede mit waren….. t Was noa d’oorlog n slechte tied en elk dubbeltje mos omkeerd worden om mond boven woater te holden….
En net in dij beroerde tied kreeg ik n ongeluk, woarbie mien winterjaze n scheur opluip….
Dat was nou ook ja wat….Nou was dij jaze nog wel te moaken, moar t mooie was der toch òf zee moe.
“Doe zelst n nije jaze hebben mouten”, zee ze, “moar ik heb gain geld. En ik kin dat ook nait uut bainen snieden…. Gelukkeg hest wel wat geld op dien spoarbankboukje stoan…, dus doar zel we wat van ophoalen mouten.”
Dou ze dat zee, kreeg ik t al benaauwd…. k Wui der recht n beetje doezeleg van….. “Geld van mien boukje ophoalen”, brocht ik uut, “moar dat kin moar zo nait….doar zellen dij heren van de baank nait bliede mit wezen.”
“Joa kom aan”, zee moeder, uutindelk is dat dien geld en nood breekt wet….. Doe gaaist hin en hoalst 25 gulden op.” 25 gulden…t Swait brak mie uut….Dat was ja sikkom de helfte van mien spoarbedrag… Ik wos nait woar k t zuiken mos. Mor der zat niks aans op….Ik kreeg t boukje in haand drukt en ik mos noar baank. k Wait nait meer hou laank ik onderweg west bin, moar dou k tot mien positieven kwam, zat ik in de wachtkoamer en wui ik binnenroupen.
Onhandeg strompelde ik noar binnen en bleef veur de grote braide toavel mit de vief heren stoan mit alpinopetje in d’haand…. “Zo”, zee ain van de heren,”en jij wilt weer eens wat geld op zij leggen?” t Begon mie alweer te doezeln….”Nou, nee meneer”,…zee ik..
Ik kon sikkom nait uut mien woorden kommen: “Ik eh…ik wol groag 25 gulden trog hebben,…..want moe zegt, dat ik n nije jaze hebben mout….en zai het t geld der nait veur”.
Gelukkeg, dat was der uut….Bainen trilden mie….
t Wui doodstil achter toavel….de heren keken mekoar aan en kuchten wat, mor zeden niks. Ik kreeg t aal benaauwder…. “Tja ja”, zee ain van de heren,…”dat is eigenlijk niet de bedoeling bij de spaarbank. De bedoeling is spaarzaam te zijn om later van je spaarcenten te kunnen genieten. Is het beslist noodzakelijk dat jij een nieuwe jas krijgt?”
Ik haar t nait meer….”Moe zegt van wel meneer.” Ik kon t sikkom nait langer uutholden, zo doezeleg was ik….
“Nou dan zullen we voor deze keer een uitzondering maken….hoewel het niet de gewoonte is.”
Ondertussen schreef hai in mien boukje en pakte ain van de andere heren t gèld uut n iezern kiske, dij achter hom ston op n biezettoaveltje….
Ik greep t geld en moakte dat ik weg kwam. De heren hebben mie vast mispriezend noa keken, mor ik was allaank bliede, dat k weer op stroate ston….
He he…nou dat was mie wel wat…. Van uutputten ging ik even op n hekje laangs de weg zitten, totdat boudel nait meer zo om mie tou draaide….
Dat was ainmoal, mor nooit weer, nam ik mie veur…….!
Mien jaze heb ik loater wel kregen en ik bin bie mien waiten in de joaren doarnoa nooit meer doezeleg west….
Tot òflopen weke…..
Elk en aine het de gebeurtenizzen van de eurokrises wel volgd, dunkt mie…. Doar wui proat over geld, geld en nog es geld. Over miljarden aan geld, dij zo even beschikboar waren. Dou begon t mie weer te doezeln!!!!
Zollen wie aarme Europeoanen strak weer, net as ik in 1947, mit pette in haand noar ons geld vroagen mouten. Man ik krieg t nou aal benaauwd.
k Hoop dat geschiedenis zok nait herhoalt,
pppffffff …
Tot de volgende EU-rotop. !!!!!!!
Der waas ais n sprutter op Meij
dij legde nog ien jannewoarie n ei
“Hai”, zee Vlaamse gaai
dat hait n aai
en mout ien maai
Mor sprutter waas wat slicht
en slecht van gezicht
Ze haar meij op bord lezen
en docht nou mout t wezen
k Heb t van heuren zeggen
Dus as ik laig, din ien kemizie.
Mor k wol toch even wat aan joe kwiet
As t mag, mit joen permizie.
Ie waiten dat k nait groag
Over n aander proat…….
Mor t stel hier schuun aan d’overkaant
Joa, hier bie ons ien stroat!
Ze zeggen dat hai zopt
En zai mit aander kerels goat.
n Dikke bakker oet Seballeburen,
krigt rondom Kerst aaltied male kuren.
t Wief zugt, hou t heur ok verdrait,
heur vint in bèrre sikkom nait.
Gelokkeg zel t mor n poar weke duren.
ik luuster
noar n jeugd
swaart en duuster
as n daaier
haar e plezaaier
gain wait
van t verdrait
is e nou old
heur haart blift kold
k Heb n midlifecrisis. Dat zeggen mien vrunden. t Zel wel. Mor woarom mout elkenain doar zo om laggen? ‘Ach jong, dat waait vanzulf veurbie’, zegt mien voader asòf twij doagen in bèrre mit n waarme kruuk mie der van òfhelpen gaait.
De kerels op t waark ploagen mie der mit.
‘Wie begriepen t wel’, zeggen ze. ‘Veurdat je de kiste ingoan nog ainmoal n roeskevoeske snorren, n dure BMW in mot rieden, n kurzus schildern in Fraankriek en doar juchtern mit elks dij zunder klaaier veur dien schilderskwaste staait. En din terogge noar de vraauw. Mooi n haalf joar omdoameln veurdat de rekens en t waark die vannijs bie de strödde griepen.’
Mor k wil nait recht n haalf joar omdoameln. Ik wil t echte leven. Vaarentwinteg uur op n dag, drijhonderdviefensesteg doagen in t joar. De rest van mien bestoan! ‘De midlifecrisis bestaait nait,’ zegt mien zieleknieper dij k mit mien twievels schele kopzere bezörg. Zugst t wel. Mien vrunden zain n spook. ‘Dadde wat minsen n midlifecrisis nuimen, is n aaldoags mement in n leven woar ales bie nander komt en je joezulf de vroage stellen, welke kaande t op mout,’ zegt ze.
Geliek het ze. k Wait vot al drij mementen in mien leven woarop k docht: woar mout t in vredesnoam hin mit mie? Toun k twinteg joar war belde n leroar mien olders om te vertellen dat hai zok zörgen muik over mien leerderij. Dat war in dezulfde week dat mien twijde kammerroadske t uut muik. Wie zollen hokken goan mit nander. Zij wol n holten kaaste, ik n stoalen. Drokte om n kaaste midden in de winkel van Prummel. ‘k Heb der genog van, k bin flaauw van die, k wil die nait langer zain,’ waren heur leste woorden. Twij moal begrodelk, ze war schier begonnen mit de pil en ik war nog moagd.
t Twijde swoare mement in mien leven war in Wildervank. k War acht joar traauwd. Mien vraauw en ik haren n aarbaidershoezie kocht mit t idee om der soam old te worden. De wins om kinder war vleden tied. Wie wazzen aan t rommeln mit stainen, gipsploaten, holt en kopzörgen. Mien vraauw sluig n moandlekse cyclus over. Gain peniek, t lag aan de drokte van t vernuzzeln. n Moand loater ging mien vraauw in ainen slikken en gruien. Onverdachts zwanger! Veul geredder en geregel. In de sloapkoamers war t n grode puunbult. Om toerbeurten sluipen wie bie n swoager en bie d’olders. Soam mit mien ol heer is der n liggerij kloar moakt. De boane war der deur, anderhaalf joar loater war der n twijde in de moak. t Aarbaidershoezie wuir te klaain, wie binnen in twijdoezendaine verhuusd noar Knoal.
De roze dreumwolke woar k mie in nuzzeld haar wuir rap n dunderkop. t Voaderschop verjuig t diedeldaantjen. Veul vroagen, gain beschaaid! Liefzeerte bepoalde mien leven. k War n vremde veur miezulf en mien vraauw. Noa n poar joar het mien twievel over t grootbrengen ploats moakt veur tröts. k Heur voak van vrunden en femilie dat mien zeuns goud in t leven stoan. d’Oldste is eernsachteg, de jonkste is n klaain dunderstaintje. k Zai miezulf voak terogge, t zulfde kerakter, dezulfde kuren en knepen. Voak zeggen minsen dat t kriegen van kinder n kroon op n huwelk is. k Heb mien vroagtaikens derbie. Volgens mie is t n hail groot proefwaark veur t sloagen van n reloatsie, woarbie t siever nait van pertansie is.
De daarde tamtoatsie. k Zit ter middenin. k Bin òftraauwd. k Woon in n kwinde op Troapelknoal en mien boas het mie de wacht aanzegd. t Gelok lagt mie tou! k Heb n besluut nomen. Veurdat ik fiefteg word, wil k n marathon runnen, mit d’eerste pries aan d’ hoal goan in n Grunneger schriefwedstried en twij moand op n fietse deur d’Alpen joagen. Drij dingen dij op mien winslieste stoan. Mien vrunden zeggen dat ik te groot dreum.
k Heb aaltied groot dreumd. As kind dreumde ik voak dat k Jezus war. n Leroar op schoule zee voak dat Jezus terogge zol kommen op eerde as n noabergeliek mins.
Dus ik docht, meschien bin ik de nije Jezus. Ain moand heb ik mie gedroagen as Jezus. k Pluig mien zussies nait langer en k huilp mien moeke mit d’huusholden. Zulfs de rötjonges op t schoulplain woar k aaltied drokte mit haar luit ik mit vree. Jezus haar t in t begun ook stoer, docht ik. Mien voader brocht mie terogge op eerde. Onder t eten haar k n grode gapperd. k Kreeg gliek n diedel mit n soepslaif, k haar de gruinte in de glimmers en t vlaais in de kroage van t bezoen. ‘Most nait dinken dast Jezus bist,’ bölkte mien voader.
Vanòf dij tied dreumde ik nait langer dat k Jezus war. Din haar Tjibbe de zeun van de köster meer kaans, hai zat aal zundoagen veuraan in de kerke. Ik dreumde hin over n leven as wielrenner en wenneer k te old wezen zol veur mien fietse zol ik n bekinde Grunneger schriever worden. ‘Doe wilst nait oetwazen en groot worden,’ zegt mien oldste zeun. ‘Doe wilst n klaain kind blieven, omreden dat t echte leven die baange moakt.’ Ik bin nait baange veur t echte leven! k Bin juust baange dat vlak veur mien dood blikt, dat ik nait recht leefd heb!
’t Moakt nait uut hou je t nuimen en wat je dreumen,’ zegt de zieleknieper. ‘As je mor uutzuiken woar t vot komt.’ Dus dat goa k doun. Ik goa ales uutzuiken. En k goa dreumen, hail veul dreumen, over loater as k groot bin!
zugst mie nait meer
rokst mie nait meer
vuilst mie nait meer
bist allain nog woorden
bist allain nog stem
zunder ogen
zunder neuze
zunder handen
bist n proatend nummer
op mien GSM
Daarom?…. Is gain reden; zegt man doch mainsttied. Mor der mout doch wel n oorzoak of reden wezen, veur aal wat der in ons noaste of wiedere omgeven beurd. Zukswat komt doch nait zo mor oet locht valen? Achteròf is voak n bult verkloarboar. t Kin ja nait aaltied n ongelok, of stom touvaleg wezen. Gain mens is veur t (on)gelok geboren. Aigen verdainste?; touvaal?; noodlöt? Woarin mouten we nou leuven?
Woarom? …. Binnen mensen op dizze eerde komen? Tot meerdere eer en glorie van onze Schepper? Of noodzoakelkerwies vanwege t aantelen? Onze olders hebben ons vanzölf – aal din nait vol vreugde – begrout. Gain van de borelingskes het der ja zalf om vroagd. Eerste kreten binnen din ok vervast gain vreugdeklaanken west. n Vrömde, kolde, aangstaanjoagende wereld is t, dij heur of hom begrout. Doch blift t aaltied n meroakel. Oplochten, veuraal noadat bleken is, dat alles dik in odder is, zowel mit mouder as kind – aal der op- en aan zit – en t wieders zond lekt; is der reden tot grode dankboarhaid.
We hopen, dat we der mor laank van maggen groalen. Mor dat hebben wie ja nait in aigen haand. In broeklain geven en kregen! Veur goie, mor ok mindere tieden. In veur-, mor schaande genogt ok wel ais in tegenspoed. Mit hopelk meer laif as laid. Ok zit in elk begun t ende al besloten. Dood en leven heuren bie mekoar as kop en munt; yin en yang. t Blift aaltied n kompleet roadsel, woarom d’aine vraauw – al din nait veurzain – votdoadelk in verwachten rakt, meschain wel van bèrreplaank of aan, en n aander noa laank wachten en veul onderzuiken, voak oet nood, noa n aantal mishottjede pogings; veurgoud hoop op gezinsoetbraaiden opgeven mout. En wat te denken van al dij vraauwlu – wichter voak nog– dij t kind (nog) nait willen en t doardeur (loaten) òfdrieven, of ter adoptie aanbaiden? Woarom? …. Is alles in dizze wereld zo ongeliek verdaild? Hebben paardie lu zowat helfte van tied kommer en kwel? Komt sommege lu financiële aarmou mor nait te boven? Blift het stoer, aaltied mor weer vernijs èndjes aan mekoar te knubben, terwiel bie sommege aandre lu schienboar zomor t geld binnen blift stromen.
Over gerechteghaid proat! Waaraan hebben wie dizze verdaildhaid in soamenleven verdaind? Elk het doch t zölfde recht op n mensweerdeg bestoan? Hebben zie meschain wat onmis doan, of het man dit aanszins over zochzölf òfroupen? Of mouten we dit raangschikken onder t heufdstok “kloare pech”?
Woarom? ….Heerst der in bepoalde laanden zowat aiveg en aaltied oorlog. Is der zowat nooit n tied van – of zicht op – vree? Stoan paardie volken aalsmor vannijs mekoar noar t leven. Binnen der doagelks miljounen ontheemden op vlocht, of mouten ze bivakkeren onder mainst erbaarmelke omstaandegheden. Onschuldige manlu, vraauwen en kinder.
Woar is t laand bleven, woar laiwe en laam vredeg noast nkander leven konnen? Woaraan ontlainen terroristen t recht op heur verschrikkelke gedou? Wenneer komt er in t haailege laand endelk ains Vree?
Woarom? ….Roaken zoveel mensen, veuraal jongern, zodoaneg mit heurzölf en aandern in knubbe, dat ze mainen haard te mouten schoppen tegen bestoande odder deur overmoateg alkoholgebroek; drugs; allerhaande vörms van krimenoalitait en aander excessen en hiermit voak gepoard goand zinloos geweld? Zie hebben weelde en welvoart ja aan t gat hangen, mor waiten ogenschienlek nait, hou doar mit om te goan.
Woar ging t mis? Wel of wat is der as schuldege aan te wiezen? Wel is veur aal dij noareghaid verantwoordelk? n Teveul aan buusgeld; betoalde bieboantjes; thoessituoatsie: – inkomplete femilies – waarkende mouders – gebrek aan echte aandacht, belangstellen en tied – (sleudelkinder!); tot dizze hedendoagse oetwozzen? Hou kriegen we menskhaid weer in t goie – algemain apsepteerde- spoor? Woar binnen de algemaine nörms en weerden bleven?
Woarom? ….Is er zoveul krimenoalitait in wereld? Onvree mit homzölf, alles en elkenain; nieds t.a.v. aandern, dij t (voak schienboar) veul beder trovven hebben? Binnen wie mit nkander, t spoor n bedie biester roakt? Hebben we teveul buusgeld, van dij gevolgen, dat benoam t jonkvolk nait wait, wat e doar van gekkeghaid zoaal mit doun mout? Vreten ze doarom zokse roare dingen oet en zetten ze t dure geld om in draank. Zoepen ze as n krieger op t oorlogspad. Hebben we t zo goud, da’ w dij weelde van onze welvoartsstoat nait velen kinnen? Binnen wie zo verwend deur t bezit van t eerdse sliek, dat wie aal veurdailen van onze gaistelke- en eerdse verworvenheden vergeten binnen? Worden we deur t “ wereldvenster “ – d’ alensoverheersende tilleviezie en (internet) computer – zo ‘brainstormd’, dat we waarkelkhaid oet t oog verloren hebben?
Woarom? ….Lieden miljounen mensen op dizze eerdkloot aan: aarmou, honger en dörst? Roaken er doagelks zoveul lu heur boantje kwiet? Is der bliekboar gain enkele regeren in stoat t tie blievend te keren? Zain zie – ondaanks schone beloftes – gain kaans n ende te moaken aan aal dij bekende en deur elks zo verfoeide wantoustanden; widde boorden krimenoalitait – fraudes; omkopens; chantoages; drugshaandel en –gebroek; moord en doodslag; vandoalisme; daifstal; korruptie en aander “braandheerden“? Woarom?…. Lopt ain op de vaar huweleken spoak? Woar is traauwbelofte bleven, as we t bliekbaar bie elk zuchtje tegenwind al òfwaiten loaten? t Zo gaauw nait meer zain zitten en t ‘huwelksbieltje’ der bie dele smieten? Waiten wie ons mit welvoart en welstaand gain road meer? Mouten wie zo neudeg as echtpoar aalbaaiden waarken, mit dij gevolgen, dat wie sikkom gain tied meer hebben veur mekoar? Wat doun we mekoar en onze kinder aan? Zo binnen we doch nait traauwd? Woar is ons verantwoordensgevuil bleven? Woar belofte van aivege traauw, in veur- en tegenspoed? Huweleken worden in hemel sloten, wordt der wel ais zegd, mor woar blift din dij Allerhoogste traauwambtenoar? Woarom let HIJ dat aal geworden en grep HIJ dij echtbrekers nait bie schammelhakken? Geven we nait meer genog om mekoar en kaizen doarom te rad weg van minste weerstaand. Aan ovrege betrokkenen en in t biezunder kinder wordt schienboar naauw docht.
Woarom? ….As we bovenstoaande faiten consteteren en erkennen; t aalmoal zo ofgemieterd goud waiten en t zo groag aans zain; kinnen wie der mit ons altmoal din echt niks aan veraandern? Blieven onze ogen sloten oet: aangst; aigenzinneghaid; zölfzucht; onverschilleghaid; gemakzucht of apathie? Loaten we daarom alles mor geloaten – liedzoam – over ons heen glieden?
Woarom? ….Gunnen mensen mekoar t licht in de ogen asmangs nait? Nieds, op aal wat n aander het? Kikt menneg oog aaltied noar d’aander? Is andermans gras nog aaltied veul gruiner?
Willen of kinnen we n aander nait goud begriepen? Willen we aalsmor t zölfde of meer as wat n aander het? Zo ontevree, mit wat we zölf zomor kregen hebben, of is t schier òfgunsteghaid? Aigen verdainst is t ja nooit! Dankboarhaid is mainsttied wied te zuiken. Woarom? ….Meten lu schienboar mit twij moaten; is t oordail nait geliek; droagen gelieke munneken nait dezölfde kappen? Mout de aine mens staarven in ploats van te maggen leven, in tied dat paartieds n aander zo geern goan wil? Zellen we t nait meer aan onze Grote Hemelse Regisseur over loaten mouten en pebaaiern veuraal ons aigen stroatje te schrobben? Verkloaren kinnen we loop van zoveul dingen ja doch nait!
Woarom? …. Moaken wie ons aaltied zo drok om onbelangrieke zoaken? Kinnen we onze toumeten tied nait beder besteden? Vinden we t zo stoer, ains sorry te mouten zeggen? Willen wie nooit minderman wezen? Mout het laifst onze aigen hoane keuneg blieven kraaien? Mouten wie zölf veuraal volop in belangstellen stoan? Woarom? …. Mouten paardie lu leven mit n sikkom ondroaglek verdrait? Kinnen mensen zo min vergeten en bovenaal vergeven? Ligt schuld nait bie elk van ons? Binnen we t parredies; de zundvloud en toren van Babel, allaank vergeten? Is onze sproak op zoveul terraainen nog aaltied verward? Zegt de ains aan ons beloofde regenboge ons nou gain sikkepit meer?
Woarom? …. Maggen mensen nait aaltied soamen old worden? Worden ze zomor onverwachts oet nkander rukt deur zaikte of aander meleur, woardoor aine bevubbeld noar n zaikenhoes of nog aarger n verpleeghoes mout. Of deurdat aine komt te overlieden; mit voak n bult zörgen veur achterblievers; liggoamelk, gaistelk of financiëel.
Woar kinnen we antwoord kriegen op dizze en nog n haile bult aander vroagen? t Grode ‘woarom’ blift ja n open vroage, woar gain mens n òfdound antwoord op wait. Elks mout zien aigen doarin vinden, as e der mor nait onderwegens bie verdwoald.
Of vroag k meschain noar t bekinde pad?
Lammechientje – ons nuver hangbuukswientje
en Lammetinus – dikste swienebere uut t Swieneparredies
hebben n swienekotje kocht – votgeliek om bocht
Joa, laifde is blind –
mor van Lammetinus wil Lammechientje wel heul geerne
n leutje preukselpobbe – n japperdgat – n swienedeerne
Laifde is wel duuzend bottervogeltjes in t lief
Mit ook bloud – swait – en n troan
Mor aan zied van heur Lammetinus
Vuilt zie zuch n melaifkeblözzem in zunne –
en schierder as dij zulverwidde – mor o zo eelske pronkske-swoan
Op n zwoule zummerdag in t Swieneparadies
brulofklokskes – veur t swientjesbruudspoar
nander eeuweg traauw verzeggen en: verzegd is verzegd
veur altied – wis en zowoar – Lammetienuszwoar
t Swienesprookje is aangoan en snoetjeknovvelraaize is begonnen
mit daansmuziek van zwaalfkes, iempikkertjes en muskes
en slieren van gold en zulver en op-wind-suzende bellonnen
Lammetinus – miedunkt dat e meschain veul waarken mot
Lammechientje het ja n wens:
Heul veul leutje loopswientjes in heur aigenste swienekot
Eerstkaans leven zie modderg en bragelg
onbestekkelk en knorgelokkeg – votgeliek om bocht
onder Swieneparredieselke blaauwe locht
n Schiere vraidag in oktober 2011
t Jonkje in mie het zo zien aigen leven. Sleudelbewoarder van n geweldege schatkoamer, stampvol herinnerns. Jonkje trekt der geern op oet. Hoge schounen (Bata? Van Haren?), körde boksem aan, swaarde jopper as t aan vrizze kaant is. Ho, eerst even voetballen mit Derkie de Boer op swaarde loane, dat ziestok in woningbaauw van Midwolle. Ochut, der is net wotterlaaiden aanlegd, der zit n bult op weg noa t dichtgooien. Kinstie de nek wel over breken. Mit zien swaarde fietse van onbekind maark (in mekoar knuterd en movveld deur fietsenmoaker Oadam Timmer) komt jonkje nog wel es in hege. Of onnersteboven as ain van de klözzen om trappers hìn tegen bult op weg aankomt. Stonnen trappers glad verkeerd. Leren gaait asmits van ‘Au!’. Jong het sikkom aaltied schonnen knijen, of en tou plaaisters derop. En schonnen neuzen van schounen… Hai trapt ja overal tegenaan: stainen, deuskes, blikjes, balen….Hai mout deurdeweeks zien klompen aan, slieten schounen nait zo gaauw (mor ze worden wel net zo snel te klaain, zien tonen stoan der nou nog noar….). Joa, hai muik n moal op schoulplaain n male schoever mit dij klompen. Onnersteboven, bainen locht in. Ain klompe vuil dele, op zien kop, weer n boele… Klompen kwammen mainsttied nait oet winkel, mor bie Baarghoes vot. Wazzen staarker, benoam as der stokken leer onnerkwammen. Ofval van schoumoaker Smid oet Oostwold. Even n baandje over de klompen, wazzen ze hailendal ‘shockproof’…. Ainmoal haar e doch n poar klompen oet winkel, wazzen mooi opvaarfd. Grootsk stapde doar mit deur woningbaauw, tot kappe derof vloog, van ain van dij klompen. Niks weerd… (“Rötjong, wat hest nou weer ommaans had??!!”)
Voetballen dee e t laifst, mor of en tou gingen ze deropoet, noar t laand van Botjes, veur t jonkje was dat hail wied vot. Derkie ging ook wel ains mit, as e mog van zien moeke. (Moekes haren voak hikhakkerij, mor der wazzen ook wel tieden van vree…) Jonkje kreeg dìn n lutje vleske mit, beetje melk en veul wotter derin, mit n dropke (katjesdrop). En dìn mor schudden, schudden en nog ains schudden…. Dropwotter, lekker! Wotter lopt hom nou nog wel ains in mond, mor t wordt nooit meer as dou… Ze speulen ook wel boeten bie d’oprit noar achterdeure (veurdeure wer nait broekt, n domie kwam der nait meer in hoes). Veul speulgoud haar e nait, wel veul fantezie, verbeeldenskracht. Haar e n moal n brandweerwoagen kregen, op Sunnerkloas, of veur zien verjoardag. Ree ain van dij Eversbungels mit zien veurrad van fietse derover hìn. Indeukt, nait meer recht te kriegen, ook nait deur haard te reren. Doarboeten bie achterdeure kwam ook de reuzenstoompot te stoan, mit swieneerappels. De kunst was om doar nog n poar oet te peutern mit n stok, as ze sikkom kloar wazzen. Oetkieken dat je vingers nait verbranden deden. Bedeln om n luddek beetje zolt en dìn mor smullen! (Swiene huifde ja nait alles, wer doch slacht in november deur de Hassings, pa en zeun). Jonkje het nog veul meeer herinnerns aan dij joaren doar aan Blaauw zien loane. Hoesnummer E53, loater Schortinghoesloane 11. t Hoeske, achterin toene, mit de kepot scheurde kraanten om joen gat mit of te vegen. Asmits wer der n emmervol stront bie de rebaarberplanten gooid, wollen ze beter wazen, dikkere stelen. D’olle appelboom, Bremleys, zo zoer….. Veur appelmoes. Pa at t zo, wie mozzen der hail wat suker in van de Coöperoatsie. Toentjen dee t jonkje ook. Ging e laandjebloumen oetsteken in t gruinlaand bie Botjes, mit grond deraan. Ging e ze weer poten in zien toentje, stoefbie de sering en gulden roede. (Haren ze doar gain Grunneger noamen veur?) Zoien in schure… n Tent moaken van t grode rik… In hoes bie maal weer postbode speulen mit ansichtkoarten… Meccanodeuze op toavel… Op veziede bie oom Engel Tuun aan overkaande, op zundagmörgen of op gewone doagen, boeten op baanke… Oom Engel mit zien boggel, en zien sloatje… Op neuze derbie, in open deure van garage Blaauw, kieken noar auto’s, trekkers, monteurs…..
t Jonkje in mie… Och, wie hebben t best gezelleg mit ons twijbaaident!
19 oktober 2011
Zaik wezen
Nait meer laaiden geven
Overgeven
Aan d’aander
Dij veur die zörgt en zegt:
‘Nou most rusteg liggen blieven
Ik zel alles wel doun’
Nait willen en toch doun
Dat is
Zaik wezen
Haalfweg augustusmoand
t was mooi aan loade kaant
gingen mit schier zummerweer
swaalfkes nuske baauwen
septembermoand was schier
jongen kwammen aaikes oet
ollen vlogen hinneweer
jonkgoud mos ja dijen
dou wer t kold en kwam
nattens der over tou
swaalfen mozzen votmoaken
begun oktober wazzen
swaalfies haalfwozzen vot
op roakeldais noar zuden
10-10-11
k Wol ja zo geern schrieven
veur wichies; olle wieven
Veur jongelu en bejoarde kerels
Mor t wer niks aans as tied verdrieven
Sekonden, minuten en uren
Leggen elkenain ien luren
zai goan zo allerbenaauwdste vlug veurbie
en moaken dat t leven joe dut verzuren
Geert Moatjes zit as vanolds bij de keukentoavel. Hij het t schriefblok veur zuk liggen, balpen dernoast, reservebalpen doar weer noast. En ok nog n gewoon Bruynzeelpotlood, HB. Der zitten dikke vollen ien Geert zien veurheufd, dat komt van t prakkezeren. Geert het n plak kregen ien e kemizzie “Westerkwartier Plus”. Doar het Harmke höm veur aanmeld. t Is de bedoelen dat t Westerketier wat meer opstöt wordt ien e vaart der volkeren (dat bennen Harmke heur woorden…), dat der wat meer aan e weg timmerd wordt, dat dizze regio zuk wat beter ien t licht zet. Der moet wat uut t stro zet worden en Geert is ien e subkemizzie C2 ploatst, kulturele aktiviteiten met n link noar de meziek. Die ‘link’ begreep e eerst niet zo goed, mor Harmke het m dudelk moakt dat t met meziek te moaken hebben moet. “Goa veur mien part mor n nij volkslied veur t Westerketier moaken, as jim mor wat doen gijt!”
Doar zit e dan. n Nij volkslied…. Die kan e niet zo mor uut e mouw schudden. Hij het ok nog n pooske de radio derbij aan had, mor dat leverde al hielemoal niks op. Joa, saggerijn en pien ien e kop… Nou, loat e mor es begunnen. Ien ding wiet e wel, hij gijt dit nooit weer doen, ien zo’n kemizzie zitten goan. “Nooit meer doen” zingt m aal deur de kop hen, “nooit meer doen”…. Doar kan e vanzölf ok “Westerketier’ van moaken, veur t refrein:
“Wèsterketier (2, 3, 4…)
Wèsterketier (2, 3, 4..)… Mor hoe moet e nou verder? Beetje meer varioatsie kan gien kwoad: “Mooiste streek hier is t Westerketier!” Geert glimt. Dat stijt doch mor even keureg op pepier schreven, met zien sundagse Parker Jotter, zunder opschrift. Geert perbeert zachtjes te zingen, beetje nunernd. Wacht, eerst even wat drinken, van dat opbedenken het e dörst kregen. Doch mor n biertje, ok al is t aan e vroege kaant? Veuruut dan mor! Der liggen nog wat blikjes ien e koelkast, die moeten ok op. Aans bennen ze zo over tied….
Kent e nog n aner verske woarop e deurborduren kan? t Moet goed ien t geheur liggen, de Westerketierders bennen ja niet apmoal zulke zangers as Gerd Sennema en Geert Zijlstra, t moet niet aal te moeilek worden. Aans doen ze gien mond meer open, zitten ze allenneg mor wat schieterg te laggen. Hoe zit dat met dat Franse verske, met die Engelse titel over die vlinder, die “Butterfly”? Zol e…. kom op, aan de slag!
“Westerketier, mien Westerketier!” (dat moet kunnen, dat sprongetje van 3 noar 4 lettergrepen, en ‘mien’ as bindmiddel). “Moarum doar en Noordhörn hier!” Ja, t lukt, nou deurgoan! Geert nemt nog n slok uut t blikje, boerket van enthousiasme en schrieft: “Westerketier, mooi Westerketier, geef me nog mor n potje bier!” Geweldeg! Nou ja, t riemt…. Der zit tegenswoordeg aal minder bier ien n blikje, leeg! Hij stommelt vannijs noar e koelkast en pakt der nog ien. As t blikje open trekt, grijmt e, op t toavelkleed dat Harmke van heur opoe kregen het, bij heur trouwen, n eeuwegheid leden. Hij verslikt zuk, mor dan is e der weer kloar veur. Tied om t uut te perberen. Wiet je wat? Hij moakt zien eigen podium, dat geft n echter, n eerliekser beeld. Geert klimt op e stoel en met t blikje ien e haand, begunt e:
“Westerketier! Wès…..”
De keukendeur gijt met n klap open, doar stijt Harmke, t plastic regenkapke nog op e kop. Geert as n standbeeld op e stoel, ien haand ien e lucht met t blikje, d’aander met t schriefblok, zien mond woagenwied open. Hij was zo met zien gedachten bij de Westerketierpromotie, hij het Harmke hiel niet heurd. “Zörgt jim even veur n zachte landing? En niet vergeten, even n doekje over mien nije keukenstoel. Jim zal wel gien voeten veegd hebben veurdat jim aan e veurstelling begon…”
Minister staait mit open mond
achter zien proatstoule. Hai kikt
noar Koamerlid dij klaaier oettrekt,
bloot noar veurzitter en kamera’s
swaait, pepieren biemekoar graait.
Bodes kommen aanrunnen. Aine
strukelt, ligt aan vouten van t lid.
Aner gaait braidoet veur noakende
volksvertegenwoordeger stoan,
nekke daiprood, hannen op rog.
Veurzitter stopt beroadsloagens,
minister blikt opzied, mummelt
dat oppositie nait veul om t lief het.
Stoatssikketoares dij over noatuur
gaait, ropt: “Dou gewoon, man!”
en gaf elk zien dail
Of je doar blied mit bennen
of nait
t Zel noeit veraandern kennen
Veur niks is der gain
onderschaaid!!
Aan toavel over vaaier borden
göngen zuikende woorden hìnneweer-
haart wol zuk wol geven
mor k wös gain vroage meer
En dou ik noa leste eerappel
die onbeduild in vinger snee
kwam aan t bluiden gain ìnde
t swiegen protend over toavel glee
Zeun mit blik op zeun
gef op um moeke te zeggen
elk hef bord leeg
gainent huf meer wat oet te leggen
In spaigel van t wotter
kikt kind mie aan
nuigt weerom noa eerder
verleden tied in maan
Rivier meert hier onbekommerd
dun nog aan t begun
bomenliene aan overkaande
stèt net as t aaltied stön
In wale van verswonden tied
dut wìnst mie hoast wat zeer
roaken dien vingertoppen mien handen
begunt t vannijs bie t swiegende meer
Hai mög dan wel n grode en onfersounleke kirrel weden: Boele har mor n klaain haart. Zo grof en haard as e tegen andere lu dee, zo zaacht en laif was e veur zien hondje. Veur vrömden was Teddy, n broen dwergpinchertje, n fel en gramniedeg baist. Mor veur zien boas was t gewoon n laif daaier.
As Boele op stap gung druig e aaltied n laange swaarte jaze en n alpinomutse. Teddy zat dan mainsttied in zien fietstazze en keek woakzoam um zuk hen.
t Stel woonde mit zuk baaiden in n smaal stroatje vlak bie t centrum in Stad. Tot zien vattegste har Boele bie zien ollu inwoond. Dou t aarbaidershoeske van de buren leeg kwam kochde hai dat veur zukzölf. Loater, noa t overlieden van zien olders, muik e van baaide hoeskes aine. Wel wat groot veur ain persoon, mor, zee Boele: “Kanst noeit waiten of k nog n moal aan de vraauw kom”.
Nait dat t doar op leek, mor ja, wel zol t zeggen.
Zo van boeten zag t ter aaltied ordentelk oet. Of t echt schoon in hoes was, wus gain aine, want der kwam gain mens bie hum over de vlouer. De roeten en de gerdienen leken schoon. In de vensterbaanken van de vaaier roamen aan de stroatkaande stönden mooie bloumpotten. t Was aalgemain bekend dat Teddy n hekel aan plietsieauto’s har.
Netuurlek warren der gounent dij doar misbroek van muiken.
Zo was t al n poar moal gebeurd dat ze snachts mit surveillanceauto veur Boele zien hoes stoan gungen. Wachten tot Teddy t in de goaten kreeg. Dij sprong den in de vensterbaanke en keek vergrèld noar boeten.
Tegen dij tied deden ze de blaauwe zwaailichten aan en reden n poar moal veur- en achteroet. Teddy luip den mit. Van d’aine vensterbaanke in d’ander.
As ale bloumpotten understeboven of op de vlouer laggen en veurdat Boele wakker wör reden ze weer vot. Hail vermoakelk aalmoal. Boele, ook nait gek, kreeg al gaauw in de goaten wat of der goande was en dat zien kelegoa Sietse de veurnoamste grappenmoaker was.
“Most ais heuren, Sietse mien jong, doe hest non al n poar moal mien hondje over zien toeren holpen. Zast wel vrezelk laagt hemmen, mor non is t mooi west. Nait weer doun”.
Sietse begunde te lagen en zee: “Moak die nait drok. Kinst toch wel tegen n geintje?”.
“Joazeker. Wel nait?”.
“Zo ist mor net”.
De weke doarop har Sietse weer nachtdainst.
Boele wus dat en was der op veurberaid. Hai bleef der specioal veur op en huil de boudel vanoet zien sloapkoamer in de goaten. Um twij uur wast zo wied. Sietse veur de deure. t Zölfde loaken n pak. Boele luit zuk nait zain en zee ook loater niks. n Dag of wat loater har Sietse dagdainst. Zien auto stön in stroade noast t bero. Geert wees hum der op dat der rook under zien motorkabbe vot kwam. En nait zo’n beetje ook.
Sietse stoof noar boeten. In de loop ropde hai n poederblusser van de mure of en spoot dij leeg under de motorkabbe. t Wör doar ain vrezelke widde boudel. De klonterege poeder bakde overaal aan vast. Dou de rook even loater optrokken was, zag e dat der n oetwaarkte rookbom under zien auto lag. Boele kwam der ook langs. Teddy in fietstazze.
“Wat non, Sietse mien jong, hemmen ze n geintje mit die oethoald? Kanst wel tegen hèn?”.
Wel moakt ainks oet houveul toalen of dat ter binnen? Wat wordt onder ‘toalen’ rekend en wat nait?
Ien de Ethnologue, n internatsjenoal overzicht van toalen, worden ien 1988 dik 6000 leventege toalen nuimd. Mor ien edietsie van 2010 (Ethnologue.com) zollen der nog zowat 7000 leventege toalen wezen. Om persies te wezen: 6909.
Ook ien Unesco’s ‘Atlas van bedraaigde toalen’ (2009) wordt n aantal van 6700 leventege toalen nuimd. Wel hailtied lezen het dat ter aal meer toalen oetstaarven, kikt toch wat roar op van n bericht dat t aantal toalen mit n stuk of doezend vermeerderd wezen zol!
Wat monwe doar mit aan? Dat grodere aantal ien Ethnologue is omreden n aantal toalvariaanten is der bie teld as zulfstandege toalen dij aal wel bekind waren, mor veurtied as dialekten van n aander toal bekeken werren.
Dij oldere Ethnologue (1988) geft bevubbeld veur Nederlaand drij ienhaimse toalen: Nederlaands, Vrais en Nederlaandse Geboarentoal. Mor volgens n nijere Ethnologue, Languages of the world (2009) binnen der ien Nederlaand 16 toalvariaanten: Achterhoeks, Drints, Grunnegers, Limburgs, Nederlaands, Nederlaandse Geboarentoal, Sinte Romani, Vlax Romani, Sallaands,
Stellingwaarfs, Twints, Veluws, Vrais, WestJiddisch, (Zeeuws)-Vlaams en Zeeuws. Ien 22 joar 13 toalen der bie!
Ethnologue, is n databestand van toalen, boaseerd op internatsjenoal waitenschobbelk onderzuik. t Bestand wordt soamensteld en beheerd deur n Noord-Amerikoanse kristelk inspireerde organisoatsie, SIL International in Dallas, USA. t SIL (Summer Institute of Linguistics).dut benoam linguïstisch veldwaark, voak ien kombinoatie mit zendenswaark.
Ien 1976, noa n oplaaiden bie t Moody Bible Institute van Chicago, schreven Dan en Keren Everett heur ien bie t SIL, dat Gods woorden verspraaiden wil deur Biebel te vertoalen ien toalen van ongeletterde moatschappijen, zo as bevubbeld ien de toal van de Pirahã-stam ien t Brazilioanse Amazonekontraain.
n Ofdailen van t SIL was aal twinteg joar zunder veul sukses aan loop west om veuroetgaang te moaken bie Pirahãtoal. Op nuigen van t SIL verhoesden Everett, Keren en heur drij leutje kiender ien 1977 noar Brazilië, eerst noar de stad Belém, om Portugees te leren en dou, n joar loater, noar n Pirahãdörp, aan mond van Maici Rivier. Ze haren der dou destieds nog hail gain wait van dat t Pirahã n gloepend stoere toal was! Veur komst van Everett en Keren was der nog nooit n boetenstoander west dij dizze toal onder knij kregen haar. Everett en Keren hemmen doar mit tussenpozen daareg joar bie dij stam deurbrocht, en ien dij tied hemmen ze t Pirahã t beste van ale westerlingen leerd.
SIL verzörgt ook de publikoatsie van de Ethnologue katalogus, n joarlieks overzicht en klassifikoatie van ale toalen dij ien de wereld proat worden of werden. Dizze databank, dij op t internet te vienden is, kint n drijlettercode tou aan ale toalen dij der ien beschreven worden: zgn. SIL-code.
Om tot n nije internatsjenoale standoard te kommen, wordt ter sunt 2005/2006 aan waarkt om de SIL-codes bie nkander te bringen mit de standoard van de International Standard Organisation. Veur toalen is dat ISO 639-3, ook mit n drij-letter code veur ale bekinde toalen. Mor as t mit aander toalen net zo is, as mit t Grunnegers, din maag der nog wel even goud wat deurpuuld worden aan katalogus.
Zo staait t der ien: Gronings. A language of Netherlands. Code: ISO 639-3: gos.
Population 592,000 (2003). Region:
Groningen Province. Language map:
Belgium, Luxembourg and Netherlands.
Alternate names: Groningen, Grunnings. Dialects: West Groningen (West Gronings),
Groningen-East Frisian (Gronings-Oostfries),
Veenkoloniaals (Veen Colony), Westerwolds (Westerwold).
Classification: Indo-European, Germanic,
West, Low Saxon-Low Franconian, Low Saxon. Language use: Official language. L1 of many rural people. Also use Dutch [nld].
Language development: Dictionary. Bible:
Dizze Wycliffe waas dervan overtuugd dat de Dag des Oordails kommen zol, as t Nije Testament ien ale toalen van wereld vertoald wezen zol.
(Ien 2008 is haile Biebel, Old en Nij, ook aal ien n Grunneger vertoalen oetkommen). Der mot akkeroat teld worden, gain toal maag oversloagen worden. Mor as tellen veur aander laanden net zo doan is as veur Nederlaand, din zollen ie mainen kinnen, dat Ethnologue toustand mit n faktor twij à drij overdrift en din kommen ie nait oet op 7000 toalen, mor op minder as de helft, om en bie 3000* .
As doarvan 90% binnen t aiw ofstaarft, bennen der ien 2050 nog mor om en bie 550 toalen over. Dus lu! Ie kinnen joe mor beder veurberaaiden op de Dag des Oordails! En t mement dat dij dag aanbrekt en wereld ten onder gaait is, mag din gain 2012 worden, zo as Nostradamus 500 joar leden berekend het, mor is t dichter bie as ie mainen! Wees mor blied dat ie meschain net ien de goie tied leven dat ie de leste dag mitmoaken magen. Aal joen veurollen hemmen doarveur te vroug leefd.
Ien tegenstellen tot de Grunnegers het t Pirahã-volk gain scheppens- of indtiedverhoalen en ze zain ale vörms van minsenproat, aans as heur aigen, as lagwekkend minderweerdeg.
Mit Everett is t aans goan as mit mainste zendelingen. Hai is van zien geloof òfvalen.
Staarvensgodwoar!
* Berthold van Maris: Tellen tot de dag des oordeels. Onze taal, 2010-9.
“Is Fraans ien t Fraans ook Fraans,
Fraans?”
Nee Fraans”” , zee Fraans ien t Fraans te-
gen Fraans.
“Fraans ien t Fraans is gain Fraans, mor
François, Fraans!”
Ze volde t pepiertje open en zag dat ze geluk haar. Der ston wat op maggeld. Ze pakte heur mobieltje en tikte t nummer in dat op ziekaant van t sedeltje ston.
Om vief uur zaten ze bie mekoar op kantoor. Dubbeldam haar nog n moal n daipgroavend gesprek had mit meesterkok. t Haar nait veul opleverd. Alibi veur de tied rondom dood van Vera Reker klopte. Woarom hai vonden was in de buurt van Nordhorn bleef veureerst n roadsel. Elkain het recht om doen te worden en din in berre te kroepen of liggen te snurken in n auto. Flipje was groots, ook aal haar e nait veul te melden. Hai haar n wasliest van veurnoamen moakt. Nou was de vroag wanneer t kevòrt openging.
Ester vertelde dat ze n tillefoonnummer vonden haar en dat ze beld haar mit d’oetgeverij. Barbara Vink was t pseudoniem van Vera Reker. Heur eerste bouk was oetgeven bie oetgeverij Eenhoorn. t Was n klaine oploage west. Dat deden ze voaker. Pas as n bouk boven n bepoalde oploage kwam, wuir t veur baaide partijen interessant. “Ze zitten te wachten op n nij manuskript. Verleden week haren ze verwacht dat ze heur nije waark zol inlevern, mor der was nog aal niks. Ze konden heur ook nait te pakken kriegen. t Kwam wel voaker veur. Mor ze haren meer klanten, dus dij gingen din veur.”
Dubbeldam stak zien haand oet in richten van Philip Bakker. Dij snapte votdoalek woar t om ging. Hai gaf Dubbeldam liest mit noamen. Ester stond op en las over zien scholder mit.
“Gain pries Flipje!”, zee e grommend. “k Wis ja nait ains woarnoar ik zuiken mos.” Ester klopte hom op scholder. Ze lachte.
“Wel pries volgens mie Flipje”, zee ze.
Ze wees n noam aan op de liest. Dubbeldam las veur. “Berthold van Ammerzode.”
“Dat is hom.”
“Der staait Berthold en gain Bertil.”
“Bertil, wat is dat nou veur n noam?” “Berthold of Bertil. t Betaikent schitterende heerser.”
“Wat nou, schitterende heerser. Oh, roare boudel. Der is ain probleem.”
“Hou din?”
“De man is al meer as n joar dood!” Ester Edens ging weer zitten en keek sip. Dubbeldam schreef noam schitterende heerser op n pepiertje. Philip Bakker wis nait of e t nou goud doan haar of nait. “Wie zetten in op Berthold van Ammerzode en vroag mie nait woarom”, zee Dubbeldam en maggelde de noam op t widde bord. “Mie best”, zee Ester, ”mor der is ook wat loos mit Vera Reker, alias Barbara Vink.” Dubbeldam maggelde de baaide noamen der noast.
“En vergeet de noam Bertil nait, gewoon Bertil”, zee Philip Bakker aigenwies. Hai heurde der bie, von e zulf. Dou gingen ze zitten en wuir t stil.
“Wie begunnen gewoon weer van veuren òf aan”, zuchtte Ester Edens.
“Vera Reker is dood. Dat is kloar. In keuken n klap in nek mit deegroller. Denken wie. En dij deegroller wordt loater terug vonden deur n toenman middenmaank zien sloaplanten.” “Ok, dat nemen we nou veur woar aan”, zee Dubbeldam.
“Der is gain doader en wie hebben ook gain flaauw benul woarom ze dood is.” “Klopt, zo op t eerste gezicht is der gainent in heur omgeven, dij heur dood hebben wil.” “Wat waiten wie zoal van heur?”, vervolgde Dubbeldam.
“Eh, ze schrieft verhoalen of zukswat, ze het n bouk oet. Dat hait ‘Laatste notities’. Oetgever wacht op n nij manuscript, mor dat het ze nait inleverd. Ze konden gain kontakt mit heur kriegen. Wie vinden n mini-disc bie heur op t waark, mor wieder niks. Thoes en op t waark ligt n verpakken van mini-discs. Mor der is gainent te vinden. Der is niks wat wiest in richten van dat ze van meziek hold ofdat ze mit dij dingen wat dut. In t haile hoes is gain snipper te vinden van heur schrieverij. In garagebox ligt bie t òld pepier n gedailte van n verropt schriefschrift, mit flarden van tekst van eerdere bouk. Wie zeggen dat de TD nog eefkes wachten mout mit
onderzuik. Wie kommen nait veul wieder.”
Philip Bakker nikkopte. Hai verschoof op stoul.
“Ain mini-disc hebben we vonden”, zee e gaauw. Edens en Dubbeldam keken hom aan. Hai wist nait ofdat e nou swiegen mos, ofdat e deurproaten kon. Hai gokte. “Ik heb n kopietje moakt van d’opnoames en ain ligt in mien buroloade en de aander ligt bie n kammeroad van mie, dij wat dut mit geluud. Dij het raive, woarmit hai dat gesprek noar veuren hoalen kin. Op opnoame wordt noam Bertil nuimd. En t liekt dat de gounent van d’opnoame wat toesterg binnen. En…. ik heb wel vroagd, mor bie de TD haren ze veureerst gain tied veur dij mini-disc.” Zo dat was der oet. Philip luit zuk achterover leunen op stoul. Ester keek hom aan of der nog meer kwam. Zunder woord of wies ging ze deur. Dubbeldam reageerde ook nait. “Ze het gain computer en zukswat. Mor ze schrieft wel.”
“Din hebben we n opstandege kok mit verbeeldens. Dij wordt doen aan kaant van weg vonden, op n tied dat e waarken mos. Man is zo vervelend as e laank is en wait niks en het der niks mit te doun. En hai is weer vrij, wie hebben niks tegen hom. Denk ik.” Dubbeldam nam t noadloos van heur over. “Wie gokken dat Bertil aine is dij Berthold van Ammerzode is. Woonde mit zien vraauw in d’Olderman State. Man is oet tied kommen. Vraauw is ook overleden.” Dubbeldam keek Flipje aan. “Wat waiten we van Berthold van Ammerzode en zien vraauw?”
“Dat goa ik oetzuiken,” zee Philip Bakker,
“dat goa k votdoalek oetzuiken.” “Nou, dat beduil ik,” zee Ester Edens. Ze smijgelde wat.
Flipje muik dat e votkwam. Hai was zo groots. Hai heurde der bie.
Dubbeldam tikte mit n geel potlood op toavel. Ester ging veur grode widde bord stoan mit handen in zied.
“Waist wat ik nou zo singelier vind?”, zee ze en ze kruuste aarms veur de borst. Ze knikte deur de heup en nam onbewust n pose aan van n fotomodel.
Dubbeldam brak t potlood in twij stukken en keek aander kaant op.
“Nou?”, zee hai en schroapte zien keel. Hai hoopte nait dat ze t heurd haar, dat zien antwoord wat onzeker klonken haar. En der zat n piep in zien stem. “Nou?”, zee e wat meer kerelachteg. “Ales van heur schrieverij is vot. As je schrieven, ook veur de lol, din bewoar je dat toch. Je schrieven schriften, kladblokken, notablokken vol en den komt dat toch aargens te liggen. t Liekt mie nou sekuur aine, dij dagbouken het. Dat is toch aargens. Gain computer mit tekstverwaarker, dat kin k mie nog veurstellen, mor den zol je toch n tikmesien verwachten. Ook dij is der nait. Woarom is dat nou juust aalmoal vot? Allinneg zo’n floddertje bie t òld pepier.”
Dubbeldam bekeek baaide stommeltjes potlood.
“Kiek as wie áin stukje vinden, den duur ik te zeggen, dat der meer is. Of was!!!”
Flipje kwam weer binnen. Hai haar der n dikke rooie kop van kregen. “Berthold van Ammerzode. Geboren in Zuud-Oafrikoa. Shell management. Traauwt mit Maria Sofia Langqvist, geboren in Kragerø, Noorwegen. Juriste. Gain kinder. Woonden in Olderman State appartement 9. Voorbeeldeg huwelijk. Wuir gewoon Bert nuimt. Gain aander noamen. Hai, n vogelkenner. Zai, n vraauw dij schilderde. Altied aan de kledder. Wandeln, fietsen, raaizen en trekken. Waren sikkom noeit toes. As ze thoes waren, was t om wat nijs te regeln. Hai kreeg toch n hartstilstand en is anderhaalf joar leden oet tied kommen. Maria Sofia kreeg kanker en is totdat ze overleed op de Olderman State bleven. Ze hebben doar ook n soort hospice ofs zukswat. Aalmoal service. Groutnis van Dina Stallinga.’
Der klonk n daipe zucht. Dubbeldam haar ondertied zien mes tot buuts oetkregen en haar twij punten sneden aan de potloden. Dou bekeek e t rezeltoat en smeet ze dou in prullenbak. Ester dee computer oet. Dubbeldam ston op en strekte zien laange rug. “Ik stel veur dat we kovvie drinken op de Olderman State. En dat we gewoon n potje goan kwedeln mit bewoners zulf. Gewoon kwedeln over Ammerzode en over Maria Sofia. Over wel t geld krigt en woardat de spullen bleven binnen en din mout der toch wat boven wotter kommen. Flipje, doe gaaist weer dij computer op de balie over de kop hoalen. Meschain schreef Vera Reker, oftewel Barbara Vink wel snaachts op t waark. Din kon ze t mooi oetdraaien en aargens opbewoaren.”
“Opbewoaren?’ Was dat nou weer?”, zee Ester en schudde mit kop. “Dat is t zulfde as overkopijeren”, ketste Dubbeldam weerom.
“Kom we goan!!”
Dina Stallinga haar rooie vlekken in haals.
Hier kon ze ook nait best over. Heur boas Jansonius haar beld. Hai zat vast op t vlaigveld van Phnom Phen. Doar mos e hail nait wezen. Hai zol van Hanoi noar Amsterdam vlaigen. Ze haar hom veureerst mor niks verteld over wat der goande was. Mor zien vrundin haar hom verteld hou ofdat t zat. Hai was duvels west. En nou zat e ook nog vast op n verkeerd vlaigveld.
Plietsie luip hier in en oet en doar kon zai ook nait tegen. Ze trokken de boudel over de kop en muiken de bewoners onrusteg. Katrien Datema luip aalgedureg wat te snivven en te liepen, doar haar ze ook niks aan. Ze was aal beld deur n journalist, dij wel ais waiten wol wat der loos was.
wordt vervolgd
Vrouger is al laank veurbie
Vrouger was van die en mie
Vrouger, dat was ainmoal
Vrouger hebben wie aalmoal
Vandoag is alles aans
Vandoag veur die en mie
Vandoag is loater vrouger
Vandoag gaait weer veurbie
Uut de Toal van Mien Moeke
vogels
dij vot
goan
vleugels dij
op vlaigen
stoan
vogels
noar
waarmte
tou, wied vot
mor zun
is doar
wied vot
bie die
vandoan
mor veujoar
binnen zai
der weer, veur mie
Voak heurst t van olde minsen: “In vrougerdoagen war ales beter!” As je dat taimke leuven, is t rezenoabel dat je dit verhoal nait lezen.
Op n moandagmörgen stapt mien oldste zeun uut zien berre om noar schoule te goan. Hai vrift de sloap uut de glimmers. Hai gapt. Hai stint. k Heb gain zin, zegt zien liggoamstoal. “k Wil terogge op berre”, zegt e zulf. Gliek gaait e. Hai gaait aaltied. Nooit vragt e of e vandoage asjeblief thuus blieven mag.
In ainen zai k miezulf terogge. Hou k zulf docht over t huuswaark en de schoule. Dat waar nait best, t waar nog minder as mien zeun. De grondschoule vuil mit. Aigentliek luip k der aaltied wel hin. Ik vond t begrodelk as k zaik waar. k Waar baange dat ik wat mizzen zol.
Vanòf de middelboare schoule in Stad ging t nait langer. t Waar aan t ènd van d’eerste klazze of aan t begun van de twijde. De leroar Nederlaands tikte mie op de scholder en fluusterde in mien oor: “Doe wilst zeker zo rap meugelk vot, op huus aan?” t Waar nait ains n vroage. t Waar n woarhaid! De leroar haar mien liggoamstoal lezen! Vanòf dij mörgen dreumde k over n leven buten de muren van de schoule, mor t waar meer fantezeren. t Wachten op t ènd van de dag waar t leven op schoule, t bestoan butendeure waar t leven zulf. k Herinner mie n duustere dezembermörgen. t Waar haalf negen, in t klazzelekoal schenen felle tllaampen. n Leroares stokte oet over de vroage noar siezen, aandailen en n hieptaik. De wiezer van de klokke ging langzoamer lopen, de tied kwam stille te stoan. “Woarom mout dit?”, docht ik. “Woar is dit veur neudeg?” Toch bleef k!
In de daarde klazze ging mien leerderij radjes achteroet.
k Veraanderde n poar moal van richten, in t Nederlaands nuimen ze t n pakket. Mit t eerste pakket kon k ales, mit t leste pakket kon k hoast niks. In d’eksoamenklazze war k op t nulpunt laand! t Diedeldoantjen haar t hazzenkrabben votjagd!
Elks mörn noar schoule goan dee k nait langer. As k uut de bus stapte, luip k gliek noar mien vaste kroug op t Zuderdaip. De schoule zat nait langer in mien hazzens. k Vruig mien ol heer ook nait langer of e n braif schrieven wol dij mien òfwezeghaid verkloarde. Ik muik t zulf. k Dee ook gain muite om asòf te doun, dat mien ol heer t moakt haar. “k Haar gustern gain zin om noar schoule te goan”, klaaide ik derop, en k zedde n handtaiken mit mien aigen noam. Nooit wat van weer heurd. n Hail schooljoar laank! In ainen war t eksoamen. k Sluig in ainmoal, en k wos woarom! Op t lest haar k endelk de wil vonden. “Nait nog n joar noar dij rötschoule”, waar de noam. Vandoag de dag dreum k wel es dat k vannijs noar schoule mout. t Is gain schiere dreum. Op mien rogge droag k n swoare tazze mit bouken en k begun aan n lange rit op de fietse. In de dreum is der aaltied n beste poeste wind. Noa n ketaaier bozzeln zai k de schoule. t Is twijdonkern. Achter n roam, in t felle licht, staait n leroar. Hai kniest mie oet en stekt zien laange laaiter noar mie omhoog. Op dat mement begun k, nog aaltied in mien dreum, te prakkezaaiern over mien leven. k Heb al van ales doan: k bin twij moal mit dezulfde vraauw traauwd, k heb twij zeuns, k kin nuver fietsen en mien bouk ‘Twij roadens en aander gedwèlm!’ is in de rekloame bie De Slegte. k Huif nait recht noar n schoule!
Din word ik wakker. t Is ook nog twijdonkern in t jechtege leven. n Gelokkeg gevuil vult mien soesderg liggoam. t Waar mor n dreum. n Noare dreum. n Nachtmere. k Vaal vannijs in sloap. n Poar uur loater gaait de wekker. k Stoa op. k Moak kovvie. k Smeer n poar plakken stoede en k ploag mien zeuns wakker. Tougelieks roupen ze: “Wie willen nait noar schoule.” k Vuil mit ze mit, mor k krieg gain meelie. Toun k de leeftied van mien zeuns haar, docht ik hoast t zulfde over noar schoule goan. Mor ik zegt t mor nait. k Wait wel dat vrouger ales aans war. Meschien wel beter.
Wintergaarst staait gelend
sangen eerabbels bluien
maisbloaden wirreln ien wiend
maaid gras swut ien zwad
Meer kikt noar darreln van
heur vool, schudt wies mit kop
raaiger strikt deel ien sloot,
staait op hoge stelten stil
Stoevend over koefkekrullend Schild
speult strakke zaail mit wiend
holdert holdend voar k mit
op weelderg waaiende zummerwiend
Wied vot jakkern witbloumde wolken
Wieder boven mien zummerse laand
ien tied van overdoad en gulle goaven
mit doarboven aalmachtege zummerzun
Loater lig k dreumerg oet te kieken
over gitswaart glinsternd wotter
noar graauw, blaauw, geel en gruinen
van wereld zunner ìnd of swet
Daarde volle weke van juli, dìn is t aaltied “Nijmegen”, drokste en bekindste Vaaierdoagse op eerde. (Nóg wel, mor de Chinezen binnen ook al aan t lopen sloagen…) Of dat wandeln “leuk” is??? As ik zai houveul lu t aine bain veur t anere zetten, leuf ik dat t wandeln wel wat het. Of je doar t woord “leuk” veur broeken mouten… IK hol nait van dat woord, al joaren laank nait, al wied veurdat der n heldere geest bie RTVNoord deur kreeg dat je de komkommertied zummers hail goud overleven kìnnen mit t motto: “Leuk!” Of aigelks “Leukst”! (En van dat woord goan mie de tonen in de schounen nog meer jeuken…) “Leuk” is in de toal n onoetstoanboar woord, woar je niks mit oetdrokken kìnnen (k heb op schoule wel ais mit de kinder ofproat n dag laank t woord “leuk” vot te loaten, stoer zat!), mor dat moakt t schienboarliek boetengewoon handzoam veur streekpromotiedoagen. Der vaalt alles onder ja…: buzzen trekken, ballonnen bloazen, mit mekoar aan laange toavels stoetje of stamppot eten, rokjesvoetbal…. Leúk! Dat belooft nog wat veur de kommende joaren: de “leukste” stroaten, verainens, schoulen, winkels, zwemboaden, hoavens, volkstoentjes, kinderboerderijen, zeskampen, aner activiteiten as droakers oploaten….
Weerom noar t wandeln… Dizze raaize bin k der weer bie west, in d’olste stad van Nederland. k Haar veur t lest in 2004 mitdoan (veur de 17e moal) en dat was mie nait goud bekommen. Zaik as n hond noa drij doagen, gain kruuske! Dij leste joaren was der van trainen nait veul kommen en zat kop veuls te vol schraberij. En mien wandelkammeroad was in 2003 oet tied kommen (mor dat heb k ja al ains verteld). Van t veujoar docht k bie mie zulf: “Kom op, schrief die in, kinst t aine bain doch nog wel veur t aner kriegen??!” Tegenswoordeg kin je wat je in de kop kriegen votdoadelk omzetten in ofsproaken. Je rammeln wat op joen toetsenbord, drokken op ‘votsturen’ en dìn krieg je n poar weke loater bericht dat der op joe rekend wordt. k Was al start mit oeventochtjes en dat betoalde zok loater oet. Op moandag 18 juli mos ik mien polsbandje ophoalen bie startburo 30-H. En doar ston mie doch n riege lopers, aldernoast! Haren ze n steuren had, konnen ze niks aandoun, zo gaait dat mit aal dat moderne spul. k Veraltereerde eerst wel dou k miezulf vannijs maank dij doezenden wandeloars moud inproatte, mor t wende gaauw. En dij pien in de rogge, woar k leste tied veur de Vaaierdoagse mit te moaken kreeg, wer nait slimmer. Eerste dag, Dag van Elst, heb k nog wat “defensief” lopen. Kaalmaan, of en tou mit mien lutje Canon n ploatje schoten, goud om mie tou keken, genog drinken had, en stoetjes, en noedels mit saus…. Nait veul bekinden zain mout k eerlieks tougeven, vol mie tegen. Mor ja, as je al zeuven joar oet t wandelpeloton binnen…. Om twinteg veur vaaier snommedoags was k weer bie 30-H om mie of te melden. Roem op tied. Lamme bainen? Vol mit! Twaide dag, Dag van Wijchen, kwam k stoer op gaang, mor wieder laip t goud, vannijs gain regen op kop en n schiere foto van de börgemeester van Beuningen mit n feestneuze op. Ofmeld om 3 uur en nait oetteld. En dij heuvels van Groesbeek op daarde dag? k Was weer hailemoal ‘in the mood’, bainen gingen sikkom vanzulf en dou k even bie t Dagbladkroamke aan west was en drij telegrammen as opkikkers mitkreeg, was t hailemoal ‘kat in t bakkie’. Leste ketaaier kregen we n gobbe wotter over ons hin, kleddernat, mor wat kon t schelen… Kwart veur drije bie 30-H om leste controlekoart op te hoalen en fit genog veur leste dag. En dij leste dag, de Dag van Cuyk, ook al kom je doar nait op de 30 kilometer, dat is wel zo’n biezundere dag. Haalf-karneval as je om joe tou kieken en zulfs de lu van de verkeersplietsie stoan midden op t kruuspunt te daansen! Om haalf drije was k weerom en haar k mien nummertje “17”!
Nee, gain troan om loaten, mor k was wel zo bliede as wat, as eerste-dag-66’er (zunder D)! O joa, dij vroage woar k mit begon: Is dat nou “leuk”, vaaier doagen sjaauwen in t Riek van Nijmegen? Dij Nijmeegse Vaaierdoagse: Machteg mooi! (Ain moal in t joar….)
Lammechientje – Lammechientje
Is ain alderschierst hangbuukswientje
Gain fommelötte – gain eelske medde – of zuks wat
Noeit steelskewies swiddeln mit nuverg swienegat
Mor nou – nou is heur swienehaartje
rejoal vertoezemoezeld en in de roeten
van dat zie HOM zain het–
dou e mit zien swienesnoede in bragel zat te vroeten
n Swienerg lodeg ol zoegerd, n modderbeer –
n swienepuut, joa, zèg mor gerust n slapdaarm
Lammechientje heur scharrelderij, is n plotsege schranzel,
mit n bobbelkop as n kopstubber – en ook nog stok en stokaarm
Mor zoas t al eeuweg en eeuwen is goan
Laifde is: blind – bloud – swait – en n troan
En zo is Lammechientje – ons hangbuukswientje
smakbekkend – stoapel en stoapel wies
op Lammetinus – dikste swienebere uut t Swieneparredies
Zandkleurege noaktslakken kroepen over tegels achter t hoes, zummers parredies binnen mien gedachten.
Woar holden d’ollerwetse swaarten tou? Pa mit pot zolt inneweer, sliembulten op toenpad geven t streutraject aan. Dood spoor.
Regen spuilt zichtboare bewiezen van wandoaden tegen dierlekhaid gaauw vot, kop schoont dervan op.
Geert har n jonge kelegoa bie zuk. Hai mös heur wat praktiekervoaren biebrengen en n beetje wegwies moaken in korps en Stad.
Gepke, drijentwinteg joar, kwam van Schiermonnikoog.
Zie was doar geboren en getogen um t zo mor ais te zeggen. En veural dat leste was goud lukt. Zie was oetgruid tot n vrezelk mooie vraauw. Heur laange blonde hoar was nog ais extroa blaikt deur zun en zee. En wat n figuur: Roem veurzain van ale rondingen dij der bestoan. Mor t mooiste van alles was, dat ze t zölf nait in de goaten har.
Of zie dee of ze t nait in de goaten har. Wel zal t zeggen.
Zo op t oog was mit Gepke alles dus in ödder.
Wat t plietsiewaark aangung: Doarvan wol ze zoveul meugelk leren. En as t kön n beetje vlöt.
Zie was noamelk nait van plan um heur haile loopboane bie de plietsie in Stad deur te brengen.
Nee, heur toukomst lag wat dat betreft op heur aailand. Doar wol ze bie de plietsie. Tegen Geert zee ze dat ze hier zoveul meugelk leren wol wat ze doar loater ook broeken kön.
“Mooi”, zee Geert, “Dan begunnen wie vandoage mor ais mit verkeer regeln.” Heur mond vuil open. “Verkeer regeln zeestoe?”
“Joa, wat dochstoe dan. Dat der gain auto’s bie joe rieden kan ik niks aan doun. Mor kanst noeit waiten hou of dat over n joar of wat is. En veurlopeg waarkstoe hier in Stad. Hier doun we dat wel. Teminnen as t ais n moal zo oetkomp.” Doar kön Gepke niks tegen inbrengen. Geert har n mooi kruuspunt oetzöcht. Nait te groot mor wel veul verkeer. Hai har de lichten op knippern zet. “k Zal die eerst zain loaten hou of t mout. De taikens dijst geven most kenst wel, ducht mie, mor denk der um: der zit ook n bepoalde volgorde in.”
Hai trok zien widde handsen aan en gung midden op de weg stoan. Stook ain aarm liek umhoog en gaf n beste stöt op zien fluide. Even loater stön alles stil.
En dou begunde Geert te regeln. Dudelke taikens mit aarms en handen en of en tou mit n stöt op zien fluide.
t Leek zo hail makkelk en Gepke stön der vol belangstellen noar te kieken. Zie har heur laange hoar opstoken mor deur de wind was t hier en doar al weer lös roakt. Noa n zetje luit Geert ale verkeer stil stoan. Gepke was aan de beurt um t over te nemen.
Lu op de weg keken heur ogen oet. Gepke dee net of ze t nait zag. Boetendes har ze heur handen vol aan t verkeerregeln. In t begun vuil t heur nog lang nait mit, mor noa n haalf uurtje en noa wat aanwiezens van Geert gung t al gaauw n stuk beter. Zie kreeg der recht plezaaier in. Der wör hail wat offloten en nait allain deur Gepke.
Ain kirrel wol Gepke vanoet zien auto even wat touroupen en trabde midden op t kruuspunt, dou e vlak bie heur was, op de rem. De kirrel dij achter hum ree zag dat nait. Nee netuurlek nait. Dij keek noar wat anders.
t Gevolg luit zuk roaden: kop-steert botsen. Alleneg blikschoade, mor toch.
“Zo heren”, zee Gepke. “Joe harren de kop zeker nait bie t verkeer. Jammer veur joe. En non van mien kruuspunt of. Zuik mor oet hou of je dit oplözzen. Weg hier.” Zie reden vot en bleven n eindje wieder stil stoan. Geert luip der hen. Kirrels stönden mit n drup aan heur neuze de schoade te bekieken.
“Goidag manlu”, zee Geert, “Ik zag t gebeuren: de veurste remde terwiel dat naargens veur neudeg was en d achterste keek nait oet. Baaide schuld. As je der under mekoar nait oetkommen bel je de plietsie mor. Ik mout weer noar t kruuspunt tou. As joe begriepen wat of ik bedoul.” Dat begrepen ze hail goud.
Noa aarbaid bie boer
kraben en knooien
op kaamp achter hoes
tot t duuster wer
Toentjederij en bok,
knòllen, eerabbels, kool,
proem, peer en abbelboom,
was haarde noodzoak dou
caravans binnen oetstaald nou
om leste olle vruchtbomen
op grasveld mit heeg der hoog om tou
stadslu bekommen nou op kaampke
vruchten kommen der bie om haals
mor elkenain het t ja goud!
As kiend bin k groot worden op n lutje ploatske, ok wel n“doodknooiersspultje” nuimd. Mien òl heer haar wat melkkoien, schoapen en swienen. Hounderhok zat noaturelk goud vol en ien sloot swommen voak wat makke ainden. Wie woonden op roemte, dat was n schiere plak om groot te worden, zo mit aal dij baisten.
n Moal op n moandagoavend zee mien òl heer dat vijwoagen nog kommen zol, “kween” mos op hold worden. As viefjoareg wichtje heurde k dat woord en lutje potjes hemmen ja grote oren. Wer nog bie zegd dat vijkoopman “kween” op baistenmaart ien Stadt verkopen zol. t Zol wel nait veul opbringen, van t was ja slachtvij ! k Herinner mie nog dat baistenmaart op deensdag was, doar woar nou d’Oosterpoort zit. Loater op oavend heb k mien bruier oetheurd wat nou wel nait n “ kween” weden zol. Nou, dat het e mie oet de douken doan ! “Kween” wol nait vannijs drachteg worden, bol was der drij moal bie west en t lokte nait. Dus din kon kou wel vot, zai gaf hoast gain melk meer en vrat allinneg mor.
Nou noader k zulf de zesteg en nou denk k dat k zulf ok n “kween” ien t hok zitten heb. t Is wel gain kou, mor n fezant!
Mien jongste zeun haar fezanten en zo as t voak gaait, zeun gaait t hoes oet en baisten blieven bie òllu.
Nou heb k toundertied twij hìnnen ophoald van n jechtege fezantefokker, baaident binnen ringd en aal. Der was noamelk n goldfezantehoan aanlopen kommen en omreden dat der nog n hok vrij was, kon e doar best ien.
Mor n hoan mout ok ja hìnnen hemmen! Mor d’aine hìn kon nait akkedaaiern mit hoan en aander hìn, der kwam rebulie van. Heb fezantehìn toun mor bie petriezen ien
hok doan, dat ging meroakels goud. Zo het fezantehìn zo’n vief joar òfzunderd
zeten van zien aigen soort. Veureg joar was zai ien t ruden, heur nije veerkes werden hail schier, behaalven twij veerkes op kop: dij werden oraanje.
Nou is zai vannijs ien t ruden wèst, mor hìnneveren binnen haildaal vot. Der binnen apmoal hoaneveren veur ien stee kommen!
Zo schier, zo veul kleur. Zai lopt tröts mit heur hoaneveerkes as n paauw te pron-
ken.
Is dit n trekje of speulen van noatuur of zol zai sums ok n “kween” weden?
Geert Moatjes zit ien e stoel bij de keukentoavel en timmert ongedureg met n balpen op t kleed. Of en toe springen der wat sukerkristalletjes op, n mooi gezicht. Nou ja, hij haar n menuut of wat leden de sukerpot onnersteboven gooid en t terugbrengen van de suker ien e pot was niet hielemoal lukt. Eigelks kon e mor beter t hiele kleed van e toavel hoalen en uutkloppen bij d’achterdeur, mor doar zigt e meroakels tegenop, tis der nog niet van kommen, Harmke blift nog wel even vot. En die Sudoku wil ok mor niet lukken, de sievers springen al net zo stom as die sukerkörrels veur zien ogen henneweer….
Eerst haar e t Dagblad speld, benoam t sportkatern. Doar is e ok niet zo vrolek van worden. Neem nou dat voetbal… FC Grunnen? Zién club vanzulf en dat blift t ok, mor ze moeten niet elke keer as ze ergens op bezuuk bennen uut beleefdheid punten ienlevern. En die aandere clubs uut t noorden die Betoald Voetbal speulen? Knudde met n rietje: Veendam, Emmen, Heerenveen, wáár-de-loos!!! Doar is doch gien oardegheid aan te beleven? Nee, dan mag e liever ien dat geweldege boek kieken, dat e veur zien verjoardag kregen het: 40 Joar FC Grunnen! Doar krigt e of en toe n kick van, prachteg! Komt e aal die olle noamen weer tegen, van Otto Roffel bevöbbeld. De keeper die zo fantastisch kon uuttrappen! As e de bal haar temennent, dat ging ok wel es mis. Dan riep e: “Laat maar!!!” Lag de bal zo mor ien t net, ston Otto der beteuterd bij… Piet Fransen vanzulf met zien grappen en grollen, mor ok met geweldege voetbalstoaltjes! Klaas “Neuze” Buist, Johnny de Grooth die loater sukses haar as trainer met MOVV uut Geert zien geboortedörp. En ok wel es met n poar Vriese speulers zo as Pierke Alma en Henny Weering. Nou ja, die Weering was eigelks n Drent die emigreerd was noar Vriesland. Die zag e doch n moal n bal ieniens op e slof nemen, draaide zo sekuur bij de poal langs ien e hoek, doar wil je wel veur klappen!
Geert trommelt nog wat met zien balpen, denkt hielemoal niet meer aan zien Sudoku… Hij zit ien t voetbalverleden en geniet! Ok n moal bij n vriendschappelke wedstried veurdat de competitie begon, ien t stadion aan de Zoagmuldersweg, n wedstried tegen ‘Rot Weiss Oberhausen’, speulde toen ien e Bundesliga. Zat der n haalfmale op e stoantribune aalweg te roepen van: “Laat ze maar kwamen!!! Laat ze maar kwamen!!!” Hij was ok n moal met zien schoolkammeroad Jakob Stiekel op e ploffiets noar de Stad reden. Jakob was niks te maal… Geert achterop, nee, gien benen ien e fietstazzen… Hebben ze de brommer, n Kapteyn Mobylette, stald bij n bekende van Jakob en toen runnen noar t Oosterpark. Geert was toen nog mor n snötneus van zo’n vieftien joar, Jakob n beetje older. Wat veur wedstried was dat toen? Was t nog GVAV….. Met die twee Duutsers derbij: Seemann en Fotnner. En Lacrois, Bram van der Hoeven was der ok al, of hoalt e nou alles deur mekoar? Nee, t was niet aaltied feest ien t Oosterpark. Geert wiet ok nog goed dat e doar es bij n wedstried keken het tegen NAC, uut Breda. Joa, diezelfde club woar ze zotterdag zo Sunterkloasachteg tegen speulen deden. Nou, dat was toen thuus aan de Zoagmuldersweg ok zo. Stonnen ze noa n haalf uur veur met 3-0, gien vuultje aan e lucht! Mor doar dacht die laange NAC-spits Van Hooydonk wel wat aans over…. Ging de FC met 3-4 de boot in, kopke onder! Doar is e wel twee doagen ziek van west….
En nou? Och, hij leest t nog wel ien e kraant, mor meer wil e ok niet met die krankjoreme wereld te moaken hebben… Gijt doar zo’n Oafrikoanse voetballer woar je de noam sikkom niet van uutspreken kunnen aargenswoar ien Rusland, of doarnoast, 20 miljoen euro’s ien t joar verdienen. En ien Spanje (en doar zol Sunterkloas vot kommen…) goan de voetballers stoaken, al twee weekends achtermekoar dat der gien voetbal te zien is. Nou ja, die ene wedstried dan, tussen Barcelona en Real Madrid, mor dat haar tegen t leste fluutsinjoal ok niet veul meer met voetbal te moaken… De achterdeur wordt met n harde klap dichtsmeten, Harmke is weer thuus. Even zit Geert stief op e stoel, dan bedenkt e zuk niet en maait met n poar brede armbewegens de resterende suker van t toavelkleed op e grond. Zo, niks meer te zien van sukerpotten die omvalen…
As Harmke de keuken ienbroest, knispert t verdacht onner heur voeten. As versteend blift ze stoan, Geert zit as n standbeeld op zien stoel, de Sudoku onnersteboven veur zuk op t schone toavelkleed… “Wat het jim nou weer uutvreten???”
(Noar n foabel van Aesopus)
Hoan dij ien grond omkraabde op zuik noar vreten veur homzulf en zien hìnnen, von n edelstain en raip: “As dien aigender die vonnen haar, zol e die oppakt hemmen om die vannijs ien n sieroad te moaken; mor ik heb die vonnen zunder da’k n doul veur die heb. Wat mout ik mit die aan! Ain gaarstkorrel was mie laiver west as aal edelstainen van wereld”.
Sietse kwam op fietse
Deur Wilamowice.
De dood of de gladiolen!
Docht Sietse, wat ik nou toch heb!
Flidder ik op mien fietse
Dwaars deur Wilamowice
En zai ik doar ien t roomse Polen
Zo mor ien ainent n sex sklep?!
(Sklep = winkel ien t Pools)
Alina het Stad ien west om wat nije veurroad ien te sloagen veur ien keuken en nog wat bosschoppen dij nait ien dörp te kriegen binnen. Auto het ze parkeerd net boeten t centrum. Ze het nog n ketaaier, zaag ze net ien de verte op n torenklok. Kin ze nog mooi even n pak gierst kopen, want ze staait zowat liek veur winkel mit kolonioale woar en komestiebels. Ze is gek op gierst. Lekker veur n gierst-praairecept. Alina stapt te winkel ien en dut deur achter heur dicht. t Is n oardeg grode winkel mit holten schappen en breden en mit smale poaden der tussen. t Rokt ter vremd zwoar noar n mengsel van kees, kruudnoagels, kovvie en kenail, n beetje ollerwets. Ze is hier nait kiend aan hoes, dus t is even zuiken. En ze het nog mor n menuut of tien, schat ze roeg. Din zigt ze even wieder n jongkerel mit n widde jas aan dij op hoek zit te vakken vullen.
”Meneer… Gierst, woar heb ie dat stoan?” ”Tweede rij, laatste vak, bovenin”, zegt e en nikt mit kop ien richten van t schap. Alina lopt gaauw noar t stee en krigt n pak gierst. Is mor ain soort van. Wel wat n groot pak, mor t komt wel op en t kin wel duren. Din lopt ze noar kassa, doar haildaal gainain is.
t Is slim rusteg ien winkel. Mor even loader komt dijzulfde jongkerel der aal aan en gaait heur helpen. Hai krigt t pak gierst ien haand en bekikt hom. Din tikt e t bedrag aan op kassa: twij euro en achtensesteg sint. Alina pakt ientied heur knip en telt t bedrag oet op teunbaank. Twij euro’s, n muntstuk van wiefteg sint, n dubbeltje, n stuver en drij sinten.
Jongkerel dut ienains wat onzeker; hai wacht n beetje besludeloos òf. Alina zigt zien verwarren: ”Wat is der, klopt t nait?”
Jong loert om beurten op t schaarmke van kassa en noar Alina.
Din zegt e wat bekwiemked: ”Ehm…, het is twee euro zeventig.”
Nou is Alina verbiesterd: ”Wat zegstoe? Twij euro zeuventeg? Ik zai aans op t schaamke én op t pak dat t twij euro en achtensesteg sint is.”
”Wij ronden dit altijd af op twee euro zeventig”, zegt jong zo neutroal meugelk. ”Dat is ja roar. t Bedrag van twij achtensesteg staait op t pak èn op t schaarmke van kassa. Woarom is t din toch twij zeuventeg? En as ik t nou nait pazen kon…” Alina schoft t muntgeld mit vlakke haand noadrukkelk over teunbaank noar hom tou. Ze wordt n beetje vranterg ien hoed. Jongkerel kikt weer zenewachteg van t schaarmke noar Alina en weerom. Din krigt e t pak gierst nog moal weer ien handen, kuurt ter stief op, of t antwoord doar staait.
Mor ja, doar staait € 2,68 op. ”Het spijt me,” zegt e din, of e zien nederloag ienzigt, ”maar ik moet het afronden. Dat zijn nu eenmaal de regels hier. Ik kan er ook niks aan doen.” Hai schokt even mit scholders.
”Heur ais even mien jong…”, zegt Alina wat hiester en ze bogt heur draaigend noar jong over, dij onwillekeureg n stap noar achtern dut. ”Doe bis hier veur mie nou meneer van winkel, mien aanspreekpunt, ja? Kom mie nou nait aan mit ’ik kin der ook niks aan doun’. Din haars hier mor nait waarken goan mouten. En astoe der nait over goan maags, roup din mor gaauw even ain dij der áál over gaait. Ik betoal die wat op t pak staait: € 2,68 – en gain sint meer. Hier ligt t geld. Harregat, wat n poppekaast vien ik dit. n Bedrag op verpakken zetten en der din toch n hoger bedrag veur vroagen. Is dit moderne ekonomie, ien tieden van crisis? Ie worden verneukt doar je bie stoan. Traauwens…”, schut heur nog ien t zin, ”eurosint is nog aaltied n wettig betoalmiddel heur!” t Is nou hail stil. Allenneg t geluud van Stad dringt ien winkel deur, n donker gerommel mit doar bovenoet n ambulancesirene ien de verte. Alina wordt stoaregaan al glènner ien hakken. Verdorie, wat n gekloot van dij lulhannes.
Jongkerel is nou hail slim ien toeze en wait nait wat e der mit aan mout. Hai poest zwoar deur neus en swaitdrupkes stoan hom op bovenlip. Hai loert onrusteg en hulpzuikend ien t ronde. Mor der komt gain hulp. Din nemt e n besluut: ”OK, twee achtenzestig voor u. Maar de volgende keer is het twee euro zeventig” ”Wat nou, volgende keer…”, blast Alina woest. ”Tot nooit weer ziens, zelstoe bedoulen!”
Ze gript kwoad heur pak gierst van teunbaank òf, voamt noar deur van winkel, ropt hom wild open en slagt deur ien boeten mit n bats weer dicht, zodat rinkeldinkjes aan binnenkaant deur nog n haile zet wild hèn en weer rabbeln.
”Tot ziens”, zegt jong nog zaacht, meer oet gewoonte. Hai kikt nait blied.
Zo mor wat woorden
bie n kander
Op n oardege menaaier
Zomor wat speulen
Speulen met woorden
d’Aine vindt t mooi
d’Aander nait
Zo mor wat woorden
Je begriepen t
Of nait
Dichten
Zo mor
Wat woorden
Uut de Toal van mien Moeke
t Is toch wat
In dit gat
Elk dut stil
Wat e wil
Duusternis
Komt op eerd
Onverveerd
Minsen in nood
Minsen dood
Overaal
Groot vervaal
Minsen kom terug
En wat vlug
Stop dat kwoad
Aans is t te loat
Uut de Toal van mien Moeke
As t weer der noar is, wil vraauw noar ons caravan. Nait om haile dag in zunne te liggen of zowat, mor zai wil fietsen. Nou wait elkenain zo stoareg aan wel, dat ik nait zo’n fietser bin, mor ja, allain zitten is ook niks, dus fiets ik mor mit. Veul laiver zat ik in schare wat te lezen of te puzzeln. “Elk zien meug, zee zeug, geef mie moar n beer.” Ik mout tougeven, der binnen hier in Drinte meroakels mooie fietspoaden en soms kom je de vrumdste vogels tegen….
Zo peddelden wie òflopen hemelvoartsmiddag goudgemutst deur de dreven, dou vraauw opins zee: “k Heur n hoog gepiep, t komt dunkt mie oet dien fietse.” “Din haar ik dat ook heuren mouten”, zee ik. Zelst wel n vogeltje heurd hebben.” “t Komt oet dien fietse…en doe worst n beetje doof!”
Hai, dat kwam haard aan, omreden dat je nait groag tougeven dat j’older worden en dat der hier en doar wel es wat mankemnten de kop opsteken….
Ik inkasseerde de aanval manmoudeg en zee, dat ik dörst begon te kriegen. “Joa”, zee ze, “loat we gunder bie dat baankje mor even stoppen. Zelst ook al wel weer peerdmui wezen.”
Wat kin ze t toch laif zeggen, docht ik… Wie zetten fietsen tegen n boom aan en namen ons n pakje drinken oet tazze. “Och och”, zuchtte vraauw,…”wat is de noatuur toch mooi, vindst ook nait?” “Geliek hest”, zee ik, onnerwiel ik twij luudruchtege wichter noakeek, dij ons net veurbie fietst waren.
Dou wie oetrust waren, gong t wieder, mor even loater kwam t fietspad inains oet op n zaandloane en nog loater wör t nog gekker en kwamen wie oet in n moorachteg veld. t Pad gong wieder over n soort holten vlonder….op poaltjes.
“Ha”, zee vraauw, “hier kin we wel weer fietsen”. Zai stapde weer op…en veurdat k heur woarschaauwen kon, was t al te loat…. Vlonder was zo n 60 cm. braid en ston zo’ n 50 cm boven t moor.
k Zag t aankommen…. Vraauw zat op zoadel, mor zwaaide as n doene kerel hìnneweer, schoot as n broenvis van vlonder en… dukelde t moeras in….mit fietse boven op zok!
t Was even doodstil, dou kwam der n benaauwde stem: ”Help mie….!” Ik kwam in aksie…gong deur de knijen, greep de fietse, trok dij op dreuge, greep dou heur haand en trok heur oet de bragel.! Pas dou luit ik mie goan…Ik stikte biekaant van t lachen. t Was ook zo lachwekkend… zai zag der oet as n zwien dij zok in modder wossen haar….
Zai keek mie voel aan, mor haar opains niks meer te koop! “Hest die zeer doan?”, vruig ik. ”Och man”, zee ze,”dat vaalt wel tou… .mor zo kin ik mie ja naargens vertonen !” “Ach, dat is t aargste nait”, zee ik, “dreugst bie dit weer hail vlog weer op.” k Mos nog wel even gnivveln….
“t Liekt mie verstandeg, dat wie vlonder nou mor even lopend òfgoan, dochst ook nait?” Noa n poar honderd meter kwam vlonder oet op n normoal fietspad.
“En nou mor wieder”, zee ik. “Ik kin nait wieder”, zee vraauw, “Ik bin baange, dat k kette deròf heb!”
“Aha”, zee ik, “din kwam dat gepiep toch van dien fietse.” Zai zee niks. “Loat mie mor ais kieken”, zee ik…. “Kinstoe dat moaken? ”, zee ze dou en keek mie doarbie zo twievelachteg aan, dat ik zee: “Dat zel dunkt mie wel lukken!” Ik zette fietse op kop en gong aan t waark. Op dat moment kwam der van aander kaante n keurege meneer aanrieden. Hai zag dat ik drok dounde was, stapte òf en vruig : “Hebt u problemen? Kan ik behulpzaam zijn?”
Nou is zo n vroag in eerste instantsie vanzulf hail socioal, mor om nou tou te geven dat je zo n kluske nait zulf opknappen kinnen, is n twijde! Dus zee ik: “Vraauw het kette der òf, mor…nee ik red mie wel meneer, bedaankt veur t aanbod!…Kette zit der zo weer om.” “Gelukkig”, zee meneer, ”nou dan wens ik u nog een plezierige dag toe. Hai stapte op en verdween in vèrte….
“Man, man”, zee vraauw, “dat was nog es n behulpzoame man, vindst nait? Zo ain kom je nait zo voak tegen” Op dat moment luip mie gaale goud over! “Wat dochst din van dizze meneer hier?”, zee ik, onnerwiel k heur mien smerege aarms en haanden zain luit en t swait mie van kop òf luip!
“Wat dochst woarom ik die toundertied nomen heb?”, zee ze gemain laggend. Zai kwam op mie òf, greep mie bie wangen en gaf mie n doetje op mien swaiterge kop, stödde mie op zied, zette in ain slag fietse weer op roadens en zee: “En nou op hoes aan. k Heb nog wat lekkers veur die in de koelkaast stoan!”
Ik bleef hailendaal sproakeloos achter! Wat hebben oldere minsen toch waaineg woorden neudeg veur de kommenekoatsie. Hou din ook, mien dag kon nait meer kepot. k Greep mien stuur, sprong op zoadel en peddelde achter heur aan.
“Wie hebben ook niks. Ik haar n stille hoop, dat e zuk mit zien haalfdoene kop en koater van hier tot Tokio, wel wat verroaden zol. Mor hai is om Leerms kommen. Hai is knoeterhaard.”
Philip Bakker luip mit n stoer gezicht veurbie en haar Mastland op sleeptaauw. Ester en Dubbeldam gingen n stap opzied. “Dou de man wel boeien aan. Hai is vluchtgevoarlek.”
Philip knikte stom. Rio Mastland was te lamlendeg om te reageren.
“Ik wil ais kieken, hou ofdat t mit mien Duuts is”, zee Dubbeldam. Hai luip noar zien buro en begon te bellen, eerst mit Almelo en dou mit Nordhorn. Ester Edens draaide zuk van hom vot, dou e Duuts begon te kwedeln. Dat ging hom goud smui òf. Ester bekeek nog n keer ale liesten van personeel en bewoners. Ook de wachtliest. Ze kreeg der gain gevuil bie. Der was niks wat heur alarmeerde of dat roare gevuil gaf, wat ze sums neudeg haar om mit male meneuvels te begunnen. Meneuvels woardat Dubbeldam sums niks van begreep, mor dij sums n deurbroak tot gevolg hadden. Ze kon gain biet kriegen op dizze zoak.
Dubbeldam legde op. Hai kraabde zuk op kop.
“Wie worden nog beld deur Nordhorn, mor der was naargens n congres of zukswat in dij streken. Zeker nait van chef-koks.” “Hm, meneer de maestro dut ons bie t bokje’, sneerde Ester.
“Woarom was e doar den?,’ vruig Dubbeldam zo in t algemain. Ester trok scholders op.
“Meschains het e doar wel verkeern. Woarom bellen ze den nog? Wie hebben toch aal antwoord?”
“Dat waistoe ook wel… Deutsche Gründlichkeit.”
Ester grinnikte en gloop weer mit ain oog noar wachtliest van Olderman State. “Wie mouten terug noar t begun. Ik word tiepelzinneg van dizze zoak. Wie zain wat nait. Wie mouten daiper groaven. Doe gaaist haardop noamen van dizze liest opnuimen en den kieken we of der iets is. Op t gevuil òfgoan. t Minste of geringste votdoalek zeggen. Geft nait hou onneuzel.” De rest van de tied ging op aan onneuzel gedou. Vos luip binnen, ston te kieken en luustern en luip der weer oet. Flipje duurde niks meer te zeggen. Pas dou de schoonmoakers weg waren, keken ze mekoar aan. “Niks”, zee Dubbeldam. Hai schudde wat mit kop.
‘Nee, niks”, zuchtte Ester en trok n krul in der neus.
Aanderdoags zaten ze mit kovvie bie toavel in kantine. Ze kregen der n sik van. Aander waark bleef liggen. t Schoot nait op. “Wie goan der blindelings veureerst van oet, dat t aine is oet de waarkkring van Vera Reker. Mor wel zegt dat dat zo is.” “Joa, mor wel stapt nou snachts in bejoardensintrum in en haauwt aine achter in nek. En… lopt weer weg. Das toch onneuzel.” “Der is n mini-disc speuler poter”, begon Ester. Dubbeldam gromde en ruirde zien kovvie.
“Doar leuf k niks van”, zee e gedachtenloos. “Ik ook nait.”
Flipje kwam binnen en keek de kantine rond. Hai stak zien vinger op en luip votdoalek noar heur tou.
“Der is beld oet Nordhorn. Doar was tot in d’omtrek niks loos, allinneg wat gesodemieter mit Rechts.” Dubbeldam en Edens keken op. Dubbeldam ging der bie stoan.
“Hou rechts?”
“Nou waist wel, van dij koalkoppen mit bomberjaskes aan, dij n hekel hebben aan de gekleurde medemins.” “Hm, Mastland het n koale kop.” “Mor wel weer n snor”, zee Ester der gaauw achteraan.
Ze slenterden weerom noar de koamer. Op n groot bord haar Ester noamen schreven en foto’s plakt van de zoak Vera Reker. Baaident gingen der veur stoan te koekeloeren. “Wel van de bewoners het n letter B in zien initioalen?”, zee Ester Edens. “Wat doun we mit Barbara Vink?”, zee ze der vot achteraan.
“Wat is belangrieker, op zuik noar de twijde letter van t alfabet, of oetzuiken wel Barbara Vink is?” Baaident keken in de richten van Flipje. “Doe gaaist noar Olderman State en gaaist bie vraauw Stallinga zitten en zoagst heur hailmoal deur over de veurnoamen van de bewoners en van aal dij der woont hebben. Magst heur nait ploagen, mor wie willen waiten of der ook n noam te veurschien komt.”
Flipje gruide.
“Welke noam gaait t om?” Dubbeldam grinnikte.
“Dat is nog n verrazzen mien jong. t Antwoord zit in n gesloten envelop en wordt pas noa d’opdracht bekind moakt. Hort aan t waark. Kinst n magnetron winnen.” Ester gaf hom de liesten.
“Zo, en wat doun we mit onze dronken tor?” ”Dij loaten we nog n zetje zitten. Wie hebben nog n poar uur.”
Ester leek nait tevree. Ze ging zitten en legde heur haanden in schoot. Dou wast n zetje stil. Dubbeldam keek noar heur en wol heur wel aanvlaigen. Mor dij tied was west. “Doe gaaist nog n zetje mit onze chefkok aan nitjen denk ik.”
“Hm. Dat is gain male gedachte.” “Din goa ik nog ais aan de slag mit onze Barbara Vink. Wat rondstrunen en kieken en prakkezeren en wat bellen as t neudeg is. Ik wait nait woarom, mor ik krieg aal meer t gevuil. Ik wait nait wat veur n gevuil en ik ken der wieder ook nait over proaten.” Dubbeldam begreep t wel. Hai haar dat ook wel ais had in t verleden. Der begunt wat te knoagen en borreln.
“Wie zain mekoar van nommerdag. Din mout Flipje hier ook wel weer wezen. Den holden we paw-paw.” Ze pakte heur tas en ging. Dubbeldam keek oet roam en zag heur auto instappen. Hai zuchtte daip. Hai was n stomme kou west.
Philip Bakker was Dina Stallinga aan t deurzoagen. En t mins was der zo flaauw van as gespogen spek. Dou ze der oet luip, haar Flipje zien zin. Nou kon e rusteg deurwaarken, zunder dat ze aal om hom tou draaide en der n toezeboudel van muik. Hai haar zegd, dat ze hom in t computersysteem touloaten mos, dat der gain aander meuglekhaid was. t Ston in wet.
Harry Dubbeldam zat weer in swaaithok en haar n onwillege hond tegenover zuk. De maestro-kok haar kop in kloeten en wol nait veur of achteroet. Dubbeldam genoot bie proppen. t Ging hom braaid noar t zin. Ester Edens zat in t poppenhoeske van Vera Reker op knijen bie salontoavel en las en las. Eerst de poar flarden oet de restanten van t schrift. Dou begon ze te bloadern in t bouk. Barbara Vink, ze haar nog noeit van dizze schriefster heurd. En t verhoal zol wel weer vreselk literair wezen. Ze vond der nog nait veel aan. Vlug wuir t heur helder, dat de inhold van t schriftje meroakel veul leek op wat der in t bouk ston.
t Daarde hoofdstuk begon op dezulfde wieze. Ze legde t bouk vot en docht noa. Oetgeverij bellen en vroagen wel Barbara Vink is. Dat was de körtste klap. Ze keek in kolofon en zag dat ze in Oostburg terecht kwam. Oetgeverij Eenhoorn. Doar haar ze nog noeit van heurd en ze mog eerst wel ais oetzuiken, woardat Oostburg lag. In boukenkaast ston n atlas. Oostburg lag in Zeeland. Sikkom tegen de Belgische grens aan.
Der wuir aan t roam tikt en Ester schrok der van. Boeten ston de buurvraauw en verknuurde zenuwachteg heur zakdoukje. Ester nuigde heur binnen, mor t òlske bleef boeten stoan.
“Is joen kollegoa der vandoag nait bie”, vruig ze mit n bibberstemmetje.
“Houdat, kollegoa?”
“Dij hier lest ook was, dij van de sleudel?” “Nee, wie hebben de boudel wat verdaild. Ik heb sleudel mitkregen. Der mout wat schot in de zoak kommen.”
“Oh, joa ik begriep t. Wat ook n boudel nait?
Wil je ook wat drinken. Kovvie of thee?” “Nee, dank je wel, oardeg aanboden. Mor k wil hier nog wat oetzuiken en din heb k dommit weer n bespreken op t buro. Mor t is wel laif, dat je zo goud om mie denken.” Buurvraauw stak haand op en luip weer vot. Ester dee deur weer dicht en ging bie t cilinderburo zitten. Ze dee klep open en ging alles ain veur ain bie langs. In de loaden lagen boukwaarken en brochures over schrieven. Vera Reker haar zuk dus bezeg holden mit schrieven, of leren schrieven. Ze bloaderde alles deur en legde t aalmoal weerom in loaden. Dou begon ze aan de klaine loatjes in buro. Ze huil ze der ain veur ain oet en vuilde in de lege holtes. Bie d’allerleste kwam n velletje teveurschien. Ze vond gain gehaime loatjes. t Was toch wel singelier, dat der bie n juvver, dij schrieven as hobby haar, gain streep te vinden was van heur bedenksels.
Ze volde t pepiertje open en zag dat ze geluk haar. Der ston wat op maggeld. Ze pakte heur mobieltje en tikte t nummer in dat op ziedkaant van t sedeltje ston.
(wordt vervolgd)
Kin je joe t nog heugen ? Ik bedoul t veurjoar. t Veurjoar van 2011…. Begun april zaten wie op camping al in de stroalende zunne. t Was 30 groaden en t leek wel hoogzummer.
Zo bleef t n haile tied, totdat de klad der in kwam….
t Begon aalmoal mit dat slechte nijs oet Griekenlaand. Dij lu haren volgens deskundegen boudel goud aanbranden loaten en nou mouten wie doar bliekboar aan mit betoalen….
”Dat gait ons dus n bult geld kosten”, zeggen pezzimisten.
“Ach t zol mie wat”, zeggen optimisten. t Weer is hier op dit moment net zo goud as in Griekenlaand, dus woar zollen wie ons drok over moaken….
Totdat in t weer ook de klad kwam!
Nou is t in tussentied augustus…. Europa is van slag… Amerikoa is van slag… moar t slimste is: t weer is ook hailendaal van slag!
Wie binnen van camping òf vlucht…en zitten nou thoes achter t glas.
t Is drok in stad….t Is hier zwaart van auto’s en t wemelt van parreplu’s !
Mensen willen toch wat….t Is uutindelk wel vekaanzietied !. Zo laank mìnsen nog wat te besteden hebben, willen ze der even oet. En Prinsjesdag mout nog kommen… Moak de borst moar nat. Dat is dus gain kunst mit aal dij regen!. n Mins zol der ja depressief van worden kinnen, as je der aanleg veur hebben….!
Is der din hailendaal gain lichtpuntje in de vèrte? Zeker wel, as je t mor zain willen! Leuf mie nou mor overaal is n oplözzen veur. Ook dizze sombere tied gait weer veurbie…
“En”.., zol de pezzimist mie vroagen, “woaruut moakst doe dat din wel op, as ik vroagen mag ?”
Nou, kiek mor es noar t jonkvolk. Dij lopen hier laggend en giebelnd veurbie onder grote parreplu”s en hebben bèst nog n euro te verteren veur n ijsco bie “Lilly’s IJssalon”.
Zai loaten alle sores aan zok veurbie goan…., en zo heurt het ook ! De jeugd het de toukomst! t Komt aalmoal wel weer goud….Dat hebben wie in ons leven toch ook al zo voak mitmoakt, of nait din ?
Onthol dit: De wereld draait deur….Wie mouten oppazen, dat wie kop der veur holden en nait deurdraaien! Aankommen winter zucht ter er al weer hail aanders oet !!!.
Al is der nog zoveul te beleven
want zo nou en din heurst wel ains wat
ast dien oren tenminnent goud open hest
toch is t proatje mainsttied slim overdreven
en slagst geroddel mor weer veur t gat
want proatjesmoaker het der nait bie west,
Oardeg aanders wordt din bie t zain
en kinst asmits diin ogen nait leuven
het brengt de tied mit zuk mit
vlinders, dij vannijs weer willen oetvlaigen
zo is n mens nou ainmoal nait van stain
ook al hebben zai ze aal zeuven
binnen der meer kleuren den swaart/wit
en doar kin gain mens om laigen,
Zo dut de ain veulste veul proaten
en n aander wait t weer van heuren zeggen
kin mit muite t zwiegen din ook nait loaten
loat stoan, t vannijs n aander oet te leggen,
Zai zollen din ook beter kinnen zwiegen
waiten t rechte der immers toch nait van
en om der gain gedonder mit te kriegen
is mondje dicht nait zo’n verkeerde plan,
En toch duurt t leste nijs mor drij doagen
din is t even weer moeskestil
goud nijs stait nou ainmoal nait in riegen
tot dat de ain of d’aander zug dut ofvroagen
is dit nou aiglieks wel wa’k wil?
we zall n heuren, zain en zwiegen.
Zun, wat zaand en n waarme zee,
doarmit is elk mens ja dik tevree.
Zowel klaain as groot kin zok hier vermoaken,
zunder aalweg in de stress te roaken.
Je huren n hoeske, caravan of tint,
bouken n raaize, as je nait kieken op n sint.
As joe nait op klaaintjes huiven te letten,
kinnen je nuver oet vouten en baargen verzetten.
Ontbrekt t joe aan geld of goie moudveren,
loop je aiveg mit bezörgde snoet rond te beren.
Bedenk din, dat woar joe ok stoan te proaten,
je naargens makkelk joen aksies achter loaten.
Overaal heb je t gedenk en verstaand ree,
dij verdwienen ok nait zomor aan zee.
Hol zo aaid kop en liggoam koul
dat veurdöt n bult gedou.
Zit vekaanzie der ains weer op,
din is zoks nog gain grode strop.
Stoomverzainen is ja weer oploaden,
en dat is ok nait te versmoaden.
n Joar is aans zo weer over en oet,
en trekken der weer n poar weke tussenoet.
Plannen kin je dammeet weer volop moaken,
hou j’aandern en joezulf kinnen goan vermoaken.
Leste tied is t ja onnuur. k Kreeg der onbestendeg gevuil van in buuk. Kraanten stoan boornstevol mit allerhaande verhoalen over ons in 2000 zo bejubelde euro. Aalsmor meer laanden mozzen zo neudeg dailen in ons vreugd. Gulden verdween in rad tempo op t pepier- en muntkerkhof. Oetwozzen kregen n set muntgeld om wegwies te worren in eurolaand.
Riek en aarm mogten zoch alliekewel schoedeln aan rieke eurotoavel. t Gelok kon ja nait op! Guldens kwammen in t vergeetbouk, al rekende mennegain stiekom wel ains weeromme. t Levent wer n stok duurder, mor t zel wel goud komen, dochten wie ongeaargd.
Noa ongedochte kripsie, dij oet Amerikoa overwaaide en finanziële terugvaal en noodzoakelke bezunens, vuilen n poar septiele bruiers om. Ierlaand kreeg mit pien en muite boudel weer op glee.
Griekenlaand was twijde dij haanden ophuil. Doar was aans gain zaalf aan te strieken. t Volk vuilde zoch joarenlaank bedrogen deur bestuurders, dij eerstens aan aigen knibbe dochten. Wel mout t geld doarzoot aanzuvern? Juustem! Eurolaanden van t eerste uur.
Nou ok Itoalië, Portugal en Spanje heur rekens opmoaken en miljarden tekört kommen, maggen rieke laanden weer touspringen. Hou laank blift geldstroom open, veur en aleer onze aigen schatkist t loodje legd? Wat beurt der din? Kriegen we onze haarde gulden trogge, of goan we mit nkander aan d’appelladde. Man, man wat n spul! Wazzen we mit n koppel rieke laanden mor nait aan euro goan. Ons deur Kok en Zalm zo prezen euro wer stoareg aan n neuro, zeuro of zölfs n treuro!
Noakomende vrakke dailnemers mouten we mit mekoar oet pudde slorren, of we t groag doun of nait. Of kinnen we nog weerom? As we goie ‘Puutholders’ leuven maggen, is zokswat nait meer wenselk en meugelk. k Bin slim benijd, wanner we mit haandenvol euro’s doch nog mit lege haanden stoan.
Wel helpt ons din oet prudde? Huiven we din allinneg bedroagen mor weer te dailen deur twij komma twij en n bedie, of worren onze bezittens in toukomst meer as halveerd? Of binnen sinten, hoezen en gebaauwen plotsklaps gain eurostuver meer weerd? Harregat, doar mout k ja nait aan denken! Kinnen we din mit nkander op hongerkaambe?
Is t pepiergeld riep veur t hoezie? Bloots handzoam om t gat of te vegen? Of mouten we ons zoer verdainde spoarsinten kuutje buten veur n stoetje haard gold. Vandoage kostte n kilo gold ja al n dikke zesendatteg- honderd euro’s.
Aal goud, mor woar mout je dij zwoare kloe- ten loaten? As je wat neudeg hebben, kin je der din n stokske ofschrappen, of kriegen we van baank doarop wat krediet? t Zel onze tied wel oetzitten, mor onze kinder en klaainkinder binnen dommee pineut. t Liekt verdikkemie wel of inde der tied der aan komt voamen.
k Wens Puutholders en kezorten n haile bult wieshaid en n oetzunderlek stel hazzens tou!
As n grinsloos verlangen
Op zuik noar n oetweg
Ien laifde veur t leven
Blift het n kommen en goan
Voak mor veur even
Is t n kleurriek bestoan
Heur moeke zee
Wicht, wees toch wiezer.
Wat dust toch
Mit zo’n zunege kniezer.
Mor t wichtje zee nou en…
Ie waiten toch
Dat k stoapel op hom bin?
vertèl mie ais
woar mout k
hìn mit mien
dreumen?
vertèl mie ais
woar mout k
hìn mit veul
proaterij?
vertèl mie ais
wat mout k
doun mit mien
dìnk?
vertèl mie ais
n waitenschop
dij k nait
waiten wil
vertèl mie mor
haildaal niks
omheuren
huift nait
Fietsen en doodgoan, stief met mekoar verbonden, t noodlot uutdoagen. Wel zok n wielerleven in t hooggebaargte uutzöcht, dut dat ook veur n gliddergladde òfdoalen, staingroes op de weg, rotsblokken dij omdele roegeln, vij dat vrij rondlopt, zwoar weer, n achterrad dat hom vastlopt. Meedlieden mit n wielrenner dij n smak moakt is overbodeg, t heurt derbie.
Veureg joar heb k miezulf wies moakt mit t bouk ‘Emotions’, t leven in de wielrennerij, veur d’aiweghaid vastlegd deur Cor Vos. De titel van dit bouk drukt persies uut, woar t in de sport om gaait: Troagiek, liek veur de kop, ainvoud, passie en emootsie. Op bladziede honderddattien, n foto van Fabio Casartelli, Olympisch kampioen van Barcelona, nomen vot noa zien smak in de Ronde van Fraankriek, hai is aan t doodgoan. Je willen nait kieken, mor toch dou je dat. Hai ligt in n knoedeltje as n ongeboren kind, ogen dicht, n stroom van bloud lopt over t wegdek. Wanhoop, paniek en euvelmoud bie de lu van d’ambelaanze, in n fractie van n sekonde vastlegd. Prachtege foto, staarven in t harnas, hai haar gain helm op, heb k zulf ook nooit, zo’n ding jeukt en dut aldernoarst.
Bewust?
De dood, ik wait woar zien honk is, t UMCG in Stad. Waarme, laange gaangen, hoge muren, glimmend linoleum, slaangen, meters, pompies, de lucht van lysol, aaltied optimistiese verpleegkundegen. Mien voader krigt chemotherapie, zaikte van Hodgkin, k zit aan de ziedkaande van zien berre, kiek om mie tou, zai witbekte gezichten en holle waangen. t Swait brekt mie aan ale kanten uut, wil schraiven, hol mie groot. Mien voader kikt mie laggend aan, hai zugt dat ik t te kwoad krieg. ‘Goa mor in de wachtkoamer zitten’, klinkt as n verlözzen. t Stoultje in de wachtkoamer dat mor n minne zit het, vuilt inain lekker aan, uren verstrieken, lees n hap en n snap in t Algemeen Dagblad. Mien oog vaalt op n artikel van Hugo Borst, verstandholden tussen voaders en zeuns van ale kaanten bekeken: Vranterghaid, aargenis, laifde, respekt, stieve koppen. k Vuil mie waik worden, op d’achtergrond heur ik:
‘Gaaist mit, bin kloar’.
Op de Passo del Mortirolo staait n gedenktaiken veur Marco Pantani. Troagisch uut de tied kommen, doping haar zien hazzens zo beschoadegd, dat e gain onderschaaid moaken kon tussen fantezie en waarkelkhaid. Wat is mien waarkelkhaid? Woarom bin ik baange veur de dood van mien voader? Woarom tor ik zien negenteg kilo aaltied mit in n beklimmen? Bin ik wel baange veur de dood van mien voader? Op de vlucht veur ain en aander onder ogen zain? Mien waarkelkhaid is n gebeurtenis in mien bongeljoaren, dij al sikkom datteg joar vret en woekert onder mien schedeldak. n Gebeurtenis mit twij kaanten, n goie en n minne. t Muit mie vrezelk benoam, omreden k nou zulf voader. De ‘Grunnegse nuchterhaid’ dij aingoal vannijs bovenkomt, is joarenlaank n belemmern west om mien echte gevuilens zain te loaten. Mie ducht dat de ‘Grunnegse nuchterhaid’, n pazzipant van angst is. Angst om joen voader te vertellen dat joe t spiet, dat je van hom holden, dat je groots op hom binnen.
Mien voader, der komt hom gain klacht over de lippen, zaikte van Bechterew, zaikte van Hodgkin, kunstknije, houstend en proestend deur t leven. As je vroagen noar zien gezondhaid, t gaait aaltied goud. In mien beleven haar ik n voader dij aaltied aan t waark was, vakman van d’olle stimpel, veul priezen kregen, soavends noa t waark de schure in. Mien voader haar aaltied twij waarkgevers, Jan Niemeyer en ‘Beun de Hoas’. Van emootsie haar mien pa gain benul, n leven van waarken, eten, verplicht VARA kieken, sloapen.
De geboorte van mien kinder, k zai inain n aander voader, mien voader het ook emootsies, mien voader kin ook schraiven. Nou zai k inain, mien kerakter en zienent, ze lieken op mekoar. Vrouger mit n zekere òfkeer ontkind, vandoage de dag tot inkeer kommen. Dezulfde keraktertrekken, dezulfde kuren en knepen, maaljoagerij. Allaine t gemak, woar mien voader mit deur t leven zweeft, geldt nait veur mie. Zunde, dat haar ales wat droagelker moaken kind. Baange veur de dood? Der binnen twij dingen zeker in t leven: Mit n bontkroage in de nekke, t leven in, mit de neuze omhoog, t leven uut. Aangst? Dat is wegdoeken, bongeljoaren bruken as excuus veur kört van kop wezen, t was n periode van overleven. Ain abbedoedas het mie taikend veur t leven, mout der kloar mit worden, t blift in mien heufd dommeln. t Komt voak bovendrieven as ik der in mien sport tegen bokjen mout. Pergrammoa’s, films, bouken mit as onderwaarp ‘voader en zeun reloatsies’, aaltied kieken en lezen. k Moak mie klaain en nuzzel mie in mien lekkere stoule, rode buusdouk derbie, hol mien rechterhaand tegen de ziedkaande van mien gezicht. Mien ogen worden rood en wotterg, de strödde stoitert mie in d’haals. Neem mie aaltied veur om nait janken te goan, duurt voak nait langer as n menuut of wat. Janken dou je voak van verdrait, ik jank van bliedschop, omreden ik besef da’k op mien voader liek. Voader, mien woarderen is groot, houstoe in t leven staaist, dien laifde veur mien zeuns, houstoe mit dien zaikte omgaaist. Toch ain ding, de negenteg kilo dij bie t baargbeklimmen aaltied op mien rugge zit, begunt zwoar te worden. Ik wil allaine de baargen deur! Besloet om te demarreren, demarreren op pepier. Òfstappen ol, goa n schier stee veur die zuiken op de Passo dello Stelvio, de baarge van alle baargen. Zit, huver en genotter.
In gedachten fiets ik noar boven tou, heb veur mien voader n prachteg mooi plekkie vonden in bocht elven. In zien bekinde holden ‘hangt’ e in d’schare, op n rotse dij deur erosie aantast is en hom paast as n boer zien klompen. t Slingernde asfaalt noar de top ligt binnen zien blikveld. Mien voader kikt tevreden, kaauwt en et mit zörge n appeltje dij e handeg schild en in vaar gelieke stukkies verdaild het. In n roes ram k de Passo dello Stelvio op, heb nog nooit op dizze menaaier klommen. Ontspannend, berustend, liggoam en geest in belans, en ik dink nait aan de dood.
Bie ieder pedoalslag lieken de kleuren van d’omgeven te vervoagen, mien wins komt uut: De wereld gaait op zwaartwit. t Begunt haard te snijen, stainslag op de weg, windkracht vieve, carbon veraandert in stoal. Coppi, Bartali en Bobet rieden langes, n blik van aha! doar hest hom. Perbaaier aan te klampen, bongel aan t elestiek, wins noar vrouger herleeft. De leste meters, mien helden uut t verleden rieden deur. De winkeltjes mit miskulde souvernirs binnen dicht, lewaaierege motorrieders in spanze pakken bestoan nait, gain kroampies mit verbrande broadworsten, bölkende Italioanse fietsfenoaten binnen spoorloos. De Passo dello Stelvio is veur mie allaine, ‘Riekent de Eerste’, de keunek van t Otlermassief. t Blift noodweer, snij, hoagel, wind, taaistern mien beswait liggoam. Mien supernijmoods fietsgoud, mit zörge uutkozen, is sjombenat, k wor kold, verlaang noar n dreuge boksem, hansen en n windjack. Nog ain keer omkieken, allaine bocht elven ligt in de zunne te blinken. Vrumd, t is de plek woar ik ‘Snelle Henkie’ parkeerd haar, hai liekt wel oplöst in de lucht.
‘t Noadje van de kouze’, n lastege aigenschap, ik besloet weerom te rieden. Rieden? Huvernd, glibbernd, klunend, perbaaier ik n vaaileg spoor te vinden op n besnijd, iezeg wegdek. ‘Holiday on Ice’ op de racefietse, bin benijd noar de beoordailen van mien fietsbewegens. Windkracht vieve in de rogge, tiedens n beklimmen n gelukzoaleg verlaangen, nou n duvelse vluik. Mien roadens verlaizen ketakt mit t gladde asfaalt, valend en gliedend kom ik bie bocht elven. Op t stee woar e zat liggen vaar dingen: n Rode buusdouk, n deusie pepermunten, n Zwitsers mes en n voal, versleten petje. De vaar onmisboare bullen van mien voader, in de snij verdwienen langzoam de òfdrukken van zien klompen. De ‘Niagara Woaterval’ welt op in mien ogen, heldere troanen sputteren uut mekoar op n rotsblok. Daankboarhaid, verdrait, gemis, ongeleuf, strieden om mien gemoud. k Glimlag, zet mien fietse tegen n basaltblok, dat daint as vangrail. Kiek op mien allozie, drij uur in de middeg, allaine t koppie thee ontbrekt. n Kop thee mit mien voader, t Nijsblad derbie, soamen zwiegen, Radio Noord op d’achtergrond. Allaine ainvoud telt, pure ainvoud.
Ik goa t mizzen.
noa doagen stilte
vongen de zaailen
weer wind
de ankers licht
koers huus
wèl wait, noar
vraauw en kind
òfschaid vuil zwoar
zie luip op t lèst
was blaik en mui
muik mie
wel zörgen
de lèste moal
ging t ook nait bèst
mor ja,
wat komt, dat komt
dus gain gezeur
nog ainmoal overstag
en kop derveur
den binnen we mörn overdag
in Elseneur
bie d’ eerste sluus
ston domie al te wachten
zie is nou bie de Heer,
zee hai, mor dat kon
pien ook nait verzachten
zie heurt bie mie en nait
allent mor in gedachten
twij doagen loater
heb ik t kind
noast heur begroaven
en nou… lig k hier
weer in de hoaven
te wachten op t
draaien van de wind
want ja,
wat komt, dat komt
dus gain gezeur
nog ainmoal overstag
en kop derveur
den binnen we mörn overdag
in Elseneur
Jan Sleumer schreef n poar kurege gedichten van n Hollander en n ‘haalve Hollander’
over Grunnen en Grunnegers.
Twij van dizze gedichten het e mit sukses ien Amsterdam veurdroagen bie n veurstellen van t Duo Mokumer Molleboon, van t pergram: “Ien Grunnen gaait t muziek veurop!”
1.(Bas)
O God, het is een Groninger
Zo klonk het met een zucht
Die zijn om hun uitbundigheid
Tot in Maastricht berucht
Gewoonlijk toont hij weinig van
Wat hem enthousiasmeert
Hooguit een schamel ‘geinig man’
Om een gestorven peerd
Een Groninger laat jou meestal
zijn nuchter oordeel hoor’n
Slechts in de kroeg klinkt af en toe
Een stuk Martinitoorn
Er gaat niets boven Groningen
Dan nors, nurks, serieus
Historici bezien dat meer
Als volksaard dan als keus
2.(Koos)
Het is alweer een tijd gelee
Dat good old drs. P
De Groningers, waar hij toen was
Omschreef als koppig mensenras
De Hollanders beschreef hij niet
Omdat hij ze niet helder ziet
Hij woont er tussenin en dus
Waagt zich een ander aan die klus
Ze praten veel, ze maken gein
Omdat ze kwakernakers zijn
Ze hebben in die streken daar
Op alles wel een antwoord klaar
En meningen die zijn er vele
Ze willen die met ieder delen
Dan wordt het ruzie en gekijf
Van bliep bliep bliep*) tot teringwijf
Een Groninger die zich daar waagt
Wordt veel verteld maar niets gevraagd
Als hij iets zegt – subtiel en droog
Stokt men geen oogwenk het betoog
Hij zwijgt dus maar en wordt beschouwd
Als nors en nurks, als koud en boud
Als nuchter en zelfs serieus
Maar welbeschouwd heeft hij geen keus
*) censuur
Wie kinnen van alles beleven in ons Grunningerlaand, lu. t Schierste woord is boerenverstaand, heb k heurd. Zulf docht ik aaltied dat t n scheldwoord was. Hou is t nou meugelk dat wie t mit beleven maggen dat n scheldwoord, t schierste woord worden is. Doar kin k mit mien boerenverstaand ja nait bie. t Kin mie niks verschelen hur, mor wat goan we nou din kriegen. Kinnen wie din zo stoareg aan veur aal scheldwoorden wel wat gouds bedenken? Bie t woord boerenverstaand is t al zo dat d’eerste en leste letters ‘omklapboar’ binnen, zeggen ze. Nou vroag ik joe: Woar binnen we din mit bezeg. Doar kin k ja mit mien boerdenverstaand nait bie. Is t sums zo dat k ter tröts op wezen kin? Op mien boerenverstaand? Ze verkloaren t as nuchter, dudelk en recht deur zee.
Hm. Zit ter din toch wat in? Doar mout ik ja ais goud over noadinken. k Wait nait of mien boerenverstaand door wel geschikt veur is. Aalhouwel? Nuchter, dudelk en recht deur zee? Dat binnen toch ennege aigenschappen. k Bin meschain n beetje meer tied neudeg om noa te dinken moar din komt ter ook wat gouds uut.
“Dat zol veur elkenain ja aaltied goud wezen,” zee mien zegger. Omdinken bedoul ik.
Zeker as dat t schierste woord is. Goh, k was aaltied al zo groots op mien oafkomst as aarbaider, dij hebben ja ook veul mit boeren te moaken.
Ik vroag mie wel of wat we loater kriegen as mooiste woord.
Zulf vind ik laiverd goud klinken en snoetjeknovveln bin k ook nait vies van. Wie zellen mor oafwachten lu. In elk geval kinnen wie dus basteg wezen op oans boerenverstaand.
Mor hou t din mot mit aal dij dingen in de wereld dij ik nait begriep? Komt dat din ook deur mien boerenverstaand? Din kin ik ja dubbel tröts wezen, want wat wie soms mitmoaken mouten, is ja ook nait te begriepen. Toch bin k ter bliede mit lu.. Ik kiek inains huil aans noar miezulf en aal dij Grunnegers om mie tou.
Geert Moatjes zit ien e tuunstoel achter t huus. Ien e Hartman-stoel, n makkelke stoel. Nee, niet zo’n modernistische, woar je allenneg mor noar kieken kunnen… t Is goed weer, t zunnetje schient maank de wolken, hoast gien wiend en de regen komt eerst tegen d’oavend, volgens PP. Geert het net zien muskes t middagmoal uutstreud. De Turkse törrels kommen ok n hapke meteten, de twee swoare holtduven bennen derbij, de swaarde liester zit der maank, t koolmeeske gijt supersnel hènneweer. Hier is e wies met, met dizze wereld. Dit ruukt noar tevredenheid. Geert schuuft zien pet wat noar achtern, kraabt zuk even ien t linkeroor, jeukerij. Zol dit nou n ofspiegeling wezen van t Parredies, van de Hof van Eden? Femilie van Arcadia? De tuun stijt der geweldeg bij, met aal die vluchtvriendelke struken, de boomkes, de klimmer, de vaste planten, de bloemkes. Harmke het greune vingers, dat kun je zien aan e tuun! Allenneg de slakken, die het ze niet onner controle, das min spul, mor ‘slakkendood’, nee, doar begunt ze niet aan, gien vergif ien heur tuun. As die dekselse katten nou ok nog heur vertier ien heur eigen huus en tuun zuken…… Tegenswoordeg bennen der katten zat, mor de boaskes hebben voak gien tied om der noar om te kieken. En dan kommen ze ien heúr tuun te schieten, heurt e zien vrouw weer n kreet sloaken: “Arregat!” De vogels kunnen die katten ok mizzen as koespien, die viervoeters bennen ja niet te vertrouwen! De veurege buurvrouw haar n widde en n rooie kat. Leidde de widde de vogels of en snapte die rooie ze op zien beurt! Legde ze apmoal achter de ofvalbak tegen t huus! Doar vol niet tegen te broeden! Juni? Ale katten n belletje om e nek, of ien huus, of verplicht noar n kattenkolonie… Mor ja, de meeeste kattenliefhebbers die denken er aans over….
Geert dreumt n bietje vot. Hoe zol dat met Griekenland worden? t Liekt wel op n Griekse tragedie, mor t aantal bedrieven is nog ondudelk. Hier ien eigen laand is t of en toe ok n soepzooitje. Bezunegen, ontsloagen, Oerol ien gevoar… Mor wel zo’n idioot dure JSF de lucht ienjoagen… En wat Rutte en zien kammeroaden met bepoalde zörgtoaken doen, dat is ja glad misdoadeg! Kiek, as je wat opbedenken met rugzakjes en zo, en je geven die makkelk zat aan Jan en Alleman, en as je dan loater ien e goaten kriegen dat Jan doar dik recht op het, mor Alleman niet…. Dan moet je niet Jan én Alleman de boel ofpakken! As der misbruuk moakt wordt, dan goa je doár wat aan doen, mor de goeien onder de kwoaden lieden loaten? Gien denken aan! Dat zo’n minister Schippers doar met akkoord gijt… En Rutte zulf as opperboas, ongeleuflek! En wij mor met t vingertje noar de Grieken wiezen… Was dat nou? De muskes in roazende voart ien t greun, en dan nog wieder! De holtduven der vandeur, de törrels al ien gien velden of wegen meer te bekennen… Wel verd… Die roofvogel gijt der bliksemsgauw met ien van zien muskes vandeur! Zo’n rover! n Wiekel of n vriekel?
Supersnel, behendeg, vogeltje ien e klauwen en vot is e! t Leven zit mor vrumd ienander. De ien zien dood is d’aander zien brood… Nou ja, brood….. Stukje vlees… Die roofvogel zal nou ok wel jongen hebben en vegetarische vriekels, nee, ondenkboar! Van de vogels kan Geert t verdroagen, mor as t mènsen bennen, in bobokleren? Doar moet e niks van hebben, as die ongelukkegen plukken goan! En dan numen ze zuk ok nog
Minister van Zörg…
Even nog over maart en mien bosschoppen waren weer binnen. t Was slim kòld, mòr k mos nog gruinte en appelsienen hebben. Wat was t drok bie gruintekroam. Der zat niks aans op as even n zetje te wachten. In tied dat ik rustig kieken kon, wuiren mien ogen, zunder der op verdocht te wezen, kaant uut trokken woar ik altmoal nait noar kieken wol: Ain huile bakke tot de kop tou vol mit mous. Èn mit mouskrullen èn mit dat apaarte gruine mouskleurtje. Opins ston ik weer in mien pappe zien toentje, viefteg joar leden.
Mien broene pappe haar ain meroakel schier gruintetoentje. Ales konden wie uut toentje eten: worrels, siepels, gewone en waalze bonen, praai, beste boeskolen, nuim mòr op – mous. Wat wie nait op konden, wui inmoakt. Tegenswoordeg is dat olderwets, wèl weckt nou nog? t Winnen van de gruinte waren laange doagen mit ain pokkel vol waark en swait veur de kop. Overal inmoakpotten èn zeg mor rusteg, mit kinderaarbaid. Joa, mien zussie die haar t altied wel goud bekeken. Zie fluusterde gewoon tegen mie: “Ikke nait hor”, en noa n ketaaier zee zie mit n uutgestreken snoede: “k Mot aan mien huuswaark pappe”, nou din mocht zie gewoon vot hòr. Dat duurfde zie zomor. Ikke nait, ik was huil liedzoam, n beetje n jandoedel zeg mor, mor wel n laiverd. Dat duurf ik rusteg te stellen, viefteg joar loater.
t Waren mien druivegste doagen van t heule joar. Mor t alderalderslimste ston aan t ènde van ons toentje: Mous! Elkain het t aaltied over alderlekkerste stamppot: – stamppot mous mit worst – huile gemainteroaden bikseln zuch t lief vol, heb k mitmoakt.
Mòr hebben joe wel ains goud keken noar bewoners van mous? Dikke gruine roepen dij kroepieweg speulen? Wat gruin was nou blad en wat gruin was roepe? en waren t nou krullen in t blad of aanvreten bladjes? k Ston doar as n lamme tinus mit houndervel over t huile lief aan t ènde van ons toentje:
Dij widde nussies, net spinraag, ik runde as n maaltje in huus en fluusterde: “Gain stamppot mous mamme, asteblief, gain stamppot mous.”
Mien broene mamme haar heurd dat stampot mous altied in winter eten wui, omreden dat was goud veur weerstand van ons lief, dus moeke docht dat as zie dat al veur winter aan dee, dat heur wichtertjes alvast ain strepie veur haren. Rezeltoat: mous uut toentje.
Loater, joa joaren loater, heurde ik t onsmoakelke detail dat eerstens vorst over mous west wezen mos.
Mien mamme‘s resept op ain schiere haarfstdag:
Geutstaine uutschrobben en volgoeien mit vrizze mous uut toentje. Woater der op mit zolt en even stoan loaten. In tied eerappels schillen en in stokkies snieden. Ik docht juust dat eerappels altied under grond heurden, net as boomworrels. Stiekom keek k even in geutstaine en joa hòr, zwemmen konden zie óók. Ik verbeel mie nog, dat ik wèl 500 gruine roepies zag – sommege nog in heur nussies tussen bladkrultjes. In tied dat mien mamme mousbladjes uutspuilde, runde ik vot. Ik haar zie weer duudelk zain en ik mos mie bedapperen om nait van huus vot te lopen, zo slim zat ik der mit. Ik wos zeker, alle roepies konden der noeit altmoal uut wezen, mòr gainaine begreep mien kinderverdrait, mien kinderaangst.
Mit blode handen visde mien mamme deur t woater. Wat duurfde zie dat! Mien mamme gaf doar altmoal niks om. Zie hakselde en prakselde alle mousbladjes heul fien. Zie zol wel docht hebben, wat zie nait zait, is der ook nait en eerappels kregen gezelschop van heul veul kleuren gruin.
Even loater zag k heur mit n stamper deur panne hin joekseln.Wat òòk mitkookt was, was nòg aander vlees. Dat haar zie eerst nog uut panne vist: Graauwwidde, vrizze mìtwrst, ik persoonlek vond t der nait goud uutzain. Was ook heul goud, zeden vrundinnen van mien mamme. k Kreeg vot weer houndervel op aarms. Glimmende rookworst kon dat nait goudmoaken. Omreden mien mamme von, dat stamppot toch maal was om te eten zunder te kaauwen en der nogal dreug uutzag, kwam der ook nog wat gekookte ries deur, mit riesnat en zo kreeg mien pappe toch zien ries. Rezeltoat: Stamppot mous van mien mamme konden wie nait mit vörk en mès eten, mor mit vörk en lepel!
En nou, huil wat winters loater, kìn k nog nait stamppot mous moaken. Aarme man, aarme kinder, of toch nait?
Opins ruip gruinteman: Zeg t moar miewicht, schiere mous nait? Houveul most hebben?
Eerste zummerdag 2011
In mien waarkzoam leven, zoas dat hait, tussen 1961 en 2001 heb ik laangste tied deurbrocht op t gemaintehoes, in Woldendörp en Ol’ Pekel. Benoam heb ik mie bezig hollen mit de börgerlieke stand en t bevolkensregister. Op t lest heb ik t ook nog schopt tot Ambtenoar van de Börgerlieke Stand in de gemainte Pekel. Nee, traauwd heb ik der gain aine, ik was meer de man dij de akten kloar muik en inschreef en aander dingen regelde en nait de man van t gesproken woord. Doar haren wie in Pekel, zoas tegenswoordeg in veul andere gemainten, een BABS veur, een welbesproakte boetengewone ambtenoar van de börgerlieke stand dij allinneg moar stellen “in de echt” mag verbinden. Nee, nait allain meer bruidjes mit n bruidegom, in onze tied maggen jongs ja ook mit jongs trouwen en wichter mit wichter. De wet het zok aanpaasd aan wat t volk wil en zo mout dat ook, al willen politici het wel ais beter willen waiten.
In de joaren dat k tussen de bevolkingskoarten en de registers van de börgerlieke stand deurbrocht heb, kreeg k ook veul te moaken mit minsen dij heur stamboom kwammen oetzuiken, de zgn. genealogen. In dij tied mozzen minsen zulf op pad om te zuiken in de registers van de geboorten, van traauwen en van schaiden en van overlieden, moar ook in d’olle liesten van de bevolken van onze eerste volkstellens dij al onder Napoleon in 1811 begunnen, woaroet loater aiglieks de haile bevolkensadministroatie ontstoan is. In d’eerste joaren noadat wie wel t juk van Napoleon oafworpen hadden moar nait van zien Code Civil oafkwammen, werren liesten van de volkstellens nait biewaarkt mit verhoezens, nije inwoners en vertrokken en overleden minsen. Loater kwam doar behuifte aan en zo vanoaf zowat 1850 ging men bieholden wat veur bewegen der in de bevolken zat. Steden haren voak al stroatnoamen en hoesnummers en op t plattelaand, zo schreef de nije gemaintewet veur, mos de gemainte worden verdaild in wieken en mos elk hoes nummerd worden. En wel der in dij hoezen woonde wer deur de gemaintesiktoares en zien ambtenoaren sekuur opschreven. Aale leden van t gezin kregen n blad in n groot bouk. Inwonende dainstboden kregen een apaart bouk, het dainstbodenregister, net as bewoners van gestichten en aarmhoezen. Om n laank verhoal kört te moaken, vanoaf 1920 werren de bouken vervangen deur gezinskoarten en in 1938 kreeg elke inwoner van ons laand een aigen koarte, de ‘Persoonskaart’. Ook van elke wonen wer n koarte moakt woarop de heufdbewoner en soamenstellen van zien gezin op aantaikend wer. Aal mit mekoar wer de haile verzoameln t ‘Bevolkingsregister’ nuimd. En t waark wat der bie kwam te kieken mit aal dij verhoezens, opnemen van lutje potjes en t oafvoeren van de staarfgevallen nuimde men de ‘Bevolkingsboekhouding’. En dat heb k nou joarenlaank doan totdat mit de komst van de computer alles hailendaal weer veranderde.
Veur de genealogen van nou is de komst van de computer en benoam de opkomst van t internet n zegen. Nait laanger raaizen ze van gemainte noar gemainte of noar de studiezoal van de Grunneger Archieven, moar kinnen ze sikkom al ale openboare gegevens op heur aigen computer bekieken. Noast de webstee van ‘Genlias’, dij een groot gedailte van t laand omvat, is der veur de Grunnegers de webstee ‘Alle Groningers’. Webstee wordt steeds voller. Nou al binnen ale openboare akten van de börgerlieke stand op de webstee op te zuiken. Nait ales is openboar, veur geboorteakten mout je honderd joar wachten tot je hom bekieken maggen. Zo kin k de geboorteakte van mien Pa, dij in 1908 geboren is, al opvroagen.
De gegevens binnen bekind, moar schaande genog binnen der van de geboorteakten van Winschoot nog gain oafbeeldens op ‘Alle Groningers’ zet. Overliedensakte oet Scheemde van zien voader, dij ook in 1908 oet tied kwam, kin k wel bekieken. t Traauwregister duurt 75 joar veur je der in kieken maggen en de registers van minsen dij oet tied kommen binnen mag je noa 50 joar al inkieken. t Bevolkingsregister tot 1938 is openboar moar nait altied via t internet te bekieken, zeker nait van klaine gemainten. Din mout je noar t gemaintehoes. Moar van grote ploatsen as Amsterdam en Alkmaar b.v. binnen ze wel op internet te vinden.
En nou dwoal k, nou k mit de VUT bin, dus over t internet, zuik op ‘Alle Groningers’ en op ‘Genlias’, moar ook op aandere webstekken noar mien veurolders en aanverwanten. Dik 7000 minsen zitten der in. t Mooiste vin k, dat zoveul te daiper k in de bewoners van n dörp aan t groaven bin, de femiliebanden van d’inwoners onder mekoar veur n dag kommen. t Gezegde dat wie aalmoal femilie binnen het wel n kern van woarheid. Zo kom ik in mien femiliereloatsies ook n Blaauw tegen dij weer femilie is van Jan Blaauw, dij Kreuze mit de wereld in holpen het en dij net as tekstredacteur oafschaid nomen het. Dou wie as lutje beudeltjes mekoar veur t eerst tegenkwammen op kleuterschoule, wozzen wie doar niks van, wie dochten doar nait ains aan. In mien genealogie zitten nog meer verrazzens. Mien Pa zien voader kwam oet tied in t zulfde joar van mien Pa’s geboorte. Zien moeke mos weer veur dag en nacht noar boer en Pa wer oetbesteed bie zien moeke’s olste zuster, Sientje Maaijer in Midwolle. Noa vaaier joar, in 1912, traauwde zien moeke vannijs. Zien staifvoader wer Haarm Haarms, oet Noapels bie Kloosterholt, n keurege jongeman dij bie t spoor waarkte as wegwaarker. Meschain het der familie west dij der wat van wos, moar k heb der nooit aine over heurd dat mien Pa zien staifvoader ook zien achterneef was. (t Was wel mien laifste Opa!)
Veurnoam Beno kom je ook nait ale doagen tegen. n Echte Grunneger zegt din ook Bene en dat is sekuur de noam woar Beno van oaflaaid is. Nou lopt der in Stad een beboarde jongkerel rond dij voak op radio en TV is te heuren of te zain, omreden hai wait hail veul van de historie van Stad. Ie hebben t al roaden, k bedoul Beno Hofman. k Heb hom ais een stroombraifke stuurd om te vroagen woar hai zien veurnoam aan te danken het. En joa heur, wie hebben Hindrik Benes Bulthuis oet Heveskes as gezoamenlieke veurolder. Dat was al veur de Fraanse tied. En oet t patroniem Benes (Zeun van Bene) konnen wie din ook direct oaflaiden woar onze veurnoam vot komt. En wie binnen nait de ainegste Beno’s in de femilie, der binnen nog meer. En dat lu, dat vin k nou d’allermooiste kaante aan t oetvogeln van de femilie. En k kin t nou aal vanoet mien stoul veur de computer doun. As k din dink aan aal dij lu dij vrouger op pad gingen bie gemainten en de archieven langs din heb k bewondern veur t deurzettensvermogen van dizze lu. Vergeleken mit sommigen bin ik ook moar n amateurtje. Der binnen der dij der nog veul daiper in doeken, in d’archieven van de gerechten, in de huwelijksbieloagen en de huwelijkscontracten van vrouger. Want traauwen ging vrouger voak nait allain oet laifde moar voak ook om geld en laand en macht. Zo binnen al genealogien publiceerd van veurnoame Grunneger landoadel, van bewoners van boerenploatsen op t Hogelaand en in t Oldambt.
Moar ale Grunnegers kommen nait altied oet Stad of Pervinzie. Veurolders van mien moeke’s kaante, de familie Ever(t)s, kommen oet Stoapelmoar in t Raiderland aan aner kaant grup. Net as de femilie Haarms, de twijde man van mien opoe. Der was dou bliekboar n beulde kontakt tussen de bewoners van de grinsstreek. En zo kon t gebeuren dat n jongkerel oet Stoapelmoar ging traauwen mit n wicht oet Bennewolle. Of oet Nij Beerte of Schanze. En vergeet ook nait de hannekemaaiers en de kiepkerels dij hier hangen bleven of n zoak begonnen. En aal dij lu dij as waarkvolk aan t vervenen slougen op t Hoogezaand, in Sapmeer, Veendam, Wildervank, Pekel, de Knoalstreek. Lu kwammen overal vot, tot oet Rusland en de Baltische stoaten tou. Multi-culti is gain oetvinden van tegenswoordeg, al willen wie dat wel ais vergeten vandoag de dag.
Bale rolt
gedachten springen
bale rolt veur mien vouten
vanof t veurterraain van t
dörpshoes deur mien kop
in d’eerappels van noaber
as n hoazewindhond run k
over sloot deur de vrougen
heur klink van achterdeure
klompen klettern stem reert
oet de verte klinkt geroup
om bale
Juni 2011
In april kreeg t mie inains weer te pakken: ‘Doe most meer bewegen, mien jong!’ Zo langzoamerhaand zat ik dik in de negenteg, kilo’s main ik… In mien goie tied was dat nait veul meer as tachteg, en dìn kon k nog eten wat k wol! Wat dou je deraan? k Haar al aal weer de Vaaierdoagse van Nijmegen in de kop. As k doar nou es weer veur trainen ging, en dìn kon k in juli aaltied nog bekieken of k mit doun ging of nait. Mor dìn mos k mie vanzulf wel aanmelden, en nog inlöt worden ook…. ‘Ik woag t derop’, docht veur broeken. Heb k n stappenteller neudeg? Nou, nait persé, kin t ook wel zunder. Zo kwam t aan loop, dat méér bewegen van mie….
In 2004 laip ik mien leste Nijmegen, dij mishottjede. Ik wer stiefzaik, op daarde dag. Dij “Zevenheuvelendag” heb ik nog oetlopen, mor vroag mie nait “Hou”….. Wat n ellèn! Dou k weerom was op mien gastadres, kon k nait meer op bainen stoan. Hoge koorze, dokter derbie. Nou ja, dij wol nait kommen; vraauw noar dokter tou, dik mis mit bloaze, oetkieken! t Duurde meer as n weke veur dat k goud en wel weer in t ènne was en dat we noar hoes konnen, in Noordhörn. Joa, ik wait ook wel, deur aal dat gedou mit en op schoul en zo in de veurbiee joaren was der van n goie veurberaaiden nait veul kommen. En dat krieg je op joen brood! Vanof 1987, kin ook ’88 weden, haar k wel 16 moal mit sukses t kruuske hoald, mor doar kin je nait blievend op teren. Doar mout je elk joar wat veur doun, das ook beter veur joen lief, en bainen, en kop!
Of ik veur ’87 veul aan wandeln dee? Nee man, hou komst derbie… Wandeln, dat was ja goud veur aandern, veur vraauwlu en veur gounent dij nait wozzen wat ze wollen. Ik wol allain mor voetballen, dat was mien lust en mien leven! In woningbaauw in Midwolle was ik as kind al aan t overschuppen mit Derkie de Boer, buurjong. Dij haar kinderverlammen had, mor kon mit zien beugelschou nog schier oet de vouten. Ik was dou nog gain 8 joar. Op Nijssiesoord ging k der mit deur. Mit buurjonges as Tonnie Boas en Otto van der Holt, op weg, doelschuppen. Stonnen ja bomen zat en aans legden we n poar jazen op de stroatstainen. Zoveul verkeer was der nait en as Emo van der Sluus deraan kwam, kon je nog gaauw genog aan kaande springen…. Of wie gingen noar t voetbalveld van gemainte aan Mennistenloane bie t Gruine Kruusgebaauw. Eerst kieken of Mans Loer in hoes was, dij wol je nog wel ais votsturen, benoam op zundag… En dìn, as t kon, op doel schuppen, op dij grode doelen! Dat was ja pas echt! As der veul wazzen, gingen we petijtje speulen. Doelen werden dìn weer moakt van jazen en zo. Kreeg je wel weer aal dat gesoes: “Dij was over! Veuls te hoog!” Heurde derbie…
Nou komt der van voetballen nait veul meer, Of en tou, zoas bie t volleyballen bie Dörpsstee, rolt der n bale veur joen vouten. Gevoarlek! In joen kop bin je dìn vattien, of drijentwinteg… As je zo’n bale even kunsteg terugschuppen willen, kroakt je lief en protesteren de spieren al van te veuren…. En vrumd is dat, deur aal dat wandeln wor je nog stiever… Of is dat verbeelden?
t Schemert en dreum het mie verloaten
stilte van duustern is no veurbie.
Ik dwoal weerom duur nait te kieken
onwis dat k vandoag ientegen kom.
Wat is t dat vrouger mie loat stoaren
noar zolder en kroezen ien t behang
onbewegelk t gemoud aan poazen.
En maank herinnerns zai ik vernijs
t geluk ien beeld van aal dij joaren.
Mor no zol ik mie stoadeg moanen
n daag zo vris en nog gain zörgen
woarom dij wènst, ik zol bedoaren.
Ien schaar van guster nuigt gruiend licht
t verleden ien sloap op pad noar mörgen.
Hai was aan boemel west
Op de Zuudloardermaart.
Kroop dou doen achter t stuur
Ree veulste haard!
Hai is mit n gaang van honderdvattig
Dwars deur n woonwiek scheurt.
En knalde mit zien doene kop
Liek tegen n lanteernpoal op!
Hai ligt nou ien t Groot Zaikenhoes
As n mummie ien t verbaand.
Veurlopig is e nog nait thoes
Schreven ze vandoag ien kraant!
Hai mot straks veur t gerecht
Woar hai zien vonnis heurt.
Zo as ie waiten wordt hai vervolgd
k Denk dat e nooit zo haard weer scheurt!
(noar n foabel van Aesopus)
Ais droug n ezel n vernuimd holten beeld van n haailege deur groot loug om ien kathedroal zet te worden. n Hoop lu wazzen der op òfkommen om t beeld te zain en as ezel mit beeld laans kwam, bogen lu daip veur t beeld van haailege. Ezel dij dochde dat lu veur hom boegen deden, wer hail grootsk en hui ien kop en wol gain stap meer wieder lopen. Kerel dij ezel aan t helster haar, sloug ezel mit stok en zee: “ O, doe slichte hampetamp! t Is eerliek nog nait zo wied dat lu n ezel vereren.”
Ain dij hom verdainsten van n aander tourekent, is nait wies.
21-06-2011
Zai ston wat te dreumen veur t glaas. In tied puulde z’aan n poar dreuge bladjes en n knikt blomke. “Joa”, bedocht zai heur, “wat woon k hier toch mooi”. n Schier toentje dij heur Fré aanlegd haar vief joar leden. Schane dat hai t mor ain zummer mitmoakt het. Noflek achter hoes zitten maank bloumkederij. Mor leste tied was t toch aans. Zai wer toch wat schieterg. n Moal of wat haar zai n pergrammoa zain op tillevisie over inbreken. Benoam bie bejoardenwonens. Doar was zai nait gerust op. Bie heur ston schuurtje lös van t hoes en was ook n gankje achter laangs. En dij hoge stroekerij wer t ook nait beder van. Dat t sloapen wol nait zo best leste tied. Meschain mos zai der ais over proaten mit dokter. Net dou zai roam dicht doun, wol heurde ze n hoop gebèlk. Verschrikt kikt zai noar achter bie t schuurtje. Vernijs heurt zai ain bèlken. Kèl in hoed holt z’heur vaast aan t kezien. Vrezelk, schrik slagt heur om t haart. “Nait doun, nait doun, nait schaiten. Ik geef joe aal mien sinten”, heurt z’ain roupen. In ainen zigt zai achter deur t gankje buurman strampeln mit handen omhoog. t Haart stoekt heur in haals. Deur stroekerij zigt zai hou hai achter zien hoes staait. Zai heurt ain schaiten en buurman vaalt laankoet achter coniferen.
Dirkjan wol nait om bosschop mit zien moeke. Hai was vrij op wonsdagmirreg en din wol e speulen. Mor moeke wil gain jonkjes van vief joar allinneg thoes hemmen haar zai zegd. Dirkjan docht dat e din zolaank wel even bie Opa weden kon. Zien Opa was n dikke kammeroad en mog hailtied groag wat maaljoagen. Niks was hom te gek. En as moeke bosschoppen doan haar kon zai hom wel weer ophoalen.
Dou zai doar kwammen wol Opa hom net in rookstoul nuzzeln. Even n mirregsloapke. Dat kon e mooi vergeten, Dirkjan haar aner plannen. Moeke zol nait laank votblieven. Opa keek ais noar n glundernde Dirkjan dij te huppen ston. Din mos dat mor. “Wat binnen de plannen”, wol Opa waiten van Dirkjan. Dij docht van boefke speulen en haar zien knappertjespistool mitnomen. “Lang mie dat ding mor aan”, zee Opa, “din zol ik die wel kriegen.” Mor dat wol Dirkjan nait, Opa zol boef weden. En dou begon t feest. Deur t hail hoeske hin. Achter zien Opa aan dij op pantovvels deur t hoes stoof. t Wer aal spannender en in ainen reet Opa veurdeur oet. Dirkjan was even verbalderd mor vloog der geliek achter heer. Hai zag nog dat Opa achterom runde noar t gankje tussen wonens. Achter hoes op t grasveldje kreeg hai Opa te groazen. Baaid mozzen eerst even oetpoesten op t gras.
“Mie ducht”, zee Opa, “dat wie eerst mor ais wat drinken goan. Kerel, ik bin glad achter de poest.” Hai wisde hom t swait van kop. Net dou hai in t ìnne kommen wol zag e
deur coniferen n haark aankommen in lucht. “Wat zellen wie no beleven”, zee Opa en keek in t blaike gezicht van buurvraauw. Trillend as n rusk luit dij haark zakken en greep hom bie aarm. “Is ales goud mit joe”, zee n bibberstemke. Zai was haildaal oet stuur. Opa en Dirkjan brochten buurvraauw mor even noar hoes. Graauw en gries om kop zat zai aan keukentoavel mit n kopke thee. Opa kreeg t verhoal van inbrekers en aal zuks meer.
Dat zai oareg baang was leste tied. En dat ol mannen zoas hai gain gekkeghaid oethoalen zollen. n Aarm minsk schrik aanjoagen. Opa docht dat t wel wat mitvalen zol. Ie mozzen joe nait zo aanstellen en op schidder joagen loaten deur tillevisie. “Flaauwkul, naarns veur neudeg en ie mouten joe niks aanproaten loaten”, zee Opa. “Kiek din ook nait en loat dat ding gewoon oet. En aans koop k joe ook zo’n pistool”, laagde hai en zwaaide gevoarlek mit t klappertjespistool.
Dirkjan zien moeke zag n stil jonkje dou zai hom hoalen kwam. “Wie hemmen boefke speuld”, zee Opa, “hai is muid.” In tied wisde hai hom t swait nog mor ais veur kop vot. “Ie monnen joe nait zo drok moaken op joen ol dag”, zee dochter. “Kiek dij jong toch ais, dij het ja niks meer te koop.” Dirkjan was oetroast en vil hoast in sloap bie moeke achter op fiets. Opa dee hom eerst mor n dreug hemd en boezroen aan. Hai was nog aal wat boeten oasem. Mor even zitten. “Foi”, en wisde hom t swait nog mor ais van kop. Dat minsen heur zo baang moaken docht e. Wat n grode aanstellerij. t Binnen dikke baangeschieterds. Joe de kop n beetje gek moaken loaten deur tillevisie. Hai schoerelde even lekker in rookstoul en wer glad soesderg om kop. n Zetje loader zat e as verstiefd in stoul. Hai duurde hom nait ruiren. Wat was dat! Net of der ain schoof mit kliko. Buurvraauw haar nog zo zegd, dou der om dinken. Dij zetten zai veur t glaas, klimmen doar boven op en din kroepen zai deur t bovenlicht. Vernijs heurde hai geschraap. t Benaauwd swait brak hom aal kanten oet. Hai duurde nait te kieken en hil ogen stief dicht. Der was ain in keuken, dat kon nait aans. Hai heurde ain roupen. Ook dat nog, binnen z’ook nog mit heur baaid. Doar is gain ontkommen aan. Hai vuilde t hemd vernijs nat worren. No was der ain in gaang, heurde hai. Zien hail lief dee hom der zeer van. Gain kaant kon e oet. Hai heurde zaacht hou klink omdeel ging. Langzoam ging deur lös. t Was stil, aibels stil. Zollen z’hom zitten zain? Verzichteg dee hai ogen lös en brulde. Hai keek liek in loop van n pistool en bleef brullen. “Nait doun, nait doun, ie kriegen ales. Ik geef mie over,” kwam der snokkend oet. “Man, man bedoar toch ais”, heurde hai. “Stel joe nait zo aan mit dat gejauster. k Wil joen pistool allinneg even bringen. Dij lag nog op t aanrecht”, laagde buurvraauw. “Veur t geval ie hom nog ais neu-
deg binnen.”
Ien stee van n steeke ien
verzörgenshoes
mos hai noadinken
òfsproaken moaken bie dokters
n zèggen doun
mos zien levent laanger
leeft worren
of was hai kloar mit zienent
kiener wazzen deur oet
vraauw was hom ja veurgoan
vrunnen haren ter tou doan
woar zol hai t veur doun
op zien steeke ien verzörgenshoes
woont no n aner
was hai der kloar mit
of
wazzen anern kloar mit hom?
Ik wol ik was n vogel,
vrij doar in de lucht
Ik huifde nait te waarken,
bleef huil dag in mien nust
Ik wol ik was n hond,
kiek aine …joa zo groot
Ik huifde nait te waarken,
ik blafde en kreeg mien brood
Ik wol ik was n molle,
ik zat huil dag in de grond
Ik huifde nait te waarken
en toch vrat ik mie rond
Mor stel ik was t peerd
Van gruinteboer ol Geert
Dij zat mie haitied op te joagen
En mie aingoal mit zweep te sloagen
Nee, ik wol ik was n bol
Din haar ik teminnend lol
Mor lu, ik heur bie de minsen
En ik heb nait veul te winsen
Ik dou gewoon wat mout
Al gaait der sums wat fout
Mor loat mie wezen zoas ik bin
Din heb ik t leven hail best noar t zin
Wie mouten snuien om te gruien Zeggen dij lu doar in Den Hoag
Moar hou gait ons regeren dat doun
Mit de schere of de motorzoag?
Sums zit kop vol zörgen
En kin der niks meer bie
Din, zomoar op n mörgen
Schient zunne weer veur mie
“Ik bin noar zien hoes reden en doar heb ik aanbeld. Der dee gainent open. Dou heb ik bie de buren net zo laank op bel drukt, dat der aine mit n vergrelde kop opendee. Aalmoal appartementen, mit van dij kakfiguren. Ze hadden Mastland nait zain en wollen zuk der ook nait mit bemuien. t Was n klier van n kerel, Zo werd t nait zegd, mor dat kon je aan alles vernemen. En dou heb ik t bericht veur opsporen opgeven. Der wordt noar hom oetkeken.”
Vos wupde van t buro òf en ging bie heur zitten.
“De bewoners zitten der aal n beste zet. Vervast n schiere plek om te wonen. Veureg haarfst is der n vraauw overleden. Dij was slim zaik en ze is doar langzoam mor zeker weggleden. Heur man was n joar doarveur al oet tied kommen. Doar was niks vrumd aan. Echtgenoot was gewoon òld en vraauw haar kanker. Tja en wieder, is der nait zoveul over te zeggen. Mor dat haar ik aal eerder zegd. Hier is niks mit te begunnen.” Hai luip vot en de liest bleef op toavel liggen. Dubbeldam keek der noar en ging mit zien vingers langs de noamen. ‘Wel zel der Bertil haiten van dizze ploug”, gromde hai.
“Meschain is t wel n troetelnoampje en hait de persoon gewoon Bertram of Albert of Bertus of, ach wait ik veul. Vroagen aan Dina Stallinga!”
“Heb ik aal doan. Ze wis van niks.” “Wel wait is t de bienoam van directeur. Meschain is hai wel Bertil en fluustert ze dij noam in zien oor as ze bie hom op schoot zit.”
“De man hait Everhardus Jansonius. Dus perbaaier doar mor ais Bertil van te bakken.” Ester trok scholders op. “Op deegroller is niks vonden, joa wat gleren, dus doar hebben we ook niks aan.” “Kom, ik wil nog weer ais deur dat hoes strunen van Vera Reker.” “Wat wilst doar din nog.”
Dubbeldam huil scholders op en kreeg zien jaas. Ester Edens pakte heur tas en trippelde hom achternoa.
Weer zaten ze op baank. Ester haar nog n proatje moakt mit de buurvraauw. t Haar gain nije inzichten geven. “Binnen der ook femilieleden in beeld, dij dit alles hier aarven.” Ester schudkopte. “Ze was de leste dodo van de femilie.
Ze binnen nog op zuik noar n nicht, mor dij is spoorloos.” “Verrek, kom wie zellen nog aan strunen in garagebox. Waist wel, doe wast aal schier aan loop mit old pepier.”
Ze drukten auto noar boeten en bekeken t stofnust. Dubbeldam keek op n plaank aan achtermuur en luip zo mit kop in t spinrag. Ester luit zuk bevalleg deur de knijen zakken en begon mit òld pepier. t Maiste was rekloamerommel en bokkebloaden, dij elke week vergees op mat rolden. Dou deus sikkom leeg was, zag Ester n dail van n schriefschrift. t Zat wat vastklemd onner de flappen van bodem. Ze pakte t tussen doem en wiesvinger op bie t puntje en luip der mit noar boeten. Doar legde ze heur vondst op motorkap van auto.
Dubbeldam kwam bie heur stoan. Ze keken. t Was n schoulschrift. Niks biezunders aan te zain. Mor op t kaft stond wat schreven.
Ester zat sikkom mit neus der boven op.
“Barbara Vink”, zee ze.
“Dit schrift was van Barbara Vink.”
Dubbeldam haar widde handsen aan doan en draaide t schrift om. Achterkaant was niks op te zain. Dou perbaaierde hai om te bloaderen. Hai sluig t kaft om. Wat nog over was van bladzieden ston dichtmaggeld mit tekst. n Duudelk regelmoateg handschrift. Ze perbaaierden t te lezen. Ester keek op en dee n stap achteroet. Ze luip terug noar de deuzen en huil t haile cabaret over de kop. Mor wat ze ook dee, t bleef bie rommel.
“Barbara Vink, Barbara Vink. Harry, wie hebben doar voaker van heurd.” Dubbeldam keek heur aan en stopte t schriftje in n plastic puut. Ester stapte tot garagebox oet en luip noar t hoes van Vera Reker. Dubbeldam drukte auto weer in box en sloot òf. In woonkoamer van Vera Reker ston Ester mit n bouk in haand. Ze ston der in te lezen. Ze haar ook chirurgen handskes aan doan. “Nou wil ik nog groag even n stukje van dij schrieverij zain”, zee ze.
Dubbeldam gaf heur de puut. Ze muik hom open en legde t schriefschrift, of wat doar din nog van over was, op toavel. “Barbara Vink is n schriefster. Heur manuscript ligt bie Vera Reker, bie t old pepier. Nou ja, n stukje der van. De vroag is of Vera Reker ook Barbara Vink is.” “Den bellen we mit oetgeverij en dij kin ons zo oet de dreum helpen. Wat staait der bie t colofon?”
Dubbeldam kon t nait vinden en dou ging zien mobiel.
“Ze hebben Mastland”, zee e mit n grijns en klapde zien toestel dicht. Ester Edens nam t bouk en plastic puut mit en ze sloten boudel weer òf. Veureerst was der gain tied meer veur n literaire puzzel.
Nou was meesterkok aan bod. Mastland lag mit kop op toavel en zag der min oet. Hai was vonden op deurgoande weg noar Nordhorn. De kollegoa’s doar waren tipt, dat der n auto ston op n parkeerploats. Dou agenten der biekwamen, zagen ze dat man op liest ston. Hai was zo doen west, dat der gain bewegen in te kriegen was.
Flip haar zien waark goud doan. Hai haar Mastland hier in t hok zet. En nou ston e der stoerachteg bie te kieken. Dubbeldam en Ester Edens gingen aan toavel zitten. Ze keken noar Mastland. Flip mog nog swaarde kovvie hoalen en mog dou aan aander kaant deur wachten. “Rio Mastland?”
“Grrr. Pien in de kop.”
“Rio, woar staait Rio veur.?” “Is dit nou neudeg. k Wil sloapen, k bin kapot.”
“Joa, dat is neudeg. Wie hebben t idee, dast in de problemen zitst.”
“Oh.”
“Bist nog zo bie dien positieven, dast waist dast kok bist op Olderman State?” “Joa, dat wait k.” “Hest ook mitkregen, dat Vera Reker doodsloagen is?”
“Hm…”
“Doodsloagen mit n deegroller oet dien keuken.” ”Ach, sodemieter op.”
“Kiek.”
“Wel het zegd dat e oet mien keuken komt.”
”Van de Velden, dien kollegoa.”
“Wat wil dij lul wel nait.” “Hai zegt dat dizze deegroller altied noast magnetron ligt, omreden hai is net te groot om in n rik te hangen. Dat e aigenleks altied in weeg ligt en voak op grond klettert. Van der Velden wol hom lest aal votdoun. En dat dit de roller oet keuken is, wait e secuur. En woarom wel nait maestro, omreden van dit klaine goatje hier. Der het n taauwtje deur dit gat zeten. Dou kon t ding wel hangen. Mor n stukje taauw wordt voel op den duur en dat mos der weer of. Nait hygiënisch. Haar de maestro zegd.” “Lul mor aan, k wait van niks.”
” Konst t goud vinden mit Vera Reker?“ “Vera Reker was n kreng. Doar zat gain bloud in, mor ieswotter.” “Hadden je wat mit mekoar?”
“Nee.”
“Woarom wast in Nordhorn?”
“ Der was n kongres. n Vakbeurs, nuim t mor zo as je willen.”
“n Vakbeurs over alkohol? Hast hom nog al stoan, dou ze die vonden.” “Ik bin mit n poar vrunden aan de boemel west en dat is goud oet haand lopen.” “Op de Olderman State haren ze gain idee, woar dast bleven wast.”
“Ach, dat haar ik wel zegd, mor dij trut verget altied alles.”
“Van der Velden wis der ook nait van.” ‘Tuurlek wel, dij kloot doar vaalt ja nait mit te waarken.”
“Nog n keer. Vera Reker. Hebben je wat mit mekoar?”
“Vera Reker is de leste woardat ik wat mit hebben wol. Zai dee heur waark achter boalie en ik haar keuken.”
“Kootje?”
“Dij stumper, dij kon ik goud de gek aanscheren. t Haalfmaaltje. Ik wol hom nait in mien keuken hebben. Wat zeg ik. Ik wil gainain in mien keuken hebben.” Ester keek Dubbeldam aan. Ze friemelde aan puut mit deegroller. Ze haren gain vingerafdrukken vonden. Niks, hailendal niks. Van der Velden haar zegd dat t veurwaarp in keuken heurde. t Was n boetenmodel ding en lag altied op t verkeerde stee. Dubbeldam ston op.
“Magst nog n zetje blieven, Rio. Oetsloapen en biekommen. En din kom k weer bie die zitten en din gaaist proaten. As ik din kloar ben, hest de oren slap aan kop hangen.” “Ik mout der hoast van janken plietsieman”, zee Mastland en luit kop weer op toavel zakken. Der kwaalmde n smerege lucht oet zien kleren.
Ester nam puut mit woardat deegroller in zat en baaident stapten ze tot koamer oet.
“Wat n lul”, zee Ester.
“Wie hebben ook niks. Ik haar n stille hoop, dat e zuk mit zien haalfdoene kop en koater van hier tot Tokio, wel wat verroaden zol. Mor hai is om Leerms kommen. Hai is knoeterhaard.”
(wordt vervolgd)
As joe dit zo lezen, din kin k mie indenken da je joe oafvroagen: “Zol t Oompies in de kop sloagen wezen? Woar slagt dit nou op?” Moar as stukjesschriever mout je wel wat en din bin je aal aan t prakkezaaiern woar je t dizze keer over hebben mouten en din wil t in ainen van gain raand of kaant. Schrik slagt joe din om t haart omreden je hebben niks in de kop dat muite weerd is om aan joe te vertellen.
Moar d’ol heer zee aaltied as der wat dunderwolken veurbiedreven: “t Komt aal kloar mien jong!” Doar heb k mie zoveul meugelk aan spaigeld en k mout zeggen t het mie wel deugd doan.
Zo as verschaiden van joe waiten, is Oompies oaf en tou mit meziek op pad, nait achter meziek aan, moar mit. Din beleef je van alles, as je t moar zain willen.
Zo ook n poar week leden. Wie gingen mit n soort van bloaskapel, wie speulen haile schiere swingende deuntjes woarbie je nait op stoul zitten blieven kinnen, noar d’overkaant. Zeg moar noar ons noabers woar wie laang leden slim rebulie mit had hebben. t Ging meroakel man en elkenain haar der zin in. Moar zo as joe wel waiten is der aaltied wat te doun as der aargens meziek is. Dat was doar vanzulf net zo. Ze haren doar t zogenoamde Mousfeest. (veur t gemak heb k t moar even in t Grunnegs overzet). Wie mozzen ook miteten en doar zaggen wie vanzulf nait tegen aan. t Smuik goud en wie kregen aalmoal t liefke koegeltjerond. Ik dochde dat t hoast oaflopen was moar wie mozzen nog n moal in de boan! Moar mit zo’n lief vol eterij vaalt t nait mit om nog schier te speulen.
Minsen heurn der niks van hör, mor veur de mezikanten is t n aander verhoal. Din kin der van alles gebeuren. n Poar week leden ston ik op n concert n hail stoer stuk te speulen mit n grode bigband. In dat stoere nummer was der nog n veul stoerder stuk veur de trompetters. Veuraal d’eerste partij haar t slim stoer mit dij hoge noten. Moar dou kwam dij haile hoge noot… Aal wat der kwam, gain hoge noot van veuren oet zien trompet moar wel ain van achtern. Nait op toon, moar wel mit n luchtje der aan. Zien pazzipanten konnen nait bie hom duren en kregen n vlij op tong. Minsen in zoal hebben der nait veul van roken, meschain dat de veursten n beetje n lucht in de neus kregen. Moar t jong haar hail swoar eten dij dag, veul siepels, knoflook en kruuderijen en doar haar e slim last van. Dou ontkwam hom der ain dij der nait om loog!
Moar even weer noar t Mousfeest: Wie haren t liefke hail schier vol kregen en gingen weer noar t toneel. k Mout joe nog even vertellen, dat wie lopend meziek moaken. Kinnen dus zunder stekkers en stopcontacten.
Op dat podium was der apaart n klain verhogenkje veur de dikke en leutje trom.
Dat scheelde vanzulf wat roemte veur d’aander mezikanten. Want dij tromsloagers dij vegen der wel op lös hör! Sums binnen t net wilde Indioanen zo as bie n voetbalwedstried. Of je t leuven willen of nait lu, midden in n stuk woarin t nogal slim te keer ging en de dikketromsloager op zien fluitje bloazen mos, zo as oafsproken op repetitie, gebeurde t. Hai wer rood om de kop, dee slim zien best, moar t ging nait goud! De fluit vloog hom oet de bek, t gebit der achteraan en wie moar wachten op dij fluit dij nait kwam! Wie hebben t aalmoal nait zain moar n stuk of wat wel vanzulf en dij konnen nait wieder speulen. Ze haren de boksem nat van t lagen. Moar tromsloager, wel wat op leeftied, sprong van zien verhogenkje en haar zien apperoat in n boksemscheet weer in de bek en veurstellen ging deur. Hoeveul minsen der wat van zain hebben zol k nait waiten, moar tegenswoordeg hebben veul minsen zo’n fotoapperoat woar je, as je geluk hebben, ook mit bellen kinnen en din zetten ze dij foto of filmke (dat kin ook) op internet en kin d’haile wereld joe bekieken. As joe dij foto of filmke tegenkommen: Oompies was der bie!!!
Meester haar vandoag vrij óf geven.
t Was op school ja veuls te hait.
Zunne ston stoef op de roamen,
leren konnen kinder nait.
Stientje haar mit aander wichter,
aal heur klaaier dou oetdoan.
Stiekom wazzen ze pootjeboaden goan,
nait wied van heur hoes vandoan.
Soavends dou ze t moeke vertelde,
zee dij hakkebieterg tegen heur:
“Hou komst doe der doch wel bie kind,
schoamst doe die doar nou nait veur?
Blootpootjen doar allènt mor wichter,
of wazzen der ook jonges bie?
k Wil dat nou votdoadelk waiten,
kom, ars kars mars, vertel t mie”.
“Zo”,…zee…stinnend…lutje Stientje,
“doar wait k haildaal niks van.
Dat kon k ja doch nait zain moeke,
..we haren ja gain klaaier aan!”
Grades het zien boudel verpangeld. Zien vraauw het hom verloaten veur n snakkerd van t internet. Twinteg joar het e onder konduksie zeten bie n bremster. n Haalf joar is e allaine, hai het gain kinder. Deur n wieze road van zien vrund Riekent het e de fietse van de beune hold. Grades gaait zulf zien leven bepoalen. Hai bekikt vandoag de dag zien kontrainen vanòf twij roadens en n smaal Italioans zoadeltje. t Lösbandege gevuil uut de bongeljoaren mout weeromme kommen.
Vandoage, n waarme dag in juli, klimt e terogge noar Argelès-Gazost, n Fraans baargdörp. t Is achtendatteg groaden in de Pyreneeën. Grades was der eerder, vaar joar leden, destieds mit d’auto. Toun waar t n groad of vieve en kold op t dörpsplaain. In n kroug achter n vlezze bier en n stok toarde, loerde Grades uut t roam. Hai zag n poar olde kerels aanbougen kommen. t Waren herders. Herders mit roege koppen. De koppen leken op grode vlinten, woar wind, snij en regen joarenlaank vat op haar. Grades nam t besloet om over n tiedje terogge te kommen. Moar din mit de fietse.
Nait te leuven wat achtendatteg groaden dut mit n mins op n fietse. Al noa drij kilometer wil Grades wel n wasketobbe leegsloeken. As t mout mit gruine zaibe. Hai ridt eerst zeuven kilometer noar Sault, n poar hoezies, dij aan t begun van de klim liggen. Langzoam gaait e veuruut over de staaile weg. Hai komt langs n kefee zunder klanten. t Is n uur of twaalven. Etenstied. Niks liekt hom slimmer om n aigender te wezen van n kefee dat nait lopt. Elke dag de toavels schier moaken en de vlouer vegen. Om acht uur loater te zain, dat ter vannijs gain mins west het.
Nog twij kilometer noar Argelès-Gazost. De bochten van de baarge kommen Grades bekind veur. Toun was ales koal, nou rokt e de zuide locht van de bloumen in de baarm. Welke t binnen wait e nait. As landsman ken e allaine peerdebloumen en brannekkels. Deur n lochtgat van zien helm schut n webe dij haard zoemt en mit n tik tegen de ziedkaande vlogt. Mit ain haand joekselt Grades d’helm hinneweer. Hai wil dat t baist vot vlogt. Dom. Hai vuilt n steek op d’achterkaande van zien heufd. Radjes moakt e de raime onder zien kinne lös en trekt d’helm van zien hazzens. De webe vaalt dood op t asfaalt. Aigen schuld! Grades pakt de drinkvlezze en spoit laauw wotter over de boele.
Ainmoal op t dörpsplaain in Argelès-Gazost zet e zien nije fietse tegen n bak mit bloumen. Hai zöcht n stee op t zulfde terras as vaar joar leden. t Is veul drokker nou. Mit zien swaiterge vingerhandsen veegt e t gezichte schoon. Op t terras noast de kroug wordt n pioano dele zet. Op n poster staait dat ter dizze middeg meziek is. n Goud veuruutzicht: n vlezze bier, vreterij, Beethoven, Mozart en slap gekwedel. Grades heurt mevraauw Slapsma-Tiessens proaten en kikt om. n Toavel wieder zit jonkgoud. De jongkerel is verbraand. Hai stint. t Wichie zit indoekt boven n klaain kind in n wandelwoagen. t Kind, aan zien vaaierkaant heufdje te zain n jonkie, vecht tegen de sloap. Hai is grienderg en wrift in de glimmers. t Wichie wappert mit de prieskoarde van de kroug boven t heufdje. t Jongvolk het drokte over t kind. Deur t gehirrewir heurt Grades dat de jongkerel Hans hait en t wichie Jaantje. d’Oorzoak van de drokte nuimen ze Bas.
Grades komdaaiert n kop kovvie bie de Fraanse serveerster. Jaantje moakt n groots geboar noar heur vrund. Indelk. t Kind slept. Veur de wizzeghaid schommelt Hans de wandelwoagen open-dele. t Zel toch nait? Nee. t Slept. De kovvie is moakt van waarm wotter uut n geude mit n flodde slagroom derop. Grades haar t waiten kind. Fraansen! Jaantje pakt heur mobieltje en hold t boven t gezichte van t kind. Ze drokt òf en lagt om t rezeltoat. Hans kikt plichtmoateg mit. t Liekt asòf t jonkgoud d’haile week wacht het op dizze vree. t Ploatje mit n sms wordt gliek votstuurd.
Hans en Jaantje vuilen zok trappaaierd deur Grades. Grades vuilt zokzulf wat schieterg, mor hai kikt, omreden zien fietse staait achter de toavel van t jongvolk. Hai zugt nog net n stok van t stuur achter t verbraande heufd van Hans.
Noa n tiedje draait e zok weeromme noar t jongvolk. Hans zit allaine mit n bouk. Hai het n buuk van t bier slampen en swoare baargschounen onder zien spiekerboksem. t Swait drupt van zien steern. Hai is nait moakt veur waarme zummerdoagen, dinkt Grades.
Jaantje komt terogge lopen. Ze dragt n wiede, widde jurk mit t prieskoartje nog op de rogge.
‘Wat vindst tervan?”, vragt ze, in tied dat ze n rondje dwirrelt woardeur t uutinde van de jurk in t gezichte van Bas te vlocht komt. Bas is vot wakker en wrift vannijs in de glimmers.
Jaantje staait stil. Ze strikt mit heur haanden langs heur heupen dij nog spek vastholden uut de kroamtied.
“Ik heb mien riebewies as börge achterlotten. t Winkeltje vot om d’houke. t Kost negenteg euro.”
“Staait die goud”, logt Hans. Jaantje lopt noar t winkeltje. Grades zugt wat Hans ook zugt. De jurk is moakt van veul te flitterge stof. Heur dikke bainen en t slippie schienen der deurhin. Hans lagt filaaineg noar Grades.
Grades betoalt t joegelwotter en lopt noar zien fietse. Hai vuilt d’ogen van Hans in zien rogge. Hai wil vast mit Grades omaandern: hai bozzeln op de fietse en Grades schommeln mit de wandelwoagen. Om Hans te ploagen draait Grades n extroa rondje over t dörpsplaain. Din ridt e onder d’olde dörpspoort deur. As e vanuut n drokke winkelstroade op de deurgoande weg uutkomt, stopt e om de raime van zien helm lös te kriegen. d’Haarde raande drokt op de boele. t Asfaalt van de weg is vannijs legd. t Is nog waik, t rokt noar koolteer. t Veurrad blift aan t asfaalt plakken as n stok pepier aan n bakkeg baaltje. Grades klikt n pedoale vast aan zien rechter schoune. Hai wil radjes votrieden. t Lokt nait. Grades glidt vot en mietert in de baarm mit de fietse nog aan de schoune. Persies in n stiekeldoorn. In tied dat e de jeukte vot kraabt, ridt Hans mit vraauw en kind veurbie. n Roam van d’auto staait op n glieve. t Jonkie grient.
Wanneer k mien ogen dicht dou
Din zai k die nog stoan
k Heur din nog dien stem
En loat die nog nait goan
Wanneer k mien ogen dicht dou
Din wil k die geern geven
Geven wastoe verdaind hest
Mor dat kin k nait want dat is t leven
Wanneer k mien ogen dicht dou
Din vuil k daip binnen in
De vrezelke kwoadhaid
Woarom t het gain zin
Wanneer k mien ogen dicht dou
Din vuil k ook de bliedschop
Van ales wastoe mie geven hest
Dat sloet k binnen in op
Wanneer k mien ogen open dou
Din zai k dien foto
k Zai din houstoe wast
En zel die noeit vergeten
Liggend ien zun
kiekend noar lucht
pluusters ien vlucht
dwirreln hin en weer
n wiendvloag
vot is t weer.
Sumtieds schut joe der wat deur de kop en krieg je de drang om dat op pepier te zetten. Zo ook vandoage, twij maai twijdoezendtien. Kinder mit vekaansie en wie achter t roam, oetkiekend over t plaain. “Dommee noa t eten nog moar n indje fietsen”, zegt moeke.
,Dat is goud, woar wilst hin? Even n ritje om t meer of richten de bossen?”
“Kiek zulf moar.”
Joa, zo makkelk is dat vandoage de dag. Vrijhaid, bliedhaid. Twij elektro-fietsen, n auto, n biepazend rik en wat nait aal. t Kin nait op.
Dat was vrouger wel aans, docht ik en gedachten dwoalden oaf noar opa en opoe in Nij Scheemde: Raint en Rikoa van Koldam. Zai woonden in n mieterg klain hoeske tussen Sanje en Bos, schuun tegenover de kerke. De sporen van n haard en waarkzoam leven wazzen dudelk zichtboar. Zai, zo krom as n flitseboge, moar t bekje nog goud op stee en hai wat kaalmer, mainsttieds zittend in d’hörn.
“Raint het d’hupke kepot’ kraaide t hennechie voak, al veur t hoantje zulf antwoord geven kon op de vroag wat of hai haar. “Hai het n bult piene. t Is nait aans!” En doarmit gaf zai dudelk weer hou t der in de joaren zesteg touging. Aksepteern en berusten…
Doaglieks in de kroakstoule achter t roam mit n piepe vol tebak. Joar in, joar oet, mit zicht op t kerkhof. Veul proaten dee e nait, denken zoveul te meer? Mit d’handstok onder beraaik kon d’ol nog n rondje om t hoes moaken en even zien toentje bewondern.
Wieders was t veur hom doan. Poesten trappen zundags in de kerke was ook verleden tied.
Noadat meester Sporrel hom n ladde bie trappen moakt haar ging t eerst wel weer, moar d’ol heupe begon aal meer op te speulen en joa, din komt de tied van stoppen. Opa haar ook nait veul wensken meer. Dou opoe mit n nije stuutsikoorn boksem thoes kwam, zee e: “Is dat nou neudeg? Ik heb ja nog genogt!” Het zat hom hoog dat ,moeke’ dat dee…net asof hai der nait fersounliek bie luip.
Soavends in de bedstee zee e: “Kom ais dicht tegen mie aan Riekoa. Wie binnen hier nait zo laank meer. Ik ben al viefentachteg.” “Och….“, ruip t olske: „Wost die stil hollen. Dat wait gainaine en wie binnen t leven nog laank nait zat!”
Ik stel mie veur, dat ze dij oavend in holden vaarnvatteg in sloap vaalen binnen. Veul meer roemte was der noamelk nait in de bedsteden van dou. Aintwinteg braid? In de woonkoamer wazzen der twije van en op dele ook nog twije. Zai kregen doar soamen tien kinder. Vief jongs en vief wichter.
“Joa”, vertelde ze mie n moal: “t Was oareg vol! Voar en ik hebben nog n tiedje mit twij kinder op t voutenenne sloapen. En dou kregen wie der ook nog n lutje bie. Baide jongs hebben der niks van vernomen. Aanderdoags vruigen zai mie glundernd: “Moeke, dat potje is van ons he?” Joa heur, dat is joenent”, zee ik en zai wazzen blied” As kinder blied wazzen, was zai t ook. Of der nou vieve of tiene wazzen. t Was vanzulf nait te roem mit zoveul grut moar elk was aaid welkom.
Loater dou wie mit klainkinder bie heur kwamen was t altied zulfde ritme: Eerst aal t nijs oet Nij Scheemde over toavel en wat loater: “Wil je n baaltje hebben?” Din kwam der n puutje mit Willemientjes teveurschien en kreeg elk aine. Twije zat der nait aan. Der kon nog ais meer veziede kommen en dij mozzen din ja ook aine. Noast heur hoesholdelk waark ging ze ook zummers mit voar over t laand. Baiten op aine zetten, vouers vleien, heuen, zichten en binden, aarten rudern en voak noa t waark nog koien melken. Siddern en beven! t Taimke van vandoage: drok, drok, drok, ston nait in heur agenda Haren ze dou gainains. Alles ging vanzulf. Opstoan, eten op toafel, kinder noar schoule. Doar mozzen voak d’oldsten veur zὅrgen. Din wazzen d’oldjes al laank op t laand. k Wait nait, hou joe lezers t vergaait, moar ik haar noa t schrieven en noadenken over dou, t swait veur de kop. Wat n elléndege tieden! Vandoage de dag wordt der aaid zegd: zai wozzen nait aans. Nee, dankjoe de koekoek. Zai haren totoal gain keuze, t was boegen of barsten. Dou wied noa d’oorlog in de joaren tachteg heur dochter Ketrien last van n heupe kreeg en ook aarg veul piene haar, zee dokter in t Academisch: “U komt op de wachtlijst. Met ongeveer n half jaar, denk ik dat wij U oproepen voor een operatie.” “Och dokter, dat duurt ja nog zo laank… is der din in hail Nederland gain zaikenhoes dij mie helpen kin? k Heb ja zo n piene!” “Oh, mevrouwtje, vindt U het niet erg om elders te worden geopereerd?” Hai sprong achter de computer en antwoordde noa n tiedje: “In Zwolle is nog plaats, past U dat? Volgende week kunt U daar terecht.” “Geern!”, zee t olske glundernd. En drij weeke loater was ze weer thoes. Nije heupe en gain piene meer.
En vandoage aan dag gait t nog vlogger.
Twij, drij doage in t zaikenhoes en t is piept. Tuurlek hebben wie nou ook nog genogt om te kankern en kinnen der slechter tieden kommen.
De werkelkhaid geft aan, dat veul aarbaiders overlopen binnen noar de VVD en christenen noar de PVV. “Dat is n taiken aan de wand”, zee mien zwoager lest op n verjoardagfeeske. Hai het geliek. Aarbaiders binnen net as aansdenkenden oet op macht. En wie kinnen aans nait as aksepteern en berusten…? De goie olle tied, woaras wie t voak over hebben, is west en mout nooit trogge kommen. Ook al is de jank noar gemoudelkhaid slim aanwezeg.
Wie kinnen ons gang goan mit auto, motor, fietse en openboar vervoer. Vrijhaid bliedhaid! Veur loater meschain n tied om echt over te miemern as t din wat minder gait? Hier in t Oldambt is t leven anno 2010 gloepens mooi. En dat is goud!
(Noar n foabel van Aesopus)
n Ezel kroop op dak van n gebaauw en rinnewaaierde mit gehampel doarboven hail wat pannen. Zien boas zat hom noa en joug hom radjes weer omdeel mit n poar beste
batsen van dikke bongel.
Ezel zee: “Dou ik guster oap t zulfde doun zaag, mos elkain haardop laggen en dou
dochde k dat op n dak klimmen lu veul plezaaier bezörgt”.
21-06-2011
“Zuik, zuik en doe zelst t vinden, wicht”
zeestoe destieds altied
as k woaraargens noar op zuik was
Mor was dat nou toch ains gain leugen
want k kin die nait vinden, bist zuik
al is t nog zo licht
En grammieteg d’advertentie weer wegsmiet
dou k dij veur de zoveulste moal weer las
en zo mie nog as de dag van guster kin heugen
n voader, dij ales veur mie kloar muik,
En haar ik dou, nog in mien jeugdege joaren
zo of en tou n moal wat laifdesverdrait
Wost mie wel weer op te beuren
“Der is gain haand vol- mor n laand vol”
wazzen dien woorden din
en gnivveldest wat dien aigen
Zo dee t bie leutjen din ook weer opkloaren
zong k weer mit de ain of d’aander hitlaid
kreeg t leven zo weer de neudige kleuren
En wat k nou stommegroag wol
aal zuikende- der mor nait aan wen
om mekoar weer ais om d’haals te vlaigen
Zo mozzen ze voaders-maaid nait aankommen
want din was t nait te best
Hongst hun op, aan d’hoogste bomen
in n tied van t bestoan, dij veurgoud west is
Zo mitpoest deur alle winden
het t zuiken din ook gain zin
al hoop k, dat we mekoar ooit vinden doun
en zo veur aiweg bie die bin.
In t midden van de veurege aiw was der aan alles gebrek. Ook aan plietsiemensken. Der mös dringend nij personeel aannomen worden. En doar wör netuurlek wel ais n fout bie moakt. Ain van dij fouten was t in dainst nemen van Boele.
t Verhoal gung dat n sollicitant zien doem op n gulden drukken mös. As ze de gulden dan nait meer zain könden, was de sollicitant groot en staark genog en dus geschikt… Under Boele zien doem was de gulden nait te zain. Dat was ook zo west as der n rieksdoalder legen har.
Groot, staark en nait te neuzel. Mor geschikt? Nee! t Beste was um hum zo wied meugelk vot te stoppen. En dat deden ze op t leste ook. Zie muiken hum arrestantenbewoaker. Hoast n schaande veur de echte arrestantenbewoakers, mor t was nait anders. Zie mözzen toch wat mit hum. t Was woaraargens in de zeuventeger joaren. Slim drok op de cellengaange. Ale cellen bezet. Verheurkoamers ook. En zoas aaltied as t drok is, was der te waaineg personeel: Ain arrestantenbewoaker. t Waark luip hum over de schounen. Der was n avvekoat kommen dij mit zien cliënt proaten wol. Naargens n koamertje vrij. “Joa mor, t is slim belangriek dat ik even mit hum proat”. “Der is gain koamer vrij en ik kan mie gainent oet de bainen snieden”. “En toch mout ik even noar hum tou”, huil e de poot stief. d’Ainege meugelkhaid was dat e even bie zien cliënt in de cel gung.
Dat wol e wel. Ook dat deure dan op slöt gung. Veul tied har e toch nait: Zien auto stön bie n parkeermeter.
t Luip tegen drij uur in de middeg. d’Oflözzezen, in de persoon van Boele, was der net inkommen. Ale biezunderheden wörden aan hum deurgeven. Ain ding nait: t Bezuik van d’avvekoat.
n Ketaaier loater. Boele was in t ketoortje en har net zien eerste bak kovvie inschonken. Hai lag achterover in stoule. Vouten op toavel.
Op t paneel begunde t lampke van cel vattien te branden. t Zoemertje gung ook. Boele zedde lampke en zoemer oet en begunde aan zien kovvie.
Cel vattien meldde zuk weer. Mit zien doem op de spreekknobbe snaauwde Boele: “Wat wost”.
“Ik bin kloar hier. k Wil der weer oet”. “Dat willen ze hier aalmoal”. Inde van t gesprek. Mor nait veur laank.
“Ik wil der oet. Ik bin avvekoat”.
“Ik ook en doe most die de bek holden”.
Rust. Kovvie.
Dou begunde der aine op n celdeure te haauwen. En as der ain ding was woar of Boele nait tegen kön, dan wast dat wel. Hai stoof op hoge poten de cellengaange op.
Cel vattien.
Hai dee t loekje open en ruip: “Nog ainmoal tegen dij deure aanhaauwen en doe krigst n pak op penze, doe miesgaster. Ast der zo geern oet wost, most zörgen dast der nait in komst”. t Loekje wör dichtsmeten. Het zal um en noabie n uur loater west weden, dat Geert kloar was mit t verheur van n inbreker.
“Ik zet hum zölf wel even weer in zien cel”, zee e tegen Boele en luip mit kirrel de gaange op. Boele von t allaank goud. Dou d’inbreker weer achter d’iezern deure zat, heurde Geert geklop oet cel vattien. Hai dee t loekje open en vruig wat of der was. Kirrel in de cel vertelde dat e avvekoat was. Hou of e in dij cel trechte kommen was en hou of de kommunikoatsie verlopen was. Hai wol der wel geern weer oet. Boele wör der bie hoald.
“Din hast mor zeggen mouten dast avvekoat wast”.
“Dat heb ik ja zegd”.
“Lugst”, was Boele zien leste woord. Geert het dou nog n haile zet mit de man proat um hum rusteg te kriegen. Gramniedeg luip e loater tot t bero oet. t Was zien dag nait. Binnen vief minuten stoof e der weer in. Geel braifke in d’haand. Zeker te laank bie de meter stoan.
As geboren Pekelder kin k wel zèggen, dat ik opgruid bin mit stroketon. Mien pa was boukholder op stroketonfebriek “Ceres” in Ol Pekel en ook mien baaide zusters en zwoager vonden loater waark in t zulfde affeer.
Was je gain middenstander, dokter of ambtenoar, den mos je de kost wel verdainen in t keton, dochten wie as kinder. En dat was gain wonder ook, want wie zagen nait aans om ons tou.
En zulfs as wie d’ ogen dicht haren, roken wie nog de zeuven febrieken en nait te vergeten t daip mit de dikke graauwe schoemloage.
t Geluud van de “oele” klonk ons zo vertraauwd in de oren, dat we wozzen bie welke febriek dat e heurde. Ik taikende op stukjes wit keton dij pa veur mie mitnam. As t droaketied was, luip ik mit hom deur d’febriek om schier papier uut te zuiken. Rood, gruin, broen of krokodilpapier. Even plakken mit n kolle eerappel en de droake kon de lucht in. Ons kolenhok was òftimmerd mit dik keton. Mos der schilderd of behongen worden, den wui de vlouer òfdekt mit grote vèllen,,,,, keton.
As k zeg, dat wie dat spul sikkom in t bloud hebben, overdrief ik dus nait.
Onnerwegens noar Scheemde noar de lèste veurstellen van de “Stichting Peerd” haar k gain flaauw benul wat mie te wachten ston. Mit mien achtergrond kon t nait veul nijs wezen, docht ik.
Mor, hou den ook, t weer waarkte mit en t wui al weer lekker waarm. Veul kon der dus nait mis goan.
Dat haren schienboar hail veul mìnsen docht, want toun wie n stee veur d’auto vonder haren, zagen w’al n lange riege veur de kassa stoan. Mor gain nood, de zunne scheen de lèste toesterge gezichten glad en lu haren in ainmoal alle geduld van de wereld.
In de proloog wui ons votdoalek dudelk moakt hou je t beste vergeefs aan draank kommen kinnen. Dat was alvast mitnomen. Veur de febriek namen sikkom eerliekse aarbaiders ons even mit noar vrouger tied. Mor t gebaauw zulf was ook de muite van t bekieken al weerd. Vakwaark dij restauroatsie !
Toun kwam de rondlaaiden “Van hakselhuus tot papierzoal.”
De zun dij deur de roamen noar binnen scheen, waarkte schier mit om t gehail in zo’n wonderliek licht te zetten, dat k t nait loaten kon om n poar foto’s te moaken van dij stroalen in de diezege ruumte. Om mie tou heurde ik t woord ‘surrealistisch’ En doarmit sluigen ze de spieker op de kop. De rondlaaider kon t schier vertèllen. In t Grunnegs vanzulf. Der waren n poar mìnsen dij t doar wat stoer mit haren, mor dij mouten den mor n kursus Grunnegs volgen. Bie stroketon heurt Grunnegs.
k Heb traauwens nait alles heurd wat de beste man vertèlde. Bie tiedbeurten gingen mien gedachten even mit mie op de loop. Ik luip even weer mit pa deur d’febriek, vuilde weer de haite lucht en heurde t geroas van de “boane”.
Zo eerlieks haar gain rondlaaider t vertèllen kind.
(Sur)realisties, joa, dat was t.
Dat was ook t toneelstuk dat doarnoa kwam.
Hail schier op de planken zet deur “Stichting Peerd” en biezunder goud gebruuk moakt van dizze omgeven. Arno van der Heyden kon zo uut n roman van Dickens stapt wezen. Mor ook de aandere speulers hebben lu n middag bezörgd dij ze nait gaauw weer vergeten as ze weer in de “eerliekse” wereld stappen, op t heden zunder stroketon.
Sien Jensema ducht Siemon Reker de alderbovenste beste prozaschriever, ook aal
bruukt e doar nou juust nait zukse dikke woorden veur. Wel dit: ‘Als er één auteur m/
v is die een monografie verdient, dan is het Sien Jensema.’’
Ale schrievers m/v overzaind,
ain auteur dij n monografie verdaint?
Stiekelsteker, perfester Reker
waas deur zien Sien zeker
(wat n bult assonantsie!)
J. H. Neuteboom vergeten,
n schriever van pertansie!
Op grond van aal zien waark
verdaint J.H. wis en woarachteg
n fikse film en n mooie monografie.
(Wat n bult alliteroatsie!).
En beste perfester,
n biografie, is ons rekommedoatsie,
heurt ter ook bie.
Ester Edens trok scholders op en pakte heur tas. ‘Tja wat ken mie dat schelen, Katinka, Kato, Katrien van Datema klonk nogal oet lood.’
‘Wie blieven in de weer vlaigen. Ik stel veur dat we doar n koamer vroagen mit twijpersoons berre. Den kennen we doar beter blieven.’
’n Twijpersoonberre? Haar ik docht! Den most der ook nog aine bie hebben. Ik sloap toes. Ik heb der nog gain schiere verpleegster lopen zain, mien jong. Mor messchain wil Katinka, Kato Huppeldepup wel.’ Ze luip vot. Dubbeldam besloot toch mit heur mit te goan.
Hai druig n blaauwe overall, dij hom foeken en voamen te groot was. Hai druig grode swaarde rubber stevels. Ze zaten om zien bainen, mor t leek of de schachten deurluipen tot onner zien oksels. Hai haar n bos hoar op kop, t leek naargens noar. Zien briltje ston op puntje van zien knobbelneus en hai zette hom op en òf. Kootje, ofwel de toenman van Olderman State. Katrien Datema ston noast hom en der was gain groder verschil denkboar. Hai haar nog nooit in zien leven zo’n eelsk figuur zain. In de kas rook t noar bloumen, potgrond en noar de dood. Vraauw Datema vuilde zuk ook nait op heur gemak middenmaank aal dit gedou. Ze stak ook wat spril òf bie de prachtege orchideeën, dij Kootje bliekboar kweekte. Mor de man haar der op dit moment gain slinger aan. Hai keek bunzelachteg noar Katrien Datema. Dubbeldam keek om zuk tou. Hai kon zuk veurstellen, dat de man hier in ale rust zien waark dee. Alles in zien aigen tempo en mit laifde. En nou was e op biesterboan. Nou was der wat veurvaaln, dat hom slim oet lood brocht haar. Ester nam Katrien Datema mit noar n rusteg stee. Ze wol eerst nog wat sputtern, mor luip mit. Dubbeldam ging op n poar lege kratten zitten. ‘Ik bin Harry Dubbeldam en doe bist…?’ ‘Ik bin Ko en ik waark hier. En nou komt noeit weer goud. Nou krieg ik veurvast ontslag. Haar ik dat nou mor noeit doan….’ Dubbeldam fronste zien wenkbraauwen. ‘Nou, begun mor bie t begun’, zee e geruststellend.
Kootje keek noar zien stevels. Dizze stumper was van de koart.
‘Hai haauwt mie over n bult en den gaait e noar mevraauw Stallinga en den krieg ik ontslag. Zo zelt veurvast goan.’
‘Woarom krigst ontslag?’ ‘Ik haar doar ook niks te zuiken. Ik mout dat ook nait doun.’
‘Wat most nait doun?’
‘In keuken kommen en den bie de slik zitten. En wat ook zo dom is. Ik heb de leste keer mien stevels nait oetdoan. En den wordt e gek in hakken.’
Dubbeldam kreeg de smoor in. Wat was dit nou weer, docht e. Hai zat mit n simpelmans in n kas vol bloumen en planten te proaten over niks. Kootje ging deur, zien verhoal was nog nait oet. ‘Wel wordt der gek in hakken Ko?’ ‘Mastland vanzulfs. Dij zel mie griepen en den krieg ik ontslag. Ik heb wat vonden, dat van hom is. En eerlieks woar, ik heb t vonden en nait metnomen. t Lag der mor zo en dat heurt in keuken. En as Mastland dat heurt…’ Hai schudde zien vogelkopje en leek van de wereld. Ester kwam weerom lopen. ‘Kootje het in toen wat vonden. Ik denk dat we der beter mor noar toulopen en hom den geruststellen. Hai is schietensbenaauwd.’ Kootje bleef zitten woar e zat. Datema, Ester en Dubbeldam luipen noar boeten. Katrien wees noar n platte glasbak. Dubbeldam keek. Middenmaank de jonge sloaplanten lag n veurwaarp. t Was n boetenmodel stoalen deegrol. Hai glom der over. Dubbeldam keek Ester aan. Dij keek weerom. Katrien Datema nam t woord. ‘Ko is bang voor de kok. Mastland is een tiran in de keuken en Ko is een onverbeterlijke snoeper. Mastland duldt niemand in de keuken, maar Kootje kan het niet laten. Nou heeft hij dit ding gevonden en is hij bang dat Mastland hem er van verdenkt. Maar ik weet zeker dat Ko, dat niet doet. Ko snoept van het ijs en de koekjes en snaait een sinaasappel. Zijn grootste misdaad is dat hij dan met zijn modderlaarzen aan, het paleis van Mastland binnenbanjert. En dat gaat die bruut door het lint.’
Dubbeldam was al aan tillefoneren en bestelde n poar techneuten. Ester nam Datema bie aarm en brocht heur op vaailege òfstand van de kas.
‘Wie willen groag mit meneer Mastland proaten. Kom, den wil ik ook eefkes mit modderpoten op zien schone vlouer rondstrunen’, gromde Dubbeldam
Ester begon te laggen. Datema zol zich mit aarme Kootje bezeg holden. Dubbeldam en Edens stapten achterlangs de keuken van de Olderman State binnen. De keuken was vlekkeloos, mor zunder Mastland. Woar ze ook keken en woar ze ook vruigen. Mastland was nait verschenen op t waark. Ze keken mekoar aan. ‘Veur ale wizzeghaid doun we n opsporingsbericht’, zee Dubbeldam. ‘Messchain is e wel toes en het e zuk versloapen of is e zaik’, zee Ester Edens nuchter.
‘Is ook weer zo, den kennen we doar ook weer achteraan kaggeln. Wie blieven aan t runnen en vlaigen, mor kommen gain steek wieder. t Wil mor nait opschaiten.’ ‘Flipje gaait op zuik noar Mastland en wie blieven hier nog wat omswindern. Kieken wat de boys moaken van dij deegroller. Zol doar n bats mit oetdaild wezen? Zo knal, in t elegante nekje van Vera?’ Ester Edens vuilde onwillekeureg aan heur elegante nekje. Ze kon zuk der wel veur schudden en perbaaierde de gedachte weg te kriegen. Per slot was ze ja n stoer wief bie de plietsie. Dat vond Dubbeldam ook. Was ze mor zien stoer wief….. Hai belde mit Flipje en stuurde hom op pad. Mit de opdracht elk haalf uur te bellen. Bie de balie vonden ze Dina Stallinga. Deur noar heur kantoor ston open. Zunder wat te zeggen luipen ze bie heur noar binnen en vertelden wat der gebeurd was. Ze nam t votdoalek op veur aarme Kootje. Op de vroag wel Bertil was, kon ze nait antwoorden. Dizze vraauw wist nait wat heur overkwam.
Heur doagelkse gang van zoaken was n toezeboudel. Aalgedureg twij van dij potgeerten over de vlouer.
Flipje meldde zuk netjes op tied. Mastland was nait toes. Dina Stallinga wuir grammieteg. ‘Hai is hartstikke goud in zien waark. Hai is klasse, mor hai dut net woar e zin in het. Regels gelden nait veur hom. t Is n misselke klier. Ik zal van der Velden bellen, den zel dij der wel weer veur opdraaien.’ Ze pakte tillefoon en toetste n nummer in. Van der Velden wist ook nait woar e was. De man was evengoud foek, dat e nou veur de zoveulste keer opdroaven kon. ‘Heb je bie touval ook n personeelskoart woardat n pasfoto van de maestro op zit? Of aans wat. Ik denk dat we ondanks alles, meneer mor ais vroagen mouten, woar dit aal goud veur is.’
Stallinga hoalde n koart oet n loa en gaf dij aan Dubbeldam. Hai keek der noar en verknuurde hom dubbel en stak hom in buuts. ‘En den dit nog even. Bo het ale bewoners vroagd noar zo’n disc speulder. Gainent van de bewoners het zo’n ding.’ Hai knikte en luip weer noar boeten. De techneuten stonden aal om kweekkasje en keken noar de sloaplanten. Aine ging veurzichteg mit n kwastje over deegroller. Aander luip mit n schienvat rondjes op zuik noar nog meer vrumde dingseghaidjes.
Vos zat plat op t gat op n buro en haar zien neus in de pepieren. Mit zien vouten trappelde hai n ritme, dat aargens tussen bossanova en tango in zat. Vos kon hail nait daansen, docht Ester. Den zel e wel gewoon trillemientjes hebben zeker. Dubbeldam spookte nog aargens rond. Ze haar gain flaauw idee woar. Flipje luip mit de borst veuroet rond. Hai was inschoakeld bie belangrieke zoaken. Schiet aan pubers, dij zunder achterlichtjes reden. Hai was achter Mastland aangoan.
Ester schudde ale formulieren en versloagen op n bult. Dubbeldam kwam binnen. Hai haar zuk nait schoren. Och, docht ze. Nou kriegen we zeker dat gedou weer. Ze heurde t hom aal zeggen. ‘Ik scheer mie pas weer as dizze zoak oplöst is!’
‘Wat is er te melden over onze Vera?’
‘Ze is dood.’
‘Flipje, hier kommen.’
‘Wat hest veur nijs over onze topkok?’
‘Ik bin noar zien hoes reden en doar heb ik aanbeld. Der dee gainent open. Dou heb ik bie de buren net zo laank op bel drukt, dat der aine mit n vergrelde kop opendee. Aalmoal appartementen, mit van dij kakfiguren. Ze hadden Mastland nait zain en wollen zuk der ook nait mit bemuien. t Was n klier van n kerel, Zo wer t nait zegd, mor dat kon je aan alles vernemen. En dou heb ik t bericht veur opsporen opgeven. Der wordt noar hom oetkeken.’
(wordt vervolgd)
Dou ik heur ontdekde, waren ter nog mor vieve. Dij kon ik nog schoadeloos verwiedern in zeg mor, twij minuten. Ain moand loater waren t wel vieventwinneg – doar haar ik meer tied veur neudeg. Wat was ik flaauw dou ik op t leste tou geven mos, dat t unbegonnen waark begon te worden.Nou mos ik der echt aan geleuven – veur d’aldereerste moal nam ik de grode stap en kocht n deuze mit nephoarkleur – nr.R49 night-red. En ik bin mit grieze hoaren en al der intrapt. Niks griesdekkend – t gries is nou day-red.
Nait allinneg kop mit hoar veraanderde. Stoareg aan leek mien lief wel votstapt uut n schilderij van Rubens en n beetje aansloagen docht ik, joa alles aan butenkaande kin ik wel hoarschaarp in t snötje holden, mor wat binnen de unzichtboare gebreken? Lös van dij twijjoarlekse vraauwelkse servicebeurt aan bovenkaande en dij viefjoarlekse vraauwelkse servicebeurt aan underkaande wol ik nou persé waiten of de heule binnenkaande nait s even deur meulen mos.
Woarom gain LPK veur t lief – net as n APK bie mien auto.
Dij ridt aaltied zo as wie groag willen dat e ridt, mor wie kennen ook nait zain of dat de remmen versleten binnen of dat diezelslaangegie dichtslibd is.
Dus mien drieste kaande belde d’alderbeste dokter van Veendam en Ommelaand veur n oafsproak.
Ain dag loater zat ik tegenover hom en ik begon uut te leggen dat ik gain preblemen haar mit mien rubensliefie moar doarentegen muik ik mie zörgen om mien blouddròk, binnen mien oaders nog wel wied zat, mot ik gain gelesterolpillegie en slik ik nait te veul veur mien bloudsukerspaigel. Ik haar t gevuil dat e n bedie dörms zat te gnivveln, mor hij pakde zien blouddrokmeter en ik docht – o nee hè.
Hai zee – nee hor, hest n blouddròk van n jonge maid.
Dou mos ik ain bedie dörms gnivveln.
Ain dikke nale bie laboratoriumdainst tapde 5 van dij buuskes bloud uut mie en dat was heul heldhafteg van mie, ik bin n dikke schiet-in-de-boks.
Vaar doage loater belde d’assistente van d’alderbeste dokter van Veendam en Ommelaand, uutslag: Zo gezond as n vis. Zo gezond as n vis! Niks oaftoakeln – ik bin aan t noariepen!
En gainaine kin ja votlopen veur t vòlhoamertje veur n poar pokkens en mezzels. Ik wait dat r heul veul ellèn is op ons pronkjuwail van n eerde mor toch…. Vanmörgens trok ik mien gedien open en t zunnegie knipoogde wel doezend moal noar mie op waggels in t woater van ons gruppeltje veur t huus. Lutje vogeltjes kwedelden deur mekoar noar mekoar, luder din dat dij klaine liefies der uutzain.En ik docht bie miezulm – wat n wonderschiere wereld!!!
april 2011
Gaf d’Almachtege in aal kampen en gevangenizzen ok kracht noar kruus? Was dizze vervolgen n gevolg van t joarenlaank ‘anti- semitieze’ denken, zoas dat zölfs in onze, mor ok in Duutse kerken predekt wer? n Koppeltje Jeudse Farizeeën en Sadduzeeën haren meer as twijdoezend joar heer Jezus aan t kruus noageld.
Was dit meschain t vraibraifke, dat aal jeuden vogelvrai muik? Maggen n hail volk doch nait over ain kame scheren. As we kieken noar aal spreekwoorden en taimkes, dij over jeuden goan, din haren lu in loater aiven der gain hoge mutse van op. Zel t altmoal pikanteghaid wezen, omreden we zo over t oetkozen ‘volk van God’ proaten?
Binnen ze mit al heur lozeghaid slag om slag weer te loos of? Doch gain reden heur noar t levent te stoan. Elk kind over gruppe wis in t begön van oorlog ja al, wat t leger mit heur veur haar. “Pas mal auf, sonst gehst auch durch die Kamine!” Schösstein muik in dij tied overuren!
Oet: “Dij t dut mout t waiten” ,
n verzoameln van Dr. Jan J.Boer, heb k der n stel oetlicht.
Bist nog stommer as Bileam zien ezel.
(Dij kon teminzen nog proaten)
Hai het n board as n ol Jeude.
(Het zoch n poar doage nait schoren)
t Liekt net n swien in n jeudenhoes. (Paast nait, t liekt naargens noar)
t Is net of der n Jeude verropt is.
(Ziet er chaotisch uit)
Mit jeudenhemelvoart ( mit Sint Juttemis )
Dat gebeurt er as n jeude spek et. ( Dus nooit )
Da’s n Jeudenstreek.
(Kin je van n jeude verwachten)
Wat geft n dooie jeude om n steek.
(Wat kin mie beuren!)
Dat is Jeudenspek.
(Sekoadelapke)
Doar kin gain Jeude t laggen om loaten.
(Elk lagt zoch buutse oet )
Doar snieden ze joe noar de Jeudenwet.
(Teveul betoalen )
Gaauw, help, der zit n Jeude in t daip.
( Dou mor trankiel. Hai verzopt ja nog nait)
Hai bakt t weer aan nkaander mit Jeudenliem. (Spije)
Hou komt n Jeude aan loezen?
(Vanzölfsprekend = proaterij, dus laster )
Jeude jeude ribzak, wat hestoe in knipzak. (n Haalf kan jenever en n sloatje tebak.)
Jeudenswait is betuun. (Is zeldzoam, hai is ja laiver koopman)
Jeuzeln as n ol Jeude.
( Kloaglek jeremiëren)
k Haar nooit docht, dast zo’ n ol Jeude wast.
( Wis nait dast zo gemain wast)
Kloagen as n aarme Jeude.
( Ongleufwoardeg haard jeuzeln)
Mit Jeudenhemelvoart.
(Mit St Juttemes =nooit)
t Is net ofst n Jeude vermoord hest.
(Wenneer je veul klaaingeld hebben)
t Liekt hier net n Jeudenkerk.
(Deur nkander proaten)
Twij Jeuden waiten, wat ain brille kost. (zolaank der n aader bie is, binnen ze t volsloagen aineg)
Ze komen der op aanvlaigen as Jeuden op n dood peerd.
(Elks wil d’ eerste wezen)
Nait bepoald n verzoameln, dij ons in n goud daglocht zet, mor veur dij tied meschain wel verheldernd. Doarbie binnen oetdrukkens as:
Da’s n jeudenstreek;
Doe bist ja n dikke jeude;
Zuik veur dat waark mor n jeude; en t bekende :
boesjeude, woar n bult kinder mit bange veur moakt binnen, omreden zie om veuraal nait bie t woater van n knoal of wieke komen, nog aaltied in zwang.
Wie haren noa t bewustworden, wat t volk van God leden haar en ons aigen aandail doarin, wel n hailebult goud te moaken! Heurden Arrebieren schienboar nait, dij om t haardst ruipen dat volk in zee te willen drieven. Wazzen t van dij liedzoame Jeuden nait aaldoags, dat ze heur mit hand en tand verdevvendaaierden tegen aal dij heur tenoa komen wollen. Jeuden loaten heur noa d ‘holocaust’ nait mer as willeg slagtovver noar slagtbaank laaiden. Hebben deeg leergeld betoald. Zellen nou alles doun om zokswat in toukomst te veurkomen. t Zwoar bevochten laand zellen ze tot leste snok bewoaren veur t aaigen volk. t Beloofde Laand hebbn ze docht k zo langzoamerhaand wel verdaind.
Nou Arrebieren endlek in smiezen kregen, dat ze t ‘Laand van Melk en Hunneg’ aivenlaank onnut haren liggen loaten, as weerdeloos haren beschaauwd, gunden ze t aan dij nijkomers oet ‘Verstrooien’ vervast nait. t Moggen van olds heer din bruiers wezen, mor doar dochten ze nait meer aan. Toal van eulie in boom, sprekt meer tot verbeeldens.
Lu denken ogenschienlek, dat deur dat gezoamleke schuldgevuil meschain n haile bult Jeudse drèllen plat streken worren? Zain doardeur bliekboar hail wat deur vingers, wat we aiglieks nait in odder vinnen. Nait dat we t aal goudvinden mouten wat Jeuden oet ‘liefsbehold’ bie toeren oetspoken, mor wat gevuil veur heur situoazie zol os nait misstoan.
20 jannewoarie 2011
Geert Moatjes zit ien e schaar van de grote kestanje, achter ien e tuun. Hij kan metdraaien, met de wiezers van de klok, en hij kan de klep van zien pet wat sekuurder antizun zetten. Zo komt e de onverwachtse hittegolf ien april wel deur. Noast m op e grond stijt t theebred met n glas wotter en de kraant van guster. Harmke, zien vrouw, het m op t hart drukt gien pils te drinken bij t lezen van de kraant. “Bij t consumeren van t doageliekse nijs moet je nuchter blieven, t nijs zölf is al zat!” is heur stelling. Geert is gien snelle lezer, doarum leit e voak n poar doagen achter. Zo kan e wat nijs nuumd wordt (Alphen aan de Rijn, Baflo, minder Meerstad en JC) nog ies herkauwen, is ok beter veur de spijsvertering. Zien stoelgang is doch al niet zunder knelpunten en as e deur TV, krant en Haarm Proatjeboksem in ien keer bijproat wordt, kan e wel op e pot zitten blieven. Noa elke pagina nemt e n slokje wotter, leit de krant op e stenen noast zuk en kraabt zuk even achter de oren.
“t Is toch wat…”, mompelt e, kriegt dan n dreumerge blik ien e ogen en dwoalt vot noar de “plek des onheils”. Dan lopt e zo mor zölf ien t winkelcentrum van Alphen, zigt ieniens n rastakop ien Baflo of voart bootje bij n landhuus ien Meerstad. Asmits zit e zölfs ien e Arena, vergoadern met de ledenroad van Ajax. Ieder bod as hij zien mond open doen wil om t verlözzende woord te spreken, is Cruyff höm veur. Dan mor de pet weer rechtzet, de volgende pagina derbij, zit e binnen de körtste keren ien Libye of Bahrein. Nou, met dizze stoefmoand april kan e zuk wel n beetje veurstellen hoe t doar ien e woestijn wezen zal. Dat die lu dan nog energie hebben om mekoar te bevechten, t zwit lopt je ja zo al van e kop of, ien stroaltjes… t Is aans wel wat met dit nije kabbenet, denkt Geert. En aal die mooie proatjes van Rutte & Co… As je vrijdags kieken noar t gesprek met de minister-president en je kniepen je ogen wat dicht, verdold, dan begunt die Rutte woarachteg al as twee druppels wotter te lieken op zien veurganger Balkenende. Mooi proatje zus, schiere babbel zo, mor de lu ien e socioale waarkploatsen bennen de pineut, veur de soldoaten die noar Afghanistan goan blift der niet iens n geweer over om ien e lucht te schieten en de grui van de plietsie is net genoeg om de lu op e Ofsluutdiek te bekeuren die 130 n snelheid vienden veur zoezen en zemeltoeten. En aal dat gedoe met die Wilders en zien toneelmeester Moskowicz, dat is doch ok allenneg mor bedoeld veur de Telegraafbühne….. Woar is de tied bleven van Joop en zien “twee dingen” en die lutje admiroal Piet de Jong die ze n stoof onner zien voeten schoven, aans kon e niet over de vergoadertoavel ien e kabbenetsruumte hènkieken… En nou heb je die Bleker weer met zien grode agrarische mond. Hebben ze bij t CDA op t peerd tild en dat vindt die Grunneger nou zo spannend dat e ten koste van hiel wat noatuur op dat peerd zitten blieven wil… En dat mag wel, zeggen die gedogende PVV’ers, zo lang as jim dat peerd niet achter onze woagen spant en zo lang as jim sekuur doet wat wij souffleren…. Gien Haringvlietdeur op n kier, de Ecologische Hoofdstructuur blift n goatenkees en die 100 miljoen veur die tweede JSF, nou toe dan mor, ok al bennen we t doar niet met eens! En neem nou die pronkeboon van n Verhoagen, komt rusteg met n nij kerncentroaleveurstel asdat der ien Japan niks aan t handje is… “Joa, mor dat overkomt ons vanzulf niet…” Wat n arrogantie! Geert dreumt al weer noar d’aandere kaant van e wereld en zigt ien Japan n huzenhoge golf op zuk ofkommen. Hij doet ofwerend n aarm omhoog en zet zuk schoor tegen de kestanje.
Dan heurt e de stem van Harmke: “Wat is jim nou aan t oefenen? Is der n stee vrij bij de teneelclub? Die kestanje die kriegt jim doch niet onnersteboven…..!” Geert loat zuk weer deel zakken op e stoel en pakt zien glas wotter. Ok dat nog, léég….
Overhaid zaag t veur waarklozen as weldoadeghaid
mor groter hel was der veur hìnstuurde lu dou nait
tot deelvalens tou ontginnen mit sikkom niks te vreten,
hebben zai as daaier ien hel van Jipsenhoezen zeten
ien oorlog zaten honnerden jeuden ien t zulfde kaamp
dij haren om te overleven haildaal gain schien van kaans
werden ofvoerd as vij; om haals brocht ien Duutse laand
kwammen nooit weerom; oetmoord deur noaziehaand
noatied konden gojen t lieden der ofreageren deur wroak
en mossen laandverroaders der bouten veur heur verroad
veul hebben dij minne lu op heur beurt mouten deurstoan
eer zai mit schaand beloaden weer noar hoes moggen goan
op stee is nou nog ain olle keet over dij der stait te vergoan
noazoaten van slachtoffers doun der wel ais kieken goan
zuk ofvroagend hou of aal dat onrecht het kinnen bestoan
komt noawas der mainsttied bot aansloagen weer vandoan
Roeten Aa, bos, fietspoaden, eerabbel- en roggelaand
toeristen zain Westerwol nou bloots van schiere kaant
klaine man huift der gelukkeg nait meer as dou te lieden
en overhaid het t vannijs drok, nou mit aanleg van netuurgebieden
t kaamp, nou n bos, staait al joaren nait meer op koart
mor overhaid wil Westerwol weer terug ien olle stoat
dij aine dichtspiekerde keet staait der nog verröttend te verblaiken
mor gain mins schient van t kaamp nog wat te willen waiten
t is makkelk en schier dat tieden nou veul beder binnen
en lu hier midden maank netuur vekaanzie vieren kinnen
mor dou der denken aan dat as ie t gebeurde ontkennen willen of kleuren
t lieden dat doezenden ien dit kaamp dou leden vannijs kin gebeuren.
Sellingerbeetse
18-07-09
(n verhoal van Rolf )
Vroger, n joar of sesteg leden, is ter ais n koatje van dörp moakt van lucht oet. Sentrom staait ter ien swaart-wit op mit kerk, kroug, gemaintehoes en luddek börgje boven ien beeld. Dat koatje hemmen wie noa laank zuiken vonnen op n rommelmaart ien n stad wat wieder vot.
Is ainegste koatje, en n hail schiere ook, dat ter ooit van dörp moakt is en no hemmen wie hom.
Ien tied is ales veranerd. Gemaintehoes is nou n dubbeld woonhoes. Kroug staait aal tiedstieden leeg. Ons hoes staait n beetje noar veuren tegen kerk over en ie kinnen ziedgevel en dak goud zain. Kerkplaain nummer 6.
Tussen hoes en kerk stoan twij minsen, n man en n vraauw, te proaten. Auto veur deur is van veurege aigeners. Dij woonden der dou krekt. Ien dat hoes brochden ollers heur zès wichter en n jong groot. Ien hörn van ale koamers slaip wel n kwoajong, heurden wie ais van n lougster. As ie no deur t hoes hìnlopen kinnen ie joe nog veurstèllen hou of dat was. t Kon amperaan.
Ien 1999 begunden drij dochters te proaten over heur pa en hou dij zien aigen wichter nait òfblieven kon. Aner drij wichter en jong waren glìn ien hakken west dat ter over proat wer, dij wollen ja nait dat anern der wait van kregen. Nee, gainain mog t waiten vanwegens schande ien dörp, nait om heur moeke en ook nait om heur pa. Mor kwoad was aal steukeld en t werren duustere doagen veur t volk. Kerel, dij vroger soldoat west haar, besloot op n bidderlieke menaaier n ìn aan schande en straf dij op hom òfkwam te moaken. Dou dainders hom hoalen kwammen en op deur stonnen te beuken, runde hai bie trap omhoog noar zoller en gooide hom, kop noar veuren, tou bovenroam oet omdeel. Meer dood as leventeg wer hai òfvoerd noar zaikenhoes en zulfde daag nog haar hai ter tou doan.
Paardie lu ien t dörp waren doar ien tied nait raauweg om; anern mainden dat wichter der nooit gain proat over holden haren mouten. Mit tou tied oet kommen van dizze kerel was vree ien dörp zekerwoar nait weeromkeerd en ook was ellèn van dij misbruukte wichter nait over.
Kiener binnen tot op dizze daag verdaild ien zulfde twijspaalk as dörp. Van dood oaf van heur pa hemmen drij wichter van bruier en zusters en n kobbel lougslu verwiet kregen dat ter bloud aan heur hannen bakte omreden zai haren proat. Schoal is veur aiveg oet evenwicht.
Wedevraauw het heur leste vief joar ien rolstoul op onnerste verdaipen deurbrocht. Dat haar nait makkelk west. Benoam nait omreden ales ploatsvonnen haar boven heur kop, onner heur dak en op plaain veur t hoes.
Der wordt zègd dat zai n hail oarege vraauw west het en dat hemmen wie ook wel vuild. Dou wie ien 2009 t hoes veur eerste moal bekeken, stonnen heur spultjes der nog. Tot aan hoarspèllen op bozzem tou noast petret van aal heur volk. Mor dat aigenste volk kon t deur dij drokte ien femilie nait opbringen hoes leeg te hoalen. Vremd genog stoan baaide grafstainen op kerkhof even boeten dörp der schier bie.
Ronnom bluien blomkes.
(30-12-10)
Hou zit dat mit t woordje wad?
Is wad t eerste woordje dat
Nedersaksisch is,
omreden dat
Romeinse schrieverTacitus
t woord Vada
bruukte veur
n fort ien t nat.
n Vadum waas wel n deurwoadboar gat
woar nat gruinlaand omzat.
En ook is vadum verwant aan wat
wie ‘wad’ nuimen, mor
‘wad’ is n woordje dat -nihil obstat! –
pas ien 14 aiw ien t Nedersaksisch
zat
Op n mörn in maai loat ik mien Drentse Patries oet. Ken je zukse honden? Mögen geern joagen en lopen aiveg en altied mit snoede over grond te snuvveln. Veur n hond schienen geuren n soort kraande te weden. Mit ain keudel –schietensvol nijs- gijt der n wereld open. Zo loop ve dij mörn, zai dus roekend en ik kiekend, mit ons baaident laangs fietspad. Komt der ons n vraauw op fietse tegemuide. Ik wol moi zeggen en deurlopen, mor zai holdt ho en stapt òf. Kikt wat nusterg oet ogen. Hef boudel n beetje in toeze dut mie.
‘Mag ik joe wol wat vroagen?’ zee ze. ‘Tou mor’. Mainsttied zeg ik der den achteraan: ‘k huf ja nich te heuen’, mor dat begript nich elkenaine.
‘Wollen ie wol mit mie traauwen?’ vragt vraauw n Oomke van mie –al joaren oet tied- schoof op zukse momenten altied zien pedde wat noar achtern en kraabde zok even kont. ‘Dat is n beetje stoer, want ik bin al traauwd’ von ik oet. ‘O’ zee ze en wui even stil. ‘Mor as ie nich traauwd wadden zollen ie den joa zegt hebben?’
‘Joa wizze’ zee ik. Beter ja wat te roem den te zuneg.
Ze stapt weer op. Bie t votrieden zegt ze nog over scholder: ‘As ik joe ankom moal weer zai, mag ik t den weer vroagen?’.
‘Dou mor rusteg heur’. Vraauw fietst mit moudveren umhoog wieder. En mien Drent en ik lopen deur.
Zai roekend en ik kiekend. Baaident benijd wat ons dizze dag nog meer in de muide komt.
Mokken wat mit bie de weg.
(20 jannewoarie 2011)
Vaaier grode kinder van boerenkinder
zitten in Sushibar in Amsterdam
en eten nigiri zalm en maki japanse omelet
(Wat eten ze? Nooit van heurd. Ollen wol? Nee
ook nich)
Vaaier proten en proten
en binnen nkander noa
Vrouger wordt as shashimi fileerd
Gold en goie herinnerns
baiden zuk as aaier van zalm op n stokje aan
en wat stoer vaalt kropt
as n heureg genoatje van bord op bred
Mit vroagen, nippen en lagen
lasken ze vèr en daip mit wieder.
En noa n smokje en wat boegen
waaien ze tied weer in
gèt laange liene
mit vaaier winden deur.
(20 feberwoarie 2011)
Vot noa d’oorlog wazzen der waaineg zwemboaden. Jongs en wichter mozzen zok behelpen mit plazzen en graachten. Zo ook in Mewolle –Oldambt-. Swinters was t aans. Iesverainen “Aigen Kracht” lait dìn n groot stok gruin laand vol lopen mit wotter en dìn kon je noar haartelust scheuveln! Bìn joaren lid west, omreden dat der in Scheemde allain op graachten meugelkheden wazzen en as t echt n strenge winter wuir: op t Zieldaip en zukswat. Dìn was t veur mie even noar Meulenstroate en bie stelmoaker Kiewiet de scheuvels onder. Over t daip noar d’iesboane…. Wat wil je meer! Zoas k al zee, zummers, as wie geern zwemmen wollen, dìn was der in de dörpen waaineg veurhanden. Wie muiken dìn n soort staigertje bie n boerengraachte en sprongen doar vanoaf t wotter in. Laggen, gieren, brullen! De ain dee t nog roarder as d’aander en as der n moal n zwemboksem in t wotter achterbleef, was t hailndaal feest! In Mewolle konden ze der ook wat van! Op n mooie zummerdag haar ik fietse pakt en muik n rondje Mewolle/Oostwold. Bie boerderij van Hermans Diekstroa was t n gedounte van jewelste. Wel twinteg jongs wazzen in de grode graachten bie de heereboer aan t doeken en springen, dat t n lust was. Even kieken, docht ik. ‘Moes’, dij bie mie op schoule zat, was der ook.
“Mag k ook mit doun?” “Joa, woarom nait” was zien antwoord. In d’onderboksem der veur! Wat n feest! k Bìn vanzulfs nait meer noar Oostwold goan. Der was n hail fien sprokkelg jonkje bie mit wit hoar…. k Zel hom nooit meer vergeten. ‘Lutje Jampie’, zoas de jongs hom nuimden, kon der gain genogt van kriegen. Hai ston nog nait weer op wale, of hai dook der al weer in. Wat n rad ventje! En elke bod, as e boven kwam, haar e n swaarde snoetje en zien witte hoar zat vol mit eendekreuze! k Heb meer noar hom keken, asda k zulf zwom!
Aal mit aal zo n viefteg joar leden….. nooit meer wat van hom heurd of zain, totdat k bie hoes kwam (oafkeurd) en oet verveelndeghaid begon mit verhoaltjes schrieven. Via n tip eerst op Dideldom en van doaroet op KreuzeKeuze….. Al hail wat joaren mien stokjes opstuurd noar Jan Blaauw… Soamen mit Henk de Weerd oprichter van KreuzeKeuze….
Op n oavend van de Historiese Verainen Scheemde ston e opains veur mie en stelde zok veur. “Jan Blaauw!” “Van Kreuze?” vruig ik.
“Joa”, zee e en geliek zag ik t jonkje mit zien witte hoar, gruin van de eendekreuze weer veur mie bie de graachte van Diekstroa’s boerderij….
“Komst toch nait van Mewolle?” was mien vroag….. “Joa, doar bin k opgruid!” Soamen mit Henk de Weerd startte hai joaren loater de sait: KREUZE KEUZE!! Touval…….? Dij t wait, mag t zeggen. Jan, bedankt veur dien waark aan datteg mooie Kreuzes! t Gaait die goud…! En veur Bert: veul sukses en plezaaier aan nog ais datteg?
Mien eerste verhoal in t Grunnegers lu, huil laank leden beurd. t Was in tied dat n bepoalde boetenlaander docht dat hai ons boas was. Wie waiten aalmoal wat doaruut votkommen is. t Was n hail gevoarleke tied mit onderdukers, verduustern en gevoarleke dingen dij oet locht kwamen. Nait dat dij dingen te moaken hebben mit t verho-al, mor t geft wel aan in welke tied dat t gebeurde. Kinder binnen nou mondeger, mor in tied van Marietje was dat aans.
Marietje was n aarbaiderswichie en zat in twijde klazze van de loagere schoul. Ze druig n brillechie, haar veur heur zwakke enkels hoge schounen aan en was slim verlegen. Ze zat mit heur zeuven joar, allinneg op d’eerste baanke van leste riege. Op n mörgen, Juf Wildeboer wol net aan rekenles begunnen, mos t wichie huil neudeg. Tegenwoordeg lopen kinder zo mor de klas oet. Vrouger was dat aans. Je moggen mor nait veur elke klap-scheet vot. Mor van Marietje was t echt gain klapscheet. Dat verzeker ik joe.
Zoas k al zee, zai wollen net aan gaang mit rekenles, dou Mariet-je heur vinger opstak…..
Juvver zag t nait.
Ze kon lochem hoast nait meer inhollen.
Kreeg ‘n rooie kleur en stènde.
Juf Wildeboer keek op.
“Ja Marietje?”
“Juf, ik moet zo nodig, juf!”
Groot en donker ston juvver veur de klazze. Achterste noar de waarme kaggel. Dat was gewoonlieks heur menaaier om kinder in de goaten te hollen. Donkerbroene ogen keken Marietje aan. Marietje vuilde zuch aal klaainer worden.
“Hou nog maar even vol,” zee juf. “het is zo pauze.”
Ze haar gain genoade.
“Mor juf…, ik…., ik….., ” stuttjede t wichie.
Och, mien God, docht ze, nou het pa nog zo dulek zegd: “Nait vergeten, ast noar t huusie moust din gaaist vroagen: Juf mag ik naar achteren want ik ben zo aan de……” ‘Wat was dat woord nou, ze wos t nait meer.’ t Gezichie wui zo meugelk nog rooier en ze kromp in mekoar.
“Mor, Juf” begon ze vannijs, ale ogen van kinder in klazze keken noar heur. “Maar Juf, ik ben, ik ben….. , zo aan de poeperij!”
‘t Hoge woord was deruut. “De wat?” zee Juvver. Heur ogen wazzen nog donkerder as aans
“Zo-iets zeg je niet, Maar ga maar gauw.” gniflagde ze.
Dou Marietje de klas uut luip en deure dichtdee, zo vlug as mor meugelk was, heurde ze achter zok d’ haile klazze brullen van t laggen. Troanen luipen in twij stroompkes over heur wangkies en ze dee zok zulf n belofte. “As ik loater zulf ooit kinder krieg, leren ze van stond of aan Neder-laands!”
Ik vind dat ze geliek haar. Joe ook?
n Verhoal uutLevensfase Vll, De Toal van Mien Moeke. Twijde druk
Mien ol heer zee t aaltied al. “De eerste honderd joar kin je t mainste beleven”. En geliek haar e.
Nou wie wat older worden vaalt mie voak op, dat mìnsen laiver nait over veraanderns proaten willen.
Zie zeggen din : ”Ach t zel mien tied wel uutdainen” of : “Man over zo veul joar jeuken mie de koezen nait meer”.
Zie bedoulen doarmit, dat ze laiver hebben dat alles bie t olle blift. Zai zain as n baarge op tegen veraanderns en nijmoodse dingen, woar voak ook nog weer n bult waark aan vastzit.
Zo ook bie ons in t appartementsgebaauw. n Tied leden was der deur n onhandeghaid n beheurlieke schoade ontstoan aan de vlouerbedekken in de gange van ons gebaauw. Volgens de doames-bewoners was t nou gain gezicht meer en t bestuur mos mor es kieken of ze doarveur n oplözzen vinden konden. Nou lag dat klaid der zo langzoam aan 10 joar in, dus bewoners harren mitmekoar wel zoveul bie mekoar spoard om n nij tapijt te kopen. Mor ja, wie bint zuneg, dus wör der overlègd, wat ons financieel t beste pazen zol.
En doar begon de ellende…..! Zet mor es acht families bie mekoar en perbaaier din mor es om neuzen de gelieke kaante op te kriegen….! Het leek wel “n Poolse landdag” zo’n gekoakel was t. Veurstellen gingen van grote en klaaine netuurtegels noar allerhande kleuren vlouerbedekken en aan t ìnde van de vergoadern was der nog gain ainstemmeg besloet.
Veurzitter zee, dat hai bliede was, dat alle bewoners muite nomen hadden om mit te denken en dat bestuur alle aangedroagen veurstellen in beslissen mitnemen zol. Tevreden ging elkenain noar hoes.
Ik mos nog even weeromdenken aan n old leroar van mie van vrouger. Hai zee “Inspraak zonder inzicht leidt tot uitspraak zonder uitzicht”. En ook hai haar geliek. ! Oet notulen van vergoadern bleek, dat natuurtegels nait allain peperduur waren, mor ook nog “levengevoarlek”,om reden dat zulfs stroeve tegels bie winterweer glad worden kinnen deur inloop van wotter of snij. En wie zitten vanzulf nait te wachten op gebroken heupen en aandere ongemakken.
Volgende weke kriegen wie schiere nije grieze vlouerbedekken in de gaange, mit n spikkeltje….!
Dat paast nait allain bie ons leeftied ,moar dut ook n beetje “defteg”aan, zèggen doames !!. Volgens leverancier is t tapijt “voelòfsteutend” en” slietvast” en kin ter wel tien joar inliggen…..!
Nou din zain wie wel weer… As ons de koezen din teminnent nog jeuken…..!
Doar zit e,
tussen de mensen
die vremde goden eren,
met n bord gruinte
en n beker woater
n knappe kerel om te zain
hold vout bie stuk
gain mens ken hom beproaten
en hai zit er nait allain
de leden van zien gemainte
bennen t roerend met hom ains.
Doar zit e
bie ons ien e kerk
betrokken en actief
veul van zien kameroaden
is e n beetje kwiet
zai bennen aan t speulen
op t voetbaalveld
vuilen zich ien kerkbanken
wat te veul bekneld
mor Daniël holdt vol
loat zich nait beproaten
al vienden ze hom
zo aans as zai
ien aal zien doun en loaten
God geft hom meer
as hai verwacht
wat n riekdom,
wat n kracht!
Schreven veur biebelvertoalslag van Liudgerstichten.
Mit zien vraauw en zien baaide jonges was Geert n moal of vaaier mit vekansie noar Itoalië west. Aal noar t zölfde dörpke aan de kust. De leste poar joar gungen ze mit zuk baaiden. Hai huurde doar n mooi hoes mit oetzicht op zee. t Was doar gewoon slim mooi. En umdat e doar non al zo voak kwam begunden lu Geert netuurlek ook te kennen. As e bie de bakker kwam, wör e mit veurrang holpen en in de pizzaria wörden hai en zien vraauw as vrunden verwelkomd. Mor der wör hum ook vroagd wanneer of e non ais Itoalioans leerde.
En dus gung Geert op les. n Haile winter. As e de tied kreeg um even noa te denken en as t touvalleg gung over wat of e leerd har, dan kön e al oardeg nuver wat in t Itoalioans zeggen.
Dij zummer gung t weer noar t zölfde stee op vekansie.
Tied um te bewiezen dat e werkelk wat leerd har.
Zien vraauw har um al n moal noar de bakker stuurd um brood te kopen. Noa t buon giorno en una pane gung t proaten ook wieder toamelk goud. Mor hai har netuurlek van teveuren wel bedocht wat of e zeggen zol. Op de daarde dag gungen ze noar ‘heur’ pizzeria.
Dou ze der inkwammen zee Geert: “ Buon giorno, vorrei mangare qualcosa”. Ober von t geweldeg. Hai zee nog wat tegen Geert, mor dij begreep t nait en dee net of e t nait heurde. Zien vraauw gung tegenover hum zitten en vruig wat of e net zegd har. “Non, gewoon dat wie wat eten willen netuurlek”. Heur mond vuil open.
“Zie denken echt nait dat wie hier n ofwasbözzel of zuks wat kopen willen hor”. “Nee netuurlek nait, mor ik mout toch wat zeggen”.
Zien vraauw gnivvelde wat veur zuk hen. Heur bestellen könden ze gelukkeg gewoon oplezen van de koarde.
n Dag loater gungen ze noar de supermaart veur wat jam en keze en nog wat zoaken. Bie de kassa zee zien vraauw: “Vroag even of ze der plestieken taske bie döt”. “Ik wat nait hou of ik dat zeggen mout”.
“Wat zullen we non kriegen. Hest toch Itoalioans leerd. Wat is der non makkelker as vroagen um zon plestieken puut”. Zie keerde zuk um noar t wicht achter de kassa en zee: “Wost mie der even n taske bie doun?”
Doar muik ze n geboar bie dat veur t wicht bliekboar hail dudelk was. Zie legde zunder mekaaiern n taske op de baand.
Mor bie t ofreken gung t mis.
t Wizzelgeld was nait noar de zin van Geert zien vraauw.
“Most ais heuren”, zee ze. “Ik gaf die vieftegdoezend lires en doe gefst mie van vattegdoezend trugge. Ik mout der nog tiendoezend bie hemmen”.
t Wicht begreep der niks van. Zo leekt teminnent.
Zie zee t zölfde nog n moal. Non wat haarder. Zie wees noar t stoapeltje braifkes van tiendoezend in de kassaloa en zee dat ze doar nog aine van hemmen mös.
De boas wör der bie hoald. In hail dudelk Nederlands wör ook hum hoarfien oetduud wat of t probleem was. Geert heurde t van n ofstandje aan. Hai heurde hier nait bie. t Ende van t laidje was dat ze nog n braifke van tiendoezend kreeg en dat ze mit heur bosschoppen in de plestieken tas noar boeten luip.
Dou ze Geert veurbie luip snoof ze: “Doe mit dien Itoalioans”.
Kommende joaren gungen ze noar Spanje.
Hai gung nait op Spoanse les.
Op t dörp kinnen zai hom apmoal, ‘Stoetje’. n Klaain rond kirreltje van viefteg joar. Aiglieks hait hai JanWillem. Ainegst zeun van bakker Kloassens. Kloassens is al oet tied en haar n aigen bakkerij. Fijne stoetjes, benoam zien krìntstoet was elk gek op. JanWillem dij as leutje wiesneus mit moeke ien winkel ston, haar dat al voak heurd. Pa gruide as moeke onner t eten zee datter weer ain west was dij snaard haar. JanWillem dij nait proaten mog onner t eten, zeker nait as groten t woord haren, wer doar vranterg van. Hai zol zien pa wel even nittjen. Onner t handjes vollen gloop e noar hom. Here zegen deze stoet ….en .. enne .. ale krìnten …. Wieder kwam hai nait. n Fleer aan kop dee hom van stoul zaailen. n Week loader mog hai haildaal nait meer achter ien bakkerij kommen. Pa was sniemesien aan t schoonmoaken. JanWillem drukte eefkes op n rood knopke. Moeke kwam op n draf mit klanten oet winkel runnen dou pa boudel bienkander brulde. Hai mos noar dokter en votdoadelk deur noar t zaikenhoes. Vaaier vingertoppen kwiet. t Kwam nait meer goud mit JanWillem en zien pa. En no woont hai bie moeke ien n groot hoes. n Nije bakker haar bakkerij overnomen en veur stoet rondbrengen JanWillem derbie. Moeke is oareg wies mit hom. n Hail goie jong mit gain vraauwlubloud, ain dij goud oppaast, zee zai tegen elk. Der wer voak n moal knezen. Aiglieks was t hoes veulste groot. Zai haar heur ienschreven veur n bejoardenwonen stoef noast bejoardenhoes. JanWillem kon din ook mit en as zai ien bejoardenhoes mout, haar zai hom om houk wonen.
JanWillem komt aal doag ien bejoardenhoes mit stoet. Hai krigt doar haitied kovvie van wichter. Mainsttied nemt hai wat lekkers mit. t Is aal doag maaljoagerij en juchtern.
Benoam Geeske mag hom geern lieden.
Geeske is n steveg wicht van dik vatteg joar. Zai woont allinneg ien n bejoardenwonen noast bejoardenhoes. JanWillem nemt heur voak wat extroas mit. Zai kinnen goud mit heur baaid. En dou z’ hom ais ien loop weg stief knovvelde en smokte, vroug zai hom op kovvie.
Op zodderdagmirreg zegt JanWillem onner t eten dat hai nog even wat votbrengen mout soavends. En dat t wel ais loat worden kìn dat moeke zol mor op ber goan. Doar is zai nait zo wies mit din no zit z’allinneg. Van dou of aan zit moeke aal zodderdoagenoavends allinneg. En JanWillem mit lekker roek op en schier goud aan bie pad.
Moeke vertraauwt t nait en geft hom n zeggen. Zai wil hom ien gain geval ien kroug hemmen. Mor hai smookt nait en lust haildaal gain draank.
Moeke kikt vremd as op n daag domie op stoup staait. Hai wil even stief proaten. Zai heurt dat directeur bie hom kommen was van bejoardenhoes. Dij zee dat Geeske zegd haar dat zai soamenwonen gaait. Mit JanWillem en dat zai doar no leeftied veur hemmen. Dat dit kin zo nait laanger. Doar komt proat van. En bie bejoardenhoes kinnen zai heur zo nait laanger bruken. Wat zellen aal dij oldjes doar wel nait van zeggen? Mit ogen as theeschuddels vuilt JanWillems moeke heur haildaal nait goud worden.
Zodderdag onner t eten krigt hai wiend van veuren. Zo’n grode jong, dij mout toch beder waiten, dat hai zol hom schoamen. t Mout doan weden en hai komt deur nait meer oet. Zwiegend haar hai heur aanheurd en op t swilk stoard. Soavends knipt e stiekom achterdeur oet. Aanderdoags smörns is der gain JanWillem zigt moeke. Vergreld krigt zai fiets onner t gat en stoft richten bejoardenhoes. Bie t hoeske van Geeske smit zai fiets ien heeg en boundert achterom. Haauwt op t sloapkoamerglaas en zigt twij verhilderde koppen om t gerdien kieken. Ien t bejoardenhoes stoan oldjes ien tied veur t grode roam van kovviezoal en heuren dat t nait best is en datter ain veur fiets aan noar hoes mout.
Moeke let heur aanderdoags vot oetschrieven veur n bejoardenwonen en Jan Willem mag gain kovvie meer drinken ien bejoardenhoes. Geeske is eerstkomende doagen nait op t waark. Gain mins wait woar of zai is. n Daag of wat loader komt domie bie directeur van bejoardenhoes. Geeske is der weer. Dij dreef ien kerkhofgracht.
n Valen
vraauw
begreep k.
Joa joa
zee moeke
hai
kin t mooi zeggen
dij domie.
Ons buurvraauw
ook
n broken heup.
Ik wait nait hou t joe gaait, mor ik heb aaltied de grootste muite, as minsen mie vroagen, wat veur wensen ik heb veur mien verjoardag. Want loat wie eerlijk wezen, wie hebben ja alles as je wat older worren. En och, n hail bult van dij nijmoodse dingen huiven van mie ook nait zo neudeg. Kinder denken doar hail aans over en noa veul aandringen van dij kaante, kreeg ik dus zo’n handege proatmesien, dij joe de juuste weg wist…..!
“Man”, zee mien dochter, “din heb je endelk n goie hulp, zodat je de weg nait meer kwietroaken….”
Nou, was dat in t verleden ainmoal gebeurd…. Op weg van Schiphol waren wie de weg biester worden, en waren in de Bijlmer bie Amsterdam wel drij moal bie t zulfde hek laangs komen, veurdat wie in de goaten harren dat w’op n dwoalspoor zatten…. Bie ons in femilie is dat n mooie aanlaaiden om doar joaren loater nog even fienechies over te proaten….
Hou din ook, ik har der laank op studaaierd en noa veul miskleunen lukte t mie om t apperoat te programmeren…..! En dou ging t op pad. De inbaauwde juffrouw…,man man, hou kriegen ze t veur mekoar…,vertelde mie persies woar k hìn mos Jammer was, , dat wie net as aans om de hoaverklap noavroagen mozzen, om reden, dat wie heur nait goud verstoan konden….Mor ja, zai verston mie bliekboar ook nait….!
Vraauw har t apperoat op schoot, mor as juffraauw pruit, har ze t apperoat vlak veur de neuze…
“Kinst nait goud zain” vruig ik. Zai har heur leesbrille wel op…
“Nee dat is t nait” zee ze, “ik verstoa heur zo slecht….zet dat ding es wat haarder” As zai zowat zègt, terwiel dat ze zugt dat ik baaide haanden aan t stuur heb, kin ik mie toch zo duvels moaken. Je mouten d’ogen toch op de weg hebben.
Of nait din ?
Deur aal dat gezoes har ik flink de pest in… en dat luit ik ook maarken. Din is zai ook kört veur de kop… en zie smeet mie t ding op schoot…”Hier hest hom bekiek t mor”
Ik kon nog net mit muite n parkeerplekje vinden en zette d’auto aan de kaante.
Baaide t steert dik…..! Man man, wat n opwinden deur zo’n schieterg apperoatje….en dat mout joe op t goie pad holden ?
Toun wie baaide wat òfkoeld waren, zagen wie al gaauw de humor der van in en heb we der nog smoakelk om laagd. Tjonge, tjonge en dat op onze leeftied… D’oard gaait der toch nooit uut…. In elk geval harren wie leerd, dat zo’n apperoat nait alles oplözzen kin. Dou wie soavends loat weer in huus waren, schoot ik doalek noar mien kompjoeterkoamer. In de loa mos nog zo’n oortelefoontje liggen. Nou mor hopen, dat dij paasde…. Problemen zitten voak in klaainegheden. Honderd tegen aine dat t stekkertje nait paast, as je t bruken mouten…Mor wonder boven wonder, t stekkertje paasde in de Tom-Tom…! Probleem oet de wereld.
november 2010
Hòldst nait van winter zegst doe
huverst iezelk, glìn
stoppen dien ogen mien handen
daip in buus.
Bus ridt nait meer
weerom, in waarmte oam
van vaasthòlden fluustern
wilst doe allìnneg sloapen
op baank
maank twievelnd duuster
wacht ik op beder weer.
Naacht heurt slim kòld.
Bie lichten kropt deu
bie mie op bèr
mit stainkòlle vouten
ik pruif verzichteg veujoar
t wordt glad waarm.
Oktober twijdoezendacht…, t is weer zowied. De Senioorndag is start. Verwacht bezuik: zo’n vaaierdoezend man. As mitwaarker van d’organisoatie bin k om acht uur in de Klinker, in Winschoot. Ale dranghekken en aandere ofboakens stoan op stee. t Volk kìn kommen.
Mien karrechie van de Zunnebloum heb k stald bie n lanteernpoale zo’n tien meter van de hoofdingang. Vaalt goud op! C-1000 Scheemde ook weer tevree, ducht mie. (hai is sponsor van de oafdailn Scheemde en zien logo staait op t karrechie) Mien waark vandoage is soamen mit twij schonen oet Sodom de infermoatiestand te bemannen. k Heb t weer oareg trovven! Om kwart over negen (roem veur de start!) kommen de eerste ollechies al aanschoeveln……
“Wat doun wie?” vroag ik Abe de Jong, algemain laaider van de evenementenhal. “Deure al open?”
Abe twievelt nog wat, mor as e zugt houveul de toustroom al is, geft e ‘carte blanche’. “Kerel, wat al n Duutsers”, zegt Warmtje oet Oostwold. “Dij bìnnen der vroug oetstapt vanmörn! Zai laiver as ik!” Terloops verget e, dat t veur hom ook haalf zeuven was, dat e ziennachtgoud zakken luit….
Bie de info is t al drok. n Man –gezicht wat ofziedeg- vragt woaras hai de stand van de BeeGeeHaa vinden kin. “Twaide pad rechts en dìn ongeveer aan t enne…. As ie hier liekoet goan, goa je veur de Zunnebloumviever rechtsof”. “Sorry, meneer, ik ben blind” is zien antwoord en as e achter de balie langs lopt, zai ik zien widde stok en n gelaaidehond. ,Stief van schoamte rag ik in stilte op miezulf: “Koukop, let dìn ook op!” “Als u hier even wacht, vraag ik zo een van de dames om u te brengen!” Ik mompel nog wat zenewachteg mien excuus en evenm loater brengt ain van mien assestenten hom op stee. Het stroomt mor deur en ik schat zo, dat der oareg meer lu as veureg joar bennen. Mien collegaas hebben zulfde gedachten.
t Wordt drokker en drokker en ik wor gloepens nijsgiereg noar n hoop geblaf in de zoal.
“Goa ais kieken”, vroag ik ain van de wichter. “t Liekt wel ofdoar wat loos is!” Mitsdat ze mien vroag oetvoeren wil, komt der n mooi zwaart wiefke bie de kroam. “Meneer, mag ik U wat vragen?” Op mien knikken gaait ze wieder: “Is het mogelijk, dat wij een andere plek krijgen? Onze honden zijn erg onrustig. Dit houden ze geen dag vol!’ Op mien vroag wat der mis is mit heur stee ropt ze vertwieveld: “U hebt ons naast de worstenstand van Huls geplaatst!” “Hou kìn je t bedenken”, docht ik en greep geliek in. “Roup Abe even op!” “Attentie, attentie! Wil Abe de Jong naar de infostand komen? Het is erg dringend!” Twij tellen loater Abe: “Wat is der loos?” “Je hebt de BeeGeeHaa naast Huls geplaatst en dat schijnt niet te kunnen”. “De BeeGeeHaa? Wat is dat nog maar es?”
“De stand van de Blinde Gelaaide Honden!” zee ik en mit n dikke rooie kop stoof e vot.
n Haalf uurtje loater kwam e trogge mit de bosschop, dat t lokt was……. Noa oafloop bie de stamppot mous in de Boschpoort hebben wie der nogmoals smoakelk om lacht. “Veur de volgende moal goud om denken: BeeGeeHaa is Blinden Gelaaide Hond”! was t advies bie t ofschaaid. Van Bouwie Huiting heurden wie de eerstvolgende vergoadern, dat der bienoa zesdoezend mensken west wazzen! De Duutsers haarn mit heur vievendatteg buzzen t hail Oldambtplaain lam legd!
Nou, alweer n joar of wat loater, -zunder de Senioorndag- besef ik wat dat veur Sodom betaikende!!
Klinker is vot en der komt gain evenementenhal bie de nije….. Mor toch het volgens mie: t Oldambt wel Toekomst!
En aarg tevreden
mit t leven…….
Doar docht ik aan
zo-even.
Sibrand De Gries
roem in de tachteg
old en wies!
Joa, woarachteg…:
Lag der bevubbeld
veul snij en ies
Den was zien taimke:
Nou en!!
Noa dizze winter kriegen wie eerst
weer twij zummers tegen ain winter!
En dat te heuren…..
was aaltied prachteg!
t is bienoa weer zo loat
dat winter veurbie goat
dat zunnetje mooi opkomt
en de nacht even verstomt
doe vuilst de zun in dien gezicht
en zugst de winterdeken oplicht
doe krigst ook veul meer energie
kom tied, goi toch nait veurbie
de fietsen kommen oet de schuur
veur n ritje deur de natuur
ook mot toentje dìn weer schier
veur elkenain is boeten vertier
t is bienoa weer zo loat
mor t is nait, dat k winter hoat
Wie gingen mit snij weg en as t n beetje mitzat kwammen wie ook mit snij weerom en zo gebeurde t ook. Wie vertrokken zes weken leden vanoaf Eelde. Even n tussenlanding in Maastricht om doar wat pazzipanten in te loaden en om te tanken en dou ging de rais noar t waarme zuden.Wie kwammen midden in nacht aan en maiste winkels wazzen vanzulf dicht. Op Eelde haren wie aal wat onder de körk kocht, want wie haren eerder aal leergeld geven. Wie gingen votdoadelk op t balcon zitten, t was ja nog 22 groaden, en schonken ons wat in. Je waiten ja nait lu, hou lekker dat vuilt, oet dij ol snijpot in ainen in de lekkere waarmte.
Ons onderkommen was ja dik veur mekoar, das ja slim belangriek.Noa zo’n laange raais kin je maistieds wel goud sloapen en k wer tegen mirreg wakker moakt deur de vraauw mit n lekker bakje kovvie. Zai haar aal lekkere stoetjes hoald en wat beleg en zun scheen ons in de moaze. Wat n leven! Ik keek ais wat om mie tou en noar beneden en kon mien ogen nait gleuven! Wat zag k doar n mooi wiefke: van boven splinterlieke noakend mit n bos holt veur de deur van jewelste en recht veuroet. Vraauw Paay kon wel inpakken.
Vraauw was nijsgiereg woar ik wel zo’n belangstellen veur haar en keek ook even noar beneden en zee: ‘’Joa, juust” Zo muiken wie kennis mit verschaiden lu oet verschillende landen en net zoveul toalen en dialecten.
Der was n koppeltje Italioanen dij elke mörgen op heur mooie en dure fietsen aan rit gingen en om n uur of drij weerom kwammen en din dikke lol haarn bie t zwimbad. Sums gooiden ze mekoar der onverwachts in en haren din n stuk lewaai en lol. Soavends wazzen ze op tied aan zied, ze mozzen aanderdoags weer op tied aan de bak. Zo zatten ze n moal bie n drokke ijssalon en laiten zok dat goud smoaken. Heur fietsen stonnen tegen n boom en ik ston op n oafstandje te kieken noar dij fietskes mit alles derop en deraan. Mor Oompies was nait de ainege dij keek! Ik heurde opains Duuts proaten:” Schöne Maschinen sind das” Twij Duutsers zatten de versnellens van dij fietsen te bekieken en konnen der nait over oet hou mooi dat was.Ik vertraauwde t nait haildaal: Duutsers vlak bie dij mooie fietsen! Zo veurzichteg meugelk gaf ik de wielrenners n taiken en ze haren t hail snel in de goaten wat ik perbaaierde aan te geven. Ain van dij jonges gaf mie n knipoog as taiken dat e t deur haar en aander stak doem omhoog. Aan t end van d’eerste week wer k nachts wakker van wat gestommel en gestin en zag dat vraauw nait noast mie lag. k Was inainen kloar wakker en vloog tot ber oet. Vraauw runde deur t hoes hin mit n handdouk en raip:” Aan kaant, ik heb hom!” Zai vloog noar t balcon en stubde handdouk oet!
Toun ze s nachts even op pot mos, was ze biekans op n kakkerlak stoan goan .
Wie haarn ja aal wel leerd dat je dij daaiertjes nait doodtrappen mouten, want din bin je nog nait joareg. Veural dij dikken(vaaier en vief centimeter binnen ze wel) zitten vol aaier en der blift aaltied wel wat onder joen schounzolen zitten, dij kommen in koffer, koffer op zolder, aaitjes kommen oet en krieg ze din moar ais weg! Aanderdoags zag vraauw de onderburen wat jachteg hinneweer lopen mit stovver en motblik in haand en aan overkaant in stroeken leeg moaken. Wie waiten t nait zeker mor wie denken dat zai ons kakkerlak in hoes haren.!
Ik mout ook even vertellen dat de vraauw slim gruine vingers het en aaldernoast gek op biezundere planten en bloumen is. Zai haar ook aal laang goud om zok toukeken noar aal dij schiere bloumkederij. Om reden dat wie zo wat elke dag aan sjaauw gingen, wos zai vanzulf wor dij mooie bloumkes en zukswsat stonnen. Woarschouwens hielpen niks en oeteindelk haar ze n plestik puut vol mit mooie bloumkes plukt. Moar hou kwam ze nou aan n voas? Gain nood zee ze en pakde de (lege) jenevervles van BOLS en schikde de bloumkederij der hail nuver in en k mos t eerlieks tougeven: t leek hail mooi en koamer leek inainen veul gezelleger.
Willen joe bie ons gokken?
Ik: “Nee, ik gok nait”
“Dikke priezen!”
“Ik gok nait,
echt nait!
Wedden?”
Ienainen roast n loade pluusterwiend
der struunt n boer veur dichte achterdeuren
zuls Waddenzee kìns diskaant diek ja heuren
mor boetendieks liekt krekt of wiend verswient
ien poller ronnomrond Midwintertied
is stilleghaid allinneg achterbleven
zien aineghaid vernijs mit grond verweven
ligt tochtsloot doar deur snij besnijd bezied
heurs hellerop n bliede kienerlaag
verswonnen binnen lèste scheuveldoagen
zigs regenschoer aingoal bie lucht laans joagen
hail stoareg aan wort daag weer laanger daag
en boven laand nog zunner zummervruchten
dij Hogelandster grootse winterluchten.
Oet bundel: “Pollerschaauw”
Hail stoareg aan veranert laand van kleur
verswient dat geel en vaalgblomrood en sangen
n haarszun brekt deur dook let mie verlangen
noar aigenhaid ien kleurenpracht en geur
plougiesder trekt n vurg liekoet en kaant
zigs vedde klaai noa t plougen glaaiend glimmen
verdwoald stoan der nog eerabbels op rimmen
en sukkerbaiten op n bult bie t laand
moakt elknain dij vleugels het hom drok
kiewieten akkelaaien ooievoaren
liek willen zai noar t Zuden tou vervoaren
en onnertied speult t Wad heur Waddenrock
doar boven stee van lèste zummervruchten
dij Hogelandster graauwe haarsweerluchten.
Oet bundel: “”Pollerschaauw”
geel of gruin
links of rechts
vandoag of mörn
pond of kilo
andievie of mous
haand of smok
zes of zeuven
merel of liester
Delfziel of n Daam
veur of noa
nou of domt
Frankriek of Itoalië
kovvie of thee
mörgen goa ik nait meer twieveln
mor doar twievel ik aan
Oskerd, meert 2008
Haalf juli. t Beloofde n waarme dag te worden. Mien oma stön veur de spaigel in veurkoamer. Zie har heur zöndagse klaid aan en was heur laange hoar aan t kammen. Noa t kammen rolde ze t op en muik ze der knoedel van. n Handdouk over heur scholders mös veurkommen dat heur klaid under de hoaren kwam.
Opa lag vanoet de bedstee te kieken hou of ze zuk schier muik. Hai lag zuk zölf moud in te proaten um der ook oet te kommen. Der mös vandoage heud worden en doar har e nait veul zin aan. Zien striepkoren boksem en zien blaauwe boezeroen laggen op stoule.
t Was n biezundere dag, want Keunegin Wilhelmina zol in t dörp kommen. Oma wol der op fietse hen um te kieken. Eerst bie heur dochter kovviedrinken en dan, noa de middag, mit zuk baaiden noar keunegin. Zie har heur nog noeit zain. Joa, op n foto, mor wieder nait.
“Meschain goa k ook wel even kieken”, klonk t oet bedstee. “Zie komp hier ja toch langs”.
“Astie mor fersounlek aantrekst. k Wil mie nait schoamen”. Dat kwam wel goud, zee opa.
t Was aiglieks te waarm veur t waarken op t laand. Opa har n strohoud op en um de zo-
veul tied veegde hai zuk mit zien rode buusdouk t swait van de kop. Hai har zien striep-
koren boksem oettrokken en was in zien laange onderboksem in de weer. Der was toch gain mens dij t zag. En al kwam der toch aine, dan kön t hum nog niks schelen ook.
Tegen de middag smeet hai n beste vörke heu under n boom en gung doar, lekker in de schare, zitten um zien stoede op te eten. Dou e t op har schoekelde hai zuk wat beter hèn. Tied um even d’ogen dicht te doun…
n Dik uur loater schrok e wakker. Zunne scheen hum in d’ogen. Hai trok zien allozie tot vestbuutse oet en zag dat t al sikkom twij uur was.
Wat was der ook al weer? Wat wol e ook al weer? Hai was t kwiet. In de wiedte heurde hai wat aankommen over de stroate. Motoren, auto’s. Keunegin! Opa vloog umhoog. Zie kwam der al aan. Woar was zien boksem? Wus e nait. Dan mor zo. Gain tied te verlaizen. Hai greep zien fietse en stoof over de zandweg noar de stroate. Hai was nog mor zuneg op tied. Behaalve opa was der gain mens um keunegin tou te zwaaien. Elkenaine was vanzulf noar t dörp. t Spul kwam de bochte al um. Hai veegde zuk nog ain moal t swait van de kop en zedde zien houd recht. Zien rode buusdouk har e um zien nekke knupt en zien blauwe boezeroen hong over zien widde – non ja widde – onderboksem. Hai har zien swaarte sokken hoog optrokken. Opa gung in de holden stoan, zo as ze hum dat vrouger in dainst leerd harren. Keunegin zag hum stoan en zee wat tegen chauffeur. Dij remde n beetje of dou ze veurbie reden. Keunegin laagde en zwaaide vrundelk noar opa. Opa vergat um ook te zwaaien. Dou ze al n ende wieder was, stak e zien haand nog even op. Mor weer aan t waark.
Dou oma der um vaaier uur aan kwam, was e sikkom kloar.
“Hou wast, hest keunegin nog zain?” vruig opa.
“Joa, ik heb heur zain, mor meer ook nait.
Mit zoveul volk vuil t nait mit. En doe dan?” “Joa, ik bin hier even noar de stroate reden. Zie remde nog veur mie en zwaaide ook nog”.
“Hast dien boksem toch wel even aantrokken…?”
Zie dus t hoast nait te vroagen. “Nee, dat bin k vergeten. Non ja, vergeten, ik kön hum naargens vinden. Mor zie keek der hail nait noar”.
“Man, wat hest mie non toch weer doan. Wat n schaande. Wat mout ze wel nait van ons denken”.
“Och wicht, moak die toch nait zo drok. Heur aigen kirrel zal ook wel ais in zien onderboksem lopen”.
“En toch heurt zuks wat nait”, was oma heur leste woord.
Joaren loater. Opa was mit pensioen. Boerderij was verkocht en zie harren non n hoeske mit n lapke grond dicht bie t dörp. Zie harren zuk ook n televizie kocht.
t Was september. Prinsjesdag. Opa en oma zatten veur de televizie. Dou de golden koetse in beeld kwam schoot opa overende. “Non most toch ais kieken”, zee e. “Kiek ais noar dij kirrels dij noast koetse lopen. t Liekt ja net of ze aal in heur onderboksem lopen. Kiek dij blauwe jaskes mit dij rode kroagen. En dij swaarte stevels. Hestie dou veul te drok moakt. Keunegin het gewoon docht dat ik ain van heur lakeien was. Non doe weer”. Oma verslook zuk hoast in heur oranjebitter en opa klopde heur lagend op de rugge.
ik zag n mens
en docht
dij kin mie helpen
k zag n mens
en klampte mie
doaraan vast
ik zag n mens
en raip
om mie te helpen
en nait te kraben
mit zien noagels
ik zag n mens
en wer zien vrund
uit: ‘gruwelijk anatomisch’
i serie lit.kring leek 1987
origineel in ned
Wat n klotenweer ! Ik dou de kroage van mien jaze nog wat wieder omhoog.
Nait dat t veul helpt. Natte snij blif mie evengoud in t gezichte striemen. Of is t hoagel ? t Is kold en nat, dat is n ding wat zeker is. Even wat schillen noar de herten in t kamp brengen, docht ik. Je mouten der wat veur over hebben.
De herten zain mie al aankommen. Kopkes goan omhoog en as ze de plastic puut in mien handen zain, runnen ze votdoalek noar t hek. Ze lopen mit mie mit noar de vouerbak en kinnen hoast nait wachten tot ik t lèste beetje uut de puut schud heb. Zie eten mie t brood uut d’ haand Onnerwiel holden ze mie wel stief in de goaten. Ain verkeerde bewegen en zie stoeven weg.
Zie binnen aalmoal hier of in n aander kamp geboren, mor t blieven toch wilde daaier en zollen in de vrije netuur zo weer heur weg vinden.
De hounder hebben ook in de goaten kregen, dat ik der bin en kommen as n stel olle wieven oet t hok schommeln. De hoane veurop. Mor der is al niks meer over. Dat kin mie toch wel begroten. k Zel mor wat groan in t nachthok streuen. Zie stoeven derop òf. Allent de jongste van t stel krigt aldernoarst op zien sodemieter as e ook wat mitpikken wil. Ik geef hom mor even wat apaart in t houkje.
Ik bin aaltied al gek mit daaier wèst. As kind al. Toun verzörgde ik al jonge vogeltjes dij wat te vroug uut nust valen waren. Of mien neef kwam mie n jonge okster brengen dij e uut t nust in de hoge populieren bie de kleuterschool hoald haar. Voak wui zo’n daaier nait zo old. t Dieet dat ik veurschreef was schienboar toch nait zo gezond veur hom.
Loater lukte dat beter, Toun ik n joar of twaalf was, kreeg ik weer es n okster van de buurman. Dij dee t meroakels goud op wurms, aaier van de doeven, en stukjes vlees dij de slachter veur hom mitnam. Hai dee t zingen van de zwaarte liester zo goud noa, dat dij hom ook weer antwoord gaf.
Ook het e proaten leerd. Mien pa haar s mörgens d’ achterdeure voak open en huil den n hail gesprek mit t baist.
Nou ja, n gesprek mit waaineg woorden, t bleef bie “Haaaans dikkop !”, mor den wel hail voak achter mekoar. Pa haar doar wel de slinger aan.
Joarenlaank heb ik ook postdoeven had en doar veul lol aan beleefd. Veuraal toun ik loater ook mitdee aan de wedvluchten. Ik heb dus wel wat mit daaier. Zunder doar traauwens sentimenteel over te doun. Der binnen minsen dij hail verboasd binnen as ik vertèl dat ik n hoane slacht heb en doar ook nog soep van kookt heb. “Ain van dien aigen hounder ?”, zèggen ze den.
“Joa, ain van mien aigen hounder. Dij het n goud leven had en dij smoakt ook nog es beter as zo’n diepvriesplofkip uut de supermaark. En as ik drij hoanen heb, binnen de buren doar ook nait bliede mit” Ik denk dat zowat ons toch n beetje mit de paplepel ingeven is.
As klaainjong ston k der al bie te kieken as bie de buren t zwien slacht wui. En as ons kniene tegen de kerstdoagen dik genog was, ging pa hom ook slachten. Ik heb doar bie mien waiten nooit trauma’s van oplopen.
Mor juust doarom heb ik wel noadenken leerd over wat wel en wat nait kin in t omgoan mit daaier. Veul dingen dij k vrouger hail gewoon von, zol ik nou aans of nait meer doun.
t Veurnoamste is, dat je respekt hebben veur aal wat leeft en veur joen omgeven. Mìnsen dij nait waiten woar melk weg komt, nog nooit zain hebben hou eerappels gruien, waiten voak sekuur hou t mout. Boeren kriegen al gaauw de schuld van de “megastallen”, t verpesten van t milieu , de veezaiktes en aal wat der verder mis gaait. Zie hebben doar aalmoal n mainen over en brengen dij mor wat groag noar veuren. Mor de volgende dag goan ze weer noar Albert Hein, Aldi of de C1000 omdat doar de scholderkarbenoades in de aanbaiden binnen.
Den binnen ze even vergeten woar dij weg kommen.
As we nait mit ons zulf begunnen, zel t wel nooit beter worden op dizze wereld.
t Holdt op mit zachies regen. k Goa mor weer op huus aan.
Nee, ik hol t hier klaain, gain Grode poletiek, t gaait om Oost- en West-Grunnen, en om de toal dij doar proat wordt. (Nait t ABN, dat wordt ‘sproken’). Dik twinteg joar was ik Oost-Grunneger, nou bin k al twij moal zo laank West-Grunneger. (Of ik nou ook meer as vatteg joar al Westerkwartierder bin? Zet mor n vroagtaiken…) Ik bin in en mit t Oldambtsters groot worden, mien voader- en mien moudertoal mit Midwolmer en Drijbörger aksenten. Pa en moeke hebben aaltied Grunnegs mit en tegen mie proat, en ook mit en tegen d’aander kinder. As t op de kop kreegst, was dat in t Oldambtsters (“Doe verrekte…. “) As der troost worden mos, of felisitaaierd of zokswat, doar wazzen OostGrunneger woorden veur: “Nou, hol nou mor op mit reren, zo slim was t ook ja nait!” Op kleuterschoule kwam ducht mie t ABN echt om t hörntje kieken en op legere schoule was der niks aans. Streektoal wer doar in klazze nait broekt, teminnent doar herinner ik mie niks van. Wel op schoulplaain, nait in klazze woar schoulmeester (Buikie, Proeme of Zonderman, mit ‘meester’ derveur) bie was. Dat ABN lag mie nait zo as proattoal, huil je je vanzulf stil, rustege klazzen bestonnen dou nog! Dou mien wereld oetbraaid wer mit ULO, was de leer- en lestoal ook allain mor t ABN, leroaren deden net of t ‘dialect’ nait beston, muite nait weerd om derover te proaten, derin al hailemoal nait… Op kweekschoule in Winschoot van t zulfde loaken n pak en nog slimmer. Bie oplaaiden tot schoulmeester heurde t Grunnegers wis en woarachteg nait, was meer n soort vergif. Ain van dij docenten, Westerhof, wol ons zölfs verbaiden om boeten schoule in pauzes Grunnegs te proaten. (En hai was ook nog wel van de PSP, mor dat antiGrunnegs, dat heb k hom nait vergeven…) Dat verbaiden wer niks en wie hebben doch aalmoal schier ABN leerd. Op kweekschoule was t wel de tied dat wie deurkregen dat t Grunnegers nait zo min was asdat t asmits leek. Aner leroar (Buning) het Hendrik Entjes noar schoul hoald, de ‘waital’ van t Nedersaksisch, veur n inlaaiden, doarover heb ik mien eerste tekst in streektoal schreven, veur de schoulkraande: “Entjes het der west…” Konst bainen wel breken over de komma’s, mor t verhoaltje was nait ains zo slecht.
Dou k baaide bevoegdheden in buutse haar, kon k aan t waark in Zuudhörn. Eerst haar k nait ains zo in de goaten dat t Grunnegers doch wat aans was as aan oostkaande van pervinzie. (Al von k t wel vrumd dat kinder t aal haren over ‘pieken’ as ze hounder mainden, en over ‘diesels’ as wie op zuik wazzen noar hoanetoppen). Dou k in ploatselke poletiek aanlanden dee, heb k in n verkaizenskraande ook mor gewoon wat teksten in ‘mien’ Grunnegs schreven, ook weer mit n bult komma’s, dou was Siemon Reker nog nait mit zien regelboukje teveurschien kommen. k Haar wel aal meer deur dat er grodere verschillen wazzen asdat ik docht haar, mor dat dee doch niks, je verstonnen mekoar ja wel…
Nou “Mien Westerkwartier” actief is (en ik neem aal mien hoofddeksels groag of veur Geert Zijlstra &Co, loat dat dudelk wezen!), is t net of der in t Westen van pervinzie gain Grunnegers proat wordt, t is ja “Westerketiers”… t Is zölfs zo gek dat je in West-Grunnen veur de Schriefwedstried van “Mijneigenbibliotheek” aigelks allain mor verhoalen, verskes of gedichten insturen kìnnen in t Westerketiers, zo wordt doar de noadruk op legd. Dat vin k schane en aiglieks ook ‘schande’. Streektoal hier in dizze kontraainen is ook Grunnegers, of je dat nou Westerketiers nuimen, of West-Grunnegers, t heurt bie dezulfde femilie.
Der lopen hier hail wat lu rond dij oet Noord- of OostGrunnen kommen en dij heur moudertoal mitnomen hebben. Vanzulf paas je dij toal wat aan. Ik heb t ook aal voaker over ‘gebruken’ in stee van ‘broeken’, of over ‘thuus’ en gain ‘thoes’. Mor mien moudertoal nemt gainain mie of, ook nait in t Westerketaaier!
Geert zit ien zien aarmstoel, ien e koamer. Zo te zien het e niet veul ommaans. Gien boek of kraant ien e buurt, gien Sudoku, gien tillevisie of radio aan, nee, Geert zit noa te denken, te peinzen, te prakkizeren…. Dat doet e de leste tied wel voaker, beetje filosoferen over t Leven. Wat doen we hier en nou, woar moaken we ons druk om,
“Waartoe zijn wij….”, joa, zukswat. Dat krieg je as je older binnen asdat je wezen en wieten willen, dan zit t bewegen meer ie e hazzens as ien e bienen. Geert viendt t apmoal mor moeilek, benoam as t om de problemen, om de knelpunten ie e grode en ien e lutje wereld gijt. Harmke was al n moal of wat deur de koamer hen dendert, mor Geert haar zuk deur heur alledoags gedrag niet ien e ruden brengen loaten. Wat is nou n slaang van e stofzuger die tegen zien knij kletst vergleken bij de Kadafi-toestanden ien Libye? En dat Harmke höm n keer op e tenen trapt, dat is doch hiel wat aans as zo’n zelfmoordaanslag ien Kunduz?
Of e de stroat achter t huus even aanvegen wil, de vogels moaken der n troep van, aal die resten van t vogelzoad en de sauskes…. Nou, dan moet Harmke mor es kieken goan ien Christchurch doar ien Nij Zeeland, as je dat zien dan doe je zulf doch gien mond meer open over de truttegheden thuus? Mor hoe je doar as gewoon dörpsmìns op leeftied met omgoan moeten… Joa, je kunnen wel ies wat geld störten of ien e collectebus doen, mor of dat zoveul zoden aan e diek zet…. Doar ien Haïti hebben ze der ok nog niet zoveul van kloarmoakt en doar bennen ze al hoast weer aan n nije beving toe. En Iran? Neem nou Iran, dat is me doch ok n spultje van niks… Hebben ze doar niet zo laank leden n vrouw met n Nederlandse pas ophongen en bliksemsnel begroaven en nou willen ze heur niet meer terug vienden. Doar stoa je dan en as Rutte en Rosenkrans der niks aan doen kunnen, wat moet je dan as je as Geert Moatjes op e wereld kommen bent? En dan kan zien noamgenoot, die Limburger met zien widde kuif, t wel over kopvodden, over boerka’s hebben en over t verbieden van sharia’s en zo, mor wat speult die Wilders kloar doar ien Iran? Nul komma niks, die Ahmadinedinges die lust m rauw!
Harmke roept wat vanuut e keuken, mor Geert heurt t niet, het zien kop der niet bij, doár ien elks geval niet bij. Hij zit ien Kenya woar de homo’s gien leven hebben en Baptistische veurgangers doodschoten worden, en in Ivoorkust woar ze met twéé presidenten der al hielemoal niks van bakken. Nou, je huuft ja niet iens zo wied vot te goan, neem nou Itoalië met die paljas van n Berlusconi die allenneg mor schiere greune bloadjes lust, n slecht gebit zeker. Ierland, IJsland… En Duutsland woar n minister zo groag doctor wezen wol dat e kramp ien e vingers kregen het van t overschrieven van teksten van anern… Tjongejonge, dan is t doch niet zo gek hier met die minkukel van n Verhagen die ballonnetjes op let en ze zulf deurprikt: CO2? Nee? Nee! Haar hij zulf nou mor wat meer ontspanning, wat meer om e kop ies flink op te schonen…. Tillevisie viendt e ok al niks meer aan. Zit e net met smoak n pizza met ananas op te eten, zo’n lap van t 3e Perron, dat bennen de beste, begunnen ze doar ien e rekloame op TV zo neudeg n WC schoon te moaken…. En dat voetballen, dat stelt ok niks meer veur. Die Fransen tegen Real Madrid, niks aan. En die anere Fransen tegen Mansjester, niet veul beter…. Van Gaal tegen Sneijder, doar haren ze ok allenneg mor de leste vief menuten van speulen huft… Op wat veur voetbalvelden je ok kieken, je zien allenneg mor t iene Vreemdelingenlegioen tegen t anere speulen. Joa, ok ien e Euroborg. (Zien kammeroad nuumt dat n voetbalkathedraal, veur Geert is t niet veul meer as n blok beton, woar de verwarming van kapot is…) Die foto ien e kraant bevöbbeld, van e hikhakkerij van Granqvist tegen Kah… Hoe Grunnegs is dat dan wel?
De koamerdeur vlugt open, Harmke drukt Geert de bezzem ien e hannen en wiest met heur duum noar achtern. Geert wiet genoeg. Hij gijt stoan, is verdorie doch wat stief worden. Gien woorden, mor doaden…. Feyenoord ien t rechter riegje, der is wat vrumds met dizze wereld!
Twij vraauwlu, n jonge en n middelboare, lopen stief aarmd over t stroatje noar t verzörgingshoes.
‘Most nait schrikken van dien omaatje hur’, zegt oldere tegen jonge. ‘Zai wordt slim vergeetachteg. Ze belde net nog wanneer wie kommen zollen. Kiek, zai zugt ons al , ze zel deur wel zo open doun’. ‘Och wicht , bist doe der ook bie, wat bin ik doar ja blied om, kom der mor gaauw in’. ‘Oma wis toch dawe kwammen’, zegt ze verboasd. Heur moe stöt heur aan en fluustert: ‘ Gewoon derin mitgoan, nait tegen spreken, doar roakt ze allain moar van in ware’.
Ze goan zitten en dochter moakt thee. Omaatje kikt heur klaaindochter aan en zegt: ‘Wat hest doar ja n mooie trui aan, n nije?’.
‘Nee oma , dizze heb k al wel vaaier joar, zeker wel. Mor hai blift mooi, was nait goudkoop mor din hè je ook wat’. Oma knikt. Dochter schenkt thee in en vroagt: ‘Hebben wie der ook wat lekkers bie?’. ‘Kiek mor even wicht , k wait nait wa’k aal zo in hoes heb’. Ze kikt weer noar heur klaaindochter en zegt: ‘Wat hest doar ja n mooie trui wicht , nije? Staait die goud hur. Lekker waarm ook zeker?’
Klaaindochter kikt heur moe in keuken even mit n schaive mond aan. ‘Joa hur oma, hail waarm, net goud veur dizze kòle doagen’. ‘Moe!’ , roupt dochter vanoet keuken ,’ zellen wie dij grode reep mit neutjes dailen? Dij kouk dij hier ligt is aalmoal oetdreugd, dij gooi k weg ‘.
‘Joa wicht dû dat mor , tis mie ja goud’, zegt t olske.
Zai draait heur gezicht weer noar heur klaaindochter en zegt bliede: ‘Wat hest ja n mooie trui aan wicht, lekker waarm, hest dij zulf braaid?’.
Klaaindochter, mit n knipoog noar heur moeke: ‘Nee oma , dat hebben joe ja doan , joe hebben ja zoveul braaid in joen leven , mooi hè ‘.
‘Joa kind‘ en mit n stroalend gezicht gaait ze verder: ‘Kleur kwam mie al bekend veur. Ik docht aal, mor k wast aalmoal vergeten.
Roar toch?’
Ze laggen aledrij mit volle mond.
24-2-11
Bie zummerdag kin schiller doags ien tril
om kleurenpracht mit kwast en vaarf te vangen
dat korengeel en vaalgblomrood en sangen
moakt elknain bie tieden moeskestil
twij swaalfkes scheren as n vlaigmesien
deur diekgat hìn, zigs boer hail gunner lopen
van grode ploats stoan achterdeuren open
drij kiener springen hoog op trampelien
wat wolken drieven laans op lije wiend
wiedvot zigs aanbegun van dunnerkoppen
boerin is heur bie t hooien aan verroppen
t mout binnen weden veur schoer boudel vient
en boven ale riebe zummervruchten
dij Hogelandster bonde zummerluchten.
Oet bundel: “Pollerschaauw”
Ien slichte lienen liggen lappen laand
as deur n schiller tegen linnen streken
heur aineghaid kìns sikkom nait verbreken
en stilleghaid wort stiller stil diskaant
aal vruchten liggen distied onner grond
zai kieken oet noar eerste zunnegluien
om loader liek n wonner groot te gruien
tou eerabbels of aanswat ronnomrond
der ridt n boer mit trekker over t veld
wil baiten doar liekoet op ainen zetten
gain minsk zèl hom zien aarbaid ja beletten
dat klaimse klaai is ales wat no tèlt
en boven aal wat gruit aan veujoarsvruchten
dij Hogelandster strakke veujoarsluchten.
Oet bundel: “Pollerschaauw”
Mit grood’ en klain kukenspul tjoekselden wie op 31 december 2010
t Olle mit t Nije Joar en champagne mit zuurtjewoater
Op t ènd van dizze nacht haar ik gain kopzere mor d’aine docht dat zie Madonna was en n’aander Harry Potter
Noa n nacht van rechtop dreumen en valen en opstoan
konden wie op 1 jannewoarie 2011
bie t Nijjoarsbuffetje langes goan
Vief doagen laank n noflek-drokke femilievekaanzie
Sjoelbrikken smieten – spellechies speulen winnen of verlaizen –
moutwaark of vrij kaizenDin op zèzze jannewoarie – op aigen stee mit n pude vol goude veurnemens langzoam weer op glee
Biekommen – omenbie vief veur zeuven mit TV Noord op ons nije flatscreen
Ik ken t nog nait leuven
Wachten en longern en longern en wachten
Aalweg heule wummelge nachten
Ik docht, winterpauze: hai het n nije winterhobby
Glühwein – après-ski im Kneipe oder hotellobby
Ook nog mit mien klaaine hazzens denken hij wil nog even in baargen ribbeln en rodeln
of mit Bond tegen Harries in baargwaaiden jodeln
Dit is staarvenswoar n vergizzen
Elkenain ken zuk toch wel bedenken dat van Grunnegs stipdiggeltje tot aan tiddelkeudel tou hom zel missen
Spiedelk mor t is woar – veur elk en veur mie
Joa miejong doe ook – is veurbie
Wat dut e nou – ons guutjepuut – ons pengeltuut ons grunneger tillevisieköster – ons grunneger ‘boss’
HAARDSTIKKE BEDAANKT: OLAF VOS!!!!
Feberwoarie 2011
t is drok
veul volk
veul mutskes
sums n doukje
om koale kop
proaten honderd oet
wisseln ervoarens oet
veul spijd?
veul ien bèr legen?
nou is t eerst goud
kinnen der weer tegen
hopen op n goud woord
van kankerdokter
wat toch n roar woord
mor t is wel woar
hierveur binnen wie hier
apmoal mit mekoar
wachtkoamer
zittend kiekend
op n baankje
wel gait noar hoes
wel blift
zol t hoast tied weden
of bin k te vroug
ogen zuiken
klok vannijs
t is hoast zo wied
bin groag op tied
wekker lopt òf
is t al tied?
t is ja nog zo vroug
onnerwegens is t ok al zo drok
waarkvolk
heur k nait meer bie
das verleden tied
zaikenhoes wacht
Dat is nait veul. Mor doar mouten we dommit ook mor eefkes waark van moaken. Denkst doe dat dij hampel van n Flipje n kopie moaken kin van dat schiefke. Of ist lozer, dat e dat ding noar de TD brengt. Dat ze dat doar doun?’
Ester docht noa. Ze pakte heur mobiel aan en gnivvelde wat.
‘Dat leste is beter dunkt mie. Loat e dat mor doun. Ik zel votdoalek bellen.’ ‘n Knal is vanzulfs te makkelk’, zee Dubbeldam. ‘Dat ken niks wezen. Nou ja, dat heuren we nog wel.’
Hai trok weer op en ze reden noar de Olderman State, Bie ingang ston Dina Stallinga t wachten. Ze druig n strak mantelpakje mit donkere kousen. Ze haar zuk licht opmoakt. Ze haar pumps aan mit aibels hoge hakken. Dat vond Dubbeldam nou weer minder. Ze stak sikkom n kop boven hom oet. En dat kon e nait hebben.
‘Wie kommen joe weer ploagen’, begon e. ‘Ik mout over n haalf uur op n receptie wezen van t overleg. Ik vervang Jansonius.’ ‘Jansonius?’
‘Directeur, dij in t boetenlaand is.’ ‘Wat von e der van dat ain van zien personeelsleden dood is?’, vruig Ester Edens. ‘Hai is zuk doodschrokken en het kans zain om zien vlucht te verzetten noar mörgen.’ ‘Wie binnen op zuik noar n mini-disc speulder. Wordt zo’n ding bruukt bie de balie?’ Stallinga keek hom onneuzel aan. Ze haar dudelk gain benul woar dit over ging. ‘Ik heb zo’n ding nog noeit zain. Woar zol je zo’n ding veur neudeg hebben? Nait bie de balie.’
‘Wel waarken der bie de balie? Dat was Vera Reker, Katrien Datema, Bo Laangis en volgens ons Lena Kothof.’ ‘Gainent van dat plougje het zo’n speulder. Veur t waark is e nait neudeg. Wel van joen personeel zol zo’n ding neudeg hebben?’ Dina Stallinga schudde wat mit kop. Ze keek op heur horloge. Ze kwamen bie de balie aan. Katrien Datema kreeg n kleur dou ze Dubbeldam in de goaten kreeg. Hai grijnsde heur aan. Mit drij man hingen ze over de balie en bekeken t buroblad. ‘Hebben wie hier n, hou hait zo’n ding?’
‘Mini-disc speler.’
Katrien keek noar ale spulletjes op heur blad. ‘Nee.’
‘Ook noeit ain tegenkommen?’ ‘Nee.’
‘Ain van de personeelsleden den?’
‘Nait dat ik wait.’
‘De bewoners?’
De baaide mitwaarkers van de Olderman State keken mekoar aan. t Was eefkes stil. Boeten klonk t ieselke gegilp van de paauwen.
‘Dat zol ik nait waiten, we kennen natuurlek nait waiten wat de bewoners hier aalmoal in hoes hebben. Mor ik ken mie der niks bie veurstellen. Hou zugt zo’n ding der den oet?’
Ester beschreef kört en bondeg. Ze bleven mit kop schudden. Mor konst wel vernemen dat de vraauwlu echt gain road wizzen mit dit probleem. Ester drukte deur. Dubbeldam draaide zuk om en keek oet t roam. ‘Woarom lag der den zo’n opnoameschiefje veur zo’n ding op t buroblad?’ Weer keken de vraauwlu mekoar goud onneuzel aan. Ester wuir wat grammieteg. ‘Zit der ook internet op dat ding?’ Katrien Datema nikkopte.
‘Mag ik even?’
Snel luip ze om de balie tou en tikte wat in. Op t schaarm verscheen n ploatje van n minidisc mit schiefkes.
‘Messchain helpt dit. Heb je bewoners wel ais mit zo’n ding lopen zain?’ Nog n keer tikte ze wat in. Nou kwam der n groder model minidisc-speuler op t schaarm. ‘Staait zo’n ding bie ain van de bewoners in de koamer? t Schient dat dit soort apperoaten wonderlek hoge kwaliteit aan meziek levern.’
Baaide doames zwegen. Dubbeldam luip weer noar de balie tou mit haanden in buuts. ‘Den kommen wie mörgen weer en den wol ik van joe groag noamen hebben van bewoners, dij zo’n of zo’n apparoat hebben.’ Ester pakte twij vellen pepier oet de printer. Ze haar de baaide soorten speulers oetdraaid. ‘Doodlopende weg. Moi.’
Flipje haar zien waark dubbel en dwars goud doan. Dou ze weer op buro kwamen, lag der n kopie van t schiefje te wachten. Hai haar speuler op n poar boxjes aansloten en groots as oap mit zeuven steerten zat e te wachten. Mor ze luiten hom nog even zitten. Eerst wollen ze kovvie. ‘Nou mien jong,’ zee Dubbeldam. ‘Verboas mie mor ais.’ Philip Bakker zag zien kaans. ‘Ik heb alles drij keer òfluusterd. En dit wat je nou goan heuren is t ainegste wat aans is as t tikken van n klok.’
Mit zien dikke vinger drukte hai op n onneuzel klain knopje. Ze luusterden. Eerst heurdest wat geknitter en geroas. En dou wuir der wat zegd. n Kind of n wichtje of n vraauwspersoon.
‘Nog n keer’, zee Ester.
‘Haarder’, zee Dubbeldam
‘Weer wat zachter, minder bas.’ Zo duurde t tien menuten. Aalgedureg luusterden ze weer vannijsj noar dat aine stukje. Ester pakte n stuk pepier. Dubbeldam wol wel in de boxen kroepen. ‘Dou mor oet jong,’ zee Dubbeldam op t lest. ‘Toe nou Bertil, blijf nog even, blablabla, sportief opvatten. Blablabla over praten. Zo erg is het toch niet.’ Ester las t op van t bloadje. ‘En den heurst n knal. Nou ja, knal….’ Dubbeldam keek noar zien jongste pazzipant. ‘Ik denk dat der mit voest op toavel haauwen wordt ofdat aine mit n toestege kop n deur dichtknalt.’
Flipje nikkopte en keek glunder. Dit was zien dag.
‘Mor haarst ook nog wat over kraaien van n hoan of zowat?’
‘Joa, den mout ik even zuiken’, zee Flipje. Hai keek in zien opschriefboukje en drukte op n aander knopje.
‘Hier ongeveer mout dat wezen. Luuster den!’
Dat deden ze. Heurdest t tikken van n klok en wat geroes. Den inaine was der n aander geluud te heuren. Op de achtergrond van t tikken. t Was wel kloar as n klontje dat t geschraiw van boeten kwam. ‘Ach jong, haalsknoak, woar hest vrouger wel nait zeten, bie biologieles. Elk ken toch heuren dat dat gain hoan is.’ Ester Edens keek Dubbeldam aan. Flipje keek n beetje sneu noar zien grode veurbeeld.
‘Dat’, zee Dubbeldam. ‘Dat binnen dij widde krengen van de Olderman State, mag ik stikken.’ ‘Nee, nait doun’, zee Ester. ‘Wie hebben nog n bult te doun. Flipje wegwezen mit dien geluudsinstalloatie. Worst bedankt. Magst nog n keer mitdoun. Hort.’ Philip Bakker pakte zien boudeltje biemekoar en luip terug noar zien aigen stee. Zo ging dat nou veul voaker. As t der op aan kwam en t wuir spannend, den mocht hai weer achterlichtjes controleren. Ester Edens keek op heur sedel en dou keek ze noar vroagend noar Dubbeldam.
‘Nou zeg t mor’, zee e.
‘Wel is Bertil?
En wel het doar zo’n roezie mit hom aargens over?
En woar is dij minidisc speuler bleven?
En van wel was dij?
En in welke koamer is dat opnomen?
En woarom?
En wat het dat te moaken mit dooie Vera Reker?’
Dubbeldam trok wat mit scholders en wist t ook nait.
Dou ging de tillefoon. Ester nam aan. Ze luusterde ingespannen en boven heur neus kwam weer zo’n glief. Dubbeldam keek noar heur. Hai wol heur. Mor gain schien van kaans, omreden dat zai hom nait wol.
‘Kootje het wat vonden.’
‘Wel is Kootje?’
‘Toenman van Olderman State, beschaarmeling van Dina Stallinga.’ ‘Hm.. en nou mouten wie der maank?’ Ester Edens trok scholders op en pakte heur tas.
‘Tja wat ken mie dat schelen, Katinka, Kato,
Katrien van Datema klonk nogal oet lood.’ ‘Wie blieven in de weer vlaigen. Ik stel veur dat we doar n koamer vroagen mit twijpersoons berre. Den kennen we doar beter blieven.’
‘n Twijpersoonberre haar ik docht. Den most der ook nog aine bie hebben. Ik sloap toes. Ik heb der nog gain schiere verpleegster lopen zain, mien jong. Mor messchain wil Katinka, Kato Huppeldepup wel.’ Ze luip vot. Dubbeldam besloot toch mit heur mit te goan.
(wordt vervolgd)
Langzoam aan dooft overaal t licht
is zun ien sangen kleuren swicht
ligt vij as logge vörms ien t laand
lui herkaauwend mit waark aan kaant
Zunlicht is doofd, dij laamp is oet
twijduuster vörmt scharen laankoet
hou rij zun ook mor mog schienen
laand zèl ien donkern verdwienen
Waarmte gaait vot, t wordt al wat kil
oel doekt te boom oet en vlugt stil
vreten zuikend mit zainde ogen
Dij van nacht is, kin naauw de dag
dij van dag is, kin nait de nacht
mit aigen ritme van levenskracht
11-02-11
t Was in t joar 1975… t Eerste weekend in september. Mien pa en ik wachten mit spannen op voetbaloetsloagen. As grode aanhangers van SC Veendam wazzen wie benijd noar d’oetslag van bekerwedstried tussen Fortuna Sittard en de speulers van de Lange Leegte. Der was dou nog gain mobieltje, gain internet en teletekst op tillevisie. Nee, je luusterde noar ‘Langs de Lijn’ op radio mit voetbaloetsloagen, lezen deur Frits van Turenhout, wereldberoemd in Nederland deur zien mooie oetsproak van ‘nulnul’. En doar kommen d’oetsloagen…..en din…. Fortuna Sittard-Veendam 3 (oh, nee he)-5! Hoera, wie hebben wonnen. Nou moar hopen op n mooie tegenstander en n toeswedstried. Mor t löt besliste aans: t wuir Feyenoord-Veendam in Rötterdam. Dunderdags dernoa verscheen in weekkraant De Veendammer n oproup van de fanclub dat zai n raaize organizeren wollen op 12 oktober noar de Kuip. En nait mit bus, nee mit traain. Dat was nog ais n goud plan. Traainstation was der nog, t emplacement ook nog, din der was nog oareg wat goedernvervoer over dat spoor. Nou allain nog de vroag of de NS n traain beschikboar geven wollen op dij dag. En was der wel genog belangstellen veur…. Mien pa en ik wollen ons geliek opgeven.
Den gong der weer n traain over t traject Veendam-Stad, zoas joaren leden -tot 1953deur de vrougere N.O.L.S., de Noordoosterlocaalspoorwegmij. Mien pa haar dou in dij tied n volkstoentje stoefbie station Meeden/Muntendam. As kind gong k in zummer voak mit en k wos dat der rond zeuven uur n goederntraain richten Zuudbrouk gong. Ast den sikkom zo wied was, runde ik deur t hoge gras diek op en loerde of traain der aal aan kwam. Voak kreeg k din n poar sinten mit om dij op rails te leggen. As train veurbie was mit zien 30, 40 woagens runde ik weer noar t spoor om mien platslepen sinten en stuvers te pakken en zo was mien laifde veur traainen geboren.
Ik wol geern traainmachinist worren. Wie haren dou toes gain auto, moar n ‘plof’. Mor dat leste is nou n Spartamatic. Mor k bin aan dagdreumen roakt. Nou weer noar t joar 1975. In ‘De Veendammer’ kwam elke week n stukje over raais noar Rötterdam. De fanclub was aal drok mit de veurberaidens aan gang en wie wazzen benijd of der genog supporters wazzen om n traain te regeln. Genog????? t Luip störm! Honderden minsen wazzen enthousiast en nait allain oet Veendam, nee oet de haile pervinsie. En dou…was der n traain regeld deur de NS. Mor ja, der haren zok zoveul minsen opgeven, dij konnen nait in ain traain, nee der mozzen der twij kommen. Laifst 1500(!) minsen haren zok opgeven en dij wazzen der op 12 oktober aalmoal. De landelke pers haar der ook van heurd en in de Telegraaf ston n artikel over “De Veendammer Volksverhuizing”. Mien pa en ik zaten in d’eerste en laangste traain, dij haar blaauwe rietugen en wuir trokken deur diesellokomotieven en wuir “Fanclubexpress” nuimd. Twijde traain was de in dij tied bekende gele stoptraain, ook in dieseloetvoern, den der was in dij streek nog gain elektrieke bovenlaiden. Wie gongen links in traain zitten en kwammen zo langs de streek woar mien pa eerder zien volkstoentje haar. Ook gongen der 16 spoorwegrechercheurs mit. Wat n geweldege dag was t. n Traainraais, in de Kuip n voetbalwedstried mitmoaken en feestvieren mit zo’n 1500 supporters. De ‘Langeleegtejongs’ haren zok goud weerd, mor deur n groot slotoffensief van Feyenoord wuir d’oetslag 5-0. Mor…..t verdrait van t verlais duurde nait laank en der wuir weer zongen, laagd, eten en dronken in traain. Wie haren zulm aal wat eten en drinken mit nomen, mor d’obers haren in onze traain 500 stoetjes, 500 bierworstjes, 1500 blikjes frisdraank, 1200 bekers kovvie en 3000 blikjes bier verkocht. Mor…..d’Oostgrunnegers hebben zok hail netjes gedroagen, kom der nou mor ais om. d’Ainege wanklank dij der was, was dat der aine bie Hoogezand aan noodrem trok, mor dat dee hai allain mor omdat machinist doar vergat te stoppen. En doarnoa was t weer stil bie station Veendam. Totdat joaren loater de S.T.A.R. kwam mit n museumspoorlien richten Stadskenoal. Nou is der n plan
om n echte traainverbinnen mit personenvervoer te moaken tussen Veendam en Stad Zuudbrouk. En dat zel al in maai wezen. Hopelk lukt dat aalmoal. Joa….en traainmachinist bin k nait worren. Dou k 18 was, dee ik mien ‘volksverhoezen’ van Veendam noar Hilversum/Amsterdam en ook nou raais ik aaltied mit traain. k Bin in de raaiswereld trechte kommen en verkoop nou deur t regeln van zoakenraaizen – hou ken t ook aans – traainkoartjes aan onze klanten. Bieveurbeeld koartjes van de Thalys, Eurostar, ICE en wel wait, meschain ook wel binnenkört koartjes van Arriva noar Veendam.
Ik wins den ook de gemainte Veendam, pervinsie en Arriva veul sukses hiermit en dat der din veul Grunnegers en ‘NaitGrunnegers’ gebruuk moaken kennen van dizze spoorlien en zo genieten kennen van ons mooie Grunneger laand.
Waarm en stovveg ligt t òfwaarkte laand der heer
groanoogst is ja aan kaant al weer
Koren is vot, vrougriepen binnen der oet
Zummervaalgd laand tegen roet
Bloots n stuk doar blaikte stoppels nog op stoan,
ligt soezeg oetrustend noast loan
Aandern worden kloar moakt veur t ienzaaien weer
Trekkers goan aal broezend te keer
Nuunjend over wat was en wat kommen zel,
fluustert wiend deur raait ien sloten
Boer en vraauw op baankje ien t hof heuren t wel
Luusternd noar t verhoal doddern zai doar ien zun
en dreumen van ankommend oogst
Zai waiten t ja wis : Elk ènd dudt n nij begun!
22-02-2011
t Rokt noa mizze
n plaze ropt en reert
jirre vergraimt stroade
Wie lustern en zeggen:
t kon n pondje minder, mor zit wat in
en n flottje stront mokt t laand ja gaail
Krödde komt op tou grond oet
gezichten verswinden in lieke lienen
votaaid in boarden in jurken,
heufddouken, keppels, kruzen,
n rollator woar niks van komt
en Ik-bin-der is oet tied
noamen binnen kwiet en d’ain wordt d’aander n ding
Mor dwaars deur roet waast gaarste
in de muide löcht weeromkeren op
Maarten kikt bie stoplicht Ischa aan: shabbath shalom
Ingrid stoekt mit rolstoule Fatima helpt heur veuroet
Bie Hans en Ton binnen roeten ingooid
mor haile stroade stijt vergrèld as ain man op
En d illegoal oet portiek hait Engel
Recht en vree valen nkander um haals
t Is aal ja nich zo stoer
(Op psalm 85; 29 augustus 2010)
Bie schriefsel ‘Gloria in ons laand’
Volgens in november veureg joar oet tied kommen Willem Barnard (‘Stille Omgang’) wui in
eerste tied van christelijke kerke van loate haarst tot vrouge winter elke weke psaalm 85
zongen. Adventstied wui dou wat roemer nomen. Tegenworreg is Advent n körte aanloop
noar Kerst, mor volgens Barnard stijt Advent aingst veur t Keunenkriek dat er aankomt.
Veur n umkeer noar t goie. Mit t oetkommen van nij Grunneger laidbouk in november leek
mie t doarum schier um n schriefsel bie psaalm 85 te moaken. t Is al n zetje leden dat
psaalm 85 schreven is, mor kinnen der in dizze tied hail goud mit veur n dag kommen. t Gef
ducht mie goie road over hou ve in onze wereld t goie zuiken mouten. Doar kin ve goud n
beetje umkeer bie broeken. Nich mitdoun mit roupen en reren. Nkander in ogen kieken, ook
as de ander Fatima hait of homo is. Mensen binnen ja mensen neudeg. En den kin t mor zo
weden davve –net as Oabram- in d aander d Aander tegen kommen. Advent. Gloria. Hol de
kop t er veur.
Op dizze loate nommerdag
rie ik leste högte op
joag ik op wat haart mie vrag
Mit landschop word ik gries
-zol der veurbie dizze bochte nog meer weden?-
zuik ik smok in t parredies
Deur holtwalen kin ik t net nich zain
ol ekkelbomen benemen mie t zicht
oet brummelstroeke klinkt filaain:
dammeet wordt t leeg en slicht
t Wordt oavond en t wordt nacht
steerns wiezen mie t rechte pad
drang noar veuren hef mie in zien macht
um hörn ligt meugelk nije stad
Den heur ik sikkom vergeten stem:
wat zöchst, keer um, keer um
(juli 2010)
Nijjoarsdag. k Wol even beste wensen deurbellen noar n kammeroad .
k Kreeg vraauw aan liene en wie pruiten zo n ìnne weg. k Bekeek t as n aanloopje veur t gesprek mit hom. Mor t wui mie dudelk dat zai doar anders over dochde: hai is der nich, even noar buren nijjoarzeggen. Kiek aingst is veur mie de lol der den of. Mor gliek ophangen is ook ja wat maal en zo bleevve nog even wat deurteuten over van alles en nog wat. Mor in gedachten was ik al aarns anders en mit tillefoon in aine haand gong ik mit aander haand nije planke op slopkoamer schuren. En douve t over veurnemens in t nije joar kregen –heb ik nooit- luip ik noar wc um even te pizzen. Dat gijt er ja aal wol gliek um deur. ‘
Wat heur ik’ zee stem aan de aandere kaande van liene. ‘Wotter’ zee ik. ‘Wotter?’ ‘Joa’ zee ik ‘kroantje lekt’.
‘Maal waark’.
‘Joa mor ik heb hom dichte drijt’ zee ik dou ik underwiel snel weer dichtknupte. Moar goud davve nog gain beeldtillefoon hebben.
(Jannewoarie 2011)
Doar zaten zai
broen en blaank
onder wotterparreplu
waren aibels blied
k docht nog, God dank
soam onder dij plu…
Cola dronken zai
stoef noast nkander
op grode swimbadterras
en aten der bie
hail gemoudelk
soam, n patatje ‘ras’ !
lu raaizen noar moan
mor..zain noabers nait stoan
lu doun aal post per droad
wordt nait meer mit nander proat
mor minsken blieven op bain
as lu mor van dij rötzooi zain
haand op scholler din is t goud
dat geft n minsk weer moud
woord laifde is zo klaain
in ogen is t ja te zain
klaaine muite kin ons leven
zoveul schiers riekelk geven
laiverd, tudebekje, k hol van die
klinkt as meziek, teminzent in oren van mie.
bie begun van preek
keek k
mor noar ain ding
rondgoan mit “king”
sums ruzzeln en zo
doar komt de “pecto”
n haile oaventuur
in mond wel tot twij uur
din komt preek
oetschaiter van week
ain ding benoam
flotseg slikje “foam”
bie end van preek
dizze nije week
geft aal weer moud
dit “slikje” is aalmansgoud.
k kuier op kerkhof mit zoveul stainen
minsken dij doar oet tied binnen, wis elks is geliek
sinten of nait, t zet hier gain zoden aan diek
dizze lu zunner proat, zunner aigen mainen
mien miemeroaties, mien denk wat k doar mit kin?
kiek noar hemel omreden k ainmoal hierzoot bin
Berend Koekak, Fobbemoaze. Jans Nakke, Gele Durk, Moos Nijland, Karel Pinda, Jan Popije, Sam Bukken, Haarm Kniene, Tjump Nijland, Jurn Nakke, Gerrit Piggo, Jan Bee…..Aal bienoamen, dij bie mie opkommen, as ik trogge denk aan joaren zesteg in Nij Scheemde. Ook wel Scheemterhammerk nuimd.
Moos is veur mie ain van de kleurrieksten, van wel ik mien herinnerns geern mit joe dailen wil.
As Moos bie mien schoonvoar kwam, den nuimde hai hom in t begun bie de achternoam. Noa n glaske bier of n kloare ging e over op zien veurnoam en noa t twaide borreltje was t den Popije veur en Popije noa…! Ik haar doar in t begun n roare kiek op, mor t was gain schelden…Hai vuilde zok den thoes en gaf dat mit t benuimen van de bienoam aan. t Was ook aaid n sigoare, dij hai van t rooktoaveltje snapte. Nou is roken betuun, mor dou ston der in elke hoesholden zo’n ding in koamer mit sigaretten en sigoarn, n asbakje en voak ook nog n puut pieptebak. Moos was baauwvakker, net as mien zwoager en baaident waarkten bie dezulfde boas.Der was n bult waark in de pervinsie. Maist nijbaauw in dij tied. In t begun mozzen zai op fietse, loater mit heur baaident op n plof en nou was t al mit n buske. Zai haren n put in de buurte van Zuudloaren, n groot nij hoes veur n meneer, dij t nogal naauw nam en nait echt gul was. Al n moal of wat wuir derover proat en zegd, dat e gain kradde bier brocht. Moos von, dat t “Nait tegenaan steuten” was zien woarschouwen. ‘t Is nogal breekboar!’
“Wat zit der den in?” wollen jonges waiten.
‘Dat zai je dommeet wel’ dee e gehaaimzinneg en smeigelde wat. Aankommen bie t baauwwaark, laip e votdoalek deur noar t heerdstee.Oet t keton kwam n groot stok helder glas, dij hai in de schὄsstain metselde. Zien moaten wollen waiten, woarom dat was, mor Moos zee niks.
‘Bek dicht, as dij kerel straks komt!’ woarschouwde hai.
Om n uur of vaaier kwam meneer aanreden in zien bolide. Even kieken, hou oft der bie ston.
‘Zo, heb je de open haard al klaar?’maarkte hai op.
“Joa”, antwoordde Moos kὄrt. ‘Enne, doet ie het?’
“Dat zellen wie even oetperbaaiern’ zee Moos en laip mit n poar olle kraanten noar de heerdstee. Vlam derin en in de open heerd onder schὄsstain. Gain trek…….!! Meneer kwoad en sputterde, dat hai docht mit echte baauwvakkers te doun te hebben! Moos op rogge onder t schὄsstain: “Ik zai t ducht mie al. Dat hebben wie al voaker had. As meneer ons n kratje bier mit n liter jenever brengt, komt t wel goud’. De man broesde wat over assosioal gedrag en stoof mit n dikke rooie kop vot. “Zugst nou”, zee zien moat. “k Zee die ja, dat e dat nait dut!”.
‘Wie zellen t zain’, was t antwoord. ‘Zellen wie deuren derin hangen?’
Mit zien baaident haren zai der vief deuren in, dou zai n auto heurden.
“Nou zelst hebben”, zee mien zwoager.
“Doar komt de boas!”
Dij was t nait. Mit grode stappen en nog aal rood om kop kwam meneer aanbentern en zette n kradde bier onder t venster. ‘Zugst dat?’ glom Moos. ‘Ik krieg geliek!’ n Poar doagen loater kwam meneer weer aanrieden.
“Hest dij glasploate deroet?” vruig mien zwoager benaauwd.
nou tied wuir om dat mor ais te regeln! “Aal op stee, loat hom mor kommen!”
“Dat lukt die nait bie dizze kerel” docht mien “En……? Denk je dat ie het nou gaat doen?”
zwoager. “Ducht mie wel, joa, wie haren t mankement Moos docht doar anders over en haar aan- nogal gaauw vonden” zee Moos. Hai stapte derdoags al n goud plan….. noar de heerdstee en stak vannijs de brand in n kraande. Dij vloog mit n bloudgang deur de schὄsstain en gaf meneer aanlaaiden om zien gezichte weer wat in de plooi te trekken.
‘Is meneer nou tevreden?’ vruig Moos laconiek.
“Zo hoort het…..!!!!”
‘Joa, mor t ken nait aal mitlopen in t leven hè. n Leven zunder hobbels is ook mor saai, vinnen ie nait?’
Op trograaize noar hoes was der van muieghaid niks te maarken….
‘Mit Moos mog ik aaltied geern waarken’ vertelt mien zwoager voak op n verjoardagsverziede. En as je doar den noa viefteg joar nog om lagen kennen, is dat hail begriepelk.
t Is mie wel wat beste mensen,
k mout van moeke op zwemles goan.
t Is vrachteg eerlieks woar!
k Kin mie wel wat beders wensen,
as mien kop en hoar … vol chloor!
Wat n kulloazie in dat woater,
dat gesputter en meer zokswat.
Aal dij waggels en gekloater
t mokt n mens ja zoempenat.
Woar is dat gedou veur neudeg?
Zwemmen kin k ja al zo laang.
Joa… allenneg mor op t dreuge…
Den in t woater, bin k ja gloepens baang.
joe nemen veur 60+ERS
drij kilo ie-meel
twij kilo oafluustermeel
14 stuks gilmlaggers
1,5 liter bovenwotter
en melk noar behuifte
Zolt uut Kamp
dit mout goud twitterd worden
en opsloagen ien smoelbouk
opdainen op haarde schieven
Oaflopen week heb ik mie toch n blunder begoan; de tonen begunnen mie nog krom te stoan nou ik der weer over begun. Jaantje en ik waren nuigd bie kennissen dij wie joaren leden, deur wat verhoezens van baaide kaanten, wat oet t oog verloren haren. Deur n touval waren wie weer mit mekoar in kontakt kommen en dou was n ofsproak gaauw regeld.
Oaflopen week gongen wie op verziede. Jaantje haar wat fotobouken bie mekoar verzoameld, want in de joaren dat wie mekoar nait zain en sproken hadden, was der veul gebeurd. Vlak veurdat wie oafraizen zollen, was ik de fotobouken nog even aan t deurbloadern en dou ontdekte ik dat krek op dizze dag oonze kennizzen heur traauwdag haren. Doarom waren wie netuurlek nuigd, dit was van heur kaant n test om te kieken houver wie heur vergeten waren.Wat n gelok dat ik dit nog bietieds ontdekte, mor touglieks deed zok n probleem veur. Op dizze dag konnen wie nait aan schier boske bloumen kommen, omreden ale winkels sloten waren.
“Ik heb wel n oplözzen”, zee Jaantje, “doe hest lest n hail dure flezze cognac kregen en dij staait nog in kedo verpakken in veurroadkaast”.
t Zel joe verwondern dat te heuren… Ik lus geern n zeupke, mor van cognac doar kin k wel van schudden en dat zet ik din ook nait in t zicht. Hou gaait dat din……..je vergeten dat je zokswat hebben. Van oonze kennizzen wozzen wie nog, dij binnen grode laifhebbers van cognac, dus wie kwamen nait mit lege handen op dizze hail biezundere dag. t Weerzain was hartelk en biezunder en wat waren ze blied verrast dat wie heur traauwdag nait vergeten waren. En dou wuir de flezze cognac oet de kedo verpakken hoald. ’t Was echt n hail dure soort en dat vuil biezunder in de smoak. Mit dat de flezze oet de verpakken kwam, vuil der ook n koartje oet en dou oonze kennis dij las, keek e slim zoer en luit mie de tekst lezen. Op t koartje ston:
“Bedankt voor de jarenlange inzet, medewerking en samenwerking” en deronder stonnen wat noamen. Ik wuir waarm en kold touglieks, en ik wos nait hou of ik dit rechtproaten mos. Eerlieks zegd……..der vuil niks recht te proaten. n Kedootje veur mie persoonlek haar k votgeven; ik was deur de mand valen. Lös van dizze grode blunder, was elkenain toch bliede dat wie mekoar noa joaren weer vonnen haren en wie hebben t nog slim gezelleg had mitmekoar. Dou wie weer thoes waren, bin ik votdoadelk in veurroadkaast doken en bin ook ale aandere kasten bie laangs west en k heb overaal ale verpakkens van oafhoald. Joa, kriegen is ain ding en geven aarmt nait, mor………….och vul zulf mor wieder in.
Wandeln in t gruin, blonde hoarn, zaacht gefluuster,
dat is wat ik doun wil, kuzzen, snoetjeknuvveln in t duuster.
Leven van t laifdesspel, zunder denken, zunder zörgen…
Zeg mor niks, ik wait t wel, noa dizze nacht komt weer mörgen
dij mie weerom brengt noar de nije dag.
Ik heb van de laifde pruifd, ik heb doan wat nait mag…
Ik zol t zo weer overdoun, ik heb gain spiet,
de gedachte doaraan wor ik nooit weer kwiet
As dien leven mislukt is, niks meer gaait zoas t mout,
as aal dien doagen vol binnen mit zörgen, denk den wel
doe dust t zulf! Nait aandern bepoaln dien leven,
dien aigen wil beslist houveul doe geven wilst
aan hammenie en geluk, mit dien man en kind!
Doe most zulf t veurbeeld geven, zörgen dast ze beminst!
Vertraauw op heur, loat ze leven, bist n druppel in t meer,
mor doe heurst der bie! Denk dus mor keer op keer,
ik hol van heur en zai van mie. Den het t leven zin,
leef nait mit tegenzin mor bemin!
As n aander van die holdt, kinst zulf ook laifde geven,
hest wat woarst op baauwst, kinst ook gelukkeg leven.
doe wilst groag
ien n gedicht
mien wicht
t is aigenlieks
n mooi gezicht
mien wicht
eerst wolk t
nait doun
mien wicht
moar k bin der
toch veur zwicht
mien wicht
zo as k die
sums bezeg zai
mien wicht
worden pien en ongemak
n stuk makkelker
mien wicht
en dien troostende stem
geft rust en licht
mien wicht
Nou endelk t ies wat oet voarten en moaren rakt, zai k aalweg slagtovvers van moeke netuur. Visken dij vaastroakt binnen in t bevroren wotter. Meschain nait zo rad votkommen konnen en allerhaande vogels dij t loodje leggen mossen. Zitten mit poten vaast in t ies. Wazzen mainstekaans te mui om oet te slupen veur t noadernd gevoar. Ies mag wel n bult dieverdoatsie wezen veur t volk, mor n ellèn veur paardie daaier en t vlaigend spul. t Is al n hail gedou aan voldounde vouer te komen, loat stoan in dij kolde. Benoam as t boetenwotter under n dikke iesloag ligt en t laand under snij. t Vaalt n meens ja al stoer, loat stoan aal aander kreoaturen. Wie kinnen n dikke jaze aandoun, n pole over oren rieten en vouten in waarme stevels steken. Zokswat is veur heur nait weglegd. Bievouern is der bie zetten ok nait meer bie. Staarksten zellen t redden en seupelsten leggen kop dele. Zo waarkt dat ja in netuur. Dut mie denken aan Spartoanen, dij lutje potje noa geboorte mit kop in n tobbe wotter staken. Wel t levent der ofscheurde mog blieven, d’aandern verdainden heur bestoan op dizze eerdkloot ja nait, bezörgden d’olden allènt mor kripsie en verdrait. Wanner heb zokswat eder heurd? Hitler en zien misdoadege konzorten konnen der ok wat van! Dij omdeel valen kopperoal zel t wel aargenswoar opdoan hebben. Maaiden ongevroagd onvrugtboar moaken, behulpzoamen oet wege roemen. ‘Untermenschen’ ledderlek n kop klaainer moaken. Harregat, t is bie toeren ja onnuur wat n meens zien noasten aandoun kin! Vlaig as doeve, zeekoap of aandersoortege vogel wied vot, as t winter wordt.
Zuik n waarmer plekske om te overwintern. As je t van t twijbaineg volk hebben mouten, kin joe t wel ains maal mishottjen. Veur as je t in smiezen hebben zit je bie winterdag mit kop of poot muurvaast in t kolde ies. Over n hoogvlonder veur mien hoes zag k n haile zoot smienten en ainden, as ok n koppel verdwoalde zeekoapen. Zie sirkelden om n kezoat, dij mit t lief in t ies zat. n Wit kopke, grieze vlerken en n swaart steerke. n Allernoarst mooi daaier. Allenneg ogen har e sloten. d’Aandern vlogen hin en weer, of ze hom helpen wollen. Muiken n bult misboar. Angeln messchain om t verspeulde levent? Aine keek mie mit zien oogkes wat loos aan, of e zeggen wol: “Wat n lieder nait?”
12 jannewoarie 2011
zee zwicht
wiend wiekt
boom broest
lij laangt
zwaart zwint
dook doekt
lucht licht
zun zigt
Oskerd, jannewoarie 2008
onder zwoar zwaark
boegen de baiten
dreunt dunder
broasket bliksem
regenpiepen rabbelen
geuten goeselen
binten belken
knousten knuren
Oskerd, jannewoarie 2008
Tjonge, tjonge, wat bin ik bliede dat ik dat achter rogge heb. Man, eerlieks woar, ik sluip der nait meer van. In berre lag ik mor te draaien en te prakkezaaiern en overdag
luip ik rond as n tuut dij t aai nait kwiet kon……
Barre doagen waren dat, mag ik wel zèggen. Klaainkinder harren de gugel mit mie….”Man, opa, moak joe toch nait zo drok….Das nait goud veur joen gestel…!” Joa, zai hadden makkelk proaten….Zai huifden dat probleem nait oplözzen.….Dat mos ik doun…
Al weken har ik der mit in de kop lopen…en ik kon moar gain licht zain aan t ìnde van de tunnel. Ik har de dagbloaden, weekbloaden en folders al tot in den treure deurbloaderd..en nog zag ik t nait! Tot òflopen vrijdag…..!
Klaaindochter belde mie… nijsgiereg… ”En opa, komt der al deurzicht ? Zai laagde wat…
“Deurzicht wicht ?…Ik worstel nog aalweg mit mien probleem…”
“Nou”, zee ze, “din heb ik dunkt mie de oplözzen….!”
Dou ik dat heurde, was t net of mie der n vlinte van t haart òf vuil….! “Dat zol ja mooi wezen…., vertel…..”
“Nee”, zee ze, “ik kom vanmiddag noar joe tou, din kinnen we de zoak es rustig bekieken. Ik kom mit de bus van twij uur !” Man, zol zai eerlieks de oplözzen hebben ?…. Ik har der ook al zo laank tegen aan zain….Al weken har ik mit n onzeker gevuil rondlopen, om reden, dat k n tied leden mien mobieltje kwiet worden was! Ik geleuf, dat k dat al n keer vertèld heb….! Kwart over twije ston t wicht veur deure. “Wolst thee hebben?”, vruig vraauw. Mor t wicht zee: “ Nee..ik wil eerst even mit opa de stroat in”
Ik was ain en aal oor…”Loaten wie din mor votdoalek even goan”, zee ik. Wat zai in de kop har wait ik nait, mor volgens mie har ze wat bekokstoofd…! “Kom”, zee ze, “hier is t”. Wie gingen n winkel in. “Goidag”, zee de verkoper. “Aha, dat is dus dij opa, dij nait wait wat veur mobieltje hai kopen mout….!”
Docht ik t nait, zai har mie mooi veur t blok zet….!
“Kom meneer”, zee e, “goa der mor es even rusteg bie zitten….Ik heb al n model kloarlègd”.
Hai legde n klaain apperoatje veur mien neuze en drukte op ain van de veule knopkes. Kerel, dat was ja n meroakels mooi ding zo te zain. “Kiek meneer”, zee verkoper, “ik heb begrepen, dat ie al eerder n mobieltje had hebben, dus dat moakt de zoak makkelker. En mocht je t nait aalmoal begriepen, din heb je aaltied joen klaaindochter nog”.
De man begon dou n verhoal op te hangen, woar ik de helfte nait van begreep…., mor klaaindochter knikte, dat zai t wel deur har… dus dat zat wel goud.
Ik pakte t apperoatje in d’haand en op slag vuilde ik mie al n stuk zekerder….! “Dus dit toustel is geschikt veur mie ?” vruig ik de verkoper.
“Meneer”, zee hai, mit dit toustel bin je weer hailendaal bie de tied!.Moar t mooiste komt nog….Dit apperoat is n specioale aanbaiden….!”
Ik spitste de oren… n specioale aanbaiden, dat zol ja mooi mitnomen wezen….! “Nou opa”, zee klaaindochter, “koop hom nou mor… ie kriegen veul woar veur joen geld, t is, dat ik op t heden nait zoveul gèld heb, anders zol ik ook wel zo aine hebben willen!”
Doar kwam de oape uut de maauwe …. Verboasd keek ik heur aan … “Mainst dat?” vruig ik. “Ik docht dastoe n hail modern toustel haarst….!”
“Heb ik ook”, zee zai, “mor ik kin mit mienent nait op internet….!”
“Zo zo”, zee ik… “nait op internet…. en dat kin mit mienent wel ?”
“Zeker as wat”, zee de verkoper, dij neren rook. “en nog veul meer….joen klaaindochter legt joe dat wel oet…!”
Deur dat “specioale aanbaiden” kwam mien handelsgeest weer op gang…..!
“Stel”, zee ik, “dat ik twij van dizze apperoatjes bie joe koop….wat zit der din veur mie aan ?”…..
De verkoper begon bedenkelk te kieken, mor, hai pakte toch t rekenmesien en even loater gaf hai mie n pries…..! Dat leek nait gek….”Nou”, zee ik, “as wie der baaident nog n taske bie kriegen gaait t deur….!”
Hai oarzelde even…. “Ik geef joe gelok”…
Dou ik mit mien koartje pind har en wie op weg waren noar huus, mos ik even in miezulf lagen om dij klaaine duvel van n wicht… Zai har mie van mien probleem òfholpen, mor ook van mien geld…..! Ach wat… ,wat zeur ik…, wie kinnen ja niks mitnemen….! Twij tevreden minsen binnen ook hail wat weerd…..! j
Gezienus en zien vraauw Geesie binnen òflopen joar mit verkaizens twij moal noar stemburo west, mor hemmen nait stemd. Dat kwam zo. Zai zollen aal hìn, zoas zai dat aaltied wènd west haren te doun, mor t mishottjede heur dismoal glad. Zuster van Gezienus zien vraauw, Tjoaktje, en heur Hinderk wazzen ien t boetenlaand op vekaanzie en Gezienus en Geesie zollen ook veur heur hin goan te stemmen. Mozzen volmachten wel aal regeld worren vanzulf en dat haren zai din ook doan. Eerst stempazzen opstuurd noar vekaanzieadres om taiken te loaten en dij kwammen radjes weerom. Mor dou zai t pampier goud leesden, kwam Geesie der achter dat zai ìns nait stemmen konnen veur zuster en heur kerel. Zai woonden ja nait ien zulfde gemainte. Noa proat veur tillefoon mit minsen over grup zeden zai doar dat stempazzen mor vernijs noar vekaanzieadres stuurd worren mozzen, din zollen zai femilie oet aigen woonstee benoadern veur heur te stemmen.
Van dij gevolgen dat Gezienus boudel dus vernijs ien kevot kreeg en opstuurde noar Frankriek. Hopelk kon t apmoal krekt veur daag dat ter stemd worren mos ien odder kommen. Dat kwam t ook. Op dag van verkaizens tuugden Gezienus en vraauw noar stemburo. Stempazzen haar Gezienus gaauw van bòzzem òfgrepen en ien buus doan. Op stemburo gaven zai pampierkes òf aan lu achter toavel. Dij loerden Gezienus aan en vrougen noar heur paspoorten. Glad vergeten! Kerel van stemburo zee dat zai zunner nait stemmen moggen! Gezienus en Geesie vergrèld weer op hoes aan. n Hail gezuik noar paspoorten, dij Geesie op t leste von ien loag van kamnet, en zai gingen der vernijs op oet. Dou zai veur twijde moal bie kerel achter toavel ien stemlokoal kwammen, stak Gezienus kerel paspoorten en stempaskes tou. No zol t wel ien odder weden, dochde hai. Veurzitter van stemburo bestudaaierde paspoorten en paskes en zee dou dat ter wat nait kloppen dee. Kerel zee dat ter op paspoort Gezienus ston en op stempas Hinderk. En op paspoort van Geesie ston ook heur aigen noam, mor op stempas ston ja Tjoaktje. “Dat kin ook ja nait”, raip Gezienus vergrèld, “ Hinderk en Tjoaktje dij zitten ja ien boetenlaand!”
Geesie haar t votdoalek deur. Ach laive toetpot, haren zai heur aigen stempazzen hìnstuurd en lagen dij van zuster en swoager no veur man op toavel. Mit n kop as n boeskool is Gezienus stemlokoal oetbuuld en Geesie het pampieren weer mitreten. Zai mout van goje hoeze kommen, wil zai Gezienus ankom moal mitkriegen om stemmen te goan.
19-12-2010
De stroeken stoan op snij te wachten,
koal en zunder wemeln in t gelid.
n Enkele tak woar nog n blad aan zit,
oetzundern n hulsebos, in gedachten.
De stilte wordt deur muskes en mezen
aantast, de swaarte liester ropt en reert.
Noabers koater, tussen poten steert ,
runt noar t loekje, in waarmte is te wezen.
Dìn komt de rust weerom, en vaalt r snij,
eerst lutje vlokken, overgoand in dikke.
Widde loage waast, töddels, dwaars, pikken
gaauw nog krummels, zoad, n moal of drij.
Achter t glas stoa ik zunder te bewegen
toerloos te kieken noar wat der is, en mist.
Gevuil van wìnst en riekdom, dubbel is t.
Binnen, boeten, spaigelnd, nijjoars zegen.
(of: Woar is dij ollerwetse kroeke bleven?)
As t mode wordt dat hier de winters al omenbie 1 december begunnen, mout k der stief over noadenken hou ik dizze tied makkelker deurkom. Noar Spanje n poar moand ? Wintersloap oetvinden? Of nog n waarmwotterzak derbie kopen? t Zel t leste wel worden…. Ik kin mor min over aal dij kolle en waarm scheuveln is der nog nooit bie west. Dit verhoaltje schrief ik ook mit vouten op n waarmwotterzak, aans goan ze mie zeer doun van kolle. En doch bin ik nait aal te verwend groot worden. In woningbaauw, in Midwolle, haren we n kolenkaggel in koamer. Eerst zo’n ronde mit n platte bovenkaant. Kon je deksel ofwuppen en dìn kon der n kedel opzet worden. Loater kregen we n nootjes-4 heerd mit micaroamkes. Mor in schure en sloap- koamers was gain verwarmen. Swinters stonnen der voak prachtege iesbloumen op vensters. Kon je poesten wat je wollen, mor der kwam mor n luddek goatje te veurschien. Wie kregen wel voak n kroeke mit op berre, lekker hait aan vouten. Kedel mit wotter hait moaken, doppe van kroeke ofschroeven, wotter der veurzichteg in, aans kreegst brandbloaren, doppe derop, stovven zak deromhìn en onder de dekens mit dat ding. Kroeken zai je nog wel es, van dij glimmende kroeken bie Mamamini in Stad of op Stadjersmaarkt. Wie haren dou n graauwe kroeke, of aigelks was t meer blaauwgries. En aaltied even vuilen hou hait e was… (“Blief der of, antam, wolst dien vingers verbranden???!”)
Loater, in t nije hoes aan Niesoordloane was t beter. Doar haren we n douche, mit ook n waarmwotterkroane. Mor verwarmen was nog net zo, niks gain CV of haitelochtverwarmen. Leuf mor nait dat je as kind in hoes bleven ast winter was, doar kreeg je de kans nait veur. Regel was, zummers en swinters: Goud weer? Boeten speulen! Snijbalen gooien, dat von k schier, kon k ook oardeg goud. (Heb k al n moal verteld, bie Hoofdweg, bie winkel van Coöperoatsie, sekuur n snijbale tegen de brille van mien pa dij op fietse noar febriek ging, noar “Toekomst”, mit Jurjen Elderman. Pa kon t wel hebben, zel wel zegd hebben: “Dij rötjong, van joen aigen kinder mout je mor hebben…” Mien pa haar van dij leren movven aan t stuur, kon e hannen in waarm holden. Hai haar pet op kop, mor doaronder haar e n beugel mit oorwaarmers. Hai haar winteroren, haar e slim last van, begonnen loater zeer te doun, zat e ook wel aan te pulen. As kind mog je dat nait, púlen…) Scheuveln heb k nait goud onner knije kregen. k Haar wel van ‘opa Drijbörg’ (dij dou bie ons inwoonde, t was dus aigelks ‘opa ex-Drijbörg’) nije deurlopers kregen mit schiere leren veters, mor ik kreeg dij dingen nooit goud onder de stevels en op schounen was t hailendal niks. k Haar gain stuur over dij iezers. Joa, zo laank as ik op kaande ston, doar bie iesboane van “Eigen Kracht”, bie Strootman zien keet, zo laank ging t goud. Mor o wee as ik t ies op kwam….
Dij scheuvels deden nou werkelk nooit es wat ik wol: Rieden as Kees Broekman of Wim van der Voort… k Glee ale kaanten op, linkervout wos nait wat rechter van plan was… Bam, weer n dubbeltje! Vraise deurlopers, t het n zet duurd veurdat Vraisland weer wat bie mie in reken kwam… En dou der n poar moal gain eerliekse winters wazzen, dat gebeurde dou ook al wel ais, was t hailemoal verkeken! Ik zol gain wereldkampioen worden, gain Elfstedentocht winnen, gain ƒ100 bie haardloperij körte boan, gain Gerben Karstens derof scheuveln op laangeboan, gain Oldambtrit rieden…( Wat is mie der doch n bult bespoard bleven, as ik t goud bekiek…) Wintervouten heb k wel last van had, mos je wat oet n fleske opsmeren, en zörgen dat hoed nait opensprong. Mor aiglieks vaalt de schoa nog mit, kin t ja opvangen mit n waarmwotterzak en n poar ekstroa buusdouken. En dreumen over de Copa Cabana of t strand van Schiermonnikoog, op n haite zummerdag. Wát zeg je?? Holdt Marianne Timmer dermit op???!!! Tja, dát overkomt mié in elks geval nait…
Smörgens bie toavel hebben wie n mooi zicht op vogelhoeske. Das gain vogelhoeske veur t nuzzeln, mor om der te vreten. t Hoeske staait roem n meter te keukenroam oet en ie zellen reden wel begriepen woarom t ding doar staait: t schiere zicht der op. Wie hebben aaltied veul soorten vogels om hoes en dak tou, summers ok, mor ain der van heurden wie allain. Binnen wel ains kwoad op dij aine west, want joe begriepen wel, dat as joe smörgens vroug wakker moakt worden deur gehoamer op n boomstam en t is nog mor krekt licht, dus veur zes uur, dat joe den nait blied binnen. Worden vranterg van dat vrouge wakker worden.
Mor dizze winter het vogel zeker meer honger of hai is wat brutoaler worden. Joe zellen t wel begriepen, t is n specht. t Gaait as volgt: hai komt te hoageldoornboom oet, gaait den aan stam van t hoeske zitten, kikt verschaaiden moal om zich hìn en op t lest het e moud genog om aan vetbale hangen te goan, terwiel hai onder t vreten deur om zich hìn kieken blift. Op n mörgen zat hai der weer, dizze keer haar hai muite om te kaizen, hoesgenoot haar der n souskepuut bie hongen. Specht het toerloos hìn en weer keken, mit kontje tegen poal aan en din van t aine puutje noar t aandere puutje kieken. t Het om en bie n ketaaier duurd. Mor op t end kon e wel kaizen, souskepuut was t lekkerst. Mor bie n beetje bewegen ien hoes of boeten, din was e vot. Jammer den, mor den kommen d’aandere vogels wel weer, ze motten nait veul hebben van dij bonte vogel mit n oraanje kont.
iensnijd
kòld, snij
haarde wiend
snijdunen
tot kont derien
n minsk
is din luddek
deur elementen
van noatuur
Joar lòpt op t ènd
trugkiekend is der veul beurd
van ales over krizes en griep heurd
mor ales wènt
Paardij werden lebait
en nait weer beter
n aander wist nait beter
en vroug man mit saais
Ok veul veraandern ien femilie
mor veur ales is n remedie
da’s:
kop der veur holden
Nait verzoepen ien geliep
aanveren sums ien geniep
mor:
kop der veur holden!
Geert Moatjes zit met e hannen ien t hoar! Nou ja, hij het zien hannen op e toavel liggen, mor ien zien kop is t n drukte van belang. Veur hem op e toavel ligt n stoapeltje Kerst- en Nijjoarskoarten, van e HEMA ducht m, of van t Tuunsentrum, doar bennen ze ok niet zo priezeg. t Adresboekje leit dernoast, met n pen die Geert n moal kregen het van Melis, veur ‘bewezen diensten’. Harmke, Geert zien vrouw, het doar ok n blad pepier bij deponeerd, doar moet e de noamen op zetten van de lu, woar e n koart veur schreven het. Dan kommen der ja gien dubbele bij die lu ien e postbus, dat is ok ja niet de bedoeling.
Geert het ien tied al drie koarten schreven en de noamen met zien wat trillerg, mor wel dudelk haandschrift op t Harmkepepier zet. En nou het e pauze en zit e ien gedachten verzonken, met e hannen op toavel, mor ok ien t hoar. Hij zigt die hiele koartjesschrieverij niet meer zitten, hij begunt der zelfs n hekel aan te kriegen.
“Woarom moet hij dit ok doen, woarom doet ze dat zulf niet?” Met ‘ze’ bedoelt Geert zien vrouw Harmke. Ze wiet ja dat hij laang niet zo “schoon” schrift as zijzulf, zij haar vroeger n dikke acht op dat schrieven, hij n hiel moager zesje. En wat heb je deraan aan aal die schrieverij? Allenneg mor die TNT- boazen op t spek binden, en je wieten niet iens of de koarten dit joar wel ien e brievenbuzzen stopt worden deur die postbodes met die stupide oranje kleur op heur kleren. (Doar haar e ok al hikhakkerij over had, met Harmke: “Geert, dat bennen gien postbodes meer, dat bennen postbestellers, goa nou ok es met dien tied met!”) Postbestellers…. Joa, dizze post haren ze wis en vast bij Harmke besteld en hij kon der zuk op uutleven… Wat was de volgende ok al weer? O ja, de familie Drent-Drenth, das ien koart veur vief personen. Nog mor goed ok dat e niet veur aal die vief Drenten ofzunderlieke koarten schrieven huft, net of e therapeutisch bezeg is ien dizze witte decembermoand. En doe der mor denken om, strakkies komt Harmke thuus en krigt hij de boodschap: “Och Geert, wil jim dizze koarten even op e bus doen?” Of: “Och Geert, ik heb gien specioale zegels meer, kan jim niet even op e olle fiets noar Zuudhörn jakkern?” Wel de slemiel is ien dit verhoal, dat is wel dudelk!
Geert kiekt even op e klok aan e muur, nog gien twaalf uur, zit vandoag ok gien bewegen ien, ien die wiezers. De tied wil mor niet om…. Hij stìnt mor es goed en bölkt zo haard dat de buren hem wel heuren kunnen. Zo, dat lucht op. Geert pakt zien Parker op en knipt wat met e drukknop, Harmke is der nou ja doch niet….
“Woarom sturen ze eigelks koarten noar lu die hier nog gien vief huzen vandoan ien e zulfde stroat wonen? Wat is dat veur ‘verwording’? Komt Harmke dammeet thuus en zegt ze: “Jim het de buren doch niet vergeten, hè!!!” En kan hij zo doadelk de klompen aantrekken en zien leven woagen op die glibberge onnergrond om die koartjes ien e buzzen te proppen. En dan komt e vanzulf ien van die Drenten tegen en die wil wel n proatje moaken, mor ja, doar het hij gien tied veur, hij moet as n beunhoas ien e benen om die stomme….. En wat moet e dan tegen die Drent zeggen? “Moi Drent, mooi dat k je zie, mor k heb even gien tied, ik moet noamelk n nijjoarskoart bij jim ien e greune brievenbus vallen loaten….” Geert heurt ien e gang n bult lewaai, der rommelt hiel wat op e deurmat. Geert pakt zuk op en sloft noar de veurdeur. O, hij zigt t al, doar bennen hiel wat koarten bij. Op t moment dat e de stoapel post oppakken wil en zuk even n steuntje verschaft aan e veurdeur, heurt e dat de deurkruk wordt omdraaid, de deur gijt open. Gelukkeg kan Geert zuk nog net stoande holden, Harmke kiekt m aan met n poar ogen die zeggen: “Het jim bij de jeneverfles zeten?” Zien vrouw komt gauw de gang ien en smakt de deur dicht, Geert het net op tied zien vingers terugtrokken van de deurposten.
“Moatjes, wat is t verdold kold! Gijt jim temet even noar Zuudhörn om nog wat biezundere zegels op te hoalen? Ze bennen op en buurvrouw is der ok deur. En dan kun je doarnoa nog wel even die koarten hier ien Noordhörn bezörgen, dat spoart n TNT-besteller uut… En jim het de buren doch niet vergeten, hè!!!”
t Hoge Laand, veul bezongen – veul beriemd
zie zeggen, dat joe doar nog zain kennen
woar de locht de grond aanroakt
mit de zee en diek en t Wad – wat? – joa t Wad
Delfziel en Daam en t begun van t Paiterpad
woar t groan nog op akker bloakt.
MIEN grode laifde
om te bezingen of te beriemen of te bedichten
doarveur mout ik MIEN Pronkjewail uutlichten:
Veendam – Veendam mit golden raand
nait bedaild mit zee of diek
in Veendam vuil ik mie thuus – vuil ik mie riek
Gain Hogelaandster zeewind deur mien hoaren
nait op diek, over t grode wotter stoaren
mor wie hebben t Ooster- en Westerdaip
t schiere Borgerswoldster paark en meren
kinderboerenspul mit kukens,
springgoud en paauwenveren.
Ik stap nou stief deur –
deur t op de grond valen bloaderdak
en hoazeneuten en tamme kestanjes roapen
in heur bont en kleureg broen haarstpak
t wotter van ons Borgerswolderster meer
broest ook wel op n holbol winterdag
doar ken ik ook in zunne vlaigerg daanzen
stoaren in slichte haarstregen mit n troan of n laag
Hier in Veendam heb ik mien vaaileg tuunhekkie
mien dörp van hunneg en melk
mit n waarm thuus en n welkom veur elk
mien allemachiesvertraauwd plekkie
Veendam twijduuzendtiene
Swaarf over olderlieke laand
bezai aal dat doar leeft en waast
baanjer van ain noar aner kaant
ronnom leven dat mie goud paast
Oogsten goud mor ook haalftied nait
as dreug gewas noar wodder smacht
waait din wat sloeg op woddel staait
gaaile locht boven Klaaibosacht
Vatteg joar binnen vergleden
wat is t no al laank weer leden
da’k votrouk van aigen stee
Veur kört ais goud op bezonnen
aans woaraans mien thoes hervonnen
ien tied older, mor ook tevree?
22-12-1
Ik heur, net as ain van de redacteuren van dit wereldwiedewebkraantje, tot de generoatie dij aanduud wordt als “babyboomers”. Nou bin ik ain van de eersten, geboren vlak noa de oorlog in juni vievenvatteg en in tied mag ik “van Drees trekken” zoas AOW eerst nuimd wer. Nou was ik al n zetje in de VUT, dus wennen aan ”t niks meer te mouten en alles te maggen” was makkelk zat. As je older worden din kommen ook de herinnerns aan de joaren van joen jeugd weer terogge. De jongens van “Queen” hebben dat zo wondermooi vertolkt in heur laid “These are the days of our lives” (Dat binnen de doagen van ons leven).
Sometimes I get the feelin’
I was back in the old days – long ago
When we were kids when we were young
Thing seemed so perfect – you know The days were endless, we were crazy, we were young
The sun was always shinin’, we just lived for fun
Sometimes it seems like lately, I just don’t
know
The rest of my life’ s been just a show
Those were the days of our lives
The bad things in life were so few Those days are all gone now but one thing is true
When I look and I find I still love you
Ik mos aan dit mooie nummer van Queen denken dou ik dizze week n olle dörpsfilm van Midwolle oet t begun van de viefteger joaren aan t bekieken was . Wat leek t leven dou simpel. As kinder wazzen wie te zain bie t lol trappen op t schoulplaain. Wichter huppeln in n kringe in t rond, jonken wazzen bezeg mit t dou bie ons populaire “streepke-streep”. t Ging der wild omheer, mor dat heurt bie kwoajonken. Joa, veur ons kinder was t leven simpel, lopens of op fietse noar schoule, gain drok verkeer bie de weg, gain hoeswaark, gain mobieltjes, gain computers. Nait overblieven op schoule, mor tussen middag terogge noar Moeke, dij as t aaid kon waarm eten op toavel haar. Of aans broodeten en din weer terogge noar schoule, van haalf twije tot haalf vare. En din zat Moeke op joe te wachten mit n snee stoete. Mit geel suker, jam of stroop. Din mog je speulen. Boeten as t mooi weer was, binnen as t regende of störmde. En as joen Pa haile dag waarkt haar, din kwam soavends eerappels-mit-gruinte-en-vlees op toavel. Of stamppot. Mous, broene bonen, zuurkool mit n swienhakje, dreuge bonen mit spek.
Film begunt mit de leden van de Sociëteit De Harmonie mit de doames dij wel ais even heuren loaten willen hou mooi ze zingen kinnen. d’Ain noa d’aander kommen ze bie Hotel van Eerden deure oet en stellen zok op aan Muntengoa’s Loane (Homerilaan). Nou in twijdoezendtiene binnen t aalmoal “mensen van voorbij” oet t gedicht van Hanna Lam:
De mensen van voorbii, zij blijven met ons leven.
De mensen van voorbij, ze zijn met ons verweven in liefde, in verhalen, die wij zo graag herhalen.
Wie, de babyboomers oet vievenvatteg en wat loater, kinnen ze aalmoal nog wel. De manlu en vraauwlu dij t dörp in dij noaoorlogse joaren veur ons n gezicht gavven. Van Eerden, hotelholder, de loatere gemaintesiktoares Kampstra, directeur van Boerenlainbaanke Garrelt van Delden, Chauffeur bie gemaaintewaarken Oabel Kruzengoa, goa zo moar deur.
Even loater gaait der n deure van n kleuterschoule open. Kleutertjes stromen noar boeten om te speulen. Ook de grotere kinder van de Chr. Nat. School maggen heur schoulplaain op. Midwolle is n verdaild dörp, van oldsher. Verdaild in vrij- en rechtzinnige Hervormden, in Gereformeerden en Christelijk Gereformeerden. De christelken onder de inwoners hebben noa de schoulhervorming van 1920 n aigen schoule opricht. De olle schoule, vrouger van Hervormde Kerke wer overnomen deur gemainte en wer n Openboare Schoule. Benoam de vrijzinnege boeren steunen de openboare schoule en richten din ook n verainen veur openboar onderwies op. Schoule is veur elkenain, ook veur ongeleuvegen, moar veur geleuvegen dij nait noar CNS willen, komt domie wel elke weke godsdienstonderwies geven. Op schoule begunt dus de verdailen pas goud. Joen Hervormde of Gereformeerde vriendje oet de buurt woar je aaltied mit speulen konnen, zulfs op zundag noa de kerke, ging noar dij aandere schoule. Woar ze elke mörgen bidden mozzen, zo vertelde t vriendje mie. Aans kwammen ze loater nait in de hemel. En ze zongen der ook aander verskes as wie leerden op schoule. Meer over wat er langs de wolken roest in ploats van wat op de poaden en de loanen broest. Jezus kwam doar elke dag langs en bie ons op schoule moar ainmoal in de weke. Ik kon der gain verschil in zain, mien kammeroad was mien kammeroad, din moar noa schoultied.
Ook al heb ik nait op christelke schoule zeten, toch kommen der op t christelke schoulplaain bekende gezichten veurbie. Zoas dizze jong mit sproeten. Swier Drenth van Kikkerpolder. Hai is al nait meer bie ons, kört leden oet tied kommen. Meesters van de Christelke Schoule binnen oardeg sportief, bokspringen gaait heur best of. Nee, d’ondrwiezers van de OLS woar de filmers even loater aanlangen, woagen zok nait aan zokse fratsen. En din zai ik veul meer bekende gezichten. Mien leeftiedsgenoten, oldere kinder dij nog in d’oorlog geboren binnen. Kinder bie mie oet de buurte. Jan Blaauw dij ook wat mit dit webkraantje het, Siena van der Wal, n achternichtje, mien scheuvelrivoal Lenus Pluum en kiek, ook Annie Tolk, dij ook al nait meer onder ons is. Want zoveul tied ligt der al achter ons, dat der al gounent van ons leeftied oet tied kommen binnen. Ik denk din ook aan Henkie Joager dij al hail jong deur n brommerongeluk t leven verloren het. Dij niks mitmoakt het wat wie loater mitmoakt hebben, verliefd, verloofd, traauwd, schaiden, kinder en klaainkinder. Zo is t leven ook. Dood heurt derbie. Aine krigt hoast gain kaans om te leven, n aander mout eerst alles in t leven mitmoaken, veur e tonen oetsteken kin.
Noa de filmerij van de schoulkinder begunnen de cineasten veuraan in t dörp te filmen. Gruinteboer Hassing is net op pad en boer De Groot en de vraauw op houk van Hoofdweg en Laange Zuudwenden binnen in t aanleg aan t voetballen. Even wiederop asfalteren gemaintewaarkluu onder aanvoeren van Oabeltje Kruzengoa n stok van Kikkerpolder, bie de gemainte bekend als “Zuiderweg”. De gemainte Midwolle mit zien dik vaaierdoezend inwoners kon dat dou nog aalmoal zulf behappen. Even wiederop kommen mien Pa en Moe in t beeld. Nou, ja, koppen steken net boven onderkaante van t schaarm oet. Ik mout der noast stoan, moar de cameraman hold zien camera te hoog. Wel vol in beeld t grote rekloamebord op ons mure van “Van Nelle voor Koffie en Thee”.
Dou al rekloame op t witte douk. Wie hebben t grote gemeleren bord loater weggooid. Bie t ol iezer. Soamen mit wat aandere rekloameborden. Van Douwe Egberts en Theodorus Niemeijer. Dou wazzen ze niks weerd, nou zol je der goldgeld veur kriegen kinnen.
Op Kenoalweg binnen wat aarbaaiders n sleuve aan t groaven. Opzichter staait derbie en kikt dernoar. t Is veur wotterlaaiden ducht mie, dij noar n hoes achteraan Kenoalweg legd worden mout. De filmers rieden verder deur t dörp. Bekende gezichten kom je tegen. k Wil ze nait aalmoal bie noam nuimen, mor om Fokke Duut kom ik nait hìn. Bie mooi weer zat e op n bankje veur t hoes en zwaaide mit zien stok noar elkenaine dij hom ook groutte. Ook vrouw Duut let zok zain.
Verderop hoofdmeester van ons schoule mit zien vraauw en zeun. Boer HermansDiekstroa bie de boerderij. Ze filmen waarklu in klokkengaiterij van Van Bergen. En n bekende aannemer is bezeg mit t opknappen van n aarbaaidershoeske. Ook wat “neringdoenden” kommen we tegen. De krudeniers van Waalkens en de Grooth, Bakker Ufkes mit vraauw, smid Uffen der tegenover dij nait allain smederij haar, mor ook handelde in fietsen en loater ploffietsen. Zien vraauw en olste dochter Hennie stoan derbie op de film.
Ook de kledingwinkel van dij aandere Uffen krigt bezuik van de cineasten. Wat kreeg de klant dou n aandacht. Mevrouw Uffen was nait te beroerd om mit n klant boeten in de eteloage te kieken noar n artikel wat klant bedoulde. Hail mevrouw Uffen zok bezeg mit benoam doames boven- en ondergoud, de boas zulf zat in de woninginrichten, loater doarbie holpen deur baaide jongens Robbie en Bert. In dij tied ging n zoak nog voak over van voader op zeun. En wat ook opvaalt, elke klant wordt persoonlek noar de winkeldeure brocht en oetgelaide doan. Kom der mor es om in dizze tied. Nou mojje alles zulf pakken en oafreken bie de kassa en din zulf ook nog inpakken.
De film let ook wat zain van de plattelandsvraauwen en de christelke vraauwenverainen. De plattelandsvraauwen zitten gezelleg bie mekoar in de zoal van Hotel Gemeentehuis, de christelke doames zellen wel bie gereformeerde kerke zeten hebben. Of in ‘Immanuel’, t Evangelisoatiegebaauwtje op loane noar Botjesverdrait. Ook hier weer bekende gezichten. Sommegen van jonken en wichter van onze schoulklazze zellen heur moe veurbie kommen hebben zain dou dizze film op de reunie van ons schoule vertoond wer.
Op t lest van film kommen de sportverainens in actie.
Gymmes tiekverainen TONIDO (Tot Ons Nut Is Dit Opgericht) let zain wat ze onder laaiden van mien oomke Koeno Koers oet Scheemde aal leerd hebben. Jongens, wichter en ook de doames huppeln over t gemaintelk sportveld aan Mennistenloane. Loater kommen ook de
voetballers in aktie. En din, t is nait te overzain, de wichter van de padvinderij. Onder laaiden van mevrouw Magendans, nait allenneg de vraauw van ons hoesdokter, mor zulf ook tandarts. Veul leeftiedgenoten zellen t mins nait vergeten hebben. Mevrouw Magendans von dat kinder bie t trekken van n tanne of n koeze oet onze melkgebitjes, nait verdoofd worden huifd. Dat kon wel zunder en dat dee dus gloepens zeer. Je wollen t mins wel veur de schenen schuppen as ze aan joen tannen en koezen zat te roppen. Bie hail wat kinder is der n levenslaange angst veur tandarts van overbleven. Ik goa der din ook nooit mit plezaaier hìn of t mout absoluut neudeg wezen, ook al het mien tandarts hier in Pekel der n hekel aan dat ze minsen zeer doun mout. Nee, t laifst gain koezenropper meer in mien mond.
Ook de brandweer komt aan bod. Dizze stoere jongens geven onder laaiden van commandant Kloas Kampstroa tegenover boerderij van Botjes, n demonstroatie houveel wotter ze wel nait mit heur brandweerauto in t vuur spoiten kinnen. Vuur is der nait bie, mor elk vuur zol subiet oetgoan van dit enorme wotterballet, dat de jongens even loaten zain. Veur nog meer lol kin ook zörgd worren, ze binnen niks te min om de dikke stroale ook even op t nijsgierege volk te richten. n Dail van t publiek komt nait dreuge bie hoes vandoage.
En din inains is film oaflopen. Gain oaftiteln. Zo mor. Ik denk dat der n stokje van film weg is. Nait overnomen op de videobaand dij aine van de gemainte Scheemde in 1996 veur de reunie van de openboare schoule moakt het. Inains zit ik din weer in de aigentiedse werkelkhaid van vandoage. De tied van DVD speulers woar ik t spaigelploatje met de film zo moar inleggen kin en din oafdraaien. En der net zoveul DVD’s van moaken kin as ik zulf wil. Film is oet tied dat wie nog nait ains televisie haren. Inains bin ik van t schoulkind in negentienainenviefteg weer n grote kerel van vievenzesteg. Dij terogge kikt noar zien jeugd. Dou t leven nog zo simpel was. Dou bakker, melkboer en gruinteboer aan deure kwammen en krudenier joe de boodschappen elke weke in hoes brocht.
Dat was ook de tied dat minsen van Midwolle en Oostwold zokzulf nog besturen konnen en ze Winschoot, Scheemte, Finnerwolle, Beerte en Schanze der nait bie neudeg wazzen. Wegen konden ze zulf moaken, aandere waarken konnen ze aanbesteden. Wonens werren baauwd deur aannemer oet t dörp of oet omgeven. In baaide dörpen, Midwolle en Oostwold konnen ze openboare en christelke schoulen in stand holden. En opknappen en verbaauwen. En veur n bezuik aan sikterie huf je gain oafsproak te moaken, je gingen der hèn as sikterie open was en din was je direct aan beurt.
Terugge in mien tied heur ik Queen wieder speulen. In n geluudskwaliteit woar niks meer op aan te maarken is; gain 45 toeren, gain barsten in de ploat, gain tikken, gain spetters, moar n CD, digitoal:
You can’t turn back the clock, you can’t turn back the tide Aint that a shame,
I’d like to go back one time on a roller coaster ride,
When life was just a game
No use in sitting and thinkin on what you did, When you can lay back and enjoy it through your kids,
Sometimes it seems like lately – I just don’t know,
Better sit back and go with the flow.
Cos’ these are the days of our lives,
They’ve flown in the swiftness of time, These days are all gone now but some things remain, When I look and I find no change.
Those were the days of our lives – yeah
The bad things in life were so few Those days are all gone now but one things
still true When I look and I find
I still love you
I still love you
Nee, wie kinnen tied nait terugge zetten al haar je sommege joaren groag nog ais overdoan – en din aans…. Mor, as t geluud van Brian May zien gitaar zachtjes oetstaarft, din denk je aan joen vraauw woar ja al tien, twinteg of datteg joar en meer mit traauwd binnen. Nait zo as t leven west hebben kon mit dij of dij, moar zo as t joe overkommen is. Mit heur, dij doar bie joe in koamer zit; Ik hol nog aaltied van die ! I still love you.
Ol’ Pekel, 27 december 2010.
geleuf nait in Jehova
Vishnu of Karma
mor inains waas e doar
helder en kloar
n steern
glin en leger as aans
op t zulfde stee biekaans
de mins wikt
God beschikt
mor is dat mien bruier dij om t houkje kikt?
Oskerd 2010
Stoareg brekt
de zun deur
flaren diezeghaid
en langzoam
worden gerdienen
openschoven
veur t lèste bedrief
van t joar.
Deur damp van
smeltend snij
boven de hoezen
glinstern druppels
aan de baarkeboom
as n te loate
kerstverlichten.
Kwoajongen hier
in stroat
vaalt dat nait op,
dij binnen
tot mien verdrait
al doagen
in de weer
mit veul keboal
de kwoade geesten
te verjoagen
en dat mishottjet
keer op keer.
Of dizze raaize nait ?
Zo op t oog zugt gain mens wat biezunders aan mie.
Ik vuil mie gezond, heb t verstand der goud bie.
Al heb ik vaar schroeven in mien linkerbain
en kin ik in duuster nait hail goud meer zain,.
klopt mien polze wat zwak, is mien blouddruk te hoog, ik bin nog meroakel zo op het oog.
Mien steunzolen dij holden mie op t rechte pad.
k Stoa steveg op poten, dus wèl dut mie wat.
Bewegen is goud veur konditsie en geest.
Vuilt n mìns zok gezond, din is t leven n feest.
Mor t geheugen wordt wat minder, net as mien ogen
en deur piene in rogge loop ik n beetje gebogen.
Mien oam wordt wat körter, kin soms trap nait omhoog,
veur de rest gait t fantastisch, zo op het oog.
Wat is t leven toch mooi, mor het gait mie te vlog
Bekiek k olle foto’s, din wait ik genog.
Din glie ik terog noar dij prachtege joaren,
dou genoot je van alles, mor konden gain sìnt spoaren.
Je huilen alles oet t leven, luipen over van kracht,
wie laagden en daansten tot daip in de nacht.
Nou loop ik veurzichteg, t gait nait meer zo haard.
k hol reken mit mien pacemaker hier op mien haart.
Dou mor ais wat kaalmer, zegt mien cardioloog,
k bin toch nog kras veur mien leeftied, zo op het oog ?
Goa k soavends op bèrre, geheur gait op nul
en sokken om vouten, man wat is t n spul.
t Gebit in t bakje, de lenzen in t vocht
en t roam dat mout dicht vanwege de tocht.
Lig k endelk op rogge, din stel k mie de vroag :
Har k vandoag wat te kloagen, al gong het wat troag.?
k Har noa t eten wel wat piene in moag
k Loat mie nog nait kisten, hol nait van gekloag.
Hol wat reken mit joen leeftied, zee mien gerontoloog,
Ach wat… ik liek nog fantastisch, zo op het oog.
Bewaarken in t Grunnegs
Der was n tied
dat ik nog was
ien ’t mooie Reitdieps landschap.
Ze kwamen host elke dag,
heur ezels ien t gras
schilderend ien stilte
tot ien de oavendkilte.
Nog heur ik t gezelschap,
het antwoord toen ik vroeg:
hoe worden joe nou neumd,
“De Grunneger Ploeg.”
Veul is van ze verschenen,
der wer n baarg veur beurd,
woar ik al ben verdwenen
wordt van de Ploeg nog heurd.
t Is doan, t is veurbie zee ol oom in t verpleeghoes. Vraauw en ik keken nkander aan. Zo haarve hom nog nooit mitmoakt. Oom zat altied vol stekken en verhoalen. As hai in zien rolstoule op n verjoardag binnenkwam den begon huil veurkeuken te lagen. Oomke hef nooit lopen kind en haar n kromme rugge. Vrouger luip e op van dij holten stokken under oksels. Zien aine bain sleepde den achter zuk aan en den kon je, ver òf, aan stofwolke al zain dat e der over t zandloantje aan kwam. Hai waarkte op n schoufebriek en kon ofgemieterd goud mit leer worden.
Lu stonnen doar versteld van en zeden: hou kin aine dij zo seupel lop zukse smuie schounen moaken? Dat dee oomke zeer. Hai luip wol seupel mor was nich seupel. Zien stekken hebben hom op bainen hollen. Ik heb mie wol ais òfvroagd hou hai toch aan aal dij verhoalen kwam, want zien wereld was nich zo groot. Hai hef zien levent laank op dörp woond en is altied in t hoeske van zien ollen bleven. Ook dou dij al laank oet tied wadden. Bedstee is der altied in bleven net as t zwilk op toavel en gerdienen veur t roam. t Gehaaim van oomke was dat e slim goud kieken kon en huil goud lustern. Hai kön deur dingen hìnkieken, bekeek t doeknekt van underkaande. Hai kön heuren wat er achter woorden vuild en zegd wui. In t grootske zag hai t kindske en in t stoenske de kwetsboarhaid. Zo kwam oomke aan zien verhoalen. Mor non ist mis mit hom. Hazzenblouden. Noa vaarntachteg joar van t ol stee in t dörp noar verpleeghoes in stad. Zuster komt langs en zegt veul te haard –aan geheur mekaaiert ja niks- zo Gert Jan vandoage most t mit mie doun. Oomke licht even op en zegt: dat is ja nich best. Mor ol plezaaier is vot. Bie t votgoan komt der n troane: t is veurbie, ik mout realistisch weden, k heb t ook tegen doomnee zegd, t is doan. Wie holden zien haand vaaste en hebben woorden sikkom in aanslag: wadden ja altied zo bliedeg en monter… moudveren nich zakken loaten… t is ja nich veurbie… t beste mout nog kommen… Mor woorden kriegen gain oam en wie zwiegen. Kieken in stilleghaaid mit hom daipe leegte in en vuilen n huil klaain beetje van zien boom. Bie deure kiek ik nog even um en swoai. Hij holdt haand umhoog en kikt mie aan. Nich ik, mor hai raaist òf. t Is doan.
(21 november 2010)
Veur dai nait waitn wat dat is, mien pa was zien haile leven petroleumventer, dat heb ik ook vief joar doan, met veul plezair. In Boetn Oosterpoorde ien Stad.
Dai klanten dij nait thoes waarn of even nait konnen betoaln wern op schreven in ’t pofboukje. Een boukie met lienen der in, woor je op schrievm kon, van boeten was e broen, ’t boukje was zo’n vieftien bie tien centimeter groot, paste in borstbuutse mor zat maainstal in geldtazze. Klanten dai nait betoald haarn kon je verduiln in vair soorten, schippers en woonwoagnbewoners waarn soms zo vertrokken, mor mie pa haar mie leerd dat dai altijd betoaldn, kon wel joar duurn, mor, t kwam. En dat was zo. Klanten dai zoak haarn of zo vulden wie de blikken, ’t kwam vanzulf wel. Klanten dai nait thoes waarn konnen wie met de loper noar binnen de blikken oet aanrecht kassie holn vuln en weer neer zetten, zaterdags evm bie langs. En klanten dai gain geld haarn as wie an deur kwamen, de man waarkte haile weke en beurde zoaterdags geld. Moz je omstreeks ain uur an de deur wezen, haar man geld beurt, nait langer wachten want dan ging de man noar de kroug.
Dat was poffen. Ik wait alle adressen nog, ken ze zo opnuimen.
‘k Haar net naie brommer kreegn, een gruine Jawa, mooi ding man. Ik op pad om geld te beurn. Rie in Hoaltzoagersteege, nee nait haard, ik ree hail langzoam. Komt der tot mien schrik een jonkie oet brandgaanke stoevm, kon nait meer stoppen en ben der bovm overhen reden. Ben mie dood schrokken, ik brommer op stander zet. En noar ’t jonkie tou. Ik haar al gedachten dat oppakt wer en gevangenis in moz. Meschuin was e dood. Jonkie stat op en runt weg, ik der achteran, kwol waitn hou ‘t met hom was. Runt openstoande deure binnen en ik mor roupen. Zien moe kwam aal an deure, “Wat woln joe nou”. Ik zeg: “Ben over hom hen reden, en hoi lopt vot weg”. “Haar joe willen dat liggen bleef?” Ikzee “Nee, mor….” “Niks mor.” zee vrouw, “Je mot hom nait zo baang moakn”. En ze smeet deure dicht.
Door ston ik te trillen van de zenen.
Nou het elk en ain ‘t over sloavm ja, die tied is veurbie, mor….
Wie bennen ant venten komt der man an lopen, netjes int pak, een heer. “O”, zegt mien pa, “Komt dai blanke sloavinnehandeloar ook weer an”. Geft mien pa ’n hand en zegd: “Hoe is het meneer Kuipers”. Ondertussen docht ik an wat ik over sloavm op schoul leerd haar. “Weet u nog enkelen?” vracht de man. “Joa ik wait nog wel stuk of wat zee.” mien pa. Pakt zien pofboukje en kikt achterin en nuimt stuk of wat adressen an man deur die dat opschrieft. “Bedankt meneer Kuipers u hoort nog van mij.” Ik zeg tegen mien pa: “Wat dou je nou geef je gewoon adrezzen deur an dai handeloar.”
“Och jong, das niks aags her. Dai man waarkt bie grode klaidingfebriek van Weeber an de Achterweg, door moaken ze pakken, jazzen en broukn. Dai hebben steeds weer personeel neudeg, Ik wait nog wichter van de klanten dai nog gain waark hebben, geef ik an hom deur en hoi gat der noar tou om met heur en de olders te proatn. En waitst wat mooi is? Ik krieg der ook wat veur, veur elk adres tientje en as ze der ant waark komen nog es 25 gulden. Wichter bliede, olders bliede en Weeber tevreden. Niks miz met.”
Olders vruign voak an mie pa wait je nog wat veur mien dochter of zeun?
En zo was mie pa ook een welgezain bemiddeloar en nait allain veur waark, mor zelfs tussen jong en wicht tipte hoi wel es.
Noa dat ik keer lezing geevm haar over petroleumventerij, beld aine mie, haar de pest in, dak zien noam nait zegt haar, want, zee e, ik ben dien pa nog steeds dankboar dak mien vrouw deur hom heb leern kennen.
Of aandere dingen. Het bleek noamliek dat mie paas vertrauwens persoon bie Jeudse klanten stak hoi vrijdags de verlichting an, dat mochten ze zelf nait doun.
En as der klant was dai krap bie kas was, spronge ook wel es bie.
En zo wast pofboukje veul meer as woor je geld mos beurn.
Pofboukje toch heul mooi woord of nait dan.
(Poffen betaikent: Opgeblazen kopen, op krediet dus.)
Noa n winter woar gain ènde aan kwam
lig ik op n vrouge feberwoarie-mörn
in berre te wachten op t breken van t duuster
en t onwizze begun van nije dag
Te dinken of ik deroet goan zel
of bietaiken veur de nacht
Heur ik aan d’overkaande
vanof tempeltje op dak
n merel flòiten
hemels as oet parredies
t Haile dörp swigt en luustert mit
t Daaiertje is nich aan te roaken
en kön k t in handen pakken den brakt
Moar in högte bespeult e scheppen
wordt flòiten stem van Aiwege
en krig haile wereld hoop.
(24 feberwoarie 2010)
Dou e in keuken ston, draaide hai zuk weerom en luip noar t buro. Hier was wat, dat hom nait aanston. Mor wat? Zien ogen gleden over t aaikenholten cilinderburo. Hai kwam der nait op. Der was wat in dit hoes. Hai wol weer weg lopen, dou zien oog vuil op prullenbak noast t buro. n Deuske. Mit de tippen van doem en wiesvinger, pakte hai t op en vlijde t op salontoavel. Minidisc’s.
Buurvraauw mos mor wachten. Wel deuskes veur minidisc’s, mor gain apparoat om t ôf te speulen en gain disc’s. Hai pakte zien mobiel en belde Ester. ‘Ik bin in t hoes van Reker en ik heb de indruk dat hier nog gain ploug van ons west
is. Klopt dat?’ ‘Nog gain tied had.’
‘Den begunnen wie baaident zulf.’ ‘Loat Flipje dat mor doun en kom. Ik heb die hier neudeg. Wie mouten beter zuiken.’ ‘Nee, niks mitnemen, gewoon hier noartou.’ Hai ging zitten en keek noar toavel. Wat was der mit dat deusje….. Der konden vief disc’s in. Ze wazzen kocht in Duutslaand. Aargens bie Famila.
Hai luip noar boeten en klopte bie buurvraauw aan. n Grieze krullenkop kwam om houk van deur.
‘Je maggen der wel in kommen, mor ik wait niks.’
‘Ik kom groag n’aander keer eefkes n piepke proaten mit joe, mor haar joen buurvraauw ook n auto?’ ‘t Ôldske nikkopte.
‘Der binnen n poar boxen aan t aander ìnd van stroat. Doar het ze aine van. Ze ree nait groag, mor ze is wel ais mit mie noar t zaikenhoes voaren. Den wol ze nait, dat ik mit bus of taxi ging. Ik heb n nije heup mout je reken. En den mos ik veur kontrool en den brocht ze mie. Ze haar voak nachtdainst mout je reken.’
Dubbeldam bedankte heur en luip weer noar binnen en belde Ester.
‘Hebben wie heur tas ook? Wilst ais kieken of der autosleudels in zitten?’ Het was eefkes stil. Dubbeldam vuilde dat e beet haar. Allenneg haar e gain flaauw idee van hou of wat.
‘Wait ik zo nait Harry. Ik zuik wieder en den kom ik der aan. Hest wat vonden?’ Dubbeldam prommelde wat en schoakelde zien tillefoon oet. Hai ging noar keuken en pakte n glas oet kaast.
Betty Boop ston der op mit swaart jurkje aan.Wat was dat wel nait mit Betty Boop? Hai luit t wotter stromen en vuilde mit ain vinger ofdat t kòld genog was. Drij gloazen vol dronk e achter mekoar leeg. En dou ging e weer in koamer zitten. Hai kreeg nou echt de riedel in t gat en begon weer deur t hoes te strunen. Overaal luip e gedachtenloos rond en keek zunder wat te zain. Weer gingen ale kaasten open en ale loatjes. De vlizo-trap kwam omdeel en hai stak zien kop deur t loek. n Lege zolder. Aan de muur hing n combi-ketel en wieder niks. Nog gain snipper pepier.
Was dat mien zolder mor, docht e. Hai dee t loek weer dicht. In gaang beneden was n inloopkaast. Ach, docht e. Net as vrouger thoes. Moeke haar der weckflezzen stoan.
Ook hier zaten plaanken aan muur. Witgeschilderde muur mit plaanken. Widde roezeltjes aan plaanken. Der stonnen poar flezzen wien. Wieder de gewone veurroad aan pasta’s en flezzen mit boontjes en appelmoes en zuks wat. Onner op grond ston n grode holten kist. Eerappels. Dat was laank leden dat e dat zain haar. Boven hom heurde hai driftege pootjes. Ester was der. Hai dee t licht weer oet en ging weer noar koamer. ‘Gain autosleudels, omreden dat ze op fiets was. Dij staait nog op t waark.’
Dubbeldam wees noar t deuske op toavel. Ester nam t bouk op en las de noam van schriever veur.
‘Barbara Vink, hmm. Noeit van heurd. Doe den?’
‘Nee man, nait dat bouk, wat kin mie dat bouk schelen. Dat deuske!!’
‘Hee, verrek, weer mini-disc’s. Woarom aalgedureg lege deuskes en gain schiefjes. Ik heb Flipje aan t waark zet mit dat schiefje, dij we bie heur op t waark vonden hebben. Hai wol nait, mor ik heb zegd, mout van Dubbeldam. Nou zit e te luustern. Aarme jong. Volgens mie staait der allenneg t tikken van klok op. Hai ken der wel buuls bie worden.’
Ze ging op knijen bie toaveltje liggen en keek. Dubbeldam keek ook en vond dat ze nog aaltied n lekker kontje haar. Hai zuchtte daip en perbaaierde de droad weer op te pakken.
‘Op t waark ligt zo’n deuske en n disc. Hier in hoes ligt net zo’n deuske. Wat denk je den vervolgens?’
Ester gromde. Dubbeldam wuir der zenuwachteg van.
‘Dat dizze juvver n mini-discspeuler het of zo’n grotere bak. Dat der hier in hoes n kaast is, of n loatje woardat schiefkes liggen mit ale kleuren van de regenboog.’ Ze wees noar t deusje, woardat de kleuren opstonden.
‘Je denken, dat ze meziek opnemt, dat ze dat òfspeult mit koptillefoon op. Dat ze in heur vrije tied, hier dat deur de boxen klinken loat. Het ze wel n meziek-installoatie?’ Dubbeldam stak zien vinger op en ruirde in de lucht.
‘Deurgoan Ester, deurgoan.’
Ester ston op en keek koamer rond. ‘Het ze gain meziekboudeltje? Volgens mie het ze hail gain tv.’
Dubbeldam keek heur aan. Zai keek terug en draaide rond op heur bevallege hakjes.
‘Ze het niks mit meziek, of radio of tillevisie. Ze het zulfs gain computer.’ t Klonk haalf vroagend. ‘Ik kin in t haile hoes niks vinden’, zee e. ‘As dat zo is, den hest niks aan zo’n minidinges.’
Ze ging op baank zitten en bloaderde gedachtenloos deur t bouk van Barbara Vink. Dou klapte ze t bouk dicht en legde t weerom op toavel.
‘Tja, den kin ik mor ain ding bedenken’, zee ze langzoam.
‘Den hest der allenneg wat aan as dicteerapparoat. Mor den mout der wel n microfoontje bie. Gesprekken opnemen, eh….. dien aigen gedachtenspinsels vastleggen veur wat dan ook. Vogelgeluud opnemen in de vrije natuur. En nou wait ik nait meer.’
Dubbeldam zee niks. Hai docht stief noa. Dat was zo schier mit Ester. Ze konden baaident aldernoast deurkwedeln en deurlullen. Altied kwam der oeteindelk wel weer wat oet. ‘Meziek kinnen we dus wel vergeten. Den blift dat twijde verhoal over. Iets opnemen. Wat den ook. Iets opnemen. Op t schiefke dat wie hebben staait t tikken van n klok. Dat betaikent, dat der aine west is dij n mini-disc het mit microfoon. Hier is niks te vinden, teminnent veurlopeg nait. Dus goan we terug noar t waark. Wel van de collegoa’s, dij mit heur waarkt achter de balie, het zo’n speuler en as t eefkes kin ook nog n microfoontje derbie. Wie loaten dizze toko hailendal dichtplakken. As t mout n jonge agent der dag en nacht veur. Hier kommen we weerom. Ik wol eerst de techneuten der op lösloaten, mor dat doun we nait. Ik denk dat we hier nog wieder aan t strunen mouten.’ Bie achterdeur lagen sleudels op n bredje. Achterdeur kwam weer stief in slöt en ze gingen bie de garagebox kieken. Doar ston hail trankiel n knalrooie Daihatsu. Achterin stonden deuzen mit òlde kraanten. Wat raive veur toen en n kaast dij sikkom oet mekoar donderde, dou Ester Edens deur opendoun wol.
Twij legplaanken haren gain verband meer en kletterden omdeel. Ze kon nog gaauw deur weer dichtdrukken en begon te proesten. Dubbeldam lachte zuk de buuts oet en wol heur opsloeten. Mor smui glee ze mit gemak onner garagedeur. ‘Kom we goan noar dat Olderman State. Stallingoa wat vroagen.’ Ze reden stroat oet en dou begon Ester’s mobiel te piepen. Ze keek op t schaarmpje en begon te lachen.
‘Ach Flipje’, zee ze en ze keek Dubbeldam gemain aan.
‘Ja, Flipje, wat is der?’, begon ze. ‘Ik wait ook wel, dast gain Flipje haiten dust mien jong, mor veur mie bist Flipje. Zeg t mor.’
Ze knikte en fronste heur wenkbraauwen. Ze luusterde aandachteg.
Dou klapte ze heur mobiel weer dicht en stak hom weerom in heur tas.
‘Flipje zegt, dat der n poar tracks binnen. Bie de langste heurst allenneg t tikken van n klok en volgens hom lewaai van vogels. Kraaien van n hoan of zukswat. Den binnen der twij tracks, woardat niks opstaait. En den is der n klaain stukje woardat middenmaank gerommel en geknitter wat zegd wordt. Mor dat kon e hoast nait verstoan. n Stem van n lutje pork of n vraauw. Den heurst n knal en den ist doan.’
Dubbeldam zette de woagen aan kaant van weg. Hai keek zien collegoa aan. ‘Dat is nait veul. Mor doar mouten we dommit ook mor eefkes waark van moaken. Denkst doe dat dij hampel van n Flipje n kopie moaken kin van dat schiefke? Of ist lozer, dat e dat ding noar de TD brengt. Dat ze dat doar doun?’
Ester docht noa. Ze pakte heur mobiel aan en gnivvelde wat.
‘Dat leste is beter dunkt mie. Loat e dat mor doun. Ik zel votdoalek bellen.’ ‘n Knal is vanzulfs te makkelk’, zee Dubbeldam. ‘Dat ken niks wezen. Nou ja, dat heuren we nog wel.’
(wordt vervolgd)
Ain spreuk allain
kin t leven van n mìns
nait verlengen
mor misschain wel
mit n gerust haart
noar n nije toukomst brengen
heb ik
de beste kluus
mor t slöt
van mien veurdeur
is regelmoateg
ien n slecht humeur
hail veul mensen zeggen
geld mot rollen
mor der binnen ook mensen
dij kieken woar
oaf t liggen blift
n Nij joar kin je begunnen mit joen schierste klaaier aan;
Staait wel goud, mor aigelk hè je der nait veul aan.
n Nij joar kin je begunnen mit n zak vol gold;
Mor wat heb je deraan as gain mens van joe hôldt.
n Nij joar kin je begunnen mit n goud glas wien;
Mor as dat op is, wat is der din nog veur medesien.
Mor n nij joar kin je ook begunnen mit n blied gezicht;
Dat zet veul meer deuren open in stee dat van dicht
Mien Grunnen mit dien schiere gruine dieken,
Boerderijen, wierden, meulens en börgen.
Mien Grunnen mit kerken, torens en wieken,
Ik moak mie aibels grode zörgen.
Doe beschaarmst tröts dien monumenten
Omaarmst ze as dien laifste schat.
Bie nood staaist kloar mit centen,
Mor dien alleraigenste toal dij staarft zowat.
Ik stoa veur t roam en kiek over t plaain. De zunne schient en ik zai de gele bloadjes van
berkenbomen noar beneden dwarreln. Wat is dat toch n schier gezicht. ’t Gras van t plantoen ligt stoareg aan bezaaid mit bloadjes.
Week of wat leden zaten ze nog aalmoal aan takken, mor deur de haarde wind van òflopen week hebben ze op t lèste t loodje legd en bedekken ze nou t gazon. As je der oog veur hebben, is de haarfst ain groot kleurenpalet. Om de hoaverklap zai ik din ook mensen, dij foto’s moaken van aal dij mooi gekleurde bomen en boskes. Wonderliek aigelk, dat maiste mensen zok verheugen op t veujoar, alewel de haarfst zeker zo mooi wezen kin. As zunne op bomen schient deur de lèste bloadjes stroalt dat n zekere waarmte oet. En juust dij waarmte moakt veur ons gevuil hail veul oet.
Dizze haarfst is t veul waarmer as aandere joaren. Zo komt t teminnent op mie over. Luipen mensen aandere joaren om dizze tied al mit dikke jazen aan, nou zai ik ze nog rondlopen in lözze zummerklaaier. Zol t din toch woar wezen, dat t klimoat aan t veraandern is ? Zollen wie t din toch nog mitmoaken, net as mensen op t zudelk haalfrond, dat wie gewoon op n terraske zitten kinnen mit n drankje of n ijsko ? Körtsleden zag ik dat hier al.
Willen wie dat aigelk wel ? Zollen wie dat op n duur wel plezaaierg vinden? Of hebben wie, net as in vrouger joaren, laiver n dik pak snij mit kerstdoagen ? As ik bie miezulf te roade goa, kais ik veur t lèste.
Joar of wat leden wazzen vraauw en ik in Kaapstad in Zuud- Oafrikoa. Het was haalf november en winkelstroaten wazzen overal versierd mit kerstspullen. Boven de stroaten hongen verlichte sleeën mit rendaaier derveur.
Zollen dij mìnsen doar genog hebben van de waarmte ? Mit kerstdoagen is t doar noa- melk hoogzummer!
Zollen ze meschain stiekom jaloers op ons wezen, omreden dat zai ook laiver lekker waarm bie n open heerd zitten of gezelleg mit mekoar zitten te eten, onnerwiel boetendeure n snijstörm aan de gang is ? Vroagen, vroagen, vroagen…..!!
Ain ding is zeker: k wol nait groag mit dij lu ruilen. Loat mie mor lekker waarm wachten tot t nije veurjoar, want dat is zeker, dij komt…Heb je wat om noar oet te kieken. Man, allain de gedachte al….en vergeet din nait goud om joe tou te kieken, as der weer nije bloadjes aan de bomen komen.
Veujoar is net zo mooi as haarfst. De waarmte van dij gedachte kin gain mìns ons òfnemen !!.
grieze wolkenslierten hangen
boven laand en wotter
t gras is zaacht en zompeg
streek van roege pollen plassen
diekjes wiekjes ruzzelnd rait
wilde eenden scharreln
in onnerwaal en doeken in t nat
spierwidde swoanen sweven
hoog dìn leeg en gliedend terog
over donkerbroen vlak
aan kim dikke donkerblaauwe
lochten swoar van regen
doartegen riege widde hoeskes
as blokkendeus noast t wotter zet
gain kerk of toren
olle schoul mit strenge roamen
strak in vaarf is nou bewoond
bie ‘Aarf en Waaide’ binnen grode
gruine holten deuren dicht
fluusterboot stil
t is aal in rust in middagtied
oaf en tou vaalt n rood geel blad
op d’ainege poar stroaten deel
wie rieden wieder t is goud
om stilte doar te loaten
29 oktober 2010
pet waait mie óf
gainain dij t vernemt
t begunt te hoageln
gainain dij t heurt
gaanzen ien lucht
gainain dij t zugt
fiets noar hoes
gainain dij wacht
bin allain
gainain dij t wait
Oskerd 2010
Ainmoal is veur elkenaine tied der heer, dat e veur ‘Grode Boas’ verschienen mout. Doar helpt gain laive moeke of aandersoortege fiebeldekwinten aan. Op ainziedeg ofsproken tied het e zoch mor te melden. t Is groag of nait! Dag en tied wordt deur ‘Regisseur van t Levent’ bepoald. Wat Bertus ok pebaaierde: bie hoesdokter deure der sikkom oet lopen; zaikenhoes in en oet goan, aine underzuik noa t aander woar e zoch deur Jan en Alleman schaauwen loaten mos; bezuik aan verschillende lapzaalvers; allerhaande hoesmiddels der op lösloaten; t hölp aal mitnkander gain sikkepit. t Is altmoal vergees.
Sniedens in t lief werren allènt mor aarger en namen nait of. Kon bie toeren nait op of dele. Lag t laifst zo laang meuglek op bèrre. Lenoa was der paartieds euvel mit aan. Tebletten, waarme melk mit hunneg, n kejakje niks hölp. t Jong ston bie zetten zowat op kop en mos zoch bedappern t nait oet te hoelen van pien.
Bertus mos der, dat was wizze, aan leuven. t Wief har as leste strospier zölfs in elke koamer n bord mit siepels zet, mor Bertus göng mit dag achteroet. Wat zoch veureerst aanzain luit as n onschuldege liefzeerte, wer mit dag undroagleker. Dokter schreef hom wat tebletten veur, mor d’aine hölp nog minder as d’aander. Pien bleef. t Eten smuik nait meer en wat e sloekde bleef underweegs in zien zinkpudde hangen. In t zaikenhoes wizzen ze ok nait recht wat ze van hom denken mozzen. Hebben hom doar zowat binnensteboeten keerd. Noa n bult vieven en zezzen en vief moand loater bleek zoch oet, dat e n dikke vlaaisboom bie hom druig.
Noa n tegenweerde operoatsie van krapaan zes uur hebben ze t zwikkie weer aan nkander kramd. Op zoal druig Bertus t oordail geloaten. Har t meschain zölf wel docht. t Was ja nait aans. Kwam te vroug, mor was blied, dat e nog zoveul joar van vraauw, kinder- en klaainkinder had groalen meugen. Vraauw was finoal oet stuur en reerde hail koamer bie mekoar. Heur Bertus, woar zie zowat vievenvatteg joar mit traauwd was, verlaizen. Dat was ja onmeuglek! Zokswat kon ja nait! Hou mos t as Bertus der dammeet nait meer wezen zol. t Laifste göng ze votdoadelk tougelieks mit heur manskerel noar t Beloofde Laand. t Duurde n haile zet aleer zie heur hernam en soamen mit Bertus heur verdrait en onmaacht oetblerd har. Was verdikkeme ok nait niks wat ze veur koezen kregen. Aan kovvie dij n zuster heur stiekom veurzedde, zat gain ‘lak of smak’. Aan t end van mörgen göng ze noar hoes om doar t aldernoarste nijs aan kinder, femilie, vrönden en noabers te vertellen. Zag der as n baarg tegenop. In al alternoatsie har ze nait vroagd hou laank ze soamen nog tegoude haren. Zol t vanoavend meschain wel heuren.
t Vuil heur achternoa nog tou. Elks har der al n zwoar heufd in had. t Underzuik duurde ok ja veuls te laank. Mor ains aankieken. Hopenlek duurde t nog n haile zet, veurdat Bertus ‘Piep aan Meerten‘ gaf. Muik heurzölf wies, dat zie t altmangs nog wel n poar joar oetzingen konnen.
Sneu genogt is t nait zo wied komen. Vaar moand loater stonnen lu op t kerkhof om: man, voader, grootvoader, bruier en swoager noar zien leste ploats te bringen.
Bertus gaf nooit meer n leste ronde in kroug van Appie Smit. Zien trompet is nait meer van t hoakske in kebof komen.
In aigen auto noar t zaikenhoes voaren veur oetslag en gesprek, was veur hom leste ronde west. Kwam mit zaikenwagen weer thoes en het t stuur nait meer in haanden had. Mos t rouer van zien levent kompleet oet haanden geven. Noa n poar weke wer e legerachteg en gaf t bezuik en wiedkieker hom nog wat dieverdoatsie.
4 november 2010
op diek
windstille withaid
wollege rookplumen
blinkende windmeulens
tegen loodgrieze luchten
zun mit goldgele gloud
licht in ain tel Eems in
zaachte pastelstreken op
links boven nevelslierten
aan end van sloten en wieken
widde besnijde torenspitskes
acht lopers
in oranje rood en blaauw
zingen over widde wereld
op diek
26-11-10
Deur nijsberichten wordt ons zèggen doan
der binnen overstromens bomaansloagen
gainain dij ropt “ien minsen welbehoagen”
tot aineghaid is t menneg kiend vergoan
verdwoald lopt elknain op biesterboan
zai kribben over honnerddoezend vroagen
en vuilen heur verroaden, riddersloagen
wat draaigens ligt aan worrels van bestoan
haars het zien tied tou winter overdoan
der komt ja stilte rond Midwintersdoagen
wie overdinken veur- en tegensloagen
mit gulle laag, mor mainsttied ook n troan
mor aal joar weer geft ronnom dizze doagen
dat Ol Verhoal verschoel bie levensvroagen.
Ik wait nait hou ie der tegenaan kieken lu, moar ik heb soms t idee, dat haile wereld op zien kop staait.
Wie hebben noa veul gezoes n nije regeren. En wat veur aine! Zai waren t nog mor net mit mekoar ains of ain van dij nijlichters ruip: “Ons land moet op de schop”. Nou, dat het wel wat lös moakt. Kiek mor ais om joe tou. Woar je ook komen, waarklu binnen drok in de weer. Wegen worden opbroken, overal omlaaidens. Stroaten worden open broken, wotterlaaidens deurbloazen en riolen worden vernijd….t is om gek van te worden. Woarom mouten aal dizze dingen touglieks gebeuren…Hebben gemaintes geld over ?… nee dus !!
Ik heb mie wel es vertellen loaten, dat in t lèste kwartoal van t joar dingen aanpakt worden, omdat men gain geld overholden mag…. Aanders krigt gemainte volgend joar minder geld van regeren.
Hou din ook… aal dij “in de grond-groaverij” het soms vrumde gevolgen….
Nog mor körtleden har gemainte bie mien kammeroad haile stroate opbroken, om reden dat veul bewoners kloagd haren, dat der mit rioleren wat nait in orde was. Der waren onnerwiel al wel drij controleurs wèst om te bekieken, wat der verkeerd zitten kon, mor zai waren der aiglieks nait achter kommen wat de oorzoak was. Omdat rioleren der al zo’n vieventwinteg joar lag, wui besloten om boudel te vernijen. Dat besluut har vanzulf hail wat om hakken, omreden dat zo n stroate hailemoal open mout, wat grote gevolgen het veur t doaglieks verkeer. Mor wat mout, dat mout, dus wui der aanpakt….!
Kloagen zit mìnsen in t bloud…, dus al gaauw kon je heuren:…”Mout dat nou, kin dat nait aans ? Wie kinnen d’auto nait parkeren. Kinnen ja gain deure meer oet “ Manlu trokken zok der niks van aan en deden heur waark. Bie elke huus wui ook n nije aansloeten noar t riool moakt, dus mos der n gat in t fundament. Noaderhand wui boudel weer dichtmoakt en was t probleem volgens geleerden oplöst.
Mor…….
“Heurst doe dat ook?”, zee vraauw tegen heur man, dou ze soavends veur televisie zaten. “t Is net of ik n roar geluud heur… komt onder vlouer vandoan…” Man dee televisie wat zachter en luusterde… “Joa, noust zegst, …ik heur ook wat. Och t zel wel wat rek-en-krimp wezen van de nije riool-aansloeten “Zol kinnen”, zee vraauw, mor hailendaal overtuugd was ze nait. Toun ze de volgende oavend en de oavend doarop nog altied dat geluud heurden, zee man: “Ik geleuf, dat ik mor es in t loek in gaang kieken goa”.
“Liekt mie n goud idee”, zee vraauw en langde hom n grode zaklanteern tou. Hai ging op knijen en trok t loek omhoog. Verzichteg scheen e mit de laampe in t gat…. “Och mien laive tied,…dat is ja bienoa nait te geleuven…most es kieken, der zit n jong poeske onder de vlouer, hou is dij doar nou in kommen….?”
“Heremientied”’ zee vraauw, hoal hom der gauw uut… t daaier zel wel hailendaal verdörst wezen”.
“Geef mie es n stokje keze”, zee man. “Hai zel vast wel honger hebben”. En joa heur… poeske luit zok lokken…en man kreeg hom te pakken. Verzichteg gaf hai hom aan vraauw
“Och dij stumper is hailemoal verkleumd..k Zel hom gaauw even n waarm plekje moaken”.
“Dij katte mout tiedens de brekerij deur dat gat kommen wezen”
‘Geliek hest’, zee vraauw, ‘wie mouten “Daaier-ambulance” mor es bèllen. Dij mìnsen waiten precies hou ze boudel aanpakken mouten…’
En zo was t !!.
Toun n uur loater daierambulance kwam, harren ze zo’n nijmoodse “Scanner” bie zok. Zie vonden al gauw oet, dat t baist n “chip” in t oor har. Zodounde wozzen ze wèl de aigenoar was en t adres. Noa n telefoontje konden ze nog dezulfde oavend t daaier bie de gelukkege aigenoar weerom brengen. Dij man was bliede, dat e zien poeske weer har.
“Hè hè”, zee vraauw, “dat is n haile geruststellen…toch goud dat er zo n ambulance is, vindst ook nait ?”
“Ik bint nait voak mit die ains, mor dit keer wel”, zee man.
“Dij wichter van d’ ambulance hebben n papier liggen loaten… es even kieken wat de bankreken is……
Ons probleem mit riolering is oplöst… kinnen wezen dat wie beetje helpen kinnen om heur geldproblemen mit op te lözzen.
EN DAT GEBEURDE .
Har aal dij brekerij toch zien nut had.
As lente komt,
kommen de bloumen.
Ons moeke nemt de tied
veur schrobben en veur bounen.
As zummer komt,
bìn k hailendaal blied.
Dìn is de kaggeltied veurbie,
en is t weer ,boetentied’!
As haarfst komt, heb ik t nait,
soest mie kop van t roege weer,
dou k Moeke sums verdrait.
Zai krigt van mie ’t hinneweer’!
As winter komt, wordt t weer beter!
Vorst, doar kìn k wel tegen,
k wor weer n echte optimist,
mor ook wel n betweter:
,Oldambtrit komt veur vast!’
Gainain dij mie t betwist!
t Is n moal of wat gebeurd dat keunegin veur ain of aander twijdoags waarkbezuik onze pervinsie aan dee. Zie bleef dan sloapen in de ambtswoning van heur commesoares. Dai was der op insteld en har aaltied n koamer veur heur in odder.
Veur heur vaaileghaid wör de plietsie inzet. Twij man in n veurkoamer mit zicht op veurdeure en twij man in t toenhoeske achter t hoes.
Plietsie was der ook wel ais in hoes in tieden dat der n bepoalde draaigen beston ten aanzain van de commesoares zölf. Ik nuim Wijster en De Punt. Dan waiten joe t wel.
Der wör aaltied goud veur de plietsie zörgd. Zo stön in de veurkoamer, op de grode ronde toavel, aaltied vrizze kovvie en n grode tromme mit roombotterkoekjes. Der luip ook n hondje in hoes. Trix. Mor zuneg n törf hoog. Vraauw van de commesoares zee dat t baist aiglieks gain koekjes hemmen mog. En as t n moal aine kreeg, dan wör dat aaltied mit de rechterhaand geven. Links wol Trix t nait aanpakken, vertelde ze groots.
Vanoavend zol de keunegin der ook sloapen. De haile dag zat der al plietsie in hoes. Der vuil niks te doun as kovviedrinken. En dat is nait goud. Dan slagt de vervelen tou. Trix kwam of en tou even kieken. Dan kreeg ze n koekje. Eerst oet de rechterhaand. Dou, noa wat muite, oet de linker. Trix was n loos daaier en leerde vlöt. As aine in de loop van de middag zien haand noar de tromme oetstak, vloog Trix bovenop de toavel, wachtte tot deksel der òf gung en begunde der as n zwien in te vreten.
Soavends kwam keunegin. Commesoares was bie heur. Zien vraauw luit heur der in. Deure van veurkoamer ston op n gloep. ‘Komt u binnen, majesteit. Uw kamer is in orde en uw bagage is al naar boven gebracht. Mag ik u nog een glas wijn en wat te eten aanbieden in onze woonkamer?’ Dat wol majesteit wel, mor zie wol zuk eerst even wat opknappen.
Trix was der ook bie.
‘Wat een leuk hondje heeft u’, zee majesteit.
‘Ja, onze Riks. Echt een schatje’.
‘Riks? Wat een bijzondere naam’. ‘Ach ja, we hebben haar van een oude mevrouw gekocht voor 25 gulden. Die mevrouw sprak nog in termen van rijksdaalders. Dus we kochten haar voor tien rijksdaalders. Tien riksen dus…’
Plietsiemannen heurden t mit verboazen aan.
Majesteit von t hail mooi. ‘En ze is zo slim. Een koekje pakt ze alleen uit de rechterhand aan. We zullen haar straks eentje geven’. Dou majesteit n ketaaiertje loater in de woonkoamer zat, ruip vraauw van de commesoares inains hail haard: ‘Trix, wat doe je nou…!!!’
Zie was de noam Riks bliekboar al weer vergeten.
t Hondje vloog mit n noodgang de veurkoamer in en kroop doar bie heur kammeroaden van de plietsie under toavel. Wat der in de woonkoamer wieder zègd wör, is nait bekend worden. Mit de koekjes was t òflopen.
Mien vraauw wol slim geern n moal noar Wenen. Mor t bleef der aaltied bie. Aalgedureg was der wat woarum of t nait deurgung. Mor òflopen december zol t dan weden. Mit de bus. Dat was umreden dat k ook wel ais n moal op raaize wol zunder zölf te rieden. Gewoon achterover zitten en n aander t waark doun loaten. k Was nait slim benijd noar wat of doar aal te zain was, mor k wol wel mit. Ais n moal wat aandere lu um mie tou en wat aandere proat leek mie wel wat. k Zol t aal gewoon over mie hèn kommen loaten. De òfraaize was smörgens um kwart over tiene in Beek bie Arnhem. Der zatten n grode gozzel van n kirrel mit laank hoar, n echtpoar oet Zeeland en n ainspaanjer oet Den Hoag bie ons in de bus. Mit dizze lu trokken wie t maiste op. Wieder warren t maist oldern en n stuk of wat wedevraauwen. k Har der gain hoge pedde van op. Achmed zat achter t stuur en Tineke was de raaislaaidster. Tineke knupde n widde buusdouk um de microfoon. Anders kreeg ze der oetslag van, zee ze.
Achmed was n goaie chauffeur dai van jeurjoagen huil. Tineke gaf wat algemaine informoatie. De raaize noar Wenen zol twij doage duren. De weerumraaize ook.
t Was toamelk stil in de bus. t Warren ook ja ook hoast aal vrömden veur mekoar. Noa d’eerste kovviestop wör t beter. t Was slim mooi underwegens. Ik genoot. Aanderdoagsmörgens reden wie um n uur of elven de grens mit Oostenriek over. Tegen de middag wör der stopt bie n prachteg ol klooster. n Jong ding vertelde ons der alles over: Hou old of t was, wel der aal woond harren, houveul dakpannen of der op laggen en hou laank de hoofdgaange in t klooster was. Hail interessant aalmoal. Soavends was der n lichttoer deur Wenen. Ook slim mooi. Tineke wees veul olle gebaauwen aan en zee wat of t was. Zie zol der loater op trugge kommen. Zie luit ook standbeelden zain: Van Mozart en Goethe, van kaaizer zus en kaaizerin zo. En van nog veul meer lu dai al joaren dood warren. Zie kwam overaal nog op trugge. Der was veul te zain mit over alles veul informoatie. Wie gungen noar n concert van Mozart en noar t paleis van kaaizer Franz Joseph en noar nog veul meer.
Woar of je ook keken: Aaltied was der wel wat van kaaizerin Sissi in beeld. t Was geweldeg en boetendes nog slim gezelleg ook.
Der wör veul laagd. Mien vraauw genoot.
Zie har de tied van heur leven. Zölf von k t aal slim vermuiend. k Har zere vouten van t lopen en kopzere van alles wat der verteld wör. t Doezelde mie van ale kerken, paleizen en standbeelden. k Was bliede dat wie eindelk weer op hoes aan reden. Underwegens zat k nog ais noa te denken over aal dai olle gebaauwen dai k zain har. Der vörmde zuk n gedachte in mien kop dai k nait benuimen kön. k Kwam der nait oet. Totdat wie weer bie stad aankwammen. Bie t zain van de Martinitoren vuil alles op zien stee.
Hail makkelk: Aal dai olle gebaauwen bestoan oet niks anders as olle stainen. Bie de aine net even wat mooier op en tegen mekoar vlaaid as bie d’aander. Net as bie dij Olle Grieze mor dan anders.
k Was bliede dat k weer in hoes was. Zag touglieks ook tegen de kommende kerstdoagen op: Der kwammen drij films van Sissi op televizie.
Ploats aan de Eems
in t noorden van
ons schiere laand
haarten kloppen
om beurten
op laand op zee
de hoavenweg is
n oader veur t achterlaand
mit störm goan
schoeven over weg
zeekoapen sirreln
mit wind mit
kringels rookslierten
zo alledoags
biezunder ervoarens
ploats aan de Eems
Nooit zel ik dij tied vergeten, aaltied zel ik t ontholden:.
Ons wer leerd:
Pluk gain appels of peren bie de boer, de smoak is den aaltied zoer! Eerlekhaid blift t laangste duren, woarom legt men mie den zo voak in de luren? Vruchten van t seizoen kwamen uut aigen goard, onder stro of heu bleven appels bewoard. Ik wait nog hou de belletjes van de ieskare klonken, hou of de kopern deksels op de kare blonken….
In schoulvekaansies mozzen wie op t veld eerappels roapen.
De frieten dij moeke doarvan muik, laiten wie ons lekker smoaken. Ook mozzen wie helpen bie t stroschoven binden, doar kon men ons ook tiedens de schoolvekaansies wel vinden. Wie mozzen mit mekoar t heu helpen keren, toch haren wie n prachtege jeugd kin k rusteg beweren. Koornbloumen plukten wie aan raand van koornvelden, met zo’n boeketje wer moeke verwend, kin ik joe wel vertellen. Aarten, ik wait nait houveul ik der dopte, veurdat moeke ze in de weckvlezze stopte.
Van rebaarber, proemen, eerdjebaien en zo muik moeke confituur, zai wos de juuste moat van suker, aans was de smoak te zuur. Om heur klevende aigenschappen plukten wie de klaaine klis, Dij gooiden wie de wichter in t hoar, volgde mainsttied straf, nait mis! As jonges muiken wie piel en bogen van n geschikte tak, woarop n stried veur de overwinning uutbrak.
Mien eerste laifde en ik hebben onze noam op n boom schreven, ’t bos van vrouger is verdwenen, mien eerste laifde is nait bleven….
Toch denk je op loatere leeftied terug aan dij mooie tied.
Dit soort herinnerns roak je nooit weer kwiet!
zuik gain woorden
dij joe haildaal niksen
zuik gain taikens
mit pien en omdenken
zuik nait wat joe
nait willen, nait vaasthollen
zuik blad nait dij votwaait
joe zain t nait weer
zuik noar dij minsk
dij noast joe leeft
zuik bie zetten
bliedschop, laifde, troanen
zuik waarmte, veul waarmte
goa doarnoar op zuik
zuiken is n nuigen
om te leven, toulangen
zuiken om op te muiten
goa dat doun, blief zuiken
In de joaren zesteg was ik advertensie verkoper in Veendam-Muntendam e.o. d Olle ambachtschoule in Veendam was opholl n te bestoan en haar roemte moakt veur meubelzoak Intermeubel.
De directeur legde mie noa binnenkomst n poaginoagrode advertensie veur (dou ca Fl 800,-) en wol dei geern op d achterkaante van t kraante. Ik zag, dat der aal artiekels in stonden, dei je op dat moment an de stroatstain n nait kwiet konden en vertelde hom dat.
Hai ston der op, dat hai dat, ondanks mien betoog toch wol, woarop ik zee: Sorry, dat ken ik nait doun! En heb de advertensie nait mitnomen!
Beetje aigenwies het e dou mien voar beld en dei het hom ophoald… Ik dus de weke derop hoast nait noar hom tou…. Wat zol e wel nait van mie denken?
Stoa bie d winkeldeure nog eem stil en twiefelde…. wel? nait? Toch mor verdriesten!
Mit n lachend gezichte kwam e op mie oaf en langde mie d haand. Doe bist mien man! Op die ken ik aan! Oh? zee ik schoamelnd, Houzo? Doe was t messchain gain koopman veurege weke, mor wel gloepens eerliek!
k Heb der veur gain deubbeltje op verkocht!! Mor k was wel aigenwies!
Ja, ie ie hebben mien voar wel beld? Ja, en dei haar der wel belang bie…. Hai is koopman en dat is ook ja goud en…. logisch!
Doe sneest die eem in d vingers, mor wekdest mien vertrouwen. Ploats dizze poaginoa vanweke doarom mor! En zeg tegen dien voar, da k hom aarg waardeer, mor da k allend mit die dit soort zoaken regeln wil!
Ondanks dat mien voar de weke der veur nog pisseg op mie was, kreeg k nou n dikke pluum! Hai snabde mien besloet en dat gaf moud!
hoop is n aanbegun
in elks leven
sums n toesterg begun
sums n toesterg begun
mor nijs is wis hoop
hoop is n levensrun
gain hoop is aangoan
wat, wait ie ja nait
gain bain om op te stoan
hoop is aangoan mit
gevoul in t haart
woar hoopvol laifde zit
Op schoul was Eppie nait n jouker jong, hai was der mit zien denk voak nait bie. Aaid op schoulplaain was e wat zunderliek, nait mit tied mit. Zaandbak bie schoul doar wol hai allinneg in speulen, zien hoaven, zien boot voarde doar. Zien omkieken noar wereld zeeèn begunde in daarde klas, din kwam wereldbol op toavel. Hai was der nait bie vot te sloagen. Petretten van vrouger lu, dij as scheepsjong of kaptain aanbòid wazzen, doar haar Eppie groot ontzag veur.
Noar Itoalie, Ruslaand, Duutslaand, Sweden, wiet vot van hoes en dak, mor dat begreep hai vanzulm nog nait. Op zien noamdag kreeg Eppie van zien pa en moeke n wereldbol, dij in t rond siddelde, woar hail wereld op ston. Haildaal verhilderd was e, zoveul ploatsen, mit zoveul wodder. Meester stokte oet, hai neumde Evenoar, Noordpool, Zuudpool, mit hail veul ies, iesberen mozzen hom ook nait ontkommen. t Was zo wied hèn mit Eppie, dat hai aans niks hemmen wol as oardriekskunde. Mor dat kin nait aaid. Meester stokte hom oet dat hai din noar zeevoartschoul mos in Delfziel, veul leren doar mos hai zok op aanleggen goan.
Eppie haar mor ain wens, metroos worren, t leek hom meroakels tou. As lu hom vrougen :’’Wat wilst doe loader worren?” Din haar hai antwoord kloar : “Zeeman, t laifst metroos.” Joaren gongen veurbie, leste schouldag ston deraan te kommen, oafschaaid van zien kammeroadjes, en van zien meester. Zien ollu haren t stoer dermit, allain zee haar hai in kop, aans niks.
Haar Eppie aiglieks wel in goaten, dat zee gain loan of stroat was? Zag hai gevoar van störms, hoge golven, schipbreuk en wat nait aal.? Hai wol t ja nait zain. Eppie gong op n schiere dag noar Delfziel, n hoavenploats stoef bie zien dörp. Doar lagen veul boten aan koade, loaden en lözzen mit kroanen. Staarke lu dij doar aan t waark wazzen.
n Wereld gong veur hom open om dat aal te zain.
Eppie gleufde in zok zulf, of dat goud was.? Pa en moeke twievelden doaraan. Jong ston wat te kieken, dou hai zo driest was om noar scheepsketoor te goan, veur de veule vroagen dij hai haar. Dou mos ter heergoan dat Eppie mit man mit gong veur wat proaterij. Zien dreum.
“Wat of hai din wol”? vruig man. “Metroos” zee Eppie. “Dat liekt mie meroakels schier.”
“Nou “, zee kaptain : “Kins op dizze boot wel aanmonstern”
“Wie kinnen nog wel wat lu bruken veur roege waark.”
Vieftien joar was Eppie, pa en moeke slim verdraiteg vanzulm.Vattien doagen loader wer der n telegram bezörgd bie ollu, doar ston in:
Dhr Eppie Mulder kan a.s. Vrijdag bij ons aan boord komen.
Om twaalf uur wordt u verwacht, wilt u zich melden bij de kapitein. Neem een zak met kleren mee, de rest is wel aan boord. Wij zien u dus Vrijdag om twaalf uur. Kapitein Haarslag a.b. van de coaster
“Marie Helena”
Moeke haildaal van slag, pa kikt stoens veur zok oet. Eppie was zo blied mit dizze tieden. t Was zo wied. Pa en moeke goan mit hom mit noar Delfziel, op fiets.
n Schiere boot was t. Nait zo’n dik schip, mor hai mog zain worren. Oafschaaid was swoar, moeke reerde zo haard, ook pa haar buusdouk derbie. Mor Eppie was zo blied. Zien boot, zien dreum, zien denk aan zee was woarhaid worren. “Marie Helena” bloasde op zien toeter, voarde hoavengat oet. Eppie wuifde, pa wuifde, moeke wuifde. Vot was boot. Drij moanden zol jong votblieven, op dij grode zee. Braiven zollen schreven worren, dat was òfsproak.
Twij moand haar moeke oetkeken noar n braif, niks van dat aal. Ook pa muik zok zörgen, dat dee hai nait gaauw.
t Was winterdag, kold,veul snij. Nog gain braif, zo laank was e vot.
Dou op n oavend wer der aan boetendeur rammeld, moeke dee open, doar stonnen twij vrumde manlu bie deur. “Woont hier familie Mulder”? ” Joa”, zee moeke.
“Mogen wij binnenkomen, wij zijn van het kantoor waar de “Marie Helena “ voor vaart. n Maal tieden haren dij lu, n jobstieden. Eppie dood.
“Marie Helena” was in swoare störm mit man en moes vergoan. Wat n bosschop, verdrait was nait om aan te zain. Dood was e, aanspould op straand bie Finlaand. Lu zollen wel regeln dat jong toes kommen zol ain dizzer doagen. Zo wer Eppie in n loden kist thoes brocht, dij stoere metroos. Minsken in dörp wazzen verhilderd, hai was ja krekt vot. Nou aal dood.?
Omkommen in wodder.
Dörp raauwde. Eppie ston in veurkoamer, oet dizze tied. Haile dörp was oetlopen op begraftenis. Veul troanen veur Eppie, en veur zien pa en moeke. In Sibboern begroaven, op zien graf n boot de “Marie Helena.”
Veul troanen veur dij stoere metroos, zien eerste en leste raais noar d’aiveghaid.
t Is elf uur, ik goa op berre,
eerst nog n bloadje lezen…
Der weer oet, mout noar t hoeske!
Aans dou ik t…, dat zol wat wezen…
Nog even bie koulkaast laangs,
dat stokje pizza van vanmiddag…
t Is wel kold, nou ja, t is nait aans,
mor goud dat ik t nog zag…
Vot, ook nog n glas melk mit hunneg.
Even in magnetron, wordt lekker waarm.
Ik wil ja gain krummels in mien bèr,
in de koamer ,televizie der bie aan.
Verrek, dizze film heb k nog nait zain!
As k weer op klokke kiek, is t drai uur.
Kolle vouten en film is doan,
van dij pizza krieg ik t zuur…
Gaauw derin, vraauw ligt op mien kaant.
k Vaal vot in sloap, wat is dij bère lekker!
Om acht uur glìnwakker, vot in t ènne,
versloapen, wat is der mit dij wekker???
Ik spring deroet en klai mie aan.
Wat mekaaiert die? Wat dust ja maf…
k Heb mie versloapen en t is al loat!
Man, bist ja vrij …….t is zundag!
Doar komt zai aan, hail veurzichteg.
Blift eemkes stoan en kikt wat spichteg.
Snuvvelt mit heur laange neus
in de lucht en moakt heur keus.
Zel zai links of rechtsom goan?
Nee, zai blift nog eemkes stoan.
t Is ook stoer mit aal dai geuren!
Omslachteg n poar stapkes noar veuren.
Dìn inains staait ze hoog op poten
om over t toenpad hìn te lopen.
Dìn mit n poar grode sprongen
maank praaien mit achter heur vief jongen.
Veurste jonkie vaalt op snoet,
de twaide glidt dìn over hom oet!
Drai en vaaier vlaigen der bovenop
en nummer vieve gaait over de kop!
Vot komt moeke iegel terug,
helpt heur kroost, om dìn vlug
weer te verdwienen zunder hinder:
Moeke iegel mit vief kinder!
Mit n drup aan neuze kom ik oet de iezege kolle weer in hoes, mit n dikke aarm vol bongelholt wat bestemd is veur de holtkaggel. t Vrust 11 groaden en t is n mooie heldere dag,de zunne schient en klaaine wolkjes oazem kommen oet joen mond as je boeten binnen.
t Is eerste kerstdag en kinder kommen vandoage bie ons, net as elk joar, om kerst te vieren. Ik haar de week derveur al n schiere boom bie de maarkt hoald en de vraauw haar hom mooi optuugd. Aan de veurdeure hangt n kranze en deur t hoes hìn hangen wat meer fetuutjes dai mit de kerstdoagen te moaken hebben.
“t Is kold!” zeg ik en leg intied t holt in de doarveur bestemde bak. Mit n olle kraande en wat fiene holtjes steek ik de kaggel aan, zodat hai dammee lekker op temperetuur is as de kinder der binnen. As t goud is, komt opoe ook weer en den hebben we n haile ploug bienander.
Ons Kloas Jan komt mit zien vriendin Femke en Geert komt allint omreden dat zien verkeern net oetgoan is… Mit opoe, mien vraauw en ikzulf binnen we net mooi mit zes man .
Eefkes loater wordt t al lekker waarm in hoes en zit ik in de stoule veur de kaggel en denk weerom aan de tied dat ik zulf kind was en hou de winters dou wazzen.
t Is 1967 zo rond 20 december en t vrust dat t kroakt! Der is al nuver wat snij valen en wie binnen de haile dag boeten te vinden. t Is n mooie zunnege dag en mit scheuveltjes onder de aarm en t abbonementskoartje mit n verzekernspelle op de jaze goan wie mit n haile koppel noar de iesboane.Op de iesboane binden wie den van die holten scheuveltjes onder de stevels en begunnen onze rondjes te scheuveln.
Sums wuien der haile tochten moakt mit schoule. Den wazzen daipen en wiekjes bevroren en kon je zo noar t meer scheuveln. Mor ook wuien der scheuvelwedstrieden holden of priksleeën woarbie je op n slee zaten en mit twai stokjes mit spiekers deraan joezulf veuroet mozzen zain te kriegen. Ik kiek op as deurbelle gaait en goa noar de veurdeure. As ik deur open dou, staait mien schoonmoe derveur en zegt: “Moi mienjong ,kist mie even helpen, ik heb nog kedootjes in de auto liggen.” “Geef mie de sleudel mor”, zeg ik, “den hoal ik ze der wel even oet.” Even loater kom ik mit n dikke aarmvol kedootjes weer in hoes en leg ze onder de boom.
Goa mor mit dien moeke in koamer”, zee ik tegen de vraauw, den gona ik wat mit t eten aan loop.” Ach eten koken is mien hobby en de kerstdoagen binnen den altied weer n mooie gelegenhaid om ais even extroa lekker te koken. De dikke rolloade haar ik n dag eerder al broaden en de kerstpudding mit gesteven aaiwit en n drupke citrounjenever ston ook al kloar . Ik haar de tudesoep al op stel stoan. Nog even eerappels derop en mit de rooie kool, gruine bonen en de waarme steufpeertjes was de moaltied compleet. Intied wazzen kinder ook arriveerd en was t weer as vanolds n gezellege boudel in hoes. Mit n lekker glaske drinken en n stokje banketstoaf wuien de kedootjes oetpakt en de zulfgemoakte gedichtjes veurlezen. “Kiek ais boeten”, zegt Geert inains en as wie den allemoal opkieken, zain wie dat het intied helderop snijen goan is,dat moakt de kerstdoagen ja compleet! ..Vorst, snij en lekker mit joen femilie veur de kaggel,wat n riekdom heur ik mien schoonmoe zeggen en ik wait secuur wat ze beduilt. Tegenswoordig mit aal dai echtschaaidens, kinder tussen waal en schip, ale ellènne, is t nait vanzulfsprekend dat de kerstdoagen as “mooi” herinnerd worden. Veur veul minsen binnen t misschain wel de ellendegste doagen van t joar. Ik goa stoan en schud gedachte van mie oaf. Terwiel ik n blokje holt in de kaggel gooi, denk ik: “Ie hebben groot geliek, wat n riekdom!” En as wie den lekker aan toavel zitten te eten en noaproaten over de kedootjes en de gewone dingen in t leven, den vergeten je al gaauw alle ellende dai der in de wereld is en leg je dizze kerstdag as n mooie herinnern op de plaank in joen geheugen. Boeten snijt t in tied helderop. Ik ben alweer aan t bedenken hou ik dai jongen van mie dammee noar boeten krieg om ze ais goud mit snij in te pepern…t Zel der wel op oetdraaien dat ik zulf inpeperd wor en mit n deur snij invreven rooie kop in hoes vluchten mout… Hou je t ook wenden of keren, je worden toch n dagje older, mor weren zel k mie en zai zellen heur porsie ook hebben. “Kiek, Kloas Jan”, zegt Geert, “hai zit weer aargens op te brouden, ik kint aan zien kop zain! En t het vast mit de snij boeten te moaken.”
Ik hol mie wiezelk stil en kiek zo onneuzel meugelk in t ronde en wacht gnivvelnd mien kans oaf.
Veur t nije joar veul zegen
Dat kom je overaal tegen
Mor ik zeg joe veur t haile leven
Dat t leven joe alles mag geven
Twijdoezendtien is veur aaltied veurgoud veurbie.
Twijdoezendelf staait weer te wachten op joe en mie.
Wat zel dij oons weer veur nijs en
verrazzens geven?
Ik hoop veur elk en ain n gelokkig en
gezond leven !
Met oaf en tou wat malegheden as
dieverdoatsie.
’t Was aaltied vaaste prik op vraidagoabend: Doezen, verzoameln en din noar Stad tou.
Vaaste gaang van vaaste krougen en din op ’t ênne noar ‘De Koffer’ veur dat wie op huus aan gongen en ons aigen kovver ien doken. ‘DeKoffer’ was n nachtcafé ien Oosterstroat woar aaltied wel wat meziek speulde. n Gemoudelke ofsloeten van n oabendje deursakken.
Mor op n oabend kwammen wie ook ains weer De Koffer in en dou vuil ons votdoadelk op dat de meziek aans was as aans. Vrumde dissonaairende klanken kwammen ons tegemuide.
Pianist haauwde op toetsen asof hai ze der nog vaaster ienstampen wol (bie gebrek aan hoamer en spiekers)…. Drummer haar duudlek n aandere streuming van Aambachtschoule doan. Hai streek mit kwaasten over zien potdeksels… En de bassist ston aignlieks allenneg moar te waachten tot hai der ook nog n poar dovve tonen deurhîn speulen kon.. en woarachteg, dat lokte hom ook nog zo nou en din…. En de solo’s wazzen veur de saxofonist dij doar nog ains as n gek bovenoet en deurhîn tjoedelde….
De jazz-recensent van t Nijsblad ston der kwoazie ienteressant en iengewikkeld bie te daansen. Din hai begreep t wel vanzulms… Bruier ston der mit volle verboazing noar te kieken en te luustern. Ik hong over de vleugel, aan zied van t podium, t hail spul wat verveeld te bekieken, dou bruier opains dwaars over de mînsen en de meziek hîn reerde: “Hé Gerrit, di’s nait veur ons soort jongs hè??”
Van schrik vuil t eem stil, woarnoa de muzikanten de veur ons onbegriepelke droad weer oppakten.
Dou dit experimentele getjoedel eindelk ophuil, ruip bruier: “Mooi jongs, en nôh eem ‘Rockin Billy’ van Ria Valk.”
Muzikanten keken hom meewoareg aan, vol meedlied mit dat provinsioaltje dij der hailndal niks van begreep….
Dat wordt der wel es zegd, t is hier zo duuster as de nacht! En mainsttied vinden mìnsen dat nait pretteg, rillens lopen ze over de rogge…. k Heb net even noar TV keken, Nederland 2 “De Wandeling”. Mag k geern noar kieken, al heb k der nait aaltied t geduld veur… Mien vraauw kikt veur mie… Nou ging t over de nacht, te veul aan licht. Hella van der Wijst pruit doarover mit Wim Schmidt, ammeteur-steernkundege, ‘lichthinderloog’, ze wazzen op Schiermonnikoog. t Aailand is snachts donkerste stee in Nederland, schier Schier! Biezunder, Nederland heurt bie de Top 3 van landen woar t snachts t minst duuster is, soamen mit België en Porto Rico…. Benoam in de grode steden kom je snachts bakken mit licht tegen woar t laank nait aaltied vanneuden is. Doar kinnen we nog n bult op bezunegen, mor ja, t Ruttespul dut nait aan “Milieu”… Vrouger, in Midwolle (en dìn main ik zo’n viefteg joar leden….) was t snachts nog duuster zat. Lanteernpoalen haren nait van dij dikke laampen, gain TL-buizen, en LED, was dat dou al wel opbedocht? In woningbaauw was t benoam swinters n duustere boudel. Vroug op bère…. WC was der ja nait, t hoeske ston achter in toene, zel wel n pispot onner bère stoan hebben… Loater aan Nijssiesoordloane was t vanzulf wel beter, wat dij WC aanbelangt. Lanteerns gaven nait veul meer licht as in woningbaauw. As ik soavends nog ains wat doun mos, kraande votbrengen of melk hoalen achter op t veen, was k voak baange, om nait te zeggen schietensbenaauwd (al gaf je dat vanzulf nait tou…) Achter elke boom kon wel n spook stoan en as je achterom keken, kwammen dij griezels aal dichterbie… Of en tou kon je wel ains groalen van aal dat duuster, as je nog even mit pa noar boeten gingen en dìn dij steerns aan locht flonkern zagen. Pa haar doar nait zo hail veul verstaand van, mor hai kon ons doch wel de Grode Beer aanwiezen. Mien schoulkammeroad Beno Doedens wos der meer van as ik, hai was aiglieks d’eerste echte steernkieker dij k tegen kwam. Loater von k in n old schoulboukje (wie mochten bie meester Zonderman n boukje oetzuiken as we meer as 100 punten bie mekoar leerd haren, woarmit wait k nait meer…) n mooie koart van de haile steernlocht. Hail biezunder, mor kreeg t nait in de kop, en dou was t doch nog duuster zat. Wie gingen soavens ook nog wel ains “blikspuit” speulen, in t (haalf)duuster. Blikje onner lanteernpoale… Dìn haar je nait veul last van t donker om je hìn. Dat wer ook aans dou je in de bungeljoaren belanden deden. Zulfs de fietsverlichten dee t nait aaltied en dou der wat scharrelderij bie kwam, was t mor wat spannend doar op t Achterloantje of bie d’Esbörg in Scheemde, zunder licht…. Op pad noar hoes tou, weerom van voetbaltrainen, bin k nog wel ais in duuster aan t appeltjes pikken west, op gevuil, bie d’appelhof van boer De Grooth, op hörn van Laange Zuudwenden en de Hoofdweg. Loater, op kweekschoule in Winschoot, dee t je nait zoveul meer, was t overdag wel ains duusterder as aans snachts in t donker. Woonde je meer in joen aigen kop en was je doar wel ains weg kwiet. Dou haar je ook nog nait aal dij bakken licht van tegenswoordeg, wazzen ook wend aan dörpsleven. Ainmoal was k mit mien schoulkammeroad Jakob Stiekel bie zien zuster in Stad. Man, dat was veur t eerst dat k deur kreeg dat der steeën wazzen woar t snachts sikkom nait duuster wer…
Noú, viefteg joar loater, mag k geern nog even n ommetje moaken, in t duuster, op kommando van mien spatoaders. k Mout wel kop derbie holden, en nait aal noar ondern kieken, noar t pad. En bin k bliede dat der doch hier en doar lichtpunten binnen, t zain wordt der nait beter op. Snachts mout k der voaker n moal oet, k dou gain licht aan, k schoevel zo hinneweer noar badkoamer. Das beter veur de hormoonhoesholden, zee Wim Schmidt. Je leren nog elke dag bie…
Geert Moatjes zit ien e bisnis van de voetbalploatjes… t Is zien daarde joar en hij begunt t al oardeg te leren. Nee, hij gijt niet maank aal die jonken stoan, veur t hek bij de grootgrutter. En dan mor bulken: “Meneer! Mevrouw! Heb u ook voetbalplaatjes???!!!” Dat doet e dus niet, doar is e as 65-plusser niet flexibel genoeg meer veur. Die jonken bennen ok ja zo vlug as wotter. As Geert dan zien mond open dut, hebben zij die zilvern pakjes al laank te pakken! (En dan moet Geert der ok nog aan denken om zien mond weer dicht te doen…) Nee, Geert gijt zulf noar de Appie H. over de brug om e fietstazzen vol te proppen met bosschoppen. Niet allenneg mor beschuut, WC-pepier en kees, n poar dingen meer. Drié stukken kees as t moet, en vitaminepillen en of en toe aanbiedingen! (Al moet e doar met uutkieken, veur dat e t wiet, stuurt zien Harmke hum weerom, “heb k niet besteld!”). Bij elke tien euro op e kassabon kriegt e n zakje met vier ploatjes, as t goed is. t Allereerste zakje, doar zaten votdoadelk vijf ploatjes ien, haar hij even mazzel! (Mor n keer doarnoa haar e ien met mor drié speulers, dat leek ja nargens noar!) Dizze reis trouwens gien speulers van de EREDIVISIE! Gien Suarez, of Kubik, of Toivonen, of Granqvist, Mertens, Elm, Pelle of Bahia, of hoe aal die voaderlandse voetballers mor hieten… Nee, de grootgrutter doar bij die nijmoodse oostraand ien Zuudhörn het n ofsproak moakt met e voetbalverieneging “Zuudhörn”! Wat zegt jim? Joa, dat bedoel ik: “Zuidhorn”! Eerst zol allent de hiele jeugd van e greunwitten op e plakploatjes, en dat bennen der al honderden! Mor toen kregen die oldere lu de smoak te pakken en wollen ze ok op t portret: van e zotterdagofdeling, en e zundag, en de doames vanzulf, en de scheidsrechters, kemizzieleden, bestuurders…. Zulfs de consul, veldkeurder Feike, hebben ze n plak geven ien t ploatjesalbum.
Mooi man! Joa, t bennen der wel wat veul worden, mor t zigt der geweldeg uut! Geert is der d’eerste moal mor ies even goed veur zitten goan, bij t ienplakken van de ploatjes. Denk nou niet dat t zo makkelk is! Eerst moet je goed kieken op wélke bladziede zo’n ploatje plakt worden moet, der bennen der nogal wat! n Zegen dat ze de kebouters nog buten t boek loaten hebben… Dan moet e hiel veurzichteg de achterkaant van t ploatje ofpeutern; de noagelbieters hebben hier n groot probleem! Tja, en dan moet t ploatje n bietje recht op e goie stee plakt worden. Poeh, dat is bij die teamploatjes (ien twee helften!) gien sinecure! En dan kiekst ien t album en dan is t potjandorie net of der nog niks ien zit…. Gelukkeg bennen der ok paardij lu die zulf niet spoaren en dan de ploatjes votgeven, dan zit t mèt, nietwoar?! (Nee, niet allenneg bij t hek veur de winkel; Geert kriegt ze op n anere menier ien e brievenbus, mor doar kan e wieder niks van zeggen, das geheim… Deúrgoan, lu!)
Oflopen dunderdag is e ok nog even noar de Appie H. west, bosschoppen doen. Dat moet je onderholden, aans ben je de vörm zo kwiet… Haarm Proatjeboksem zat bij de kovvietoavel de kraant te lezen, ‘De Telegraaf’, dat wirrelt je veur d’ogen as je doarien kieken… ‘Hier moet ik niet wezen!’ docht Geert, en hij wol stiekem deurlopen, dee krekt of e allent mor noar de stoetjes keek.. Harm pakde hum zo bij de jas en drukde hum op e stoel. “Zitten! Kovvie!” Doar haar Geert niet van terug. “Mor…”stoamelde hij, “e…!” Harm keek hum ies aan. “Geert Moatjes! t Laand gijt noar de bliksem met dizze nije Rutte-regering en jim holdt zuk bezeg met t spoaren van voetbalploatjes! Wat is dit??! Kop der even bij, Moatjes, alle hens aan dek! En as jim dat iene ploatje viendt met mien kleinzeun derop, iénlevern!” n Bietje studdelnd kwam Geert weer ien t ènne en vervolgde zien AHtoer. Toen e thuus al laank weer met e Zweedse puzzel uut e ‘Kampioen’ bezeg was (Geert diskrimineert niet…), kwam zien vrouw thuus en legde n poar preien ien e greuntebak van e koelkast. “Mien God, Geert, wat hest nou ommaans had? Hoeveul pakken sukkeloa het jim metnomen???! O, ik begriep t al, biezundere voetbalploatjessukkeloa….”
Dat licht, dij kleuren, is dit t parredies,
t mout hoast wel, n feest van bloaren!
Mien zenen kommen tot bedoaren,
t gemoud schut vol, De Gast holdt wies
zien oadem in. Even dut hier de pries
van koavels en kasten van hoezen
der nait tou. Gain bladbloazers broezen
de rust kepot. Ain man mor, op fietse,
ridt veurbie, aarm omhoog: ‘Schier weer!’
Stilte groalt, t gold pakt mie rondom in.
t Lief blift stokstief stoan, wat heb ik n zin
om laankoet ….. t Vannijs roazende verkeer
dut mie verbilderd oet zied goan. n Tel bin
k riddersloagen: ‘Wat mos k ook al weer?’
Ik verhoesde oet de grode stad, noa vief vrezelke joaren. Hier in t klaaine hoavenstadje leek t moanden laank vekaanzie. t Haile gezin kwam tot rust. Moeke keek weer vrolek, mien pa ging weer oet visken, Der wuir weer zongen bie t ofwazzen en dat was hail laank nait zo west. Op 11 november kwamen der kinder groot en klaain bie deur. Ze zongen laidjes en haren lampions bie heur. Mien moe was in de wolken. Ze dreutelde aal in de weer van de kookpotten noar veurdeur. Ze zong mit kinder mit en ik, ik bekeek dat aalmoal in stilte. Ik haar der wel van heurd van Suntermeerten. Doutieds in Zeeland deden ze doar nait aan en in de grode stad haren ze doar gain tied veur. En nou, aal dij zingende kinder mit snotpieken en rode gezichten en glinsternde ogen. Ik sloot doar dat eerste joar, bie veurdeur, Suntermeerten in mien haart. t Joar derop luip ik mit mien bruirtje mit. Ik was te groot veur n lampion en n puut slik, mor ik kon mit hom goan, om hom te bewoaken. Hai zol ja ais verdwoalen. Zien lampion zol ais oetwaaien. Zien puut zol scheuren. Ale slik zol over stroat slistern. Nee, ik mos der bie wezen. Overaal in stroaten wuir aanbeld en overaal gingen deuren open. Glunderde gezichten, moekes bie veurdeur, dij vertederd noar aal dat grut keken en ze den noa de zang gaauw wat toustopten. Zulfs as der van dij grode knuppels kwamen, dij n onneuzel taimke zongen, den zulfs wuir doar in twijduustern toch nog wat slik in puut stoken.
Ik wist veurvast. t Was mien feest. Suntermeerten was mien feest.
Ik haar mit bruirtje, dij ik aaigenlieks nait stoan kon zo dag en deur, veur ain oavend vree sloten.
Mien moeke mos der van zuchten, dou ze ons baaident zo schier achter bie toavel in de weer zag mit pepier en liem en scheer. Noa n bult geroup en gereer, stond der den n lampion. Hai was schaif, dat dee niks. Dou begon mien echte eerste Suntermeerten. Ik ging mit mien beudelbruiertje aan loop. Nou was bruiertje in zien gedachten ook aal wat kerelachteg. Hai vond mor niks dat ik as n grode hond achter hom aanluip. t Was gewoapende vrede. Zo gingen we op pad. Hai verdainde zien slik en ik ging kopje onder in kinderlaidjes, de sfeer van twijduustern en van lanteerntjes en lampions. t Was aldernoast. Ooms en taantes en mien eelske nichtje haren voak verteld. Mor nou ston ik der middenmaank. Suntermeerten was mien feestdag. n Zetje loater ston ik op kop in bibliotheek en las alles over t feest van t licht, alles wat er mor te vinden was.
Dou ik mien eerste klasje kreeg, kon ik mie mit Suntermeerten oetleven. Haile brud van leren ging sikkom veur n week aan kaant. Weg mit lees-en toalboudel. Vot mit Rekenwaark. Suntermeerten kwam der aan. Den haar je naargens meer tied veur. De lutje grommen gingen aan t knutern mit pepier en karton en gekleurd deurzichteg pepier. Der wuir hier gain lampionnetje moakt. Dit waren aalmoal kunstwaarken mit licht. Aalmoal, zulfs de hulpmoekes haren de swaaitbrobbels veur de kop stoan. Gitaar kwam op batterij en elke dag weer vannijs, eefkes de laidjes deurzingen. Niks gain kipkapkogel.
Meester haar schiere laidjes vonden van wel drij coupletten. Dat scheelde vanzulfs in de omzet en in de snelhaaid bie deuren, mor t waren meroakels schiere laidjes. En noa aal dat waarken kwam de dag der doagen. Op 11 november, kwamen op t lest van de schouldag de lichtjes op toavel, schaarms ging omdeel en t licht kwam oet. Ale lichtjes aan op toavel. De maiste van kinder waren den aal zo kel, dat der wel ais aine in troanen oetborst.
Meester ging veur in gezang mit gitaar en den konst der hoast aalmoal wel van janken. Zo schier as dat was.
En den gingen ze der vandeur, dikke proat over de stroaten en winkels woardat ze veul kriegen zollen.
Anderdoags zol ik t aalmoal wel heuren. Soavends ston ik toes bie deure en dailde oet noa n prachteg laid.
Snelle ‘kipkapkogels’ luit ik twij keer zingen, dat was heur straf. Grode lummels dij mit ondeugende ogen nog gaauw eefkes wat slik biemekoar brulden. Ik zol ze kriegen, zeker as ze bie mie op t schoultje zaten.
Ach……Nou woon ik in n stil stroatje. Der binnen hier gain klaaine kinder meer. Sums wordt der deur n verdwoald schoap nog wel ais aanbeld. Elk joar blieven we mit n grode bak slik zitten.Wie kopen veuls te veul van dat goud. Het zel joe mor gebeuren, dat der zoveul aanbellen, dast oetverkocht verkopen most bie veurdeur. Dat is tegen beter waiten in, altied weer t zulfde taimke. Ze lopen ons deur veurbie. Ze lopen ale winkels in de haile buurt of. Doar is wat te hoalen. Der worden autopools holden om kinder noar aander ploatsen, mit nog veul meer winkels te transporteren. Ze kriegen kroketten en fricandellen, der worden klaaine kadootjes in de puten stoken. Doar kin ik as ainzoame particulier in zoon schietstroatje nait tegenaan.
Dut niks. As ze mor zingen blieven,ook aal is t mor van’ kipkapkogel’ of van ‘Micky Mouse ging lichtje lopen’. As ze mor mit lichtjes lopen blieven. Loat ze zuk mor zaik eten in vedde rommel. As der mor meesters en juvven blieven en aander groten, dij der in leuven. Dij t leuven van Suntermeerten. Ik wel in elk geval.
oktober 2010
drij grieze schippers
op t leugenbankje
achter diek
kieken over t wotter,
vertèllen
zunder woorden
woare verhoalen
van veurheer.
“Van Lauwerszee
tot Dollard tou”
zingen ze
nait meer,
dat waarkt heur
op t gemoud,
want Zoltkamp
is gain
Zòltkamp meer
en t wotter
is nou zuit.
zie kinnen der
nait aan wìnnen,
t zolt zit nog
in t bloud.
Dou k zes joar was, göng k veur eerste moal noar legere school 75 in Buunderveen. Bewoarschool was in dat joar noa Twijde Wereldoorlog nait meuglek. t Schrieven mos veureerst mit n griffel op n laai. Noadat juvver Jansen t reseltoat van t waark in heur schrifke schreven har, mos je laai in n emmer woater dompeln. Van dij gevolgen, je weer mit n hemmelde laai begönnen konnen.
We zaten in vaarde klazze mit roem datteg kinder under knoet van mester Diek, dij wind der goud under har. Aine van zien ‘underdoanen’ stak der bie mainsten mit kop en scholder bovenoet. Nait omreden ze boven ons oetstak wat lengte aangaait, mor deurdat ze in ogen van jongkerels t nuverste wichtje van haile klas was.
k Har mazzel dat Merie krek veur mie in baanke zat. k Mog haile dag tegen heur achterheufd aankieken. t Dee mie wel wat. Sneu genogt zag Merie mie schienboar hailemoal nait zitten. k Was slim jeloers op elks dij zoch in heur aandacht spinzen mog. k Was nogal schieterg van oard. Gain hoar op kop dij der aan dochde heur aan te spreken. k Zol t vervast in boksem doun van bangeghaid. Ainmoal heb k Merie aanroakt. Ze swaaide mit heur ‘peerdesteert’ boven mien inkpot en dou heb k hail verzichteg moanen wat underoet laaid, van dij gevolgen t oetende in pot teregte kwam. Man man wat n boudel! Dou ze heur omgaf, gaf ze heur klasgenote mit heur inksteert n fleer om kop. Laaiden was in last. Mester zedde mie bie kop en kont boeten deure. Mit n braifke in haand mos k votdoadelk noar hoes om mien zunden op te bichten. Mog nait eder weeromme komen aleer mien voader of moeke mie brochde. Mien achterwaark dee al zeer, bie gedenk aan kontjeloage dij k van mien moeke wizze kriegen zol. Krek as t spul sprak. Dou k mie op achterste ploatse bie mien olden vervougde. ( Wazzen baaident drok dounde op t eerabbellaand ) , kreeg k noa mien referoat van links- en rechtsom. Kont vluig mie sikkom in braand.
Lopend as n hoaze mos k veur t oldske op fietse moaken dat k thoes kwam. Swait luip mie nog van kop dou ze in heur oetlopersgoud mie weg noar school wees. Wat der in t opkoamerke van bovenmester ofspeuld het, wait k nait vanzölf, mor noa uren- zoas t leek -mog k binnenkomen en noa veul vieven en zessen en ach en wee’s en nog meer spietbetugens mog k mie weer in klazze melden.
t Mooiste wichtje van klazze, nee van schole of nog beder van hail Bunderveen en omstreken het mie nooit meer ok mor mit ain oge aankeken. In klas zezze is Merie van schole goan en mit heur femilie verhoesd noar Austroalië. Bie heur ofschaaid het ze school soamen mit heur bruier Rieks traktaaierd. Pude slik vleug op plaain dur lucht en elks kreeg n kaans wat van grond te kriegen. t Span mos thoes n nije pude hoalen. Kin mie der aans nait veul meer van veur gaist hoalen.
In t laand van onze tegenvouters schient ze nuver boerd te hebben. Is mit heur stoefan doezend weke bie tillevisie as omroupster te laande komen. Is traauwd en schient n poar kinder op wereld zet te hebben. Rieks is as evangelist noar Nij Guinea vertrokken
15 oktober 2010
Moi lutje vlinder
mit dien dunne
iele vleugeltjes
mooi wondertje
van de natuur
Vlaig mor in de locht
zunder laidsels
haildal zoas doe wilst
dien leventje
is mor kört
Doarom
kleureg vlindertje
worst doe droagen
deur de wind
aan mien oog
onttrokken
In n groot bos stonnen twij bomen. Heur takken roakten n kander. Zai wollen zo groag dichter bie n kander kommen, mor dat was nait meugelk.
De aine boom was n beetje groter as
d’aander. Hij huil zoveul van dij laange slanke takken dij hom roakten en was zo vol van bewondern veur de smale zulverwidde stam. Ze wollen mekoar groag hailendal omhelzen. Soms wazzen ze zo verdraiteg dat ze de vogels, dij op heur takken zongen en onder heur blaoderdak rustten, nait ains heurden.
Op sommege doagen luip t wotter van heur bloaren, woardeur t leek asdat ze schraaiden. Toch perbaaierden ze te gnottern van de zun, t strelen van de wind, dij heur takken mit bloaren over mekoar vreef. Mor t verlangst naar mekoar bleef, zölfs in dij vroleke doagen as kinder aan heur vouten speulden.
Op n dag begon de wind haard te waaien. Hai begreep wat ze zo geern wollen. De wind waaide zo haard dat onze verlaifden omwaai-den. Soamen vuilen ze dele. Dit was wat ze aaltied al wollen, nou roakten heur takken en stammen mekoar hailendal. Zai daankten heur grode vrund de wind en schraaiden van bliedschop. Heur troanen koeskasden zok en vuilen op de grond.
Huil, huil laank bleven ze zo liggen.
Knienen speulden hoasje over, wandeloars rustten uut, en kinder perbaaierden te balanceren op heur stammen. Elkenain verwonderde zok dat de twij baarkebomen zo mit n kander verstren-geld wazzen.
Ook de boswachter zag op n dag wat ter beurd was. Hij von t n prachteg gezicht. Mor, hai was aansteld om t bos te onderholden en omvalen bomen mozzen vort. Hai ontdee ze van heur takken en ze wuien in stukken zoagd.
De gelaifden eindegden heur bestoan in n open heerdvuur, woar-veur n verlaifd stel zat. Zai omhelsden mekoar bie de waarme gloud van t heerdvuur. Intied de rook omhoog kringelde, keken ze mekoar laifdevol in de ogen.
Gelaifden bie t heerdvuur noch de twij baarken hebben ooit waiten dat op stee woar de bomen valen deden, vaar jonge baarken gruid binnen.
Mien verhoal is omtoald vanuut mien bouk “Golven der Levenszee”
Op heur zeuventiende
begon ze mit t waark
veur ollegies
waarkte soamen mit
aandern, zörgzoam
aaltied blied
n proatje hier en doar
mit n open gezicht
biezundere gaang
in t lopen
vatteg joar ploeterd
veur n mens
dij lebait is
heur noam is en blift
Ledy Kant
Midden op camping stoan wat poaltjes ien t gras. Noast ain van poaltjes zit n gat ien grond. t Is n schier rond goatje, zo’n 15 centimeter ien deursnee, en as ie der ien kieken gaait t hoast recht omdeel. Bie t gat ligt wat lös zaand en der liggen ook wat ronde keudeltjes. t Gat is veurdeur van n knienefemilie.
Mit heur zeuven binnen zai. Pa en moe Knien vanzulf en vief klaaintjes.
Klaaintjes binnen n week of drij old en pa en moe doun der alles tou om klaintjes zo goud meugelk groot te kriegen. Smörgens, as t gras nog sjompenat is, zain lu dij op camping stoan, klaaine wolbaaltjes ain veur ain oet hool opdoeken. Eerst komt der n kopke oet, dij kikt even ien t rond en hup doar is t baistje boven grond. As aal jonkgoud boven is, huppeln zai eerst wat veurzichteg ien de rondte en zo gaauw zai t nait vertraauwen, doeken zai t hool weer ien. Om der vief tellen loater vannijs oet te kommen. Den is t speulketaaierke en hebben knientjes dik plezaaier. Kampeerlu hebben heur slinger der ook aan. Loater zitten wolbaaltjes rusteg ien waarme zun oet te rusten. Pa en moe zai je doagsover nait.
Elke mörgen stoan der lu mit fototoustel kloar om baistjes zo schier meugelk op n ploatje te kriegen en dij kommem aal mörgens weer krek te dichtbie en den is t eerst weer doan omreden knientjes doeken votdoadelk weg ien t hool as lu dichter den 20 meter bie t hool kommen. Holtdoef binnen knientjes nait baang veur. As dij bie poaltjes deel strikt en wat rondkuiert, blieven knientjes rusteg gras eten en runnen zai om doef tou, dij der ook nait aans van wordt.
Knientjes worden wel aal mor driester en huppeln ieder moal wat wieder van t hool of. Allain soavends, ien twijduustern, goan lutjekes mit pa en moe wat wieder van t hool of noar raand van camping tou, doar t gras vanzulf t lekkerst is.
Vanmörgen was der al n klaaintje allenneg aan raand van camping, wel vatteg meter van t hool òf. Doar huppelde hai wat ien t hoge gras rond. Mor dou opains runde t klaine baistje mit n voart stroalrecht over t veld noar t hool terug. As n speer ging e. Wat kon dat baistje al allergodsbenauwdst runnen!
Reden van paniek wer al gaauw dudelk. t Runnend wolbaaltje was nog nait ien volle voart t hool iendoken of dikke roofvogel, dij as n kenonskoegel oet lucht deel viel, was der ook al. t Lutje baistje haar t nog naauw red. Roofvogel ging der weer gaauw vandeur
Lu op camping hebben der nog haile dag over noaproaten doan. Vaaier knientjes huppelden al gaauw weer rondom t hool. Viefde kwam pas veul loater weer veur n dag. Dij haar zien leske leerd. Eerst ien twijduustern zagen lu pa en moe knien mit heur vief lutjekes vannijs noar raand van camping huppeln en ging t knieneleven aaldoags wieder. Dou wie n week loater vot gingen van camping waren der mor twij lutje knientjes meer. Of lutje deugennait ain van dij twij was, doar binnen wie nait oetkommen.
19-10-10
Struners trekken deur t dörp
doun mit aan Tocht om Noord
Kerkpad op en din deur kerk
doar gaait örgelborst hoog
Dörpshoes doar is Rondje Noord
Grunnegers en Hollands
holten hoeskes, jonkhaid, riem
n bard kwedelt balloaden
In boeten doar staait n kroam
mit steufde stainpeerkes
elkenain snaart ter pruivend
vertelt van vrouger thoes
Din sjaauwen struunders wieder
Bult omdeel noar Groot Draai
achterblievers pruiven nait
Leerms kin weer veuroet
25-09-10
struner = wandelaar
struunder = o.a. snoeper
t Vaalt ons (mie) op dat ter aal meer ien t Nederlands over t Grunnegers schreven wordt, net nou t Grunnegers aal meer schrieftoal aan t worden is, ien stee van spreektoal. Zo is der net n vergees boukje bie t tiedschrift ‘Toal & Taiken’ oetkommen, onder de titel ‘Taal en Teken. Vijftig korte bijdragen op het terrein van de Groninger taal en cultuur’. Deur Siemon Reker en Martin Hillenga.
Ien t Veurwoord schrieven ze: ‘Derhalve: Taal en Teken – uiteraard met een knipoog naar het tijdschrift Toal en Taiken, waarmee een groot deel van de oplage meegestuurd wordt. Meteen is op deze wijze iets gezegd over de lingua franca. Die is het Nederlands. Lezen over taal is al lastig genoeg en als we er een bredere lezerskring mee bereiken, dan zal iedere spreker van het Gronings
daar blij om zijn.’
Ons ducht dit argument is kulloazie. Ien dizze zin is logica aan loop goan. t Vernien zit ien t vougwoord ‘en’. Wat noa ‘en’ komt, het niks te moaken mit wat ter veur staait. Der haar stoan monnen: ‘Lezen over taal is al lastig genoeg. Daarom publiceren we dit boekje in het Nederlands, want voor een Groningstalige schijnt het gemakkelijker te zijn om in het Nederlands over taal te lezen. En als we met dit boekje over Groninger taalonderwerpen met de Nederlandse taal een bredere lezerskring kunnen bereiken, dan zullen wij daar blij om zijn, want dan heeft dit boekje meer prestige en krijgen wij dat ook!’
Want woarom zol n spreker van t Grunnegers doar blied om wezen? t Zol mie ien elks geval niks verschelen kinnen. Net as ik zollen veul sprekers van t Grunnegers pas echt blied worden as n braidere kring mit belangstellen veur Grunneger toal en cultuur t boukje aanschavven zol: ‘Zeg t mor. Gronings spreken/Grunnegers proaten, Een methode om het Gronings te leren spreken en verstaan met luister-cd’s’ (deur Geesje Vos en Piet Reitsema).
De lente komt,
mor t duurt nog even
nou is t nog haarfst
t störmt deur de dreven
en opa bromt:
Kriegen eerst nog snij en ies!
wat pratst nou over lente?
Doe liekst ja wel nait wies!
Hai het geliek, de olle…
Veur ’t lente wordt,
geft t nog hail wat kolle,
mor optimistisch blief k:
As wind weer liggen gaait,
en natten en kolle binnen vot
den is t veur mie n wait:
wie kriegen
weer lente…….
en dat holdt mie
der t haile joar
boven op!