Schipper-Baptist, Hilda

Regen, aanjoagd deur n kolle, kèlle noordwester wind striemt deur de smaale winkelstroat. Mìnsen lopen, doeknekt tegen de kolle, gaauw van winkel noar winkel.
Donkere doage veur de kerst.
De laampkes in de klaine kerstboomkes bie de winkeldeuren fladdern de boom hoast oet. Feestverlichten boven de stroat slingert bie elke neie windvloag griezeleg inneweer.

Jan Joager stapt nog gaauw boukhandel in. De waarme luchtstroom bie ingang dut hom goud, hè, doar knapt n mìns van op. In zien aigen hoeske komt verwaarm nait bovem de 17 groaden. Laiver n dikke trui aan, dan aan ‘t ènd van t joar n dikke gasreken.
t Vaalt nait tou, rond te kommen van allineg AOW.
Haand ophollen? Bie gemainte? Nee, dat wil è nait.
En jeuzeln, wil è wis en zeker nait.
En din nog, jeuzeln, as è hier noar binnen stapt?
Nee, echt nait!

Aal dij prachtege bouken en altied de aldernijsten. En altied n toavel vol mit Grunneger schrievers. Lesten had è n bouk van Jan Boer lezen. Prachteg von è dat. Wat wol n mìns nog meer. t Is hom sums en din n echt paradies tou.
Dizze tied van week is t voak drok in de winkel. Vlak veur n weekend, of zoas nou, veur de feestdoage, elk wil wat leesderij in hoes hemmen.

Dij drokte stoit Joager wel aan. Hai schoevelt rusteg tussen aal t volk deur noar de toavel mit de nijste en beste bouken. Tegeliekertied kiekt è wat om zuk tou; ‘zollen ze zain wat è aan mans hèt? Nee, doar liekt het nait op.’
Het bouk van Geert Mak, dat è dizze week wel drij keer lezen hèt, holt è veurzichteg oet binnenbuuts van zien sleetse jazze.

De stoapel woar t bouk bie heurt, vindt è vlöt. Hai legt bouk gaauw terug, bovemop de andern. Gain mìns dij dr wat van zugt.
Zien ruilbouk hèt è ook aal in hannen: het aldernijste bouk van Harry Mulisch. Hai bloadert rusteg deur het dikke bouk; ‘doar komt è de kerstdoage wel mit deur. Woar zit de magneetstrip? Ah, al vonnen.’
Gaauw schudt è het widde strookje te bouk oet.

Zien ogen goan richten kassa. Dr stoit n dikke riege veur. Gain ain hèt aandacht veur hom. Hai schoeft het bouk onner zien jas, in zien binnenbuus en lopt noar de oetgang. t Is hom weer lukt.

“Meneer?”
Net boeten de winkel blift è stoan, omreden n zwoare haand ligt dr op zien scholder. Hai draait zuk om. Achter hom stoit winkelboas. Joager kint hom wel. Aalgedureg proaten ze wat, veuraal over bouken, welke ze goud vinnen en welke nait.
Man holt hom n schoal mit kerstkranskes veur. “Wollen ie gain kerstkranske?”
Jan Joager begunt wat te stöttern. “Ik… he, … ik, …, het was nait mien bedoulen om…” zien haart bonkt swoar, zien keel zit hom wat dicht. ‘Wat zegt è nou toch? Dr was ja niks loos.’
Hai sloekt n keer of wat en din, as è zuk weer onner controle hèt, pakt è n kerstkranske van de schoal en zegt: “Joa, lekker, bedankt.”
“Asjeblieft,” zegt winkelier. “t Is ja kersttied, doar heuren kerstkranskes bie.”
Joager knikt. “Dat is woar, dij heuren dr zeker bie, en nog bedankt.”

Winkelier klopt hom op scholder. “En èh…, fijne kerstdoage veur joe.”
“Joa, joa, veur joe net zo.”
Joager blift nog stoan. Winkelier nikt hom aits tou, din boegt è zuk noar Joager over, zien stim doalt tot n zaacht fluustern: “Mit dat bouk kom ie de kerstdoage wel deur, mor leg je hom wel weer op dezulfde stoapel terug? t Is echt de muite weerd om te lezen. Nou tot noa de kerst din mor.”

Terwiel winkelier, mit schoal vol kerstkranskes, zien drokke winkel weer inlopt, blift Joager hom, totoal oet t lood sloagen, noakieken.
Hai schudkopt even, zet zien kroag wat op en lopt mit n waarmer gemoud as eerst, deur de kèlle, kèlle, natte winteroavmd op hoes aan.

Wirdum, december ’04

Op toavel ligt n stukje pampier, dat al wel honderddoezend moal open en dichtvollen is. Ziedkaanten binnen voazelg en vollen binnen slim sleets worden. t Plastic omslagje woar oft pampiertje in zat, is op noaden oetscheurd.
“Ik huif t nait meer te lezen. Kin elk woord oet mien kop, wait sekuur hou elk lettertje schreven is. Zai t aal nachten veur mie en bedink mie wat of ik terug schrieven mout. Mor ik kin gain woorden vinnen, ik wait nait…………”
Man legt der n foto noast. “Dij heurt doar bie.” Klinkt zien stem. “En dizze,” hai legt der nog n foto noast, “dizze is van loater.”

Op de aine foto stoit n schiere jonge vraauw. Ze het heur hoar wat opstoken. Donker laank hoar, mit wat krullen. Heur ogen kieken duuster in de lens, hoast of ze t nait vertraauwd. Toch ligt der om heur mond n klaaine glimlaag.
“Ze was zo mooi,” fluustert man, “zo mooi en zo laif. Ik docht dat wie veur aiweg en aaltied bie nkander blieven zollen. Dat wie veur nkander moakt wazzen. Dat wie nkander tegen kommen wazzen, dat was ja al n wonder op zuk. Din kon der toch niks meer wezen dat oons oet nkander drieven zol. Hou wie op nkanders levenspad kommen wazzen, dat mos ja wel zo oetdocht wezen. En dat ze mie oetkoos, mie. Lelk jonk mit dat onneuzele brilletje, mit dij spillepoten. En toch was dat zo. Wie kwammen op nkanders pad en dat zol oons pad worden. Wie mit zien baaide, wie zollen bie nkander blieven, zo wizze as wat. Aiglieks mog ze ja nait ains bie oons kommen. Ze kwam oet t ruzzenkamp en wie zaten in t waarkkamp. Mor zokswat gebeurde wel meer. Der gebeurde dou wel meer wast die nou nog amper veurstellen kinst. Dat wie doar in zo’n waarkkamp zaten, dat doar Ruzzen in t aandere kamp zaten en dat we ook nog deden wat der van oons vroagd wèr. Nou ja, vroagd…..
t Was n haardhandege menaaier van vroagen en din dou je aal gaauw wat der vroagd wordt. t Ging zo ast ging. As der bombardementen wazzen, din verkroop ze zuk altied bie oons. En dou, aan t end, dou wie vot konnen, wol ik heur mitnemen. Wie heurden ja bienkander. Mor ze wol eerst waiten hou oft heur ollen vergoan was. Hou oft doar aal was. En ik, ik wol mien ollen zain. Wol waiten of ze der nog wel wazzen. En din, din zollen wie nkander weer opzuiken, zollen veur aaltied en aiweg bie nkander wezen. Aaltied gelokkeg en aaltied mit zien baaide.” Hai gaait weer zitten. t Tikken van de grode klok op bozzem is aal wat der te heuren is. Op de heldere slag van draai schrikt e op: “Ze was der nait, was nait op oafsproken tied en ploats. Ze kwam nait, dij dag nait en ook nait op aal dij aandere doagen dat ik doar ston. Ze kwam nait, ze kwam nait. En ik, ik wus nait wat ik mos. Oafraaizen en mien ollen achterloaten. Ze wazzen ja zo bliede dat ik der weer was. Oafraaizen, mor hou kon ik heur vinnen? Op roakeldais oafraaizen en din mor zain. Mor tieden wazzen aans worden. Mien braiven kwamen weerom, wuiren nait oafleverd. ‘Adres onbekend’ ston der op. En dou op n dag kreeg ik dit braifke en dizze foto. Kiek, lees mor. Dat is mienent. Dat leutje popke is mienent. Ik wol der vot doadelk op oaf. Adres ston der ja in. Ambassoade gaf mie gain visum. En weer kwammen mien braiven weerom.” Zien grode haanden frommeln en friemeln wat.
“Most dit mor mitnemen, most mor kieken wat ofst der mit dust. Mien vraauw wait nait aans of ik heb t wegdoan. En as ik der straks nait meer bin en ze vindt dit in mien potterfulie, din dou ik heur doar zoveul verdrait mit. Dat wil ik nait. Ze was goud veur mie, ze gaf mie kiender en ik bin wies, slim wies mit mien kinder. En ze bleef bie mie dou ik old wèr en nou ik zaik bin, is ze der ook. En straks, as ze allìnneg wieder gaait, din zel ze mit n gerust haart aan mie dìnken. Mien verdrait en mien laifde neem ik mit mie mit. Dat is van mie.”
Baaide foto’s en t vervolde pampierke kommen in n enveloppe. n Dag of wat loater stonnen we in crematorium bie zien kist. Familie hèt oafschaid nomen. Kist wordt sloten. Tussen zien grode haanden twaai foto’s en n sleets stukje pampier mit roavels aan ziedkaanten.

Wirdum, prilmoand 2009

Woest was è.
Withait van woede.
Vanoet de noagels van zien tonen tot aan het uuterste puntje van zien hoar was è woest en grammiedeg.
De zenen in zien lichoam verstrakkende zuk tot koabeltouw woar je wel n coaster mit vastleggen konnen.
Zien koezen, dij è stief op nkander har, bezweken hoast onner het geweld van zien kwoadhaid.
De lippen van zien aans zo goudlachse mond wazzen nog amper as streepjes te zain en de koaken mozzen hom wel zeer doun, zo strak vertrok è zien gezicht.

Wat was è kwoad, wat was è meer dan kwoad.
Hai was zo kwoad, dat è doar apmoal gain vat meer op har.
Het innerleke gevecht om boas over zien gevuil te blieven, was aan aal kaant zichtboar. t Was oafwachten wat de overhaand zol nemen, zien woede en de meugelekhaid tot een stevige oetbarsten of de redelekhaid en din doarnoa de kans op n oetleg van dizze woede.

Zien vrolek-blaaue ogen, mit dij altied gutege oetkiek wazzen veranderd in haard stoalgries, woar de vonken as bliksemschichten leken oet te schaiten.
Zien kwoadhaid leek zulfs wel oet zien stiekeltjeskuif te kommen. Elk van de puntjes in zien mit gel vastgeplakte hoarbos stroalde zien verongeliekte kwoadhaid oet.
Handen wazzen tot voesten bald en gingen mit zien snoevende oam inneweer. Het leek erop of ze elk moment tot n oetbarstende explosie kommen konnen.

Zulfs de lellechies van zien oren stroalde rode kwoadhaid oet.
Vouten stonnen hom zo stief en stram op de grond, dat è wel worrel leek te schaiten.
Dou, in ain keer, zunder woord, zunder wies, draaide zuk om, laip stampvoutend gaang deur, trap op. Elke tree har wel bezwieken kint onner het geweld van zien schounen. De deur van zien koamer wuir zo haard dichtsloagen, dat het een wonder haiten mog, dat deur nait oet zien sponningen sprong.

Dou viel dr over het hoes n stilte as noa een heftege noajoarstörm, dij mit grof geweld hoeshollen har.
Was het de redelekhaid dij overwonnen har? Zo op t eerste gezicht leek het doarop.
n Tiedje loater rollen de swoare klanken oet het olle elektrische örgel, dat boven stoit, deur het hoes.
Swoar en duuster, as n aanrollende dunder. Elke toon wordt laank aanhollen en blift as n dreigend gedreun in de roemtes van het hoes hangen.

Mor langzoamaan verandert de klankkleur noar wat zachtere en hogere tonen. Het liekt wel of de aargste bui over dreven is.
De tied om te goan proaten kon wel aits aan goan breken.
t Is muite weert om nog eefkes te wachten tot de klanken overgoan in meziek en wat aangenoamer in de oren terecht kommen.
Dunderbui is veurbie.

Wirdum, meert 2005.

Ik stoa weer veur n deur. Zol ik wel, zol ik nait…. Zol ik toch mor? Wat tref ik aan…. Aiglieks wait ik wat ik aantrevven goa… Nou ja, nait apmoal vanzulf, ik dìnk dat ik wel n beetje wait hou oft is mit dij aner, dij aan anerkaant deur is.

Ik wacht nog even: Zol ik wel, zol ik nait…. Moud zinkt mie in schounen. Ik wil ja apmoal nait over drumpel. Ik wil nait, nait even, even nait, nou even nait. Ik wait dat t vandoag nait zo mor gaait. Ik goa mie ongemakkelk vuilen, nait goud in t vèl. Ik zol t nait waiten, nait waiten wat of ik zeggen mout. Nait waiten of dat wat ik zeg, wel is wat zegd worden mout. Sums is der niks te zeggen, niks meer te zeggen, binnen woorden op of te veul. Sums is der allenneg nog zwiegen. Sums is zwiegen zwoar en is proaten, woar din ook mor over, toch nog wat. Proaten verploatst locht, t moakt geluud en t liekt glad ofter wat doan wordt. En wat zit ik din te doun, as ik zit en zwieg… Aner volk lopt noar binnen, ze leggen waske in kaast, roemen koamer op, geven aine te eten, hemmeln aine wat. Doun zichtboar, tastboar van alles wat. Schrieven in t dossier wat ze doan hemmen, hou laank ze der west hemmen, hou ze dizze of gene aantroffen. “Mevrouw sliep”, “meneer had koorts”, staait der din in t rapport. “Mevrouw dronk wat thee”, “meneer heeft goed gegeten.” Tied staait derbie, sums vief menuten, sums wat meer, maistieds minder. En ik, wat schrief ik op? “Mevrouw sprak over haar leven?” “Meneer voelt zich zo eenzaam.?” En tied, hou schrief ik op, dat t wel meer as n ketaaier stil was. Dij haarde waarkers zeggen: “Wie willen wel mit die ruilen, doe hest aal tied van wereld om te zitten en te proaten.” Mor ik dìnk, dat ze aiglieks vrougen wat of ik nou toch dou.

En joa, wat dou ik aiglieks? Ik zit, ik zit en luuster, ik zit, luuster en proat, ik bìn der. Ik hol aine zien haand vast. Ik luuster noar t verhoal van t leven. Ik bìn der. En dat liekt makkelk. Ik vroag t mie oaf, wat dou ik din? En wat ik dou, dut dat dij aner ook wat? Hèt dij der wat aan? Is t wel van belang dat ik der bin?

En wat tref ik din aan in zo’n koamer, zo’n appartement? n Mìns mit vroagen, sums overspould deur vroagen, sums hoast versloagen deur aal dij levensvroagen. Mor altied n mìns in t leven. t Leven mit aal zien kanten en randen, het altied weer boeiende van t leven…

En as dat din zo is, woarom slagt de twievel zo tou? Woarom wil ik dizze deur veurbie lopen, nait noar binnen, veuraal nait noar binnen…..

Wil ik t verdrait, de piene, t gevecht nait meer zain, nait meer heuren, nait meer roeken, nait meer mitvuilen? Ik wil zunne en simpelhaid, haarde zeewiend en kòbben op pier. Ik wil kienderlakken in mien oren en speulgoud om over te trippen. Ik wil gain verhoalen van verdrait en pien, van oafschaid, lösloaten, allìnneg wezen, ik wil nait empathisch wezen, bin muid van empathie, bin zat van empathie. Ik wil nait ‘der wezen’.

En toch wait ik, dat ik hier dammee over drumpel stap. Ik zol ‘der wezen’, mit haart en ziel ‘der wezen’. En vannijs zal ik t apmoal heuren; t verdrait, t baange wezen, de laange nachten, t muid wezen, old en de doagen zat wezen, verlangst noar aal dij dij der, sums al zo laank, nait meer binnen. Verlangst noar dij aine, woar t leven mit daild is.

Mien vouten hemmen heur weg al vonnen, veur ik der zulf aan dìnk. Wis zol ik vannijs hier over drumpel goan, aalvot weer. En aalvot zol ik weer bie n aandere deur stoan, vol drumpelvrees, horror vacuï. En vannijs mie ofvroagen, ‘wat dust hier?’. En din toch, toch weer over dij drumpel stappen.

Drumpelvrees blift, moud verzoamelt zuk en ik dou, net as aal dij anere moalen, deur open.

Wirdum, Maaimoand 2009.

‘In the middle of nowhere’. Dat haar è zegt, dei Bastiaan van der Werff. ‘Ik woon in the middle of nowhere’, gain ain tot last, gain ain te zain. Kom mor ais laangs, din kinst t zulf zain. Zo mooi, zo rusteg. Aal soorten van vogels en wild as noaste noaber. Roemte, rust, gain gedou.’ Nou, dat bleek wel. Hier ston ze nou, in the middle of nowhere. Op n doodstille weg. Wied en zied gain hoes te zain, gain stroatlanteern, gain enkel lichtje. Ze wos nait, dat der in dit laand, in heur aigen pervinzie nog zukse gebieden wazzen. Vlak achter Slochter, haar dij Goof zegt. En din richten Legelaand. Veurzichteg rieden, want t binnen smaale weggetjes. Nou, dat was zo. Zo smaal en zo bochteg, dat ze zuk aalgedureg nait vertraauwde om haarder dan 30, 40 te rieden.
Hou haar ze toch zo stom wezen kinnen. Zo stom om hier noar tou oaf te raaizen en zo stom om nait eerst ais te kieken hou vèr het rieden was en heur tank nog vol te goeien. ‘Mor ja Jenny’, verweet ze zuk, ‘doe dust wel voaker stom.’ Hier ston ze nou, lege tank, gain tillefoon bie zuk en ze wos amper woar ze was. Laampen dus ze nait oet te doun. Wist ja mor nait of der toch nog anner verkeer bie de weg was en din kinnen ze heur in elks geval zain.
Aiglieks wis ze nait recht wat of ze doun zol, hier zitten blieven, mor din zat ze hier mörn nog. Of aan loop goan. Mor ja, wat kaant oet? Joa terug, dat was ain ding, mor in duuster, ze zag ja gain haand veur ogen. Ze luip wel nait in zeuven sloten touglieks, mor ain was ook al teveul.
Achter in kovverbak lag nog n deken. As ze dei nou ais omdee. Lekker waarm. Ze schoedelde net zo laank tot ze lekker wat onneroet zakt op stoul zat. Ze gaf zuk over aan heur gedachtenspinsels en aan t duuster om heur tou.
Kerstoavend, al weer viefde kerstoavend zunder Geert. Geert, dij zo blied west was mit bericht van zien VUT. Laange joaren waark kon e achter zuk loaten. Tied van wat kaalmer aan brak veur hom aan. Jenny zol ook wat minder uren waarken goan en din aalgedureg mit heur baaide der op oet. Genieten van t leven. Genieten, mor doar was niks van terecht kommen. Vlak veur zien VUT was t zomor veurbie. Geert vuilde zuk nait aal te lekker dij mörn. Hai wol gewoon even thoes blieven. Lekker op baank. En Jenny was net as altied in heur auto stapt om aan t waark te goan. Om middag haar ze even beld, mor hai nam nait op. ‘Ach, hai sloapt gewis. Ik goa wat vrouger noar hoes as ’t kin.’
Dou ze thoeskommen was haar e stil op baank legen. Asof e sluip. Mor dou ze hom zag wus ze dat e nait meer wakker worden zol.
De weken doarnoa wazzen in n roes aan heur veurbie goan. Kinner stonnen heur mit road en doad terziede. Wollen ook groag dat moeke zol verhoezen, n Klainer stee, wat dichter bie. En toch bleef ze laiver in t hoes dat ze soam mit Geert kocht haar, woar baide kinner geboren en getogen wazzen, woar ze heur haile traauwd leven woond haar. Elk geluudje kinde ze, elk stukje toen was mit heur baaide laifde aanlegd, elke stain was heur bekend. Mor toch de stilte in t hoes was zo groot. De leegte was zo tastboar. Zo swoar.
Ainzoam allinneg en ellendeg haar ze zuk vuilt. Kwoad was ze west, kwoad op alles en elk. Kwoad op d’haile wereld, t haar heur Geert nait terugbrocht. Noa n week of wat vernam ze, dat noabers, femilie en vrunden nait meer zoveul over vlouer kwammen. En op n oavend, dou ze d’haile dag wat op baank rondhangen haar, besloot ze zukzulf onner aarms te griepen en weer aan t waark te goan. Dat leek heur t beste tou. Ze wol ja groag in heur hoes wonen blieven en din mos der wel wat geld binnen kommen. Aans kon ze t onderhold nait betoalen. En dat wat Geert aans dee, mos ze ja wel ain veur inhuren.
Gelaidelek aan haar ze t leven weer wat op de rails kregen. Ging mit plezair weer noar heur waark. Gaf ook ja wat omhannen en mit nkander wat proaten gaf oaflaiden. In hoes bleef t wel stil. En zeker de duustere doagen van december. Mor ook doar von ze wat op. Ze nam schoakeloars dei bie duuster de lampen luiten branden. En radio bleef gewoon aanstoan, dag en nacht. Mor de klussen om in en om t hoes, dat kon ze nait apmoal zulf. Dus mos ze op zuik noar n klusjesman. Op internet stonnen der genog dij heur dainsten aanboden. En klussen, dijwazzen der genog: Vaarf van de kezienen was nait te best meer en der mos wat aan t dak repareerd worden. En toen, doar kon ook wel ais n haarde waarker deur hèn.
Zo ston op n dag Bastiaan van der Werf veur heur deur. Woarom zien advertentie heur opvallen was, kon ze nait zo zeggen. Meschain omreden dat e ook toenwaark dee?
Bastiaan van der Werf, op legere schoul zat e altied achter in klas. Noar hoes luipen ze altied mit n haile ploug. Mor Bastiaan luip voak allineg. Of e der nait recht bie heurde. En dou op n dag was è zomor vot, weg van schoul. Verhoesd noar n grodere ploats. Aiglieks had ze noeit meer aan hom docht tot aan dij dag dat e inains veur heur ston. Ze had geliek zain dat hai t was. En al vlöt wazzen ze drok aan proat. Wat of e dee, doan haar, woar of e woonde. Ze duurde hom nait te vroagen of e traauwd was. Din leek t ja wel of ze aargens op oet was. ‘Kom mor ais laangs’, zee e dou e n dag of wat bie heur aan t klussen was. ‘kom mor ais langs, ik woon in the middle of nowhere. Waist wat, kom kerstoavend langs. Doe bist allineg, ik bin allineg. Kom mor op kerstoavend.’
Nou doar zat ze nou, op kerstoavend in n auto dij aal wat koller wer. En t licht ging ook aal wat minder branden. Nog even en din was t stikkeduuster om heur tou. Ze dee deken oaf en stapte oet. Keek ais wat rond. t Leek wel wat minder duuster as zonet. En ook wat minder kold. Ze leunde tegen auto aan. Muid was ze wel. Wat zol Bas van heur dinken, zol e dinken dat ze toch nait meer kwam. Was t aiglieks wel n oafspraok west. Of haar ze dat der van moakt. Kerst zol ze dit joar allineg blieven. Kinner ging mit nkander op wintersport en dat was niks veur heur. Zai bleef lekker thoes, beloofde ze de kinner. Nou ja, lekker thoes. Hier zat ze, was ze nou mor lekker thoes bleven. Waarm bie kachel, op heur aigen stee. Boukje der bie, kopke thee mit wat lekkers, voutjes op n bankje. Ze vuilde zuk zo verloaten, troanen prikden heur achter d’ogen. Wat had heur toch bezield om in auto te stappen en zo zunder meer vot te goan, op oafsproak mit n man dei ze aiglieks amper kende. Veur t eerst in joaren was ze blied dat het gain widde kerst zol worden. Widde kerst, din zol t mit heur maal oaflopen kinnen in heur aal mor koller wordende auto. Wat was ze toch n roar meubel. Wat miste ze in ainen heur Geert. ‘Woarom gingst din ook dood, verweet ze hom haardop, ‘Dat was toch ook nait eerlek. Wie zollen ja mit n baide het nog zo schier hemmen. En nou stoa ik hier. Astoe nait dood goan wast, wazzen we soam in hoes west. Bie kerstboom. En nou stoa k hier allineg, stom te doun.’ Ze vuilde n troan over heur waang lopen en wol zok der net aan overgeven dou ze in ainen zachtjes zingen heurde. Nou mos t toch nait gekker mit heur worden. Zingen in de nacht, op kerstoavend, midden in t laand, woar gain mìns te zain was. Engeltjes zeker. Mor nee, ze heurde toch echt zingen. Twai stemmen. Jonge stemmen, een wichterstem en een jongesbromstem. ‘Stille nacht, heilige nacht’ en dou wazzen ze tekst kwiet en begon ain van baide zo zuver te floiten, troanen sprongen Jenny in ogen. Langzoam aan kwammen stemmen dichter bie. Mor nog steeds zag ze gain mìns. Ze woagde zuk nait om wat te zeggen. Huvereg schoof ze wat dichter noar auto tou. En dou, in ainen zag ze n leutje lampke wat hinneweer slingern.
Het zingen hiel op. ‘Kiek hier is ze’, heurde ze n stem. “Ben jij Jenny”, vruig ain. “Joa, jong, dat kin toch nait aans. Wel zol der hier aans nog onnerwegens wezen’, zee de wichterstem. Al vlak bie heur bleef n bakfiets stil stoan. Veurin zat n wichtje van een joar of 20 en op de fiets een jong. Heur rastavlechten stonnen aal kaanten oet. ‘Wel binnen joe’ vruig Jenny mit n benaauwd stimmetje.
‘Oh, wie binnen buren van Basje. En wie zollen wat eterij veur hom en zien gast mitnemen. Wie wazzen nog onnerwegens. Hai belde ons, of we ook oetkieken wollen noar een mooie vraauw mit n olle auto. Want hai docht dat ze meschain wel aargens strand was. Nou dat bliekt. Konst nait vinnen of hest auto stukkend? Moakt ook nait oet. Gaaist mit ons mit? Kom, klim mor in bakfiets. Peter is de beste bakkenist dei der rondfietst.’

Jenny dut wat heur vroagd wordt, ze kroept noast t wichtje, dij trekt dekens goud om heur baaide tou. En din gaait t wieder, deur de stille wereld, woar gain licht te zain is. Ze hèt zuk in joaren nait zo vaaileg en waarm vuilt. Zo mag t van heur wel aaiweg deur goan. Goud n haalf uur loater kommen ze bie n olle boerderij. Aan weerszieden van loan stoan n poar vuurkörven, waarm licht stroalt oet aale roamen. In deur stoit Bastiaan.
‘Kom der in’, klinkt t, “kom der in, hier braandt kachel, hier ist waarm. Hai helpt heur oet bakfiets en holdt heur stief bie haand. “ik wos ja nait ofst wel kommen zolst, mor doust dien tillefoon nait opnamst, wuir ik ongerust. Der kon ja wel wat gebeurd wezen. Mien dochter en heur vriend wazzen nog onnerwegens. Ze hemmen n stukje omfietst om te kieken woar ofst wast. Kom gaauw binnen, mit nkander. Toavel staait kloar.”
Jenny loopt mit hom mit en in veurste koamer staait feestelek gedekte toavel. Geur van soep en waarm eten komt heur in muid. As ze drumpel over stapt, goan lampkes in kerstboom aan. Kerst. Achter heur heurt ze Bas zien dochter zachtjes zingen:
‘Stille nacht…’

“Wat goa’we dit joar mit de kerstdoage doun?” was Maarten zien vroag vanachter zien kraant west.
“Kerst, hou nou kerst. t Is net zummer west en doe proatst over kerst? Ik mout wintergoud nog te kaast oethollen.”

Janna wis nog hou verboasd ze west was. Kerst. Hou kwam dei Maarten dr op. t Was nog mor net haalf september.
“Kiek mor in kraant,” was zien antwoord dou west. “Dr stoan nou aal advertenties in veur kerstvekaanzie. En liekt die dat nou niks tou; in snaai in zo’n blokhutje boven op n baarg?”
Joa, aits wat aans mit kerstdoage, dat zol wat wezen.

Aal joar van heur traauwen wast hoast altied hetzulfde west. De aine dag Maarten zien ollen, twaide kerstdag heur ollen. Dou kinder klain wazzen ging dat nog zo. Mor loater wuir het de aine dag opa’s en oma’s en de andere dag de kinder.
t Was aal wel schier west, mor aits aans wat, dat zol wat wezen.

“Mor wat dou we din mit baide oma’s? Dij kinnen we nait mitnemen op zo’n baarg. Ik zai t aal veur mie, baide vraauluu mit rollator in de snaai, ski’s dr onner en doar stoeft hén.”
En doar wast eerst bie bleven.

Mor Maarten was dr niks nait tevree mit. Janna ston altied veur elk kloar. Zien ollen, heur aigen ollen. Kinder en aantraauwde kinder, klainkinder en din ook nog heur aigen waark. Dr was heur noeit wat teveul. En mit kerstdoage aal dat bakken en broaden. t Aine nog lekkerder as t aandere. As elk mor genog kreeg en elk tevreden was, din pas was zien Janna ook tevreden.
En nog, nou baide oma’s in n verzörgingshoes wonen, was Janna nog voak in taauw. Even bosschopkes doun veur de ain, mit de ander noar t zaikenhoes of nij goud kopen. En doarbie ook nog aalgedureg om klainkinder dìnken. En as dr aans mìnsen heur neudeg wazzen, op Janna kon je baauwen.

Hai har zien aandail dr ook wel in, mor wat Janna dee, doar kon è nait aan tippen. Nou most mor aits aans. Hai har wel zain hou heur ogen aal vannijs noar foto in kraant keken. Doar mos è n mouw aan paazen.
Onnerwegens noar t waark was è begunt te bellen. Eerst zien oldste dochter en dou è dij mit in t komplot har, wast aal vlöt goan.

Baide oma’s wollen nait mit op vekaanzie noar de snaai, hai har ook nait aans verwacht. Mor wat schiers doun mit de kerst of veur de kerst aan wollen ze wel. ‘Mit n kander eten was wel hail gezelleg. t Was toch ook gain oetgemoakte zoak, dat Janna dat altied mos regeln. Ook al wazzen ze nait meer zo piepjong, ze konnen nog wel wat.’

n Dikke week loater kreeg è telefoon van zien moeke. “Wie hemmen aal wat regeld, in mien hoes kinnen we in t nije restaurant mit n kander oet eten. Mit alle kinder en klainkinder. Janna’s moeke komt din ook hier noar tou, mit taxi. En aal drij joen kinder mit aanhang hemmen ook tied. Onze kok het dr nou aal zin in. Dus moakt joe mor gevat op n hail schier kerstdiner.

Dou mos Maarten nog vekaanzie regelen. Doags veur de kerst vot en week noa nijoar weer terug.
Stiekompjesweg har è t ain en aander regelt. Ook mit Janna’s waark kon è wat regeln.

Kersttied.

Janna har genoten van t kerstdiner dij baide olle doames veur n kander mokt hadden. Mit n kander om ain grode toavel. Kok van t verzórgingshoes had dr echt wat van moakt.
Mor dou bie t toetje… Maarten was dr bie stoan goan:
“Janna. Wicht,” zo was è begonnen, “Doe zórgst altied veur aandern, as n aander het goud het, is t die ook goud. Mor nou mout dat mor aits aans. Wie hemmen mit n kander een kadootje veur die.”

Ze vuilde heur kleur nog oetschaiten. Rood tot daip in haals was ze worden. Wat zol dij nou aan maans had hemmen, har ze zuk oafvroagt.
Maarten haar zien wintermuts opzet, handsen aantrokken en oet zien binnenbuus kwam n grode enveloppe. Mit n klaine boegen had è hom heur overlaankt.
“Veur die. En omreden dast toch nait zunder dien kinder kinst, kriegen dij net zo ain.”

Ze was dr roar van west. En bainen wazzen heur waik worden dou ze de enveloppe open moakt had.
Nou zit ze hier, boven op baarg, zunnebril op neus, in de snaai. Straks goan ze mit n kander in n arreslee n rondrit moaken.
t Leutje goud vecht nou nog even heur grode snijgevecht mit opa Maarten. Snaaibaalen vlaigen deur de lucht. Net haar ze baaide oma’s aan telefoon. Op oafstand genieten dij mit van heur plezaaier. Ze kiekt noar heur Maarten, dij net deur zien klainkinder onderoethoald wordt.
Ze zitten boven op hom en pepern hom aits goud in. Wat kin geluk sums dichtbie kommen.

Wirdum, November 2005.

Sums en din is dr opains n herinnern. Zo’n herinnern woar of je gain benul meer van hadden dat het dr was. En inains wordt joen leevm weer wat rieker mit zo’n gebeuren oet het verleden.
Nou ja, een gebeuren is nait recht het goie woord. Voak is het niks aans as n flits, een moment, een eefkes, ‘split second’. Mor dr is opains wat, n klank, n luchtje, n smoak, je pruivem wat, heuren wat, zain wat en dat bringt joe eevm weer terug in joen tied. En hail eefkes liekt het wel of je het ook hail anders hadden kinnen hemmen, of het ook aans kint har. Of joen levemt dr ook hail anders oet hadden kinnen zain, as je dou, op dat moment aans wat zegt hadden, aans wat besloten hadden, aans wat doan hadden, n anner richten oet goan wazzen.

Zo is het nait, dat is ja nait aans, dat heb je ja nait doan. Mor het liekt wel zo. De beslissen in joen levemt moak je op dat moment en den loopt het levemt zo as het lopt. Din kin het nait aans meer goan as het gait.
Mor toch sums en din is dr zo’n herinnern. Zo’n ‘moment in time’ en doar dìnk je din wat mit te kinnen doun. Het is joen aigen herinnern, dìnk je, goa je toch mor van oet.
Het is ja n herinnern dij in joen aigen kop op komt. ‘Ik denk wel eens bij mezelf.’ Zo stoit dr in n spreukenbouke van Wim Kan. En hai schrieft doar achter aan, dat bie n ander dìnken hom ook hail stoer tou liekt.

En toch is dat herinnern n roar gebeuren. Sums bin ik mit aine aan de proat, over vrouger, over dou, over ain van de dingen woar je zulf echt zeker van waiten dat je dr wazzen, en din hèt dij ander het dr opains ook over, net of dij dr ook bie was. En je waiten toch hail wis dat je dij dr dou nait zain hemmen.

Of heb je dij nait zain, omreden dat je dr zulf nait echt bie wazzen en kin je dat moment allineg mor oet het herinnerns van andere mìnsen.
Was ik dr ook bie dou dr hier veur joaren terug een wolkbreuk was. Of heb ik het oet de verhoalen van anderen. Ik was ja nog mor n joar of vief. En dou mit dij novemberstörm, binnen dat mien beelden, of binnen dat foto’s dij zuk in mien herinnern opsloagen hemmen.
En aalgedureg heur ik mìnsen over aal dij dikke winters, scheuveln, snaai meters hoog. Mor as ik doar over noadìnk, wait ik van winters mit veul regen. Nat, kèl, niks gain snaai, niks gain scheuveln.

Heb ik wait van de elfstedentocht van aargens in de zestiger joaren, of binnen dat foto’s dei ik zain heb. Tillevisie hadden wie dou nait. En binnen dr dou wel tillevisieoetzendens van west. “Joa”, zegt dr aine, dij n joar of wat jonger is as ik, “dat heb ik dou zain. Dou heb ik de haile dag keken.”

Mor as we goan oetreken wanneer dat west hèt, din kin het nait ains. Mien gesprekspartner lag dou nog in waig.
“Mor hou kin dat din”, vroagt ze zuk oaf. “Het stoit mie ja op het netvlies. Ik kin het mie zo veur de geest hollen, hou ze mit nkander over de streep kwamen, n man of vief zes, touglieks. Ik wait het wis en zeker dat ik het zain heb”

Heur herinnern aan n tied dou ze dr aiglieks nog mor amper was. Of toch nait heur herinners, mor herinners dij dr kommen binnen van foto’s, van films. En binnen het din nait heur herinners. Herinners van foto’s en films, van verhoalen.
“As elk dij zuk herinnert dr bie west te hemmen dou mit de Maagdenhuisbezetting, dr ook wis west was, din was het Maagdenhuis oet zien voegen knapt, en had hail Amsterdam op kop stoan.” Vertelt mie ain van mien collega’s, dij ook te jong is om doar bie west te hemmen.

Herinnerns, zo’n moment woar je echt van dìnken dat è van joezulf is. Woar of je van dìnken kinnen, dat je dou een belangriek besloet nomen hemmen. En as je din terugkieken, din had het ook hail aans lopen kinnen in het levemt. Mor hou din. Wat zol dr aans west hemmen, as ik op ain bepoalde oavemd thoes blevem was, of op n ander dag juust wel op tied de deur oet goan was. Zol het levemt din aans goan wezen. As op dei aine dag n ander mìns n andere beslissen nomen had, hou zol mien levemt din verlopen wezen. As ik op dij dag nou nait op motor stapt was, mor auto pakt had. As ik dou op dij dag wat eerder of juust wat loater west was. Wat din?

En was dr aiglieks wel wat te beslissen. En is mien herinnern aan wat dr gebeurd is, wel zo as het is gebeurd, of bin ik het dij mien herinnern ook nog wat inkleurd of biekleurd.
En as ik pebaaier mie terug te hollen wat ik dou doar bie vuilde, bie dij herinnern. Was dat zo’n beetje zo’n spannend gevuil van nou komt het, nou gaait het gebeuren, din wait ik ja amper of dat wel mien gevuil van dou was, of dat ik miezulf bedìnk, dat ik dat dou wel vuilt hemmen mout.
Want het is ja spannend, dat specioale moment wat mie dr nou te binnen schait. Of was het dat aiglieks toch ook weer nait. Bedìnk ik mie dat het spannend beheurt te wezen, omreden dat andern dat zo zeggen, of was het ook echt spannend. Was het echt wel zo’n belangriek moment en woarom bin ik dat moment din zo laank vergeten west. Woarom komt het nou inains weer terug. En was het wel zo.

As ik dij ander nou vroag wat wait dij doar nou nog van. En wait dij het din wel goud of is ook dij zien herinnern een herinnern vol mit beelden dij nait altied zo kloppen as ik weer dìnk dat het is.
‘Er is, onder de vele onbegrijpelijke anomalieën van de wetenschap van de geest, geen huiveringwekkender opwindend feit dan dat we bij onze pogingen ons iets voor de geest te halen wat we lang geleden zijn vergeten, ons dikwijls precies op de grens van de herinnering bevinden zonder het ons uiteindelijk werkelijk te kunnen herinneren.'(uit: ‘Ligeia’ van Edgar Allan Poe.)

Wirdum, januoari 2008.

Jong, wat ja geweldeg dast dat veur mie doan hest. Wat bin ik doar ja blied mit.
t Was wel n beste praan nait. Ik heurde het gusteroavend aal. Het hoelde om t hoes tou. Een echte noordooster. Zoveul snaai heb we ook in joaren nait had. En wat liekt het mooi nait.
En as zun dr straks wat op schient, dient is net het sprookje van de winterkeunegin. Kinst dat, dat sprookje, het was vrouger mien mooiste verhoal. Ik mos dr glad altied wat om reren. Mor dat mog ja gainain zain. Moeke zee altied, dat ik mien troanen beter opbargen kon, veur as ik ze echt neudeg was. Ach, zo ging dat dou.

Kom dr gaauw in, din krigst n kop kovvie van mie. Doar hest gewis wel zin in. Wat zol ik die moaken, n senseo, of hest laiver gewoon echte kovvie. Kinst ook wel n beker sukkeloa kriegen, paast wel wat beter bie dit weer, vinst ook nait. Sukkeloa mit slagroom, dat muik ik altied veur mien man as è mit dit weer dr nog oet west was. Hai kon din zo kolt weerom kommen van zien waark, dat het leek of hom hannen en vouten oafvroren.

Och kiek toch, hest mie boudel bie veurdeur ook aan kaant moakt en het stoepke ook. Wat ja geweldeg. Din kinnen ze van thoeszörg dr straks ook beter laangs. Dij bringen mie om t andere dag n moaltied, kin k zo opwaarmen.
Wat bin ik die doar wel nait veur schuldeg.
Wat zegst, vieftien euro! Oh, eh, ja, eh, dat eh, dat pak ik din zo veur die. Mor wolst nog wel kovvie, en appeltoart, lust ook wel appeltoart. Dat pak ik gaauw oet vraizer en din in magnetron. Wat n oetvienden nait, zo’n magnetron. Stopst wast hemmen wilst dr nog bevroren in en in n poar tellen ist kloar. Dat was vrouger echt wel aans.

Ik wait nog best, veur joaren dou wast ook zo’n haile dikke winter. Wie wazzen nog mor körts traauwd. t Was oonze eerste winter hier. Dou konst nog vèr over t veld oetkieken. Woar nou aal dij hoezen stoan. Wat kon het kolt wezen in dit soort van hoezen. Ain kachel in koamer, de rest van t hoes kolt, staarvenskolt. Soavends most wotter oafsloeten aans vroren die de laidens kapot. Ast din weer deu wèr, luip de haile boudel onner wotter en konst op zuik noar woar het stukkend vroren was.

Noast oons woonde dou n olle wedevraau. Ze was al dik in de zeuventeg dou.
Ach most mie heuren, Dat von ik dou n olle vraau, en nou, nou bin k zulf ja al dik in de zeuventeg. Aankomend joar wor ik achtenzeuventeg. Most toch noagoan, woar blift de tied. Mor goud, dij olle vraauw, dij hielp je dou, soavends mit wotter oafsloeten, laidens deurbloazen, even kieken of t aal goud mit heur was en of we aans nog wat veur heur doun konnen. Sannerdoags smörns sloot ik wotter weer bie heur aan. Mien man ging ja al veur haalf zeuven deur oet, en din sluip zai ja nog. As dr snaai bie vaalen was, schoof ik heur pad ook schoon.
Bosschoppen dee k. Dat heurde zo, ducht mie. Zo dee elk dat dou en zeker hier op zo’n streekje. As je n ander helpen konnen, dee je dat en porremennee bleef dr bie dicht. Ik was ook nait aans wènt, van hoes oet deden wie dat ook altied. Mìnsen hielpen n kander, zo was dat dou, zo heurde dat.

Wat zeest ook al weer dat ik die schuldeg was. Zeuvenenhaalf euro. Ja dat vin ik ook dat die dat tou komt. Hest dr stief waark aan had. Wat zegst mie nou, hest dr aan docht dat ik dr mit mien rollator laangs kin, dat vin ik ja mooi van die, din hest pad ook ja extroa braid veegt.

Dat is ook zukswat he, zo’n rollator. Ik kin mie nait begriepen hou dat vrouger ging. As je nait meer goud oet de vouten konnen, bleef je op stoul zitten. Ik zai het nog veur mie, dij olle vraauw dou. Het ging aalvot minder mit heur. Mit nkander oet de buurt pebaairde we heur te helpen zoveul as we mor konnen. Kinner had ze nait, nou din dee je as buren wat je mor konnen. Aansom, in heur jonge joaren had zai ook altied om anner zien kinner docht. Dien moeke dij het dr n bult in hoes west. Dien oma had t ja nait altied aan tied, mit heur nering. Waist dat nog dat dien oma n klain winkeltje had, of was zai aal oet tied doustoe op wereld kwamst. Dien oma was ook ja wedevraaw. Mit vaaier klaine kinner was dat gewis nait altied even goud te doun.
Oh, dat was dien oma nait, dien moe heur oma?

Och, heremientied, is dat al weer zo laank leden din. Doe bist ain van Rika heur klainkinner. Hèt dij al weer zukse grode klainkinder.
Bist nou n dag of wat bie oma, en wolst wat zaksìnten verdainen. Wat n mazzel dat dr snaai ligt.
Kiek, kovvie mit appeltoart. Lekker nait.

Bist nog op schoul? Studeerst, in Stad. Man, dat had ik ja nait achter die zöcht. Bist al student. Ja geliek hest. Nou kin dat ja, studiebeurs. Joa, dou oons kinner studeren wollen, ging ik dr bie aan t waark, aans was het nait op te bringen. Studiebeurs dat was dr dou nait. Mor dat geft niks, ze binnen goud terecht kommen. Waarkst dr ook bie? Achter de bar. Joa, dat heurt wel wat bie studenten vin ik.
Wacht, ik hol die t geld even op, vief euro was het toch?

Ais kieken woar mien knip ligt. Vanmiddag komt mien hulp nog, dij krigt ook nog geld van mie. Tegenswoordeg betoal we dat zulf, hulp van thoeszörg. Nou ja, dij wichter kinnen ook nait veur niks aan t waark wezen. Oh, ik zai t aal, din kin Evelien heur geld nait kriegen dizze week. Nou ja dat kin aankomend week ook nog wel. Mien zeun komt vrijdag en din nimt è ook geld veur mie mit. Geld oet muur hollen, dat vin ik echt niks. Stoit dr ain achter je en weg ist geld. Nee, dat dut mien zeun altied veur mie.
Hou was kovvie en appeltoart, wel goud ducht mie. Joa, dat bak ik nog altied zulf. Goldrennetboom achter thoes. Lekker nait.
Ja, ast aargens op n terras zitst krigst nait zukse appeltoart, gewis nait.

Wat zol dat op n terrasje wel nait kosten tegenswoordeg, kovvie mit appelgebak. Mie ducht bist al gaauw zo’n vief, zes euro lichter, ast nait meer is. En dit is echte appelgebak, mit slagroom.
Goast dr weer vandeur mien jong. Fijn dast mien pad aanveegt hest. Ast bie oma bist, komst mor weer aits aan.
Noh, nou let è t geld nog liggen ook. Dat baarg ik din toch mor op veur n ander moal.

Wintertied ’09-’10

n Old vertelsel zegt, dat in de midwinternacht daaier proaten kinnen. Nou binnen dr n bult verhoalen dij op dizze menaaier begunnen.

Mor bin je wel aits boeten west in de midwinternacht. En din main ik nait noa de karstnachtdainst vanoet kerk onnerwegens noar hoes. Nee, ik main echt boeten in de midwinternacht.
As aal t volk weer thoes is, as dr echt gain aine meer bie pad en weg is.
Het kin din zo alder meroakelste stil wezen, boeten, dat je joen oam hoast vanzulf inhollen. Je zollen dr din ook grif in leuven, dat daaier proaten kinnen.

Wat mie overkwam in een midwinternacht is al weer joaren leden, mor tot op vandoag bin de herinners aan dij nacht of t guster was.
Midden in nacht was ik wakker worden. Woardeur, ik wait het nait. Wie hadden, net as elk joar dou nog, de haile familie op veziede had. Mien ollu, schoonmoeke, bruiers, zuster en de haile aanhang. Drok zo’n dag. Proaten, kovviedrinken, eten, de laive vree pebaaiern te hollen. En as elk noar hoes is, nog even in rust dag op je in loaten waarken.

t Was al nait vroug meer dou we noar bêrre gingen. Mor haalverwege de nacht was k inains kloar wakker. En op zo’n moment wait ik, goa dr mor oet, van sloapen komt niks meer. Goa dr mor oet. Dou mor wat goud aan en goa mor boeten kieken.
Het was ain van dij zeldzoame witte midwinternachten. Het har de haile dag wat aan snijt. En dr was n dun loagje liggenbleven. n Schiefke moan luit zuk aalgedureg wat zain. Achter oons toen, in t kaampke laand onner heur oafdak heurde ik mien schoapen wat in de weer schoedeln. In t hounderhok dr noast, was gain geluud te heuren. Achter over t laand tot aan Loppersom tou, ain wit klaid.
Op mien baank dij dou nog aan t end van oons haim ston, lag ook wat snij. Dr zaten vogelsporen in. Veurzichteg schoof ik n plekje vrij.
Zitten en kieken.

Bie boer Liewes ston dr wat vai op staal. Het zaachte gerussel heurde bie de nachtgeluuden.
En dou, opains schoot dr n kleur deur de nacht. Blaauw-gruin leek op te gruien vanoet de grond vèr achter Loppersom, toren vergruide in kleur en vörm. Hoog doar boven waaide het blaauw-gruine oet n kander tot geel-oranje en rood. Mit n grode krul was t inains weer blaauweg gruin en aan ziedkaanten leken dr wel rode vlammen oet te gruien. In stille verbiestern zat ik op mien plekje. Het wonderlieke schouwspel wuir in nait wereldse kleuren oetvoerd.

Vörm en kleur as van n groot schilder luipen in n kander over en deur n kander hèn. Wereld wer in vaarf dij zo oetzunderlek was teuverd, dat je dr stil van werden.
n Huver trok mie over de leden. Stilaan vergleden kleuren weer. Het leek wel of ze deur de oarde opnomen wuiren.
Ain enkele sliert van witachteg geel bleef nog n tiedje as n boetenoardse slange wiegelnt op zaachte luchtstromen hangen. Dou wer het stil. Stil in locht en stil in mie.

Wirdum, Midwinter 2005.

Het viel heur nait tou, dat grasmaaien. Wat een zwoar waark was dat. Ze zol zuk nait kennen loaten, deurzetten. Het mos dr vandoag nog oaf. Aans namen kinder heur het toch weer oet hannen.
En dat is ook wel laif en dat is ook ja goud bedould. Dat zegt ze ook aal weer. Mor aalvot op heur kinder leunen, nee dat wil ze nait.

“Jennie, wicht,” har Gert zegt, “Ast doe die nait redden kinst allain, din most het hoes verkopen hur. Dr binnen genog hoezen mit minder toen en minder waark. En der mout veur die genog tied overblievm om te leven.”
Ach, verdold, nou luipen heur de troanen toch weer over t gezicht. Dat gebeurde aalvot as ze mor eevm allineg was en aan Gert docht. Het viel nait tou, dat Gert vot was. Dat ze nou allineg over alles noadìnken mos. Dat ze aal heur beslizzens zunder hom mos moaken.

Ze zet grasmaaier oet en loat zuk deel zakken op het leutje muurtje rondom t bloumpaarkje.
Hier zaten ze dou ook, dou ze hom vertellen kon, dat è pabbe worden zol. Ze zugt nog zien gezicht, verboasd, en dou, hail langzoam wazzen dr troanen in zien ogen kommen. En dou dij laag op zien gezicht, stroald had è, stroald. Zo blied as dij man dou was. Ze wordt der nog waarm van. Anderdoags was è begund het toenpad te leggen, din kon t wichie dammee ook ja in toen stoan. En din huifde zai nait zo stoer te schoeven mit zo’n kinderwoagen deur t gras.

Ze kiekt rond. Appelboom dij poot is dou t wicht geboren is, en de andere boom dij n poar joar loater der bie kwam. Twai wichter, zien grootste schatten, zo vertelde hai altied aan elkenaine. Zien wichter, zien tröts. “Jongs kommen vanzulf wel, ik mis ze nait.” Ze heurt t hom nog zeggen.

In het hok scharreln zien hounder wat aan. “Dat heurt der bie op het pladdelaand, hounder en n hond”, was zien taimke altied.
Het liekt heur hoast zo tou, dat è noast heur zit. Nee, ze kikt nait op, din is è ja weer vot. Nee, as ze zo zitten blieft, din is è dr nog. Din is het nait echt zo west. Din huift ze dij grode leegte, dij iezelke kolle nait te vuilen. Din is het nog net as altied, din zit è gewoon noast heur, din goan ze straks gewoon aan toafel en din kieken ze straks gewoon tillevisie, drinken kovvie, goan soamen sloapen, ligt zien heufd gewoon noast heur, heurt ze zien oam, vuilt ze zien bain, roekt ze zien hoar en holt ze zien haand vast. Zo, zo as t heurt, zo, zo as t altied west het.

Ze striekt zuk over bain. Striekt zuk de voalen oet heur spiekerbroek. Vrieft stief over heur knij, vrommelt wat in heur buus. Weer gain buusdouk, maauw van heur shirt striekt heur over t gezicht, over ogen. Ze slagt handen veur ogen, of dr gain aine zain mag wat zuk der van binnen oafspeult. De troanen lopen heur tussen de vingers deur. Daipe snokken loaten heur haile lichoam schudden. Ze loat zuk van het muurtje oafzakken in het zaachte gras. Het verdrait is zo groot, hier wait ze gain road mit.

Alles hèt ze wel aankind, het zaik worden van Gert, het geraais noar t zaikenhoes, zien chemokuren, zien verdrait, het verdrait van de wichter. Aal het volk dat laans kwam, elk dij op de hoogte brocht worden mos. Alles had ze aankind.
Dou het dudelek wer dat Gert nait genezen zol, haren ze proat, proat over geld, over hou zai wieder mos en wieder kon, over de wichter, dij toch ook aal zo groot wazzen, proat over hou of t west was mit heur baide, proat over zien cremoatsie. Muziek oetzöcht, adrezzen opzöcht. Staark was ze west, aal doage staark. Veur heur kinder, veur de femilie, veur de vrunden. Elk haar aalweer zegd hou staark ze toch wel was. Zo had ze zuk ook vuild, staark. Ze docht ook aal dat Gert dat zo wild haar, dat zai staark mos wezen. Staark. Veuraal veur de kinder, want dij binnen ook nog jong, en dij missen heur pabbe toch ook zoveul.

Ze wol, ze zol, ze mos wieder. Kon nait blieven stilstoan bie wat dr gebeurd was. Het leven ging verder. Het doagelkse alderdoagelkste ging gewoon zien gang. Gras gruide, bloumen bluiden, regen viel, zun kwam op en ging weer onder.
Eerst telde ze de minuten, nou was è zeuventien minuten dood. Dou al weer ain dag en drai uur. Loater telde ze de weken en dou op aineg memint was t aal vaaier moand en drai doagen en twinteg menuten. Ze bleef tellen, of heur levent dr van oaf hing. Of ze doar alles mit ongedoan kon moaken, of het din gewoon nait woar was. En ze wos nait wat ze nou aiglieks vuilde. Heur verstand zee dat è dood was. En dat wis ze ook wel, mor heur haart, heur lief wollen het nait waiten. Wizzen dr niks van. Wizzen dr nog aal niks van. Elke oavend pakt ze ook zien mes en vörk, ook zien bord. En zet het din terug in kaast. Aan het ind van de dag blieft ze te t roam oetkieken, en din vuilt heur haart, dat è toch wel hail loat is dij dag, zol dr wat gebeurd wezen onnerwegens. Heur verstand wait wel beter, hai komt nait. Nou nait, nooit nait. Nee, dr is niks onnerwegens. Mor hai is dr nait, haildaal nait. Never nooit nait.

Hier in het gras dringt het opains tot heur deur. Heur haart vuilt wat heur verstand heur aal zo laank pebaairt te vertellen. Ze is allain, hailemoal mouderziel allain. Ze snokt heur verdrait oet, huift nait staark meer te wezen. Geft heur over aan aale pien en verdrait. Is nait meer staark en wordt doardeur staarkt. Wordt troost deur het zaachte gras en de waarme zun. Gait mit rug tegen het muurtje aan zitten en loat ale ainzoamhaid tot in het daipst van heur gemoud deurdringen. Stoit op de raand van de grode oafgrond dij aaiweghaid nuimd wordt en kiekt tot daip in heur aigen aigenhaid. Wait dat ze dizze weg zulf goan mout en ook zulf goan kin.
“Gert mien jong” heurt ze zuk zeggen, “dit is mien weg, dij mout ik goan. Allain.”

Wirdum jan. 2007

Op toavel ligt n stukje pampier, dat al wel honderddoezend moal open en dicht vollen is. Ziedkaanten binnen voazleg en vollen binnen slim sleets worden.
Het plastic omslagje woar oft pampiertje in zat, is op noaden oetscheurt.

“Ik huif t nait meer te lezen. Kin elk woord oet mien kop, wait sekuur hou elk lettertje schreven is. Zai t aal nachten veur mie en bedink mie wat of ik terug schrieven mout. Mor ik kin gain woorden vinnen, ik wait nait…”
Man legt dr n foto noast.
“Dij heurt doar bie.” Klinkt zien stem. “En dizze,” hai legt dr nog n foto noast, “dizze is van loater.”

Op de aine foto stoit n schiere jonge vraauw. Ze het heur hoar wat opstoken. Donker laank hoar, mit wat krullen. Heur ogen kieken duuster in de lens, hoast of ze t nait vertraauwd. Toch ligt dr om heur mond n klaine glimlach.
“Ze was zo mooi,” fluustert man, “zo mooi en zo laif. Ik docht dat wie veur aiweg en altied bie nkander blieven zollen. Dat wie veur nkander moakt wazzen. Dat wie nkander tegen kommen wazzen, dat was ja al n wonder op zuk. Din kon dr toch niks meer wezen dat oons oet nkander drieven zol.

Hou wie op nkanders levenspad kommen wazzen, dat mos ja wel zo oetdocht wezen. En dat ze mie oetkoos, mie. Lelk jonk mit dat onneuzele brilletje, mit dij spillepoten. En toch was dat zo. Wie kwammen op nkanders pad en dat zol oons pad worden. Wie mit zien baide, wie zollen bie nkander blievem, zo wisse as wat. Aiglieks mog ze ja nait ains bie oons kommen. Ze kwam oet t ruzzenkamp en wie zaten in t waarkkamp.

Mor zokswat gebeurde wel meer. Dr gebeurde dou wel meer wast die nou nog amper veurstellen kinst. Dat wie doar in zo’n waarkkamp zaten, dat doar Ruzzen in t aandere kamp zaten en dat we ook nog deden wat dr van oons vroagt wèr. Nou ja, vroagt. Het was n hardhandege menaaier van vroagen en din dou je aal gaauw wat dr vroagt wordt. Het ging zo ast ging. As dr bombardementen wazzen, din verkroop ze zuk altied bie oons. En dou, aan t end, dou wie vot konnen, wol ik heur mitnemen. Wie heurden ja bie nkander. Mor ze wol eerst waiten hou of t heur ollen vergoan was. Hou of t doar aal was. En ik, ik wol mien ollen zain. Wol waiten of ze dr nog wel wazzen. En din, din zollen wie nkander weer opzuiken, zollen veur altied en aiweg bie nkander wezen. Altied gelokkeg en altied mit zien baide.”

Hai gaait weer zitten. t Tikken van de grode klok op bozzem is aal wat dr te heuren is. Op de heldere slag van draai schrikt è op: “Ze was dr nait, was nait op oafsproken tied en ploats. Ze kwam nait, dij dag nait en ook nait op aal dij andere doagen dat ik doar ston. Ze kwam nait, ze kwam nait.

En ik, ik wus nait wat ik mos. Oafraizen en mien ollen achterloaten. Ze wazzen ja zo bliede dat ik dr weer was. Oafraizen, mor hou kon ik heur vinnen. Op roakeldais oafraizen en din mor zain. Mor tieden wazzen aans worden. Mien braiven kwamen weerom, wuiren nait oafleverd. ‘Adres onbekend’ ston dr op.

En dou op n dag kreeg ik dit braifke en dizze foto. Kiek lees mor. Dat is mient. Dat leutje popke is mient.
Ik wol dr vot doadelk op oaf. Adres ston dr ja in. Ambassoade gaf mie gain visum. En weer kwammen mien braiven weerom.”
Zien grode haanden frommeln en friemeln wat.

“Most dit mor mitnemen, most mor kieken wat ofst dr mit dust. Mien vraauw wait nait aans of ik heb het wegdoan. En as ik dr straks nait meer bin en ze vindt dit in mien pòrtefulie, din dou ik heur doar zoveul verdrait mit. Dat wil ik nait. Ze was goud veur mie, ze gaf mie kiender en ik bin wies, slim wies mit mien kinder. En ze bleef bie mie dou ik old wèr en nou ik zaik bin, is ze dr ook. En straks, as ze allineg wieder gaait, din zol ze mit n gerust haart aan mie dinken.”
“Mien verdrait en mien laifde neem ik mit mie mit. Dat is van mie.”
Baaide foto’s en t vervolde pampierke kommen in n enveloppe.

n Dag of wat loater stonnen we in crematorium bie zien kist. Familie hèt oafschaid nomen. Kist wordt sloten. Tussen zien grode haanden twij foto’s en n sleets stukje pampier mit raffels aan ziedkaanten.

Wirdum, prilmoand 2009

n Klain kèl stroompje tocht verkleumt mie de vingers.
k Schoef ze onder t zaachte flanel van kuzzensloop.
Licht van stroatlanteern, filtert deur t haalfdicht schoven gedien, vaalt over oons bèr. Klaas zien grieze hoar krigt in dit zaachte schiensel n zulvern glans. Aan zien oam heur ik dat è in daipe sloap is. Veurzichteg draai ik mie om, k wil hom ja nait in zien nachtrust storen.
Beneden in koamer, slagt oons grode klok twij haarde sloagen. Vlak doarop heur ik leutje pendule heur vroleke, bliede klank: ‘alweer twij uur van dizze nije dag binnen veurbie’. De olle koekoeksklok liekt mie in mien sloaplooshaid oet te laachen; ‘koekoek, koekoek’.

Veurzichteg schoef ik te bèr oet. Evem heur ik Klaas. “Blief mor liggen,” fluuster ik hom tou, “t is nog midden in de nacht. Kom zo weeromme.”
Mien goud van de veurege dag pak ik onner aarm en sloep zo stilletjes ast mor kin trap oaf noar beneden.
Eerst mor ais in koamer op baank zitten. Wèl wait, messchain komt sloap din wel. Mor aiglieks wait ik van te veuren dat dàt vergeze hoop is.

As ik zo n tiedje zit, vaalt het mie op, dat het amper duuster is in oons hoes. Veur joaren terug, dou wie hier pas woonden, was het snachts routduuster. Wie hadden dou altied n zaklanteern noast bèr liggen, veur as we dr ais oet mozzen. Mor nou, nou huft zukswat nait meer.
Oons boetendeurlaamp loat zien licht op de widde auto van Klaas vaalen, oons keuken is doardeur hèlverlicht. In koamer vaalt het licht van de stroatlanteern van n endje verder op. Duuster, nee duuster is t nait meer.

En sloap wil nog steeds nait kommen. Messchain as ik es evem noar boeten goa. Messchain as ik genog kolt wor en din weer in t waarme bèr kroep. Messchain dat din de rest van de nacht nog in sloap deurbrocht kinn worden. Messchain.
Hond in zien körf tilt kop op. Legt hom weer op zien poten terug, as è zugt, dat ik nait van plan bin om zien raim te pakken.

Ik dou deur lös en loop tussen schuren deur, toen in. Een fel oranje schiensel legt een onnatuurlek licht over bomen en viever. n Flotje wind as n zuchtje striekt mit onzichtboare hand leutje kabbeltjes in t wotter. Het liekt wel n klain vuurzeetje in het spoukachtege licht.
Hier en doar heur ik het gescharrel van wat nachtdaaier.

Gedachte aan n gebeurtenis van laank leden komt opains terug: ‘Wie wazzen vot west mit mit auto. Dou we hond oetloaten wollen in toen, was dij mit gain meugelekhaid toen in te kriegen. Achter oonze schuur, wie hadden dou nog mor ain schuur dr stoan, heurde wie een roar gesnoef en gepoest.

Fantazie sluig oons op loop, wat dr wèl nait aal in toen wezen kon. t Was dr meer as routduuster, wie konnen echt gain haand veur ogen zain. Dou we mit zaklanteern toen in schenen, viel t licht dr van in n poar grode broene ogen. Boer Liewes, achter oons, har jonkgoud in t laand stoan. Doar was n slootjespringer bie. En dij was in oons appelhof belaand.

Midden in nacht bin we dou mit nkander aan gaang west om t baist weer terug over sloot te kriegen. Midden in de nacht, in het pikkeduuster. Het mout wèl n spoukachtig gezicht west hemmen. Lichtbundels van zaklanteerns, dij hinneweer schienen, tussen graauwe aarmtakken van bladloze bomen.’

Mor nou, bie aal t licht wat dr nou midden in de nacht is, kin k mien kraant nog wel lezen.
Ik besloet om toch nog mor evem aan de wandel te goan. Sloap is ja nog vèr te zuiken.
Duuster, woar is t nog duuster?

Doar woar oeit over leegliggend nat laand grieze dookslierten tot widde wieven en andere spoukinbeeldens omtovert werden, verdrieven nou grode lampen oons baang wezen in t duuster van de nacht. Oonze angst dat dr ain oonze weelde en welvoart oafpikken kin, zörgt dr bliekboar veur, dat we haim en alles dr wied omtou, van vroug in de oavend tot loat op de mörn in fel licht zetten.

Of zol we baange wezen veur oonze aigen schare en oonze aigen spouken. Binn we baange veur aigen gedachten en aigen spoukspinsels, zo baange, dat we wereld om oons tou hèl verlicht willen hemmen. Moan en steerns binnen nog amper te onderschaiden. Mor vanoet satelieten is oons laand zichtboar as ain grode lichtvlek.

In oons toen hemmen rans-oel en stain-oel al laank heur plek verloaten, op zuik noar wat meer leefroemte en minder licht. Noast het gemis aan echte stilte, komt dr toch ook al meer verlangst noar echte, donkere, duustere nachten.

Wirdum, Jannewoarie 2004

Der binnen momenten in t leven, woar je even bie stil stoan blieven. Of woar je aiglieks bie stil stoan zollen mouten. Mor zo as zo voak, heb je t drok en veur je t in de goaten hemmen is tied wiedergoan. En t moment is al weer veurbie. Der binnen van dij haile grode momenten en din blief je zeker wel even stilstoan. Sums ist zo’n moment dat je dìnken dat haile wereld ook stil staait en toch draait dij gewoon wieder op zien laange, laange boan. Messchain liekt t wel zo, mor as je wat oller worden, kommen der aal voaker zukse momenten. Momenten van stilstoan en joe realiseren dat wat der is nait weerom komt.
Hou kom ik doar nou weer zo bie….
Nou, lutje jong was dizze zummer bie oons. Lutje jong kin ik al laank nait meer zeggen. Duurt nait laank meer din gruit e mie boven kop. Lutje jong is grode kerel worden. Grode kerel mit zien aigen meziek, zien aigen ideeen en wis en zeker ook zien aigen kop. Jong het zien acht joar grondschoul had en oetslag van Cito-toets gaf VWO aan. Zien kameroad kreeg zulfde oetslag. Dus mit n baaide noar n aandere schoul. En din gebeurt t: agenda, schriften, kaftpapier. Kaftpapier, joa gewis, bouken kommen tegenswoordeg weer oet n boukenfonds en din wordt der van kinner verwacht, dat ze zuneg binnen op heur bouken. t Spul mout kaft worden. Sms-je van dochter: ‘Hest doe wel ais bouken kaft?’ Bouken kaften…. n Tas mos der kommen. Rugzak; zwaart, mit n specioale tekst derop.

Agenda; nee, nait dij, mor dij. Schriften, multo’s, pennen, potloden. t Stekt zo naauw, joen haile ego hangt der vanoaf. Fiets mos der ook kommen, mor kameroad en hai wollen n olle opoefiets. Gain nij spul, dat paast nait. Din binnen ze ja direct zichtboar as brugsmurf. Aalgedureg haren we t wicht aan telefoon: “Was ik ook zo? Nou most toch weer ais heuren. Nog even en ik dou hom wat. Hai zuikt t mor oet, hai en Jan mit heur baaident.” Wie konnen der wel om lagen, mor toch….
Toch bleef der bie oons baaide zo’n gevuil van dit is weer zo’n moment, zo’n moment woar je bie stilstoan, woar t leven zoast west hèt, nait weer komt. t Leven woar je zo aan wènd wazzen, veraandert zuk, wordt aans. t Komt nait weerom.
Jong gait noar n aandere schoul. Messchain ist wel leste keer, dat è in zummervekaanzie bie oons is. Messchain is t aankomend joar wel hail aans. Elk joar in zummervekaanzie of in aandere vekaanzies was e der. Aalgedureg ook in weekends. Wie zagen hom opgruien. Wie konnen der van genieten. En nou, nou komt der weer zo’n grode verandern op oons of. t Is veur hom t opgruien, t spannende van groot worden. Doar heuren ja gain opa’s en oma’s meer bie. Doar kommen kameroaden in beeld en wichter, verlaifd worden, leren en din studaaiern. Aander volk komt der in zien leven. Zien leven krigt zien loop. En messchain wel n haile aandere loop as wie verwachten. Heuren wie doar nog bie? As ik dit zo schrief, bedìnk ik mie, dat t ja nait allìnneg doarom gaait. t Gaait ook om oons zulf. Om hou wie aan hom zain kinnen, dat we oller worden binnen. Hou wie aal meer oller aan t worden binnen. Om oons tou goan mìnsen dij we al joaren kinnen mit pensioen of vut. As we op n traauwerij binnen, ist nait van vrunden, mor van kinder van vrunden. Cremoatsies binnen aal voaker van mìnsen van oons leeftied. Wie worden oller, worden strammer, willen nog zo veul, hemmen nog zoveul plannen. En din inains bedìnk je joe, dat tied veur weer n nije generoatie aanbroken is. Op mien waark goan der verschaaident woar ik mit waark mit de vut. Sums, ast wakker worden mie zwoar vaalt, wil ik dat ook. Lutje jong was bie oons. Soamen keken we noar aal dij prachtege klippers en aandere schepen dij Eemshoaven en loater Delfziel binnenvoaren deden. Hai glom der over. In dij tied had e wel leven willen, kaptain op zo’n schip. Hai genoot van t vuurwaark. En was glad wat verdraiteg dat t al weer veurbie was. Loatste oavend ligt e op bed. Ik zit nog even op raand bie hom. ‘Dit was toch echt wel de alderschierste vekaanzie.’ Zegt e. ‘Sums wol ik wel dat tied stil stoan bleef, gewoon nou,’ en hai knipt even mit vingers, ‘stil stoan bleef.’ Ik striek hom deur zien krullen en kin ja nait aans zeggen as: ‘ik ook mien jong, ik ook.’

Wirdum september 2009

“Gaaist mit aner week, wie goan n bollenmand moaken.” Vol enthousiasme nuigt veurzitter van ons raaiskemizzie mie mit te goan. “t Is nog november, t kin nog nèt”, zegt ze. Bollenmand moaken, helpt vast om de winterdip wat de boas te blieven. Joarenlaank heb k in haarfstvekaanzie in mien toen bollen in grond stopt. Gaf wat te doun in zo’n graauwe tied. En gaf mie t gevuil dat t toch wel weer veujoar worden zol. En zeker noa midwinter kon k ze sums wel te grond oetkieken, zo’n verlet har ik om zunne en kleur. Nog elk joar kommen der hinter en twinter in toen snijklokjes en poaskebloumen op.

En zo goan we op n grienderge woensdagmörn mit plougje vraauwlu op stap, bollenmand moaken. In n kolle kas zitten we, soam mit nog zo’n plougje, stoef bie nkander aan de kovvie. Haiteluchtkaggel geft waarmte veur dij der dicht bie zitten. Bin blied da’k mien waarme stevels aan heb en mien waarme jaze.
Din krieg we van ales te heuren over bloumen en bollen. En over hou we ons mand verzörgen kinnen om der zo laank meugelk plezaaier van te hemmen. As k zo heur over hou t aal mout, vroag ik mie òf hou mien bollen altied kaans zain hemmen toch te grond oet te kommen. Meer geluk as wieshaid west, ducht mie. Din ist zo wied, wie goan aan slag. Zo’n viefendatteg vraauwlu lopen deur nkander hèn, om nkander tou en stoan in rieg bie grode kisten mit bollen, din weer terug noar heur aigen mand, woar loag noa loag bollen en swaarde grond in vlaaid wordt.
Onnerin kommen dij bloumen, dij as leste bluien en elke volgende loag bluit weer net even wat eerder. Kweker loat ons n foto zain van ain van heur aigen manden van veureg joar en joa, dat is n mooi kleureg ploatje. Of dat van ons net zo wordt mout we nog moar òfwachten. Om n uur of twaalf bin we kloar, we helpen nkander om de manden bie d’auto’s te kriegen. Mien ol bestelautootje komt goud van pas, d’ain noa d’ander schoeft heur mand der in. “Nait te haard deur de bochten scheuren, din valen ze om en kinnen we vannijs begunnen,” krieg k as road mit. Op maarktplain in Loppersom nemt elk heur mand weer in ontvangst. En nou mor wachten wat der van komt. t Zel weer veujoar worden.