Uncategorized

Wie kinnen van alles beleven in ons Grunningerlaand, lu. t Schierste woord is boerenverstaand, heb k heurd. Zulf docht ik aaltied dat t n scheldwoord was. Hou is t nou meugelk dat wie t mit beleven maggen dat n scheldwoord, t schierste woord worden is. Doar kin k mit mien boerenverstaand ja nait bie. t Kin mie niks verschelen hur, mor wat goan we nou din kriegen. Kinnen wie din zo stoareg aan veur aal scheldwoorden wel wat gouds bedenken? Bie t woord boerenverstaand is t al zo dat d’eerste en leste letters ‘omklapboar’ binnen, zeggen ze. Nou vroag ik joe: Woar binnen we din mit bezeg. Doar kin k ja mit mien boerdenverstaand nait bie. Is t sums zo dat k ter tröts op wezen kin? Op mien boerenverstaand? Ze verkloaren t as nuchter, dudelk en recht deur zee.
Hm. Zit ter din toch wat in? Doar mout ik ja ais goud over noadinken. k Wait nait of mien boerenverstaand door wel geschikt veur is. Aalhouwel? Nuchter, dudelk en recht deur zee? Dat binnen toch ennege aigenschappen. k Bin meschain n beetje meer tied neudeg om noa te dinken moar din komt ter ook wat gouds uut.
“Dat zol veur elkenain ja aaltied goud wezen,” zee mien zegger. Omdinken bedoul ik.
Zeker as dat t schierste woord is. Goh, k was aaltied al zo groots op mien oafkomst as aarbaider, dij hebben ja ook veul mit boeren te moaken.

Ik vroag mie wel of wat we loater kriegen as mooiste woord.
Zulf vind ik laiverd goud klinken en snoetjeknovveln bin k ook nait vies van. Wie zellen mor oafwachten lu. In elk geval kinnen wie dus basteg wezen op oans boerenverstaand.
Mor hou t din mot mit aal dij dingen in de wereld dij ik nait begriep? Komt dat din ook deur mien boerenverstaand? Din kin ik ja dubbel tröts wezen, want wat wie soms mitmoaken mouten, is ja ook nait te begriepen. Toch bin k ter bliede mit lu.. Ik kiek inains huil aans noar miezulf en aal dij Grunnegers om mie tou.

In n groot bos stonnen twij bomen. Heur takken roakten n kander. Zai wollen zo groag dichter bie n kander kommen, mor dat was nait meugelk.
De aine boom was n beetje groter as
d’aander. Hij huil zoveul van dij laange slanke takken dij hom roakten en was zo vol van bewondern veur de smale zulverwidde stam. Ze wollen mekoar groag hailendal omhelzen. Soms wazzen ze zo verdraiteg dat ze de vogels, dij op heur takken zongen en onder heur blaoderdak rustten, nait ains heurden.

Op sommege doagen luip t wotter van heur bloaren, woardeur t leek asdat ze schraaiden. Toch perbaaierden ze te gnottern van de zun, t strelen van de wind, dij heur takken mit bloaren over mekoar vreef. Mor t verlangst naar mekoar bleef, zölfs in dij vroleke doagen as kinder aan heur vouten speulden.
Op n dag begon de wind haard te waaien. Hai begreep wat ze zo geern wollen. De wind waaide zo haard dat onze verlaifden omwaai-den. Soamen vuilen ze dele. Dit was wat ze aaltied al wollen, nou roakten heur takken en stammen mekoar hailendal. Zai daankten heur grode vrund de wind en schraaiden van bliedschop. Heur troanen koeskasden zok en vuilen op de grond.
Huil, huil laank bleven ze zo liggen.
Knienen speulden hoasje over, wandeloars rustten uut, en kinder perbaaierden te balanceren op heur stammen. Elkenain verwonderde zok dat de twij baarkebomen zo mit n kander verstren-geld wazzen.
Ook de boswachter zag op n dag wat ter beurd was. Hij von t n prachteg gezicht. Mor, hai was aansteld om t bos te onderholden en omvalen bomen mozzen vort. Hai ontdee ze van heur takken en ze wuien in stukken zoagd.
De gelaifden eindegden heur bestoan in n open heerdvuur, woar-veur n verlaifd stel zat. Zai omhelsden mekoar bie de waarme gloud van t heerdvuur. Intied de rook omhoog kringelde, keken ze mekoar laifdevol in de ogen.
Gelaifden bie t heerdvuur noch de twij baarken hebben ooit waiten dat op stee woar de bomen valen deden, vaar jonge baarken gruid binnen.

Mien verhoal is omtoald vanuut mien bouk “Golven der Levenszee”

Jan kwam loat thuus dizze oavond. Normoal kwam dat nait veur.
Noa tienen thuus? Dat dee e nait. Dizze oavond wazze zien goaie gewoontes vergeten. Woar dat deur kwam? Hij wos t nait.
Het zaachte gevuil binnen in hom; hai haar der nog gain woorden veur.
Rusteg dee e veurdeur open en ging deur de gaang noar d huuskoamer.

Vremd? t Licht was oet. Woar was Grietje?
Zol zai zuk zeurgen mokt hebben? Hom wezen zuiken?
“Grietje?”
Nogmoals ruip e heur.
“Grietje?”

Heurde hai zaacht geschoevel?
Zunder t licht aan te doun ging hai op t geluud oaf. Zien vout kwam tegen t buro.
Zien haand ging noar de knop van t burolichie.
“Gain licht!!”

Weg was t zaachte gevuil,
‘n Vremde stem? Weel kon dat wezen? n Daif? n Inbreker? Of nog aarger?’
Deure was gewoon op slot weest.
Op t zeulvde moment vuilde hai een zaacht windje laangs zien oren en n kreunend geluud.
Dat was zien vrauw! Hai wos t zeker! Roazend van aangst de hai n stap in de richten van t geluud en vuil laankuut op vlouwer.
Bie leutjen weenden zien ogen aan t duuster. n Donkere schim kwam op hom tou…

“Woarom kwams t nait eerder thuus. Nauw is alles verloren.
k Zal die nooit meer vertrouwen. De woarheid of gain woarheid, doe huifst niks meer te zeggen. t Is over en veurbie. Alles is aanders worden. Hest zulf om aans had.”
n Zacht ploffie klonk. n Geluudsdemper? n Klap op kop? Hai wol reeren moar der kwam gain geluud.
“kkk In tttt uutleeggen,” Stuttjede hai.”
“Bek dicht!” klonk t bevel.

Toun?: Gain moesie meer te heuren. Jan lag nog aal op t lief zo as e deelkommen was. Zachies draaide hai zok op rugge en pebaairde op te stoan in de nou doodstille koamer. Hai kon zich nait bewegen.
“Heelp.” jammerde hai.
n Daibe lamheid kwam in hom op. Dit is t eend. Nooit zal Grietje de woarheid waiten.
Nooit zol hai zulf de woarhaid waiten over dizze aovend.

Nog n keer perbaaierde hij om in t eend te kommen. t Ging nait. Hai was as verlaamt.
Dou leegde der ook nog aine n aarm over hom heen en huil hom vaast. Hij kon gain kaant meer oet.
“Jan! Jan!” heurde hai opains van huil ver de stem van Grietje. “Wat gebeurt ter. Wat is t er mit die!”

Zai dee t licht aan en mit n daipe zucht uut zien dreuge keel zag Jan dat het drij uur in de mörgen was.

(Mit dit verhoal won Hillie de eerste pries bie Grunneger Schriefwedstried 2006 van t Hogezaand.)

Hinderk ging deur de snapdeure van de flat en dou deur zien aigen veurdeure. Hai kwam in de koamer en alles was uut en dood. Met zien leste krachten ging e noar de lozaaierkoamer. Dat dee e mainstied om zien vraauw nait wakker te mokken as e loat thoes kwam van zien dainst bie de plietsie. Aigenlieks mos e nog wat eten, mor t was zo’n zwoare, laange dag west dat e laankuut op berre vuil. In de verte heurde hai de leste traain nog noar stad rieden, mor hij sluip al veurdat e zich in de kussen nuzzeld haar. In dreum ging e de dag weer deur. Vannijs beleefde hai hou e s mörgens vroug al op t buro kommen mos om dat ter n bericht kommen was van n inbroak in het ING gebaauw. Mit man en macht wazzen ze der hìngoan.
t Leek nait schier, der was n gedounte as ik wait nait wat. d’Huile dag wazzen ze bezeg met t overleg, verhaandeln en grode spannen. Het duurde n aiweghaid veurdat ze de boudel weer in odder haren. Der was veul schaiten en gedonder wèst. Heuren en zain verging joe.
Laankuut haren ze mit schaitiezer in aanslag legen. Kammeroadschap en aangst lagen stoef bie n kander. Sums leken ze te winnen en dochten ze dat t kloar was, mor din begon t gespuus weer vannijs te schaiten en kregen ze weer nait ain van dij baliekluivers aan de tillefoon. Je zollen in boksem schieten van aangst, mor meschain haren ze doar gain tied veur had. Aal aandacht was richt op de mensen dij gijzeld wurren. Je willen toch groag dat minsen der leemteg oetkommen?
Mor nou was t gelukkeg veurbie en de sloap gaf hom de rust noa dizze verschrikkelke dag. Hij was as in t parradies, zo lekker sluip e.
Smörgens, dou e wakker wui, ging e eerst kieken woar zien vraauw was, mor ze was nait in slaopkoamer of does. Omreden hai heur nait von, ging e, nog aal zo muide as n hond, in veurkoamer kieken.
d’Huile koamer zat vol mit minsen. Femilie, vrunden en bekènden. Zien vraauw zat op baanke mit heur zuster en zien bruier noast heur. Ze snokte t uut, Hij ging noar heur tou, mor kon nait recht bie heur kommen. Gramnieteghaid ging hom deur de leden en hai wol de huile boudel wel uut de wege schoppen.
Zo ‘n zwoare dag, zo laank sloapen, nou wol e wel eem bie zien vraauw wezen. Mor wat of e ook dee of zee, t was alsof ze hom nait heurden of zagen. Hai bulkte t oet en reerde.
“ Jaantje, Jaantje, wat is der! “ Hai kreeg gain antwoord. t Was alsof e nait beston.
Hai keek nog ais goud om zuk tou en zag dat de pioano uut zied zet was en dat ter n grode, laange kiste op dij plek ston. Benijd luip hai der hìn en mit n grode schok zag hij zuchzulf derin liggen…..
Hai schrok en begreep touglieks woarom e zo muide was en gainaine hom zain kon. t Haart dee hom zeer as e noar zien vraauw keek en de woarhaid drong mit n klap tot hom deur. Hai ging zitten op d’ainege stoul dij leeg was.
Netuurlijk haar er der nog laank gain vrede mit, mor der zat hom aans niks op. Allinneg, hai wol zo geern waiten wat der beurd was. Meschain kwam e der ooit achter. Vrouger haren ze hom verteld dat as je dood gingen dat ter din n paradies was, mor zo laank zien vraauw zo verdraiteg was, ging e nait op zuik. Hij wol nog bie heur bliemen. Om zo dicht meugelk bie heur te wezen, bleef e op zien stoule zitten om zo noar heur te kieken.

Hebben joe dat ook wel ais lu, dat je nait waiten wat links of rechts is?
Soms kin je zo op de kop kriegen dat je nait waiten van oost of west, loat stoan van wat links of rechts is. Aigenliek is dat din ook ja gain meroakel. Meroakels vin k t wel aaltied, dat ales wat wie om ons tou zain, aal dij gebaauwen, aal dij dingen woar we mit groot worden binnen, dat t der aaltied aal was en dat aaltied zo blift. Aal dij gebaauwen, aal dij dingen, woarvan wie dinken dat t zo heurt. t Is ja aaltied al zo west. Moar ook dat is n keer moakt, baauwd of ontwikkeld. t Haar der ook aans uutzain kind.
Wie binnen aalmoal wènd dat as je deur dicht doun, dat e dicht gaait, as je t lichtknoppie indrukken, komt ter licht. Mor hou zol t wezen as ik de botterdeuze pakken wil, dat ter n panne van t rek òfdondert of as ik mien man n smok geven wil dat ter inains n beer of zwien veur mien snuvverd staait? Wie binnen t zo wènd dat ales is zo as t is. Elk het doarin ook ja zien aigen veurstellen, zien aigen woarhaid. En t is voak ook nog n grode oorzoak van roezie en oorlog. Mor hou zollen we ons vuilen as t aans was? Hou zol dat wel wezen as ale gewone dingen inains ongewoon wuiren. Kin ie joe dat veurstellen? As de melkboer petrolie bringt en de bakker mien rugge masseert. Din kin je ja naargens meer van op aan.
Ik heb t mitmoakt lu. Je zellen mie nait leuven willen, mor verleden week hé, dou luip k mit mien loopwieler over stroade. Aan mien linkerkaande luip mie n man veurbie. Mit tröts huil e de parreplu in d’heugte. Hai von dat t regende. Mor der was gain wolkje te zain en der vuil gain spatje regen. Even loater kwam mie der aan rechterkaande n vraauw in bikini veurbie. Mor t was drij groaden onner nul. Ik pakte mien tillefoon en dou kwam der zoveul wotter uut asof k de braandweer beld haar. De koekoek luid zien kukeleku heuren en de okster daanste op accordeonmeziek.
Ik luip over stroade en zag alles aan. k Wos nait wat ik ter van dinken mos. Ik wos van links nog rechts. As k mien pa ruip, kwam mien moeke, as k mien opa wol, kwam mien zuster. Volgens mie was d’huile wereld in toeze. In de huuskoamers zag ik de radio glinstern as de TV en de TV draaide as n sirreltobbe in t rond. En ik luip mor en luip mor en wos nait wat k ter aan haar. Mien loopwieler was inains n kinderwoagen worden en de postloper druig n kimono.
Dou k loater thoes kwam en t licht aandoun wol, spuilde t husie deur, as k koamerdeur open dee ging tillevisie aan. Dou k n bouk pakken wol, vuil der n panne in keuken omdeel. k Kon gain moppie thee drinken want der zat kovvie in theepot. As k wat aanpakte, kreeg k aans wat asdat ik wol. t Was om roar van te worden. As je din nait meer waiten wat links of rechts is, is dat toch ook huil begriepelk. Wat k nait begriepen kin is dat wie der aaltied mor vanuut goan, dat alles zo gaait as dat wie willen en woar we op reken. Dat ik soms aander dingen zai as joe, dat dingen veur mie aans binnen as veur joe en dat we doar din soms ook nog kifkederij deur kriegen, dat is wat k nait begriep. Elk het toch zien aigen meneuvels. Elk peutert toch op zien aigen menaaier. Elk het zien aigen oogmaark. Zien aigen links en rechts?

Ik luip doar en docht dat wie der teveul op vertraauwen dat ales is zo as t is en dat wie gain idee hebben hou riek we wel binnen. Wie leggen ons pokkel op n zaachte bèrre, kroepen onner waarme dekens en kinnen rustig sloapen. De vogels in de lucht, de bloumkes in t gras en de mìnsken om ons tou. Wat bin wie riek.
k Wos nait hou ik t weer kloar kreeg dat de koekoek weer koekoek ruip en d’hoane weer kraaide. Zodat ales weer gewoon wuir. Dat we weer gewoon op bèrre goan konnen, gedienen open doun, op fietse stappen of in d’auto rieden. Dat alles weer gewoon was.
Dat we din soms ook wel ais roar doun, dat ter din ook roare dingen beuren, dat begriep ik nait. Wie hebben t ja goud, der is nog zoveul dat terecht gebeurd, t gaait zo as t gaait. Wie binnen ontzettend riek.
As we mekoar d’haand langen, doun we dat met rechterhaand, dat binnen we zo wènd. Behaalve sommege lu dij mor ain haand of aarm hebben. Din zitten we soms ja ook al roar te kieken. Dij geven joe din soms d’linkerhaand. Wie nemen alles aan dat zo is as dat wie denken dat t is. Mor klopt dat wel? Is links links en rechts rechts? Volgens mie klopt dat nait huilendal, mit links en rechts. As ie joe omdraaien zit linker buurman inains aan joen rechterkaande. As je in spaigel kieken, is bie joezulf rechts, rechts. Mor as ie joe din omdraaien, wordt t weer n aander verhoal. Allinneg in joezulf zit joen linkeraarm aan linkerkaant.
Dus wat in joezulf beurt, beurt. Dat staait vast. Mor goa nait kieken hou of t om joe tou is. Din kom je in toeze. D’ainigste zekerheid is, dat wat joe zulf vuilen, wat joe zulf beleven.
Wie kinnen soms zukse roare dingen beleven dat je t gainains aan n aander kwiet kinnen of dat d’aander luustern wil. Lot stoan t geleuven. Je binnnen op joezulf aanwezen. Dat is zeker en woar. t Is aan n aander toch nait uut te leggen, omreden dat links rechts wordt as je tegenover mekoar stoan. d’Ainegste zekerhaid binnen joe zulf. Nies Sap zee t al: “Kiek noar diezulf.” Het n aander din niks mit mie te doun en ik nait mit d’aander?
Mor hou of t ook is lu, wat ik mie òfvroag, is, hou dat t worren zol as wie nait langer tegenover mekoar stoan mor as wie ais noast mekoar stoan gingen? Of nog beter, achter mekoar. Juust, din blift het zo as bie ons zulf en blift rechts, rechts. Meschain kriegen wie t din zo dat elkenain d’aander zugt zoas dat e is en wie nait meer bakkelaaien over links of rechts. Op de kop kriegen, van ëdat is nait woar wastoe door reudelst” of
“doe lochst dat drukt staait.”

Achter mekoar stoan?
Joa lu, ik vroag joe, wat zol der din beuren?

Voader is soldoat en komt mit verlof thoes. Moeke zat bie toavel te naaien en klein Henkie zat op de vlouer met de blokken te speulen.
Hij haar zo zien aandacht bie t baauwen, dat e Voaders thoeskommen nait ains vernomen haar.
“Henkie, kiek ais wel der is”, zee Moeke.
t Jongske kikt op en zucht zien Voader vremd aan mor zeegt eerst niks. Toch gaait e opstoan en lopt op zien Voa tou en bekikt hom van ale kaanten.
“Pa, woarom hebben joe zo’n roar pak aan en wat is dat veur n roar ding dat je op joen rugge hebben?”
Pa tilt t jonkje op en zet hom op zien knij.
“Wolst doe groag waiten mien jong woarom Pa zulke klaaier dracht en wat dat veur n ding dit is? Kind, dat begripst nou nog nait, mor dit kin ik die wel zeggen: met dat ding schaiten wie de vijand dood.”

“Vijand?”, dinkt tjonkse haardop. “Mor, Pa, dat is toch ook n voader en het ook een Moeke en n jongske zoas ik bin Pa?”
Joa, mien jong, dat het e woarschienlijk wel mor dat kinst nou nog nait begriepen, woarom Voaders mekoar in de oorlog doodschaiten mouten, mor as toe groot worden bist, zals dat beter begriepen kinnen en din krigst doe ook zo’n pak en zo’n ding, net as de pa’s van nou. En din staaist doe messchain tegenover dat jonkje, om dij deel te schaiten.”
“O, nee hur, dat dou ik nait. Ik goa noar hom tou en geef hom n haand en din binnen we gain vijanden meer mor dan binnen wie vrunden en din huiven wie zo’n ding nait te droagen.”
Voader keek Moeke ais aan en baiden kregen troanen in d ogen en Voader docht: ‘t Is mor kinderproat, mor hai het wel geliek’.
Mor zeggen dee e t nait en dou t verlof om was, ging Voader weer noar t front.

Dou hij de vijand veur zuch zag, mos e aan zien zeuntje dinken en kon nait schaiten. Hij wuir zaik en kwam endelk weer thuus. En t eerste wat e vruig was: “Woar is mien jongkie.”
En dou Henkie bie hom was, zee e: “Kind, ik wol dat ale Voaders zo’n jonkie haren as doe, din was der ook gain oorlog meer. Want doe haas t geliek, heur”.

En zo was Voader bekeerd deur zien aigen zeun.
Mor, aale Voaders binnen nait geliek.

Schreven deur mien Moeke Pietertje Tuizenga-Ploeger in de oorlogsjoaren van 1940 – 1945 en omtoald deur heur dochter, Hillie Wildeveld Tuizenga (Jil Wildenga)

Mien eerste verhoal in t Grunnegers lu, huil laank leden beurd. t Was in tied dat n bepoalde boetenlaander docht dat hai ons boas was. Wie waiten aalmoal wat doaruut votkommen is. t Was n hail gevoarleke tied mit onderdukers, verduustern en gevoarleke dingen dij oet locht kwamen. Nait dat dij dingen te moaken hebben mit t verho-al, mor t geft wel aan in welke tied dat t gebeurde. Kinder binnen nou mondeger, mor in tied van Marietje was dat aans.

Marietje was n aarbaiderswichie en zat in twijde klazze van de loagere schoul. Ze druig n brillechie, haar veur heur zwakke enkels hoge schounen aan en was slim verlegen. Ze zat mit heur zeuven joar, allinneg op d’eerste baanke van leste riege. Op n mörgen, Juf Wildeboer wol net aan rekenles begunnen, mos t wichie huil neudeg. Tegenwoordeg lopen kinder zo mor de klas oet. Vrouger was dat aans. Je moggen mor nait veur elke klap-scheet vot. Mor van Marietje was t echt gain klapscheet. Dat verzeker ik joe.
Zoas k al zee, zai wollen net aan gaang mit rekenles, dou Mariet-je heur vinger opstak…..
Juvver zag t nait.
Ze kon lochem hoast nait meer inhollen.
Kreeg ‘n rooie kleur en stènde.
Juf Wildeboer keek op.
“Ja Marietje?”
“Juf, ik moet zo nodig, juf!”
Groot en donker ston juvver veur de klazze. Achterste noar de waarme kaggel. Dat was gewoonlieks heur menaaier om kinder in de goaten te hollen. Donkerbroene ogen keken Marietje aan. Marietje vuilde zuch aal klaainer worden.
“Hou nog maar even vol,” zee juf. “het is zo pauze.”
Ze haar gain genoade.
“Mor juf…, ik…., ik….., ” stuttjede t wichie.
Och, mien God, docht ze, nou het pa nog zo dulek zegd: “Nait vergeten, ast noar t huusie moust din gaaist vroagen: Juf mag ik naar achteren want ik ben zo aan de……” ‘Wat was dat woord nou, ze wos t nait meer.’ t Gezichie wui zo meugelk nog rooier en ze kromp in mekoar.
“Mor, Juf” begon ze vannijs, ale ogen van kinder in klazze keken noar heur. “Maar Juf, ik ben, ik ben….. , zo aan de poeperij!”
‘t Hoge woord was deruut. “De wat?” zee Juvver. Heur ogen wazzen nog donkerder as aans
“Zo-iets zeg je niet, Maar ga maar gauw.” gniflagde ze.
Dou Marietje de klas uut luip en deure dichtdee, zo vlug as mor meugelk was, heurde ze achter zok d’ haile klazze brullen van t laggen. Troanen luipen in twij stroompkes over heur wangkies en ze dee zok zulf n belofte. “As ik loater zulf ooit kinder krieg, leren ze van stond of aan Neder-laands!”

Ik vind dat ze geliek haar. Joe ook?

n Verhoal uutLevensfase Vll, De Toal van Mien Moeke. Twijde druk

As k noar boeten kiek, minsen, noar t leven in de netuur, verwonder ik mie aaltied weer over de ainhaid, t soamwaarken van t leven in de netuur. De zun geft heur waarmte, de regen geft te drinken en de wind ‘schoont’ boudel òf en tou op. As ik kiek noar de netuur, de bomen, t gras, de planten, zai k dat ales dut wat t doun mout, zunder zuch van wat din ook mor wat aan te trekken. t Mainst zai k dat aan de bomen. Ze worden as klaine takjes of stokjes in de grond stoken en n aantal joaren loater kin je n riekdom aan appels, of wat ook, plukken. En de vogels? Stomverboasd kiek ik noar de prachtege nusten dij ze boven in bomen baauwen.
Mor hou is t nou mit minsen? Das ook ja n wonder. Twij minsen dij dicht bie nkander binnen, kreëren nij leven, nije minsken, mit alles der op en der aan. Joa, k bin t mit joe ains, sums gaait ter wat verkeerd en mouten minsken t uutvogeln hou dat komt en dat ze t weer, as t meugelk is, recht braaien. Veur mie is dij wieshaid, in de mins n lofweerdeg streven om t in elk geval te perbaaiern om t goud te doun en te leren van ‘fouten.’ As ter din ais wat klontert, goan minsen toch heur best doun. Mit zwougen, gedounte, mit valen en opstoan, kriegen ze t toch kloar, deur zoveul meugelk soam te waarken.
t Verschil tussen de netuur en de minsen is, dat in de netuur alles vanzulf liekt te goan en de minsen alles oetdinken mouten, en leren mit valen en opstoan. Teminzent, zo liekt t. t Was nait aaltied leuk wat minsen bedochten, zo as dat ze wel meer ‘verkeerde’ dingen deden, mor aan t ende kwam t voak goud, of t was in elk geval beter as dat t west was. Zo liekt t dat, as wie wachten kinnen, ales goud kommen zal ondanks dat aandern weer wat aans bedocht haren en minsen roezie kregen. Oorlogen kwammen en kommen der voak uut vot. Dat heb ik as kind nou nooit goud begriepen kund. Mor loat t ons toch nait verhindern, minsen, om mit vertraauwen te kieken noar wat t minsdom, oetendelk, kloar kriegen kin.
As we kieken noar aal dij gebouwen, bevubbeld, dij minsen mokken kinnen. Oetvindens dij doan worren, t verwondert mie aal doagen weer. Joe maggen t echt wel waiten, minsen, ik bin beretröts om mins te wezen en tot t minsdom te beheuren.
Sums zit k wel ais wat te dreumen over wat ter aalmoal meugelk is. As k kiek noar hou t vrouger ging en hou t nou is, kiek allinneg mor ais noar minsen dij overleden binnen. In mien kindertied wuiren minsen begroaven op t kerkhof. Loater kwammen der krematoriums en wuiren minsen verast. k Kin mie veurstellen, ook mit t tounemen van de bevolken, der kommen ja aal meer minsen, dat ter n tied komt dat ze nait meer waiten hou, mit aal dij aaske, om te goan.
As k din ook nog dink aan de netuur dij alles zo makkelk kloarkrigt zoas t liekt, zai k t aalmoal veur mie. De grode verschillen tussen minsen en de netuur is netuurlek, dat bie minsen voak roezie van dij verschillen komt en in de netuur liekt t wel of ales vanzulf gaait.
De krematoriums zellen, dink ik din, nog groter worden en der komt n grode bloasmesien bie, dij aal dij aaske op n biologische menaaier hail hoog de lucht in blast. En, gedachteg aan de netuur dij aaltied leeft en waarkt, komt aal dij aaske van aal dij verschillende minsen bie nkander en vörmt nije minsen. Nije minsen dij mekoar begriepen, omreden dat ze van elk een stukkie in zuch hebben en doardeur nog beter soamwaarken kinnen en dat ze, meschain wel de vree op eerde kloar kriegen. Dat het din alles te moaken mit de kracht van de netuur en de riekdom, de wiesheid van minsen.
Mor ja, k zee al, t is n miemeroatsie mor wel wait wat de minsen en de netuur kloar kriegen as ze echt soamwaarken goan.

Aargens, hier hail ver vot en toch dichtbie, ston n grote boerenploatse. Op dij stee woonden veul minsen. Ain van dij minsen was Kees, t zeuntje van de boer. Kees was groag op stee, t leven was der goud. Elk dee ale doage zien waark. De boer, de knechten, de maaiden of de kinder, elk dee wat e doun mos. Ze haren respekt veur mekoar, dailden vreugde en verdrait en elk wos dat zien of heur waark net zo belaangriek was as van d’ aander. Kees was nog mor n leutje jonkje mor hij begreep dat elk gelieke belaangriek was.

Op n boerenploatse binnen netuurlijk ook daaier. Hounder, n hoan, sikken, schoapen en n hail grode koppel gaanzen en boven in t heu door woonde Minet, n grode swaarde kadde. Zai zörgde der veur dat d moezen op heur aigen plek bleven en nait in t huus kwamen. Zo wui de boer zien oogst goud beschaarmd. De toak van Minet was belaangriek, net as dij van Pluto, de goldglaanzende hond. Hai beschaarmde t stee van boer zo dat t ter aaltied vaaileg was. Kees zien waark was ook belaangriek, hai zörgde veur t eten van Minet en Pluto. Ale doage speulde hai ook mit Pluto en bozzelde zien glaanzende vacht.

Bie Kees woonden ook peerden. Dij luipen in n groot stok gruinlaand. Der was n broene, n grieze en n widde en in de vetwaaide luipen schoapen en hoornvij.

Op n mooie nommerdag wui der in t gruinlaand n veulentje geboren. Zien moeke was tröts op hom en Kees haar mit wènst uutkeken noar dij dag. En nou was t zo wied. t Was de mooiste kidde dij je joe mor veurstellen konnen.
Hai haar aal kleuren van d’regenboog. Zien heufd was prachteg rood met n bles van fel oranje. Zien poten wazzen kleurd van lichblaauw tot paars. Doar deurhèn luipen golden strepen asof de zunne hom smokt haar. Zien lief was taikend as de golven van de zee. Boven op zien rugge zat n broene streep en zien steertje was klaain en daip swaart. Je zollen hom n kleurenvol peerdje nuimen kinnen.

Zoas e van boeten was, was e van binnen. Aaltied vrolek en blied. Hai was zo groots op zien mooie kleuren, gainaine was zoas hai. Hai daansde en sprong deur t gruinlaand en was n speulkammeroad veur elk. Ook Kees was hail tröts op t nij veulen en daanste en huppelde mit hom over stee.
t Was n feest om ze soamen te zain.

Zien moeke was huil wies mit heur zeun, mor toch…
De boer en zien knechten stonnen ook wel n beetje roar te kieken. t Was n prachtbaist, dat wel, mor aal dij kleuren…?
Zien moeke docht: ‘Woarom kin e nait wezen zoas d’aander peerden. Woarom mos hai der zo aans uutzain, woarom mos der zo ofsteken.’
Gainaine duufde der echt over te proaten mor zai stonnen wel roar te kieken en te smiegeln.
t Veulen kreeg in de goaten dat ze noar hom keken en vonden dat e aans was. Veuraal zoas ze agewaaierden dee hom zeer.

En Kees? Ook Kees haar in de goaten hou de minsen fluusterden mor hai begreep nait woarover ze t haren. Soamen speulden ze mit zoveul plezaaier dat ze de moezenusten vergaten.
t Kidde was nait allenig blied mor ook laif en geheurzoam. Al was hai ook vremd van kleur, ze wazzen wies mit hom. Mor toch…

Op n dag, boer en knechts haren n daibe koele groaven, dou t snachts huil haard regen ging. De koele zat vol mit modder. In zien speulseghaid koegelde t peerdje derin. Hai ging hailendal koppie onder.
Dou hai deruut kwam, waren aal zien kleuren vot. Hij was nou n gewoon gries peerd.
Zien moeke was slim schrokken mor ook huil blied dat t goud oflopen was en dat e nou net as ale aander peerden was. Nou zollen ze ook wel nait meer vremd noar hom kieken.
En t veulen? Dij was ook slim schrokken mor dou hai zag dat zien mooie kleuren vot waren wui e huil verdraiteg.
t Was doan mit zien vrolekheid en gejuchter. Hai was nait meer blied en wui n hail stil peerdje dat praktisch nait meer mit Kees en d’aander daaier speulde.

Ook Kees kon hom nait meer bliede kriegen en op n duur trok t kidde zuk terugge op t uuterste puntje van t gruinlaand. Wat zien moeke, d’aander daaier of Kees ook deden… Zien luchteghaid was vot.

t Duurde n haile tied. t Veulen wui zaik. Vreten wol e nait meer en drinken dee e ook nait. Zien moeke en Kees wazzen baange dat e doodgoan zol. Hai lag mor doelloos veur zuk oet te kieken en t mooiste weer kon hom nait lösmoakken en dou de wolken zich soamentrokken en der n verschrikkelk onweer kwam, bleef e op zien plekje liggen. t Regende uren aan ain stuk en aal dij tied zag Kees t veulen liggen woar e lag. Of zien moeke ook vrinskede en ruip.
Kees keek deur de beregende roeten noar zie kammeroadje en de troanen biggelden hom over de wankies.

Noa n haile tied kwam zunne weer te veurschien. t Kidde vuilde de waarme stroalen op zie vèl. Hai keek noar zien poten… t Leek of de zunne hom smokt haar. Hai keek en hai keek. De regen haar hom schoonspuild en de zunne haar heur waarmte geven en hai was mooier as ooit! Nog wat wankel op zien pootjes sprong e overènde. Hai runde noar zien moeke tou.
Zai vuilde zuk zo blied. Heur vrolek, bliede kind was der weer en al zag hai der din aans uut as d’aander peerden, hai was heur biezunder kind.

Op stee was elk weer gelukkeg. Gainaine vond hom nog vremd. Hai heurde gewoon bie heur. Net as veurtied speulde Kees weer mit zien kammeroadske. De minsen en daaier van dij grode boerenploatse in dat laand hier huil vèr vot en toch zo dichtbie, leefden nog laank en gelukkeg. Zai wozzen, dat elkenaine is zoas e is en dat is goud.

En Kees? Dij wos aaltied al dat elkenaine briek is.

As ik aan vekaansie denk, komt ter n hail specioal, nait te beschrieven gevuil bie mie boven.
Ik denk aan wiede veerten onder strakke blaauwe luchten, aan koele meren, baargtoppen vol mit snij, blaauwe meren, gruine bozzen en aan rust. Rust van binnen oet. Lichoam en gaist kinnen weer bietanken, zodat k ter weer tegen kin in dizze joagende wereld.
Vrouger huifde je nait noar de noatuur te zuiken. Ondaanks de laange waarkdoagen, von je rust in de ainheid mit noatuur. Was der nog tied. Tied veur mekoar, tied veur rust en bezinnen.
En nou? Nou liekt t wel of je tied moaken mouten. Tied veur rust. Tied veur vekaansie. Je mouten alles ofspreken.
En din? As t zover is? Din regent t jong katten, kin je de echte vekaantiestemmen nait vinden of brekt pa zien bain.

Vekaansie, t is mor wat je der van verwachten. Waaklozen zellen aander gedachten hebben dan nijsjoagers, dij, veur heur doagliekse boterham, d haile oardkloot oafraaizen, roezies in de wereld zo neudeg bie ons bringen mouten, woar wie din ook weer roezie over moaken kinnen en haildal nait meer waiten woar nog rust te vinden is. Zai zellen wel t laifst rusteg thuusbliemen in heur wonen op de Vale Ouwe of t bungalootje aan diek. Toch?
Mor hai het ja ook nog vraauw en kinder, dij mouten hom al zo laank missen, zitten aaltied al thuus, willen der ook wel ais uut en wat aans zain. Dat wordt gegarandeerd ook oorlog en zeker; weg mit d’ rust.

Mien oompie hè, oom Jan, de belasten- inspecteur, kin zien lol ook wel op as e op vekaansie is. Hai zit aaltied uut te reken wat zien Gastheer van zien dure Boetenlaands Hotel aan belasten betoalen mout van zien zoerverdainde sinten.

Joa en as je wat meer in de bule hebben, kin je soms wel twij of drij keer mit vekaansie. En d’ aarbaider? De boerenknecht? Der binnen nog zoveul minsen dij nait met vekaansie kinnen. Gounent binnen zaik of hebben n gezinslid, pabbe of moeke te verzörgen. Dai minsen kinnen soms hailendal nait vot.

Wie kriegen nou ja ook vekaansiegeld. Doar mout je toch wel van op vekaansie? Mor, t komt veur veul, veuraal grode gezinnen, net op tied om d’ ain of d’ aander gat te dichten in de finansiering of d’ overjoarege waskemesien het zegd: “Dou t zulf mor” t Is mor raor verdaild in wereld. Mor k zol ja van dat specioale gevuil en van de rust of- roaken deur aal dij fiebeldekwinten.

Oom Gerrit het t goud bekeken. Dai zit rusteg, lekker in t zunnechie veur zien tènde of, as der somtied n kopern ploert uut n wolkenloze blaauwe lucht schient, gaait hai lekker in schaar zitten mit zien happie en drankie op tied. n Middagsloapie van n poar uur…. Din het oom Gerrit vekaansie. Mor zien vraauw, taande Truus, het kriebels in kont. Dij zol t laifst mit dikke pude geld, n luukse auto, laifst met sjefeur, niks om haanden, langs ’s Heren wegen raaizen en heur diverdoatie zuiken. n Dagje hier, n dagje doar, leuke dingen zain, nije minsen kinnen leren en, nait te vergeten, overaal lekker eten en sloapen woar ze din zulf gain waark van had het. Mor ja, doar duurt ze din weer nait over fiemeln

Vekaansie. De Grode Larousse zegt en dij ken t waiten, zeggen ze: Vakantie: tijd dat er geen lessen worden gegeven. Ik vind dat Grode Larousse t nait wait. Lessen vin je ja overaal, ze worden in t leven aaltied geven, as je ze mor zain willen.

En vrouger? In mien schoultied? Kinder kregen vrij om op t laand mit te helpen mit t binnenhoalen van dat wat met noeste aarbaid en de zegen van boven, gruid was. Niks vekaansie, niks grode raaizen, niks rust. n Zere nikkenakke, kapodde haanden van t haarde waarken en doodmuide op bèrre, zodat je, bie t eerste hoanegekraai weer overènde kwamen.
Gezelleg was t wel mor der mos wel aarbaid worden. Tegenwoordeg nuimen ze dat ‘vakantiewerkers’ en kriegen ze der geld veur. Woar ze din van op vekaansie goan, n nije plof, n walkman of n computer veur kopen. Doar mos je vrouger ais om kommen. Je huilpen gewoon mit, dailden mit in t waarken in de vrije noatuur, eten, drinken en t laif en leed. Gain schaar opzuiken of smiddoags n poar uur sloapen. Dat was der nait bie.

Zo kin ik ook nog n amateur – geoloog dij zuk in de vekaansie volledeg overgeft aan zien ‘versloaven’ terwiel zien vraauw in zunne ligt, zit hai in de grond te porren. En de getraauwde verpleegster zel groag n poar sinten verdainen as vekaansiezuster. Ook de vekaansie Koamer moakt gebruuk van minsen om dringende zoaken, in dizze ‘rustege,’ periode of te waarken. Meneer Pietersen gaait noar Luik, veur n vekaansiekurzes Fraanse toal. We doun aan vekaansiespraaiden en der binnen vekaansieschoulen, alles gilt vekaansie, vekaansie, vekaansie!

Mien vekaansie kin je zain as n parafrase op t laidje van Annie M. G. Schmidt; “Als moeder jarig is, is ze nog niet jarig.”
Op de camping heb ik t sikkom nog drokker as aans. Thuus zet ik de wasmesiene aan, zet elektriek kovvie en heb ik de stofzoeger bie d haand. In de teende dou ik de waske en moak ik kovvie mit mien tien geboden, en in ploats van de stofzoeger, mien knijen mit stovver en motblik. En din is t ook nog de bedoulen dat je rust vinden.

Wat de mins ook dut in de vekaansie, woar e ook is, woar e de muide ledemoaten ook dele legt, vekaansie staait en vaalt mit wat je der zulf van mokken, of je de innerleke rust wel vinnen kinnen. Want je nemen joezulf mit, overaal hin. Is t nait din? t Is joen aigen tied dij je deurbringen doar woar je, aal of nait, veur kozen hebben.

Wat vekaansie ook bie joe opropt, of je t beschrieven of vertellen op de menaaier van Ede Stoal, Siemon Reker, de onvolprezen
Dickens of, de nait te evenoaren Godfried Bomans, dat moakt nait uut. Elk dut t op zien aigen menaaier
En ik? Ik heb ‘t in ale rust, op mien menaaier, verteld. Mor bie alles? k Wins joe n goie en veuraal, n rustege vekaansie.

Uut “De Toal van Mien Moeke” – 2007

t Was kòld dij morgen dou Gerda veur de letste keer noar heur waark ging. De kòlde oostwind snee in heur gezicht en brocht de troanen in heur ogen. Was dat allineg van de kòlde of haar ze verdrait?
De wind poeste deur heur jazze en zai kon amper op d’ bainen blieven, zo aggewaaide de wind om heur tou. Mor t leek ook asof hai heur onnersteunen wol, heur van zien kraacht geven.
Noa n naacht van kopschraben, wuilen en draaien luip ze doar in t duuster van de vrouge mörgen, Thuus kon ze t nait meer uitholln en zai haar deure, as in n dreum, achter zok dichttrokken. En nou noa uren dwelen, was t tied om naar heur waark te goan.

t Leek asof zai hailendal gain rust kreeg. Nait in d’ naacht mor ook nait in d’ dag. Aigenst was zai ook veuls te muide om te waarken moar heur letste dag verzoemen…?
De wind was liggen goan en uut de donkerte van de vrouge mörgen dwaddelden grote widde vlokken omdele. n Glimpke hoop siepelde deur heur hén.
n Widde Kerst? Zoals vrouger? Dou alles nog goud was? Kon zai nog vertraauwen hebben in Kerstmis?

Vannijs begonnen heur gedachten te draaien. De leste dag. Kreeg zai wel weer waark? Wat mos ze doun as dat nait beurde? d’ Er wazzen zoveul minsen zunder waark. Hou mos dat din met eten, drinken en d’ huure? Zai haar gain aine woar zai bie aankloppen kon en din in Kersttied!
Allinneg luip zai over stroat, verloaten deur man en kind. Gainaine dij zok om heur bekommerde. Vertraauwen in Kerstmis? t Laifst ging ze laankuut op stroade liggen om nait meer op te stoan.

Ondaanks heur verdraitege gedaachten kwam ze aan bie t ketoor woar de metershoge kerstboom zien tuutjes stroalen luit in t duuster en t waarme licht van n wakker wordend gebauw naar boeten kwam. t Was n haile veroadem om doar binnen te kommen. Zai trok heur jazze oet en schudde d’ snij deroaf. Automoatisch gong ze aan t waark en langzoamerhaand kwam d’ waarmte, t leven weer in heur verkleumde lief. Handig muik zai d’ asbakken schoon. Muik prullebakken leeg en stofde alles oaf.

Op t bero van d’ directeur ston n foto van zien gezin. Gerda zag de foto en vuilde n jaloerse steek.
‘Kom nou!’, ruip ze zokzulf tot d’ orde! Moar t dee heur toch zeer, dij vrolijke gezichten te zain.
Heur gedaachten gingen trugge noar dij golden doagen. Soamen mit man en zeun. Mor zai gingen vot. Luiten heur allain. Nait omdat ze nait om heur gaven, moar ze wollen veuruut in t leven. Zai gingen heur veuruut noar Canada. Doar wollen ze n nij leven opbauwen.

In t begun stuurden ze regelmoatig braiven en geld. t Ging ze d er goud. Totdat der op n dag gain braif meer kwam en ze doagen en weken achtermekoar op d’uutkiek ston as de postloper zien ronde dee. Twij joar was t nou alweer leden dat ze veur t leest wat heurd haar. Gain taiken van leeven, gain geld, zelfs gain koartje veur heur verjoardag. Dit zol de twijde Kerst worden zunder man en zeun.
Vertraauwen in Kerstmis?

Directeur van Bavel kwam binnen en wènste vrolijk “Goede morgen Gerda.” Zunder dat ze der aarg in haar waren der twij uur veurbie.
Vrundelk beantwoordde zai zien groet. Hai keek heur noadenkend aan en zag t bedruifde gezicht.
“Vind je het zo erg dat je hier weg moet, Gerda?” Vruig hai mitleevend?
“Ja, dat ook.” zee ze met smoorde stem.
“Wat is er dan nog meer?”
Zien vrundelkheid deurbrak de muur om heur tou en veur dat ze der op verdaacht was, haar ze hom heur zörgen verteeld. Hai heurde n verhoal van grode ainzoamheid en daip verdrait.
“Zonder een woord,” zee ze, “zonder een woord zijn ze uit mijn leven verdwenen en verder heb ik helemaal niemand.”
“Waar zijn ze heengegaan, heb je hun laatste adres?”
Ze zee et hom. t Adres kon ze wel dreumen.
“Ga maar naar huis” zee e tegen heur. Ga naar huis en neem rust. Je trilt helemaal. Ik zal mijn best doen om het uitzoeken.”

t Was uren loater, noa t gesprek mit de heer van Bavel, dat ze de d’ aander mörgen wakker wuir. Dou ze de gedienen open dee was d’ haile wereld wit. n Widde Kerst as in n sprookjesbouk.
t Gesprek met de directeur haar heur moud geeven en boetendes zol hai der veur zörgen dat ze aander waark kreeg. De toukomst zag der inains wat vroleker uut. In heur keukentje taikende Keunk Winter prachtige blaumen op t roam.

Op kerstmörn trilde de tillefoon deur de vrouge mörgen. Waarktuugelk nam ze de hoorn op en heurde de stem van heur zeun. t Was asof e noast heur ston.
Bibbernd over heur haile lief kon ze gain woord uutbrengen. t Was asof ze dreumde.
“Mark! Mark! Woar bist?” steutjede zai.
De deurbelle ging!! Was hai dat???
Trillend dee zai d’ deure open. Hij nam heur in zijn staarke aarms.
“Mam! endelk!”

Even vruig ze zok nog oaf wat ter apmoal beurd was. Mor op dit memint was dat nait van belang. Hai was weer in heur leeven. Ze was nait meer allain.
Zelfs, heur klainste vertraauwen in Kerstmis, wuir beloond.