HOU ZIT T MIT T LEUVEN – DAT 2012 JOAR HEER – AIN GEBOORTE EN 31 JOAR LOATER AIN STAARVEN ONZE WERELD RED HET HOU WOAR ZOL DIT WEZEN KENNEN HOU WOAR ZOL DIT WEZEN MOUTEN MOR LEUVEN – ZO AS LEUVERS – LEUVEN OF LEUVEN – ZO AS MÌNSEN – IN MÌNSEN LEUVEN IS AIN VRAIHAID – DIJ WIE VERWORVEN HEBBEN MIT RESPECT – IN LAIFDE – IN VRUNDSCHOP – IN VREE IN T WEZEN – WÈL JOE WEZEN WILLEN EN ELKENAIN ZUK AAN T LEVEN LOAVEN MAG – ELK MIT ZIEN AIGEN WEERDE
MIT AIN WAARM EN LICHTEND KARSTBEKLOKKERN: HOOP IK DAT 2013 – AIN JOAR VAN JOE WEZEN MAG
Wat is vrouger, hou wied mouten wie dìn weerom in tied? Hou ging ter heer bie joe mit karstdoagen? Krìntstoet, zuitstoet, as t snitje mitzat din ook nog stoet mit spijs, mor dat was ja nog aal priezeg. Stoeten van zo’n aanderhaalf meder laank, dingen konnen in elks gevaal krekt op bèrplaank liggen. Gounent dij dat nait waiten: dat is n plaank bie voutenènd in bedstee. Moeke was der bot slim drok mit, vanzulf. Veurkoamer optugen. Boudel wer himmeld van hier tot gunner. Bosschoppen op bestèl, dij werren in boukje zet en ophoald deur krudenier of bakker, zo ging dat in dij tied. Optugen wer mit huls voak doan, mit n dont watten der op, want t mos ja lieken op snij. Achter spaigel, petretten, vìnsterbaank, overaal huls, bozzem mos der ook aan leuven. Summege lu haren n boomke in emmer stoan, doar werren echte keerskes in vast zet mit kniepers. Widde keerskes wazzen t voak. As fertuut werren der wel hoakte balen aan takken hangen. Emmer wodder der bie, mit vaail, vuur kon ja rap om zok hìn sloagen, doar zaten lu nait op te wachten. Dennetakken werren wis nait votdoan, moeke legde dat deel bie huls op vìnsterbaank. Op toavel keerzenhollers van eerabbels moakt. Makkelk zat was dat ja. Ie pakken eerabbel, laifs n grode, snieden n plakje der òf veur onnerkaant, hier dee moeke n leeg deuske van luzivèrs onner, platsloagen. Aans kwam der n kring op toavelklaid. Aiveg zunde was dat ja, zulfde veur bovenkaant, mor din mos doar nog n gat oet kraabd worren, doar kwam keers in te stoan. Mor keerzenstaander wer nog schierder moakt, mit rood of gruin crèpe-pampier der om, vaastmoakt mit goaren. Och, och, schier was t worren man. Koamer rook noar karstdoagen, abbelsienen op n schoal, want dij kregen ie allinneg mor mit karst. t Was zo wied, mit pa en moeke lopend noar kerk tou, verskes zingen, domie verhapstokte wat, din noar hoes, veur n kopke sukkeloamelk. As t wat mit zat wazzen blommen ainmoal nait van roam òf as wie thoes kwamen. Kaggel ston wied in koamer, waarmte kon aal kaant op, mit törf en briketten wer braand der in hollen. Dou haar ie nog eerlieks winter. Moeke haar vlees oet weck hoald, wis ook nog peerkes of abbelsmots. Mor veuròf wer der soep eten, dat heurde zo in dij tied. Eerabbels haar moeke aal op n paitereuliestel zet, n klaain vlamke vanzulf, wat aans ging t kwaalmen. Mien moeke dee dat voak as wie op kerk aan gingen. Duurde ja slim laank veurdat t aan kook was. As lekkers noa, kwam din n snie pudding op toavel te stoan, n viskevörm, din kiepte moeke vörm om op bord deel, elk kreeg din n plakje, mit lekker saus oet weck van frambozen of eerdjebijen moakt. Wodder ston oans din in mond. Dij haar zai guster moakt. Eerste karstdag wer der as hoesholden zongen bie harmoniun, örgel, as dij der touhil, olde wieskes oet vrougertied. De hedders, stille nacht haailege nacht, der is n kindeke geboren op eerd, nog veul meer van dij laidjes. Din ook weer sukkeloamelk mit n kraanske van bakker oet dörp. Tegen oavend op n kraant, souskes oetpulen aan toavel. Keerskes aan, t was zo noflek. Voak werren der ook nog spultjes doan, tillevizie was der ja nait, nog noeit van heurd dou. Bie summege minsken ston n buizenradio op dressoir, dij mog din eefkes aanzet worren, luustern noar meziek oet vrumde laanden, schier man.
Bie toavel stoet eten, mit roombodder, dat was nait bie elk zo. Noa n beker glìnhaite melk, mozzen kinner op bèr. Kroek aan vouten, dreumen van karst, sloapen as n swien. Zundagschoulfeest aanderdoags, twijde karstdag, in kerk. Boom zo groot, sikkoms tot verwölf aan tou. Dij was zo aibels schier optuugd, mit grode keerzen, en glinsterballen. Ook weer mit donten watten op takken. Kerk was vol mit lu, dij noar dizze noamirreg touleefd haren. Wodder der noast mit vaail en laange stok.Veur t gevaal dat boom in brand kommen zol. Op koor van kerk wer hail voak n ‘tableau’ oet stro zet. t Haile geboorteverhoal van Jezus werd din noa speuld, mit stilstoan. Kinner mit verskes, dij zai op schoul leerd haren. Zulfs engels wazzen der bie, mit vleugels moakt van pakjedroad, mit n lap oet n loaken dij òfdaankt worren zol. Wiezen der bie, mit lekker roek en kedootjes. Jozef mit n gerdien om haals van opoe, dreugdouk om kop tou. Hai haar n ruderstok in haand. Maria haar n widde loaken om, doar roustplekken op zatten, mit nog stuk van opa’s duvvel der om hìn sloagen, aans wer zai kold. Kraans op kop van huls.
Mor in krubke lag potje Jezus, Mientje heur pop, mit gat in kop, ain aarm bongelde der bie, mor t leek echt, doar ging t om. Op stro, dat heurde zo, mit nog wat lappenlonten der bie. Kou van n ploatje, aargens oetknipt, groot noataikend op n stuk wit kellerpampier. Schoap en ezel wazzen der ook. Domie, of wèl mor ook, leesde din t verhoal veur, lu mozzen stilstoan dat heurde zo, störmlanteern dee ook nog dainst. Mor t was zo as t heurde, of aal kinner t begriepen konnen? Dat zel noeit oet douken kommen, zai binnen doar west, goud om in kerk te weden. Op lest wer der nog n schiere karstverhoal veurlezen, voak over n jonkje dij votlopen was in grode bos, doar voak wilde swienen rondluipen. Mor t kwam haildaal weer goud mit hom. Mit flenelbord wer ook wel n verhoal oetstokt veur kinner, pampieren taikens, of van n lap stof, dij doar din op plakt konnen worren, zo der weer òf te hoalen, bie wat vertelsterje ook. Noa òfloop kreeg elk kind n kedootje mit, ook nog n kop sukkeloamelk. Din weer op hoes aan, in kroakende snij, mit volle moan, ies op sloten en moaren. Vrouger karstdoagen om noeit te vergeten.
Triesterg en troosteloos gleden doagen veurbie. November was overgoan in dezember en t leek net of d’haile wereld overtrokken was met n grieze woas, woar zunne nait deurkommen kon. Swoar drukte de duusternis op Jeltje, dij in t houkie van de baanke in heur gezellege koamer zat. t Was nog gain vaar uur en nou haar ze laampen al aandoan. Veur de vrundeleke gezellegheid dij koamer uutstroalde haar ze gain oog. Ze zat noar televisie te kieken, mor der drong nait veul tot heur deur. t Was d’oavend veur t Kerstfeest. Televisie en radio luiten d’haile dag niks aans heuren en zain as ‘Vrede op aarde,’
‘Ere zij God’ en ‘In de mensen een welbehagen.’ Nou, dat welbehoagen was bie Jeltje ver te zuiken. Vief weken leden was heur gelukkege wereldje finoal instört. Heur man was uut tied kommen en sunt dij tied haar ze gain gevuil meer had, loat stoan n gevuil van welbehoagen. t Leek net of alle leven in heur uutdoofd was en allain de tebletten huilen heur nog op de bain. Femilie haar ze nait en van kinder kon ze nait veul verwachten. ‘Vrede op aarde’… Uut d’haile wereld kwammen beelden van oorlog, ellende en onvree op televisie. Woar was dij vrede? In elks geval nait in Jeltjes haart… ‘Ere zij God?’ Jeltje leufde nait aan God. As der n God was, den von ze t n vraide God. Aine dij mensen over d’haile wereld verkommern luit en t allerlaifste wat ze bezat òfnomen haar. Hou mos ze nou wieder? t Kersfeest was veur heur altied n gezelleg femiliefeest west. Nait dat ze der zoveul aan dee, mor ze muik t toch aaltied wat feestelk. Ze luusterde groag noar d’olle laidern, dezulfden as woar ze zok nou aan aargerde, en t kerstverhoal was veur heur n mooie olle legende. Keerzen muiken koamer nog gezelleger en waarmer. Ze haar nou gain keerzen hinzet. Veur wel zol ze dat doun, veur heurzulf? Binnen in heur was zo’n duusternis dat zulfs de keerzen der gain licht in brengen konden. t Was net of heur haart as n iesklombe in de borst lag. De keerzen zollen hom hait ontdeuen kinnen. Deur de weke kwam der nog wel ais aine aanlopen, mor op zotterdag en zundag gebeurde dat nooit, zulfs telefoon ging nait. Och, elk haar den genog aan zien aigen vanzulf. En as telefoon ging den docht ze: ‘Doar denkt aine aan mie.’ Kerstoavend. d’Haile oavend zat ze allain veur televisie. Ze was ins gain televisiekieker en ze kon heur verstand ter ook nait bieholden. Ze was bliede dat t elf uur was. Kerstmörgen was ze hail vroug wakker, mit binnen in heur mor aal dat knoagende verdrait. Ze trok zok aan, dee n beetje waark omdat t mos en kroop weer in heur houkje op de baanke. Boeten was t weer even gries en somber as aal dij weken doarveur. Ze ston op en luip noar t achter- roam en zag dat de muskes op t vouderbakkie zatten te wachten. “Och joa, stumpers,” zee ze. “Ie kinnen t ook ja nait helpen. k Zel joe n poar plakkies stoede hoalen.” Ze ging noar boeten en verkrummelde de stoede t Was aiglieks ongewoon weer veur tied van t joar. Ineploats van winter, zoals je op kerstkoarten altied zain, was temperatuur tien groaden boven nul en t was ook gain spier kold. Ze luip even bie t toentje langs. Heur mooie toentje, dij ze vol zörge met zien baaident aanlegd haren van t haarfst. Hai zol de bloumpies dij e poot haar nooit bluien zain… Boven heur brak de lucht en n gloazeg zunnestroaltje vuil over t toentje. Dou inains zag ze dat krookjes en snijklokkies der al boven stonden en poaskebloumen braken ook al deur. Ze zag dat hoazelneutstroeke al gruine knoppen haar en d’eerste bluiknoppies hongen omdele. Bie t stroatje bluiden gele en lila primula’s. Ze kreeg der troanen van in d’ogen en t wer heur glad n beetje licht om t haart.
Kerstfeest… Zonnewendefeest. Al wazzen doagen nou ook nog zo duuster, tied was aanbroken dat doagen stoaregaan weer langer worden zollen. Meschain zol der den veur heur ook weer n betere tied aanbreken. Alles ging gewoon zien gang, t leven, de netuur en ook heur leven. En dou heurde ze de stem van Ede Stoal: “t Het nog nooit, nog nooit zo donker west, of het wer altied wel weer licht.” Ze trok scholders noar achtern, dee kop omhoog en ging veur heur zulf n koppie koffie moaken.
Ze blift stoan, kikt ais om heur tou en moppert. n Opoe mit mantel op enkels, n taske aan aarm. n Plestieken regenkapke op t permanentje. Wie kriegen zeker regen dommee. Ol boas mit handstok, zo’n vief meter veur heur aan draait hom om. ‘Hou wordt dat, schaitst nou nog wat op? Aal dat gezoes ook!’
‘Mostoe neudeg zeggen,’ ropt ze vergreld en komt weer op gang. ‘Doe mit dien mankepoot!’ Hai draait hom vernijs om. ‘Wat? Wel is dood?’ ‘Ach, loop toe nou mor deur, Jan Strampel.’ Ze blift eefkes wieder vernijs stilstoan. Hai lopt verzichteg verder en schudt mit kop. t Is nog n hail ende, honderd meter van bejoardenhoes noar bushokje. Hai blift tegels tellen en tilt bedachtzoam ain vout wat hoger. Stok veurkomt dat e eefkes loater laankoet ien heeg schut. As e stilstaait en weerom kikt woar of ‘t ol mins’ blift tikt e n blikje ien geut noast stroat. ‘Wat n rötzoot! Goud dat k dat nait zain heb, rötjongen.’ Ze staait ien tied noast hom. ‘Joa wat,’ zegt ze en holt hom even bie aarm vaast. ‘Wat zolstoe din wel nait?’ ‘Op pins kinnen ze kriegen.’ Hai pakt heur aan aarm en ze lopen leste meters noar t bushokje. Ze vaalt geliek deel op t baankje. ‘Hehe,’ zegt ze. ‘Bliede dat k zit, toch nog n hail end.’ As k aanlopen kom mit t hondje dut ol boas stok eefkes noar veuren en tikt wat op grond. k Blief even stoan, hond snuft. ‘Ie willen hom toch nait haauwen wel,’ vroag ik en knies. Hai wrift mit buusdouk onder neus en laagt. ‘Nee man, even maaljoagen. Wie hebben zulf ook zo’n leutj’hondje had.’ Hai stekt haand omdeel en ik kin hom nog net bie jes pakken veur e laankoet op stroat ligt. ‘Noar Stad?’ zeg ik en hol hom stief bie d’aarm overend. ‘Joa,’ zegt ol man en laagt, ‘mit vraauw winkels kieken.’ ‘k Heb etalagebainen,’ zegt ze.
Verzichteg schoft e mit rollator deur t winkelcentrum. Bie pinautomaten kikt e van linker noar rechter en weerom. Din lopt e noar linker. As hai aal buzen had het dut e n pasje ien gleuf. Vuilt nog ais in buzen en pakt n bril.. Mit ain haand op toetsenbred glopt e over bril noar t schaarm. Kikt van t schaarm op t bred en ais om hom tou. Komt n vraauw. Ze gaait achter hom stoan.
Man trekt mit scholders en drukt op toetsen. Vraauw wupt van ain bain op aander. ‘Ol minsen ook’, heur ik. Ze kikt even mit. Ol boas begunt vernijs. ‘Zo makkelk’, zegt vraauw wat haarder. t Apperoat begunt te toeten. Storing staait ter. Vraauw binzelt vot. Man kikt mie aan. ‘Kin k joe helpen?,’ vroag k hom. ‘Aal wat e dut, mor sinten geven ho mor,’zegt e. ‘Hebben ie wel t goie pinautomoat?’ Ik wies noar dij dernoast. Hai kikt mie aan en nog ais van aine noar aander. Ik druk op n knop vernijs. Storing is vot, klikt wat en t pasje komt weerom. ‘He,’ zegt ol, ‘gelukkeg.’ Ik geef hom zien ANBO pasje.
Midwintersdoagen, swoare luchten Ien sloten ligt al doemdik ies k Heur klokken van òl dörpskerk Speulen veur mie n vertraauwde wies Midwintersdoagen, bliede gezichten Ien koamer staait kerstboom kloar Baalen, slingers, steerns en keerskes En kerstkraans van sukkeloa
“Pittje rieden” op rug van pabbe Bie hom op knij las hai mie veur t Jonkje Remie “Allain op wereld” Winnetou, Dik Trom, Ben Hur k Wait nog goud, soamen noar d’iesboan Hai leerde mie scheuveln, dee t mie veur Pootje over, hannen op rugge Ikke achter, pabbe veur
Tied is west van beudel weden k Denk mit Kerst der geern aan trug Mooiste joaren van mien leven “Pittje rieden” op pabbes rug t Is weer as ien vrouger joaren t Femiliefeest da’k weer beleef t Verschil van doudestieds mit t heden Pabbes stoul veur aaltied leeg
Mindwintermörn, snij is smolten Zun staait leeg en ik wait Bloumen zellen weer eerdoags bluien t Nije leven dat veurjoar hait.
Midwinter ien mien kienerjoaren k Wait nog goud hou t was t Waren mooiste doagen van t joar Thoes ien koamer n kerstboom Dij wel drij meter was Mit echte keerskes, balen en engelnhoar
Mit lutje zus hail vroug ien mörn Snijkerel moaken ien toen Hai druig op kop, pa zien swaarde houd n Woddel was zien neuze Haar n bezzem zo as t heurt Wie trots vanzulf, t ston hom ja zo goud
Midwintertied veur jong en old Binnen doagen woar elkenain van holdt Snij bedekt t laand mit n loakenwit klaid Sleekeschoeven, scheuveln op knoal Snijbaaljen ien winterkôl Doagen van laifde, vree, verdroagzoamhaid.
Moeke mit heur kerstverhoal Ze kon t haildal oet kop Vol aandachg lustern noar heur waarme stem Over n Keunek, geboren hier hail ver vandoan Ien n staal, in t dörpke Bethlehem
As pa t op heupen kreeg Speulde hai zien deuntje mit Mondörgel van hom kwam din oet kaast Mit ogen dicht speulde hai “Ere zij God” Soamen zongen we t verske “Stille Nacht”
Midwintertied veur jong en old Binnen doagen woar elk en ain van holdt Snij bedekt t laand mit n loakenwit klaid Sleekeschoeven, scheuveln op knoal Snijbaaljen ien winterkôl Doagen van laifde, vree, verdroagzoamhaid.
t Was mor n klaine iengreep en ik kon der op wachten, zee juvver achter boalie. Ale auto’s van mien maark en type mozzen terugroupen worden. Was wat mit elektrieze roamkes, kon morzo braand van komen… Doarom ging k zolaank noar t wachthoukje ien showroom, veur n kop kovvie. Bie kovvieautomoat ston n riezege man, mit n dikke bos wit hoar, ien n grieze overaal mit t automaark ien dikke, grode ledders op rug. Hai kwam mie aargens bekend veur. k Mos even wachten dat e zien kovvie ientapt haar en ientied vroug ik mie òf, wel dat toch was. n Ex-buurman van joaren leden, n ol schoulkammeroad meschain, of toch n kollegoa? Riezege man pakte zien volle kovviebekertje en draaide hom noar mie tou. ”Hé, n bekend gezicht,” zee e. ”Ook n bekend gezicht,” zee ik. k Nuimde n beetje op goud geluk noam van t bedrief doar ik joaren waarkt haar. ”Ik zat bie t onderhold”, zee t bekende gezicht en nikkopte. Ik wis nog aal nait wel of t was. “Ik zat op kantoor,” zee ik. Wie mouken kennis mit nkander, mor zien noam kwam mie nait bekend veur. t Was mit t bekende gezicht netzo. “Wie van waarkploats kwamen nooit bie joe op kantoor”, zee e. ”Mor ik ken joen timmerlu en vaarvers wel hail goud. Zai zaten ja bie ons ien t waarkploatsgebaauw.” Hai nuimde n poar noamen dij ik aal kende. Kantoor en waarkploatsen lagen vrij ver oet nkander. Plougendainst van onderholdsòfdailen en dat ze n aigen kantine haren verstaarkten schaaiden nog meer. Ik kende der vrouger ook al hoast gainain. Zai zagen ons ook altied as aander volk. Wie van kantoor haren pak aan en strik veur. Zai laipen ien overaal. “Joe binnen nou hier n beetje aan t waark?” vroug ik. “Och, k help ze hier zo nou en din n beetje”, zee e. ”n Nije auto oppoetsen, of auto noa n beurt weerombrengen noar klant. n Hail aander affeer, mor men mout toch wát, nait din?” Ik tapte mie ook n kopke kovvie ien. Op zien retorische vroag, dat men toch wát mout, gaaf k gain antwoord. Hai verlangde dat bliekboar ook nait. Ien t begun van ook míen waarkloze bestoan, alweer n joar of wat leden, dee k dat nog aal. Ik docht dat minsen echt waiten wollen hou ik mien vrije tied deurkwam, of ik wel wat te doun haar. En din zee k mainsttied: ”Ik dou gewoon nait zoveul, beetje bie hoes en dak omknudern. k Heb mien haile leven ja al aarbaid.” Mainste minsen begrepen dat nait. n Mins mout ja juust wél wat te doun hebben, is algemaine opvatten. Achter geroaniums zitten is zo’n beetje t slimste wat joe overkommen kin. Mor ik mainde aal wat k zee. Ik maag haile geern achter t roam zitten, doar k mie bezeghol mit t begaiten van dij weelderige planten en doar k mien kraant lees, nog zunder bril. En om te zain hou mien ongelukkege dörpsgenoten weer op pad mouten noar t waark of kantoor. Om doar te ploeteren veur heur lutje loonje tot heur penzioun aantou, dat dommit alderdeegs op 66, en nog loader op 67 joar komt. Ze steken haand op noar mie, want ze respecteren mie as n weliswoar belaggelk, mor toch ook n belangriek verschiensel. Ik wol der nou wel even bie zitten, mien kovvie opdrinken en kraantje lezen. Ik was wel oetproat. Mor mien nije old-kollegoa bliekboar nait. ”Der is niks meer over van ons bedrief. t Verschroalt aal meer.” Hai keek mie vroagend aan, of ik zien stellen bevestegen wol. Hai haar n laange kop, t oetbundege hoar begunde ver boven ogen, mit aan weerskanten daibe ienhammen. Zien ogen keken broudend onder zien dikke, nog zwaarde bozzels van wenkbraauwen. Of e aingoal wat ien wereld zaag, doar e t nait mit ains was en doar e wat van zeggen wol. Zien wangen waren vlezeg en waik mit veul vollen, dat hom n zwakke oetkiek gaaf. Ienains herinnerde ik mie hom weer as dij elektromonteur van waarkploats iendertied. Hai haar dou ook al n dikke bos hoar. Mor din haildaal pikswaart. En t was dou n oartsmopperkont, dij aingoal schol op ales en elkenain. Ik trok wat mit scholders. Ik wis nait woar of e hen wol. Ik haar der boetendes ook nait veul zin aan. Aal dat noakaauwen van wat west het… Ik ging aan leestoavel zitten en pakte mie noadrukkelk n kraant. Mor hai kwam n stap dichter bie en boog wat noar veuren. Ik kreeg ter benaauwd van. “Dou k n poar joar leden òfschaaid nam, konden de vraauwen der ins nait bie wezen. Was gain geld veur! Dat is toch bespottelk?” Hai speerde mit aarms dat ter n beetje kovvie over zien bekertje golpte. Ik ging wat achterover zitten, baang veur n vlek op mien goud. ”Nee, din vrouger, dou was t apmoal veul beder. Ien begun negenteger joaren gingen der dareg man touglieks vot, apmoal mit vervrougd penzioun. Der was n groot feest op kosten van t bedrief, mit n dikke eterij – Chinees, Indisch. En n mooi stuk muziek ter bie. Kom doar nou ais om.” Ik nikkopte. Joa, dat was zo. Op mien òfschaaidsreceptie mos ook beknibbeld worden. Mor gain gezoes doarover nou, dat was alweer n poar joar leden. “En wat te zeggen van personeelsverainen. Ales kon en hoast elkenain was lid. t Was aaltied slim gezelleg. Koarten, sjoelen, bingo, oriëntoatsieritten, bejoardenbustochten. En ainmoal ien t joar n grode feestoavend. Ach, der is niks meer van over.” Hai keek n zetje veur hom oet, of was e nog weer op dij feestoavend. Ik zee niks. Wat mos k ook zeggen? Hai wol n bevestegen van mie en doar haar ik nou even gain zin aan. Dou rechtte hai rug en hernam hom: ”t Is de moderne tied, meneer. En doarien bestoan gain zekerheden meer, wordt ter nou van hogerhand zegd. Mor hoge heren hebben t zulf zo wild! Aine reorganisoatsie noa aander kwam over ons hen. En ales van vrouger mos aans, aal weer vannijs. Tegen t leste haren wie n jonge manager, nog ins nait dreug achter oren. En dij wol ons wel even vertellen hou wie t waark aanpakken mozzen. Snötjong!” Hai wer nóg weer kwoad en poestte even, om stoom òf te bloazen. Dou zee e: ”t Personeel van tegenswoordeg is nait meer betrokken, zeggen dij managers. Mor dat krieg je din toch ook? Is t din zo roar dat t nou zo’n rötzoodje bie t bedrief is?” Ik gaaf nog aaltied gain antwoord. Hai groutte mie nait, mor laip mit zien kovvie te showroom oet. Hai schudkopte en mommelde nog wat, mor dat kon ik nait meer verstoan. t Bekende gezicht was zo te zain nait blied. En hai was nog haildaal niks veraanderd.
n Joager òfkomsteg uut Winschoot Sturf n hail onnoatuurleke dood Hai haar gain verweer Tegen zien aigen geweer n Hoas kreeg dij te pakken en schoot
n Kalkoun uut t kontraain van Glìns Haar veur t Kerstdiner n grode wìns Hai ging noar t Zaand Mit t geweer in d’haand “Jonges, venoavend eten we mìns”
n Smachteg reetje uut t Emergobos Wos nait wat veur vlais in de pane mos Op n dinsdag in de noamiddag Ging e op roakeldais op jacht n Homo Sapiens was toun de klos
Herinnerns an mien tied in Nijtap 1937-1948 kommen bie t older worden aal meer noar boven. Zo as de Drachtster tram, t Laikstermeer en veuraal ook t Noatuurschoon achter t hoes. Veur kinder n woar speulparredies! Hail wat aans as achter de teevee of de peecee… Tussen de biels goaten groaven en as de tram langs kwam der in kroepen om dat ding van ondern te bekieken. In t Laikstermeer zwemmen en speulen bie t wottergemoal van Sip van der Haaide.
Net as mit de Drachtster tram gingen wie ook bie t meer nogal ais wied in onze fantasie. As t gemoal oet ston, kropen wie deur de schroef dij t wotter aanhoalde en verwaarkte. Ik ken mie veurstellen, dat der onder joe nou lu binnen, dij roupen: gelokkeg zitten dij van mie achter de peecee! En den heb ik t over t bos nog hail nait had… Wat wie doar aal deden en konnen.., k Zel joe t bespoaren! As wie noar t meer gingen, mozzen wie aaid langs t hoeske van mien oom en taande an de Heuloan. ‘Goa j’an t zwemmen?’ raip mien taande voak, as ze ons zag. As zai ons nait zag, muiken wie zoveul keboal, dat zai wel boeten deure kommen mos. ‘Kom gauw even, krieg je elk n appel mit! En aander week moj’ook kommen op t feessie van ons wichter.’ Zai was slim wies mit kinder, haar ze groag om zok tou en as t heur te stil wuir, organizeerde zai n feessie (veur dizze tied: n kinderparty)! Oompie was meziekant, kon meroakels harmonikoa en mandoline speulen. Speulde rond d’oorlogstied in de Bekketrekkers en haar an hoes n leslokoal kompleet mit n podium woaras hai meziekles gaf. Zien leerlingen mozzen al noa n haalf joar les t podium op om veur publiek te speulen. Deur zien geduldege en kaalme oetleg bleef elk kind geern kommen en kreeg hai der oet wat volgens hom t hoogst hoalboare veur zo’n kind was! Taandes feessies haren veul inhold. Zowel kreatief as meziekoal. Wie begunden voak mit wat lekkers en n glaske ranja. Oet de stoapel goud dij ze kloar legd haar, konden wie kaizen wat of wie aan hemmen wollen, om doarnoa, elk mit n aigen kozen instrument meziek, of laiver zegd keboal te moaken. As wie ons goud oetleefd haren, den gingen wie mit nkander nog n boswandeln moaken in t Noatuurschoon. . Oetroust en voldoan gingen wie den op hoes an. Tuurlek mozzen wie wel ons verhoal nog an d’ollen kwiet, mor dij haren wieder gain kind meer an ons. Wie slaipen as ozzen! Trogge kiekend op dij tied, besef ik dat wie aan heur n geweldige leermeester had hebben. Aarg jammer, dat zai heur leste joaren slieten mos in Zuudhörn, vanwege n te loat ontdekte zaikte!
Revieren vergoaderden en besloten heur bie zee te beswoaren omreden zai stroomden zo drinkboar en zuit ien zee oet, mor werden doarnoa votdoadelk zolt en wazzen nait meer te drinken. Zee, dij deur haar dat revieren pebaaiern wollen hom dat tou te reken, zee: “Hol mor op ien mie oet te stromen, din worden ie ook nait zolt.”
Norelke wiend en zun betoogden wel van baaident t staarkste was en proatten òf dat dij as eerste kerel, dij krekt bie pad laip, te goud oet kriegen kon, staarkste was en doarmit winnoar. Norelke wiend mog begunnen en blous votdoadelk oet ale macht, mor hou haarder hai bloazen dee, hou stiever kerel zien overjas om hom tou trok.
Op t leste dou e nait meer poesten kon, gaf wiend t op en mog zun pebaaiern wat of dij kloar kriegen kon. Zun begunde veurzichteg te schienen. Kerel dij kreeg t lekker waarm. Zun begunde wat haarder te schienen en kerel kreeg t wat waarmer. Zun begunde te stroalen en kerel wer zo waarm dat e jas oet dee. Dou t nog haiter wer, trok e nog meer goud oet en dou wer t zo hait dat kerel, dou e bie t moar kwam aal zien goud oettrok en noakend t wotter ien sprong. Overredenskracht is ja staarker as geweld, bliekt aaid mor weer.
n Haile tied leden was der ien ’t laand Israël n jong wichtje. t Was n meroakels schier wichtje, heur noam was Maria. Zie scharrelde mit Jozef. Dat jong was n verrekte goie timmerman. Dou gebeurde t dat ter middenoverdaag mit n roazende voart n engel aanvlaigen kwam. Maria schrok zich vanzulf de rambam. Moar hai zee: “Maria doe maagst wel bliede wezen, want doe ligst bie God aan t veurspeen. Doe krigst n lutje potje en doe most hom moar Jezus nuimen” En Maria zee: “Nou astoe dat zo groag wilst, den is mie dat best.” Dou mozzen ze noar Bethlehem van kaaizer Augustus. Omreden dat Maria op t lèst luip, namen ze n ezel mit, veur t geval dat ze muie bainen kreeg, want den kon ze mooi op d’ezel zitten goan.
t Was n verrekte ìnde lopen noar Betlehem en dou ze der endelk waren, zagen ze der n bult mìnsen. n Haile bult ! Jozef wol ien al dij drokte vroagen of der n plakje was ien de herberg , mor dat wer niks, alles was vol. Der kon gien mìns meer bie. Op t allerlest kwamen ze bie n stal aan en Jozef zee: “Maria wie mozzen hier mor stoppen, den kinnen wie n beetje uutzakken en meschain ok nog wel n tukje doun.” Nog diezulfde oavend kwaam der tussen d’os en d’ ezel n lutje potje op de wereld. Maria was zo blied as blik! En ze was al zo loos west om douken mit te nemen. Jozef haar onderhaand n pluk hooi ien de voerbak lègd woar zai t potje ien kon leggen
n Hail enne vot zaten der wat herders bie mekoar op de schoapen te pazen. Ze zaten mekoar stoere verhoalen te vertellen. Moar ienains was der toch n licht! Ogen deden der zeer vaan. t Was dezulfde engel dij ok bie Maria west was. Hai zee: ”Ik heb nijs, Even wiederop is n lutje potje geboren en joe mouten der moar es hèn goan te kieken. Hai is de redder vaan t volk !”. En vot was de engel weer. De herders keken wat verdwoasd ien ‘t rond en gingen dou mit n slakkegangetje mit al heur schoapkes op pad noar Betlehem.
En joa her, doar laag t lutje potje ien de stal mit Maria en Jozef. De herdertjes gaven de trotse ollu wat schoapemelk en ok schoapewol, want dan huifde t kirreltje nait te verkleumen. De nijbakken ollers bedaankten de herders allerhartelkst. n Hail enne wieder, ien n hail aander laand, aargens ien t oosten waren drij wieze mannen. Zai waren van alles goud op de hoogte en wizzen veul van de sterren òf. Zodounde kwamen ze der ok achter dat der n biezunder kiend geboren was. Hai zol de redder vaan de mìnsen worden. Ain zo’n grode ster mit n steert der aan wees heur de weg noar de stal ien Bethlehem. Noa n barre tocht op kamelen kwamen ze op t lest aan bie de stal. De oldste gaf wat gold, de twijde kwam mit wierook op de proppen en de jongste haar n lekker luchtje mitnomen.
Maria en Jozef begrepen nou hielemoal wel dat heur lutje potje hail biezunder wezen mos. Ok dizze mannen werren bedaankt veur alle kadootjes die ze mitbrocht haren. Jozef zwaaide heur nog laang noa. Moar snaachts kreeg hai toch zo’n roare dreum! t Was weer die engel die hai eerder tegenkommen was ien zien dreum. ”Luuster”, zee d’engel, “Jozef zörg dast vot kommst, want Herodes het t slecht mit die veur. Most noar Egypte vluchten mit dien jonkje, want doar ist vaailig veur hom! Keuning Herodes wil noamelk ale lutje potjes doodmoaken, omreden dat er heurd het dat de nije keuning doar tussen zit en hai wil zulf groag aanblieven!” Ze hebben alles bie mekoar graaid en bennen mit d’ezel op stap goan. Herodes struunde t haile laand òf, moar dou hai deur kreeg, dat Jozef en Maria hom mooi te pakken haren was er vanzulf hartstikke kwoad. Moar hou den ok, noa n barre tocht kwamen ze ien Egypte aan en bleven doar n poar joar wonen..
sleudel noar joen haart is laifde leven is nait niksnaks bestaait oet zoveul klaaine woorden
gain laand is zo goud as laand van dien haart kiek nait aal wat west is t staarkt dien zondhaid
oetvigelaaiern: ain kopke troanen ain kopke laifde ain kopke kwoad ain kopke leven ruier aal deurnander sloek der op om wieder te goan om goud in t leven te stoan.
“Gaaist mit aner week, wie goan n bollenmand moaken.” Vol enthousiasme nuigt veurzitter van ons raaiskemizzie mie mit te goan. “t Is nog november, t kin nog nèt”, zegt ze. Bollenmand moaken, helpt vast om de winterdip wat de boas te blieven. Joarenlaank heb k in haarfstvekaanzie in mien toen bollen in grond stopt. Gaf wat te doun in zo’n graauwe tied. En gaf mie t gevuil dat t toch wel weer veujoar worden zol. En zeker noa midwinter kon k ze sums wel te grond oetkieken, zo’n verlet har ik om zunne en kleur. Nog elk joar kommen der hinter en twinter in toen snijklokjes en poaskebloumen op.
En zo goan we op n grienderge woensdagmörn mit plougje vraauwlu op stap, bollenmand moaken. In n kolle kas zitten we, soam mit nog zo’n plougje, stoef bie nkander aan de kovvie. Haiteluchtkaggel geft waarmte veur dij der dicht bie zitten. Bin blied da’k mien waarme stevels aan heb en mien waarme jaze. Din krieg we van ales te heuren over bloumen en bollen. En over hou we ons mand verzörgen kinnen om der zo laank meugelk plezaaier van te hemmen. As k zo heur over hou t aal mout, vroag ik mie òf hou mien bollen altied kaans zain hemmen toch te grond oet te kommen. Meer geluk as wieshaid west, ducht mie. Din ist zo wied, wie goan aan slag. Zo’n viefendatteg vraauwlu lopen deur nkander hèn, om nkander tou en stoan in rieg bie grode kisten mit bollen, din weer terug noar heur aigen mand, woar loag noa loag bollen en swaarde grond in vlaaid wordt. Onnerin kommen dij bloumen, dij as leste bluien en elke volgende loag bluit weer net even wat eerder. Kweker loat ons n foto zain van ain van heur aigen manden van veureg joar en joa, dat is n mooi kleureg ploatje. Of dat van ons net zo wordt mout we nog moar òfwachten. Om n uur of twaalf bin we kloar, we helpen nkander om de manden bie d’auto’s te kriegen. Mien ol bestelautootje komt goud van pas, d’ain noa d’ander schoeft heur mand der in. “Nait te haard deur de bochten scheuren, din valen ze om en kinnen we vannijs begunnen,” krieg k as road mit. Op maarktplain in Loppersom nemt elk heur mand weer in ontvangst. En nou mor wachten wat der van komt. t Zel weer veujoar worden.
Zol n spesioale menaaier van denken van lu oet n bepoald toalkontraain deurklinken ien hou ze dij denkwies ien heur toal oetdrukken? Of is t net aansom. Dat de toal doar ze ien opvud bennen n bepoalde menaaier van denken genereert? Kin je heuren aan hou mensen heur oetdrukken woar ze collectief ien verschillen van lu mit n aander toal? Denken noordelke dialectsprekers op net wat aander menaaier as Noorderlingen dij Nederlands proaten? Of is dit apmoal kulloazie?
Veurbeeld 1: n Zetje leden kregen wie n braifke: ‘Zoaterdag noar Stad west (noar ‘Dag van de Grunneger Geschiedenis’), mor t was zo òfloaden vol ien t ‘Huis van de Groninger Cultuur’; dat mot mor nait weer!’ Typeert ain hom as Noordeling mit zo’n zin?
Veurbeeld 2: Predekant, amateur-archeoloog en schoulopzichter Nicolaus Westendorp (1773-1836) kon ien 1825 tot perfester ien Leiden benuimd worden. t Verhoal gaait dat, dou e zien vraauw dit veurlegde, zai hom vroug of ze ien Leiden t ooriezer ook droagen kon. t (Golden) ooriezer waas doudestieds t mainst typische dail van de Grunneger klaiderdracht. Westendorp zee heur dat Leidse perfestervraauwlu dit nait gewoon waren. Doarop zee vraauw Westendorp: ‘Dan moesten wij daar maar niet heengaan!’
t Grunnegers schient deur heur Nederlands hin, mor vanwege heur reaksie bleef Westendorp tot zien dood aan tou domie ien Losdörp.
Veurbeeld 3: Ien de hagiografie over predeker Wulfram wordt t mement beschreven dat Vraize vorst Radboud (?-719) hom deur dizze Frankische predeker deupen loaten wol. Veur t onderdompeln ien deupvont haar Radboud zien dikke toon aal ien t deupwoater. Ien ainen vroug Radboud aan Wulfram: ‘As ik noar hemel goa, is t grootste dail van Vraize oadel din ook ien hemel?’ Wulfram antwoordde: ‘Zuks kin nait t geval wezen. Zai bennen ja nait deupt en zellen dus ien hel zitten.’ Radboud bedocht hom votdoalek: ‘Ik verkais n hiernoamoals mit mien veurgangers.’
En ik denk dat e as Noorderling dou zegd het: ‘Dan moast ‘r mar net doopt wurde, tocht ik sa…….’ ‘Din mot der mor nait deupt worden, ducht mie!’ En dat Radboud dou toon weer tou t woater oettrokken het.
Radboud dij hom op t leste mement nait deupen lait; Borduursel oet (noar oand wordt) begun 16e aiw.
Is weer hail wat beurd vandoag kop vol kovvie drinken ien zoal dou noar brilleman ook nog noar kapper west mor as k heur vroag wat zai zo al doan het dizze dag kikt zai mie wat woazeg aan en zegt, och nait zo veul hör n dag krekt as aans as k noavroag, viendt zai dat t lasteg is dat ze zo veul verget, dat zai zuk doar dikke zörgen over moakt, mor t komt ja van dij vaal, dou ien badkoamer ja, n zetje leden, en k word der ja ook nait jonger op, zegt zai zulf mor wil ook nait kloagen k vroag of ter nog gounent west hebben t antwoord is krekt as guster, nee hör, gain ain, bie mie kom der gainent en k vuil mie zo allain zusters binnen goud heur, doar nait van mor dij hebben t ja zo drok, nooit even tied te proaten, mor wieder heb k gain kloagen zeg voak da’k hail tevreden bin en t eten is ook goud hör, k eet aaltied alles op din kikt zai op klender doar schrift zai alles op kikt weer noar mie en zegt der is guster, loof k, toch ain west mor k wait nait meer wel of t was en as k even loater vot goa zegt zai, dag meneer, wel wazzen ie ook weer?
“Nou, barst mor lös mit dien verhoal din”, zee e. Ze kon hom wel wurgen. Hai keek heur nait aan. Hai keek noar n punt wied achter heur.
Dou ze oetreuteld was, keek e nait zo soeterg meer. Flipje was aanschoven en keek noar Ester. Dat was mie nog ais wat, vond e. “Kom, den goan we hom nou deurzoagen. Flip gaait alles sorteren oetzuiken, beluustern. Bord biewaarken.” Hai wees noar t bord woardat ale belangrieke zoaken nou opstonden. “Luuster ook zo hinter en twinter noar de discs en breng den t haile cabaret noar de TD.” Ester stond veur t bord en wees noar de foto van Bertil Marnixs. “Wie hebben die, mien jong”, zee ze.
Ze draaide zuk om noar Dubbeldam en keek hom aan. Narro was weer wat bietrokken. Nou haar e der nog muite mit, om tou te geven. Dat dee e nait groag. Dat zol e op n aander moment op zien aigen menaaier doun. “Ik heb n roar idee”, zee ze. Ze wachtte. “Hm, dat zel wel weer wat schiers wezen. Ik kin die langer as vandoag.” Dubbeldam pebaaierde n laag op zien gezicht te kriegen. t Wuir n maal trekje rond zien mond. Hai keek heur aan en fronste zien wenkbraauwen. Ze haar wel voaker van dij meroakels had. En sums waarkte t. “Wie goan mit Homko noar de Olderman State. Wie zeggen niks en wie kieken of der doar gounent binnen dij reageren. Wie kieken wat e dut en wat e zeggen gaait. Of e sputtert of wat den ook. En den kinst hom deurzoagen tot e tougeft. Wat dochst?” Dubbeldam kraabde zien kinnebak. Hai keek noar Flipje. Dij was meroakel bezeg. Bewiezen genog, zo as t nou leek. “Kom, wie hoalen mesjeu op en goan.”
De widde paauwen van de Olderman State luipen op t gras. Dat was n meroakel schier contrast. Bertil Marnixs, de artiest, de kunstschilder haar der vandoag gain oog veur. Zien scholders luit e hangen en hai vruig om rokerij. Dat was nait veur haanden en zo ging t drijtal noar binnen. Hai bleef wat onneuzel stoan in de grode hal en keek om zuk tou. Ester en Dubbeldam, baaident dochten ze t zulfde. Speulde hai nou onneuzel of was e hier erenswoar nog noeit west? Ze gingen linksòf en kwamen bie de balie. Lena Kothof haar dainst en keek noar heur computerschaarm. Ze keek mit n slag op en stopte mit heur waark. “Zo plietsie, bin je der weer, dit moal mor laifst drij man staark! Heb je joen boudeltje aal veurmekoar? Heb je hom aal te pakken of was t n heur dizze raais?” “Nee”, zee Dubbeldam, “dat hòlden we nog eefkes onner pet. Is Stallingoa der ook?” “Op kantoor”, zee Lena en keek weer noar heur computerschaarm. Ester en Dubbeldam keken mekoar aan. Dat was nait speuld. Dubbeldam geboarde dat Marnixs mit hom mitlopen zol. Ester verdween oet beeld. Dubbeldam klopte beleefd op deur en dee hom dou open. Bie de grote toavel zaten n man en n vraauw. Dina Stallinga ston op en luip noar manlu tou. “Bin je der alweer? Mit goud nijs? Dit is de directeur Jansonius. Hai is weerom. t Het n zetje duurd, mor gelukkeg is e der weer.” De man ston op en gaf de baaide mannen n haand.
“Wat zuikt n directeur van n centrum as dit in Vietnam?”, vruig Dubbeldam. “Ik was een paar weken op visite bij mijn dochter. Maar de terugreis liep helemaal fout. Geen vliegtuigen, stakingen, ellende, nachten doorgebracht op het vliegveld. Maar goed ik ben er weer en hoor dat we hier ons portie ellende ook hebben gehad.” Bertil Marnixs stond wat verwezen oet roam te kieken. “Wat is het doel van uw bezoek?” Hai keek zien rechterhaand aan en der kwam n flaauw glimlaagje op zien broene kop. “Van uw zoveelste bezoek!” “Wie lopen d’haile boudel nog ais weer bielanges om te kieken of der nog wat vergeten is. Sums krieg je noa n poar doagen weer n vrizze kiek op de zoaken. Aigenleks routine dus.” Hai luip noar t roam en greep Marnixs bie aarm. “Marnixs kom, wie goan. Ik zel joe van de week nog bellen veur n gesprek. Dat kin hier of bie mie op buro. Messchains mörgen aal wel.”
Jansonius knikte en sputterde nait over onrust veur de bewoners en slechte noam. Hai knikte en ging weer zitten. Bie Diena Stallinga kwamen de eerste rooie vlekken aal weer in heur mooie laange haals. Ester zat in ain van de Chesterfields op gaang. Marnixs luip as n dooie mit Dubbeldam mit en ging ook op n Chesterfield zitten. “Ik wil groag aine smoken”, zee e zacht. “En hest aal gounent zain, dij die bekend veurkommen?” Dubbeldam keek Ester aan en huil scholders op. “Onze vriendin is der nait en dat is jammer. Ze is oetpandeg en dat duurt nog tot aander moand. Ze hangt nou in lucht en is onnerwegens noar Mexico.” Dubbeldam schudde wat mit kop en wuir vranterg. “De keuken”, zee Ester opgewekt. Ze stapte op luip in richten van keuken, mit t zekere gevuil dat de mannen wel achter heur zollen kommen. Dat deden ze ook. Dubbeldam mos zien verdachte wel n drukker in rug geven. t Ging nait van harte. Ze stapten keuken in en doar stonden twij kerels tegen elkaar te raggen. Mastland en Van der Velde bèlkten en brulden dat t n laive lust was. Ze luiten zuk nait van de wies bringen deur de verziede. t Ging der heer as de duvel. Marnixs stond wat in deur te twieveln. Hai trok nou toch oardeg wit weg. Allenneg was de vroag woar ofdat van kwam. Mastland keek eefkes op. “Opsodemietern, joe”, brulde hai tegen t drijtal. Ester en Dubbeldam keken mekoar aan en begonnen te laggen. Ester drukte Marnixs de keuken in en doar bleef e bie n keukenblad as n loden Jurrie stoan. “Wegwezen!”, brulde Mastland nog n keer. Dubbeldam dee net of e niks heurde.
“En…. komt t aalmoal aal weer boven?”, vruig Ester aan Bertil Marnixs. Dij draaide zuk om en luip noar gaang en ging weer op ain van dij dure baanken zitten. “Ik heb hier niks mit van doun. Ik ben hier nog noeit west. Ik wait nait wat je van mie willen. Loat mie toch mit vree. Ik wil noar boeten en wil aine smoken.” “Dat komt dommit wel”, zee Ester. “Wie goan eefkes noar de koamer van Maria Sofia Langqvist. Wat zeg ik? Koamer, nee man, appartement. Loop mor veurop Bertil en den kommen we der wel.” Dubbeldam greep de man op baank bie aarms en sjorde hom zo weer op de bainen. “Hoppa, doar goan we.” “Ik wait ja nait, woardat ik noartou lopen mout”, zemelde Bertil Marnixs. Dubbeldam gaf hom nog n drukker. ‘Den loop mor achter mie aan.’ Ester wachtte nait langer en luip veurop. “Wat doun we? Mit lift of mit trap.” Dubbeldam koos veur lift. Hai drukte op t knopje mit n grote twij. Doar stonden ze den. Twij rechercheurs en n verdachte. De gaangen waren leeg. t Was stil in dizze vertrekken. Zulfs t gerag van de baaide koks was verstomd. Achter de dikke liftdeuren kroakte en zoemde t wat. Lift zakte noar begoane grond. Dubbeldam dee n stap achteroet as of de deuren noar boeten zwaaien zollen. Ester vond de lift aigenlieks onzin. Mit drij hoanetreden was ze nou aal boven west.
Dubbelde deur glee open en n òldere vraauw stapte noar veuren. Mit n grode voam over drumpel as of ze strompeln kon over n drumpel dij der nait was. Ze druig n blaauwe overall over aarm en ze keek toesteg. “Ze zeden dat e boven was. Mor dat is nait zo. Doar is e nait. Doar is allenneg de grode swaarte kerel mit zien grode widde gebit. n Schiere jong. Mor, man man wat is dij kerel groot. Ik krieg altied pien in mien nek as ik hom aankieken wil. Kootje haar zien overall en brood vergeten vanmörgen en nou zol ik hom dat eefkes brengen. Ik sjaauw mien n ongeluk deur dat gebaauw hier. ”Ze dee heur haand schuuns veur heur mummelbekje: “Kòlde kak. Dat ist hier. En nait aans. Mor ze binnen goud veur Ko. Nou zai ik t.” De vraauw veerde op. “Joe binnen van plietsie. Joe waren bie Vera in hoes verschaidende moalen. Och, och wat n verdrait. t Laive mins. Zo dood as n pier. Mor doe hufst nait meer bie mie aan deur te kommen.” Ze wees mit heur bibbervingertje noar Bertil Marnixs. “‘Doe bist n minne hond. Komst sleudel bie mie lainen en brengst hom nait weerom.” De wereld ston veur n kwart seconde stil.
Dubbeldam en Edens keken noar t òlde vraauwtje. “Joa, joe baaident kin ik wel vertraauwen. Mit joe wait ik sekuur wat ik der aan heb. Mor dizze kollegoa van joe is n leugenpuut.” Bertil Marnixs draaide zuk om en wol wegrunnen. Mor Harry Dubbeldam stak ain van zien grode vouten oet en n tel loater lag Marnixs op vlouer. Dubbeldam pakte zien boeien en draaide aarms van Marnixs op rug.
Twij moal klonk der n dreug tikje. De man bleef liggen. De buurvraauw van Vera Reker keek stomverboasd. Dit zag ze aans allenneg n moal op tillevisie. Ze trok Ester Edens aan aarm. “Nou zo slim is dat nou toch ook weer nait. t Is aine dij nait te vertraauwen is.” “Zo is dat!”, zee Ester Edens.
“Hai kwam om n uur of elf soavends der nog aanschieten. Ik haar hom nog noeit zain. Mor hai luit mie wat zain, n koartje of zukswat. Hai mos in t hoes van Vera Reker wat ophoalen. Vera haar pech mit auto en nou mos hai wat ophoalen. Nou ik wol op bèrre en docht dat t aal wel goud kwam. Aander doags kon ik ja wel vroagen. Ik heb hom sleudel geven. Haar ik noeit doun mouten, ik wait t wel. Mor ik heb t toch doan. Ik haar nog vroagt of t slim was mit Vera. En hai zee, dat t meer n routinekwestie was. Ik huifde mie gain zörgen moaken. t Kwam aal goud. Aanderdoags zol e sleudel weerom brengen en meschain gaf e hom ook nog wel aan Vera. Wat mout je den as òld minsk?’” Ze keek de twij vroagend aan. Baaident keken ze weerom. Ze zwegen. t Oldske dee zo heur best. Ze verknuurde heur buusdoukje.
“Woarom was je nou in de Olderman State?”, vruig Vera vrundelk.
Der bennen gonnent dij nait geern aan heur middelboare schoultied trugdenken, omreden ze bevubbeld onregelmoatege waarkwoordsvörms oet kop leren mozzen. Kieken, doe kiks, doe keeks, doe hes keken. Staarke waarkwoorden, dat bennen de boesbelders veur elk dij aander toalen leren wil of mot. Onregelmoateghaid zit hom benoam ien klinkers: zitten, zat, zeten. Woarom? Doarveur mon-we ver ien tied trug.
Waarkwoordvervougens ien verleden tied
Ien tied van de oldste Indo-Europese toalen waas klinkerwizzeln dé menaaier om van n tegenworrege tied n verleden te moaken. En hou voaker n waarkwoord bruukt wordt, hou eerder e onregelmoateg wordt.
Bevubbeld Letien:
Kommen: venire Ik kom/venio Ik kwam/veni Zain: videre Ik zai/video Ik zaag/vidi Overwinnen: vincere Ik overwin/vinco Ik overwon/vici
Elkenain komt voak aarns en zigt, mor Caesar overwon ook voak: veni, vidi, vici! Nog hailtied goan waarkwoorden hail langzoam over van t olle, onregelmoatege, noar t nije, regelmoatege systeem: Lezen, ik las > ik leesde, etc. Leutje kiender moaken dat syteem zulf: ik leesde, drinkde, loopde, begunde, zigde. Ien t Oosten van Grunnen is dat nije systeem wieder ontwikkeld as ien de rest. Wel Grunnegers leren wil, het t wat stoer mit vervougens, want ien t Grunnegers is der nog n bult lokoale varioatie bie ook. Benoam bie verleden tieden. n Veurbeeld: woagen. Tegenworrege tied: ik woag. Verleden tied: ik wuig/woug/waig/woagde en ik heb woagd. Zukse vörms mot ain dij Grunnegers leren wil schele kopzere geven. Aander veurbeeld: vangen: ik vang, vong/ving, ik heb vangen/vongen. Wat t kortvolkje der van moakt is toch veul makkelker? Ik vang, *vangde, *heb vangd. Mor elke toal het zien aigen geschiedenis en doar zol ain reken mit holden kinnen, ook aal zeggen toalkundegen dat toalverandern nait tegen te holden is. Geschiedenis en verandern; willen wie heur ien evenwicht holden of mon-we der ons bie deel leggen dat elkenain ien toukomst potjetoal proaten maag? Ien t Nederlands hait dat ‘Jip en Janneke-toal’ of ‘New Speech’.
Tegenworrege tied
Ien t Grunnegers bennen/waren bie tegenworrege waarkwoordstieden nog vaaier vörms: ik zai, doe zigs/zugst, hai zigt/zugt, wie, ie, zai zain. Meervold kin sums ook mit t wezen: wie, ie, zai hebt. Onder ienvloud van t Nederlands vlaigen klinkerwizzelns ien t Grunnegers – corresponderend mit Hoogduuts en Nederduuts – bie waarkwoorden ien twijde en daarde persoon tegenworrege tied der oet: Huiven > huft > huift. Kieken > kikt > kiekt Luden > ludt > luudt. Lopen > lopt > loopt
Eltje Doddema (1952) is schoulmeester, zanger, schriever, componist en ie kennen Grunnegs van hom leren. Doddema woont ien Haarstee.
Doddema lopt/loopt geern op ienvloud van t Nederlands op t Grunnegers veuroet en stelt op zien webstee veur: ‘Der vindt gain klinkerveraandern *1 ploats as dat in t Nederlands ook nait t geval is, ook al was dat oorspronkelk wel zo.’
P proaten – proatte i.p.v. pruit (prout wordt nait nuimd).
P huiven – huifde i.p.v. hof (hufde wordt ook nait nuimd). —————————-
*1 http://www.eltjedoddema.nl/ Op webstee gaait t wieder: ‘Gezond verstand zegt ons dat de streektoalvarianten stoadegaan verdwienen. Lu dij ze nou nog bruken kommen uut tied en veur de nije streektoalgeïnteresseerden is t onbegonnen waark om as nijkommers aal dij verschillen te leren. Kinder binnen der al hailendaal nait mit daind. As wie willen dat t Grunnegs as schrieftoal overleeft, din mout ter ain spellen en grammoatikoa kommen: t ABG.
Zo as Radio-Noord vrouger t Noordgrunnegers geern tot ABG moaken wol, zo kin-je aan Eltje’s veurbeelden zain dat hai mit zien ABG aanstuurt op Aalgemain Beschoafd Grollands, baseerd op t tegenworrege Oostgrunnegers.
Spellen ien verleden en heden
Ien Oldenzaal is oflopen maai de oetgoave ten deup hollen van n vertoalen ien t Grunnegers van Heliand (Hailand). n Haaidens kerwaai! Heliand is n Kristusverhoal ien t Oldsaksisch. Ien Toal & Taiken, nr. 4 wer dij oetgoave besproken. En aan t ind van bespreken staait: ’t Is ook hoast nait te veurkomen of der binnen nog wel n poar fouten ien zitten bleven. (9) Aal mit aal is Grunneger Heliand n mooie vertoalen worden.’
Recensie zat mie nait lekker. Spellen ien n bouk is nait t belangriekst en elk het wel ais n gat ien hoos, mor over spellen ien de Grunneger Haailand vaalt veul te havveln. Aal doalk vanof t eerste kepittel kon ik, dij Rekers spellensregels aanhold, n fikse praan spelfouten aankruusken: moar, oaf, oarde, oafkomsteg, bedude hai, mit vörderen, benoaderen.
t Kin wezen dat ain, dij hom nait aan ‘Reker’ holden wil, woordinden op el en er mit en maggeln wil, mor din mot t ainks wel konsekwent doan worden, en loater kin-je lezen: goudern en luustern. Heliandvertoaler het hom noar t liekt van gain enkele regel wat aantrekken wild. Dat kin vanzulf ook. Omdat ik toch wat problemen haar mit recensie heb ik n aander vroagd wat dij van vertoalen von en hai het blz. 100 bekeken:
der is hail roeg mit aanhoalenstaikens omsprongen; aine keer stoan ze der nait, aander moal aal; sums nait aan t begun, mor den ienainen aal aan t èn. woorden zo oet t Hollands: opnij, zeg ains, klainaaierd – enzukswat.
vremde woorden: schrobberds (ien regel 3817 – wordt t volk mit ‘bezzems’ vergeleken?); woaraargens n sloatje oet sloagen (n proemke tebak?) woordvolgorde: te loaten zain – t komt veul voaker veur (ik kin der nait aan wènnen en wil dat ook nait). aine moal is ‘zienend’ mit n ‘d’, aander moal mit n ‘t’; boetendes ien regel 3830: ‘dat ie hom t zienend geven (het zijne?). n vraauw bie t klongeln treppaaiert: woarom nait ‘trepaaiern’ of laiver ‘trappaaiern’; boetendes ook n dikke toalfout: n ‘t’ ien stee van n ‘d’ (staait nait allenneg ien t kopke (regel 3839) mor even loater nog ais: dij vraauw was treppaaiert (regel 3842).
Dit is ain, willekeureg kozen bladzie. En den heb k ales nog lang nait nuimd ……….
Ik schreef weerom: ‘Mon-we gewoon blied wezen dat ter ain west het dij muite nomen het om Heliand te vertoalen, ook aal is t ien min Grunnegers? Mon-we ons haildaal nait meer drok moaken over spellen? Of over grammoatikoa? As zo’n vertoalen ien t Nederlands oetkommen waas, din waas e ofbraand. As t om t Grunnegers gaait, mon-we din niks om ‘kwaliteit’ geven? Wat dat ook wezen maag? Der bennen wel meer dij heur niks van Rekers Grunneger spellensregels of grammoatikoa aantrekken willen. Dus mon-we meschain alles mor op zien beloop loaten.’
Lu, zo’n boaskerel as Julius Caesar bin ik nait. Ik kwam, ik zaag en ik geefde mie over. Komt n tied noa dizze tied!
Aan t end van dit wel hail onstoemeg joar Lopt boudel mie ja sikkom deur mekoar Verjoardoagen van miezulf en Sunterkloas Wordt vierd mit draank, slagroomtoart en spekuloas En ook mit kerst en old en nij Draait t mainsttied oet op te veul (vr)eterij Toch wensen wie joe van haarten mit mekoar n Mooie kerst en n hail ontspannen nij-joar!
rebulie mit mekoar vuurwaark knapt brandstoapel dij goud fikt klok van kerk ludt en ludt klok smeren keel smeren heurt derbie ainmoal sjoars olle der oet nije der ien goan zo rap mit keboal pelzaaierg nij joar ien
in t begun kregen mìnsen van de schepper handen om beter te moaken en verstaand om beter te waiten en zuk op dij menaaier te onderschaaiden van de daaier dat is goud lukt met ons verstaand zetten wie t aal noar de haand en dat zellen wie waiten.
Wilde ganzen oet t Noorden proten in duustern honderdoet over hou t was doarboven mor vlaigen intied stoareg noa t zuden en n haalftamme dele dut wensteg kop umhoog mor krigt gain högte
hai schrift van vrouger van Oldsaksisch en over nou,
hai speult zien ploatjes ien zien zulvern deuske,
hai webt ons virtuele woorden goud op stee,
hai teuvert oet zien rugzak aal dij toalege talenten,
hai zingt zien klaske veur laange Columbus raizen deur,
hai schoft mit mooie spullen oet aigen kist en boukenkast,
hai verhoalt Oethoezen van olle meesters en van Mij,
hai schlemmert ien gedichten Koba onder vaalse noam,
hai wiekt veur montre diekgasten en portretten van t Hoogeland,
hai krigt radio en teevee ook plat zet zien kop ter véur,
hai spiekert ons van alens bie, mit hoeswaark en dictee
hai riemt op Koksioanen wel mit n poepse melodie,
hai fietst oet hoes noar Amsterdam en al farreg joar weerom,
hai is n meroakel, dij köster mit zien kiep.
t Waarkwoord “schlemmern” is deur André Pettinga zulf opbedocht, noar Koba Schlemmer, ain van Jan Sleumer zien pseudonoamen. t Kin van alens beduden, moar veur Jan was t benoam muzikoal bedould. t Is verwant aan woorden as “swingen” (Eng), “zwieren” (Ned) en t Duutse “schlemmen” wat “brassen” (Ned) betaikent. Ein Schlemmer = n smulpaap (Ned), lekkertje (Gron.) ook wel dikdakker (Gron.). Köster Jan dee slim veul mit spaigelploaten en verskes ien zien Grunneger lezzen ien Mokum. En zien geest is nog slim smui. Wat André Pettinga aan- gaait, zel “schlemmern” ien Reker zien buuswoordenboukje verschienen
Ons cv-kedel was van zo ienains kepot. Monteur van Gaswacht, veur t joarlekse onderhold, kwam noar mie tou mit n òfbroken òfstelschroef ien haand. “Zo het t zeten”, zee e en hai keek doarbie slim iengewikkeld. Ik zaag t perbleem nait zo, even n nije schroef der ien draaien en kloar is t weer, zol k zeggen. Mor nee, dat haar k haildaal mis. Schroefdroad mos vannijs tapt worden en der kwam nog van ales meer bie. Dat ging hai nait doun, doar mos ain van kedel-leverancier bie, haildaal oet Apeldoorn. Hai wol zien handen der nait aan branden. En cv-kedel mog wie van nou of aan absoluut nait meer bruken, stekker ging der oet en gaskroan wer dichtdraaid. Dou ging kerel vot. k Mos ook nog n pepier taiken dat wie der zulf nait n nije schroef ien draaien zollen. Of dat wie kedel toch aan doun zollen, want din kon der meschain gas ontsnappen. En dat schoa din veur ons reken wezen zol. Amerikoanse toustanden, bedrieven dekken heur tegen ales ien. Mor wat mos k aans, monteur haar zien regels en protokollen. Zodounde dus haren mien vraauw en ik ienains gain waarm wodder en ook gain verwaarmen. Nou was t midden ien zummer, dus dat leste was gain perbleem. Mor wie konden ons n zetje nait douchen en wassen, tenzij mit kold wodder en mit tandenpoetsen kiddelde t mie iezelk aan koezen. Men gaait ter nait dood aan, mor lekker is aans. n Poar week loader wer der aanbeld en der stonden twij monteurs van kedelbedrief bie veurdeur. Baaidend ien zo’n lichtblaauwe, toenbroek mit hupzelen. Maarknoam van kedelfebriek braidoet op borst en dito op kleppet. En mit n grode kovver mit raif. Ha, nou kon wie dommit weer douchen. Ik haar net eerabbels reud en swaitte over haile pokkel. Dus ik zee: ”Kom der mor gaauw ien.” Aine monteur was groot en dik, haar n buukje en n hangsnor. Aander was klaainer en moager en zee nait veul, Watt en Haalfwatt benuimde ik ze. Dat was iendertied de Nederlandse noam veur de bekende stomme films oet joaren twinneg en dareg van veurege aiw. k Heb t even opzöcht op Wikipedia. t Waren acteurs van Deense òfkomst, de boomlaange Carl Schenström en de klaaine Harald Madsen. Schenström stook meer as mit kop en scholders boven Madsen oet. Vanwege heur stommelege en klunzege acteren werden ze t veurbeeld van n slim ongeliek duo, ien lengte of wat intellect aangaait. Watt haar de laaiden en dee t woord. k Ging veur heur aan trappen omhoog noar cv-roemte op zolder. Haalfwatt droug as leste swoare kovver. ”Belaggelk dat dij monteur van Gaswacht dat schroefke der nait even ien draaien wol, wat n amtenoarij”, bekloug ik mie, dou wie noar boven klommen. En k bedocht ter bie, wat gaait mie dit grapke wel nait kosten en woar kin ik dit op verhoalen? Want twij kerels haildaal oet Apeldoorn, n dag der mit onderwegens, dat gaait mie ien de pepieren lopen. “En hou kin dat din”, vroug k weer dou wie boven waren, “dat joe der haildaal overtou kommen mouten. Dat mout wel n hail groot perbleem wezen.” Mor Watt zee wiesneuzeg en draaide doarbie wat aan n snorpunt: “Der bestoan gain perblemen, allenneg mor oetdoagens. Mor ie hebben aal geliek, dit is n hail biezunder geval.” Zo hé, wat n daipzinnege proat veur n monteur, docht ik. Hai is zeker zien roupen mislopen. “Der is meugelk eerder ain bie kedel west”, ging Watt wieder, dou k hom t kepodde kedelschroefke aanlangde. “Dij het zien verantwoorden bliekboar nait nomen. En den dink ik nait aan dij monteur dij joe t schroefke zain lait. Dij kwam der teminsent mit veur ndag. Ik dink dat ter doarveur nòg ain west het, dij – meschain per ongeluk – wat kepot moakt het, dat e gain woord hebben wol. Zunder wat te zeggen is e der tussenoet naaid. Dat vermóed ik heur”, zee Watt noadrukkelk. “Mor, hou t ook is, kedel is kepot en dij goan wie nou veur joe moaken.” Kerels gingen aan gaang, geraidschop wer oetpakt en kedel ontmanteld.
Ik laip ter bie weg, want t is n klaaine roemte doarboven en ik wol ze nait veur vouten lopen. Aalgedureg kwam Haalfwatt noar beneden om wat oet heur bestelbuske te hoalen en ging der din weer mit noar boven. Ik vroug noa n dik uur hou ver of t was. “Wie hebben t kritische dail had, t gevoar is nou weken”, zee Haalfwatt. “Mor t duurt nog wel even heur.” Gevoar? Was der din gevoar bie? Ik kreeg alsnog de bibberoatsies. Ien mien fantesie laag t haile dak aal ien toen en wie mit swaart verbraande gezichten der bie. Mor afijn, t gevoar was nou din gelukkeg veurbie. “Din kin we nou zeker wel even kovviedrinken”, stelde ik veur. Joa, dat kwam heur wel goud oet, zee Haalfwatt. t Was mooi weer en wie gingen ien boeten zitten, achter t hoes, lekker ien zun. Mien vraauw redderde wat ien keuken veur kovviebrud en wat veur ien t linkerhaandje. Ik prout wat mit monteurs. Je willen n goie sfeer moaken, ja. Dat komt t waark ten gouden, dink ik din mor. Ik wait nait hou t kwam, mor wie haren t doalek over perblemen ien wereld, aanwakkerd deur Watt. Dij begon van waal te steken over wat ter apmoal mis is. Bankencrisis, Eurocrisis, perblemen mit geld ien Griekenlaand, Spanje en Itoalië, hieptaiken, de politiek en aal zo meer. Hai zat dudelk op zien proatstoul. Haalfwatt zat ter mor wat bie en zee niks. Hai haar dit meschain al wel veul voaker heurd. Tipies n stokpeerdjesproat. Ondertied dat Watt aan t redenaaieren was, keek Haalfwatt wat ien t ronde noar toen en t hoes. Mor Watt haar ook n oplözzen veur ale perblemen bie de hand. “Wereld zol der n stuk beder oetzain as elk poker speulde”, zee e. “Huh…? pokern?” k Was stomverboasd. Dat was wel t leste doar ik aan dinken zol. Pokern, dat is ja n spel, dij ze veul ien krougen en benoam ien casino’s speulen. Gokken! Las Vegas is der groot deur worden. En din worden wie apmoal meschain wel gokversloafd. t Leek mie gain goud plan. Mor Watt bleef der bie. “Ik speul t zulf ook en nait om t geld heur. Alewel ik ter zo wel ais n beetje bie verdain, zo’n vetpot is t ook weer nait bie dizze boas. Mor pokern kin echt n haile bult wereldperblemen oplözzen”. Volgens hom was er gain bedere methode om minsen te leren om te goan mit geld en risico’s. Kiender kinnen mit pokern geduld, respect veur tegenstanders en begrip veur aandermans kiek op t leven leren. Ja”, zee e “pokern leert minsen veur heurzulf te dinken. Op zo’n menaaier kinnen jeugdkriminoaliteit en diplomatieke crises vermeden worden.” Ik von t mor n roar verhoal en wol der net weer wat tegenien brengen, dat t feidelk allain om geld gaait en dus hebzucht aanwakkert, dat speulders heur aans veurdoun as dat ze koarten hebben, of juust haildaal niks van heurzulf zain loaten, dou mien vraauw der aan kwam mit kovvie. “Zo…, wie hebben net even ale wereldperblemen oplöst”, zee Haalfwatt. “Kin we nou lekker kovviedrinken.” Hai keek doarbie n beetje vilaain noar zien pazzipant. Mien vraauw en ik mozzen der om laggen, mor Watt gaaf gain sjoegel. k Haar t idee dat ze dit stukje ale moalen as ze bie klanten waren, opvoeren deden. Gewild of meschain juust wel ongewild, want zo blied keek Haalfwatt ter nait bie. Dij kon wel ais stinzat wezen van dat ‘pokern’ van zien moat. Noa kovvie duurde t nog n haalve schoft, dou was kedel kloar en gingen monteurs weer vot, noadat ze ons nog oetgebraaid bedankten veur kovvie en ons de hartelke groeten deden. t Is alweer n joarofwat leden, kedel dut alweer n haile zet wat e doun mout zunder hoapern en ik heb nog nooit n reken van dat kedelbedrief zain. Kiek, doar hol ik nou van. Van monteurs dij meschain wat apaarde ideeën hebben, mor heur waark goud doun. En doarbie gain reken sturen.
Je heuren t deur de bloader Neuten mor nait van n boom t Is n symfonie van kleuren En geluden droagen deur de wind Dempt deur n tapijt van de haarfst Broezend deur gras en stroeken Je heuren t floitend deur de takken Mor je kinnen der niks van broeken Ieder joar om zulfde tied Den staait t orkest hier weer te speulen Je kin t nait zain, misschain mit dichte ogen In joen aigen verbeelden kriegt t vörm Haarfstmeziek in aal zien akkoorden En joe binnen de dirigent dai t haile spul stuurt In noazummer kondigt t al aan De melodie van de haarfst deur joe ervoaren.
t Dee der wel wat tou, eer Lammert zien stramme bainen boeten bèrre kreeg. Nacht was veurbie veur e noar zien idee recht begonnen was. Gusteroavend was t ja ok bar loat worren. Verdikkeme, deurdeweeks mos n mens der aans gain gewoonte van moaken zo te nachtbroaken, mor ja, as der ais wat zainsweerdeg op t kiekglas is, wil je t leste bedrief ja ok geern zain. Dizze raaize was t n film over kinder in Oazië, dij t aldernoarst min trovven haren. Dit har hom nuver aangrepen en adinlek van koarde brocht. Kinder dij deur heur olden verstöt werren, omreden dat ze ain of aander meleur haren. Opsloten in n kröt op t achteraarf. Wied oet zicht van Jan en alleman. As je bevubbeld ollu vruigen hoeveul kinder der thoes wazzen, werren dizze verschoppelings nait mit teld. Verzörgd as t ovrege vij zagen dij lieders t daglicht amperan. Kropen of luipen al noargelang heur kundegheden in polten wat hinneweer. Oetzichtsloos en dat allént omreden dat ze bie heur geboorte wat lek en gebrek haren. Gain kinder woar ze mit speulen konnen en gainaine woar ze wat van opstaken. Olders keken sikkom nait noar heur hom. Onvolweerdeg mozzen ze mor zain hou ze aan heur ende ruiken. Gain normoal mens dij schienboar noar heur hom keek. Wat gemainschop of aandre hotemetoten nait waiten, deert heur ja ok nait! Wel t per overhoal heurt, holt heur de mond om aksies te veurkommen. Hou is t doch meuglek mit n Grode Boas dij t aalmoal vanoet de Hemel zugt en t Grondpersoneel dat bliekboar ogen in buutse het of kop in t zaand stekt.
De vraauw was intied al under de manefakturen schoten. Lammert har nog n zet laankoet op baanke noadocht over aal wat hom stief aangrepen har. t Was ja onnuur, zo as paardie lu mit heur kinder omgoan. t Wazzen ja ok kinder van dijzölfde Voader, dij aal kinder tot Hom nuigde.
Gainaine mog heur ja in wege stoan. Zokswat is ja nait te riemen mit dij Goddelke bosschop. Gelukkeg waren dit soort faiten in ons welvoarend en fersounlek laand nait van toupazen. Of heb k dat mis? Worren sommege kinder ok geestlek en of liggoamlek mishandeld? Kiekt gain mens noar heur welbevinden om? Wie wonen doch mit nkander in n Christlek laand woar zukse oetwassen gain rolle speulen kinnen. Aal wat in kraanten staait of op ons wiedkieker braid oetmeten wordt, mout je nait aaltied leuven. Of speulen dergleke zoaken ok in ons kikkerlaandje n aigen pertij mit? Ontucht, moord, daifstal, verinneweren van aandermans of mandailege fertuten, doodslag en femiliedroamoa’s binnen ok hierzoot meer regel as oetzundern. Der is niks nijs under de zunne. Pot huift de kedel ja gain verwiet te moaken. Spaalter in vrömde ogen weegt voak nait op tegen baalke in dij van mensen zölf. “Verbeter de wereld en begun bie joezölf, din zol t wizze n moal beder goan”, zegt n old taimke. Wat gaait t der in dizze wereld bie toeren doch roar aan tou. Honger, ellèn, zörgen, misdoad, noareghaid, pikanteghaid en scheel. Noa de Zondvloed en de Oetzetten oet t Parredies is t ja nooit aans west. De Toren van Babel en de verstreuen over d’eerde het der ok vervast gain goud aan doan. t Volk dat nait in de pas luip mit de ‘noabergelieke’ lu as zaiken, misdailden, sigeunders, homo’s, aso’s, kleurlingen, asielzuikers of aandre boetenlaanders werren apaart zet. Doar kon, wol je doch gain gedou mit hebben? Meloatsen of leprozen werren t dörp oetjagt en mozzen roateln as der ‘geef’ volk in buurde kwam, of werren verbannen noar n aailaand bevubbeld Spinalonga, woar ze – deur de poort van Dante – hel binnengungen, in òfwachten van n wizze dood. Totdat n dokter n medesien oetvönd dij heur weer betern kon. Noa n deurwoakte nacht het Lammert zoch hernomen en gaait mit sloaperge kop over tot odder van dag. Vraauw is oetsloapen en al reur mit t mörgeneten. Wil heur nait opzoadeln mit zien overdenkens, mor nemt zoch veur, bepoalde dingen doch te tamtaaiern, bie de kop te nemen. Noa zien omdenken en hazzenschraberijen is der doch wat hangen bleven. Lammert nemt zoch veur in toukomst wat aans tegen aal schontjebraiven – dij regelmoateg bie hom in t klipgat valen – aan te goan kieken en der wat mit te goan doun. Ok in zien gedenk trekt de dook wat op en brekt zunne weer deur.
Berend Oosterman zit weer es achter de geroaniums. Hai het n spierzaikte, dezulfde as Johan Baarghoes. Moar Berend woont nait in n verpleeghuus. Hai wil nait de rest van zien leven in leegte wachten op t ènde. Moar wel achter dij geroaniums zitten. Most ja aalgedureg n moal kieken hou ze der bie stoan. Nait dat Berend zo gek op bloumen is, moar n poar geroaniums mouten bie hom in de vesterbaanke stoan. Doar achter zitten te kinnen, dat is wel n beetje zien gevuil veur humor. Berend kon Johan wel. Hai het vaar moand in datzulfde verpleeghuus west. Vaar moand te laank. Noa n opnoame in t Groot Zaikenhuus mos e doar n zetje ‘reaktiveren’, wat dat ook betaiken mag. Berend is der nait achterkommen. Zie hebben niks biezunders doan, von Berend. En joaren noa tied vindt e dat nog aal. Zie waren der wel goud in om lu op te baargen, t was veur de maisten t leste stoatsion. Veur Berend zel t n tiedelek verblief wezen, moar zie wollen net zo laif dat e veur altied bleef. Dat wol Berend nait, hai wol nog wat van zien leven moaken en n verpleeghuus was doar nait t goie stee veur. Wat hom nait aanston, was dat aander lu zien leven bepoalen deden en hai zulf moar zuneg meer in te brengen haar as lege braifies. As hai zoneudeg in vaste petronen leven mos, kon e dij zulf wel opbedenken. Nou is Berend van zukzulf gainent dij laank op bèrre liggen wil, moar uutsloapen was der ook nait bie. Om zeuven uur gingen de gerdienen lös, of e dat nou wol of nait. t Was om middag dat e kloar was om van bèrre òf te goan. En doadlek deur noar d’eetzoal veur zien waarme prak. De prak dij e n weke in t veuren al uutkaizen mos van n sedel doar noeit gain fersounleke eterij op ston. As je t den op joen bord liggen haren, verswon joe d’eetlust. Wieder beston de dag benoam uut wachten of je ook bezuik kregen. As de tied doarvoar west was, wuiren d’eerste bewoners op bèrre moakt. As ze t redden konden lag de leste der om negen uur in. De nachtdainst begunde om haalf elven, waren de lochten al uut. Zo gingen de zinloze doagen veurbie. O joa, den mog e nog drij moal in de weke verplicht vrijwilleg noar t aktiviteitensintrum, doar de jonges net zo aktief waren as op d’òfdailen: nait. As dat de rest van zien leven wezen mos, den huifde t van Berend haaldal nait meer. Hai wol t nait veur zien dattegste al òfschrieven. Hai bleef doar nait, hai kon zuk ja gain minder stee veurstellen. Berend ging eerst weer terugge noar d’ollu. Doar haar e t goud, moar zoas aal uutwozzen kinder wol hai oeit n moal tot t huus uut. As je liggoamelk goud gezond binnen is dat ja gewoon, moar woarom zel dat veur Berend aans wezen? Hai kon best zulfstandeg wonen en n aigen leven, n eerlieks aigen leven, laiden. Dij meuglekhaid het Berend vonden bie Fokus. Doar het hai zien aigen leven, zien aigen woonderij en mout e zulf waiten wat e dut en wat goud veur hom is. Hai bepoalt zulf hou loat e van bèrre òf gait, hai kin tegen etenstied nog bedenken wat op toavel komt, hai kin waarken, eters of sloapers kriegen, uutgoan. Hai dut net wat e wil en hou hom t uutkomt. En as e achter de geroaniums zitten wil, binnen t zien aigen geroaniums. Hai gaait nait wachten tot e opholdt te bestoan. Doar het e ook haaldal gain tied veur! k Zel joe n aander moal es uutstukken wat dat Fokus inholdt. Meschain mot Berend joe zulf moar es vertellen over wat e beleeft. Of wat e wieder aal uut zien doeme zogt.
Bie de verhoalen Wachtkoamer en Berend wacht nait: Schaande genog is t verhoal over Johan Baarghoes woar. Vanzulf heb k zien echte noam nait bruukt, moar wieder heb k niks opbedocht. Berend Oosterman bestaait haaldal nait, moar der zit wel wat van n bestoand perzoon in. Dat bin ik. Toun k tekstredakteur van Kreuze worden bin, ston der n stukkie over in t Dagblad. Doar ston in vermeld da’k n liggoamleke bepaarken heb. Dat was aiglieks nait neudeg (op de biegoande foto was t ja te zain), want t dut der nait tou. Wat mie aangaait wait je genog en huif ik der wieder niks over vertellen. Meschain kom je n moal wat tegen in schriefsels van mie, moar doar zel t ook bie blieven. Bert
k Zee gustermörgen tegen mien vraauw Gain enkle boksem is mie meer te naauw We mouten de raim flink aanhoalen Terwiel dat we ons nou aal scheel betoalen Aiglieks waren we tot nou tou best tevree Al is t beslist gain vetpot mit allain mor AOW Dus t aargert mie dat we dij crisis hebben te danken Aan aal dij ‘grode jongens’ bie de banken
k Rol deur t landschop en dink aan drumpel dij ik dommeet over mout krije krijt filaain: most högte in kou ropt vanoet gruinlaand: winter of gain winter, dat scheuvelt mor en al honderd joar stijt ekkelboom kloar um mie op te vangen
vrouger ston e der allinneg dij grootske meulen nou het hai gezelschop van nijmoudsegheden vrouger was e neudeg wodder mos tou polder oet polder mos ja dreug nou draait e sums en din as t oet komt en as t kin ook geft e bliedschop sums is e ien treur dat verscheelt e van nijmoudse meulens dij kinnen allinneg mit wiend mitdraaien en doun t veur de sìnten lieken wel minsen dat dut dij Goliath nait dij is aigenwies dij het gain pries en staait as n reus doar tussen dij veule nijmoudse wiendmeulens
Dou ol laiwe old en min was en nait meer zulf op jacht goan kon om aan eterij te kommen, bedocht e wat om zien gerak te kriegen. Hai kroop ien hool under baarg en dee krek of e bot lebait was en zörgde der veur dat elkenain t ook wos. Aal daaier haren meelie mit ol ropper en ain noa aander gingen zai op zaikenbezuik. Zo gaauw zai ien hool waren, nam laiwe verziede te groazen en vrat heur op. Noadat veul baisten t der zodounde tou doan haren, viezelde vos oet hou of dat laiwe zuk redden dee. Hai ging noar laiwe tou mor bleef boeten hool stoan en vroug laiwe hou of dat t mit hom ging. “k Bin hail min”, zee laiwe, “doarom wil k ja groag dastoe der ien koms, zodat wie n beetje jaauweln kinnen”. “Nee, daanje”, zee vos, “Ik zai dat ter n bult voutsporen van baisten dien hool ien goan, mor k zai der gainent weer oetkommen”.
Hai, dij zuk woarschaauwen loat deur t onmis oordail van n aander, is wies.
n Wolf dij veurbie kwam, zaag dat n poar schepers in n hut zaten te schraanzen van n dik stuk schoapevlaais. Hai ging noar heur tou en zee, ”Wat n keboal zol t geven as ik krek zo doun zol as joe”.
As n Grunneger in t Nederlands noar joen woonstee vragt, zel e mainsttied zeggen: “Waar kom je weg, dan?” As antwoord zel den mainsttied de Nederlandse ploatsnoam geven worden. n Vraize kin t nog wel es in zien aigen toal zeggen, moar Vraizen binnen ook grootser op heur toal as wie. De ploatsnoamborden binnen in Vraisland den ook twijtoaleg. Nait overaal, heb k heurd, t Schient dat der ook ploatsen binnen dij allenneg de Vraize noam bruken. Zo verschenen bie ons in ainen ook wat borden mit inkeld n Grunneger ploatsnoam derop. t Bleek n grap te wezen van n stedentendispuut in Stad. Zie haren over t bord Groningen n ploade bakt mit Grönnen Stad. En ze kondegden aan om dat op meerdere steden te doun. In Eenrum wuiren plakkoaten mit Ainrom ophongen.
Ook Slochtern en Aisen kregen heur aigen bord (k leuf nait dat dit de goie noamen binnen). Zuks nijs is sikkom altied goud veur n diskuzzie in t belpergram van Noord. Begun oktober ook weer. k Leuf dat der meer tegen- as veurstanders te heuren waren. En vanzulf – wie lieken wel Hollanders – mozzen gounent votdoadlek vroagen wèl of dat betoalen gaait. Ik wil nait over de sinterij proaten, t mout benoam om t prinsipe goan: Ik bin der wel mit veur. As je t bruken van de Grunneger toal doardeur wat aanpeerdjen kinnen, woarom den nait? En de Vraizen doun zukswat ook ja… Moar t mout bie ons wel net even aans. Wel twijtoaleg, zoas bie de noabers, eerst in t Nederlands en doaronder in de streektoal. Moar doarveur huif we nait aal dij grode borden vervangen. As we dij nou gewoon stoan loaten en der n klaainer bord mit de Grunneger noam onder moaken, dat is mans genog wat mie aangaait. Den kom je nog bie de vroage, wat of de goie spèllen wezen mout. Om de lokoale dialekten eer aan te doun, mout we blieven bie t dialekt dij doar in de ploatse of streek proat wordt. t Huift nait zo te wezen dat bievubbeld de Westerkwartierders opscheept worden mit noamen dij veenkolonioal klinken. n Dörp as Enumatil nuim ik Aimentil, moar in t buutswoordenboukje van Siemon Reker staait IJmentil. Siemon zel t wel waiten, loat we ons doar moar aan holden. Den wuir op Noord nog even vroagd of de stroatnoamen den ook in t Grunnegers mouten. Dat kin nait, dat wordt te stoer. Wie binnen inwoners van Nederland en zellen reken holden mouten mit lu uut aander windstreken. Wat n aargernis veur de Zuder- en Westerling om stoere Grunneger stroatnoamen opzuiken te mouten. Boeten dat: t Kin aal wel aanpaast worden in de TomTom, de Bos Atlas, Google Maps, wegenkoarten en wait ik mie veul wat nog meer. Moar man och man, wat n peenze waark zel dat wezen. En wat zel dat n geld kosten. En wèl gaait dat be… (moar ho, dat zeg ik nait).
Ien t Grunnegers is der bie mannelke en vraauwelke woorden n verschil tussen onze voader en ons voader. Onze voader wordt ien t Grunnegers bruukt ter onderschaaid: onze voader, joenent nait. Ons voader of ons mouder wordt bruukt bie alles wat as ‘onvervremdboar bezit’ aanzain wordt. Dat kin ook wezen ons hond, alderdeegs ons toavel. Is t nait singelier dat Onze voader de Grunneger noam is van t bekende gebed? Ien n platduutse kienderversie is wel proat van ‘uns Vadder’ *1 , mor dat komt omdat ter ien t plat- duuts mor ain vörm is: uns.
Gott, uns Vadder Gott, uns Vadder dor boben, Du büst jümmer hier bi uns, ook wenn wie Di nich seeht. Vadder dröft wi to Di seggen, un Du hürst dat geern, wenn Minschenkinner to Di bedet. Lot all de Minschen marken, dat Du uns König büst. Mok Du, wat goot un richtig ist, dor boben, dor bi Di, un ünnen, hier bi uns, un wies uns ok, wat wi doun künnt. Geef Du uns Dag för Dag, wat wi to ’n Leben brükt. Un vergeef uns unse Schuld. Hülp uns, dat wi markt un seeht, wat wi verkiert mokt hebbt, un denn dor ok hin goht, wo wier wat schuldig sünd. Pass op, wenn Böset noh uns langt; bewohr Du uns dor för, un mok uns dor von frei. Du büst de König all de Tiet, uns grote Vadder, stark und goot, un unse Welt is in Dien Hand. Wenn wi mol eens dor boben bi Di sünd, denn sünd wi tohus, denn sünd wi in uns Vadderhus.
Tegenworreg neurowaitenschoppelk onderzuik suggereert dat religiositeit eerder n kenvermo- gende as n emotionele aigenschop is. Noast neurolinguïstiek is der n grinswaitenschop bie kommen: neurotheologie. t Kon wel ains zo wezen dat minsen n aangeboren godstee (god spot) ien de kop zit. Wat as t godsbesef ain mit n neurochirurgische iengreep te hazzens oetsneden worden kin?
Onze Voader Ons voader dij ons ien de hazzens zit, dat joen stee pelzaaierg wezen maag, dat t keunenkriek van verbeeln kommen maag, dat joen wil doan wordt van inne tot winne, t verstand doar wie verlet om hemmen, geef ons dat vandoag en mörn, en reken ons onze dommeghaid nait tou, net zo as wie geern even nittjen elk dij ons verneukt. En breng ons nait ien toeze, mor wil van kopsere ons verlözzen. Amen.
Ze vuilde zuk betrapt. Ze haar hier gain zoaken. Elke hoar ston heur verkeerd op t lief. “Man, ik bin op zuik noar joe. Kom ik heb kovvie kloar. Den kennen we n piepke proaten. Is t aalmoal lukt?”
“Ach ik heb de smoor in. Altied denk ik dat k wel weg kin. En altied vlaig k bie minsken binnen of mout ik hotels, wachtkoamers in, omreden dat der den toch noch weer n plas komt. k Bin der zo stìnzat van. Ik ben Ester.” Ester wreef zuk over t lief en nikkopte. Trankiel luip ze achter de vraauw aan. Dizze juvver haar wat oet te leggen. Dubbeldam zat tegen Bertil Marnixs over. Flipje rommelde mit pepier. De opnoame apparatuur ston op pauze. t Kon wat hom aanging begunnen. Dubbeldam zee niks. Hai keek noar de man tegen homeover en schroapte zien keel. “Dou t spul mor aan, Philip.” Flipje kreeg sikkom n hartaanval. Nou was e toch wel eefkes slim belangriek in dit onderzuik. Dubbeldam haar hom gewoon bie zien echte veurnoam nuimd. Mit n eelsk geboar dee e de recorder aan. Hai pakte zien blok en potlood en was der kloar veur. Hai las de gegevens van Marnixs veur en vruig hom of dat aalmoal klopte. “Woarom vloog je ons sikkom aan, dou we bie joe kwamen?” “Ik schrok mie hartstikke lam en was nogal hyper.” “Hyper?” “Joa, n poar joints rookt en den wor ik toch echt hyper. Dat haar ook nait mouten.” “Wat?” “Nou, zo mit dij biel. Man, ik zat der eefkes deur.” “Wie kwamen allenneg mor wat vroagen. En dat wuir mie toch n ontvangst.” Bertil Marnixs keek stoef veur zuk oet. t Wuir moeskestil in koamer. “Wie kwamen wat vroagen over Vera Reker. Wie denken dat der n grode kaans is dat je dij kinnen. Zulfs dat je n reloatsie hebben.” “Ik kin Vera. Mor ik heb heur aal n beste zet nait zain. Wie hebben wat had, mor zo as dat voaker gaait vonden we dat we nait biemekoar paasden. We binnen oet mekoar.” “Waren je mit joen baaident op Saandploat, in n hoeske? Verschaaidene moalen zulfs.” “Joa, dat klopt. Ik mag der groag noar tou om te schildern en te schrieven. Veur schildern is t licht der zo mooi. En zo n hoeske bie zee, is n lust om te schrieven. Ik mag der groag wezen. Soam mit Vera was t hailndal schier.“ “Hou heb je heur kinnen leerd?” “Eh, via t internet en dou aal snel doarnoa op n vernissage.” “Wat mout ik me bie n vernissage veurstellen?” “As der n tentoonstellen opend wordt, den worden lu nuigd en dij kommen den n dag of oavend van te veuren. Doar hebben we mekoar veur t eerst zain. En ik vond heur wel leuk.” “Was Barbara Vink der ook?” De kunstschilder trok wat aan zien board. Hai was aan prakkezeren. Flipje keek de man aan. Mor dij keek weg en keek noar n stee op de muur achter de baaide kollegoa’s. “Joa, dij was der ook. Mor dat wait je al. Barbara Vink is de schrieversnoam van Vera. Ze haar n boukje oetgeven.” “Bie dezulfde oetgever as woar joe dat doun?” “Nee, ik stoa onner kontrakt bie n grode oetgeverij. Zai haar aargens wat drukken loaten. Dat gebeurd wel voaker. t Wordt pas interessant as t bouk n beetje begunt te verkopen.” “Was t wat?” “Hou beduil je dat?” “Kon ze n beetje schrieven?” Man huil zien scholders op en sweeg. “Wenneer hest heur veur t lest zain?” “Och, dat is aal weer n beste zet leden. Ik bin nog n zetje wegwest.” “Was je veureg joar Kerst bie mekoar op t aailaand?” De man nikkopte. “In feberwoarie was je der ook?” “Allenneg. Dou ston de boudel aal op barsten en ze kon gain vrij kriegen van t waark.” “Op de Olderman State?” “Ken best wezen, ik heb gain idee woardat ze waarkte. Iets mit òldjes, dat wait ik wel.” “Maria Sofia Langqvist?” De man schudkopte. “Vrundin van mien moeke. Ik wil groag vot as we kloar binnen. Ik heb nog n bult te doun en alles lopt mie zo in de schiet.” “Oh, dat zel vast wel, mor ik bin nog nait kloar.” Dubbeldam ging verzitten. Flipje schikte wat mit zien pepier. Dit was leuk. Hai haar nog niks opschreven. “Maria Sofia Langqvist woonde in de Olderman State. Was die dat bekend?” “Nee, doar wis ik niks van. Ik heb aal eerder zegd, dat ik heur noeit meer zain heb, dou mien moe oet tied kommen is. Zai waren vrundinnen van vrouger òf. Doar heb ik niks mit neudeg.” t Kwam der nait aal te overtuugd oet. Marnixs wreef mit baaide haanden over zien gezicht. Dou keek e Flipje aan. Dij keek nait weerom. Flipje schudde zien pepieren. “Dingsdag en wonsdag, de zeuventiende en achttiende. Woar huilst dou tou?” De man schudkopte wat en gaf gain antwoord. “Dat betaikent n hoop gedonder, bedenk die goud.” “Ik was gewoon thoes aan t waark. Niks biezunders.” “Wel kin zeggen dat dat zo is?” “Ik wait der niks van, ik waark aan n tentoonstellen, en sums waark ik dag en nacht deur. Ik wait t nait.” “Vera Reker waarkte ook op de Olderman State.” “Nou…” “Doar het ze t vast over had mit die. Joe baaident waren n setje. Ik wait nait hou dik je mit mekoar waren, mor t komt mie roar veur dat je doar noeit over proat hebben.” “Ach, ze het t wel ais nuimd, mor dat kon mie nait zoveul schelen. Ik heb niks mit dij softies. Wie haren mekoar en dat was genog.” “Mit de Kerstdoagen verleden joar was je ook nog mit joen baaident op t aailaand. Dus dou wast toch dik aan?” “Joa.” “In feberwoarie wast der allenneg, dou was de laifde over?” “Nee, nait echt. Ze kon t nait wachten. Gain vrije doagen meer.” “Hou voak bist op de Olderman State west?” Man aan aanderkaant toavel dee haanden veur t gezicht. Hai trok scholders op. Spanning was te snieden. Flipje schoedelde wat op stoul hinneweer. Hai wuir der drok en ongedureg van. Dubbeldam keek noar Flipje. Dij keek vroagend weerom. Dubbeldam nikkopte. Hai pakte n MD-speuler en sloot der n boxje op aan. Hail even keek e noar t apparoat. t Was n meroakel schier dingseghaidje. Dou drukte hai op n klaain knopke. De drij mannen luusterden ingespannen noar opnoame. Dou in opnoame n deur dichtknalde, stopte Flipje de speuler en luit t nog n keer heuren. En nog n keer.
Dubbeldam ging stoan. Hai wandelde wat hinneweer. “Bertil, most nait zo kinderachteg doun. Ze konden der toch nog ais over proaten. Mor Bertil was kwoad. Hest ook heurd dat der nog wat vogelgeluden opstoan?” Marnixs slikte en keek Dubbeldam aan. “Ik duur der oardeg wat om te verwedden, dat dizze Bertil aan toavel en de Bertil hier op dizze opnoame ain en dezulfde binnen. En de vraauw dij Bertil vroagt om toch nog n zetje te blieven, dat dat Vera Reker is. Dat waiten we. Doar komt bie dat dij de widde paauwen van de Olderman State ook mit doun op dizze opnoame. Honderd percent zeker Bertil. Hou voak bist doar west en woar ging dizze rebulie over? Mor goud. We begunnen met de vroag hou voak doe op de Olderman State west bist.” Flipje drukte nog n moal op t knopje en heurdest de paauwen nog ais gieren. “Hou voak?” De man was t benaauwd swait op kop kommen en hai keek noar Dubbeldam. Dou piepte der n mobieltje. “Verdarre Ester. Der was n omslag. Ik haar hom sikkom zo wied. Nog n haalf uur en den haar k hom aan t kwedeln. Haar nou n zetje loater beld.” Ester Edens trok scholders op. “Dut niks. Wie kriegen hom wel. wat zeg ik? Wie hebben hom al.” Ze wees noar n deus op t buro. “Ik denk dat we de zoak rond hebben. De man is zo labiel as wat.” Mit heur drijent bekeken ze inhold van deus. n Laptop, minidisc’s, schriften. Speulder mit microfoontje. Flipje pakte votdoalek laptop en ging der maank. “Ha, dizze laptop het gain wachtwoord of niks. Bingo. k Bin der al in. Allenneg tekstverwaarker. Wieder niks. Mapjes. Haha, Submapjes Barbara Vink. Ales zit der in.” Ester pakte schriften bloaderde ze deur. “Hou komst hier aan? Bist bie hom thoes west? Hest die toch wel aan de veurschriften holden.” Dubbeldam graauwde. Ester nikkopte en ging zitten. Dubbeldam bleef bie deus stoan, as of e benaauwd was, dat e verloren roaken zol. “Bist doe benaauwd over veurschriften? Ik heb niks verkeerd doan. Ik haar vandoag gewoon geluk en dat komt ons tou. Dit haile zwikje ston bie Bertil in hoes. Aargens in zien atelier.” Dubbeldam haar de kaam rood. Ester fietste mit heur gedou dwaars deur zien plannen. Dat kon e nait hebben, mor dat wol e nait haardop zeggen. Ester haar aal laank schoten, dat Harry Dubbeldam de smoor in haar. Hai haar de smoor in, omreden dat e gain stuur meer haar over de gang van zoaken. Hai wol Bertil breken en dat was hom nou miskuld. “Ik stel veur dat we dit rusten loaten en dat we meneer Bertil gewoon kroaken. Wie hebben hom sikkom te pakken. Nog n uur in t swaithok en hai jodelt der over.” Ester kreeg weer n hekel aan hom. Nou ging e weer bot doun en deurdrieven. Nou wol e boven heur stoan. Nou wol e superieur doun. En doar was gain reden tou. Ze waren baaident geliek. “Wilst den nait heuren wat doar nog meer veurvalen is? Ik heb nog n bult nije dingen, dij van belang binnen veur t onderzuik. Aigenlieks mout dat eerst en den mouten we kieken hou ofdat t in mekoar paast en hou dit wieder mout. Ik denk dat we Bertil Marnixs wel te pakken hebben.” Dubbeldam trok n lammenoadege snoet en luip vot. Ester wuir grammieteg en ging kovvie drinken. Flipje was der hailendal deur. Hai ging bie zien buro zitten en leefde zuk oet mit deus oet t hoes van Marnixs. Mit drij koppen kovvie op n bredje was Ester snel weerom. Dubbeldam schudde wat mit kop en ging bie zien buro zitten. “Nou, barst mor lös mit dien verhoal din”, zee e. Ze kon hom wel wurgen. Hai keek heur nait aan. Hai keek noar n punt wied achter heur.
Ook bie t Noord Nederlands Orkest binnen ze laifhebber van Ede Staal. n Joar of wat leden hebben z’al n veurstellen geven rond Ede zien laidjes. Doar kregen ze zoveul goie reaksies op, dat ze dat nog es n moal doun wollen. In t joar van heur 150-joareg bestoan was t weer zowied. Op 13 september ston t grootste regionoale symfonieorkest van Nederland in de net vernijde grode zoal van De Oosterpoort. Onder laaiden van dirigent Hans Leenders brochten ze heur ode aan de legendoarische volkszanger. De zang was van twij hedendoagse grootheden uut de Grunneger meziek, Erwin de Vries en Wia Buze. In t eerste bedrief zongen baaident nummers uut t aigen repertoire. Volgens De Vries was dit nait allenneg n eerbetoon aan Ede, moar ook aan t Grunneger laand. Hai nam ons mit Op Fietse Deur Grunnen, langs t Winschoterdaip om uut te kommen bie t bekinde , Lutje Widde Hoeske Ulsda. Onderwegens zong e ook nog zien laifdeslaid Doe. Op zo n rondraaize deur de pervinzie kin je ook in Wia Buze heur woonstee Termunterziel uutkommen. t Kon ook nait aans as dat ze Ik Kom Van Ziel zong. k Haar Wia noeit eerder live optreden zain. Mit heur stem is ze n goie vocalist veur n groot orkest, k vin heur doarin zulfs beter as Erwin de Vries. Heur schierste laid Ik Mag Die Aibels Geern, heur grootste hit De Roos en Mien Meziek waren mit de klassieke arrangementen meschain wel beter as in d’orizinele uutvoeren. Noa de pauze (mit n plak Grunneger kouke van Knol bie de kovvie) kwammen Ede zien klassiekers aan bod. Erwin de Vries is as tekstschriever wel es wat raauw, moar is ook n melancholisch perzoon. Hai kin laidjes as Help Me Through The Night, Credo – Mien Bestoan en When The Waves Are Too High den ook goud handegen. Meschain mos e zuk wat inholden, want gewoonlek legt hai zulf veul passie in zien zang. In wat meer jentege laidjes as Geef Mie Dien Blues en Vrouger is meer ruumte veur uutbundeghaid en doar leek De Vries zuk net even wat beter in thuus te vuilen. Wia Buze is n minder goie entertainer as Erwin de Vries, moar mit heur stem moakt ze dat goud. Ze gaf n staarke invullen aan As Vaaier Woorden, t Het Nog Nooit Zo Donker West, Mien Toentje, t Hogelaand en De Hoaven Van Delfziel. Op t ènde vörmden De Vries en Buze nog n duo en kregen we nog n moal Vrouger en Mien Toentje te heuren. Wie Grunnegers schienen wat stoens te wezen, meschain zulfs wat slicht wat emootsies aangaait. Moar mit Ede zien teksten, twij van os beste zangers en schiere arrangementen uutvoerd deur n staark orkest, binnen n kombinoatie dij joe mementen van houndervèl bezörgen kin. t NNO kin de klassieke en populaire meziek goud bie nander bringen.
Ze maggen van mie veul voaker van zukse cross-overs mit noordleke artiesten aangoan. En dat huift nait altied mit Ede Staal zien laidjes, doar wordt al voak genog wat mit doan. Dat zee Erwin de Vries ook, moar dat von e gelukkeg gain reden om nait aan dit biezundere optreden mit te waarken. In dit theoaterjoar staait veur mie nog meer op pergram, wat cross-overs mit Grunneger artiesten aangaait. In november stoan Pé & Rinus nog weer veur t Noordpoolorkest en in meert treedt Harry Niehof op mit t Veenkolonioal Symfonie Orkest. Wat om noar uut te kieken. Noar n echt klassiek konsert bin k nog noeit west, moar dat goa k vervast nog es n moal doun. Mit dizze schiere Ede Staal-uutvoeren het t NNO mie nuigd om voaker te kommen.
t Aanleren van oetsproak van t Grunnegers via Amerikoans-Engelse oetsproak
‘Het is n bepaalde tongval, hè! Die kun je later niet meer leren.’ Dat zeggen veul ‘Nije Grunnegers’ over oetsproak van t Grunnegers. Mor tongvaal van grodere toalen kinnen ze mit wat muite wel leren as ze dat willen. Haalfbakken ‘Amerikoans’ proaten geft veul meer stoatus as perfekt Grunnegers. Toch bennen der nog wel ains gonnent, dij t Grunnegers leren willen. Zukse lu kinnen oetsproak van t Grunnegers via Nederlandse oetsproakregels leren mit t bouk ‘Zeg t mor’, een methode om het Gronings te leren spreken en verstaan’. Mor t kin ook aans, want welke Nederlander is nait groots op zien oetsproak van zien AmerikoansEngels?! Doarom mon je bie t aanleren van oetsproak van t Grunnegers even handeg gebruuk maoken van de grootseghaid op zien oetsproak van t Amerikoans-Engels. As didactisch truukje, omreden dat Nederlanders dezulfde klanken dij ze ien t Grunnegers ‘boers’ of ‘knaauwerg’ vienden, ien t ‘Amerikoans’ zó oardeg vienden, dat ze dij gloepensgeern noadoun willen. Knaauwerg en stoer om noa te doun vienden ze bevubbeld t ienslikken van slöt e, zo as bie: moutn (Hollands: moete). Zukkent mon je vroagen: ‘Zing even mit mie mit: ‘Go tell it on the mountn!
En joa hur! Mountn komt ter perfekt oet! Dij slag is joenent. En ie goan wieder: ‘Spreek dizze zin oet op zien Amerikoans-Engels Y moutn eimn youn bè:st doun, din is ootspró:k vant Grunnegers night sture. Zain ie wel? Grunneger oetsproak is makkelker as ie denken.
(Nou mot der even wat biezegd worden: : (dubbele punt) wil zeggen: laanggerekte klinker. De r is ien t Grunnegers n tongpunt r. En de g = Schotse ch van Loch Ness). Zeg op zien Amerikoans: ‘As y zo durgó:n, binnn y snel ynburgerd!’ Denk bie t woord ynburgerd aan oetsproak van ‘hamburger’. En zo wordt dizze zulfde zin ien t Grunnegers schreven: As ie zo deurgoan, bennen ie snel ienbörgerd!’
Sukses verzekerd! Via oetsproak van t Amerikoans-Engels *1 kin elk dij dat wil oetsproak van t Grunnegers tot op hoge leeftied aanleren
Vol aandacht kiekt er noar de diregent ien zilverfolie vörmgeven, t ragfiene webwaark om zien handen weven vangt zien blik den sprekt er uut wat ien hom oproupen wordt zo ston hai vrouger de aarms as dai diregent
dertussen strengen wol dai zai tot kluwens wond zien aarms zwenkten op heur swingbewegen
nog vuilt er hou de strengen zien handen met n streling ien de roemte zweven laiten wanneer t zachte rood heur handen oversteeg, t binnenien hom zingen bleef.
Ik bin der bie lutjen zo mui van… k Bedoul van dij televisie-debatten. t Wordt mie gewoon teveul van t goie. As k op bèrre lig zai ik aal dijzulfde koppen veur mie langs draaien en t vervelendste is, ik kin der hoast gain taauw meer aan vastknuppen zoveul informoatsie wordt der over minsen uutstört. En woarom? Wie waiten aalmoal allaank, dat t der veur Europa en mit noame veur ons laand nait zo best uutzucht, moar mouten wie dat elke oavend moar weer aanheuren? Der binnen vrouger toch ook wel es slechte tieden west. Dou wör der toch ook nait zo n drokte over moakt? Of zit hier wat achter, wat wie nait waiten of nait waiten maggen? Leste poar joar binnen der dingen beurd, dij eerder nog nooit beurd wazzen, zeggen de geleerden, alhouwel dij spreken mekoar ook deurlopend tegen. Ik krieg de indruk, dat t Europese Parlement soms mit d’ogen dicht besloeten nemt, in de hoop dat t goud uutpakt. t Gaait heur doar net as dij harmonikoa-speuler op de Dam in Amsterdam, dij ston te speulen mit voesthansen aan. t Was ja winter! Dou mensen hom vruigen hou hai dat veur mekoar kreeg, zee hai: ik speul oet mien haart. Der binnen altied wel n poar goie noten bie! Hai kreeg de laggers op zien haand, moar t lagen vergaait ons dammeet, as wie de reken presenteerd kriegen van aal dij beslissens van onze volksvertegenwoordigers! Nou mouten wie op 12 september stemmen veur n nije Twijde Koamer.
Wat zeg ik? Nije koamer? Ik bin baange dat der uutendelk nait zoveul veraandert. t Wordt dunkt mie hail muilek om n andere regeren in mekoar te zetten en as dat lukt, hol joe din moar vast, din gaait ons dat n nuvere sint kosten. De twievel bekropt n mins elke dag weer5 wat mouten wie aan mit dij zudelke potverteerders? t Gewone volk doar mout bluiden, omreden dat de laiders der n potje van moakt hebben joa, n potje veur zokzulf aan kaante legd hebben. Ik denk, dat t volk misschain beter oet wezen zol as ze weer boeten de monetaire unie verder gingen. Din kinnen ze weer konkurreren. Nou kinnen ze nait opboksen tegen aal dij aandere landen in Europa. En de schulden dij zai hebben? Wat mouten wie doarmit, zellen minsen zeggen! Dat geld binnen wie volgens mie n laange tied kwiet, moar as het loater beter gaait in t zuden, kinnen ze dij aaltied, uutsmeerd over n laange tied, aan ons terogbetoalen! Wie zellen dij zudelke laanden helpen mouten om zoakjes op orde te kriegen. Geld lainen is nait aaltied de beste optie. Ze leren organiseren is n betere! Moar ja, zai hebben doar haarde koppen! En nou moar hopen, dat ze noar mie luustern willen, din komt t in toukomst aal wel weer goud mit Europa en mit ons!
Mit aal dat grauwe weer Wor je der nait blieder op! Liggend op baanke t Is zundag Rustdag veur kerkgangers Sloapdag veur aandersdenkenden.
k Loop even òflopen weke langs: Was oareg nuver. Sunt Meerten veur kinder, Aibels mooi! Pude vol slik en zingen, of t leven der van òfhangt! Tachteg van dij hummels kwamen langs. Minder as veureg joar Dou haren wie meer as honderd! Mor t dee mie goud!
Aanderdoags op t plaain Was t kommen en goan van Poletieke partijen. k Kreeg n ballonnechie van CDA, SP, Gruin Links en VVD! Elk haar n verhoal hou of t worden mos En hou goud as zai t bedoulden! t Zel wel docht ik Mit vair ballonnen in haand laip k noar hoes. Onderwegens twievelnd aan miezulf. Wat hest die nou aansmeren loaten? k Docht aan Sunt Meerten
Kinder lok je mit n baaltje en n sint. Ollen mit n ballonnechie? k Liek wel al dement!!
Mit n spèlle luit k ze knappen Vot mit dij rötzooi! k Bin toch gain kind?
Zundag haalftiene. k Lig lammenoadeg op bèrre, mien vraauw en de kinder binnen noar femilie in Zoltkamp. Ik heb t riek allaine, k mout niks, ales mag! k Heb n poar plannen om de dag deur te kommen. Langzoam lezen in t bouk van n schrieftalent uut Knoal en mien rondje Onstwedde, Vlagtwedde, Zèlng, Troapelknoal fietsen. t Is persies vievenviefteg kilometer, ik rie t rondje al sikkom vieftien joar. d’Holten brogge in Zèlng is glad, de scheuren in t fietspad bie Onstwedde binnen mie bekind, n boertje in Jipsenhoezen verpangelt hunneg en in Vlagtwedde zit aan de raande van de weg n gevoarleke pudde. Ik wait woar k rie, t rondje het veur mie gain gehaimen. In t haalf-put-haalf-regenwotter nuimen ze t parcourkennis. Radio Noord tettert deur de sloapkoamer. Deur n glieve van t gerdien zai k dat de kerel van t weer der nait veul noast zit. t Is schietweer. Ik begun te lezen in t bouk: ‘Òfzain, emootsie, passie, snödde en kwiele’, n bundel verhoalen over n voader-zeun-reloatsie mit de dood as rode droad. ‘Wat is mien waarkelkhaid? Woarom bin k baange veur de dood van mien voader? Woarom tor k zien negenteg kilo aaltied mit in n beklimmen? Bin k wel baange veur de dood van mien voader? Op de vlocht veur t ain en aander onder ogen zain?’ Swoare köst veur n motterge zundagmörn. t Bouk glidt uut mien haanden en vaalt op de vlouer. Ik blief liggen en kiek noar buten. Haarfst. In al zien glorie: störm, regen, hoagel en kolde. Gusternoavend heb ik t nijs over t weer nait zain en heb mien fietse in de koamer schoonmoakt. De roadens deruut, spaiken poetst, derailleur dreugebloazen. Zulfs de kedde kreeg n badje mit dieseleulie. Ik kiek vannijs deur t roam. d’Eerste uren gaait t bouk veur de fietse. Om drij uur zai k vanuut mien bèrre n gat in de wolken. k Hemmel mie, k glie in de fietsklaaier en pak de fietse uut de schure. Onderwegens is der gainaine bie t pad. Gain wielrenners. Gain haardlopers. Gain skeeleroars. Allaine n verdwoalde kerel mit zien hond. Hai kikt mie gloepsk aan. Zien uutkiek verradt heibels mit zien vraauw. Elkenain zit thuus bie de kaggel, behaalven ik. Ik rie in n swoare störm mien rondje en mörgenvroug sjaauw k snötterg over de waarkvlouer. In Vlagtwedde zai k langs de kaande van de weg hou n kerel in de stroezende regen, n poar bloumen deellegt bie n bome. Der ligt n stoalen ploat mit n noam op de grond, ik kin nait zain of t de noam is van n mins of n daaier. In t midden van t dörp is t drok bie de kerke. Ik kiek nait goud noar de weg, mien veurrad glidt in n gleuve van de bekinde pudde. Ik mieter haard en kom op mien zied op de stoebe te liggen. Pien aan de knije, heup en aarm. Twij snötoapen mit de pedde schaif op de kop, stoan te wachten op de bus. Ze laggen mie oet. Ales is goud, roup ik. Gainain luustert. Ik goa stoan, pak mien fietse van de stoebe, drok t stuur recht en rie vot. Piene is tiedelk, nog n ketaaier op de taanden bieten, din bin k thuus. De bus rit mie veurbie. Deur d’achterroet swaaien de snötoapen mie uutdoagend tou. In n waarm bad bekiek ik de schoade. t Vaalt mit, bloots vaar beschoadegde ledemoaten. n Boele op t heufd, n wond op d’elleboge, n pienleke ribbe. De knije is der t aargst aan tou. Der is n groot stok hoed lös, sikkom twij centimeter in t vaarkant. t Liekt net of der n deurtje op n glieve staait. Ik dou t deurtje drij moal open en dicht. Ik wurg mie uut t bad en dreug mie òf. Ik pak n schaarp mes uut n loa van de schuddelbaank en snie t stok hoed van mien knije. Flaauw van de piene hampel k noar t klaaine koamertje. Veurdat t vlezege deurtje in de zinkpudde verdwient, dwirrelt t ploagend n rondje in t spuilwotter van t gemak. n Druppie bloud blift verloaten achter op de brille. Om haalf zezze nuzzel k mie oranje van de betadinezaalve in berre. Der is niks biezunders op de kiekkaaste. Wielrenners kloagen aaltied over wonden dij nait dreugen willen, veural schoafwonden dij tiedens t sloapen aan de loakens plakken. Ik kiek nog es goud noar d’elleboge en de knije. t Liekt mie rezenoabel om zo laank meugelk wakker te blieven. Der blift nog mor ain ding over. Lezen in ‘Òfzain, emootsie, passie, snödde en kwiele’. Op d’achterkaant van t bouk staait n foto van de Knoalster schriever. Op zien fietse bozzelt hai op n baarge in roeg landschop. Aan zien buuk te zain slagt hai gain moaltied over. Ik kiek ains goud noar zien uutkiek. De schriever lagt. Hai liekt gelokkeg. Deur t lezen van n poar zinnen onder de foto, roak k vannijs in t gemoud van de veurmiddag. ‘De dood bestaait nait, t is n foabel. Wat bestaait is t leven. Al is t nait veul meer as n drupke wotter in n zee van tied.’
Zeuventeg winters liggen ien wereld achter mie, mor janneg waas’k nog, dou’k weer joareg waas. Zeuventeg winters wizzelnd as ainspaanjer deurbrocht of mit baank- en bèrgenoten, dij as gezel bie mie verbleven. Ien kracht van jeugd kiend noch kraai verwekt, zunder aarfgenoam bin ik oet aigen keur, zunder noageslacht. Nou bin’k veur zuks te old, leeftied ontnam mie liggoamskracht. Mien zicht verzwakt, zwoar bennen mien leden, mien vlaais vervaalt, t vel wordt lèlk, t liggoam verlept, t lief verfommeld. Haile aankiek is wat aans worden, levenskracht let mie ien steek. Zo laang aal bin ik hier, wibbernd op dizze wereld. En wrachteg, t is goud, mor beter waas t, as rug mie nait zo bemiedern zol.
k Wait wel, der is aaltied aargens wel een oorlog, dreugte, overstromen, spijende vulkoan of hongersnood. minsen lieden, minsen kaarmen, kinder staarven n wizze dood, mor mouten wie ons den ontfaarmen over elkenain in nood ? dat kin nait bedoulen wezen, wie stoan ook al tieden in t rood.
Mainsttied hebben wie wel wat geven veur n collecte bie de deur, mor wie stoppen nou toch mor even, nije keuken gaait eerst veur. en loaten we nou eerlek wezen, t gaait hier ook nait aal te bèst. huifst de kraante mor te lezen, t het nog nooit zo donker wèst.
Toch zelst mie nait kloagen heuren, ik hol aaltied kop derveur. wat der ook nog mag gebeuren, t leven gaait gewoon weer deur ! kinnen ze gunder wat van leren, as t doar weer wat minder is. zet de teren mor noar de neren, gaait der ook nait zoveul mis.
wacht even hör, even poetsen, want mit dizze natte doagen Is om d’hoaverklap mien bril besloagen !
Wonsdag 22 augustus 2012 Olympisch Stadion Amsterdam Dunderdag 23 augustus in Dagblad van het Noorden: Frivool en Relativerend
Mor hai is zoveul meer! Wie zain gain olle man van sikkom 78 joar, dij nog zoneudeg wil of mout – nee – wie zain op t grode podium twinkelnde, dankboare ogen in n kinderlekblied gezicht – asof t biezunder is, veur òns zingen te maggen. Hai staait doar tussen zien meziekanten en drij zangeressen in, dij zoch laifdevol undergeschikt moaken aan hom, mor dij òòk aalweg deur hom mit n boegen bedaankt worden. As e begunt te zingen, woarin hai vragt hom aan te roaken, kin nait schelen hou, mit noakende handen of mit vingerhands, den liekt t net asof hai dat aan die vragt. t Was luusterachteg, elkenain mit zien aigen gedachten.
De LAIFDE – sums ungriepboar, sums stiekom, sums störmachteg, sums fatoal, sums heul normoal, sums verboden, sums allinneg mor allemachtegschier. Heul herkenboar veur ons altmoal, op d’ain of aander menaaier. Hai zong ook over de vraidhaid, d’onverdroagzoamhaid, onze nusterge eerde – aksies dij wie nait oplözzen kennen, mor t vuilde net asof je vandoage goan peberen doar wat aan te doun. Om haalf twaalf liekt t òflopen – ‘loaten wie nog even dit walsje doun’ – en zien fans, wie ook noaturelk, runnen noar de raand van t podium, evenpies heul dicht bie hom! Den n verrazzen: n tougift en nog aine en nog aine, hai liekt nait te stoppen. Tegen tien veur twaalf pakt e n klòkke in zien hoast breekboare handen en zingt dat t sloetenstied is en nog ain moal vragt e om de leste dans veur hom te bewoaren.
Op leste meziekklanken neemt dizze biezundere man òfschaid van zien doezenden aandere fans. Òfschaid nemen is altied verdraiteg, zee e, mor goa gewoon wieder mit aal aigen dingzegheden in joen leven en loat ons beklokkern wat ons laif is. Hai swaait nog ainmoal, neemt veur de leste moal zien houd veur ons òf en loat ons achter mit ons aigen
dreumen in de nacht. t Grode podium is leeg!
Ain klaain fragmentje uut AMEN – ain van zien nummers op zien leste cd OLD IDEAS:
Tell me again when the victims are singing and Laws of Remorse are restored Tell me again that you know what I’m thinking but vengeance belongs to the Lord
Ik heb nait de kundeghaid zien woorden om te zetten in t Nederlands of in t Grunnegers mor k hoop dat elk veur zoch zien aigen gevuil der bie het.
n Weep, keunegin van t nust, ging baarg Olympus op, doar god Jupiter wonen dee. Zai haar n verzuik en brocht Jupiter wat van t lekkerste hunneg oet nust mit om hom te vlaaien. Jupiter dij gek op hunneg was, von t n schier kedo en dee touzeggen dat weepkeunegin vroagen mog wat zai mor wol en hai zol t heur geven. Weep vroug: “ Geef mie n angel mit vergif, zo da’k lu dij mien hunneg gappen willen, doodsteken kin.”
Dat verzuik zat Jupiter mit ien moag en hai werd der wat vergrèld om, omreden hai mog minsen. Mor weep heur verzuik waaigern kon e ook nait, omreden goden holden aaid woord . Doarom bedocht hai t volgende en zee tegen weep: “ Wat ofstoe wils zel k die geven mor t kin ten koste goan van dien aigen levent. Astoe ain mit angel steks, zel dij ien steekwond achterblieven en den gaistoe der zulf ook aan, omreden doe bis dien angel den kwiet.”
gezegden en spreekwoorden te veul om op te schrieven woardat t om gaait kinst wel roaden en is t asmits stoer om diezulf te blieven,
omzunst binnen ze der nait en kommen ook nog dikmoals oet zo is t is bie de aine n vroag
en bie de aander n wait dij zien oren, mond en ogen sloet din ook mor al te groag, want bist n hoer of bist n daif dust de kat op t spek binden hest geld, din heb k die laif en wait ik die din te vinden,
wees woarschaauwd jonge held noa de zunde komt t beraauw want mooie vraauwlu kosten geld en binnen asmits ook nog ais slaauw,
zo vaalt der bie elk wel ais n steek en hailt de tied ook alle wonden verlust n vos zien hoaren mor nait zien streken en hebben stille wotters daipe gronden.
Jong dij van t laand weerom kwam op weg noar ploats, wer noazeten deur n wolf. Dou jong zaag dat e wolf der nait oetlopen kon, keerde hai hom om en zee tegen wolf: “ k Wait wel vrund Wolf, dastoe mie te pakken kregen hest, mor eer ik der aan goa, vroag ik die n gunst. Wilst doe meziek veur mie moaken op mien flòit, zo da’ k nog ain moal daanzen kin?” Wolf voldee aan t verzuik en ien tied dat hai op flòit bloazen dee en jong der op daansde, heurden honden op ploats t flòiten; kwammen der op òf en zaten wolf noa. Wolf kon nog krek tegen jong roupen: ”Aigen schuld plagt t mainste. Omreden dat ik mor n sloager bin, haar ik mie nait as n meziekant gedroagen mouten, bloots om die te plezaaiern.”
Johan Baarghoes zat veur t roam en keek wezenloos noar boeten. Weer n dag in leegte, zoas ale doagen. Moar hai zat nait achter de geroaniums, dij haren ze nait in t verpleeghuus. Johan was nog n jongkirrel van rond n 35 joar en zien leven was aiglieks al veurbie. Wachten op zien dood, dat was wat e dee. As je jong (of old) binnen en as je nog wat van joen leven moaken willen, heur je doar nait.
Moar Johan haar gain keus, von hai zulf. Naargens aans vuilde hai zok vaaileg. As hom nog es wat overkwam, waren doar altied dokters en verpleegsters dij wat doun konden. Stel die es veur dat der thuus wat mit hom gebeurde, den kon ale hulp wel es te loat kommen. En hai wol nog nait dood. Johan mog gerust in huus kommen, zee zien moe. Moar Johan duurde nait, zee zien moe. Johan was baange in huus, zee zien moe. Moar dat is moar t haalve verhoal. Johan wuir baange moakt in huus. En dat zeg ik. Zien moe haar der haaldal gain verlet van, dat Johan in huus kwam. n Volwazzen, gehandicapte zeun dij veul verzörgen neudeg haar, doarmit was zai heur vrijhaid kwiet. Den kon ze nait meer winkeln of zomoar aan de flotter goan. k Main dat ze ook wel geern bie t pad wezen mog. En ik zeg nait dat dat nait mag, moar is dat n reden om nait veur joen kinder te zörgen? Zai dee veurkommen dat Johan baange was en dat zai de zörg nait aankon. Moar leuf dit van mie, Johan was allenneg moar lasteg. Zien moe was bliede dat ze van hom òf was. Zien voader von der niks van. Of hai haar niks te vinden, zo n hoossokke leek e mie ook wel tou. Zien ollu kwammen ain moal in de weke bie hom, sundoagssmörgens noa elven. Rond de middag gingen ze vot te eten, as Johan mit de rest van de bewoners noar d’eetzoal ging. As tegen ain uur t eten doan was, waren d’ollu der weer. Noa t theedrinken gingen ze weer vot, den was t nog gain vaar uur. Laanger konden ze der ook echt nait wezen, t is ook ja zo wied rieden van d’aine noar d’aander kaande van de pervinzie. Zien bruier kwam hoast noeit, meschain twij moal in t joar. Aander femilie zag e haaldal nait, dij wozzen haail nait woar of e was, leek t wel. Hai was doar hail nuver votstopt, moar dat leek e nait ains deur te hebben. Hai von dat zien leven goud was en dat e goud op stee was. Ik von dat e n leeg en zinloos bestoan haar, op n stee doar ik nog nait dood vonden worden wol. Doar heb je niks, doar kin je niks, doar dou je niks. En der komt n mement dat je ook niks meer willen. Johan zat gewoon in de wachtkoamer. Wachtend op zien dood. Of beter, wachtend op zien haart, dat dij stopde mit bonzen. n Joar of wat leden is e uut tied kommen, heb k heurd. Houlaang leden wait ik nait. k Bin der al joaren nait west en heb der mit gainaine kontakt. Toun ik t heurde, kon k ook aiglieks gain meelie mit Johan hebben. Bie zien bestoan meschain wel, moar zien overlieden kon allenneg moar n verlözzen wezen.
Zo wol ik nait leven, veur zowied je dat nog leven nuimen kinnen. Gelukkeg huift dat nait. t Kin ook aans. Zoas bie Berend Oosterman, doar je wiederop in dizze Kreuze over lezen kinnen.
Guster haren wie d’oldste klaaindochter Marjolein op bezuik. Zai kwam bie ons eten, omreden dat heur ollen op vekansie noar t aailand gingen. t Komt nait zo voak meer veur. Leren en scharrelderij gaait n hoop tied in zitten! Ja, dat leerderij is wat, tegenswoordeg. VMBO, HAVO, VWO en wait ik veul, wat veur O’s nog meer… k Heb der gain snars verstand meer van! Zai is echt van dizze tied en speult ook geern mit heur mobieltje, woaras je mit bellen, filmen, en internetten kinnen. ‘Dat was vrouger wel aans’ vertelde ik in de konversoatie, dij wie haren. ‘Wie haren n kassie an de muur mit n hoorn der boven op. As je mit aine bellen wollen, mos je eerst slingern…. Den kreeg je Nonnie an de liene en gaf je deur, mit wel je geern kontakt hemmen wollen. ‘Bel joe zo trogge’ zee Nonnie den en zo’n 10 minuten loater ging de belle as taiken, dat ze kontakt moakt haar.’ “Wie haren dou nummer 66′, vertelde ik. Der wazzen dou mor waaineg aansloetens in Scheemde, Crol Vink haar nummer aine!’ Zai kon t hoast nait leuven en mos der den ook wel om laggen. Net as om n traauwfoto van ons… Zwaart/wit. ‘In ons tied was t mainst swaart/wit, meschain was der ook wel n meugelkhaid veur kleur, mor dat konnen wie nait betoalen.’ Shit, (nij woord veur verrek) denk ik nou: t Is ja de zeuvende! Onze traauwdag! k Heb nog hail gain bloumke veur moeke hoald! Dommeet om acht uur vot even noar de winkel! (dat even terziede). Ondertussen kreeg ze n berichtje van Roy, heur vrund: ‘Hij heeft het erg druk deze week…. moet van half zeven tot zes werken en vrijdag tot half elf! En hij moet ook nog op de scooter, omdat ie geen auto heeft!’, zee ze wat frustreerd. n Poar weke trogge haren ze n ongelok: Zai achter t stuur, in de baarm en boem!… op kop in de sloot! Gelokkeg laip t goud òf, mor t autootje was noar de bliksem! Ik kon maarken, dat t heur nog zeer dee en pebaarde heur der van te overtugen, dat zai doar niks aan doun kon! Mor ja, t mout zien tied hebben. Kinder hebben t vandoage ook nait makkelk. En weer dwoalen mien gedachten òf noar vrouger… Wubbo oet Schewòl en Luuken oet Nij Pekel kwamen in beeld. Zai waarkten bie ons in drokkerij en mozzen om haalf aachte begunnen! Elk mos wel n uur fietsen! Kin je noagoan, hou vroug dij van bèrre òf mozzen! n Scootertje was der veur heur nait bie. Om vief uur noar hoes, as der nait overwaarkt worden mos! k Zat net even te reken… de man roem 150 km in weke! Onder t waark aaid de radio aan mit gezellege meziek. En mit nkander mitzingen. Zo stoof de tied om, en was der minder frustroatsie. k Herinner mie nog goud, dat as mien voar – os boas – ais wat chagrijneg was, Luuken spontoan ‘Klokke Roeland’ inzette en d’ol zien gezichte van swaart snij op slag veranderde in n vroleke, zunnege smile!
Kinder zellen wel n aander ploatje neudeg hebben, mor ook dij zel as n medisien waarken. Ik hoop t van haarten! Veur mie is Klokke Roeland – net as veur mien voar – meer as voldounde!
Op n zummeroavend, zoas we ze dizze weke had hebben, mag ik groag even n tiedje in twijduuster zitten op ons plat boeten deure. Mit n glaske drinken der bie vlaigen mien gedachten din voak de gekste zieden op. Zo ook nou weer……Op ains schoot mie t woord “grenzen’ deur de kop. Grenzen, hou komt n mìns der bie…. Te meer: Binnen der wel grenzen ? Dou ik dizze week de beelden zag over André Kuipers, onze nationoale astronaut, docht ik: “Der binnen volgens mie gain grenzen”. Mensen zeden t altied al: “In de ruumte is wel te wezen”: en geliek hebben ze.
Mor hou is dat din op onze oarde…..? k Bin baange dat hier wel grenzen binnen….. d.w.z. dat ligt der aan van welke kaante je de zoak bekieken……. Ik heb bevubbeld van huus uut leerd, dat der grenzen binnen veur wat betreft joen gedrag noar aandere mensen tou. Ik mos beleefd wezen…… mit twij woorden spreken……Ie zeggen tegen oldere mensen en vrumden en nog veul meer van dat soort inzèggens. Van dij grenzen het de tegenwoordege jeugd hailendaal gain las…..Zai kinnen bliekboar gain grenzen. Zai zeggen tegen elk en aine doe, of je nou veul older binnen of nait, zai behandeln elk geliek…. Nou binnen zai nait allain schuldeg aan dij veraanderns in de moatschappij, mor toch. Hebben dij kinder din gain goie opvouden had ? Wel zel t zeggen:vast stait, dat ik mie der elke moal weer aan steur !
Toch kin t ook aans……Lèst zaten wie in de tram noar Scheveningen…..t Was bar drok en in tram hongen mensen aalmoal aan lussen, zogezègd: Ook wie…. Opains kreeg ik n veurzichteg tikje op de scholder…..Ik draaide mie om. n Jong wichtje van n joar of achttien keek mie bedeesd aan en zee: “Mevrouw, meneer: hier is nog plaats”. Stomverboasd was ik. Wel har dat nou docht in dizze drokke, verwarde wereld:.Zai ston veur ons op….. Ik bedankte heur vrundelk en vraauw kon zitten goan. Op zo n moment gait joe van alles deur de kop hìn. Hou kinnen der nou zokse grote verschillen bestoan?….Binnen der din toch grenzen ?
As je dizze week t nijs volgd hebben, krieg je steevast de indruk, dat der in Europa gain grenzen meer bestoan. Dat klopt ook wel, want de grenzen binnen n tied leden òfschaft. t Resultoat is wèst, dat hier haile volksstammen vrumde lu noar tou komen binnen, zgn “vluchtelingen”. k Wil der niks kwoads van zèggen:.mor der binnen gounent bie dij hier n beter leven hebben as sommege inwoners van ons aigen laand:ik wol mor zeggen: Woar binnen de grenzen ?
Neem nou de zgn “Eurocrisis”. De aine Topvergoadern noa de aandere en elke keer gait ter weer meer geld noar de grote pot, om te verdailen onder mensen dij zulf de pot aanbranden loaten hebben: Woar binnen hier de grenzen ? Of maggen wie dat nait vroagen ? Mouten wie ons mor uutmelken loaten, totdat ook veur ons de grenzen van onze meugelkkheden vuilboar worden ? t Is te hopen, dat er gain tied komt, woarop aal dij landen, dei onze hulp had hebben, mit mekoar òfspreken, dat ze der genog van hebben:.zo onder t motto….”Wie hebben het had, wie kappen der mit, wie doun strepe der deur en begunnen opnij”. Wat zellen din de grenzen gauw dicht goan:…Kinnen wie ook opnij begunnen, mit n lege porremenee ! Zollen we der din wat van leerd hebben ? Dunkt mie nait ! De mìns is haardleers. Sloag de geschiedenisboukjes der mor es op noa !
As k noar boeten kiek, minsen, noar t leven in de netuur, verwonder ik mie aaltied weer over de ainhaid, t soamwaarken van t leven in de netuur. De zun geft heur waarmte, de regen geft te drinken en de wind ‘schoont’ boudel òf en tou op. As ik kiek noar de netuur, de bomen, t gras, de planten, zai k dat ales dut wat t doun mout, zunder zuch van wat din ook mor wat aan te trekken. t Mainst zai k dat aan de bomen. Ze worden as klaine takjes of stokjes in de grond stoken en n aantal joaren loater kin je n riekdom aan appels, of wat ook, plukken. En de vogels? Stomverboasd kiek ik noar de prachtege nusten dij ze boven in bomen baauwen. Mor hou is t nou mit minsen? Das ook ja n wonder. Twij minsen dij dicht bie nkander binnen, kreëren nij leven, nije minsken, mit alles der op en der aan. Joa, k bin t mit joe ains, sums gaait ter wat verkeerd en mouten minsken t uutvogeln hou dat komt en dat ze t weer, as t meugelk is, recht braaien. Veur mie is dij wieshaid, in de mins n lofweerdeg streven om t in elk geval te perbaaiern om t goud te doun en te leren van ‘fouten.’ As ter din ais wat klontert, goan minsen toch heur best doun. Mit zwougen, gedounte, mit valen en opstoan, kriegen ze t toch kloar, deur zoveul meugelk soam te waarken. t Verschil tussen de netuur en de minsen is, dat in de netuur alles vanzulf liekt te goan en de minsen alles oetdinken mouten, en leren mit valen en opstoan. Teminzent, zo liekt t. t Was nait aaltied leuk wat minsen bedochten, zo as dat ze wel meer ‘verkeerde’ dingen deden, mor aan t ende kwam t voak goud, of t was in elk geval beter as dat t west was. Zo liekt t dat, as wie wachten kinnen, ales goud kommen zal ondanks dat aandern weer wat aans bedocht haren en minsen roezie kregen. Oorlogen kwammen en kommen der voak uut vot. Dat heb ik as kind nou nooit goud begriepen kund. Mor loat t ons toch nait verhindern, minsen, om mit vertraauwen te kieken noar wat t minsdom, oetendelk, kloar kriegen kin. As we kieken noar aal dij gebouwen, bevubbeld, dij minsen mokken kinnen. Oetvindens dij doan worren, t verwondert mie aal doagen weer. Joe maggen t echt wel waiten, minsen, ik bin beretröts om mins te wezen en tot t minsdom te beheuren. Sums zit k wel ais wat te dreumen over wat ter aalmoal meugelk is. As k kiek noar hou t vrouger ging en hou t nou is, kiek allinneg mor ais noar minsen dij overleden binnen. In mien kindertied wuiren minsen begroaven op t kerkhof. Loater kwammen der krematoriums en wuiren minsen verast. k Kin mie veurstellen, ook mit t tounemen van de bevolken, der kommen ja aal meer minsen, dat ter n tied komt dat ze nait meer waiten hou, mit aal dij aaske, om te goan. As k din ook nog dink aan de netuur dij alles zo makkelk kloarkrigt zoas t liekt, zai k t aalmoal veur mie. De grode verschillen tussen minsen en de netuur is netuurlek, dat bie minsen voak roezie van dij verschillen komt en in de netuur liekt t wel of ales vanzulf gaait. De krematoriums zellen, dink ik din, nog groter worden en der komt n grode bloasmesien bie, dij aal dij aaske op n biologische menaaier hail hoog de lucht in blast. En, gedachteg aan de netuur dij aaltied leeft en waarkt, komt aal dij aaske van aal dij verschillende minsen bie nkander en vörmt nije minsen. Nije minsen dij mekoar begriepen, omreden dat ze van elk een stukkie in zuch hebben en doardeur nog beter soamwaarken kinnen en dat ze, meschain wel de vree op eerde kloar kriegen. Dat het din alles te moaken mit de kracht van de netuur en de riekdom, de wiesheid van minsen. Mor ja, k zee al, t is n miemeroatsie mor wel wait wat de minsen en de netuur kloar kriegen as ze echt soamwaarken goan.
Ien Onderndaam gebeurde begun veurege aiw nooit wat biezunders. Joa, mien moeke is der geboren. Mor dat was ook al gain wereldschokkende gebeurtenis, behaalven veur mie zulf netuurlek. Tied ston der stil en ales lag vaast ien standenmoatschoppij van dou. t Dörp teerde nog wat op reputoatsie van veurege aiwen. t Was ooit n belangriek kruuspunt van vaaier wodderwegen. Der was dou n kantongerecht, t wodderschop haar der heur zetel, der ston n groot postkantoor en verschaaiden krougen waren der. Mor ien tied van mien moekes jeugd was t sloaperg dörp van dikke boeren, wat middenstanders en rentnaaiers mit old geld. En veul aarmoud onder aarbaidersminsen. Der is sinds dij tied n haile bult veraanderd ien wereld, ook ien Onderndaam. Meschain wat loader as aargens aans, mor toch. Mien moeke zaag ien heur leven eerste fiets, eerste auto en eerste vlaigtuug, telefoon, radio en loader nog tv. En ze het twij wereldoorlogen mitmoakt. Tegenswoordeg binnen wie der aan wend dat ales aingoal veraandert – en ook nog al vlugger. Mor mien moeke kon der mor naauw aan wennen, veuraal op kerkelk gebied. Dij was opgruid ien n stoatiese wereld, doar ales zien beslag haar en doar op t oog niks ien veraanderde. Der veraanderde vanzulf aal wat, mor hail langzoam, veur veul minsen dou nait zichtboar. Of ze wòllen t nait zain. Ien joaren twinneg van veurege aiw kwam der ook elektriese stroom ien Onderndaam, net as ien de rest van wereld. Eerst allenneg veur stroatverlichten en veur n enkel boerenmesien. Wat loader ook bie minsen ien hoes. Prakties van t begun òf aan van t oetrollen van t elektrisiteitsnet ston der ien Onderndaam, aan t Winzumerdaip, tussen Uterdiek en Achterweg, n elektrisch verdailstation van 10.000 Volt. Gain gewoon transformoatorhoeske, mor n fikse slag groder. Ain van eersten boven Stad en zoterekend ain van oldsten. Onderndaam was dou even weer n belangriek kruuspunt, nou ien t moderne elektrisiteitsnet. Allain zaag men doar niks van, op wat poalen en droaden noa, t olderwetse bovengrondse net. En t gaf ook haildaal gain bedrieveghaid noadat t verdailstation baauwd was. Joa, men kon nou t licht aandoun ien hoes, n stofzoeger of n wasmesien draaien en radio speulen loaten. En dat was vanzulf ook n haile veuroetgang, mor ach, dij nije dingen wennen ook weer gaauwachteg en men keek ter loader nait meer van op. Dij elektriese gebaauwen en klainere trafohokjes, ze stoan doar ze stoan. Mainsttied binnen ze bezied stopt achter stroekerij of stoan aargens bie n boer op t haim, voak overgruid mit rep en roet, bemaggeld van graffiti of gruin oetsloagen van mos en aalgen. Men kin der sums wat ien brommen heuren, mor aans is der niks bie te vernemen. Ze bennen van groot belang veur soamleven van nou. Mor veul minsen waiten ins nait dat ze der bennen of woar ze veur dainen. Wat n tegenstellen, anoniem – onzichtboar hoast – en touglieks van zo’n wezelk belang. Mor op ainmoal kwam zo’n gebaauw oet dij anonimiteit. t Was ien t midden van joaren sesteg dou op n naacht dat verdailstation ien Onderndaam mit n doavernde klap te lucht ien vloog. Elektriese schoakelapperoaten werden vrouger isoleerd mit eulie, loader ien tied mit lucht. Dij eulie kon ien n hail enkeld geval vergazzen en bie n kortsloeten deur n luk vonkje exploderen. En dat was hier ook gebeurd. t Oerdegelke gebaauw van gewoapend beton en staainsmuren klapte haildaal oet nkander. n Dikke braand was t gevolg. En n Egyptische duusternis tot ien verre kontrainen, Winzum, Middelsom, Bavvelt en Waarvem. Behaalve dij naacht ien Onderndaam zulf, doar was t helderrood van vuur.
Dat ter gain slachtovvers valen bennen, mag n wonder haiten, want t gebaauw ston midden maank hoezen. t Gaaf binnen t elektries bedrief n grode konsternoatsie vanzulf. Mor ook ien t aans zo rustege Onderndaam. t Dörp ston eerste doagen haildaal op kop en wer overlopen deur journalisten, fotogroaven en plietsies. Der was zulfs n begun van ramptoerisme. Ien kranten en bokkebloaden stonden dikke stukken mit veul foto’s der bie. Ook kwamen der veul hoge pieten noar dizze rampplek. Want dou bleek dat ter feidelk gainain verantwoordelk steld worden kon veur dizze explozie, kwam alles der te kieken, wat mor even wàt was binnen t bedrief en ook van der boeten. Zeker mit zogenoamd technisch weer. t Wemelde doarbie ook nog van baauwvakkers en monteurs. Overaal stonden dranghekken en apmoal luxe auto’s aan kaant van weg, zowat ien t haile dörp, vrachtwoagens, kroanen en rondomrond puun en stoapels baauwmaterioal. Gauwachteg noa dij explozie mos der n nij verdailstation baauwd worden. Doar heb ik ook aan mitwaarkt as jonkerel, ain van mien eerste putjes. Eerst mos ik mit n oldere kollegoa boudel opmeten en ien koart bringen. Loader mos ik ook baauwtaikens moaken. Bie ain van mien bezuiken aan Onderndaam – dikste drokte was weer vot – wer ik ien ain onverhoeds aansproken deur n oldere dörpsbewoonder: ”Van wel bistoe ain?” Ik was eerst wat verbiesterd deur zo’n rechtstreekse vroag. Eerder al haar ik sums en din nijsgierege blikken zain, vanachter verzichteg opziedschoven gerdienen. Men haar mie bliekboar al n zetje ien kuur. Ik zee noar woarhaid wel ik was. En even loader ging t gerucht over mie deur Onderndaam: ”Dat is n zeun van Aanje Doesburg van t Uterdiek.” Bliekboar was ik goudkeurd, want vanòf dij tied kreeg k allenneg mor vrundelke blikken en knikjes, doar ik eerder toch wat stoenze en ofwachtende, ja zulfs wantraauwende gezichten mainde te zain. Ik heurde ja ook bie dij ambtenoaren van t PEB, oet Stad en dij werden ien Onderndaam collectief mistraauwd. Mor mien òfkomst was goud.
Kees en Herman wörden op n middag van drij tot vaaier op surveillance stuurd. Of ze t zuden van Stad mor ais in de goaten holden wollen. Zie warren baaide aannomen bie de plietsie, dou postuur en liggoamelke kracht belangrieker warren as n helder verstand. Nait dat ze dom warren, nee, mor um non te zeggen: Wat n stel loze kirrels: nee, dat zeker nait. Groot en swoar, dat wel. Zie luipen al tegen de sesteg en warren der aiglieks wel n beetje kloar mit. De Volkswoagen Kever, veur dij tied toch n toamelk roeme auto, was oardeg vol mit dizze twij grode kirrels.
Op de Verlengde Hereweg draaide Kees d’auto woaraargens achteroet n inrit in. Motor oet en de roamen dicht. Wachten tot t tied was um weer noar t bero te rieden. Kees har nog mor n poar moanden zien riebewies en vuilde zuk nog nait zo zeker in t verkeer. Doar kwam e ook eerliek veur oet. “Zo laang ik stil stoa, overkomp mie der niks”. t Vuil heur noa n zet op dat t misteg begunde te worden. Slim misteg zölfs. En t vuil Kees ook op dat der gain hond veurbie kwam dij de lichten van zien auto aandoan har. Onverantwoordelk gedrag. Dat zee e ook tegen Herman. Non wol t touval dat Herman dizze moand nog hoast gain bekeurens oetschreven har, terwiel dat toch min of meer wel van hum verwacht wör. Hai von t aaltied swoar um lu in d’ogen te kieken en heur mit n bonne geld of te troggeln. Teminnent zo vuilde hai dat. Herman zag hier n mooie kans um zien aantal van dizze moand wat op te joagen: Gewoon ale kentaikens opschrieven van d’auto’s dij zunder licht veurbie kwammen. Kön e loater gewoon n perses-verboal moaken. Lu kregen dan gewoon bericht over de post. Hail makkelk en gain gedou mit lu dij ter nait mit ains warren en t hum stoer muiken. t Leek Kees ook wel wat. Baaide kirrels trokken heur opschriefboukje tot de buutse oet en begunden lieste te moaken: tied, kentaiken en maark van d’auto könden ze dou zo invullen. Noa n ketaaier harren ze elk n bladziede vol schreven. Man, hier könden ze wel twij moanden mit veuroet! Dou t tied was um weer noar t bero te goan, was t zo misteg worden, dat ze de veurbie riedende auto’s hoast nait meer zain könden. Loat stoan dat ze nog n kentaiken lezen könden. Deur de mobilofoon brochden ze de man op de meldkoamer op de högte. t Was even stil tot t antwoord kwam: “Stoan joe meschain woaraargens mit d’auto in n stomerij of zuks wat?” Nee, dat was nait zo. “Non, kom dan mor gaauw dizze kaande op. Meschain binnen joe gewoon wat oetdreugd en binnen joe dringend aan kovvie tou”. Zie begrepen niks van de man zien geproat. Mor zie wollen wel weer trugge noar t bero. Kees vruig of Herman even boeten stoan goan wol um hum de weg weer op te helpen. Gewoon veur de vaaileghaid. Dou Herman zien deure open dee was de mist op slag verdwenen. De besloagen roeten begunden ook weer helder te worden.
t Verst is t “òfslietensproces” van noamvalen deurgoan ien t Oafrikoans, ien t Engels en ien Skandinoavische toalen; dizze toalen kennen nait veul of gain verboegens (noamvalen) en vervougens meer. Van de zogenoamde ‘synthetische’ structuur is wel veul bewoard bleven ien t Duuts en nog meer ien Baltische (Lets en Litouws) en Sloavische toalen (bev. Russisch, Pools).
Ien heur gedicht Les het de beroemde Poolse dichteres Wisława Szymborska op n ironische, kurege menaaier lezzen ien t verboegen en ien filosofie aan nkander knupt.
Les
Wel wat Keuneg Alexander hakte mit-wel mit-wat mit t sweerd wel wat de gordioanse knup deur. Dat waas nait eerder bie-wel bie-wat bie ain opkommen.
Waren n honderd filosofen, mor gain ain dij hom ontknupt haar. Gain wonder dat dij heur nou ien n houkje verschoelen. Soldoaterij greep heur bie de board, Bie heur grieze trillende sikboattjes, En wel-wat t laggen baarstte lös.
Genog. Keuneg kuurde deur zien helmbos, klom op zien peerd, ging op pad. En achter hom mit trompetknidders en tromrovvels trok wel wat t leger dij beston oet-wel oet-wat oet knupkes op noar-wel noar-wat noar n veldslag.
Pools-Nederlandse vertoaler Gerard Rasch het n aander oplözzen zocht veur t vertoalprobleem van Szymborska’s spultje mit verboegens ien t Pools. Ook t Nederlands kent ja gain woordverboegens.
Onderwerp Koning Alexander hakte bijwoordelijke bepaling met zijn zwaard lijdend voorwerp de gordiaanse knoop door. Etc.
Doarbie valen vroagen vot dij Poolse leerlingen leren te stellen om te bepoalen welke noamvaal t is. En der bennen ook nog aander verschillen tussen t Nederlands en t Pools bie t ontleden van zinsdailen. Mit zien sweerd is ien t Pools gain biewoordelieke bepoalen, mor n instrumentoales (5e noamvaal ien t Pools).
Dat geldt vanzölfs nait veur elkenaine, mor paardie lu hebben aaltied wat ommaans. Zoas sommege lu aaid ‘lag aan t gat’ hangen hebben, luip Hinnerk op ondeugde. Kon t op zien older zölfs nog nait loaten. Meschain omreden dat e din nog meer tied har veur zokse fiebeldekwinten. Hinnerk Bartels was der n sprekend veurbeeld van. In zien jonge joaren was t aaltied al n kurendriever west. As Hinnerk in buurde was, mos je joe woaren. Woater in stevels of klompen en n bult hobeleko meer. Elks was der, deur ervoarens wies worren, wel op bedocht, mor elke raaize har dij vint je weer bie de poot. Veuraal bie winterdag göng t er soam mit n koppel ainspaanjers paartieds roar om weg. Zo haren ze n laang dik hoarentaauw aan hoanebaalk van schure knupt. Omstebeurt pebaarden ze zo rad meuglek baalke aan te roaken. t Dee der in aanvang wel wat tou, mor goandeweg kregen ze slag nuver te pakken. Hinnerk zat noa n zetje al in n poep en n scheet striedewieds boven op baalke en loerde om zoch tou, wat of e nou es doun kon. Noaber Rieks ston n moal haalfweg n leeg heuvak rond te kieken of e Hinnerk, dij bie zien vraauw Anna ja in schure wezen mos, ok zag. Hinnerk har hom al laank in t snötje, mor wachtte ziens kaans òf. Inain kreeg Rieks n stroal waarm woater op zien hazzens. Verhilderd keek e om zoch tou en omhoog en kreeg dij onterik in de smiezen dij braidoet op baalke zat, mit zien snobbeltje boeten boord. Doader van t ongemak zat hom kniezend oet te laggen. Potverdikkeme, Rieks wis nait hou rad e under dij does vandoan en op koustaalgang komen mos, om kop under kroane te holden van dij gevolgen hai zoch van dij viezeghaid ontdoun kon. Intied schold e zien noaber haals meer as vol. Dou kust weer vaaileg was, roetste Hinnerk weer omdeel. Het zoch komende uren nog wat roemd, aleer dij lummel zien snoetwaark weer zain luit. Kon der ja niks aan doun, dat e inain zo neudeg mos, pebaarde hai Rieks van zien onschuld te overtugen. Ja, ja! Zel wel zo wezen! t Bewies lag der al weer. Dij kurendriever kon je veur gain meter vertraauwen. Hinnerk boerde hail nuver. Dee t waark mit enkeld ain peerd, ploug, egge en cullivoater. n Poar wupkoaren, woagens op luchtbaanden en wat klaain raive wazzen zien grötste investerens. Was mit recht n ‘ainpeerdsboerke’. As haile femilie mithölp was der nog wel n goie stuver te verdainen. Under Sicco Mansholt kwam roup om aalsmor grotere bedrieven. Ruilverkoaveln mos de klaainste bedriefkes oproemen en soamenvougen tot n rendoabeler. Bartels bedaankte doar stichtlek veur. Op zien older zoch nog dik in de schulden steken, nee doar mozzen ze mor n aander veur zuiken. Hinnerk stak kop nait meer in strobbe. Was t leven veuralsnog nog lange nait zat. Huil der subiet mit op. Ezeln har e al zat doan.
Zien opvolger wer waarknemer bie Boerenlainbaank, aans kon e zien investeren ja nait betoalen. Hinnerk wol t swait best stromen loaten, mor nait om baank nog rieker te moaken. As e groter boeren wol, was dat ja zien veurlaand en dat zag e nait meer zitten.
Ok n aander buurjong kon over zien maaljoagerij mitproaten. Dou Hinnerk drok dounde was op n òfgroasd stok gruinlaand achterbleven kouflaren te wiederwaaiern, vruig Geert van Annie Wortel – omreden je heur aaltied as n kniene mit worrels reur zagen – hom of der ok stroom op t schrikkeldroad ston. “Moust mor evenpies vuilen mien jong”, was t antwoord op zien vroage. “Din vuilst t ja votdoadelk. Mor k leuf t nait”. Hinnerk kreeg droad mit baaide voesten. Gaf niks om twaalf volt en har boetendes stevels aan. “Kom mor hier”, zee e tegen Geert: “Hol mien haand mor vaast. Ik duur t ja ok en k vuil hailemoal niks”. Geert luit zoch overtugen en greep noaber bie haand, dij hom goud vaasthuil en dou t droad pakde. Wat göng t jong aan! t Jong blèrde as n swien dij keeld wer. Hoelend is e op hoes aan goan. Hinnerk har der zien slinger aan. “Is meroakels tegen rimmetiek”, ruip e Geert nog noa.
Vijkooplu wissen ok, dat je op je tellen verdocht wezen mozzen, aans har dij vint je weer veur t zooitje. Wizzen aiglieks nooit of je op zien wieze – of was t onwieze – proat ingoan mozzen. Was nait gemain, moar wenneer e aine bie t bain kriegen kon, zol e t veurzekers nooit loaten. Jeude Tieks kon der over mitproaten. Kwam veur n enter dij Hinnerk verkopen wol. Vanzölfs wol koopman hom wel evenpies aan t lopen zain en verwachtte dat Hinnerk heur droagen luit. “Vuil die ains veur de kop”, zee boer, “dou t zölf mor, hest der ja ok belang bie. k Zel mie veur die in t swait joagen loaten!” Wol t peerd wel kwiet, mor luip hom aans nait in wege. Gras haar e veur t kaauwen. Kon allent mor gruien, net as vroagpries. Peerd zat hom nait op rogge. Aansom paasde hom beter, pebaarde bliekboar lolleg te wezen. Zo groag of nait. Hinnerk wol weer aan t waark. Hou jeude ok soebadde, man mos der zölf aan leuven. Kreeg t jonge peerd aan t helster en stapde der langzoam mit vot. Dat was aans nait noar t zin van Hinnerk. Flikde t peerd op schoft. Dij luit t zoch nait aangelegen, schrok en wol der oetnaaien. Aarme Tieks nam e in loop mit. Man, man wat n boudel! Kerel ruip van: “Ho en stop” en nog n haileboel meer, dat nait in t woordenbouk staait. t Droavende peerd lösloaten was Tieks zien eer te noa, mor mensen nog aan tou, wat kinnen vief menuten din lange duren.Hinnerk snapde bie God nait, hou t meuglek was, dat dat ovregens zo makkelke daaier t op n roemen zet har. Mit n stoalen smoel zee e dat t hom verschrikkelk muide, mor prees hom dat e t zo nuver vaastholden har en zoch op bain holden har. Der haren ja wel ongelukken beuren kind. Harregat, je mossen der ja nait aan denken. Stak koopman ongemaarkt nog n dikke vere in t gat. Dij kwam aans pokkelwoater tekört. Swaitte as n otter. Mos in toukomst wel wat aan zien gestel doun. Was volsloagen boeten oasem. Poestend en stinnend was e noa zien ‘loopke’ mit t peerd weer aan sjoeken kommen. Zedde zoch n zet in underwale om oet te bloazen en weer bie stem te komen. Har van dizze enter votdoadelk zien bekomst. Luip hom woarschienlek te haard, den Tieks het van koop òfzain. Dou Hinnerk Bartels in vaarenzesteg van boerenploatse òf göng, omreden dat e gain opvolger har en de ruilverkoaveln hom beheurlek op hoed zat, mos e tot zien penzioun aander waark zuiken. “Wolst nou aarbaaider worren?”, wer der deur paardie lu wat snerend vroagd. “Och”, zee Hinnerk der overhin, “of k nou aarbaider bin bie miezölf of bie n aander is ja ain pot nat. Waarken mout n mens overaal. Allain huif k dolkies nait meer zo haard te ezeln as k doan heb.” n Blaauwe moandag het e op n stainfebriekje waarkt, tot dij aan de latten göng. Thoeszitten was niks veur hom. n Weke loater kon e aan slag bie Marko/Mark in Veendam. Veureerst het e kat wat oet bome keken, mor t duurde nait lange of ain van de waarknemers oet zien plouge was de pineut. Hans was n dikke proatjesboksem, dij in Hinnerks ogen best n leske broeken kon. Thoes het e op n mörgen in t hounderhof n vrizze tuutaai under n hènne vothoald, verzichteg in pampier wikkeld en mitnomen in n deuske. Veur oldert zag e kaans t aai in trommelke van Hans te movveln. Dou t volk aan t schaften sluig, dee Hans t tromke open en was slim verguld mit geboar van de vraauw. “Mout je ais kieken”, snakde hai, “hou goud t wief veur mie zörgt”. Kreeg t haardkookde tuutaai en tikde t op raande. t Aai spadde oet nkander en aal zien stoede zat under t geel en wit. Laimeneer het dij raaize n bult noar t heufd kregen, woar Hai part noch dail aan har. Hinnerk het Hans ‘genereus’ traktaaierd van zien aigen vouer. Zo was e ja ok wel weer.
Vandoag stapte ik per ongeluk Op de verkeerde traain Mor t wicht schuun tegen mie over was n stuk Dat haar k in n oogopslag wel zain Dus aiglieks was t perrongeluk
“Eh, ais kieken wel hebben we den nog zo aal. Barbara Vink en Vera Reker.” Leste twij noamen knapten deur de koamer en ketsten aan ale kaanten tegen de muren en kwamen net zo haard weerom.
Dubbeldam haar t zain. Ester knikte ook. Marnixs pebaaierde zien best te doun om nait te reageren. Mor bie de baaide leste noamen was der wat west. Nait te benuimen mit woorden. Zuneg aan te zain. Mor baaident haren ze t vernomen. Ze zaten goud. “Nou wat is joen antwoord, beste man?” “Stik der mor in, ik wil dit nait langer. Barbara Reker en Vink. Wat mout ik mit dij noamen. Aalmoal van minsken dij k nog noeit zain heb of sproken heb.” Ester Edens kwam bie t roam stoan mit n bouk. Ze huil t noar t licht, ofdat ze t hoast nait lezen kon. “Kiek Harry”, zee ze. Dubbeldam was verboasd. Dat dee ze noeit. Hom bie veurnoam nuimen. Wat was der wel nait. “Kiek, meneer Marnixs. Dit bouk is schreven deur Barbara Vink. En loat ik nou waiten, dat Barbara Vink n aander noam het. Barbara Vink is heur nom de plume. Schier nait. Nom de plume is sjiek veur pseudoniem. Mor dat huif ik joe nait te vertellen, François Delcourt.” De man ging stoan en weer zitten. “k Zel eefkes mien kollegoa bieproaten as je dat nait slim vinden. Of wil je t zulf doun. Meschain nog wel beter. Harry, meneer is n expert.” De man luit zien kop zakken. Zien ellebogen steunden op zien knijen. Dou hervond e zuk nog n keer. “Wat wil je nou mit joen slap gelul. k Wil dat je vot goan, dat je mie mit rust loaten. Ik kin gain Barbara Vink en ik kin zeker gain Vera Reker!”
t Wuir stil. t Wuir stil in olde muldershoes. Boeten luipen koien in n laange riege deur t graslaand. t Waren der wel meer as zesteg, zeuventeg, docht Ester. Woar dij nou wel nait vot kwamen. t Was n roare gedachte, dij bie heur opkwam en haar niks mit de gang van zoaken van doun. Twij jongens dreven de baisten op. “Meneer Bertil Marnixs, alias Bertil Weerdena, alias François Delcourt. Ik bin baang dat je der noast zitten. Ik heb vrouger goud oplet en lezen vond ik en vind ik nog aaltied ain van de schiere dingen. Ook bin k stoapelgek op schilderkunst en zeker op wat joe hier aan de muur hangen hebben. Bertil Marnixs is kunstschilder.
François Delcourt is n gerenommeerd schriever. En Bertil Weerdena is n leugenpuut. En: Barbara Vink is schriefster en dij kennen wie in doagliekse leven beter, nou nee ik mout zeggen, konden wie in doagelkse leven beter as Vera Reker. En ik duur te zeggen dat je soam ook wat leuks hadden. En nou nait zeggen, dat t nait zo is. Je waren soam mit heur in vekaansiehoeske op Saandploat. Wie hebben de reken zain. Je hadden wat mit heur. Vera Reker is n bekende van joe. En nou gain zuide proat meer, Ik wait t! Ik wait t, omreden dat Vera Reker doar op ain van joen schilderijen staait. En as we zuiken goan, den kommen wie vast nog wel schetsbouken tegen en aans wat, woardat ze ook op staait.” “t Is wel goud, hòl mor op”, fluusterde Bertil Marnixs.
t Was al wel kovvietied, dou t koppel weer op t buro was aanderdoags. Bertil Marnixs was guster toch trankiel mit goan en haar der in n cel nog ais n nachtje over sloapen. Ester schreef op t widde bord de noam en tounoam van de man dij ze mitnomen haren. Bertil Marnixs. t Stond der swaart op wit. Ze wuir der bliedeg van. Dat heurde nait zo, omreden dat emootsies niks van doun haren mit dit waark. En toch maggelde ze n sirkel om de noam. “Wie willen ook nog ais in zien hoes kieken en snuustern”, zee ze tegen Dubbeldam. Dubbeldam knorde wat van achter zien buro en las deur. Blad noa blad. “Vannommerdag kin dat wel”, zee e. “Ik wil aan t figuurzoagen. Mooie schiere patronen wil ik figuurzoagen. Meneer Marnixs het ons n bult te vertellen.” “Ik heb nog wat muite mit de tied”, zee Ester. “t Is vandoag. En guster was t guster, n dag veur vandoag. Mörgen komt der aan.” Ester Edens luit heur kollegoa plazen. Ze ston te prakkezaaiern veur t bord en begon n soort van moandkalender te moaken. Ze begon mit december. Doar schreef ze twij noamen achter. Bertil Marnixs en Vera Reker. Bie feberwoarie kwam de noam van Bertil Marnixs te stoan. Bie augustus schreef ze Vera Reker. “Wanneer is dij vraauw Maria Sofie aigenlieks oet tied kommen?” Dubbeldam luip noar t buro van Flipje en hoalde n sedel oet n map. “Ze kwam in oktober lestleden in t hospice, doarveur haar ze in heur aigen woonderij legen. In oktober vond de arts t beter, dat ze noar t hospice ging. Doar het ze legen tot meert. Dou is ze overleden.” Achter meert schreef Ester Edens de noam van Maria Sofia Langqvist. Dou zette ze bie Vera Reker en Maria n kruuske achter de noam. “Bist kloar mit dien kleurploat”, zee Dubbeldam. “k Wait t wel jong, mor ik mout dingen veur mie zain en as ik dit dou, den kin k t aalmoal beter overzain.” Dubbeldam huil zien scholders op. Zo haar elk zien maneuvels. “Ik neem Flipje mit as ik mit meneer Marnixs aan de babbel goa.” “Ik wil dommit nog ais kieken bie de grode kunstenoar zien hoes.” Zo verstreek de tied mit schrieverij en prakkezaaierderij over t geval Vera Reker.
Bonte Weerdena ston achter t hoes en haar n grode widde laange onderboksem in zien vlagenmast hesen. As eerbetoon aan zien achterbuurman, dij mitnomen was deur plietsie. Hai kon de man nait stoan, ook al haar Marnixs hom niks doan. Weerdena mog groag nittjen en doar kon de kunstenoar nait tegen. De tougang over de ree was vrij, dat kon n klaain kind bedenken. Mor de krullebol was der mit botter en sukker ingoan. En doar haar Bonte Weerdena zien slinger aan. Dou Ester Edens veurbie ree, stak e haand op. n Schiere vraauw, docht Bonte. n Schiere vraauw. Veuls te jong, mor toch n schiere vraauw. Ester hobbelde over de zandloan noar t hoes van Bertil Marnixs. Dat was gain pretje, omreden dat ze neudeg mos. Ze was veur t vertrek van t buro nog west, mor t was weer slim vandoag. Elk hobbeltje, hou klaain ook, dee heur zeer in t lief. Eefkes overwoog ze om te stoppen en om t achter de vledderstroeken te doun. Mor dat gunde ze Bonte Weerdena ook nait. En noa de verhoalen van Dubbeldam over t interieur, was ze bie hom ook nait stopt. Nog eefkes en den kon ze bie t hoes van Marnixs heur plas wel kwiet. Dou ze oetstapte ston ze oog in oog mit n vraauw. “Oh mevraauw, mevraauw, mag ik hier wel eefkes noar toilet?” Dat was van de nood n deugd moaken, docht ze. Ze haar gain enkel recht om hier binnen te goan. Mor sums mout n minsk ook wat geluk hebben.
Noa de sanitaire stop, dwoalde ze deur t hoes op zuik noar d’oardege vraauw. Ze haar gain idee woar dij was en wat dij hier dee. Nou kon ze wel eefkes n beter beeld kriegen van de zoak. Dou ze mit slag oet roam keek, zag ze dat de vraauw op kop in toen stond. Ze haar bliekboar gain hoast mit heur verziede. Ze keek rond in n aander koamer. Hier was ze guster nait west. Ook hier hingen schilderijen. Dizze man was n begoafde schilder. Hai zag kaans om mit lichte heldere penseelstreken n beeld te vangen. As je stoef op veurstellen stoan gingen, was t n hoop vaarf en geklodder. Ging je der n poar meter vanòf stoan, den kwam as bie toverslag t beeld teveurschien. Ze vond t meroakel mooi. In gedachten haar ze in heur aigen hoes aal n plekje reserveerd veur n landschop van anderhaalf bie n meter. Dat zol nog ais mooi wezen. Ze dwoalde deur t hoes en kwam in n waarkploats. Hier was Marnixs aan t schildern. Vief schildersezels stonden hinter en twinter deur de grode lichte roemte. De man waarkte aan vief schilderijen tegeliek. Drij landschappen en twij portretten zag Ester. n Schier ìndeloos koolzoadveld, n leeg landschap mit kromgewaaide bomen. Aine mit grode lompe koien in n kaamp gruin laand mit doezenden peerdebloumen. En den was der de noordelke kaant van Saandploat. Dizze zol ook mooi lieken bie heur thoes aan muur, docht ze. En den keek ze recht in gezicht van Vera Reker. Vera Reker schilderd veur n roam. t Roam stond open en der was oetzicht op de zee. Heur zee. De zee van heur jeugd. Ze zuchtte daip. In n loa vond ze zeker twinteg tot viefentwinteg taikens en schetsen van Vera Reker. Marnixs mos nou nait meer zeggen, dat e nog noeit heurd haar van dizze vraauw. Zo dwoalde ze deur t atelier en bekeek de honderden kwasten en blikken vaarf. De tuben mit zoveul verschillende kleuren, dat t heur doezelde veur ogen. In n houkje bedekt mit lappen en aander ondudelk spul zag ze n waarktoavel stoan. t Was vrouger n eettoavel west, aine mit allure. Schiere bolpoten en moakt van swoar aikenholt. Ester Edens heur aandacht wuir trokken deur n klaain dinseghaidje. Ze drukte wat van de lappen overzied en zag n laptop. Ze huil meer lappen en polten overzied en zag n deus. “Dus toch!”, zee ze. “Wat is der dus toch?”, zee de vraauw. Ester stond stief oet van schrik. Ze vuilde zuk betrapt. Ze haar hier gain zoaken. Elke hoar ston heur verkeerd op t lief. “Man, ik bin op zuik noar joe. Kom ik heb kovvie kloar. Den kennen we n piepke proaten. Is t aalmoal lukt?”
t Olle klokje tikt rusteg aan de muur De waarmte komt joe in de muid Klonje en kovvie, doar rokt het noar Op t schoaltje op toavel ligt wat fruit
Mit veul muite komt opoe in t ind Om met trillende haand in te schenken “Moust der ook een koekje bie?” Tromke staait in de zunne te blinken
Den kommen de foto’s van vrouger En opoe verteld over dai tied Den hangen wie aalmoal aan heur lippen Mor aalgedureg is ze wel wat kwiet
t Was haard waarken doar bie dai boer ze hadden t slim stoer op t eerappellaand mit hounder op stok en vroug der oet en t zichten van t koren deden ze mit haand
“Een toompje hounder veur aaier en soep Een gruinte toentje”, zee opoe, “haar ik Mit rebaarber, aalbeerns en Grunneger Kroon En op de blaik ston n holten linnenrik”
Den vaalt ze stil en je zain heur denken Denken aan de tied van weleer Wie trekken jaas aan en geven opoe een smok Wie goan weer op hoes aan, tot n volgende keer
Vrijdag, de leste dag van de vekansie. Benoam n dag van t klevaaiern van de kovver, n huver veur n lange riege auto’s bie de grins, n beetje schoavern deur t dörp, de reken van t kefee liek moaken. En t belangriekste: Is mie niks ontkommen? n Leste dag: aigenliek is t aaltied n schietdag. n Dag zunder oogmaark! Mit de bedoulen om mien fietse te himmeltjen, gingel ik noar de kelder van t hotel. Twievel sloept in mien hazzens. Buten is t schier weer, k heb stieve spieren en k bin wummelg. Ik kiek noar mien fietse, t liekt net asof e mie nuigd. Radjes boester ik weeromme noar de koamer. ‘Nou al kloar,’ heurt as t geluud van n kenon bie t begun van n marathon. Eer k mien schuldgevuil wil beduzzeln mit de vroage: ‘Staait ter veur vandoage nog wat op stoapel?’ heur k: ‘Goa mor.’ Angela: mien eerste laifde. De vraauw in mien bestoan: schier, routerg, eerlek, traauw en zörgzoam. Ik heb heur joarenlaank op n voutstok ploatst, k stoa der endelk noast. Laange tied bin k heur zörgenkind west: mit tot tiene tellen haar k veul muite, t war onwereg in de kop. Sums vervluik ik heur, as ze n onverdachts bestel het. Woarschienlek is t n onderdail van mannelk hoantjesgedrag. n Leven zunder heur kin k mie nait veurdoktern, k wins dat ons Laimeneer mie t eerst hoalt. Zo, genog emootsie en gejeuzel, woar war k bleven? Ik goa bozzeln op de Passo Umbrail, d’ hoogste baarge in t aaltied luchtege, hartelke Zwitserlaand. t Begun van de klim is makkelk, k vuil mie de ‘Kaaizer van d’Alpen.’ De zunne schient en de locht is blaauw. Vree doalt dele in t liggoam en langs de baargwand slentert ‘Mien toentje’ zok omhoog. Zel k mitdoun aan ‘Idols’? Ze binnen nog aaltied op zuik noar n nije Roef. Langs de kaande van de weg sjaauwen twij her- ders. Ze kieken mie gloepsk aan en mit n vinger wiezen ze op de steern. De schoapen binnen baange veur Ede Staal! Ik nim t besloet om te stoppen mit lellen. n Stok weg vol mit groes, stainen en zaand dut mie in t jechtege leven terogge kommen. Verdamme, Zwitserlaand, ain van de riekste laanden in de wereld, het persies op dit stee, woar ik aan t fietsen bin, gain asfaalt legd! Herinnerns aan vrouger, n kiekkaaste mit kleur war n dreum, schaiten deur de kop. Coppi, Bartali, de beste Italioanse wielrenners dij der west binnen. Ze swaiten op dezulfde baarge.
Niks gain gedwèlm: de baanden om t lief knupt en zörg veur t materioal war der nait. Ars kars mars de baarge op!
As ons Laimeneer echt bestaait, din wil k op dit mement: meters vrizze snij, n poeste wind, n swaartwidde wereld, n gammele pokkel en n goie fotogroaf. Gliek as mien helden uut t vleden wil k ook òfzain! Nog fiefteg meter, din bin k op de top van de Passo Umbrail. Ik roek miezulf, ik kaain noar n goarkeuken woar stimstamp mit extroa siepels op de koarde staait. In de wiedte zai k de Passo dello Stelvio. De baarge doagt mie uut. ‘Tou mor, nait taimeln, nog mor n kilometer of vare klimmen. Bist n schieterd Erik, bie mie duurfst t nait!’ Passo dello Stelvio, as je t rap nuimen, dinken je aan n lekker glas wien. Zuit van smoak en rollend over de blèrre. Zo schier as de noam is, zo graauw en groeterg is de klim. Passo dello Stelvio, vaar weke leden haar k n schietdag op dizze baarge. k Heb t gevuil dat ik thuuskom: mien swoare pokkel wordt n vijaand, zeerte speult op en de glimmers worden nat. Endelk, n bome mit wat schare. Ik nuzzel mie op n rotse, k bölk wat locht uut de longen, k loat n vrizze wind en k stuur n sms noar Rein. Rein, drij joar leden zag k hom veur t eerst tiedens n vekansie in de Dolomieten. Hai kin wel n bruier van mie wezen: eerlek, stiefkopt en dezulfde meroakels. Veureg joar heb k twij weke mit hom deur d’Alpen jagd. Fattien doagen laank laggen, zoepen en maaljoagen. Hai is n minne sloaper, voak sluip e mor n poar uur. Tiedens t eten haar e t aaltied over n kloare moane dij e d’haile nacht zain het. t War mien lichtmoan, dij deur t verschoeven van mien dekbèrre, de gaanze nacht in zien glimmers stroalde. Radjes krieg k n sms terogge: t Liggoam kin meer as de gaist! Geliek het e. Passo dello Stelvio, ik kom deraan! De leste kilometers binnen n hel op twij roadens: der hangt n dikke buuk onder mien fietsshirt. n Nijmoodse fietse van carbon, zulf fieftien kilo te swoar. Op n hongerkaamp, meer trainen, t zel wel. Nog n poar meter, k zai de gedenkstaine veur Fausto Coppi. De strödde drokt mie d’haals tou! Ik vuil mie n waike törf in mien widde boksem en roze fietsshirt. Aigen schuld, k heb d’inzeggen van mien zeun in de wind slagd. Ik zuik verschoel, rap schait ik t kefee in. Gelokkeg, op t stee van vaar weke leden zit gainain, de lelke twijling lopt ook nog in de bedainen. Kniezend goa k zitten, k dink aan n uutsproak van n kerel op t waark: ‘Dij vraauw is zo lelk, doar wil nog gain ieme op plakken blieven.’ In n kefee op de Passo dello Stelvio aan t waark dinken! Wil k zo groag op huus aan? Ik komdaaier n kop kovvie, t smoakt nait, t is joegelwotter. k Begun te prakkezaaiern over goie kovvie. Kovvie mit Buisman, d’haile dag porrelmorreln op n trefie, op n olderwets fornuus van Etna. Buisman, n begozzelde grienderd, riek worden deur t krinzeln van n aander. Goie kovvie: t war kovvie van mien grootmoeke! Zes joar leden is ze uut tied kommen. Ik mis heur. n Troane vaalt op t toavelklaid, de twijling lagt mie oet. Ik betoal de kovvie en k goa de fietse mor es zuiken. De fietse as morfine tegen de piene! Bie t gemak van t kefee bekiek ik swaartwidde ploatjes en olde wielershirts. Ik nim òfschaaid van de Passo Gavia, Passo Umbrail, Passo del Mortirolo en de Passo dello Stelvio: vaar vernuimde baargen in ain omgeven. In de biebel staait dat ons Laimeneer de wereld in zes doagen moakt het. Ik dink dat op dit stee t begun west het. Mien leste krummels, n urn mit grieswit pouder, mout op de Passo dello Stelvio uutstreud worden. k Wil veur aiveg in n iezege baargwind langs n top joagen en deur n roege òfgrond roazen. Geliek aan n leven mit hoge paiken en daipe doalen.
t gaait nait bèst mit ons dat lees k teminzent doaglieks in de kraante mor ik heb doar gain kopzörg over ast nait aans kin din gaait de kraante aan de kaante
Veureg joar binnen wie verhuusd noar n aander stee. t Wol nait langer, doar was d’haile femilie t over aineg. Mien ol heer waarkt in schiften bie AVEBE op Troapelknoal, hai haar al n poar joar sloapbehuifte deur t doagelks lewaai van n noaber. n Aargernis veur mien moeke was t gebölk van n rouphoorn, mien bruiertje lag elke nacht wakker van n sliepschieve en ik wuir vaals op twij Jack Russels. Op t heden wonen wie sikkom n joar op stand. t Grunnegs is inwizzeld veur t Pekelder Hollands, op t terras staait n loungebaanke, d’ol heer dragt in ainen n schier pak, de Lidl is ruild veur Albert Heijn en elke zotterdag moakt moeke d’auto schier. Aanders zegd: wie hebben ons rondom aanpaast aan in ons stroade gangboar gedrag. Der is nog moar ain ding woar k mie aan aarger: de twij swaarvers. n Jongkerel mout zok nait aargern, dat wait elkenaine. n Jongkerel mout der in vegen op schoul, vrijdag- en zotterdagsoavends in n kroug hangen en op zundag d’haile dag doeneg dreumen over nuvere wichter. Mor k wil vree in de stroade en omreden dat ik endelk op stand woon, wil k gain swaarvers in d’omgeven. Ik begun mit de kerel. Hai is n joar of fatteg, hai het n broengeel poeteg gezichte en swaart laank hoar. Hai dragt n jazze van n bekend Duuts maark, n grode wiede boksem, n rode pedde, gele klompen, in de linkerhaand n tazze van dAldi en in de rechterhaand n breekiezer.
Din zien vraauw, meschien is t n vrundin, dat heb k nog nait uutviezeld. Ze lopt muilek, aaltied n meter of vaar achter heur kerel. Op t heufd dragt ze n wollen pole, n klaaine brille hangt schaif op de neuze, om de scholders het ze n blaauw klaid en in baaide haanden bongeln twij gruine sloapzakken. Sumtieds kom k de kerel allaint tegen. Din ridt e op n fietse, aaltied over de stoebe, dicht bie dhoezen langes. Hai het aaltied n aander fietse. d’Aine moal is t n doamesfietse van nog gain twinteg euro, d’aander moal is t n dure fietse van Gazelle. Mor de leste tied zai k hom op n rostege fietse mit grode widde tazzen van Santibri. Hai ridt aaltied langzoam en vaalt net nait dele. Hai slentert en trapt stoands op de pendoalen. Onder zien rode pedde gloepen zien ogen begereg deur de roamen. Sums stopt e bie n auto of bie n plof. Hai zugt ales, ales van weerde wat e bruken kin. Soam mit mien ol heer binnen wie hom wel es achternoa reden, tot wied in n aander omgeven. Hai wos dat wie hom aan t beloeren waren en hai doagde ons uut. In de schoulvekansies en elke zotterdag bin k aan t waark bie n vrund van mien voader. As k om n uur of haalf negen smörns op mien fietse noar t waark rie, zai k de swaarvers regelmoateg bie n kovvieshop op de stoebe zitten. D’aigender van de shop bekikt d’handel in de tazze van Aldi, en summege bullen van weerde worden verpatst veur twij joints van sikkom tien centimeter laank. De swaarvers groalen, deur de zuide swoare wolke van genot zain ze mie verdwienen in de wiedte. De kerel ropt mie wat noa en swaait mit zien breekiezer in de locht en de vraauw laagt mie uut. De leste weke is t remouerg bie ons in de stroade: uut de schuurtjes verdwienen veul fietsen. Meschien binnen t de swaarvers wel. Drij uur snaachts. In t duuster zit mien ol heer te wachten op t klontern van de gele klompen, t roateln van rostege kedde en t geruzzel van n tazze van d’Aldi. De kiekkaaste staait aan, t geluud staait uut. Op t schaarm, op n baanke van schoabeleer, ligt n schiere vraauw zunder klaaier mit n mobieltje te speulen. Pabbe pebaaiert de vervelens en de sloap uut d’ogen te wrieven. t Lokt nait. d’Òfstandsbedainen glidt uut n haand en mietert mit n haarde klap op de stainen vlouer. Hoast op t zulfde mement vaalt ter n deure van n auto in t slöt. Kèl runt mien ol heer noar boeten. In de gloud van n lanteern, om en bie datteg meter vanòf ons stee op stand, staait n widde plietsieauto. Twij snötoapen zitten op dachterbaank: t is jonkvolk van mien aigen leeftied. n Weke loater. De fietsen binnen terogge, de stroade slept weer rusteg. Op de veurtoene is mien ol heer krödde aan t schovveln. Ik zit op mien sloapkoamer en kiek noar boeten. Veur t huus lopt n spoorwieke. Aan d’overkaande van de wieke, op n hòlten baanke, pafken de twij swaarvers n sjèkkie. Ze groeten mien voader, pabbe stekt n haand in de locht en swaait terogge. Ik kiek noar de swaarvers. Noast de kerel staait tegen de baanke n swaarde wandelstok. Van n òfstand liekt t persies op n breekiezer. De vraauw is aan t rommeln in de plestiek tazze. De tazze van Aldi vaalt dele, d’haile handel mietert deruut. In t dreuge gruine gras liggen vaar bouken, n wotterpiebe, n pude tebak, twij widde handouken, n stok zaip en n vlèzze wotter. Ik loer de koamer in t rond. Op de toavel staait n pladde nijmoodse kiekkaaste, op de vlouer noast n stoule van stuutsiekoor ligt n nije MP3-speuler, t gruine led-laampie van de Playstation knippert. Ik kiek nog es goud noar mien dure bullen. Ik kin noar schoule en kaizen veur n toukomst: woarschienlek haren de swaarvers gain keuze. t Laifst wil k miezulf n diedel veur de kop geven. As n blind peerd bin k in de bekende koele mieterd. Mien oordail over n aander is te radjes west!
(Twijde prieswinnoar bie de Grunneger Schriefwedstried 2012 in de kategorie Proza 13 t/m 17 joar)
t Was aaltied moar even biegoan om mien haart vot te geven Moar deur schoa en schaande bin k wies worden t Brengt ook veul piene in dien leven De laifde is bliekboar nait mien kammeroad Moar nou k dat wait is t te loat
Zo laank, joa zo laank is t al leden Moar k heb nog aal n sangen gevuil over die t Was aaltied moar even biegoan om vannijs van ain te holden Moar deur schoa en schaande bin k wies worden Hest der n pries veur te betoalen De laifde is bliekboar nait moarzo n spul Dij je speulen om te winnen Mor ook wel verlaizen kinnen
Zo laank, joa zo laank is t al leden Moar k heb nog aal n sangen gevuil over die
Zoveul joar leden sunt k in dien ogen keek Hier in mien haart is n lege stee Woarstoe ainmoal waarst
Zo laank, joa zo laank is t al leden Moar k heb nog aal n sangen gevuil over die
D’ain dag komt, d’aander gaait Moar gain dag da’k nait wait Van mien sangen gevuil over die
n Omtoalen van Still Got The Blues van de vleden joar uut tied kommen blueszanger Gary Moore. Van blues haar k vanzulf blaauw gevuil moaken kind, moar doarbie denk ik eerder aan blaauw van de draank of blaauw van de kolle. Doar zong Gary ja nait over. Hai is hier al n joar of wat zien laifste kwiet, moar zien gevuilens veur heur binnen der nog aal. Woar de kleuren van ellèn (blaauw) en laifde (rood) bie nander kom- men, krieg je sangen. Doar is zien gevuil veurvast mit inkleurd.
Dis keer n verhoal uut 1826. Over Remmelt en Renske. Een achternoam wiet ik niet meer. Die is niet belangriek. Remmelt en Renske woonden even buten Moarum, ien n arbeidershuuske. Het wadden mor eenvoudige luu. Op n keer zatten ze tegenover mekoar aan toavel. Der was n probleem. Ze hadden heurd dat der half augustus drieduzend Stadjers ziek worden wadden, deur n hiele enge ziekte. Renske wol dat Remmelt der hèn ging om te kieken hoe het met heur femilie ging. Het was nou ende september. Ze hadden n hiele hiete summer metmokt. Dat was ien heur beleven nog niet eerder veurkommen. Smorende hiet. En nog wast niet over. Ien Moarum wast nog wel uut te hollen mor ien Stad wast veul minner. Doar leefden de mensken vlak opmekoar. En veureg joar was t wotter van de waddenzee,deur n overstroming, tot de stadswallen toe kommen. Zodat de knoalen brak wotter hadden. En t òfval van al die mensken en de boerderijen met heur strontbulten en jirre, derbij rekend, ken je wel begriepen dat t dikke stinkerij was. Bovendien wadden de meeste knoalen ien Stad krapaan dreugvallen. En nou was der n ziekte uutbroken. n Òfgrieselke ziekte, woar al hielveul mensken aan hèn goan wadden. Omdat Renske femilie ien stad wonen har, von ze dat Remmelt kieken mos hoe t met heur ging.
Remmelt har der niet veul zin aan. Stel dat hij ok ziek wer. Dat leek hem hiel slim. Ze wizzen ien stad zelfs niet wat veur ziekte t eigenlieks was. De mensken kregen hiele hoge koors, en as ze dan toch beter werden, de meesten die ziek werden gingen er aan hèn, dan kon t gebeuren dat ze der loater weer last van kregen en dan toch nog deur die hoge koorsen aan t ende kwammen. Men noemde het “Grunneger zaikte” Remmelt zat doar niet op te wachten.
Annerdoags toch mor op pad. Vroeg der uut, n pongeltje eten met en doar stapte Remmelt de vroege mörgen ien. Hij durfde niet beloven wanneer hij weer thuus kwam. Renske zwaaide hem uut. Hij liep flink deur en ien e loop van e mörgen kwam er ien stad aan. Goa docht er, wat stinkt het hier. Geef mij Moarum mor. Het vrije uutzicht en de vrizze lucht. Hij wis ongeveer woar Renske s femilie woonde en noa wat vroagerij kwam hij bij t huuske aan. t Was niet veul groter dan zienend. Mor Renske har het een stuk hemmeler as dit volk. Hij stapte binnen en ze wadden verboasd en bliede. Hij zag drekt dat het foute boel was. Renske heur broer Garst, zien dochter Oabeltje en zeun Hennerk laggen ien e bedstee te stennen en te swieten. Garst zien vrouw, Jaantje liep rond om ze wat wotter te geven en dreug te deppen. Toen ze Remmelt ien huus kommen zag, zag ze ien hem heur hulp ien nood. En Remmelt was wel zo goed heur uut die nood te helpen.
Het zag er beroerd uut met de zieken. Ze wadden allernoast ien e war. En sloegen roare toal uut. Al har Remmelt gien verstand van ziektes, hij kon wel zien dat t hiel slim was. Dat bleek ok wel, want Hennerk en Oabeltje hemmen de annere dag niet meer beleefd. Jaantje stuurde Remmelt er op uut om de begroafenis te regelen. Veul verstand har hij der niet van, mor t bleek dat t hiel vlug gebeuren mos, omdat men bang was dat er nog veul meer starven zollen. En der wadden al een poar duzend dood goan. Het stadsbestuur en de begroafenis mannen wizzen niet hoe ze der met aan mozzen. En toen Remmelt heur ok nog twee brengen kwam, konnen ze aans niks bedenken, dan hem as gezonde kerel verplichten met te helpen, en dat niet allèn, hij mos met helpen zieke mensken te verplegen. Gezonde mensken, doar was groot verlet van. Remmelt kreeg het smorende drok. Hij woakte bij Garst, hielp Jaantje met van alles, en onnertussen hielp er het stadsbestuur woar er kon. Hij voelde zich een hiele kerel. Hier was er belangriek. Ien Moarum har er toch net doan wark kregen. En Renske? Die kon heur wel redden docht hem. Dat die ien zak en as zat, woar hij toch bleef, doar har er gien gedachten aan. Hiel langzoam krabbelde Garst weer bij de wal op, al was er nog allernoaste slap ien e benen, hij voelde zich toch met de dag opknappen. Jaantje har nargens last van had. En Remmelt, ondanks dat er t harstikke drok har en zich best voelde, was er toch alle doagen bang dat hij de “Grunneger zaikte” kriegen zol. Op n oavend, het liep al tegen november zee er tegen Karst en Jaantje: “Mörgenvroeg goa ik noar huus. Volgens mij kommen der gien zieken meer bij. Ik ken Renske niet langer allèn loaten. Ik goa vroeg vot, dan ken gienéén mij tegenhollen.”
En zo het er doan. Ien e loop van de noamiddag kwam er weer thuus. Renske ston op t pad noar hem uut te kieken. Dat har ze alle doagen doan, zolang hij vot was. Veurdat ze hem wat verwieten kon, vertelde hij wat er allemoal metmokt har. Renske wer der stil van. Mor toen er soavends ien e bedstee kroop, begon er te rillen. Toen begreep er dat er toch nog de “Grunneger zaikte” oplopen har. Hij het der hiel laank over doan, mor hij is weer beter worden.
Ien e stad Grunnen bennen meer as 10% van de hiele bevolking aan de “Grunneger zaikte” hèngoan. Toen wizzen ze eigenlijk niet wat t precies was. Nou wieten we dat t vermoedelem de malariamug west is die welig tierde en zich vermenigvuldigde ien t waarme broeierige weer, ien al die dreugvalen knoalen, vievers en de rest loat ik aan jem fantazie over.
Zie zeggen ‘elk mens het Kwoad en Goud in t bloud’ Mor wèl zegt mie wat ik in de mens tegen kom? Ik heb geleuf in mensken Of gaait t doar tegenworreg nait meer om?
Is t Kwoad in n goud mens – as k in de riege bie de kassa in supermaarkt kwoade ogen in mien rogge vuil omreden der meer bosschoppen in mien kare liggen as ik har bedould?
Is t Kwoad in n goud mens– as k in gedachten sikkom gain veurraang geven heb aan overstekende voutgangers op zebrapad – mensen kèl knittern en raggen – mit aarms maaien en mit middelvinger noar mie swaaien ?
Is t Goud in n kwoad mens as e toch mit laifde zien leutje poppie in sloap naant en suust mor zien beste kammeroad-in-t-kwoad der in luust?
Is t Goud in n kwoad mens – as e bie n rieke diknek in de nacht zien huus leegropt mor n aarm jonk talentje deur zien sinten nou n golden voutbale votschopt?
Wat bin ik den? – ik vuil mie n Goud mens Mor is t mien Kwoad – as ik dij kwoade kerel t gevang tou wens? Kin ik mien aigen Kwoad zain – of allain as ik allinneg bin omreden dat ik allinneg – miezulf t beste kin
Kwoad of Goud – in t bloud Loaten wie mit nander pebaaiern Kwoad en Goud in balans te brengen en onze allemachtegprachtege Wereld mit Haart en Zail Laif te hebben!
Noordpolderziel, blief ien dien stiel Noordpolderziel, zörg dastoe bliefst Noordpolderziel, veurbie de tied O Zielhoes, joa hol, hol dien ziel
Op 17 juni 2012 wer in Noordpolderziel n spaigelploatje prezenteerd, n ‘zörgenlaid’ over Café ‘t Zielhoes. Noadat de veurege uutboatster Joke van Warners uut tied kommen is, vaar joar leden, is der n juridische stried begund over de toukomst van t olle sluuswachtershuus aan de zeediek. De gemainte Eemsmond wil dat d’uutboater van t kefee ook d’hoaven, de camping en n nij te baauwen veurzainensgebaauw beheern gaait. De tegenswoordege uutboater wil dat nait. Eemsmond wil doarom t pand kopen en d’huur opzeggen. t Kefee mout den schoon en leeg opleverd worden.
Zanger-laidschriever Martin Korthuis is baange dat “de ziel van ‘t Zielhoes” den verdwient. Hai het der n laid over schreven en t opnomen mit bevrunde artiesten dij zuk ook bezörgd moaken over de toukomst van heur gelaifde stee, dij uniek is in Grunnen en Nederland.
Elkenaine zel t doar toch over aineg wezen, dat je n uniek stee beholden mouten en dat je t zo loaten mouten zoas t is. En den dut t niks wel of der geliek het in dit konflikt.
Over De slag om Noordpolderziel is ook n webstee, doar je t haile verhoal op lezen kinnen.
Nee, zien overtuugen op t vlak van zond eten en veul bewegen, belidt Joakob nait ien stilleghaid. t Is en blift zien laimeneerstuutje en hai wait eerlieks woar hail veul van dij dorie òf. Tot vervelens aan tou proat e der over en ie kriegen noa zo’n prevelement eerder zin om t ter mor ais goud bie te zetten ien snackbar den over te goan op zien eet- en bewegensleer. As e joardag het traktaaiert e lu dij der nog aal kommen op nog meer wiesheden en op appelsienesap mit stukjes temoat en komkommer. Ain dij noar Joakob zien leer leeft, mout den ook wel hoamel en smui wezen. Joakob het ain dorie. Zulf is e dik; nait aaldoags dik mor eerlieks dik. Ontronteg dik!
Aaid mor gezond en n luk beetje eten en doarbie veul ien bewegen wezen en den toch veuls te dik! Kin ja hoast nait! Gainain snapt hou of t kin en veur homzulf is t ook n pienlek onderwaarp.
As ie hom vroagen hou of dat t kin, zegt e dat e allenneg van wotter al dik wordt en dat t te moaken het mit n oetzunderleke en aarfleke stofwisselndorie. Doarnoa veraandert e gaauw van onderwaarp. Achter zien rug nuimen ze Joakob Wotterdik. t Is nait zo dat e, noast zond en waineg eten, nait veul dut om òf te vaalen. Zo fietst e elke dag dik datteg kilometer noar Stad hinneweer en bie schier weer zulfs twij moal doags. Nooit het e gezelschop; hai fietst of lopt aaid allain. As e muid is van t fietsen, stapt e òf en lopt e n ind mit fiets aan haand en zo kommem lu hom voak tegen op weg van en noar Stad tou. Lu dij hom kinnen, hebben mit hom te doun; lu dij hom allenneg mor kinnen van hom tegenkommen, vienden hom n wat apaart koegelrond kereltje op of noast fiets. Der is gain ain dij wait wat of e dut ien Stad. Zit e doar op n baankje ien n paark wat oet te rusten? Dut e ienkopen ien Reformwinkel? Zuikt e femilie op? Het e meschains n kammeroadje? Gain ain dij t wait. Antwoord ligt, zoas veul lu al wel ais grinnikend zegd hebben, veur de haand. Elke dag fietst Joakob over n bult omwegen noar n stille, wat òflegen wiek. Tegenover n modern kantoorgebaauw van drij verdaipens zit n snackbar, dij haile dag deur open is. Doar stapt e van fiets òf en gaait ter ien om zuk doar vol te proppen mit petat mit mayo of n petatje oorlog, volgd deur ain din wel meer kreketten, frikandellen en gakbaalen mit pindoasaus. Dat alles votspould mit grote gloazen cola. Gain ain kin hom doar en hai is der n rondom aander minsk. Joakob zien gehaaim zol nog laang n gehaaim bleven wezen as nait op n dag Klaas van Koos en Sinie, dij körtens weer bie Joakob op joardag nuigd binnnen, n boan kregen haar op t kantoor tegenover snackbar. Achter zien bureau op twijde verdaipen vot kin Klaas klandizie van snackbar zitten zain. Hai verboast zuk der over dat zien as n asceet levende dörpsgenoot, der sums twij moal doags noar binnen gaait om zuk vol te proppen mit junkfood. Hai grinnikt bie gedachte aan kommend joardag van Joakob.
De stank van t olle schoollekoal, omklemde troag zien leden. Gevangen ien n old verhoal, zag hij weer zien verleden. De angst, de sloagen die er kreeg, nooit zol er dat vergeten. Hij kromde machteloos zien rug, de pien har er verbeten.
Hij voelde weer het sniedend pesten, dwars deur zien kleine kienerziel. Al sloeg men hem ok buten westen, was er niet één die t met hem hiel. Altied, altied vernijs die schande, van armoe, dommegheid en voel, t Was opzet dat er hiel belande, want hier, hier was er bij zien doel.
Mörgen zol elkeneen hier kommen, met bliede ogen ien herinnering. En hij? Wat kon het hem verdommen, hij was toch een verschoppeling. Het vuur scheen ien zien dovve ogen, toen ging alles ien vlammen op. Zien kromme rug, die trok aal hoger, nou was er toch nog aan de top.
Ieneens zag er zien kienerjoaren, zo kold en kil en zo gemeen. Nog één keer al die grille ogen, gien medelieden. Van gienéén. Hij docht nog even aan zien moeke, gien liefde har er van heur had. Hij wer zo doezeg en zo moede, op t ènde kregen ze hem toch nog plat.
“Teake het beld”, zegt de vraauw, as k in hoes kom veur n kop kovvie. Ik bin drok hin de weer om toene schier te kriegen. k Haar t gras al maaid en d’hege knipt en ik was aan t schovveln dou de vraauw mie ruip. “Wat mos hai den?”, zee ik (ie mouten waiten Teake en Cato binnen goie vrunden van ons). “Ja, dat het e nait zegd. mor most hom dammee mor even weerom bellen.” Ik kreeg tillefoon en drökte t nummer van Teake en mit de aandere haand was ik in tied mien kovvie aan het ruiern. De vraauw vruig mie of ik der een pleverkouk of een plakke old wief bie wol en net dou ik zee “dou mie mor n pleverkouk”, nam Teake telefoon op. “Hou pleverkouk?”, bölkte hai, “pas mor op mien jong, dammee paast dien kop nait meer tussen dien oren mit dien gevreet.” “As k die weerom bellen mos om dat aan te heuren, hang ik weer op”, zee ik. “Joa”, begon Teake dou wie oetlaagd wazzen, “doe hest wel wat verstand van motoren nait? Want wie hebben veur Cato ja n plof kocht en wie kriegen dat kreng mor nait aan loop, zolst doe der even noar kieken kinnen.” Ik beloofde hom dat de vraauw en ik dai middag wel kwammen om te kieken noar Cato heur plof. Om een uur of drai wast den zo wied, wie wazzen noar Muntendam òfraaisd en Teake huil net de plof oet schuur. “Och, kiek ais aan”, zee ik, “t is ja een Mobylette, t ding zugt der nog schier oet, ja.”
“Cato wait hou je dat ding aan loop moaken mouten, want dat het die kirrel woar wie hom van kocht hebben heur ja oetlegd.” Votdoalek greep Cato de plof oet Teake zien handen en zee: “Je mouten hom aan drökken en as je den gang hebben den mout je der op springen en den mout hai ja aan loop goan. Ik zel t wel even zain loaten”, en vot vougde ze doad bie woord en runde over de weg. Noa n zetje wol Cato der op springen. Mor ze runde der op pantovvels noast en net dou ze sprong, bleef ze mit tonen achter n stroatklinker hangen. Ze sprong der pal noast en lag laankoet op t lief op stroade. De plof ree noch even wieder en bleef mooi liekop tegen t toenhekje van de buren aan stoan. Langzoam kroop Cato weer in t ende, keek beteuterd noar heur schoafde knibbels en wreef zuk t stroatvoel van de handen òf. Dou wie zagen dat ze der goud òf kommen was mozzen wie wel lagen, t was ja ook n koddeg gezicht zoals Cato doar op stroade terecht kwam. En de plof dai mekaaierde niks, dai ston nog mooi liekop te wachten op wat der wieder kommen ging. Mit opheven kop bounderde Cato ons veurbie en verdween zunder ain woord in hoes. “Ze zol zuk wel tou tonen oet schoamen, denk ik”, zee Teake. Dou ik de plof van buurman zien hekje òfpakte zag k votdoalek woarom t ding t nait dee, Cato haar noamelk de bezienekroane nait lös zet. Dou k dat dee en de plof n leutje drökje gaf, luip t ding as n traain en ree ik hom potsierlek achter t hoes. Dou wie onderdak kwammen keek Cato nait hail bliede noar ons, ze zat op keukenstoule en haar net mit n waskelap heur schoafde knibbels schoonmoakt. “Moust der niks op doun”, zee ik, “want den is t ja veul vlugger weer genezen.” Eefkes was t pienlek stil in hoes totdat Cato zee: “t Was zeker wel n prachteg gezicht, hè, dou ik op mien wavvel ging, want ie mozzen der mit nander haard om lagen.” Votdoalek zag ik t tefreeltje weer veur mien ogen en kon t nait loaten om nog n moal in lagen oet te barsten. “Nou”, zee Cato, “ik hoop dat wieder gainaine t zain het, want aans huif ik mie aankommen drai weke nait op stroade te vertonen.” “Doe hast trouwens de bezienekroane vergeten lös te draaien”, zee ik, “doarom dee t ding t nait. Zo, nou we dat ook weer oplösd hebben kin we aan de thee nait? Mit n koekje der bie”, zee ik en ging potsierlek op stoule zitten
Um twai uur op Pinkstermoandagnommerdag is der in gruinland in Westwoud bie Hoorn in Holland n kou doodschoten. Wel dut dat non? Ander koien stönnen um dode Lena 578 tou en noa t melken göngen ze votdoadelk weer noa t stee. ‘Koien kìnnen vuilen’ zee boer.
(Noa Parool, 3 juni 2012)
Theepotmieger tiestert Hoagse Blokker en Hema
Altied wat in Den Hoag. Winkels van Blokker en Hema doar worden ploagd deur n wildmieger. Man pist theepotten en thermoskanen vol. Bie Blokker in Ypenburg dee e dat al tien moal. Aal t spul dat volmiegd is hebben ze – noar aigen zeggen – vernietegd. (Kiek dat vin k non weer wat overdreven; n beetje oetkoken mit soda haar ja ook kìnd)
Ien veujoar had laiwerke heur nust moakt ien t jonge gruine wait. Heur jonkjes konden sikkom oetvlaigen, dou boer der aankwam en tegen homzulf zee, dat wait riep was en dat e aale vrunden en noabers vroagen zol hom volgende dag mit te helpen mit oogsten. Ain van lutje laiwerkes heurde dat en vruig moeke woar of dat zai hin goan konden om vaaileg te wezen. Moeke zee dat t nog nait zo wied was en dat kwam ook oet. Aanderdoags kwam der gainent om te zichten. n Poar doagen loater kwam boer der vannijs over tou en nou zee e dat e volgende dag zulf kommen zol mit zo veul meugelk zichters as e ienhuren kon. Dou moeke laiwerke dat heurde zee zai tegen lutjekes dat t boer nou eerns was en t tied wer om vot te goan.
Omreden ain nait aaltied op zien vrunden vertraauwen kin, is beste menaaier van helpen joe der zulf mor tou te zetten.
Kerel en laiw kuierden mit zien twijbaaident deur t bos. Zai wazzen tegen nkander aan t snakken over hou staark en hou machteg heur soort wel nait was. Onder aal dat gesnak deur kwammen zai n standbeeld veurbie van n kerel dij n laiw mit zien handen dood moakt haar. Kerel zee tegen laiw: “Zugs wel hou staark of wie binnen en hou wie zulfs keunek van daaier aan kinnen?” Laiw zee dou tegen kerel: “Dit standbeeld is vanzulf moakt deur n mìnsk. As wie laiwen wozzen hou wie n standbeeld moaken konnen, din zol ie n kerel zain dij op grond lag onder laiw mit laiw zien poot op borst.” n Verhoal klopt aaltied tot der n aander verhoal verteld wordt!
n Oet t Nederlands vertoald gedicht van J. M. W. Scheltema (1921-1947). t Mot te zingen wezen op dizze wieze: Csardas Magyar Tanc: http://www.youtube.com/watch?v=- 0mgXnGWUug
t Mot vrachteg nait maler worren. Bertus Middeljans kikt zoch d’ogen oet. Wel het hierzoot mit zien tengels aan zeten. Gusteroavend was bie hom hierzoot nog niks loos. As e noa n deurwoakte nacht mit zo goud as gain sloap oet bèrre stapt en nog in zien underboksem koamer in stommelt en licht moakt, wait e nait wat e zugt. d’Haile boudel staait enter en twenter deur nkander. Stoulen, toavels, t staait aaltenduvel op n aander ploats. t Liekt wel of t aal aan de kuier goan is. Bertus huift nait te vroagen, wel dat ommaans had het. Dat zel dat bliksemse wicht van hom wel doan hebben. Kop ston hom der nait noar – omreden e wos, dat n rabbelement van zien kaande doch gain zoden aan diek zetten zol – aans zol e t wicht wel ains nuver hemmeln. t Was doch gain menaaier van doun, zien woonkoamer zo te verbaauwen. d’Haile oavend en kant d’haalve nacht har Bertus in staal deurbrocht. Baang as e was, dat hoogdrachtege Bles krek aan mure liggen goan zol om t vool oet te waarpen.
t Vool zol din mit zonen geweld tegen mure drokt worren, van dij gevolgen, zie t nait overleefde. Harregat, Bertus mos der ja nait aan denken! t Was gelokkeg altmoal dik in odder komen, n mooi getaikend meervool har Bles op wereld zet. Mit n tos stro har e heur dreuge wreven en bie heur moekes heufd legd. Haar sikkom troanen in ogen kregen bie t wondermooie aanblik. Dou ales noar zien dunken weer ‘under control’ was, har e wacht tot t ‘wicht’ mit veul muite in bainen krukt was; heur moeke begroutte of dankte mit heur snoede, woarop dij zölf ok in t ende kwam. Noa wat gestoetel en gewaggel har t vool mit knikkende knijen endelk tidde vonnen en begon te drinken as n grode. Reden veur de boer om bèrre op te zuiken en under de manefakturen te schaiten, mor nait veurdat Bertus zoch in t kebof ain grode ‘recht op en dele’ inschonken har. Dizze haartverstaarker har e docht hom nou wel verdaind. Stillechies har e in duustern kleroazje op stoule legd en har zoch din achter britse van zien Triene schoekeld, dij bliekboar in heur eerste sloap was en nait op hom reëgeerde. Toesterg keek e hom zoch tou. Wat mos e hier nou mit aan? Triene zol Merie vervast haand boven kop hollen. Haren ze heur doudestieds t proaten leerd en mozzen zie nou as daank mor aaltied swiegen om laive vree te behollen? Wereld staait vandoag de dag schienboar hailemoal op zien kop. Olders waiten nait hou rad ze kinder proaten leren mouten, in tied dat kinder heur loater t swiegen leren om trammelant te veurkommen! As e t wicht van aal heur meneuvels wat zeggen zol, wazzen roapen altmoal goar. Bertus kin zoch der ja zo helleg om moaken, mor har in loop der tied van heur ‘zunnestroaltje’ t swiegen wel leerd. Temeer dat Triene nog voak pertij veur t wicht koos. Nait, dat ze t er aaltied mit ains was, mor wos, dat as ze Merie tegen d’hoaren in strieken zollen, dij ‘sirreltobbe’ vervast kuierpad kaizen zol. Van dij gevolgen ze veuls teveul over heur kaande goan luit. Tied haar hom wel leerd, om zoch bie heur fiebeldekwinten dele te leggen. Strieden tegen vaar haanden op zölfde boek har hom wiezer moakt. Hou mos e hier nou mit an. Bliksiekoaters, wel brocht hier t geld op plaanke. Veurdat e oetdocht was, kreeg e t eerste beste fertuut en ploatste t weer op t ol stee. Noa n stief ketaaier stief aanpoten en n loag swait op pokkel, ston t zwikkie, zoas t vrouger aaid ston. Niks zeggen, mor wel doun, mos in t vervolg zien oplözzen mor wezen. Komaan, kop under kroane. Boksem over de knijen. Besroen over de kop, klompen aan vouten en noar staal om zien nije aanwinst te bewondern. t Vool luip al pront noast de meer. n Mooi span, woar Bertus slim wies mit was. Wat hoaver en n top heu veur de mouder. Dat ze weer n zet veuroet konnen. Nou nog even melken, aleer e zoch òfmelden kon bie t wief om heur op högte te brengen van zien wedervoaren. t Vraauwvolk was al op, dou Bertus zoch op hozevörrels op appèl meldde. Votdoadelk kreeg e board er van baaide kaanten òf. Woarom e meubels enzowathin verploatst har? Veur e oetleg geven kon, toetten hom d’oren. Dee woar e goud in wasP noamelk P: swiegen! Zedde zoch bie toavel en dee zoch tegoud aan n poar plakken stoede mit koanesmeer en roggenbrood mit spek. Tapde zoch zölf n kom kovvie in en dee of e Oostindies doof was. Wichter doarentegen bluizen aal heur kwoadhaid zien kaande oet.
Dou ze endelk mor toch oetroasd wazzen, meldde Bertus, dat zie òflopen nacht n meervool kregen haren. n Pracht eksemploar en dat ze mor rad evenpies kieken goan mozzen. t Waarkte verdikkeme as eulie op de golven, den baaident naaiden oet en kwamen noa n zet wiereg weer teveurschien. Schienboarlek was heur kwoadhaid over zien heerhoalen van koamer hom zomor plotsklaps vergeven. Moie! Vraauwlu blieven wezens mit n gebroeksanwiezen. Swiegen is ja – zo je kinnen zain – mainsttied wel gold weerd.
Jan Sleumer het ien Amsterdam kurzuzzen Grunnegers geven. Mit grode onregelmoat stuurt hai zien ex-kurzisten n rondzendbraif over Grunneger zoaken. Ex-kurzist André het doar wat veur schreven over, Dodenherdenken ien Oethoezen. n Bewaarken doarvan kin je hieronner lezen.
As kiend woonde k ien Oethoezen, midden ien Oosterstroat, aan aander kaant dörp as woar Jan Sleumer opgruide (aan Hoofdstroat, West ducht mie). Menkemabörg, zien grode toen, doolhof en zien loanen mit dikke raaigerkolonie kin k wel oettaiken, de kleuren en t licht van ale seizoenen. Doar smokte ik mit mien eerste wichtje op t joarliekse meziekfestival op Hemelvoartsdag. Doar haren wie as bunzels onze schiengevechten mit holten sweerden, doar mouk ik mien eerste dia’s, doar stoan mien noamletters nog ien boomstam kaarfd…… En t Arp Schnitger örgel het veur altied mien beleven van örgelmeziek bepoald. Ik ging voak sundagsmörgens noa kerstdainst ien riffemeerde kerk (Hoofdstroat Oost) mit mien pa noar Hervormde kerk, bie t gemaintehoes. Doar speulde din n kammeroad van mien pa. Dij mog din noa Hervormde kerkdainst ale registers opentrekken, letterliek en figuurliek. Ik mog óp dat örgel stoan kieken en luustern as jonkje. En as dij örgelman din ale registers open trok, ging mie dij muziek dwaars deur alles hin. Meroakels. Dat holtsniewaark van ol swaarde preekstoul is n wonder om noar te kieken. En je kinnen der nait òf blieven, je monnen der even over hìn wrieven. Mit Kerstnaachtdainst zat ik onder preekstoul noast mien pa mien partij te bloazen, mit De Bazuin. Loater mozzen wie op dij kolde griesgranieten haalfversleten zaarken zitten, ien t middenpad van heufdiengang tot aan kerkkoor mit olle femilievoandels. Ik kin zowat ale kerken ien Oethoezen van binnen. Zo kin ik deupsgezinde kerk slim goud omreden dat ik doar op vrijdagoavend als leutje tubabloazer ien meziekkorps ‘De Bazuin’ oefende. Benoam as ons aigen, vaste oefenroemte ien De Kandelaar bezet was veur bruloft of zukswat hèn. Ien winter braandde doar midden ien kerk n haile grode dikke kaggel. Elke olle (..) kerkgenootschop haar zien aigen meziekkorps. As uniform haren Deupsgezinden twijkleureg, stemmeg gries mit n alpinopet. Roomse kerk zaag ik pas van binnen dou’k n joar of 16-17 waas. Roomse schoul zaag ik wel veul eerder van binnen, ook mit De Bazuin. Op 4 maai waas dij schoulplaain begun van joarliekse dodenmars noar t 4 maai monument, noast hervormde kerk. Trommen van ale tamboers waren òfdekt mit spesioale swaarde lappen, wie speulden dodenmars en laipen haalf zo snel as bie n gewone mars deur dörp. As k hier ien Utrecht op 4 maai op Domplain staai veur dij 2 menuten stilwezen, bin ik altied weer even bie dij dodenmars. Dou’k n joar of 16 waas werden ien Oethoezen eerste ökumenische kerkdainsten holden. Doar waas ik slim blied mit; ik kon niks mit dat negatieve geproat over aander kerklu, apmoal sosioale controle. Verzoelen deur kerken ging over ien verzoenen (..), mor slim langsoam en mit veul muite. Bewegen kwam benoam deur t jongvolk dij dat wilde, dij kwamen mekoar ook voaker tegen op daansvlouer ien de eerste disco’s enzo. Ik heb zulf nog mit jonges en wichter van ale kerken en gezindten n Vredesweek organiseerd, ien olle winkel van melkboer Brander, vlak noast gemaintehoes. k Ging dou aal laang nait meer noar kerk, laip nait meer ien meziekuniförm over stroat. Wie hemmen dou ook n hail bult paperazzen ien ale verainensgebaauwen ien dörp verspraaid, ook bie socialisten en communisten. t Muit mie dat meer as varreg joar loater dodenherdenken ien Oethoezen nog zo smaal is.
t Vaalt mie op, …nou k der goud over noadenk vuil mie dat veureg joar en t joar doarveur ook al opP, dat der om dizze tied van t joar (maaidoagen) zoveul post in onze buzze ligt. As t gain aanslag van de belasten is, din liggen der wel van dij mooie braiven mit kedootjes der in P.. van diverse zgn. “Goiedouleninstantsies”. Dij vertellen ons in dij braiven houveul ellèn der in de wereld isP.. asof wie dat nait al laank waiten! Zai geven ons din aan, dat wie mit n biedroage aan heur de wereld verbetern kinnenP. Joa dat zel welP Mor wie worden nooit gewoar hou dat geld nou persies besteed wordt….Der is gain “deurzicht” zogezegd! En woarom mouten der kedootjes mitstuurd worden in zonen braif? Der is al genog rommel in de wereld……! En wat kost dat din…….! Op n poar goie instellens noa, zol dij haile geldklopperij op n hail aandere menaaier regeld worden mouten. Nou mouten je nait denken, dat ik gain daip respekt heb veur aal dij vrijwillegers, dij zok de bainen uut t lief lopen om mit n buske geld bie mekoar te zammeln, mor t zol nait mien menaaier wezen.
Ik wait nait hou dat in aandere landen regeld is, of lopen ze doar hailendaal nait mit buskes? Ik wil der ais noar informeren …….! Hou din ook……ik denk, dat het hail wat efficiënter wezen zol, as zokse biedroagen sintroal regeld wörden deur onze regeren. Doar zitten wel ambtenoaren dij zowat regeln kinnen. Dij regeln toch ook k wait nait houveul subsidies. Dit mout der wel bie kinnen. Meschain mout belasten in zonen geval bv. mit 0,05 persìnt omhoog, moar dat mouten we din mor veur laif nemen. Komt der meschain ook wat meer openhaid en deurzicht in t handeln en wandeln van aal dij “goie doelen” en kinnen aal dij vrijwillegers zok op aandere dingen richten……Waark genog……! Der binnen zoveul ainzoame mìnsen dij hulp neudeg hebben en aiglieks tou binnen aan n beetje aansproak………, omdat der aans soms d’haile weke gain aine noar heur omkikt! Kosten veur thuuszörg goan binnenkört omhoog, dus der kommen in toukomst aal meer oldern dij de neudege hulp nait meer betoalen kinnen…….. Ik wol mor zeggen………vrijwillegers zollen op dat terraain veul gouds doun kinnen, i.p.v. mit buskes bie deure langs lopen.!
Dat lopen, loaten wie groag over aan klaaine kinder mit Sunt Meerten, allewel……. dat is op t heden in ons “rieke” laand aiglieks ook nait meer neudeg. t Mout al wezen, om n olle tradietsie in stand te holden!… Vot din mor.
Mor loaten wie over dij “goie doulen” mor es goud noadenken!
was negen keer zakt veur t riebewies t Papiertje kreeg ze tiende keer Dou mos der dus ook n nije auto heer De kleur was prachteg zilvergries Ze ging aan rit veur allereerste keer Dij vraauw de Vries oet Garrelsweer Nam direct dail aan t drokke stadsverkeer Op t Julioanaplain was ze de klös Heur nije auto en zai zulf waren total lös! Dus t was mit ain de leste keer Veur vraauw de Vries oet Garrelsweer
Om en bie 700 joar noa de Hoogduutse Klaankverschoeven begonnen ien Groot-Brittanië klinkers te verschoeven. Rond 1400 wer time nog oetsproken as tiem, see as séé), say as sai. As ie olle Angelsaksische woorden haardop oetspreken noar Grunneger sproakklanken, din kinje zain hou verwant Nedersaksische/Grunneger woorden mit olle Angelsaksische woorden bennen:
n Knight waas knecht van kasteelheer. n Knife is n kniefmes (Ned.: knipmes) of n knieft (Ned.: zakmes). Poepeknieften werden voak deur Poepen, Duutse kiepkerels, verkocht/verkoft.
En n cobweb wordt mit n kopstubber votveegd. (Cob = n old woord veur spin). En n stubber? Dij bruken ie elke dag ja! Nije eerappels huiven nait schild te worren, ie kinnen ze stubben.
Toalspultjes
Kwam ains n cough-ship/kofschip oet Veendam.
t Moderne Engels het nog wat woorden dij wis en zeker deur n Anglo-Saksische boer oet 10e aiw verstoan worden zollen en tits is der ain van. Net as arse en fart. Angelsaksen bruukten t woord scīten (schieten). Dat wer om en bie 1300 shite ien t Midden-Engels en shit om en bie 1500. Piss gaait ook terug tot 13e aiw.
Nederlands: bilnaad. Grunnegers: neerskaarf.
n Poar zinnen as veurbeeld van t Middle English:
Cole: Is that thy child? Is θat θi čild? (č<k; kind) Alice: Yea, hir name is Ann. yɛ, hɨr namɘ ɨs An Cole: A good and holy name. ɑ god and hɔlɨ namɘ Alice: Soon she will be three years of age. sonɘ še wɨl be θre yerɨz ɔv ɑĵɘ Cole: Will she speke to me? wil še spɛke to me Alice: Yea, she speketh wonder loude. yɛ še spɛkeθ wʊndɘr ludɘ Hier kinnen ie t ook heuren: http://eweb.furman.edu/~mmenzer/gvs/ dialogue.htm
Toalspultje
‘Quiet night,’ zegt Engelsman tegen n Grunne- ger aan railing van t schip. Dij geft noa n menuut of wat antwoord: ‘Kwait ook nait.’ ‘What do you say, sir?’ Noa n ketaaier: ‘Wat doun joe op zee? Zoesklöt!’
Schriefwieze en oetsproak kinnen veul verschillen: plough (plaauw), through (throew), though (thoow), enough (ienùf). = *genough/genog. 40 klanken worden ien t Engels op 1120 verschillende wiezen schreven. Gain wonder dat volgens onderzuiker Eraldo Paulesu van Milaanse universiteit ien Engelstoalege landen 2 keer zoveul dyslexie-diagnoses steld worden as ien Itoalie. Ien t Italioans worden 25 klanken op mor 33 verschillende wiezen schreven.
t Was weer tied veur n beetje zun op d’hoed. Zoas elke zömmer gung Geert mit zien vraauw n poar weken noar de zunne. Gewoon wat loiern, lekker eten, potje bier, glaske wien en zukswat. De leste joaren gungen ze noar Mallorca. Aingoal noar t zölfde hotel. t Eten was goud en t was der lekker rusteg, mor wel aaltied slim gezelleg. Veul gasten oet Nederland. En t lag ook nog ais vlak bie t strand en ale aandere vermoak. t Hotel har ook vief koamers op t dak, mit veur elke koamer n roem dakterras. Penthouses nuimden ze dij koamers. Vleden joar har hotelholder beloofd dat ze dit joar zon dakkoamer kriegen zollen. Hai har woord holden. Geert dee terrasdeure open en stapde t pladde dak op. Aan ander kaande weg lag t strand. Middellandse Zee was zo blaauw as e mor weden kön. Aan baaide kanten was t dakterras òfschaaiden van de buren. De eerste meters n manshoog schaarm en wiederop n hekje van mor zuneg n meter hoog. Buren aan weerskanten zatten under n parasol te lezen. Dou Geert goidag zegd har, kwammen ze aan de proat. Ain stel kwam oet Gaiten en t andere oet Emmer-Compascuum. t Leek n mooie vekansie te worden. Overdag trokken Geert en zien vraauw der op oet of ze gungen noar t strand. Noa t oavendeten aan de kuier. En netuurlek even woaraargens zitten um wat te drinken. Soavends loat was t nog lekker waarm op t dakterras. Buren zatten der mainsttied ook en t was zo mor ain uur veurdat ze op bèrre laggen. Noa n weke gung Gaiten weer noar hoes. Emmer-Compascuum bleef nog. Dou Geert en zien vraauw dij nommerdag van t strand weer in t hotel kwammen, stönden der twij knuppels van n joar of twinteg bie de balie. Op de grond twij rugzakken en n droagboare radio van ekstroa groot formoat. “Dat zal toch nait, hen?”, heurde Geert zien vraauw zeggen. Mor t was wel zo. Zie zatten nog mor zuneg op heur terras of deure van Gaiten gung al open. Baaide jongkirrels dij ze net beneden zain harren. “So buurman, is et een beetje geselleg hiero?” Geert zee dat t slim gezelleg was, mor veuraal ook lekker rusteg. “Nou dan salle we daar es wat extra aandacht an bestede”. Geert zee dat e alles goud von, as e der mor gain last van har. En dat e t geern rusteg holden wol. Dij oavend was t inderdoad slim rusteg. Knuppels warren op stap. Tot drij uur. Zie wörden wakker van lewaai op de gaange. Gehaauw mit deuren en geroup en gebölk. “Mörgen proat ik wel even mit dij jonges”, zee Geert. “t Zal zo wel òflopen weden”. Dat was ook zo, totdat…… Zie sluipen net weer dou ze weer wakker wörden van geproat. t Kwam van boeten. Geproat, non jaP geproat. As t nait slimmer wordt, doch Geert. Radio gung ook aan. t Swoare gebonk en t geblèr van ain of andere zanger knalde bie heur noar binnen. Nije buren zongen op volle staarkte mit. Geert vloog van bèrre of en stapde in zien onderboksem t dakterras op. Emmer-Compascuum stön der ook al. Geert mös haard roupen um boven t lewaai oet te kommen. “Wat is er buurman. Niet jouw musiek? We kenne wel wat anders draaie hoor”. “ t Ainege wat ik wil, is dat dij meziek oet gaait. En ook gain geproat hier op boeten. Wie willen sloapen en mien buurman ook”. “O, nou we dachte dat je wel wat gesellegheid wou”. “Joa”, zee Geert, “mor nait midden in de naacht. Ik heb die vandoage overdag ook al zegd dat wie t hier rusteg hemmen willen. Ik woarschaauw die non nait weer”. Radio gung oet en de jonges noar binnen. Doags der op lag Geert op zien strandbedje. Hai mös denken aan wat der dij nacht gebeurd was en muik zuk der weer kwoad over. Hai zol as t weer gebeurde….. Eerst de ogen mor even dicht…… wat sloap inhoalen……hai kreeg ter mit buurman over. En veur de zekerhaid pruit e ook mit de andere bewoners van de dakkoamers. Elk en aine von dat zukswat nait kön. Zie zollen mekoar haalfstoan as t weer begunde. Hai heurde t spul al weer aankommen……..t Zölfde as de nacht der veur. Mit dit verschil dat der non ook vraauwenstemmen klonken. Radio weer op volle staarkte. Geert en buurman trovven mekoar boeten. Zie sprongen over t hekje van de nije buren. Nog meer buurmannen kwammen der bie. Twij wichter en baaide jonges laggen op metrazzen op de grond. Draank der bie. t Zol bliekboar slim gezelleg worden. Geert pakde de radio en smeet hum van vief hoog noar beneden. Twij andern luipen noar binnen. Zie kwammen mit n dikke aarm vol klaaier weer noar boeten. Ook over de raande. “Zo”, zee Geert. “Dit was plan aine. As t weer gebeurt pakken wie plan twij der bie”. Jonges warren zo verbaldereerd dat ze niks zeden. Wichter ook nait…….. Zien vraauw……..dij zee wel wat. Hai wol zeggen dat ze mor weer op bèrre goan mös…….. Hai kreeg n stöt in zien ribben……of e ook wat drinken wol……en……. “doe most in de schare liggen goan, hest t swait ja blank veur de kop. t Is veul te waarm um zo in de glìnne zunne te liggen……” Geert kwam mit muite in t inde. Eerst t woater mor even in. Eindje zwemmen. De jonges harren de leste woarschaauwen van Geert goud oppakt. t Is wieder n mooie vekansie worden. Lekker rusteg ook.
Hendrik luip tegen de sesteg. Nog goud vereg hor, doar nait van, mor sums wat òfwezeg. En dat was nait goud. Zeker in zien funksie nait. Hendrik waarkde noamelk op de meldkoamer van de plietsie in Stad. Over n poar moanden kön e der oet. Hai dee allain nog dagdainsten. t Laifst vrouge dainsten. Dan was e noamelk nog op zien best. Zo ook vandoage. Zöndag. t Was slim rusteg wat plietsiewaark betrof. Motorrieders en peerdevolk zatten um n uur of tiene bie de kollegoa’s van de surveillancedainst in t heufdbero kovvie te drinken. Zie wozzen dat Hendrik der ook wel geern even bie kommen wol, mor dij kön netuurlek nait van zien plek òf. “ Hendrik zit zuk doar mor n beetje te vervelen”, zee aine. “Doar is wel wat aan te doun”, zee n ander, en pakde de tillefoon. Via de boetenliene belde hai de plietsie. “Goidag, mit De Groot. Ik fiets hier net over Grode Maart. t Is hier n vrezelke swieneboudel”.
Doar wol Hendrik wel wat meer van waiten. “Non, der staait hier n grode vaiwoagen mit d’ achterklebbe lös. Der lopen wel viefteg swienen over de maart”. t Was even stil aan Hendrik zien kaande. “Begrepen, uit”, zee e. Hai was even vergeten dat e aan t telefoneren was. Plietsievolk bie de kovvietoavel zat in spannen te wachten. Noa n menuut of wat klonk Hendrik zien stem deur de portofoon. Of de GN 1-01, de surveillance-auto in t centrum, ais kieken wol op Grode Maart. Der zollen doar wat swienen rondlopen. Vanof de kovvietoavel kreeg Hendrik te heuren dat ze wel even kieken zollen. In Hinderk zien gedachten ree de GN 1-01 non richten Grode Maart. Noa n menuut of wat warren zien kollegoa’s ‘ter plaatse’. Hai wol geern waiten hou of ter veur stön. “t Is ain roze boudel hier. t Lop hier vol swienen”. Aan kaande van meldkoamer bleef t stil. Hendrikzat swoar te prakkezaaiern wat of e hier mit aan mös. Kollegoa’s vuilden aan hou of t mit Hendrik was en schoten hum te hulp: “Wie kinnen t hier nait allain òf. Binnen der ook gounent van t peerdevolk in dainst?” Hendrik zag aan de lampkes op zien meldtoavel dat der twij ruiters in dainst warren. Dij stuurde hai ook noar Grode Maart. En of ze wat laange stukken taauw mitnemen wollen. n Ekstroa surveillance-auto wör der ook nog op òfstuurd. En of der ook motorrieders in dainst warren um t verkeer te regeln. Twij motorrieders kregen opdracht um der ook hen te goan. t Was drok aan de kovvietoavel. n Uur laank hemmen ze Hendrik aan t waark holden. Dou zatten ale swienen der weer in. Rust veur Hendrik En kovvie. Dou e dij middag in hoes kwam vruig zien vraauw of t ook drok west was. “Man”, zee, Hendrik. “Het was n vrezelke boudel op Grode Maart. De luipen wel viefteg swienen rond. Wie hemmen ter onnuur drok mit had. En t was mor goud dat der nait ain van dij jonge knuppels achter de knoppen zat, mor aine mit n beetje meer ervoaren”. “Non, ik bin noar de Martinikerke west vanmörgen, mor ik heb niks biezunders zain”. Dat zedde Hendrik toch aan t denken.
Op mien aigen webstee schreef k benoam in t Nederlands. Sunt ik veur Kreuze aan loop bin, mout k vanzulf aal meer Grunnegers schrieven goan. Van d’hollandse stukkies dij k tot zowied schreven heb, goa k t schierste omtoalen. In dezember 2010 haar k wat schreven over de spaigelploade dij Harry Niehof toun net uutbrocht haar. Doar heb k nou n Grunneger tekst van moakt, dij k veur Kreuze ook nog es uutbraaid heb: t Dubbelalbum Golf Noa Golf dij Harry Niehof lest uutbrocht, het twij kerakters. d’Eerste schieve, doar twaalf nije nummers op stoan, is opnomen mit zien meziekoale vrunden Herman Grimme en Johan Viswat. In Niehof zien meziek komt voak n soort van winsteghaid weerom. Zo wil e geern noar de wiedste kontrainen achter d’horizun, moar den ook weer noar huus. In t eerste nummer, Begun, komt e thuus van zo’n raaize, meschain wel dij Van Middelsom Noar Madrid. Winsteghaid, joa doar binnen meer soorten van. Zo kin j’uutkieken noar wat nog kommen mout. De Meermin Van Meerstad wacht tot der indelk n moal woater komt. Bie de laifde komt ook voak winsteghaid kieken. d’Aine het winst noar de laifde, d’aander van de laifde. Der binnen ook lu dij mainen dat ze noeit genog laifde kriegen kinnen, dij binnen winsteg noar meer. Doar kin wel es ontraauw van kommen, dat voak nait zunder gevolgen blift. In 1928 is doar al t laid Makin’ Whoopee over schreven. Bie Harry Niehof is dizze jazzy sikkom-klassieker Dat Gait Van Joepie haiten goan. Hai kin ook goud laidjes schrieven over de bekrompenhaid en t mistraauwen, doar pladdelaanders mit noar vrumden kieken. Dat kin e serieus, moar ook mit onderkoulde humor. In Doodstil konden lu nog wel es geliek hebben, mit heur bedenkens bie t gezelschop dij in n lege boerderij dele strikt. Der is wat loos bie dat volk, moar wat ze wel ommaans hebben? In aals geval, as ze weer votgoan is der ain perzoon minder bie. In t drijstemmegge laid Kleurege Jaas (hierin zingen Inki de Jonge en Carmen Schilstra mit) sturen laandaarbaiders aine vot dij der aans uutzugt as zai. De vrumdeling wil goudbedould mithelpen bie t oogsten, moar d’aarbaiders vinden dat e allenneg moar in de wege lopt. En t waark op t laand mout deurgoan, dus wegwezen doe!
t Twijde dail van Golf Noa Golf geft ons Harry Niehof in zien puurste vörm, zoas e mainsttied optreedt, allenneg mit zien stem en n gitoar. Hai wol n poar van zien oldere laidjes ook es solo en akoestisch opnemen, dij den hail aans klinken as op d’albums Cuba Blues en Altied Onderwegens. Zo binnen Alles Veur Die, Grunnen Leeft en Swaarde Leegte van ale fraanje ontdoan, zunder dat ze minder staark worden binnen. Dail 2 bevat ook vief nije teksten. Ook hier is weer winsteghaid bie, verlaangen noar wat nait kin. Harry wil zuk overgeven aan t wilde, roege artiestenleven. Moar dat kin even nait, want hai zit net mit de Kat op schoot. Wat ook nait zomoar kin, is van Stad weerom goan noar t pladdelaand. Hai wol as pervinzioal overnijs begunnen, moar zien grunnegerschop was al vieventwinteg joar verlopen. As allochtoon mos e eerst moar es noar n Inburgeringscursus tou. Veur n Grunneger is Harry Niehof best wel romanties, zong e zulf al es n moal. Dat huift bie ons nait stoer te wezen. De ainvoudege romantiek van Lou Reed zien Perfect Day komt ook noar veuren uut de Grunneger omtoalen van Schiere Dag. Op Golf Noa Golf stoan veul schiere laidjes. In Grunnen wait we allaank dat Harry Niehof zukzulf vonden het in de streektoalmeziek. Nou is t de vroage, woarum de rest van t laand hom nog nait vonden het. Mit zien daarde staarke spaigelploade is e de beste vertolker van de Grunneger blues, dij hail best noast de Drintse stoan kin.
Dubbeldam nam n grode zinken emmer en draaide t ding om. Hai nam n stuk spoanplaat en legde dat op schaarpe raand. Dou ging e zitten en foevelde net zo laank dat e mit rug tegen muur zat. Ester Edens bleef stoan. “Wait je dan ook van n Bertil òf?”
Weerdena kraabde zuk wat op kop en ruik mit zien broene stroal n brandblusser. Ester dee n stap achteroet. t Haar nait veul scheelt of ze was roakt op heur swaarde schountjes. “Ik zol t nait waiten. Ik vind ook n vrumde noam. Meer wat veur n goldvis of zukswat.” “Wel woont hier nog meer op t streekje. Zit doar den n Bertil bie?” t Leek wel gaanzebred speulen. Twij stappen veuroet en den weer ain weerom. Ketaaier leden haren ze nog n veur- en achternoam. As t nog eefkes zo deur ging, haren ze niks. “Hier op t haile streekje is gainent, dij zo’n roare noam het. Doar woont Jans Mulder, doar woont Trijn en doar heurd gain kerel bie. Den hebben we nog Oarend en den Kees Sprutter. Dat is zien bienoam. Zo hait e nait echt, mor dat zeggen we den zo. Nee, Kees Sprutter is vrijgezel.” Weerdena zee t mit glimlaag om snoet. “En dat den?”, vruig Ester. Achter de dikke boomstommels aan t ìnd van toen zag ze op achter n kap gruin laand nog n hoeske. “Ach, doar woonde vrouger Pentengoa. Dat is t muldershoes. Joa, Pentengoa, dij was wottermulder. Nou woont der ain of aandere roare gast. Kunstschilder of zo. Kunstenmoaker zel ik mor zeggen. Ze moaken tegenswoordeg gain kunst meer. Tied van Rembrandt is veurbie. Ik wait t nait. Ik ken hom nait en ik wil hom ook nait kennen.” Weer spoot n stroal broene jirre in richten van Ester heur schountjes. Hai dee t derom. “Goa mor vroag hom mor! En nou bin k der stìnzat van. Moi.” Weerdena stapte zunder woord of wies zien achterdeur in en smeet onderwiel deksel van regenput dicht.
t Asfaaltweggetje was overgoan in n sintelpad en dat was weer overgoan in n karrenspoor. Twij lienen van zaand en klaai middenmaank rap en roet. d’Auto was bie Weerdena veur deur parkeerd en nou waren ze op zuik noar veurdeur van t muldershoes. Achter t hoes heurden ze wat. Edens en Dubbeldam bedochten zuk nait en luipen deur t gruine hekje, dat alderbenaauwst piepte. Dou ze achter t hoes kwamen, stonden ze oog in oog mit n haalve wilde. Haalve wilde keek heur aan en swaaide mit n biel. Baaident trokken ze votdoalek heur koart en staken dij as bezwerend veuroet. De man druig allinneg grode gele rubberstevels en n körte boksem van onbestemde kleur. Hai trok zichtboar wit weg en dee n stap noar veuren, mit de biel veur t lief. Dubbeldam bleef stoan en Ester dee n stap achteroet. “Ho, ho, ho man. Rusteg wat!”, zee Dubbeldam. Ester pakte n iesdern stoaf, dij tegen n hekje stond. “Plietsie, wie willen groag eefkes n piepke mit joe proaten.” Bie t woord plietsie verkrampten ale spieren in man zien lief en hai gaf n enorme brul. Dou swaaide hai weer mit biel en huil oet noar Dubbeldam. Ester, ook nait verlegen, stak iesdern piep noar veuren en de vonken vlogen in t rond. De man verloor zien evenwicht en luit zien woapen valen. Dubbeldam greep in n flits de biel en bleef stoan. Hai huil biel achter hom oet zicht van de wildeman. “Beste man, wie willen eefkes allinneg joen noam waiten en der wieder veureerst niks loos. Denk je dat dat lukt?” De man greep noar zien krullen, dij de leste sporen van n henna kleuren haren. Dubbeldam rook de wiet lucht en bleef stil stoan. Sums was Ester beter in stoat aine weer tot bedoaren te brengen. Ze luit de iesdern piep zakken en dee n poezelg haandje omhoog. t Leek of ze de man bekeukeln wol. n Sekonde leek dat te waarken. Dou was t fiene droadje broken en de man draaide zuk op hakken om en begon te runnen. Dwaars deur toen en over sloot. Edens en Dubbeldam keken mekoar aan en Ester luit n daipe zucht. Dubbeldam wuir duvels en legde n beste knup. Ester dee heur ogen dicht. Dubbeldam lag op kop en mit n beste voam sprong e over sloot en plougde achter haardloper aan. Ester bleef aan dizze kaant van sloot en volgde t oaventuur mit haanden in de zied. Nog eefkes en den zol ze n oproup doun. Wildeman stroekelde sikkom over zien aigen grode stevels en dou in t echt over n mollebult. Op t zulfde moment dook Dubbeldam noar de man zien bainen.
Vief menuten loater waren baaident weer achter t hoes. De wildeman zien haanden zaten op zien rug mit n paar stoalen aarmbanden. Ze luipen noar veurdeur weerom. Doar bleven ze stoan. De man stond te poesten as n òlde locomobiel. Ester keek op t noamploatje. “Bertil Marnixs”, las ze haardop. De grieze ging heur over de graauwe. Ze las noam zeker nog wel drij keer. Hier stond t gewoon noast deur. Op n streepje swaarde kunststof mit widde letters. Ze keek Dubbeldam aan en stroalde. Dubbeldam nikkopte en nam de man bie aarm. “Ik stel veur”, zee e, “dat we eefkes noar binnen goan meneer Marnixs en dat we n piepke proaten.” Hai zee t nait, nee t kwam der grommend oet. Mit zo’n daipe toon en mit zo’n toestege kop, dat weerwoord nait meugelk was. Dubbeldam haar gruine vegen op zien schiere boksem en zien elleboog dee zeer. Hai haar recht van grommen. De krullebol luit zien kop zakken en ging veur. Ze kwamen in n grode lichte koamer mit n holten vlouer. De muren waren lichtgeel en der hingen gain gerdienen veur de hoge roamen. t Daglicht haar vrij spel. Dat was mooi, omreden dat t gulle licht de schilderijen overdoadeg oetlichtte. Portretten en grode stillevens. Ain nog fiener en mooier schilderd as aander. Onder roamen stonden van muur tot muur bouken. De man was deel streken in een vrumd model stoul. Hier kon je noeit lekker in zitten, docht Dubbeldam. Mor dat mout ook nait mit zo’n klier van n kerel. Zulf ging e op n rechte stoul zitten. Ester bleef stoan en bekeek in de loop ale schilderijen. “Denk je dat dij aarmbanden weer òfkinnen, meneer Marnixs?” Man nikkopte en zweeg. Hai zag der gries en graauw oet. Aal zien moudveren haar e verloren. “Je hebben ons schier aan de loop holden, meneer Marnixs. Wie hebben gronden om aan te nemen, dat je mevraauw Maria Sofia Langqvist, geboren in Kragerø Noorwegen kennen? Doar willen we wat vroagen over stellen.” De man greep noar zien boardje. Hai keek noar Ester, dij nog aal bie de schilderijen ston te kieken. “Ze woonde de leste joaren van heur leven in dOlderman State. Is joe dat bekend?” As e nait mit zien wiesvinger en doem aan zien board zat te plukken, den zol je denken dat de man verstaaind was.
‘Ik wait nait woar dit over gaait en k wil der ook gain spier mit van doun hebben. Je kommen hier zo aanwaaien en joagen aine schrik aan. Ik was aan t holtjes kappen en den zo wat.’
“Wie doun dit soort gesprekken ook voak op t buro. Dat ken vanzulfs ook wel. Dan mout je even wat meer kleren aandoun, omreden dat t vanoavend kòlder is. Auto staait veur bie meneer Weerdenoa. Dij noam zegt joe zeker wel wat. Staarker nog, dij mout joe wel wat zeggen.”
“Bonte is n idioot. Dij spoort veur gain meter. Hai wil t nait hebben dat ik over ree noar mien hoes goa. Mor ik ben nait gek. Den mout ik zeker drij kilometer omrieden. As ik bie hom doarachter deursteek is t vief menuten. Lest het e der mie aal betonnen stiepjes neerlegd. Mor dat was gaauw òflopen.” Ester keek Dubbeldam aan. Ze glimlachte. Dou haar ze weer aandacht veur de schilderijen en de bouken. “Nou, wat doun we der aan meneer Marnixs? Hier rusteg proaten of…” “Mien moe en Maria Sofia waren vrundinnen. Haile dikke vrundinnen. Ze trokken veul mit mekoar op. Mien pa en heur man waren nait zo dik. Mor dij vraauwlu wel. Ik heb noeit aans waiten. Mor mien moe is veur n poar joar oet tied kommen en dou was t kontakt verbroken. Ik wait nait woar ofdat ze nou touholdt. Ik heb ook wel wat aans aan de kop. Volgende moand heb ik n tentoonstellen in Amsterdam. Doar mout ik vreselk veur aan t waark. En den wil ik as dij tentoonstellen draait, den wil ik noar Tibet. Ik bin hailmoal leeg en den wil ik doar weer wat inspiroatsie opdoun.”
Hai keek Dubbeldam vroagend aan. As of hai n veer op houd kriegen zol, veur zoveul woorden. Dubbeldam wuir der nait swaiterg van. Bertil Marnixs haar hom nog nait ain keer recht aankeken en hai schoevelde aal wat op stoul en hai keek aalgedureg wat Ester aan t doun was. Ester was bezig mit bouken, dij achter in koamer in n aaiken kaast stonden. Achter glas en mit kopern grepen op deurtjes. Ze haar heur haanden netjes op rug en ze huil heur kop wat schaif om de ruggen beter bekieken te kinnen. n Aigenwies sliertje hoar zakte heur aalgedureg veur ogen. Drifteg dee ze t weer achter heur oortje. Dubbeldam wuir op n bepoalde menaaier weer zenuwachteg van heur. Nou stak ze ook nog t achterwaark wat achteroet. Dat dee ze express, om hom kel te moaken. Hai wol nog wel langer noar heur schiere kontje kieken, mor der zat aine wat onwilleg te wezen in n design-stoul vlak veur zien neus. “Toch heb ik reden om wat te twieveln aan joen woorden, beste man. Zegt de noam Olderman State joe niks?” De man in stoul schudkopte wat, mor t was nait overtugend genog. “Nou loat ik ais wat aans pebaaiern den”, ging Dubbeldam onverdroten deur. “Ik nuim n poar noamen en den mout je ais kieken ofdat der den n belletje rinkeln gaait. Let op!” Dubbeldam keek noar zolder en bluis zien wangen op. t Leek net of t aigenlieks te stoerachteg veur hom was. “Diena Stallengoa, Lena Kothof, Katinka Datema.” “Nee man, gain Katinka, mor Katrien”, klonk t achteroet koamer. “Bo Laangis?”, vruig Dubbeldam. De man gaf gain krimp. “Eh, ais kieken wel hebben we den nog zo aal. Barbara Vink en Vera Reker.” Leste twij noamen knapten deur de koamer en ketsten aan ale kaanten tegen de muren en kwamen net zo haard weerom.
Zai hom weer zitten Stil tegen boom aan wotterkaant
Woar e ais n dooie snouk haar liggen zain staait nou n raaiger te blaauwbekken En boven t wotter vlaigen vogels op weg noar n aander stee ien t gruinlaand Dit triesterg laand van wènstdreumen
Van minsen dij uut tied kommen kinnen wie veul leren. t Grös mos hoast niks meer. Allaint n spoide mit morfine om de piene verdroagen te kinnen. Riekent het vree mit zien noadernde dood, haar Hinderk zain. Der gruiden in Riekent nait allaint tumoren, mor ook n veur Hinderk onbegriepelke dankboarhaid veur t leven. Toun Hinderk noar Riekent keek, lagde Riekent hom tou. Gelokkeg leek t wel. t Kon ook wat aan de morfine liggen, mor zien luchteghaid war eerliek. Riekent is aaltied n klaain kind bleven. Dat vond Hinderk schier aan hom. Regelmoateg zee Riekent dat n kind wezen en n kind blieven, je makkelk deur t leven lopen lot. Hai lag nog nait d’haile dag in bèrre toun dizze wieshaid uut de rabbelkoanes rolde. Hai war wel n kilo of twaalven kwiet. t War dij keer in t noajoar. Aan d’achterkaande van t huus lagen Hinderk en Riekent op n toenbaanke te genottern van de zunne, n kradde bier huil t heufd luchteg en de gapperd aan de proat. Riekent stokte oet over zien zeuns Tjibbe en Tjasse. De leste tied gedruig Tjibbe zok as n klaain dunderstaintje en war voak tegendroads. Tjasse, de jonkste, war op schoule aan t platjelopen. Hai haar voak drokte mit de grode jongens op t schoulplaain. Din luip e gliek kwoad noar huus. Riekent nuimde t roare aigenschoppen, mor Hinderk zag dat e groots war, omreden zien zeuns op hom leken. Hinderk docht, as Riekent strakkies uut tied kommen is, blift zien kerakter bestoan. Zulfs t uterlek van Tjibbe en Tjasse war spiergeliek aan Riekent. Dus ook liggoamelk bleef e nog joarenlaank op dizze wereld. ‘Ze mouten laggen blieven,’ zee Riekent. ‘Nait te swoar tillen aan rekonkel. As je der toch niks aan veraandern kinnen, mouten je t apsepteren, je mouten deurgoan.’ Rompslomps war der t geluud van n spruivlaigtuug.
‘Ons geluud Riekent, t geluud van t vlaigtuug van boer Moesker,’ ruip Hinderk. ‘t Geluud van ons jonkhaid op t voetbalveld in Wildervank.’ ‘Wie wazzen aaltied vot wakker deur t lewaai, wakker in ales, behaalven in t voetballen,’ mummelde Riekent. ‘Wat binnen doar veul wedstrieden verloren goan. As wie aargens leerd hemmen te verlaizen in t leven, din war t op t voetbalveld in Wildervank,’ war t beschaaid van Hinderk. Riekent haar vannijs n wieze uutsproak: ‘t Beste stee om te leren omgoan mit tegenstroekelderij en tegensteut is n voetbalveld’. Vanzulven haar e ook dit moal geliek! n Haalf joar loater war Hinderk bie Riekent om òfschaaid te nemen. t War op n vraidag, moandag zol e zien leste spoide kriegen. Hinderk keek es goud noar wat ter over war van Riekent. t Lokte mor nait om meelie te kriegen mit Riekent. Zulfs vel over bain war e zien tröts en woardeghaid nait kwiet. Dat haar Hinderk nait eerder zain bie aine dij mit dodelk tiepelwaark sleupt wuir deur Meneer Kanker. Toun Hinderk der destieds noar vruig, haar e t leven n negen weerd vonden. ‘En nou Riekent?’ ‘Vannijs n negen?’ In ainen zee e: ‘Kom es hier, din krigst n smok van mie.’ Hinderk nam Riekent in d’aarms. Soam lagen ze op t bèrre van t Gruine Kruus noar buten te kieken. Riekent war swoar aan t oamen. Hai wuir kolder en kolder. Zien zail verluit t liggoam. Hinderk heurde n bekind geluud. Hai keek uut t roam van de koamer. Boven n kaambe eerappels zag e t spruivlaigtuug van boer Moesker. Op t gezichte van Riekent stond n vervroren lag. Hai haar t vlaigtuug ook zain.
Vandoag de dag heur je t voak….. Echtschaaiden? Ja, de ‘klik’ was er niet meer….! Mainsttied schrieven ze dat mit n C, mor dat is mie wat al te görteg! k Heb gain hekel aan Engels, mor t Grunnegs doar mit verkrachten? Laiver nait! Joa, in dizze tied heur je voak dat de klik der nait meer is. “Hou, klik?” denken wie oldern den. “Wat nou, klik?” En den goa je mit joen gedachten soms trogge in de tied. Ik mos inain denken aan n ol oomke en taande: Veur twij joar leden baide op ain dag oet zied kommen. 67 joar wazzen ze traauwd west en dat, noadat hai pas mit zien dattegste toupakte! Hai haar heur al n moal of wat toulagd as hai zien melk noar t febriek brocht. Deur t roam van t kantoor was zai duudelk zichtboar. Mainsttied stak ze den spontoan even n haand op.
Dou t Roner Maart was, haar hai zok veurnomen om tou te pakken, as hai heur trevven zol. En verdold… hai zag heur bie Wilm Scheepstroa op de daansvlouer.
Spontoan bood hai heur aan om soam n glaske ranja te drinken… (Joa, ie lezen t goud) Gain kurzus ‘hoe maak ik contact’ veur neudeg… Al was de ‘klik’ der nait geliek, heur gezichte – rood tot aan d’oren – was dudelk zat. Zai zag t wel mit hom zitten. Noast nkander laipen ze de maart over en zo rond n uur of aachte, bie t òfschaid zee e veurzichteg: “Ik vond t aibels gezelleg, zai k die aander zotterdag weer?” “Joa”, zee ze beschaiden en weer kwamen de bloskes op heur wangen. “Op zulfde stee? Bie dikke Wilm?” “Goud, tot zotterdag den. n Uur of vare?” “Dou mor om twije”, was ze greteg…. “Goud! Moi!” en elk zöcht zien weegs. Was doar de klik?’
t Bleef ‘aan’ Zai binnen traauwd en kregen twij jongs. In Lievern kochten zai n klaain boerderijtje en doar haren zai n schier bestoan. Haard waarken en zuneg leven brocht ook bie heur n beetje welvoart!
Mien ollen kochten in negentienaachtenvatteg n lutje drokkerijtje in Scheemde en op de leste dag in Nijtap gingen zai noar ‘De Brug’ t woonstee van mien grootollen, om òfschaid te nemen… Oompie en taande oet Lievern konden doar nait bie wezen.. melken en zukswat ging veur, vanzulf. Mien olste bruier en ik gingen doarom dij dag noar Lievern… Dat hebben ze doar waiten! Bruier von n deuske luzivèrs en stak n polle gras aan d’aander kaante van de zandloan in t bos in de fik. t Was oareg dreuge in t bos en t polke wol branden as smeer. “Moak t nou mor weer oet”, raip ik, dou ik zag dat t twaide polke ook vlam vatte en ik oareg baange om t haarte wuir… “Nog even”, zee bruier en veurdat e t in de goaten haar konden wie der al nait meer tegen kieken… t Was aal vuur en ik – schietensbenaauwd – stoof noar t hoeske van oom en taande. “Nait meer te redden”, zee oompie en schoakelde via de dou aanwezege middeln de brandweer in. Dij kwam mit veul blabla en loeiende sirenes van Roon noar Lievern, om te redden wat der te redden was en konnen veurkommen, dat de twij boerderijtjes in t bos ook in de vlammen opgingen… Aal t bos, zo’n vief, zes bunder braandde òf! Plietsie muik proces verboal op en bruier kreeg n kruuske achter zien noam veur slecht gedrag. (mien voar, loater: n beter òfschaid haren wie nait denken kend!)
Ons opa kwam oet tied in varenviefteg en deur de femilie wuir besloten, dat oom en taande oet Lievern de boerderij van t grootollen mor betrekken mozzen. Moeke – opoe – kon den op t stee wonen blieven en zai konden den weer veuroet, omreden dat der meer laand bie was. d’Aander kinder kwamen den ook weer ‘thoes’, as zai op verziede gingen. Dat mos den wel overdag, want om acht uur soavends was t bèrregoanstied…. Aanderdoags, bie t opkommen van de zunne, mos der molken worden! n Drok leven, woaras aal heur vrije tied mit vot ging…
Tot ‘Drees’ der ook veur heur kwam! Pensioun… en nou? Bie lutjen aan wuir de boudel oetdund: Raive, t peerd en koien gingen deure oet en n joar of wat loater wazzen zai zulf ook zo wied, en verhoesden noar n klainer hoeske in t sintrum. Makkelk veur taande om heur boodschappen te hoalen. Oomke haar rond t hoes nog wel n stokje grond, mor doar ging nait veul tied in zitten. Taande von, dat zai op heur leeftied wel wat bewegen broeken konden en besloot noar volksdaansen te goan… “Den goa k mit”, zee oomke en kloar was t! De klik zat der bie hom dus nog duudlek in! Zai haren n hoop lol en veuraal het socioale kontakt dee heur goud.
Dou mien ollen weer ais onderwegens wazzen en mien voar opperde om n kop kovvie te hoalen bie oom en taande, was t antwoord van moeke: “Dij binnen der nait! Zai binnen vandoage aan t zwemmen…” En asof zai toaveltjes op legere schoule opzee, ging ze wieder: “Moandag zingen, dinsdag volksdaansen, wonsdag zwemmen, dunderdag gimmestieken en vraidag koarten!”
Teleursteld binnen zai dam in draaid bie Dikke Wilm woaras zai kovvie mit n appelpunt nuttegden. “Nou hebben zai alle tied en nog kin je der nait trechte”, was de konklusie van voar, dij vot doar achteraan n proatje begon mit de stamgasten en Wilm zulf. Oergezelleg, mor nait recht veur moeke. Nee, dij haar ook laiver boantjes trokken mit voar, net as heur swoager en schoonzuster… Mor ja, as dij klik der nait is…..
Bie oomke en taande, dij der dou nog noeit van heurd haarn was e der tot t enne… De Klik!!
Zee, baargen en bozzen haaide, knoalen of t slichte veld Wat mokt t oet? Elke vaarkaande centimeter allerdeegs elke leegte is genog um ruumte en daipte te pruiven
Vouerman ree mit zien kaar over n minne ree, dou roaden hom votzakten ien bragel. Veraltereerde kerel ston noar votzakte spul te kieken en raip god Hercules aan hom te helpen kaar der weer oet te kriegen. Der wordt zegd dat Hercules dou noar kerel touging en zee: “Zet dien scholders der mor onder, man. Joag dien ossen op en roup mie nooit weer om hulp, astoe nait eerst zulf wat pebaaierd hest. Aans kinstoe der van op aan dat k die ien toukomst nait vannijs help.”
Beste menaaier van helpen, is dat ain homzulf helpt!
Wind Woest waaiende wind Zörg dat k miezulf weer hervind ln dit prachteg stil leeg vergezicht
Waai mien hazzens weer schoon Van elke zörg, denkpatroon Breng mie mit dien vureghaid noar t verlözzende licht … In zien tied mit Deheleboel schreef Erwin de Vries al n grode hit over n stee, doar je weer tot joezulf kommen kinnen. De Polder mag n eerliekse Erwin de Vries-klassieker nuimd worden. Op zien jongste album Leef t Leven kon ook wel es zo’n laid stoan. De inspiroatsie veur Wind kwam bie t kieken noar n TV Noord-reportoage over Noordpolderziel. Doarin zee n man, dat e doar “zien hazzens weer schoon” kreeg. Dat von Erwin de Vries zo’n staarke tekst, dat e der n schiere laidtekst over schreef. En zo stoan der meer schiere, staarke teksten op Leef t Leven.
n Joarofwat leden zat ik ien traain van Stad noar Wìnzum. Tegen mie over zat n man op leeftied mit n leren aktetas noast hom op baank. Zien aine haand laag op glìnzende sloeten, of der n schat ien zat dij e bewoakte. Ol man zaag der nog goud oet ien zien nette, donkere pak. Zien dikke grieze hoar was netjes kamd mit n schaaiden opzied. Hai haar n dikke swaarde bril op mit staarke gloazen, dij e aingoal mit middelvinger tegen neusworrel omhoog drukte. n Emeritus-domie? n Old-leroar? Of n gewezen ambtenoar? t Was n mooie nommirreg ien t veurjoar. Ain van eerste mooie doagen. Zun scheen ien n helder blaauwe lucht. Gras was vrisgruin en t waren apmoal vogels dij aan t nuzzeln en brouden waren. Ien slootswalen stonden al weer pinksterblommen en hier en doar laipen koien ien t laand. “Mooi gezicht hè?”, zee de man tegen mie over ienain. Ik schrok n beetje, was haildaal ien gedachten, keek noar boeten. Ien traain ben ik nait zo’n proader. Mor ol man haar zeker zin aan n proatje. Nah vot, ik was ook wel nijsgiereg noar wat veur n man dit was. Ik nikkopte en wees op zien aktetas. “Ie hebben nog n affeer?” “Och, ik droag wel ais wat Grunneger stukjes veur over vrouger”, zee e. “Dat komt, sinds mien vraauw n joar of wat overleden is, mout ik mie allenneg redden. Dat gaait oardeg schier heur, doar nait van. Ik heb t allerdeegs drok op mien menaaier. Mor je blieven toch allain, hè? En din zuik je wat dieverdoatsie.” Hai keek mie monter aan deur zien dikke brillegloazen. “En din heb ik ainmoal ien week soos op wònsdagmirreg. Doar droag ik din mien Grunneger stukjes wel ais veur. Olderwetse taimkes oet vrouger tieden. t Stelt nait veul veur, mor ik heb wat oaventuur. En ale zodderdoagen goa ik ook nog smirregs noar t kefee om te kloaverjazzen mit mien pazzipanten. t Is der din hail gezelleg as voetbaljonges der tegen t leste ook binnen. ‘Opa-oorlog’ nuimen ze mie doar. En din krieg ik mie n poar borreltjes.” Ik schatte hom op n joar of tachteg, meschain nog wel older, mor ik duurfde t nait recht te vroagen. Zien hazzens waren nog nait sleets, vernam ik wel. “Opa-oorlogI?” vroug ik noa n zetje. “Ploagen ze joe doar mit?” Ik haar dat wel ais eerder zain. Dat ze n olle man wat nittjen en negern ten veurdaile van heurzulf. Krougenlol, n haile groep tegen ain, doar kin ik nait best over. Mor van ander kant, hai kon der ook ja wegblieven. “Och, ik heb t nog wel ais over oorlog, mainen minsen. En meschain is dat ook wel zo, joa” Hai trok wat mit scholders en keek n zetje te t roam oet. t Leek wel of e zien verhoal, dat nou vervast kommen zol, aan t opschudden was. “Ien oorlogstied was ik al as jongkerel bie gemaintehoes aan t waark, op sikterie.” Ik onderbrook hom doalek: “Ie waren dou gewoon ien dainst van bezetter, van Duutsen?” Dat heb ik nooit goud begrepen. Dat minsen ien oorlog gewoon deurgingen mit woar ze aan bezeg waren. Of der niks te doun was. Mor ik heb makkelk proaten, ik bin van nòa oorlog. “Dat was nait aans. Allenneg börgmeester was n NSB-er. En t waark mos der toch om deurgoan ja. Ik mos dou destieds ale bonkoarten oetgeven, as hoofd distributie.” “O, din kon ie der mooi wat van achterover drukken zeker, veur onderdoekers.” Ik denk ien mien ainvoud nog wel ais dat t ien oorlogstied apmoal verzetstrieders en saboteurs waren. “Dat denken minsen voak, mor ik haar altied n plietsie bie mie. Ale oavends mos ales teld worden, veur koarten weer ien brandkaast gingen. En o wai, as der wat misteI Nee, meneer, ik kon haildaal niks oethoalen, aans din swaaide der wat veur mie. Ainmoal heb ik vrezelk ien de rats zeten, dou der soavends toch bonkoarten vot waren.” Hai ging der ais goud veur zitten en verzette zien aktetas noar aander kaant. “Ach, hou gaait datI Ale oavends boudel tellen en ien brandkaast doun en ale mörgens vannijs der weer oet. Mit n plietsieambtenoar der bie. Zien aandacht verslapt bie zo’n doagelkse routine op n duur netuurlek. Dat, op n mörgen dou ik koarten oet brandkaast hoald haar, mout der ain stiekem wat bie weg pakt hebben. Van soavends was der wat vot. Ik haar der niks van vernomen, mor ik mos aanderdoags wel bie börgmeester kommen. “Woar binnen dij bonkoarten, Van Delden”, zee e. Ik wis mit gain meugelkhaid woar ze waren, en haildaal nait wel of t doan haar. Mor börgmeester was onverbiddelk. “As ie t nait zeggen willen Van Delden”, zee e, “din mout ik joe noar t Scholtenhoes ien Stad brengen loaten”. Zo heb ik doar haile mirreg bie börgmeester op zien koamer zeten, en ik begunde hom al meer te kniepen. Börgmeester haar al n auto besteld en as dij veurrieden kwam, mos ik mit noar Stad tou. En t Scholtenhoes ston der om bekend, dat ze doar nait al te zachtzinneg omgingen mit saboteurs. Swait ston mie veur kop. Oetindelk wer der nog net op tied beld deur n ambtenoar, dat ze haren bonkoarten weervonden, achter n kaast. Ik huifde nait noar Stad tou, n haile opluchten veur mie vanzulf. Mor ze keken mie der aal op aan. Ik zol koarten mit opzet achter kaast valen loaten hebben, om ze loader mit te nemen. Mor dat heb ik hailemoal nait doan! Ik zol wel oppazen, as t bie gemainte al nait goud gaait, woar den wel? Zeker ien oorlogstied. Din zol t ja n rommelpot worden. Ja meneer, zo kin je der morzo bie lapt worden deur joen aigen kollegoa’s!
Traain ree statsion van Winzum op en wie stapten oet. Hai ging ien t wachthokje zitten om op zien aansloetende bus te wachten. Omdat t zulk mooi weer was en ik t wel aan tied haar, ging ik nog even bie hom op baankje zitten. Ik vuilde dat ter nog wat kwam. Dat ’opa-oorlog’ sloug nait op dat bonkoartenverhoal. Hai keek op zien hallozie. “Bus is der nog nait”, zee e overbodeg. En votdoalek pakte hai droad weer op: “Der is dou bie ons ook n moal n Engelse bommenwaarper omdeel kommen.
t Vlaigtuug laag ien polder, vlak bie n boerderij en ik mos der van gemainte hèn om te kieken hou of t ter bie ston. n Plietsieman ging mit mie mit. Ik wil joe vertellen, dat zukswat vrezelk is om aan te zain. Van de zes man waren der vaaier doalek al dood. Twij leefden nog, wel wat lebait mor ze konden nog lopen. Mor dij dooienI Hùh!” Hai schudde hom der van. “Mor dij baaide leventegen, wat mos we doar mit? Nou was dij plietsie n goie, dat wie onnaaierden mit ons baaiden dat wie heur zo gaauw meugelk bie n onderdoekadres brengen mozzen. Wie hebben ze mitnomen over n poadje deur t laand. Mor haalfweg laipen wie n stel Duutse soldoaten ien aarms. Ien dat vlakke, open laand kon we ja ook gain kaant op. Woar of wie hèn wollen mit dij Engelsen, vrougen ze. Ja, en wat mout je din? Ik heb mor zegd dat we ze net noar heur tou brengen wollen. En mit plietsieman der bie loofden ze ons ook nog. Dat, doar bin we dou hail goud mit wegkommen.”
“En hou is t mit dij Engelsen òflopen?”, wol ik waiten. Hai poestte swoar. “Dij hebben Duutsers mitnomen vanzulf. Ik heb ter nooit wat weer van heurd.” Ol man ging wat veurover zitten, dee zien bril òf en vreef hom veur kop en over ogen. “Ja dij Engelse pilotenI” hai stoekte even, “…dij krieg ik nog geregeld bie mie op bèr.”
Mor even loader hernam e hom weer: “Vanmiddag bin ik noar t Gemaintearchief west ien Stad. Ik wol waiten of der nog wat te vienden was over dat vlaigtuug en dij Engelse piloten. Mor t is doar haildaal veraanderd. n Splinternij gebaauw en t gaait doar apmoal mit computers, dat ik kon der niks mit worden. Ons aigen gemaintearchief heb ik ook haildaal deursnuusterd, en dat buro ien AmsterdamI hou hait dat ook weer?” ”t NIOD, Nederlands Instituut veur Oologsdokumentoatsie”, zee ik wat schoulmeesterachteg. Hai nikte voag en keek n zetje veur hom oet, ien gedachten. Dou pakte hai zien aktetas en klopte der op. “Hier meneer…, hier zit mien aigen archief ien. Ik heb ales over oorlog bewoard: foto’s, kraandeknipsels, koarten en al zukswat. Mor ik heb der faitlieks niks meer aan. Dij Engelse piloten kin ik ja naargens weer vienden. Wat mout ik der mit? Aander minsen interesseert t nait. t Is ja ook al zo laank leden. “Hol der toch over op, opa-oorlog”, zeggen ze tegen mie. En din geven ze mie mor gaauw n borreltje. Dat, ik kom sums mit n flinke snee ien t hoar te kroug oet.”
Hai schoot ienain ien t ènd. “Doar komt mien bus aan. t Beste meneerI”, zee e hoasteg, voamde noar bus tou en stapte ien. “Nog n goie raais verder”, raip ik hom achternoa. Bus ree doalek weer vot en ik wuifde nog even tegen hom achter t glaas, dou bus bie mie laangs van statsionsplaain wegdraaide. Hai keek strak veur hom oet en heurde of zaag mie nait meer. Zien tas haar e op knijen en voesten der omtou klemd.
As de lezer zo’n kop zugt boven n verhoaltje, din zel hai of zai wel denken: “Wat het dat nou mit mekoar te moaken?” Ik mout tougeven, t liekt vrumd mor toch….!
Veur en tiedens de twijde wereldoorlog, was t hail gewoon, dat mìnsen soavends noa t broodeten veur t huus zaten om mit buren of goie kennissen nog wat noa te proaten over de dingen, dij overdag gebeurd waren. Televisie was der nait…….joa n hail bult lu hadden wel n kaske van radiocentroale in huus…., mor dat was din ook alles. Kraante was der wel vanzulf wel, mor dij was veur hail veul lu te duur….. Dus de goudkoopste menaaier om nijs uut te wisselen, was n buurproatje bev. op n bankje bie veurdeure, zodat ze ook veurbiegangers “aanschaiten “ konden.
In dij tied begon der n nije gruinte op maark te kommen,” brussels lof” haitte dat. t Scheen hail biezunder te wezen, mor gain mens woagde zok der aan om t op toavel te zetten. Bovendien was t spul veulste duur en volgens lu dij t perbaaierd hadden, smuik t naargens noar.
Noa de oorlog tiedens de “Wederopbaauw” wui der in de dörpen haard waarkt om nije huzen te baauwen en d’omgeven, dij de Duutsers as old voel achterloaten haren, weer wat op odder te kriegen. Tied om soavends even veur t huus zitten te proaten was der nait. Veulste drok…! As manlu der dus belang bie hadden om even te proaten, luipen ze even noar t dörpsplaain of n aander geschikt ploatske, om t lèste nijs uut te wizzeln. Al gauw wuien dizze manlu “krinkjespijers”nuimd. Hou dat zoI? Nou veul van dij lu kaauwden in dij tied nog tabak of smookten n piepe. Doar kreeg je bliekboar veul spij van in de mond en dat mos aalgedureg even opruumd worden, zodounde….! Der waren kunstenoars bie, zel ik joe vertellen…. dij konden op grote òfstand persies mikken en zo ontston din n grote kringe op stroatstainen of tegels.
Brussels lof wui in de joaren noa de oorlog tot aan de dag van vandoage n hail bekende gruinte. Elkenaine het t wel es eten en der binnen vraauwlu dij t meroakel lekker kloar moaken kinnen,…….mit ham en keze. t Hait al laank gain brussels lof meer, mor gewoon witlof. Der is nog wel brussels lof, mor dat het niks mit gruinte te moaken. Dat het te moaken mit aal dij mensen, dij in t Europees parlement zitten en zo geweldeg tevreden binnen over zok zulf.!
Al gauw noa de oorlog kwamen landen in Europa tot de konklusie, dat ze beter soamenwaarken konden as oorlog voeren. Zodounde binnen landen van Europa vandoage de dag mit mekoar verbonden via de Europese Unie. Nou mout ik tougeven, dat dij soamenwaarken n hail bult gouds brocht het veur alle inwoners van Europa, mor zoas t veul voaker gaait, dingen schaiten soms heur doel veurbie. Zo as ter nou veurstaait, liekt t der op, dat wie as börgers onze vrijhaid beetje bie beetje verlaizen……en dat kin toch nait de bedoulen wezen! In Brussel staait n groot gebaauw mit n grode ronde vergoaderzoal, woar ontiegelk veul lu proaten en proaten. Zai zitten of stoan doarbie in n grode kringe…….dij mie denken dut aan de kringen van de krinkjespijers van vrouger. Allain gait het hier nait om t leste nijs, mor om de vroage, hou ze de landen nog meer onder drok zetten kinnen om meer gèld beschikboar te stellen veur….. joa veur wat ? t Geld gait noar landen en gebieden, dij hulp neudeg hebben volgens Brussel. Dat zel din wel, mor ook landen dij t beter doun, binnen op n zeker moment uutput…..Ik wil mor zèggen…….. Wie mouten oppazen, dat wie ons nait zoveul òftokken loaten, dat we straks kraante nait meer betoalen kinnen…… Din worden manlu, net as vrouger weer dwongen om veur t huus op n bankje te zitten om t leste nijs uut te wizzeln mit buren en bekìnden…….of mouten n veurbieganger doarveur “aanschaiten.”
Ie binnen woarschaauwd !!!!
27 meert 2012.
Ouderenhangplek Oude Pekela geopend
In een winkelcentrum in Oude Pekela is de eerste officiële hangplek voor ouderen geopend. De ontmoetingsplek moet de overlast tegengaan die de ouderen zouden veroorzaken.
Vorig jaar kregen rondhangende ouderen in het winkelcentrum in Oude Pekela een samenscholingsverbod vanwege hinderlijk gedrag: ze keken in winkelkarretjes en gaven commentaar op de aankopen. Ook in Almere waren er incidenten met ouderen.
Op de hangplek staan makkelijk zittende bankjes en zijn voorzieningen voor het stallen van rollators. Verwacht wordt dat Oude Pekela een trend zet: in veel gemeenten is behoefte aan hangplekken.
As ales duuster liekt Deur zörgen en verdrait Hou dastoe t ook bekiekst n Lichtstroal zugstoe nait Din is der sums n woord t Luustern noar mekoar Aal bistoe van de koart Wie stoan veur nkander kloar
As ales muilek gaait Doe vuilstie zo verwaard Te prakkezaaiern staaist En pien hest in dien haart Din is der sums n laid Of zomor n geboar Doe maarkst in dien verdrait Wie holden van mekoar
Nou ales aanders loopt As wastoe aiglieks wilst Doe tóch op beder hoopst Der aibels zwoar aan tilst Din is der sums n aarm Vuilstoe : k bin nait allain Dát moakt t binnen in die waarm Dát holdt die op de bain !
Mienent is dienent zee mie pa zee oldste zeun en juig lutje bruier van t aigenaarfde haim Knecht zedde koare hìn schoof pedde umhoog kraabde zuk van achteren en zee: liekt mie nich goud tou En t nije mestkaalf blèrde oet kaamp: t is nog nich doan Allerdeegs t swien vranterde van vèrren: t is mor even biegoan en jong zit mie weer bie biks En ol voa oet tied keek oet högte rerend dele: non bin k mien òldste kwiet Mor jongste zeun haar ontfaarmen aarfd en huil haart wied open En zo kwam der n dag dat ook oldste zeun vonden wui haard wui zaachte zeun bruier bruier voader
Bevrijdensfeest nog aal joar op viefden maai Doden herdìnken oavend stoef der veur Leven doun der ja nait zo bot veul meer van dij veur voaderland dou streden om vernien ons laand oet vot te kriegen
Loat wie, nou t goud gaait, der aits aan dìnken hou swoar vree ais wel nait bevochten is; dat dij doudestieds streden en leden zo bot veul binnen t ter ja nait meer – nait zo laang meer tied hebben van leven.
t Is nou of hail nooit vaast hol ik die geef mie n doetje blief nou bie mie Mörn hemmen wie allain mor spiet t Is nou of hail nooit t is d’hoogste tied.
Dou’k die veur t eerst zag mit dien laifste glimlag was ik haildaal om, mien haart van slag. Ik wachtte levenslaang op t goie ogenblik nou dastoe hier bis monnen wie gaauw aan gaang.
t Is nou of hail nooit vaast hol ik die geef mie n doetje blief nou bie mie Mörn hemmen wie allain mor spiet t Is nou of hail nooit t is d’hoogste tied.
Net as een treurwilg schraiwden wie n zee vol as t mit ons laifde nait laanger deurwol Dien lippen dat smoakt mie mien aarms dou’k om die Want wel wait woar meschain wel nooit benwe nog bie mekoar.
n Omtoalen van Elvis Presley zien It’s Now or Never. d’Engelse tekst op de wies van O Sole Mio is schreven deur Aaron Schroeder en Wally Gold.
Van winkeln wor k kriegel, wor k seupel en roar (dat is wel n goie tekst veur n laid!). Ikea. Ikke, joa? Nait recht. k Mout niks hebben van zukse grode winkels as dij van de dikke Zweedse meubelboer. Ik kin der nait best over, as k nait wait woar d’uutgang is en t pad nait vinden kin. En as der teveul te kaizen is, doar wor k ook nait bliede van. Ik kin nait op roakeldais hin goan en reken dat k mie zo even wat uutzuiken kin. Nee, ik bin nait zo’n winkelder. d’Ikea wordt nait riek van klanten zoas ik, dij ophoalen willen wat ze neudeg binnen en wieder nait d’haile winkel deurstrunen willen. Hou körter dat ik in n winkel blieven kin, hou beter. Mainsttied vin ik t aanbod van Ikea ook nait zo schier, moar k heb mie der doch n moal n boukenkaaste kocht, omreden dat k naargens aans wat vinden kon, dat der n beetje op leek. In de woonkoamer haar k nog wel n schiere stee veur n kaaste. Dij mos vanzulf wel goud lieken bie mien aander meubels. Bie mien kolonioale meubels van Leen Bakker waren twij boukenkaasten te kriegen. Schaande genog waren ze baident te groot, d’aine was te braid en d’aander te daip. Dat wer den gain boukenkaaste in mien woonkoamer. n Aander meugelk stee was in n gaankie tussen de twij sloapkoamers. k Wol doar n kaaste hebben in kaarzenkleur, net as de klaaierkaaste in mien sloapkamer. Dij kon k schaande genog naargens meer vinden. Haar k ze n joar eerder nog bie verschaaiden dou-t-zulf-zoaken stoan zain, de kaarzenkleur was in tied bliekboar uut de mode kommen. Zowoar haar Ikea wat, dat mie paasde. De boukenkaaste Billy paast oardeg nuver op t stee doar k hom hebben wol en de kleur middenbroen komt wel oardeg bie kaarzenkleur. Bie t eerste aangezicht lieken ze sikkom spiergeliek. Billy is t ainegste Ikea-meubel bie mien in huus en dat blift zo, want de Zweden hebben niks dat in de stiel van mien inrichten paast.
En de winkel is mie veuls te groot. As k wat hebben mout, huif k doar nait zuiken goan. Ikke, joa? Ikke, nee!
Moeke blief nou mor lekker liggen Ik mok veur die n kopke thee Een zaacht kookt aaigie en stoet De kraande van guster en ik ben tevree
Omstandig mit dainblad bie trap op Zunder te graimen zet ik bred op deel Deur van sloapkoamer op n kier in t haalfdonker Zel ze nog sloapen t haart klopt in mien keel
Bred op heur nachtkastje noast de laamp Heur ogen goan open en ze laagt zo laif Ik geef heur een smokje… moeke bist wakker? Moi mien laiverd wat bist ook n slaif
Ze gaait zitten en pa knippert tegen t licht Wat hest ommaans, t is zundagmörgen t Is mouderdag, waiten ie dat nait wie mouten de haile dag veur heur zörgen
Ik loop deur de schoefdeuren van t zaikenhoes Ze kin mie nait meer mor t is mouderdag Een deus sokkeloatjes heb ik in buuts t Was de leste keer dat ik heur zag
“Ik heb niks doan. Ik heb der n rommeltje van. Mor ik kin de kop der ook nait hòlden. Sieferboudel was meer wat veur Fedde en ik heb aaltied geld tekört. Kerel van baank scheldt ook aaltied, dat ik mien sinterij aans regeln mout. En zeker dat van de hoeskes.Der kwam nog n keer gedonder van ze e.”
Ester luusterde noar t old mins en wreef heur over aarm. “Taande, ik zel ais n weekend bie die kommen en den willen wie dat boudeltje veur aaid regeln. Ik kom binnenkört en dan moaken we der n gezellege boudel van. Ik bin ook veuls te laank aal nait meer op t aailaand west.” Dubbeldam was aan t bellen en trommelde mit zien vingers op toavel. t Ging hom nait snel genog. Hai haar nait noar t buro beld, mor haar Flipje thoes te pakken kregen. Flipje zat achter bie keukentoavel en schreef op d’achterkaant van n broodpuut de belangriekste dingen op. Hai haar n verfrommeld gezicht van de sloap en zien hoar was n toezeboudel. t Was loat worden en zien Katja lag nog tuzzen de loakens mit doem in mond. Ze druig allinneg n tanga. Flipje kon naargens aans aan denken. “De man dij we zuiken hait Bertil Weerdena. Mit zoon noam mout dat nait aal te moeilek wezen, docht ik. Hai was hier mit Vera Reker op t aailaand. Leste moal allinneg. Dou het e t adres van Vera opgeven. Bie dij keer doarveur staait, even kieken Flipje, 45 Clementine Road, Maldon, UK. Hest dat mien jong? Magst ook nog aan t Engels kwedeln. Zuik t oet. Moandag bin k der weer en den wil k waiten van hou en wat. Bertil Weerdena.” Hai stopte zien mobiel weer in buuts. Taande Sipke haar n pot kovvie zet en presenteerde oet n versleten trom. Ester smolt. Zaandmantjes. Taande Sipkes aigenste zaandmantjes. Der was niks lekkerder es dizze koukjes. Oet taandes aigen oven. Ester pakte n koukje en taande legde der votdoalek n twijde bie heur kopje. Dubbeldam keek noar de broene pladde dingen en besloot dat t nait zo lekker kon wezen. Hai glee vot in dat minne gevuil. “Wat doun we der aan?” zee e nogal bot in aine en hai schoof de koukjes op zied. Hai ging ongenoadeg de fout in. Ester vuilde, dat heur geluksgevuil dat ze op boot kregen haar, weggleed. De magie was vot. Ze knabbelde heur leste koukje op.“Wie pakken d’oavendboot en goan weer noar hoes.”“k Heb logeerkoamer kloar en aans mag je wel in ain van de hoeskes’, zee taande Sipke opgewekt. Ester schudde van nee. Ze kreeg n verniend trekje rond heur lippen. “Nee, wie pakken d’oavendboot. Mor eerst wil ik nog in de Tureluur kieken.’ “Doar is veurvast niks te vinden, ik moak boudel aaltied op vrijdag spic en span. En dou t hoeske n moal n week leeg ston, heb k hom van boven tot onder leeg had”, zee taande n lutbeetje schuldeg. Dut niks taande”, zee Ester Edens. “t Is meer t idee. Den pakken we de boot en as ik thoes bin, den goa k kieken wanneer ik n moal n poar doagen bie joe kom. Ik heb nog n bult vrije doagen stoan.” t Hoeske leverde niks nijs op.
De zundag ging veurbie. Dubbeldam versluip sikkom haile dag. Zien lamme gevuil was bie hom bleven dou ze weer op vaste waal stonden. Ester Edens luip de haile dag in n olde slobberboksem en trui en zat plat op t gat in koamer. Middenmaank fotobouken. Ze haar gain tied om te eten. Ze was op raais noar vrouger. Philip Bakker was thoes mit zien Katja en as ze nait op bèrre lagen, den zaten ze wat op baank te snoetjeknovveln. Der ston wat te prutteln in oven en ze keken noar n DVD. Dit was zundag, docht Flipje. En de zundag is van mie. Op moandag kwamen ze op tied biemekoar en gingen weer veur t grode, widde bord zitten. Dubbeldam keek Flipje aan en dij keek terug. Ester stond veur t bord en prakkezeerde. Bertil Weerdena en d’olde mevrouw Maria Sofia Langqvist. Dijzulfde Bertil Weerdena en Vera Reker. “Woarom kwam dij Weerdena snaachts in d’Olderman State?” vruig ze. Ze kreeg gain antwoord. Flipje zat veur zien beeldschaarm en keek stoens. Dubbeldam haar foeterd, omreden dat Flipje nog niks oetvreten haar, noa t tillefoongesprek. “Weerdena bin ik naargens tegenkommen. Gain strafblad, niks te vinden. Ook gain auto op zien noam. Engelse plietsie zel zuk over n haalf uur melden mit d’eerste gegevens.” Hai keek weer op t schaarm en zag dat der n droadpostbericht binnen was. Snel glee e mit zien ogen over t schaarm. “Oh, ze binnen der nou aal. Clementine road in Maldon bestaait nait.” Dubbeldam gromde. Ester ging der bie zitten. “Wat veur n gesodemieter om dij kerel te pakken te kriegen. Flipje, alles, ale computerboudel is tegenswoordeg koppeld. t Mout toch meuglek wezen om dij man op te sporen.” Philip Bakker nikkopte verniend. Hai trok zien burostoul recht onner t gat. Dubbeldam hoalde kovvie. “Bingo”, zee Flipje dou Dubbeldam weer binnenkwam. “Ik heb hom. B. Weerdena, Achtergracht 65, Zandmolen.” “Tou mor, Zandmeulen, woar is dat nou den weer?” “Bie Punthoezen!”, zee Flipje. Dubbeldam wis eefkes nait of e bie de bok doan wuir of nait. Hai wol grammieterg worden. Flipje wuir wat te eelsk noar zien zin. t Wuir tied dat t jonkje mor weer ais achterlichtjes ging controleren. Hai mos nog eefkes zo deur goan. Hai keek Ester aan. Dij keek gloazeg veur zuk oet en schudde wat mit kop. “Dij wil ik vandoag nog spreken”, zee Dubbeldam. Flipje gaf hom n oetdraai van n routeplanner. Ester pakte jaze en tas en baaident stapten op. Flipje bleef achter op zuik noar nog meer Weerdena’s of geliek wat der nog over dizze man bekend was.
Zandmeulen was n gehucht nait wied achter Houwerziel en ze waren na n stief uurtje rieden op stee. n Uurtje rieden woarin nait veul proat wuir. Ester was nog aal foek over Dubbeldam zien botte gedou op t aailaand. t Was n goie jong, mor hai kon sums mit ain domme stek, de boudel zo doodjoagen. En den speulde heur aigen netuur op en kon ze hom wel schaiten. Ze reden Houwerziel veurbie en draaiden de grode weg òf. “Nou wordt t zuiken”, zee Edens. Ze tuurde op t sedeltje dat Flipje heur mitgeven haar. “Most eerst deurrieden tot aan n brugje en den votdoalek stoef links.” Dubbeldam dee zien best en draaide links. “Dizze loan òf en den, ais kieken, ik schat zo’n viefhonderd meter deurvoaren en den mout we op de Achtergracht wezen. Wat n roare boudel. Der is hier gain drup wotter te vinden.” “Nee, mor doar stoan nog wel n poar hoeskes. t Liekt der op, ofdat hier vrouger wel wotter lopen het. Kiek ais noar dat streekje. t Lieken wel olde viskershoeskes.” Op n wit bredje dat in de baarm poot was, ston mit swaarde letters: Zandmolen. Ze haren der nog noeit van heurd. Bie nummer 65 stopten ze en bleven zitten. Zo’n rommelpot haren ze nog noeit zain. t Aarf rondom t hoeske stond stampvol mit holt, dakpannen, stainen, old iesder, auto’s, onderdailen van auto’s. Jan Rap en zien moat.
Ze zagen vaarveloze kezienen. n Veurdeur dij haalf open en schaif in de hengen zat. Hege was aal joaren nait meer knipt. Ester stapte oet en luip veurzichteg noar ain van de roamen en keek noar binnen. Dou luip ze noar veurdeur en ruip wat. Der kwam gain antwoord. Ze draaide zuk om en keek noar Dubbeldam. Dij was oetstapt en keek. Hai zat op motorkap van auto. Ester trok scholders op en luip om t hoes tou. Dubbeldam keek rond op t aarf. Zoveul rommel haar e van zien levensdoagen nog nait biemekoar zain. Wat n veurrecht om bie plietsie te waarken. Zo kwam je nog ais aargens. Achter t hoes heurde hai Ester proaten. Snel boande hai zuk n weg middenmaank rommel deur. Dou achter t hoes kwam, zag e dat Ester aine vonden haar. t Was n klaain kereltje. Hai druig n blaauwe versleten overall en op zien grieze hoar ston n alpino. Hai greep in buuts en huil der n blikken tromke oet. Mit zien graauwe vingers, dij aal joaren gain wotter en zaaip zain haren, nam e n proemke. Ester wol kokhaalzen, mor kon zuk bedappern. “Ik hait Weerdena, joa juvver dat klopt. Staarker nog. Ik dou mien haile leven aal van Weerdena haiten. t Is aaldernoast. Joa, ik wait der van.” “Mor joen veurnoam is nait Bertil?” “Nee juvver, dat heb k aal zegd. Ik hait Bonte. Bonte, Albertus Weerdenoa. Ik ken der ook nait meer van moaken.” Hai luit zuk zakken op n omgekeerde roeiboot. Dizze boot zol nait wied meer voaren. Der zat n gat in de bodem, woardat n grode mannenvoest deur kon. t Muik ol boas niks oet. Hai trok n poar spoanders oet de bodem en spijde n broene stroal deur t gat. Ester draaide zuk om. Dubbeldam nam t over. “Wie hebben dit adres opkregen. Achtergracht 65, Zandmeulen. Hier zol wonen Bertil Weerdenoa. Heb je ook n paspoort of zukswat? Nou wil ik toch wel ais waiten, hou ofdat dit hier zit.” De man luip t hoeske binnen en Dubbeldam luip achter hom aan. Doar haar e votdoalek spiet van. Binnen hing n lucht, dij aine oadem òfsneed. Dubbeldam telde wel 60 katten. Ze zaten overal en t slimste was, dat ze hom aalmoal aankeken. Twij koaters muiken n kromme rug en bluizen. Alles in de roemte was beschoadegd. Overaal hingen flarden aan. Behang was bekraabd. Stoulpoten en toavelpoten. Houken van kaasten en deurposten. t Was aalmoal n kraabpoal veur de katten. t Grieze olde manneke schoof drij dikke koaters overzied en trok n loa open en trok der n stoapel pepier oet. Drijkwaart dwarrelde noar grond. t Leek wel n goochel-act. Groots huil Bonte Weerdena n riebewies teveurschien. Dou vuilen de leste bladjes pepier ook op grond. Dubbeldam nam t riebewies aan en luip op n drafje noar boeten. Hai stikte zowat van de ammoniaklucht. Dij katten megen overaal in hoes, dat kon nait aans. Ester bekeek t roze vod en nikkopte wat. Ze gaf t deur aan Dubbeldam, dij nait ains de muite nam om nog goud te kieken. Dubbeldam nam n grode zinken emmer en draaide t ding om. Hai nam n stuk spoanplaat en legde dat op schaarpe raand. Dou ging e zitten en foevelde net zo laank dat e mit rug tegen muur zat. Ester Edens bleef stoan. “Wait je den ook van n Bertil òf?”
t Mout verdikkemie ok nait maler worren. t Is ja onnuur welk gereudel nou weer deur dörp gaait. Haarm Stoetje zol zoch tekört doan hebben. Harregat, zukswat vaalt n mens op vrouge mörgen ja raauw op dak. Haarm mout zoch op koustaalbeune verhangen hebben. Wel dut nou zukswat? n Mens mout din wel slim oet odder wezen. Hou is t meugelk! Man har ja alles wat e zoch wensen kon. Waark, n mooi stee en n pront wief. Sneu genogt gain kinder, mor dochI te kloagen har e nait. Haarm was aans gain roare kerel. Har aiglieks mor ain scheel. Lusde meer as goud veur hom was. Godgaanse dag luip e te kaauwen. Mond ston bie hom nooit stil. Elke dag waarkte hij n haile stoede achter de koezen. Vandoar zien bienoam Haarm Stoetje.
n Haile stoede – riekelk besmeerd mit botter, vlaais of keze – nam e mit noar t laand, woar n normoal mens n poar doage zat aan har. Mor dat dut nait ter zoake. Man was schienboar aaltied en aiveg gammel. Aalsmor zag je hom tiedens t waark griepen noar zien broodpude. t Kaauwfebriekje ston aiglieks nooit eefkes stil. t Zol veur t oldske ja ok slim ondankboar west wezen as e mit n pongel stoede weer thoes kwam. Zo was t gain meroakel, dat elks aan hom zain kon, dat Haarm n goud kosthoes har. Woog n dikke twijhonderdtien pond. Boksem mos e over t lief sjorren en hupzelen broeken, dat e nait op blode gat kwam te stoan. Zien raive, woar e schienboar slim wies mit was, höng under n groot òfdak en har e de leste joaren nait aans zain as in spaigel. Broekde zien kwoajong allènt veur t woaterlozen. Geessien har heur boek der zunder dat fertuut al meer as vol van. Kerel nog aan tou, hou mos ze zun baarg vlaais op heur verstaauwen? Aan kinder wazzen ze doarom meschain wel nooit toukommen, of zol dat n aander reden had hebben? Achter vrömde gerdienen is t min kaarzen eten. Wel zegt, dat doar nait n bult woorden over valen of emmers vol troanen oetstört binnen, veur en aleer zie zoch altmangs doarbie dele legd hebben. Nee, dat hoofdstuk ‘van bil goan’ was veur hom al lang ‘voltooid vleden tied’. Overgens kwam ok t woord ‘òfvalen’ in zien woordenboukje nait veur. Hij kon t aans nog nuver handen. Huifde nait n zet as hongerlap op hongerkaamp om spiekervet te worren. n Moagverklaainen was bie hom nog lange nait neudzoakelk. Vuilde zoch wieders nog goud veerdeg. Al leverde t zitten en veuraal t in t ind kommen hom bie toeren nog wel ains wat aksies op. Mor gain gesoes, Haarm Hebels stond nog mit baaide bainen en t lief veuroet op dizze eerde. Ogen keken wies wereld in. Lu haren der ja meer hinder van as man zölf. En per slot van reken, mos hij t er mit doun. Doar har n aander ja ok niks mit neudeg. Bakker Boels har t er mor goud mit. Ok t oavendeten glee der bie hom meroakels in. Kon ja sikkom nait zat, mor dat was schuld van t wief, zee Haarm. Dij kookde bar lekker en zedde t hom ja veur. In t ind von e t onfersounlek t bord nait leeg te moaken. Dat kon e zien kokkie ja nait aan doun. Geessien lagde din mor wat. Mog der zölf aans ok wel wezen. t Was dat ze n bèrre van honderdzesteg centimeter braid haren, aans mos aine der wel noast op grond liggen. Haarm en Geessien, twij schommelkonten, wazzen lu mit n bult plezaaier in t leven. Loat t volk mor soezen, zie huifden nait te zuiken, as ze nkander ains neudeg haren. En per slot van reken wat het n aander ok mit n aander neudeg. Zie haren in aalsgevaal genogt om bie te zetten. Dokter wis t pad noar heur hoes amperaan te vinnen. Terwiel in t noajoar n baarg lu der bie liggen goan mozzen, göng scheel heur deur voak veurbie. Goie kost göng der mit deur en aaltied voldounde stoede veurhanden. Beder aptaik was der in heur ogen ja nait. Zolaank zie zo nog n pooske op eerdkloot blieven mogten, heurden je t twijtal nait kloagen. Wat nog veur t span in t vat zitten zol, was veuralsnog n groot gehaaim, woar zie heur de kop nait over wensten te breken. Kwam tied, din zol ploage ok wel komen. Woarom je drok te moaken over zoaken, dij zoch meschain doch nooit veurdoun. Soam haren ze genogt dieverdoatsie en wazzen tevree mit elke dag dat ze mekoar weer goimörgen touwènsen konnen. Haarm Stoetje hoopte nog n haile tied zo soam mit zien Geessien hin te goan. En nou plotsklapsI Onveurstelboar! As n slag bie helder hemel dizze ‘hemelvoart’. Dit was ja van de rötten besnuvveld. Wel dut nou zukswat en dat ogenschienlek altmoal zunder reden. Teminzent, gain mens kon begriepen, woarom Haarm oet t leven stapt was. Mos docht heur wel goud maal in kop west wezen. Geessien mout der per ongeluk achterkomen wezen, dou ze de hond zag, dij mit zien kaauwfebriekje gaangs was. Dou ze noar boven keek, zag ze heur kerel hangen op beune. Noaber Rieks, dij op heur gereer der overtou kwam, har hom lössneden. t Vuil aans nog nait tou mit Haarms pestuur. Dokter kon niks meer veur hom doun. Man wat n boudel! t Volk was der recht befoezeld van. Wel har zukswat nou denken kind. t Begroodde heur aldernoarst veur Geessien. Gain pampiertje har e achterloaten, zo bleef elkenain in t onwizze. Soam hebben ze Haarm Stoetje noar t kerkhof brocht. Allerhaande proat het d’eerste doagen vanzölf nog wel de ronde doan. Gizzen dut aans mizzen en moakt gainaine wiezer. Gainent kon zoch indenken, woarom Haarm tot dit besloet komen was. Binnen t joar het zien vraauw t spul verkocht en is verhoesd noar n dörp evenpies wiederop.
Doe denkst weer aan mie Bie een westenwind In t veld mit waait en hoaver Doe vertelst de zun Aan zien blaauwe lucht Dat wie lopen in t laand van gold
Zie nam heur laifste mit Veur n körte dreum In t veld mit waait en hoaver Mit heur hoar al lös Vuil zie in zien aarms Om heur tou t laand van gold
Wilst doe bie mie blieven Wees mien laifste laif In t veld mit waait en hoaver Wie vergeten de zun Aan zien blaauwe lucht As wie liggen in t laand van gold
Vuil de westenwind As dien laif heur oam In t veld mit waait en hoaver Zai trilt in dien aarms As dien mond heur vindt Om joe tou t laand van gold
Ik wait, ik heb nait voak wat touzègd En beloften heb k ook wel es broken Mor ik zweer in de tied dij ons blift Lopen wie soam deur t laand van gold Lopen wie soam deur t laand van gold
Joaren gingen veurbie Sunt dij zummerdoagen In t veld mit waait en hoaver Kiek de kinder speulen As de zun verdwient Om heur tou t laand van gold
Doe denkst weer aan mie Bie een westenwind In t veld mit waait en hoaver Doe vertelst de zun Aan zien blaauwe lucht Hou wie luipen in t laand van gold Hou wie luipen in t laand van gold Hou wie luipen in t laand van gold
Ik mout kaizen. Klappen veur de lopers van de Klap tot Klaploop op Knoal of de kiekkaaste inschoakeln en mit n pude chips op t lief noar Parijs-Roubaix loeren. Nait kaizen kin ook! Eerst de Klap tot Klaploop, doarnoa t fietsen. De weg taaistert de schounzolen van de wedstriedlopers. Gekwiel. Gestin. k Stoa langs de kaande van de stroade. Ik kiek noar t asfaalt. Schier, glad asfaalt, strak aanlegd, doar runst lekker overhin. Hou mui j’ook binnen, kinst ter hoast nait over strukeln.
In de doagen veur de Klap tot Klaploop zag k de lu van de gemainte de leste hobbels en bobbels votwaarken. Dailen van de weg kregen nij asfaalt, scheuren wuiren vuld mit swaart teer. n Schiere, spaigelgladde weg is n goie rekloame veur n gemainte. Vanòf t stee woar k tegen de leunen van de brogge hang is t nog viefhonderd meter noar de finish. De leste lopers kommen veurbie, ze goan veuruut mit schaive vouten en pienleke scholders. t Is meer gengeln as runnen. In de bochte noar d’Esperantoloane staait n Shantykoor haard te zingen. De moat van t jaalstern akkedaaiert nait bie n runnende twijvouter, t heurt as n plof dij nait op gang kommen wil. In de wiedte zai k mien jonkste zuster. Ze het nog achthonderd meter asfaalt en n soeze wind veur de koezen. t Is gain runnen meer wat ze dut, ook gain lopen of wandeln, t is kroepen en hinkeln in ain bewegen. Ze gaait hoast nait veuruut. Achter heur rieden vaar bussies van ploatselke gerazies vol mit oetvalers. Ze prat mit de bierieder in t eerste bussie. Ze tokselt nog n poar meter deur, ze stopt, dinkt n poar tellen noa, en stapt stief van de piene in. Gliek noa t leste bussie krigt de weg n beste beurt. Eerst t roege haandwaark mit n bezzem van takken, doarnoa kommen de veegwoagens. t Is zundagmiddeg haalf drij. n Tied woarop n wielrenner jeukerij krigt. Ik gengel noar huus, honderd meter vanòf d’iezern brogge. Ik dou de kiekkaaste aan, k nuzzel mie in n lekkere stoule, de pude chips blift in de kaaste. Zeuven wielrenners rieden over n weg mit klinkers. Fiefteg meter achter ze jagt n roazend peloton. Over twij kilometer kriegen ze stroke zeuventien van Parijs-Roubaix veur de roadens. t Bos van Wallers. t Is der aaltied drok. De kiekers kommen tiedens dizze wedstried nait veur glad asfaalt, ze willen n weg zain mit vlinten, t laifst schaif deur nander. De weg deur t bos is schier moakt. De slimste koelen binnen deruut en de baarm ligt ter goud bie. ’t Bos is om deurhin te rieden, nait om te mietern,’ war t beschaaid van d’organizoatsie. Langs de kaande holdt n kerel n swaartwit spandouk in de locht mit rekloame veur n bedrief in grond- en sleupwaark. In tied dat de renners over de vlinten rieden, joekseln d’aarms en de scholders haard hin en weer. Vaarentwinteghonderd meter bozzeln over stainen en groes uut de tied van Napoleon. In dij joaren zat asfaalt nog nait in d’hazzens van de mins. n Poar kilometer wieder holt de Grunneger renner Riekent van der Veen in ainen n haand in de locht. De stainen binnen de boas over zien fietse. t Stuur is òfknapt. Hai slentert nog drij meter op zien fietse zunder stuur en vaalt overzied tegen t minne wegdek. Van der Veen blift doezelg liggen en begunt te grienen. Zien linkeraarm staait hoaks op t liggoam. Aander renners, motorrieders en auto’s broezen mit veul lewaai veurbie. De renner uut Grunnen is t nijs van de dag: ‘De kerel zunder stuur.’ En hai wait dat e in n ambelaanze wieder mout over de roege, schaive vlinten. Hai zugt zok vandoage nait terogge in d’oetslag van ParijsRoubaix. Ik kiek noar buten en zai n lege stroade mit dranghekken dernoast. De sundoagse sport is mörn vleden tied. t Nije asfaalt op Knoal is veur d’auto’s en de vlinten van Parijs-Roubaix veur de Franse boeren.
Zien kruun dij is nog lang nait koal. Al is t wel n hoogbejoarde. Hai is t olste van ons mitmekoar. Mit worrels daip ien d’oarde. Hai staait ien de Notoarestuun. Dij beuk zo stoer en groot. En schient de zun ons baiden op kruun. Din denken we an leven en dood.
Ik kwam heur tegen aan d’Oosterhoaven. En of k t groag wol, of dat k t verwachte. Mor hail even haar k t idee as of ze noar mie laagteI Ik kon heur nait en zai mie net zo min. Mor wat ik wel hail zeker wis. k Haar haile dag weer goie zin.
n Hoogbejoarde Joargetieden trötseernd Vanóf t eerste levenslicht Verbonden mit d’oarde Nog nooit veur n störm bezweken Let hai nou van zich spreken As n hoogbejoarde
Partie luu vinden t hail normoal dat ze vrij benn n in heur doun en loaten.
Dat zel den wel n mooie gedachte wees n, mor as der ain koukop in de wereld is, dei doar
misbroek van moakt en zien aigen denken opleggen wil aan aal t volk, den heb je krieg/oorlog!
k Herinner mie van de joaren zesteg, dat achter de Vrijheid -strokartonfabriek in Ommelanderwiek nog n stroate lag, woaras n keukenbedrief vestegd was.
Op n geem moment besloot de directie, om bepoalde reden, dat dij nait meer broekt worden mos…..
Van d ain op d aander dag was dei keukenzoak compleet van de wereld oafsloten!
Procedeern hailp nait… mit tot gevolg, dat deur alle ellende de zoak sloten wuir en de vrouw des huizes -hailndaal kepot- der deur oet tied kommen is.
Maai 1964 hebben mien ollu heur boerenploatse verkocht en binnen ze verhoesd noar Gasselte. n Boer oet aigenste ploatse het t haile spul overnomen. Niks mis mit, zel je zeggen, mor nou komt t:
Dou nije boer op penzioun göng en gain van baaide jongkerels boer worren wol, het e – n poar joar leden – zien stee verkocht aan wat lu oet t westen van t laand. Nait aine mit noam ‘Antiek’ op deure zoas je voak zain, mor n kunstemoaker dij mit n bult iezer gangs wol om doar n nijmoods kunstwaark van te moaken. In grode schure kon e ja knutern zoveul as e wol. Zat doarbie gain mens in wege.
t Börgerhoes doarnoast het e in loop der tied weer in olle, eerste stoat terogge brocht. Wat wil nou t gevaal? Tiedens t breken en hemmeln vond de vraauw des hoezes, under in n kaaste under vlouer n stovvege vlèzze mit doarin – amperaan zichtboar – n opvolden stuk pampier.
Dobbe kreeg ze der nait of, hou ze ok pebaaierde en knooide; ok heur kerel dij der overtou kwam, kreeg t nait veur nkander. Baaident wazzen aans wel slim nijsgiereg wat veur gehaaim der doch wel in dij vlèzze zitten zol. Van dij gevolgen hij vlèzze in diggels sluig en t rolleke veur t kriegen lag.
Veurzichteg het de vraauw t pepier oetrold, woarnoa n mit haand schreven tekst teveurschien kwam. t Bleek zoch oet, dat het hoes in 1908 baauwd was deur mien overgrootvoader Willem Sanders dij traauwd was mit Beertien Hebels. Ze kregen vief kinder vaar jonges: Roulf-oom; Berend- Oom; Haarm- oom ; Oom Roelof en n zuske Haarmke dij nait hailemoal in odder was.
In 1919 het Willem t hoes mit n dikke tien bunder gras- en baauwlaand verkocht aan Hendrik Siebring. Aacht joar loater het mien noamgever, opa Roelof Sanders Willemszoon dij traauwd was mit Geessien Hoving het spul overnomen en het timmerman Warringa der n grode schure noast zet.
In t oorlogsjoar 1940 is mien voader Hendrik op dizze stee komen. Soam mit Driesje Ottens oet Odoornerveen. Ze hebben hierzoot nuver boerd. Nait allènt financieel, mor ok twij kinder binnen op wereld zet. In 1942 kwam ikzölf en in 1946 as n bevraaidenspopje mien zus Jannie. Hiermit kwam n riekeluuswens van voader oet.
Dou der n ruilverkoaveln aan zat te komen en ‘ik zee de gek’ gain sinneghaid aan t boeren har, het e in maai 1964 t bedrief overdoan aan W. Hoving Willemzoon. Zo bleef t spul doch nog wat in de femilie.
t Bleek zoch loater oet, dat mien voa, dit schriefwaark bij zien òfschaaid van stee op dij ploatse achterloaten haar. Nait bepoald n vermeldensweerd meroakel , mor veur femilie doch n schiere herinnern. t Òfschrift van voaders ‘aarvenis’ het n nuver ploatske kregen as n aandenken aan t hoes woarin k geboren en getogen bin en woaraan k nog zoveul daaierboare herinnerns bewoar.
Dat staait te lezen op de veurste bladzie van de webstee www.groningerwoordenboek.nl. Der ston n verwiezen onder noar www.detaartenkraam.nl, n webstee woarst spul kriegen kinst veur t moaken van dit Grunneger gerecht.
Eerst even over de spèllen: Is t poffert of povvert? t Leste, wat mie aangaait. k Wait nait aans, as dat wie Grunnegers altied n dubbele V bruken, woar in t Nederlaands n dubbele F schreven wordt. En zo staait t ook in Siemon Reker. Ik schrief t zoas t in dat buutswoordenboukje staait.
k Mos lestdoags n kedo veur aine kopen en t leek mie wel wat tou om es n Povvert van Popko te geven. t Is n moal wat aans as n bloume. Doarom heb k veur de joarege n povvertpakket kocht, doar n povvertpane, povvertmix en n resept veur Oldambster povvert in zaten. t Kedo was goud aankommen. n Dag noadat k t geven haar, kreeg k al bericht dat de povvert moakt was en goud smoakt haar.
Om antwoord te geven op de vroage: Nee, k haar nog noeit povvert had. Dat is vanzulf wel n beetje schaande, want n eerliekse Grunneger mout wel aalgedureg n moal povvert eten. En dat mout n echte Grunneger wezen?
k Kin mie nait herinnern, in d’aachtendatteg joar (en sikkom n haalve) dat ik leef, dat t ook moar ain keer bie mien ollu op toavel kommen is. Mien moetje lust t nait en moakt t ook nait. Doardeur haar k al vaarendatteg joar gain povvert eten. Moar in de vaarenhaalf joar dat k op miezulf woon, haar k t ook nog nait had. Tot veur kört…
Mien hulp kwam lest mit n povvertpane en het t veur mie moakt. Och man, wat was dat ja lekker. t Smoakt ja zo goud, dat wil k voaker eten goan. Moar nait uut de povvertpane van mien hulp, dij is mie veuls te groot. Kinst der n povvert in bakken, doar k wel zes moal van eten kin. De povvertpanechies van Popko binnen nait slim groot, doar kin ik t wel mit doun. k Goa mie doar eerdoags aine kopen.
Zo, hebben joe ook weer zo genoten van aal dat ies en scheuveln en nait te vergeten dat laangeboan rieden op de kunstiesboanen van os jongs en wichter. Laankoet op de baank veur dij kiekkaaste hou dij haardlopers t der òfbrochden. Spannend en gelokkeg…. de besten hebben t weer wonnen in dit sekonden-, wat zeg ik, doezendsten van sekonden-spul. As ik dat zo aan zai, kom k aaltied weer oet bie mien jeugd dou ik omstreeks zeuventien, achttien joar was. Dou ston ik ook op de boan tussen aal dij kampioenen, wat zeg ik, ik was dou zulf ain van de kampioenen.
Ik streed indertied met de wereldkampioenen mit om de hoogste eer. n Hail joar haard trainen om goud veurberaid aan t scheuvelseizoen mit te doun. Veul luit ik der veur stoan, want ik wol en ik mos kampioen worden. Joe binnen nou aan t denken…nooit van mie heurd…dat is vrumd. Hebben joe nooit mien noam in kraant lezen, of hebben joe vrouger nooit noar de kiekkaast noar t scheuveln keken? Ik was in dij tied, zoas men dat nuimt, n netuurtalent, dij de beste rieders van de wereld zien hakken zain luit. Zowat op ale òfstanden heb k doudestieds nije rekords reden.
Aan belangstellen haar k ook gain gebrek, t was aaltied n kommen en goan van mensen om mie tou. Fans nuimen ze dat tegenswoordeg. Veuraal van wichter kreeg k hail veul aandacht. Der was der ain bie dij kon nait van mie òfblieven en noa n zwoare inspannen streek ze mien gezicht òf mit n waslapke en dee niks aans as deur mien hoar strieken, want ik mos der goud opstoan. Joa je konnen dou nog hail dicht bie de rieders kommen. Ze haar mie aaltied stief vast, zo baange was ze dat aandere wichter mit mie votluipen. Ook dij keer dou ik bie n grode kampioenschap op de viefdoezend meter de allerbeste wereldtied neerzet haar. Ze wol mie bie de streep wel smokken, mor duurde nait omdat der zoveul mensen om mie tou stonnen. Ze kreeg doar ook gain kans tou, omreden dat ik van bliedschop niks aans dee as n wilde om mie tou springen om dizze topprestoatie.
Joe kinnen mie haildaal nait meer herinnern? Mien noam zegt joe ook niks? Vrumd…Kinnen joe de winter van 1963/1964 nog herinnern din? Dat was dou n zeer strenge winter, mor nait allain streng, t duurde ook laank en alles zat dichtvroren. As joe je mit joen swaiterge handen aan n lanteernpoal of brugleunen vastgrepen, din zaten je vast.
Kinnen joe je dat nog wel herinnern din? Nou in dij winter wuir ik de grode kampioen! Begunt t joe nou te doagen? Nee…..nog nait? Nou dat kin woar wezen, want dij winter was t dat k mit scheuveln even maal mit mien heufd op t ies terecht kommen bin. t Was zo slim mit mie dat ik noar t zaikenhoes mos, omreden ik boeten westen was.
Dou ik weer bie mien positieven kwam, lag ik op n koamertje. Tilleviezie ston op n toaveltje achter mien bèrre. Noast mie zat n laif, knap verpleegstertje dij mie nait òfblieven kon en aingoal deur mien hoar streek en mit n nat waslapke aalgedureg mien gezicht òfveegde. In de koamer waren nog meer mensen hail drok dounde en dij keken aalmoal noar de tilleviezie. En waiten joe wat doar op was…? Juust, n verslag van de wereldkampioenschappen haardrieden en nog wel van de 5000 meter woar n nije wereldtied reden wuir.
Dokter zee loater dat ik gain noadailege gevolgen van dij klap op t ies over hôllen haar. Zo denk ik der joaren loater nog zo over, mor der binnen paartie lu, dij…, och loat ik t mor nait zeggen. Mor ain ding is zeker… ik wil nog aaltied kampioen worden!
Gezienus zien ol heer wer al nuver old en nou mos e vannijs te ogen keuren veur riebewies. Vrouger haar e veur zien minne ogen pefester had. Dij kon e ja goud omreden dij laip bie hom op laand te joagen en brochde ol Gezienus mit Midwinter aaid n hoas. Boetendes hufde hai nait te betoalen dou pefester hom ien behaandeln haar veur zien ogen, dou e oller wer. Pefester haar dou onnaaierd òl mos ain glas hemmen mit n òfwieken noar links en aander mit n òfwieken noar rechts en aiglieks mos e kop schaif hollen om goud zain te kinnen, van dij gevolgen dat ter ook nog n sirrel ien baaide gloazen mos. En grode gloazen vanzulf. Dou e der n moal mit trekker overhìn reden was, mos e n nije hemmen mor dij eerste fok doar gaf ol man nog aaid van op dat t zo’n meroakel beste west haar. Pefester haar t ter schaande genog, laank leden al weer, tou doan. Opvolgers van pefester wazzen ook goud heur, doar wol e niks van zeggen, mor joagers wazzen t nait en hai mos nou gewoon betoalen as e der kwam.
Nou was e tachenteg worren en riebewieskeuren kwam der vannijs aan. Gezienus haar al zegd dat e dokter mor nait tegenproaten mos. “En ook gain gesjank over dij eerste bril van joe, din dat nemen ze joe nait ien daank of”, haar e ook nog zegd. Pa haar ientied oetvonnen dat keurensdokter n vraauw was en hai haar zuk lekkere klonje op doan. Dìn zo’n jonge vraauw dij ol kerels keuren mos, zol wel nait veul ophemmen mit staank van olle lu, haar e docht. Hai stonk der over van klonje. Zo zegd, zo doan en bie t onderzuik proatte hai nait tegen; dee krekt wat dokter zee bie t loeren deur t mesien en t ging meroakel, benoam omreden e of en tou, as e n lettertje nait goud zain kon, gaauw even boeten t apperoat om keek. Dokter haar niks deur, dochde hai. Zai keek ien papperassen en zee dat t veurege moal bie aander dokter ook goud west haar. “Hemmen ie dou ook zo smokkeld as nou bie mie?” Schrokken wol e t eerst nait tougeven mor krekt op tied dochde hai dat e heur ja nait tegenproaten mog van zeun en doarom gaf e tou. “En rieden ie nog aaid schoavrij?” was volgende vroag. “Joa heur, òflopen tien joar niks meer had.” Dat aine luk deukje van òflopen week vergat e mor even. Doar was ja ook gain plietsie bie west en hai haar t zo even òfakkedaaierd mit aigender van aanreden auto. En dat aandere akkefietje, dou e n stuk of wat poaltjes nait zain haar eer t te loat west haar, was zien schuld ja ook nait mor van gemainte dij baarms nait maaid haar. “Nou” zee ze,” haaildal goud is t nait. Ie binnen n twievelgeval. k Zel joen dossier ais noakieken”. Dat gaait mis, dochde ol boer, mor dokter zee even loater dat e veurege moal touzegd haar aal joar even noar zien ogen kieken te loaten en ze kon zain dat e dat ook doan haar. Haar zeun toch geliek had, dou dij doar op stoan haar. Zulf had e docht dat t nait belaangriek was om elk joar even hìn te goan. Was ja votsmeten geld, haar e wat gramnieterg zegd. Mor jong haar volhollen en dou was e mor goan, ieder joar vannijs. “Van mie kriegen ie der onner zulfde veurwoarden drij joar bie, mor wees veurzichteg”, ludde t ìndoordail. Dat huifde ze gain twij moal zeggen. Bliedeg mor hister ree e votdoadelk deur noar Gezienus op ploats om t te vertellen en dat e nog primoa rieden kon. Hai zol jong wel ais mit zien proatjes dat t aiglieks nait meer vertraauwd was dat e mit auto bie weg was. “Dat ie joezulf wat aandoun is doar nog aan tou, haar e zegd, mor stel joe veur dat ie n aander t zaikenhoes ien rieden.” Dat haar ol wel even aan t denken moakt mor hai zol jong nou votdoadelk even t goie nijs vertellen en dat e nog best vertraauwd was achter t stuur. Veur dat e der op verdocht was, was e al bie ploats. Mit n grote swaai stoof e t haim op mor dou ging t eefkes mis. t Was hom krekt tou of haim körter worren was. Hai was zo mor bie hoge muur. Mit n hoop rebulie kwam auto tegen boanderdeuren aan tot stoan. t Kroakte en schudde van aal kaanten. Schrokken kroop ol man auto oet. Wat was e flaauw. Nog flaauwer wer e dou zeun der over tou kwam en zee: “k Haar t joe ja al n moal of wat zegd dat ie nait meer vertraauwd binnen mit auto bie weg.” “Och, verrek om mie”, zee pa, ” Dat mag dìn wel zo weden mor k bin ja hail nait bie weg, mor bie die op t haim.”
t Veurnoame herenhoes, mit grode toenen en mit grachten der omtou doar swoanen ien dreven, ston stoef bie dörp. Toenen waren aanlegd ien Engelse landschapsstijl, slingertoen ien t Grunnegers. t Landgoud was aigendom van femilie Van Pattenburg. Olle Van Pattenburg haar ien t lest van 19e aiw goud boerd as baauwboer en het dit hoes dou zetten loaten. t Was n groot gebaauw van twij verdaipens mit neoclassicistische gevels, strakke hoge roamen, architroaven. En n bordes, doar ze summers ien boeten zaten te theedrinken. Femilie Van Pattenburg haar n hoesholdster en n hoesknecht. Over de leste is n anekdote. Dou meneer ais n nije hoesknecht hebben mos, zee e tegen elke kandidoat: ”Ik ben n man van waaineg woorden. As ik zó dou (n geboar mit wiesvinger), din mostoe doalek kommen.” ”Dat treft”, zee sollicitant, ”ik ben ook n man van waaineg woorden. As ik zó dou (schudde mit kop), din kom ik nait.” Hai is t nait worden. Henk Blink was der toenman. Mit zeuventien joar kwam hai as loopjong aal bie dizze femilie aan t waark en het zien fieftegjoareg jubeleum der ook vierd. Dat ging mit n groot feest ien t dörpshoes, n lintje van Vraauw Keuneg, n recepsie, n serenoade van t meziekkorps en as kedo n Solex. De Van Pattenburgs waren den wel elite, mor nait krenterg. Blink mog zien haile leven mit zien vraauw veur niks ien t lutje hoeske wonen en haar ale snuiholt veur kaggel ook vergees. Blink woonde stoef noast t landgoud. n Groot verschil, zo’n luk hoeske noast t kolossoale herenhoes. Der lagen twij brugjes over grachten, doar Blink ale doagen over mos. n Ainvoudege laag over boetengraacht, vlak bie zien Blink zien hoes. Twij iesdern baalken mit holten plankjes dwaars derover en aan ain kaant n leunen. En ain over binnengraacht, van stain en gaitiesder, veul sjieker, mit sierkettens en trallalechies. Verschil mos der wezen. Mevraauw Van Pattenburg dailde de loakens oet ien en om t hoes. En zai was doarbie slim aigenwies. As zai n geroanium op kop ien grond hebben wol, zat ter veur Blink niks aans op om dij plant ienderdoad ondersteboven ien grond te zetten, hou e der ook tegen prout. Belaggelk vanzulf, mor zo was ze. t Waark gebeurde apmoal met haand. Schildloezen ien laurierbomen werden op odders van mevraauw òfsponsd mit tandenbozzel en sop. t Enorme grasveld wer maaid mit n zaais en mit n holten grashaark aanhaarkt, ‘rief ‘ ien t Grunnegers. Kantenranten mozzen knipt worden mit schoabescheer en laailinden werden snuid mit luk knipscheerke, want mevraauw kon t nait verdroagen dat bloadjes beschoadigd werden. Slingerpoaden mozzen ale zodderdoagen schovveld en aanhaarkt worden, veur zundag. Mor ook ien week mog der van mevraauw nait over poaden lopen worden, t was veur sier. Doarom laip Blink altied op kaant van gras bie t pad laangs en zodounde ontston der ien aal dij joaren n oetsleten padje ien t gras noast slingerpad. Mozaïekpaarken ien toenen waren haalfweg veurege aiw aal laank oet de mode, mor meneer en mevraauw gingen gewoon deur mit t aanleggen van zukse blompaarken mit iengewikkelde patronen en kleurenschemoa’s. Dat wil zeggen, zai bedochten t, mor Blink mos t apmoal doun. Ale joaren was dat weer n dikke put, want dij honderden ainjoarege blomkes werden opkweekt oet zoad, of stekt. Din mozzen ze verspeend worden en verpot, begoten, biesnuid en ontloesd. En din ain veur ain ien grond. t Grode hoes was haildaal onderkelderd, vlouer laag n dikke meter boven t maaiveld. Keukenroam boven t aanrecht, aan achterkaant van t hoes, zat zodounde meer as twij meter boven grond. As Blink smörgensvro om odders kwam, mos mevraauw heur wat te keukenroam oetboegen en keek zo noar beneden. Blink keek aingoal omhoog mit kop ien nek. Zo haren ze doagelks verslag mit nkander, ook letterlek mit standsverschil. Blink haar mit meneer op legere schoul zeten en kon minstens zo goud leren, ondanks dat meneer bieles kreeg. Mor meneer ging deurleren ien Stad en oetaindelk noar akkedemie. Blink mos noa zesde klas doalek aan t waark. Dat standsverschil was veur hom gain perbleem, hai was slim gezagsgetraauw. Hai zol nooit tegen meneer of mevraauw ien opstand kommen. Der waren nou ainmoal laaiders en volgers. Blink zien vraauw von t gekmanswaark, dat hai hom zo behandeln lait. Mor zai mos ook wel ais wat van mevraauw aanheuren. Over t opvouden van heur lutje zeun bieveurbeeld. Zulf haren Van Pattenburgs gain kiender, mor mevraauw haar der n bult over lezen. En mevraauw wis ook ales over t hoesholden. Vraauw Blink hil heur din ook mor stil. Wiens brood men eet… Mor zai mos heur wel ais verbieten. Blink haar n grode plichtsbetrachten. Zo kon e swinters, as t snaachts snijd haar, kwaitn’t hou vro te bèr oetgoan om weg en oprieloan schoon te vegen mit bezzem. Veur t geval meneer smörgensvro nog ais mit auto vot wol. Hai haar der gain opdracht veur, mor hai von t schane dat auto deur vrizze snij ree. Dat gaaf vaastreden snijsporen. Mit n dikke praan snij was dat nog tot doaraantou, mor as weg mor even wit was, dee e t ook. En veur hai op ber ging, laip e ale oavends eerst nog even om t grode hoes tou. Kieken of der ook onroad was. Hai beheerste zien vak as toenman perfekt. Hai kon t gras van t grode, flaauw hellende gazon mit zaais zo strak en glad maaien as n biljartloaken en zunder ain n spierke onkruud.
Hai kreeg der veul complimenten veur oet dörp. Mor opvattens over mooi of nait mooi waren nait aan de orde, ook nait bie meneer en mevraauw. Blink leefde ien n tied dat laank en haard aarbaiden hail gewoon was veur zien stand. Gaauw en goud, was t motto van mevraauw. Toch ontston der deur de joaren bie Blink langsoam t idee dat t n beetje zíen toen was. Meneer en mevraauw werden older en nait beder en bemuiden heur ien t lest wat minder mit toen, laiten aal meer aan Blink over. Hai kon wat meer zien aigen gang goan. En op n duur verkochten ze t herenhoes, t wer heur apmoal te maans. Zai gingen noar Stad te wonen op n sjieke serviceflat. Kiender haren ze nait en aarfgenoamen dij der wel wonen wollen, waren der ook nait. t Hoes mit toenen kwam ien bezit van n perfester mit emeritoat en zien vraauw. Perfester haar bedongen dat hai Blink as toenman holden kon, want zulf was hai haildaal gain toentjeder en zien vraauw nog minder. Zai zaten nog ale doagen ien bouken te studaaiern. Blink was blied vanzulf, hai kon gewoon deurgoan. En verholdens waren ienains haildaal omsloagen. Blink ging nou perfester vertellen hou t mos mit toen en dij von ales best. Dat verstaarkte t gevuil nog meer, dat t zien toen was. t Waren zien alermooiste joaren. Mor perfester kwam noa n poar joar zo ienains oet tied en t hoes wer weer verkocht. Nou aan n reder oet Delfziel dij hier op stand rentnaaiern wol. Hai was nog betrekkelk jong, mor financieel al boven jan. Dizze man ging der zulf maank en haar Blink nait meer neudeg. Het ging nou mit mesienen en apperoaten, n zitmaaier, n bladbloazer, kettenzoag, strimmer, elektrieze heegscheer. Het was n gebrom en gebroes en ook lang nait zo netjes en persies. Per groatsie mog Blink der nog aal kommen. t Was Blink n doorn ien t oog zoas ter nou ien toen omweg ging. Onpraktieze en onhandege gedailten werden gras. Gain mozaiekblompaarken meer – werden ook gras. En ook gain aanhaarkte poaden, doar kwam grint op. Summege stafolde bomen gingen om, zai gaven teveul schaar en reder wol veul ien zun zitten. Hai haar ook twij kaalver van honden. Dij vlogen aingoal deur toenen en vernailden veul aan stroeken en planten dij der nog stonden. Blink haar voak woorden mit reder as e hom aanwies geven wol, want dij trok hom der niks van aan. Dat gezoes van dij ol kerel was reder laiver haildaal kwiet. Blink op zien beurt vernam op nduur wel dat t zien tied west was. Hai trok hom vrokkerg terug ien zien hoeske en zien aigen lutje toentje. Mor hai keek nog aingoal mit peerogen noar slingertoen en motjede aingoal op reder en ales wat dij verkeerd dee. t Hoes is ientied alweer n moal of wat verkocht. Zit nou n filioal ien van n landelk bedrief en toen wordt onderholden deur n hovenier. Van oorspronkelke grandeur is nait veul meer over. Op stee van t grode boetenterras is n parkeerploats aanlegd. Weg is asfalteerd en n stuk braider moakt en soavends is t overaal n zee van licht. Slingerpoaden bennen hoast onherkenboar, ales is vergrasd. En grachten zitten dicht van rep en roet. Henk Blink is dood en t ainvoudege brugje over boetengraacht bie t lutje hoeske is ook vot.
Saddam Hoessein leefde nog en haar n beheurlek grode bek! Achternoa is t aal goud kom- men: hai het zulf t loodje legd. In de joaren tachteg van de veurege aiw was t nogal reureg in de wereld! d’Amis kreeg n t oareg op d’heupen van Saddam zien geroup, dat e de wereld betern wol…. Allah is groot!’ was nait van de locht en elk mos Moslim worden!
Zoas elke weke t geval was, kwam ik dinsdagsmörns in zien neern aan de Troanendalloane langs veur n advertensie. (Manske Mulder van de verkoophallen in Westerlij). Hai haar n grode grijns om zien smoel en nuigde mie mit noar achtern in d’loods. ‘Doar moust mie even n schiere advertensie van moaken’, zee e, wiezend op n grode stoapel gasmaskers en blikken deuzen… (overlevenspaketten van Struyk) ‘Kerel’, zee ik, ‘wat hest die nou den aanhoald?’ ‘Bedenk die ais, hou of ik van dat spul òfkom. Dat is dien waark ja…’ ‘n Kop kovvie?’ ‘Joa, ken k nog wel even wachten. Mor k snap nait, woar astoe dat spul slieten wilst!’ ‘Moak d’advertensie mor wat groter as aans, dat ken t wel lieden ducht mie’. ‘k Heb der besol veur geven.’ Hai zag schienboar aan mien gezichte, da k ter oardeg muite mit haar en mout docht hebben, dat n wat grotere advertensie mie helpen kon bie t opbedenken van n goie tekst. Onderwegens haar k aans niks in kop as dij rðttege gasmaskers! Op kantoor in Laangestroate vruig k t wichtje achter t buro: ‘Zolst doe der wat veur waiten?’ ‘Nee’, zee ze. ‘Wie wil nou zoiets kopen? Zijn ze nieuw?’ ‘Nee, t is aal gebroekt spul’ mompelde ik. De kop knapde mie van de gasmaskers… t Taimke ‘as de nood t hoogst is…’ kwam veurbie en joa: ik haar n tekst! Veurop t Nijsblad van t Noorden ston mit n vedde kop: ‘Amerika verdenkt Saddam Hoessein van het maken van nucleair oorlogsmateriaal…’ Wij zijn niet bang voor Saddam! Was d’eerste regel, dij k op pepier kreeg. En op n duur haar k d’haile advertensie kloar!
t Was n schiere dag in maai – allaank vot mit scheuvels, mous en zoepenbrij Luchtege lenteklòkjes en n barstende iempikkertje-aai en Lammechientje – ons nuver hangbuukswientje het mit heur alderlaifste beminder nou heur swieneliefke vol mit swienekinder Dokter keek en zee: Lammechientje t is zowied – dammee pokkeltje plat en swienepoppies kwiet! Evenpies paarzen en joa hor – doar was Lammechientje heur mozzelgoud – Heur liefke was mit tien tiddelurpies proppendevolstaauwd Floep, n flòide van n sìnt – vlöt noa nander: Porkie en Bessie, Biggie en Bennie, Kotie en Leddie, Kaarm en Noadje, Lammie en noa even wachten en nog even wachten – leste loopswientje: Hammie! Elkenain op kroamveziede – feestelk filesetaaiern en leutje pulskepoppies over swiene-snoede aaien
En din – rust in de keet in t swienekotje votgeliek om bocht veur Lammechientje en Lammetinus uut Swieneparredies mien wens: veul swientjesgelok mit alle swieneporkies
Ik goa wieder – op zuik noar n aander parredies of kureg nais Ik was mor n pazzipant – op deurraais.
Asve n weke vot goan brengve ons Drentse Patrieshond wol ais noar Paitershouve. Kennel – net even boeten t dörp – bestijt al viefteg joar. t Is al weer n zetje leden dat zeun t spul over nomen het. Hij is non ook al weer dik in de viefteg en zien zeun drijt mit um barrel dammeet weer van hom over te nemen. t Is der altied drok mit bringen en hoalen. Boas van Paitershouve het altied ale tied van de wereld. Lu kommen aine veur aine in zien ketoortje woar hij op n grode swaarde direktiestoule zit en joe ieder moal weer zulfde laange lieste invullen lèt. Kin ja veul sneller in computer, moar doar dijt boas nich aan. As t pepierwaark kloar is holdt e joe as t aits kìn nog even aan proot. Netgliek houveul lu der boeten te wachten stoan. Dat kìn hom niks schelen. t Begunt maisttied mit vroage woar raaize noar tou gijt. En kinnen der gif op innemen dat e t den overnemt mit mitdailen dat e zulm nog mor ain keer in zien leven vief doage op vekaansie west het. En dat von e ook genog. Hai was op Tessel west. Noa twai moal n rondje over t aailand was e der schier kloar mit. “n Beetje laand en wieder aal wotter. Kìnnen der nich òf. Ask mit vraauw oet göng te eten, bleevve mor wat zitten um tied te doden. Man, kwam gain ìnne aan. Vief doage! En aal doagen heb k even beld hou of t op Paitershouve was”. Midden maank zien verhoal göngk ook diskeer weer stoan. Vanzulf bleef boas der netgliek um deur vertellen mor geven op zo’n menaaier toch n soort taiken òf zeg man: t wordt tied. Boas perbaaierde mie nog weer in stoule te proten mor ik hail poot stief, zee ‘moi’ en luip noa deure. Doar stön al n vraauw op hoge hakken, mit n Poedel op hoge bainen, te wachten zunder dat ze t wachten kön. Baaident wat last van de zenen dut mie. Zo zug Paitershouve aal stadse lu mit honden aan zuk veurbie goan. Van voader op zeun op zeun. Al viefteg joar bekieken ze koppels dij veurbie kommen. Jachteg um n poar weke aargens wied vot rust te vinden. Haile wereld komt laans. ‘Sneu waark’ dinken ze vanoet direktiestoule, ‘op Paitershouve is t ja aal doage vekaansie’.
Midden in nacht t was n uur of vaaier heurde ik n heldere stem dij ruip mie bie noam Vanoet daipe sloap kloar wakker göng ik bèrre òf luusterde bie trappen en keek deur sloapkoamerroam swaarde stilte in n Vrumde wereld lag boeten te wachten mor gainent vong mien hier bin ik op Mit echo in kop göng ik weer op bèrre en bleef nog n zetje luustern mor t roupen kwam nich weerom
Mug vloog op ain van hoorns van bol en bleef doar n tiedlaang zitten. Krek dou e wieder vlaigen wol, moakte hai n neudelnd geluud en vroug e bol of dij groag wol dat e vot goan zol. Bol zee: ” k Wis nait dastoe der was en k zel die nait mizzen astoe vot gaais.” Der binnen gounent dij heur zulf belangrieker vienden din dat aandern dat van heur vienden.
k Mag mie aal tieden Sums zulf nait lieden En ik prakkezaaier Ien t uur wel vief ketaaier t Lopt mie zowoar finoal ien n kloet k Bin ook lammenoadeg ien de hoed De lucht is graauw Ik schel en snaauw Mien hoar wordt gries Vrouw zegt, liekst wel nait wies Doe….. Bist ja nog n jong kerel De lucht kloart op En boeten zingt n merel
Doe bist mien eerappel k heb die poot, bluien zain en rud en loater die in stukjes sneden in pane bakt mit n broen körske stipt in stip en opeten mit die veur doezendste keer in t parredies
(26 juli 2011: Dagblad ‘Pers’: stalkende eerappelboer krig dwangverplegen)
Bie ons op t dörp woonde doudestieds n maalhibbel, woar honden gain stoet van lusten. t Was din ok n eelske medde, dij t aal beder wis en aiveg en aaltied klebbe lös haar. Deur heur olden, al wat op leeftied, noar d’ogen keken en strontverwend. t Wicht luip aalweg mit neuze in lucht, schienboar baange t snöt te verlaizen. Ze nuimden heur stilkes nait veur niks: ‘Mien snödde’, teminnen as ze wied genogt oet rook was. Nou het elk mins zochzölf nait moakt. Mor gainaine huift doarom aigenwies te wezen en zoch boven t klootjesvolk te ploatsen. t Was mit recht n wiesneus eerste klas, dij wieshaid oet neuze luip. Gelokkeg veur heur haar ze der zölf gain wait van. Doch gunde t volk heur n nuvere oetglieder.
Tiedens bruloft van heur nicht Anna luip t heur aalmoal over gribbels. Pafkede boeten deure, oet t zicht van heur olden vanzölf, as n ketter en klokjede meer in t roeme haalsgat as goud veur heur was. Mos bliekboar strödde aaldeur smeren. Van proaten krigt n mins ja dörst as n peerd. Bie heur kon je aans beder zeggen: as n kou, din dat was ze ten lesten ja ok. Speulde op t feest eerste fioul, flikflooide mit Jan en alleman en simpele Roelf zag kaans schoon en kreeg heur zowied, dat ze baaident in heu te laande kwamen. t Wicht weerde heur oardeg en Roelf haar oavend van zien levent. t Duurde n haile zet, eer t span weer ainegszins teunboar veur t voutlocht verscheen. Ze wazzen wat oetrausd, den höngen wat lamlötteg in stoule achter n glaske prik, t vuur te bluzzen. Veur heur göng noa aal strapatsen t feest as n keerske oet. n Òfsproak veur n noadere kennismoaken zat der noa dizze ainmoalege veuroefen ogenschienlek nait in. Doch luip t aans as t wicht docht haar. t Spanhakken in t heu was nait zunder gevolgen bleven. t Was finoal oet kloeten of zel k zeggen haanden, nou ja haanden, lopen. Gedoane zoaken nemen aans gain keer. Noa n zetje zat Mien mit n lief vol aarms en bainen en Roelf mit reken.
Noa n baarg vieven en zessen kwam t tot n traauwerij. Wel t gat braandt, mout ja op bloaren zitten. Mit ‘duvel’ in t pokkel en wat olderlieke aandrang göng t op gemaintehoes aan. Wel snaachts groot wezen wil, mout t overdag ok zain loaten. Mit n kopke kovvie en n plak kouke wer t gebeuren òfsloten. Huweleksnaacht wer bie Mien thoes vierd. Zel wel nait zo noflek west wezen as tiedens t traauwen bie Anna. Noa n wat seupel begun, is t aal doch nog nuver veur nkander komen. Hebben krek veur Roelfs dood, mit heur twij kinder en aanhang, nog t zulvern huwlek vierd en dat kin tegenswoordeg van elks nait zegd worden.
Doe zitst hier wel mor bist der nait, gedachten in t verleden Dien haart dat kin nog joaren mit, mor t benul is zwoar versleten Ik kom hier voak al kinst mie nait En altied vroagst hou of dat ik hait Of wie mekoar al eerder tegenkwamen
Dien bruier is hier lèst ook wèst, hai het hier uren zeten Mor dien bruier is al joaren dood en dat bist den weer vergeten
Meer zèggen mit minder woorden, dat is echt Grunnegs, Bovenstoande tekst is van Bert Hadders en kwam ik tegen in zien nije album “De Coóperoazie” Dizze tekst is zo’n echt Grunnegse tekst, woarbie mit waaineg woorden zo persies weergeven wordt wat de schriever/ zanger vertèllen wil, dat t de lezer/ luusteroar as t woare onder de hoed kropt. Knap doan Bert. Nog schiere meziek ook! Ik bin benijd noar de rest van de cd.
“Ik wait, der is n tied van kommen en ook n tied van goan. En alles wat doar tussen ligt, ja, dat is mien bestoan.” (Credo – mien bestoan, Ede Staal)
Wat mout je doar aiglieks nog bie zeggen? Ede kon t leven vangen in aal zien ainvoud. Zunder grode woorden, in gewone toal, zoas joe en ik dij doaglieks bruken. Gewoon zoas t is, nait meer en nait minder. Biezun- dere teksten mit unbiezundere woorden, dij binnen staark as Stoal.
k zol vot noar die tou runnen ast joa zegst en gefst mie de kaans din leer ik die beter kennen as k mit die de wereld rond daans.
refraain: want waistoe, k mout elke dag aan die denken en alles wil k die wel geven wilst doe mie dien laifde din schenken ? want bist al n dail van mien leven,
die om mie tou, dat is wat ik wil elk uur, elke dag, elke week zunder die is t zo kil, kold en stil hierdeur bin k al tieden van streek.
refraain:
k kin die al van joaren leden mor duurde de stap nait te woagen k verzon aaltied wel weer n reden t wordt nou wel tied die te vroagen.
loat toch mien ogen noar die kieken mien haart wil k die geern geven die deur dien wilde hoaren strieken en soam deur de wereld din zweven.
refraain:
Dizze laidtekst het Harbert Schutte schreven veur elkenaine dij t bruken wil. Kin je der n schier verske van moaken, loat t ons waiten
Noa n haalf uur struunde ze deur t hoeskoamertje van Vera Reker. Ze keek achter kaasten, onner kaasten. Mor naargens was wat te zain. Ze haar gain benul wat ze aan t doun was. Ze waren verkeerd bezeg. Wat ze hier aan t doun was, leek ook naargens noar.
Ze pakte ain veur ain de kunstwaarken van muur en bekeek achterkaant. Naargens was wat opschreven, naargens zat n sedeltje. Niks. Ze ging zitten op baank en schoot ook weer in t ìnd. De bouken. Mit heur vinger ging ze ruggen bielanges, riege noa riege. Dit waark dat zol de TD mörgen doun. Ze pakte n bouk oet t rik en bekeek t van binnen en boeten, van boven en onner. Ze bloaderde t bouk deur, zo as n linkepoot dat dut. Van achter noar veur.
Ze pakte lukroak bouken en bekeek ze en luit de bladzieden ritseln mit heur spitse vingers. Bie aine vuil der wat oet, t dwarrelde omdeel. Ze bleef verrast stoan kieken. Veur heur vouten op grond lag n ansichtkoart. Votdoadelk luit ze ale bladzieden nog n moal langs heur vingers glieden. Dou zette ze t bouk weerom. Ze bukte en pakte ansichtkoart op. Kleurege ploatjes van n aailaand. Ze herkende Saandploat. Zo docht ze. Zaailschepen in t hoaventje. Ploatje van t Rode Weeshoes. Ploatje van winkelstroat. Dit was Saandploat. Ze ging zitten en kreeg n waarm gevuil. Op Saandploat haar ze oardeg wat voutstappen liggen en ze kreeg t waarme roare gevuil, omreden dat ze nou ais wat onverwachts vonden haar. Meschain was t wel weer niks. Ze draaide koart om en las. Koart was adresseerd aan Vera Reker. Ze haar wat muite mit t handschrift. Mor noa n poar keer haar ze deur, dat de vekaanzie nog twij week duren zol en dat der ain wìnst haar noar Vera. Dou stokte heur oam. Ze kon t sikkom nait leuven, mor t ston der echt. Bertil. Dizze koart was schreven deur Bertil. Ze ston op en schopte heur schountjes oet. Ze pakte n stoul en begon linksboven. Ale bouken kreeg ze deur handen. Drij riegen bouken leverde niks op. Bie de vaarde riege, vuil der weer n koart oet. Katrien Datema dee groutnis van Kreta. Ester kreeg der sikkom de zenen van. Vera Reker bruukte ansichtkoarten as n soort van boukenlegger… Nog drij ruugelden oet n bouk. En nog twij keer vond ze n koart van Saandploat mit de noam Bertil. Elke keer n poar regels schrieverij. Hai haar zoon wìnst en hai wol dat ze bie hom was. Zuide proat van aine dij verlaifd was. Ze legde drij ansicht-koarten op keukentoavel. Aine luit n luchtfoto zain. Bie ain van de zummerhoeskes was mit n fienschriever n kruuske maggeld. Op achterkaant van koart schreef Bertil, dat e doar touhuil en dat Vera hail snel bie hom kommen mos. Hail dichterlek haar e der ook nog bieschreven, dat e zunder heur tureluurs wuir in De Tureluur. Ester prikte mit heur vinger hoast deur t koartje hin. “En ik wait woar dat is”, zee ze fluusternd. Ze pakte heur mobiel en belde mit Dubbeldam. “Wie mouten mörgen op pad mien jong!”, gilpte ze deur t klaaine apparoatje. “Ik denk dat ik Bertil vonden heb. Nou ja, vonden is n groot woord. Mor dat vertel k die den wel.”
Ze waren zotterdagmörgen mit d’eerste boot vertrokken. Ester wol nait binnen zitten en luit de zeewind deur heur hoar waaien. Dubbeldam zat mit n toesterge kop binnen achter n gobbel swaarde kovvie. t Smuik naargens noar. In de auto haar ze hom vanmörgen bieproat. Dubbeldam was gain ochtendmins en kon nait op glee kommen. As e zien vrije doagen haar, den brocht e dij mainsttieds deur mit omswindern en niksdoun. Hai kon uren op baank liggen en noar tillevisie kieken. Dou Ester hom nuigd haar om noar t aailaand te goan, haar hom dat niks leken. Toch gloorde der nog n sprankje hoop. Mit heur twijbaaident op n aailaand in n vrij weekend. Dat kon om aander reden nog wel ais interessant worden. Hai haar instemd mit heur plan. Hai nam nog n klaimsk broodje kroket. t Wuir der nait beter op. Kovvie dij naargens noar smuik. Kloetjeklaaien mit brood en vet. Hai kon zuk der wel veur schudden. Verveeld keek e oet roam. Gries wotter en n grieze lucht. En dat was sikkom nait te zain, omreden dat t roam onder n loag zolt zat. Ester ston nog aal boeten. Der luipen twij dikke troanen over heur waangen. Ze ging weerom noar heur aailaand. Ze ging weerom noar heur jeugd. Zes, zeuven week achtermekoar noar de zun, de wind en de roemte. Ze was weer t wichtje van dou. Ze docht aan t lutje holten hoeske mit raaiten dak, woar ze zoveul zummers deurbrocht haar. n Hoeske in de dunen op n stee, doar gainent kwam. Rabbit ston der op n bredje boven deur. En dat betaikende knien. Dat haar ze aal gaauw ontdekt. t Was heur stee. Der stonden nog twij hoeskes nait wied van heur aigenste hoeske. Dij waren van stain en haren rode pannen op t dak. De Kievit was de grootste, daar lag zulfs aal n tennisboan bie. En den was der nog de Tureluur. Dizze drij hoeskes en de haile kap laand in dunen was van oom Fedde en taande Sipke. Oom Fedde was kaptaain west en haar voaren. Dat haar meroakel goud verdaind. Van dat geld haar e zuk t laand kocht en haar der hoeskes op baauwd. Almoal in n tied dat n goud gesprek mit wethòlder in kroug nog wel ais wat wol oplevern. Oom en taande verhuurden de hoeskes en zo scharrelden ze de doagen deur. Dubbeldam zat nog aal binnen, zag Ester. Ze wreef heur ogen dreug, mor haar gain zin om in binnen te goan. Ze haar perbaaierd of ze taande Sipke tillefonies te pakken kriegen kon. Mor zo as aaltied was dat nait lukt. Oom Fedde was oet tied kommen en taande was gain perzoon om stil te zitten. Ester haar der ook n lutbeetje op gokt, dat ze heur nait te pakken kriegen kon. Den kon ze noa zoveul joar toch nog weer ais noar t aailaand. t Was hail kinderachteg. Mor Ester huurde op de hoaven votdoadelk twij fietsen. Grommend stapte Dubbeldam op en volgde heur over t schelpenpad. Nog aal haar e n ondeugende gedachte, mor hai vond dat e der verrekte veul veur doun mos. Noa wat rondbentern over t aailaand, vonden ze taande op de weekmaart. Ze zat achter n kroam. Ze verkocht beschilderde kovviebonen aan toeristen. Ester ging middenmaank t volk stoan en keek noar heur taande. Ze was old worden. De tied was ook aan heur taande nait veurbie goan. n Haalf uur loater zaten ze mit heur drijent achter bie de keukentoavel en dronken kovvie. “Ik laag mie hartstikke slap. Elke keer weer. Kovviebonen mit n kleurtje en den nuim ik ze laimeneerstiekjes en hup. Ik kin der nait tegen waarken.” Dou t dikste nijs verteld was en Dubbeldam wat onrusteg op stoul zat te schoeven, vruig Ester: “Taande, k bin hier nait zo mor vandoag. Wie binnen drok dounde mit n zoak en doar wil nog nait best schot in kommen. Wie hebben ook niks in haanden, mor ain van de klaine dingseghaidjes, dij wie hebben komt oet bie de Tureluur. Wie denken dat n man, dij van groot belang is veur de zoak, hier op t aailand west is. Dat e de Tureluur huurd het. Dit veurjoar. Heb je ook n liest van huurders?” Taande keek heur aan. Dubbeldam keek de olde vraauw aan. Ze zag der laif oet. n Echte laive olde oma. Aans as dij vraauwlu oet Olderman State. Taande Sipke pakte n tromke en luit heur gasten nog ais kaizen. Dou scharrelde ze deur woonkoamer, op zuik noar de liest mit huurders. “Fedde dee dat aaltied. Ik heb der n hekel aan. Dat gedou mit liesten en alles opschrieven.” Ze dee n kaast open en trok der n bult paperazzen oet. Alle kwam op keukentoavel te liggen. n Toavel woar nog n olderwets zwilkje op lag. Drokdounde begon ze de boudel te sorteren. “Was t n kerel allenneg?” “Dat wait ik nait.” “Hou zugt e der oet?” “Ook dat wait ik nait.” Taande stopte mit reddern en keek Ester aan. Haanden kwamen in zied. “Dus ik mout die helpen zuiken noar aine, woardast niks van waist?” Ester begon te lachen en nikkopte. Taande pakte n multomap en bloaderde. “Tja. Ik wil nog wel ais vergeten om wat op te schrieven. Ik heb ook laifste dat ze mie zo betoalen. Mor hier mout t maiste in stoan.” Ze gaf de multo aan Ester. Dubbeldam schoof bie. Baaident bekeken de liesten in de multo. t Leverde niks op. Ester gaf de multo weerom en taande ging zitten en bleef mit t blaauwe ding op schoot zitten. “Meschain is e aal wel eerder hier west. Is der ook nog zoon klapper van n joar eerder?” Taande schoevelde weer noar kaast en pakte n rode klapper. Doar haar ze nog noeit aan docht, dat plietsie hier in heur aigen hoes aan snuustern ging in heur administroatsie. t Was toch aldernoarst. “Meer heb ik nait hier. Den mout ik op zolder en doar ist n Jandazzenboudel.” “Dut niks taande, den kroepen wie wel op…” t Stokte. Ester wees mit heur vinger noar n noam in de klapper. “Verrek”, zee Dubbeldam. Taande keek t twijtal aan en zweeg. Toch zol t n mooi span wezen, docht ze. “Reker. Vera Reker was verleden joar met Kerst in de Tureluur. Soam mit B. Weerdena.”
Dubbeldam greep de blaauwe klapper en ging liest met noamen weer bie langes. Hai pakte zien opschriefboukje en begon te schrieven. Dou bloaderde hai alles van veur noar achter en van achter noar veur deur. “Kiek en nou staait e der gewoon bie. Mor nou dit joar zunder Vera Reker. Wie binnen dus op zuik noar Bertil Weerdena.” Ester Edens greep taande Sipke bie scholders en draaide mit heur de overvolle koamer in t rond. “Maal mins, wat heb je dat weer goud doan”, zee Ester en smokte heur verbalderde taande op wangen. Taande snapte der niks van en bleef stoan en schudde heur grieze heufd. “Ik heb niks doan. Ik heb der n rommeltje van. Mor ik kin de kop der ook nait bie holden. Sieferboudel was meer wat veur Fedde en ik heb aaltied geld tekört. Kerel van baank scheldt ook aaltied, dat ik mien sinterij aans regeln mout. En zeker dat van de hoeskes.Der kwam nog n keer gedonder van, zee e.”
Summege ploatsnoamen vergeet je nait gaauw. t Waar Kuttekoven. Gain stad, gain dörp, zulfs gain stibbe op de koarde. Nee, Kuttekoven. n Kaambe Vloamse klaaigrond mit in t midden n deurgoande weg. Links n huus, rechts n huus, n slachter, n bakker, en om t ploatje kompleet te kriegen, nog n huus. En in de bochte n Mariabeeld dij van ainzoamhaid rostege troanen grient. Zulfs de bomen schoamen zok veur t schieterge Kuttekoven en hangen miesderg veurover. De gruine veurjoarsbladjes blieven uut onvree in de knobbe. t Is op n zundagmiddeg in april dat k mien Peugeot der parkeer, noast n kwinde dij de noam Café Au Revoir dragt. Nog roem n uur veurdat de Ronde van Vloandern langes komt. k Stap t kefee binnen. t Is hoast drij uur. De kroug staait al gladvol. d’Uutboatster, ain meter zesteg, n schoet tot op de vlouer, slagt bier of heur leven der van òfhangt. Op d’haailege wielerdoagen willen d’Hollaanders groag bie de Belgen heuren.
Dus zeggen ze veur ain dag pintje tegen n vlèzze bier. En zeker en vast, terwiel dat t vast en zeker is. Au Revoir is de noam van t kefee, moar gainain wil vot goan. Hier wil elkenain blieven. Wachten. Stilstoan. De kiekkaaste koakelt. De Ronde van Vloandern noadert. t Echte spul mout nog begunnen. t Miezert. t Peloton trekt de jazzen nog ains goud tou. De renners binnen mit d’hazzens al bie de glidderge klinkers op de Koppenbaarg, d’eerste delloop van de dag. Achter de gerdienen van t kefee ligt de weg, der is nog nait op fietst, de weg is nog nait taaisterd deur t rubber van de banden. Ik kiek deur t roam en zai de roggen van de supporters langs de weg. Regenjazzen. Lange, körde, beige, broene, swaarde, vieze, dij van de vraauwlu mit split, dij van de manlu mit buutsen. Alle heufden boven de regenjazzen kieken noar links. Asof in Kuttekoven n ploage van nekkramp rondwoart. Ik kiek op de klokke. As e op tied lopt, en woarom zol de klokke in Café Au Revoir nait op tied lopen, kommen de renners over n uur deur Kuttekoven broezen. n Uur. n Uur nog mor. n Uur veurdat de Ronde bie langes komt. Veul bezuikers van de kroug lopen noar buten, noar de raande van de weg. De kiekkaaste het n beeld mit twijhonderd dwoazen dij stoitern over n schietweg. k Zai bekinde shirts, sums n heufd onder n helm. Café Au Revoir wordt leger en leger. D’uuoatster geft mie n knipoge en zet n twijde vlèzze bier veur mie hin. Din lopt ze deur n klapdeure noar n aandere ruumte. Ik dink dat ze achter de kroug de woonderij het. Nog eefkes en ik bin allain mit heur. t Veuruutzicht om in n bèrre tegen heur waarme batterij aan te liggen komt oardeg kort bie. Moar wacht, drij ketaaier nog mor en de renners kommen. Doar mout ales veur wieken. Juchtern mit d’uutboatster van Café Au Revoir in ploatse dij Kuttekoven hait! Dat dou je joezulf toch nait aan op de dag van de Ronde van Vloandern. k Betoal d’uutboatster en birzel noar buten. In n dikke winterjazze verkroep ik mie tussen t volk. t Is kold. Wotterkold. Wielerkold. Verwacht in april tiedens de Ronde gain waarmte van de klaaigrond. Om mie hin stoan kerels mit de vouten te stampen. Noast mie hoalt n vraauw mit n wielerpedde op heur heufd n worst uut n pude en begunt ter groapeg aan te knoagen. n Poar meter bie mie vandoan staait t drij riegen dik bie n man mit n radio. De kerel op de radio tettert oet stuur deur de luudspreker. Ainmoal in t joar dut Kuttekoven dertou. Ainmoal in t joar is t feest. Ainmoal in t joar is Kuttekoven op de kiekkaaste en op de radio. Kuttekoven is wereldnijs. Doar is d’helikopter. t Geluud van de propeller bringt Kuttekoven in stoat van oorlog. Gele vlagen mit laiwen derop goan as bajonetten de locht in, spandouken verroaden de laifde veur n held. De minsen in Kuttekoven mietern as vouer veur n kanon op de weg. De fotogroaven kieken in de wiedte. Doar. Doar mouten de renners stoareg aan toch aankommen. Ain fotogroaf kikt noar mie. Hai nikt. Hai wil n ploatje schaiten. Hai gaait zien gang mor. Wie, t wielervolk, wie hemmen t te drok mit t rekken van de nekken. D’ helikopter hangt boven ons koppen, n vraauw mit n kind op d’aarm swaait omhoog noar de femilie. Motorrieders scheuren mit veul kaboal veurbie. Doar kommen ze, de renners. As n lange zuurstoale veraandert t peloton aaldeur van kleur en vörm. Vaarhonderd roadens lellen ons tou. Dit is sundoagse meziek. Doar kommen ze. Doar binnen ze.
Dat waren ze. t Is veurbie. t Is vergangen tied. Dit waar Kuttekoven. k Zai nog prudde op de boksem van n achterbliever. Hai is kletterd. Hai zit schaif op zien fietse. Bie zien elleboge is d’hoed kepot. t Voel van de Ronde zit in de wond. Moar hai mout deur. Hai kin nait wachten. De Ronde van Vloandern wacht op gainaine. Café Au Revoir lopt weer vol. n Voader en zeun vroagen aan d’uutboatster of ze op de kiekkkaaste wazzen. d’Uutboat- ster het gainent zain. En heur kefee waar ook nait op de kiekkaaste. Veureg joar tiedens de Ronde ook al nait. Wie slampen bier. Wie dikkedakken. Wie bölken. Wie windjen. Wie worden waarm. Wie kieken noar de kiekkaaste, mor wie mizzen wat. n Kiekkaaste is nait echt, je zain ales en dat is aans. Nait ales zain is veul mooier. Wie, t wielervolk, wie fantezeren laiver over ons aigen wedstried. De daarde vlèzze bier is leeg. Mit n smok op heur waange neem k òfschaaid van d’uuuutboatster. Tot aander joar, laig ik. Heur goagel mit n poar taanden lagt mie vol verlangst tou. t Swait brekt mie aan ale kaanten uut. Hoasteg zuik ik d’uutgang van Café Au Revoir. Doeneg rie k in mien Peugeot over de deurgoande weg. t Stee woar k stoan haar is verloaten. t Mariabeeld is stopt mit grienen. k Zai n koal landschop. n Kaambe Vloamse klaaigrond, links n huus, rechts n huus. Kuttekoven wordt weer langzoam Kuttekoven.
n Hail laang leven vragt zien pries En wordt betoald met ainzoamhaid.
Ainzoam wezen is aarg, Mor bie ain ainzoam wezen is alleriezelkst.
Wachten op t lèste oordail, Dat nait slimmer wezen kin as de veurlèste. As poppen wossen worden, aanklèd en vouerd. Reageren op kemando’s: Sloapen…opstoan… eten… sloapen. En tussendeur: zitten… zitten… zitten. Eten zunder pruiven. Kieken zunder zain. Luustern zunder begrip. Vroagen zunder antwoord. Oh…Laimeneer
Bespoar mie dit veurrecht. n Smok op dien waang, geft meer waarmte as n twijperzoonbèrre.
“k Heb hom der mit de bezzem oetjagd”. Moeke kikt der hail triomfantelek bie. Ze het ons net verteld dat der vannachts n inbreker west het en dat zai hom overlopen het. Wie kieken nkander aan mit n blik van : moeke gaait wel achteroet, heur. “Vertellen ie no ais persies hou of t gebeurd is”, zeg k en loat mie op n stoule valen. Moeke gaait ook zitten, Hanna gaait koffie zetten. “No, ik lag op bèrre en dou mos ik noar t wc.
En dou ston der in de gaange morzo n kerel. Hou of e binnenkommen is wait ik nait. k Heb deure ducht mie nait op slöt doan. Hai ston doar riddersloagen, dee niks, zee ook niks. Dou heb ik bezzem grepen en ik ruip: “En no votwezen veurdat k die mit de bezzem sloagen kin! Opdundern!” Dou draaide hai zok om en runde deure oet. k Heb geliek knippe derop doan. En hou is t mit joe?”
Over de “overval” wer wieder nait meer proat. Wie leufden der niks van. Welke inbreker let zok votjoagen deur n ol mins mit n bezzem? Moeke dochde der bliekboar ook nait wieder over noa. Wie dronken kovvie en noa n uurtje stapden wie weer op. In de gaange zee ze: “Ik zel der toch mor goud om dinken dat ik de knippe derop dou. Je kinnen ja nooit waiten.” “Ie hebben geliek, moeke,” zee ik, “Nemen ie mor t zekere veur t onzekere.” Wie gaven heur n smok en luipen noar t deure. Dou zag ik op vlouer d’òfdruk van n schou. n Sportschou. En ik wait wis, dat moeke nait zokse schounen dragt…
Woensdag negen meert twijdoezendelven. t Waar mien leste vrije dag. Dunderdag mos k vannijs zes doagen aan d’aarbaid. t Waar kold. Wotterkold. Gain dag om op n terraainfietse deur de Grunneger klaai te bozzeln. Op de schuddelbaank lag t Nijsblad. Mien vraauw haar t veur mie kloar legd. k Heb n roare gewoonte: ik kiek aaltied eerst wel ons Laimeneer noar d’aivege jachtwaaide stuurd het. k Wuir kèl, der vuil n kop kovvie op de vlouer. Mit op d’achtergrond n ploatje van n vekansie, las ik dat Jan uut tied kommen waar. Gliek kreeg k n mizzelk gevuil in de pokkel: Jan waar ook van twijensesteg. n Troane koedelde over mien waange. Opins waar ik t jonkie van tiene, dij noa schoultied aaltied mit Jan speulde. Op t haim bie femilie Pik waren wie, tot t duuster wuir, mit n bale en t achterwaark van Wim Oldenburger aan t rouzen. Ook n nuvere dieverdoatsie waar t tamtaaiern van Hinderk Broukemoa. n Ol miesgaster, dij doags op d’houke van de viefde loane, mit vieze proat de vraauwlu baange muik. Elk joar muiken wie bie Wessel de Vries t vuurwaark veur t Oljoar. Mor toun Wessel, deur geklongel, d’achterkoamer in de braand zedde, waar t rap doan. Op de grondschoule war Jan rusteg. In dij tied waar e al n echte Grunneger: zuver op de groade, eerlek, en aaltied keek e of der n kadde in n bome zat. As t mos war e radjes mit de rabbelkoanes. Mit drokte sluig e der gliek op. Toun waar t al dudelk dat e loater timmerman wuir. Op sportdoagen waren wie baaident middelmoat. As wie om t veld runnen mozzen, waar t rekloameboard van Flippie Stevens ons verschoel. De leroar het nooit wat deur had. t War begrodelk dat k hom datteg joar nait zain haar. Vannijs muik t raauwbericht in de kraande mie dudelk dat t leven kört en nait veur aiveg is. Ik haar heurd van mien ol heer, dat Jan n wedstried speulde mit Meneer Kanker. In mien kontrainen waar Jan de vaarde, dij dit joar uut tied kommen is. Meneer Kanker het ook dizze wedstried wonnen, mit t tiepelwaark van n sloeperd is der vannijs n liggoam sleupt. Ik wuir grammieterg. Zestien juni negentientwijensesteg. t Stond dudelk in t Nijsblad. De doatum loog nait. Jan war n moand older. Ik kon t nog nait begriepen, k zat nog vol mit twievel. k Greep de proatliene en belde mien moeke. Zai verjuig de twievel, t muik ploats veur aangst. In ainen war k baange veur de dood!
Op de Maiden, vrijdagmörn elf meert. t Waar haalf elven. As n schiet in de boksem luip ik noar t dörpshuus. Aan d’achterkaande zag k twij zussies van Jan. Der waren toch drèje? n Meester uut de daarde klazze van de grondschoule kwam mie in de muide. Ik gaf hom n haand, hai gaf mie n klap op de scholder. ‘Bist nog niks veraanderd,’ zee e. ‘Hest nog dezulfde glimmers, bist nog aaltied n klaain dunderstaintje.’ Ik lagde schoapachteg, vot droppelde n dikke troane op de klinkers van de pekeerploatse. Gliek wazzen wie t aineg over Jan: staark, pezeg, vrundelk, en t haart op t goie stee.
Baange tokselde ik noar de grode zoal. In n houke, mit aan de ziedkaant n gerdien, stond n schaarm. Achter t schaarm lag Jan in n open kiste. Meschien wel n kiste dij e zulf moakt haar. In tied dat ik in n bouk n kört verhoaltje schreef, loerde ik noar de drij ploatjes op de schrieftoavel. k Wuir wummelg: Jan war ook n fietser! Elf meert, dizze mörn haar gainaint verlet om Marco Borsato, Mieke Telkamp en Ede Staal. De ruumte wuir vuld mit t geluud van U2. t Geluud van Jan. Ik mos laggen. Endelk goie meziek op n uutvoart! Ik waar aan t swakjelopen noar t schaarm. k Waar iedeljipsk, achter t schaarm lag t speultje van Meneer Kanker. Ik keek noar Jan. Staark en pezeg? Meneer Kanker haar goud zien best doan! De dood war nog nooit zo dudelk aanwezeg! t War n uur of twaalven. De leedaanzegger nam t woord. Onder ‘Alive’ van Pearl Jam, luip de femilie noar d’eerste riege. ‘Alive!’ t War net of Jan ons dudelk muik, dat e der nog waar. Dat as e strakkies op t kerkhof ligt, zien zail op ons scholder zitten blift. Jan zien moeke war niks veraanderd, allaint wat griezer. Verdraiteg zöcht ze ketakt mit de twij dochters dij verkroept in de zoal zaten. Zien voader waar gemoudegd, hai haar vree mit de dood van zien ainegste zeun. De piene van Jan waar vleden tied. De vraauw van Jan gaf heur zeun n smok op de waange, en dee n aarm om de scholder van heur dochter. t Uterlek van t jonkie war spiergeliek aan zien pabbe. k Docht aan mien aigen zeuns: ze haren nog n voader. De leroar uut de daarde klazze legde n haand op mien knije. Deur n wottervale van troanen, snödde en kwiele hin zag k Anneke zitten. Jan zien oldste zuster. n Goie vrund van Jan haar n laid moakt, in t Grunnegs. Toun t speuld wuir, waar t doodstille. t Waar hoast poëzie: t kwam recht uut t haart. Groots in ainvoud. n Vrundschop dij op t lest luip, kreeg n daipgang dij der nait eerder west het. De schriever van t laid kwam mie bekind veur: t Waar net of k mien kollegoa Johan Smaal zag. De leedaanzegger nam vannijs t woord. n Verhoal over koiern in de baargen, fietsen, runnen en taiken. De wottervale uut de glimmers, neuze en rabbelkoanes wuir stopt deur n lag: t waar net of k n bruier haar. n Bruier dij k mor vieftien joar kend haar! Op t end van de dainst wuir ‘November Rain’ speuld. Soam mit ‘One’ en ‘Álive’ staait t ook op mien lieste. De winslieste veur mien leste Ommelandse raaize! t Swait droppelde van mien steern. Vremd! Baaident U2, Guns N’ Roses en Pearl Jam. Baaident bozzeln op n fietse. Baaident genottern in de baargen. Baaident op loade leeftied n trötse voader. Baaident kunstzinneg: Jan aan t taiken, ik aan t schrieven. Baaident van t zulfde baauwjoar. Baaident n stiefzinnege Grunneger. k Wuir baange!
Umreden zien vraauw dij middeg bie t bosschoppen doun wat vergeten was, mös Geert dij oavend nog even noar d’Albert Heijn. t Gung mor um n poar dingen en hai haar t ook zo bie nander. Hai koos netuurlek veur dij kassa woar of t minst drok was. Mor, zo as zo voak, koos e veur de verkeerde.
Der warren twij mannen veur hum. Aine, dij al holpen wör, was n kirrel van n joar of vievenvatteg. Hai zag der nait oet of zien veurolders in Grunnen geboren warren. Hai haar zien bosschoppen al in tazze doan en huifde allain nog mor òf te reken. Kirrel achter hum was groot en swoar en luip zo te zain al oardeg tegen de tachteg. De veurste muik nog gain aanstalten um te betoalen, mor keek mit n gloepstreek de winkel in. En joa hor, doar kwam ze aan. Zien vraauw. Heur winkelmandje tot de raande tou vol mit klaaine fleskes. t Leek wel n soort sap veur kinder. Drij verschillende smoaken. Dit mös ook nog even òfrekend worden. Ale fleskes mözzen, smoak bie smoak, op de baand en teld worden. Dat was nog n hail gedou en t duurde aal mit aal nog n beste zet. Geert was eerst van plan um noar n andere kassa te goan, mor dou d’olle boas zuk umdraaide en op n bepoalde menaaier noar hum keek, besloot e um dat nait te doun. Hai wol zain hou of dit òfluip. Dou Geert eindelk aan de beurt was, zag e in zien ooghouk dat d’olle boas noar t stel mit de fleskes luip. Geert gung der ook bie stoan. Mit n swoare raauwe stem zee de man: “Können joe al wat Nederlands verstoan?”. Dat könden ze wel. “Dan zol ik joe dit vertellen”, zee e. “Mien pabbe druig vrouger n zakallozie. Aan n kedde. Allozie zat in zien vestbuutse en kedde hong der oet. Ale mannen harren dat zo. Rieke lu harren n golden en de nait zo rieken harren n zulvern. Mien pabbe haar n zulvern. Begriepen joe wat of ik zeg?”. Vraauw keek heur kirrel vroagend aan. Hai nikde heur tou en zee wat in n toal dij Geert nait verstoan kön. Dou keek e d’olle boas weer aan en zee: “Ja hoer, iek goed begrijp”. “Mooi! Non warren der ook gounent, dij n golden kedde druigen, mor dij in heur vestbuutse n zulvern allozie harren. Dat heurde nait zo. Dat was bedrog. Lu zollen in dit geval denken dat der ook n golden allozie aan de kedde zat. Andersum mög wel. n Golden allozie aan n zulvern kedde. Begriepen joe t nog?”. Hai zee, dat e t begreep. Geert betwievelde dat. Kirrel wol t laifste votlopen, mor duurfde dat nait. Kön ook nait: D’olle boas stön liek veur hum. “Kiek, dat mit dij golden kedde en dat zulvern allozie hen, dat is aiglieks t zölfde as wat joe deden doar bie de kassa. Joe luiten mie denken dat je mor n poar bosschoppen harren en dou kwam der inains nog n haile bak vol fleskes aan. Dat leek ook op bedrog”. Kirrel vuilde dat e sikkom vot kön en zee dat d’olle boas hailemoal geliek haar. t Zol nait weer gebeuren. “Dan leg dit ook mor oet aan joen vraauw. Ik leuf nait dat zai t begrepen het. En ik wait nait of joe al n inbörgernskurzus volgd hemmen, mor as dat nait zo is dan binnen joe, as joe dit werkelk begrepen hemmen, al n mooi ende op glee. Welkom in Nederland”. Oeteindelk stön Geert dus toch bie de goie kassa.
Lees overliedensberichten en der gaait n wereld veur joe open! Historische wereld, vrouger in varioabele beelden, net of je in n wonderlieke spaigel kieken. Nee, nait elke dag beet, mor of en tou zit er aine maank d’advertenties: “Joa, hebbes!” Zo kreeg ik nait laank leden t bericht onner ogen dat Reinder Glas oet tied kommen was. En doar begon t weer…. Reinder Glas, boer in Midwolle, in t westènne. Donker veurhoes, stoef op weg. (Wait k verder niks van, Beno Doedens vroagen…) Reinder Glas was ook voetballer, bie MOVV. Van t eerste, ploug woar k as lutje jong zo tegenop keek. Mit Haarm Lolly in doel, Haarm van der Loan, traauwd mit n dochter van postbode Kloassens, dicht bie onze schoule aan Hoofdweg. En Geert Bouldag as linksboeten, Geert van Ham, zeun van schoumoaker Paul van Ham dij bie ons in woningbaauw woonde. Geert de Vries as rechtsback, zo’n ADHD-speuler oet Oostwold, mor dij òfkörten was dou nog nait in mode…. Ole Sportel, Garreltje van Delden, Jan Farries Geertsemoa, Ellos Kolk, Jopie Boer, Jans en Hendrik van Diek, Hintje Bos. Of was dij leste al weer jonger? Zo gaait dat, apmoal ploatjes dij veurbiekommen noa t lezen van advertentie in kraande…. Of ze goud voetballen deden, wait k nait ains… Reinder Glas was n back, of speulde hai haalf? Hai was nait de snelste, haar ook gain geweldeg schot, mor aanvallers speulden nait geern tegen hom. Aine dij t spelletje deur haar, je werden hom nait kwiet en veurbie kwam je hom hoast nait. Goud voetballen kon ook sikkom nait op dat olle veld doar achteroet tussen Midwolle en Oostwold. (Zuiken huif je nait, doar kabbelt nou t wotter van Blaauwe Stad….) MOVVveld was oet eerns boeten de bewoonde wereld aanlegd. Gemainte Midwolle, dou zölfstandeg, was n kristelke stee in n rood gebied. Kerken zat in bebaauwde kom, ook n prima gemaintelk sportveld, mor doar mog op zundag nait op voetbald worden. Aal dat gereer en din ook nog dij drokte….. “Rooie boer” S.P.Meijer in t oostènne, was zat van aal dat gezeur en stelde n stok laand ter beschikken. Doar is dou n voetbalveld aanlegd veur de Midwolda-Oostwold Voetbal Vereniging, MOVV. Laange loane mit n S-bocht veur dast van Hoofdweg, bie fietsenmoaker Oadam Timmer, bie t veld kommen konst. Bezuikers dij op fietse wazzen, laiten heur twijwieler achter aan slootkaande. Dat mos je zo doun dat ain trapper de fietse tegenholden kon, dat e nait hailemoal in sloot glee. Ik heb dat loater voak genog oetpebaaierd. Doar, laangs dij laange ree van S.P.Meijer, kapitoale boerderij ston aan overkaande van Hoofdweg, is nou Snoek zien old pepiertoustand, gingen we zundags bie thoeswedstrieden as kind al vroug noar t veld tou. Geld haren we nait en as je op tied wazzen, ston der nog gainaine om je tegen te holden. Strootman was boas in holten keet woar kovvie verkocht wer, en draank… (Al wait ik dat nait wis, k bin der nooit in west..) Zulfde Strootman dij in dij tied ook keet bie iesboane veur zien reken nam. Hij mos ook koartjes verkopen aan t publiek dat kieken kwam op dat koale, winderge veld woar de ballenvangers nooit hoog genog wazzen. Dat geft al wel n beetje t nivo van t voetballen aan in dij tied… Melkboer Schaub, ain van de Midwolmers dij dat voetballen op zundag mor niks vonnen en hobbyboer, kwam der n moal op zien fietse aanrezen. Hai haar n lappe laand stoefbie t voetbalveld en bale vloog voaker maank Schaub zien sukerbaiten asdat hom laif was. Dij moal was e der stenzat van. Hai sprong van zien fietse of, vloog (net as wie aans deden….) achter bale aan, pakde dij leren knikker onner aarm en ging op hoes aan. Das ain van dij ploatjes dij kloar as kristal in mien onthold plakt zit. Vervolg, as zo voak, is der nait. Hou t òflopen is, ik wait t nait. n Aner ploatje is dij van supporters as mien pa dij aan kaant stonnen noar t voetballen te kieken. En n kommentoar… Dat is schienboarliek van ale tieden! Wie haren der voak ook wel plezaaier om. Mien pa was ook aine dij zien vouten nait stil holden kon, net asdat e zölf dij veurzet wel even geven dee of de vrije trap nemen wol…. n Loatere generoatsie van t rood-swaarde MOVV het de club noar grode hoogte brocht, haren ze ook n tied laank trainer Johnny de Grooth veur neudeg, zulfde dij trainer west het bie Zuudhörn, old-speuler, en n beste, van GVAV. Dou zat MOVV al op t nije sportpark op Nijssiesoord, aner verhoal.
Nummertje trekken, stee opzuiken. Kieken wel der mit speult, of tegen. Leegste nummer schudt koarten. Gain besten, bakkeg, plakken aan
hannen vast, wat is troef? Schuppen en elkenain past, draaikoart: roeten! Ik kiek noar mien acht koarten, wait dat ook dizze raaize n hoofdpries
nait veur mie is weglegd. Bedainen, heur ik noast mie, hest gain troef? Gefst alles vot, t is gain Sunterkloas! t Is lukt, n deurmars, even opschrieven!
Poar tel loater goan we nat, viefteg roem tegen. Tegenstanders groalen, zit ons nait mit, kriegen ja gain koart! Mor wacht mor, volgend joar…!
t Was n schiere boom dij Gezienus en vraauw hoald haren. Wel n beetje aan dure kaant mor och, t is mor ainmoal ien joar Midwintertied en din dou je wat. Op wintersport gingen zai dit joar nait en kiener kwammen ook nait op veziede omreden dij wazzen mit nkanner noar Amerikoa tou om doar “Xmas” ien zun te vieren ien “The Sunshine State”. Opa en oma kwammen dit joar ook nait, omreden zai overwinterden ien n appartement ien zuden van Spanje. Gezienus en Geesje haren t riek dus allain en wollen ter ook even van nemen ien aale rust en zoas t heurt. Ditmoal ais gain kunstboom. Dij laiten zai mooi op beun. Zai wollen n eerliekse ollerwetse spar oet Sibboeren, bie kweker vot. Ien veujoar hoalden zai doar aaid bloumkederij veur ien toen en zai wozzen dat hai ook kerstbomen grootbrocht mit laifde veur zien vak. “Wat ie ien buurt kriegen kinnen, mout ie nait ver veur aan raais goan”, zee Gezienus ja voak. Allain roek al dou zai boom achter ien auto haren, dee heur ien t veuren genottern van t feest van optugen en versieren.
t Dee Gezienus dìnken aan vrouger, dou hai n lutje jong was en zien pa aal joar, n week of wat noa Sunnerkloas, mit kerstboom thoes kwam as e noar vijmaart ien Stad west haar. Hou of t leste moal haldaal verkeerd òflopen was. Dat kwam zo. Moeke haar net nije overgerdienen ien veurkoamer kregen, van dij zaachte gruin ferwailen gerdienen dij tot op vlouer kwammen. t Was ook nait goudkoop west, zekerwoar nait en zo braid haren zien ollu t ook nait had. Zien moeke haar gerdienen zulf naaien doan en dat was nog n hail kerwaai west op ol trapmesien, omreden stof was mooi dik west. Doagen was zai der van smörgens tot soavends mit aan loop west, din t mos en zol apmoal kloar veur kerstdoagen as femilie over vlouer kwam. Den wol zai boudel ribschier hemmen. Dat was heur goud òfgoan en moeke was aibels wies west dou gerdienen der hongen. Dou was pa der mit kerstboom over tou kommen. Doar wer n holten kruus onner timmerd en soavends noa t melken kwam boom ien houk van veurkoamer te stoan tussen twij roamen ien. Omreden koamer was nait slim groot wer boom vlak ien houk zet. Moeke dee nije gerdienen der veurzichteg achter en bie nkanner tegen muur aan. Doar mog ja niks mit gebeuren. Dou wer boom versierd en optoakeld mit kerstbaalen en slingers en engelhoar en der kwammen ook hollertjes ien mit eerliekse keerskes. Dat was sekuur waark, den keerskes mozzen persies rechtop stoan aans graimde t zo mit keersongel op boomtakken en der onner op kerstklaaid dat onner boom vlijd was. Doudestieds mit echte keerskes ien boom was t nog zo dat bloots op kerstoavend keerskes veur t eerst aan moggen. Tot t zo wied was, mog ie allain mor noar boom kieken.
Op kerstoavend haile femilie gezelleg bie boom en noa t nijs van aacht uur mit weersveurspellen op radio, zee pa dat t zo wied was. Keerskes moggen aan. Feest kon begunnen. Gezienus en zien bruiertje keken tou hou pa mit luzivèrs keerskes ain veur ain aanstook en joa heur, t ging aan. Op n duur braanden aal keerskes en wer boom n eerliekse brannende kerstboom. Wat mooi was dat en wat wer t n schiere kerstoavend mit nije gerdienen tou. Wat zaten ollu tröts en voldoan mit kiener bie boom. Dou t bèrregangerstied was veur kiener, blous pa keerskes, dij nog mor haalf opbraand wazzen mit n dikke poest ain noa aaner oet, zodat ter ook nog wat overbleef veur aanerdoags as femilie op veziede kwam. Op kerstzundagmörgen was t hail stil ien keuken dou Gezienus van bèr of kwam. Zien moeke zat ien keuken en hoelde. Wol nait vertellen wat of ter loos was. Prevelde allain mor wat over n rötboom. Gezienus en zien bruiertje begonnen van weeromslag ook te hoelen. t Was n verdraitege boudel mit nkanner. Dou Gezienus en zien bruiertje troost zuiken wollen bie kerstboom ien veurkoamer, kwammen zai der achter dat haile boom verswonnen was. Houk van koamer was leeg! Wat keken zai maal. Nou wizzen ze ook woarom heur moeke zo’n verdrait haar en begonnen zai nog haarder te hoelen. Loater het moeke heur verteld en konnen kiener ook zain wat of ter gebeurd was. Ien nije gerdienen zaten dikke vlekken haars dij oet takken van kerstboom kommen wazzen en wieder zaten der apmoal witte vlekjes ien gerdienen. Dat was keersongel dat ter ienkommen was dou heur pa keerskes soavends mit n beste poest oetbloazen haar. Moe heur schiere nije gerdienen wazzen verinneweerd en kerstfeest was over west. Boom lag mit keerskes der nog ien achter schuur op misdòb. t Wazzen hail verdraitege kerstdoagen west. Gezienus kon t zuk nog heugen as dag van guster. Ollu hemmen nooit weer n kerstboom ien hoes hoald. n Joar of twinneg noatied, dou Gezienus op ploats kommen was en ollu der oet gingen, wazzen vlekken nog te zain west ien veurkoamergerdienen en haar Gezienus veur zien moeke nije gerdienen kocht ien t nije hoes wat wiederop. Dou haar zai vannijs schraifd mor was t aans west. Noatied haren ze bie Gezienus thoes wel n kerstboom opzet, mor t was aaltied n kunstboom west mit noamoakkeersen der ien. Kiener haren dat ook wel schier vonnen, mor haren voak vroagd woarom of heur pa en moeke nooit n eerliekse boom hemmen wollen.
Gezienus schrok op oet zien gedachten dou zien vraauw hom vertelde dat ze aibels blied was mit heur kerstboom en dat ze der aal noar oetkeek om dij toavend op te toakeln mit heur twijbaaident. Dat leek Gezienus ook schier tou en knivvelnd zee e: “Mor gerdienen hoalen wie der eerst even òf, dochstoe ook nait?”
t Is weer zo wied, n kennis van ons dai het een volkstoentje en zo in augustes den het hai van alles kloar. Om de hoaverklap den komt hai weer wat brengen en wie nemen t geern aan, want t gaait zo de diepvries in. Zo hebben wie dikke spekbonen en robaiten, rooie zummerkool en praai. “Aander week den heb k nog gruine en sniebonen”, zee hai, “den krieg ik weer roemte veur de spruutkool en de mous.” t Zel wel olderwets wezen, mor ik heb de gruinte laiver zulf inmoakt as oet n blikje van t winter. Dat dut mie denken aan vrouger, dou mien moeke aan t wecken was, op keukentoavel stonnen den n aantal weckpotten met peren der in. Oh man dai waren lekker, veuraal as ze even stoan haren. As kwoajong trokken we den stiekem aine lös en gingen noar heur tou om dat te melden. Mainsttied moggen wie hom den wel leeg eten. In dai tied haren mien olden een kaffetaria, haalfweg joaren zesteg en t maiste muiken ze zulf. Veuraal as moeke kroketten muik den ston der zonen grode bak met regoe oaf te koelen en ieder bod as ik der den langs kwam mos k even pruiven. Mainsttied kwam ik der wel mit weg, want mien moeke kon nait best lopen, moar dat wer kompenseerd mit heur holten kleppers, doar kon ze meroakel schier mit goeien en nog haard ook. Op zundag mos der petat moakt worden, moeke schilde den dikke eerappels en wie deden ze deur n petatsnieder hen. As der n poar emmers kloar waren, wuiren ze veurfrietuurd en soavends verkocht, mooie tied was dat. As de jonge lu den kwammen op heur Puchjes, Zündapps en JLO`tjes, den gong de jukebox aan en bie de meziek van Ria Valk en t Cocktail Trio gingen de slaatjes, gehaktbalen en petat grif over teunbaanke. De tegenswoordege vreetschuren met heur enorme assortiment, dai zörgen der veur dat je nait waiten wat je kaizen mouten en as je den wat oetkozen hebben, wait je nait of t nou spesjoal, oorlog of joppiesaus wezen mout. Dat gaait apmoal deur mien kop as ik bie t aanrecht kool stoa te snieden met op achtergrond “Mien toentje” van Ede. k Wait nog dat moeke bie keukentoavel zat om stoede te smeren veur mien bruier. “Wat moust der op hebben jong?” zee ze. “Dou mor pindakeze”, zee e en moeke pakte pindakezepot, dou ze hom open haar dee mien bruier kop om houk van deur en zee: “Ach, dou toch mor hoagelslag.” Geloaten pakte moeke hoagelslag. “Och”, zee bruier dou toch mor jam. Moeke bedochde zich nait, pakte jampot en smeet bruier hom noar de kop. “Hier hest dien jam”, zee ze. Op leste snik kon e zien kop aan kaant doun en vloog jampot hom veurbie en bleef persies in t midden van de keukendeure zitten. Pa het der loater mor een leutje glaske in zet, t leek net of t der in heurde. Apmoal keukenherinnerns dai weer noar boven drieven as je der bie noadenken goan. Zol t koken ook in de genen mitgeven worden, vroag ik mie oaf, want mien kinder vinden dat ik een olderwetse pot kook. Och, denk ik, k vin toch veul nijmoodse dingen ook lekker hòr, zoas een broodje shoarma mit een dikke loag van dai stink-oet-debeksaus. Mien vraauw vind dat ik der meer knoflook soep van mok, mor t is wel lekker. Lest hebben wie bie vrunden van ons eten en dai haren lamsrek moakt en ondanks dat mien vraauw mie aaltied veur voelnisvat oetmoakt (kist hoast alles der in goeien) von ik dai lamsrek toch nait biezunder. Ik vin schoapevlees wat staark smoaken. Nee, den die struusvogelbiefstuk dai wie lest in n resterant had hebben mit een lekkere pepersaus der bie ….lekker hòr. As ik den de leste sneden kool in zonen diepvriesbakje doan heb, komt vraauw mie even helpen om d’haile brud noar de diepvries te brengen.
“Kin nait veul meer bie in”, zegt ze en gooit de klep dicht. “Och, nog een beetje sniebonen en gruine bonen”, zeg ik, “en den kom wie de winter wel deur.”
Haalf juli. Vrijdagoavend n uur of zeuven. Geert haar dainst aan t heufdbero. Der kwam n kirrel op hoge poten t bero in. Hai har de kop sitroun, um t zo mor ais te zeggen. Hai wol aangifte doun. Van Beleitigung. t Was n Duutser… n Echte…: n Beschaaiden veurkommen under n swaarde schipperspedde. Hai vruig wat of Geert zien rang was. “Hoofdagent”.
“Hauptagent also.” Dat was goud. Hai zee dat e mit zien boot op weg was noar die Heimat. Zien aigen boot. Aine van roem achttien meter mit onnuur veul Pferdekräfte. Hai was der mit noar zien vekansiehoes in Vraislaand west. En vandoage was e over t Raitdaip noar Stad tou voaren. Aal achter n Hollands bootje aan woar of e nait veurbie kön. ‘Stad’ stön der achter op. t Zal wel n huurboot west weden, want dij lu zaggen der nait oet as aigenders. Volgens Heinrich wast n schipper van de kolle grond. Boetendes druig e gain schipperspedde. Op zeker mement warren ze bie n poale aankommen dij in t daip stön. Doar mös op n knobbe drukt worden um de brugwachter te woarschaauwen. t Was beter west, as hai der as eerste aankommen was. Dij vent op dij huurboot begreep noamelk nait wat of e doun mös. In elks geval duurde t veuls te laank. Hai haar ook nog noar hum geboard dat e op dij knobbe drukken mös. Mor dij kirrel dee niks as onneuzel um zuk hen kieken. Dou haar e roupen, hail fersounlek hör, dat e non toch endlich mal op dij knobbe drukken mös. En dou was dij kirrel in de holden sprongen en haar e roupen: “Ist das ein Befehl?” Und das Weib stön der mor wat onneuzel bie te lagen. Non ja, t zal zien Freundin wel west weden. Zo hebbelachteg as ze aal tegen mekoar deden. Hai vuilde zuk zwoar beledegd deur dij kirrel. Vergreld was e. t Mös non mor ais òflopen weden mit dat geroup van dij Hollanders dat wir Deutschen zo rouperg en boazeg binnen. “Haben Sie das verstanden?” Geert haar t verstanden. Hai zol der n underzuik noar instellen. En as e der oeit achter kwam wel of dij lu op dij huurboot warren, dan luit e t hum wel waiten. Hai is der noeit achter kommen. Officieel dan.
“Geert Moatjes! Geert Moatjes….!” Even is t stil en dan nog n daarde moal: “Geert Moatjes……!” Joa, en dan gebeurt der woar Geert de pest aan het, mensen die votdoadelk noar hom kieken goan. Die dörpsomroeper van n Harm Proatjeboksem stijt ja mor anderhaalve meter van hom vandoan en wiest ok nog met zien wiesvinger noar, juust, noar “Geert Moatjes…” “Harm, is der nog wat aans ien e aanbieding as dat gebelk?” Geert hoalt t sleudeltje uut zien Batavus, dat moet ja wel ien t grootdörp. t Mijn en dijn is doar veur paardie lu niet uutmekoar te holden… “Geert, nou niet direct doen asdat jim ien e bil beten is! Jim kan doch wel eerst even vroagen hoe t met me gijt?” “Hoe…..” wil Geert vroagen, aans komt e nooit meer van die Harm of, stijt e hier over n haalf uur nog. “Doar hebben we t nou niet over”, zegt Harm, “der bennen belangriekere zoaken te bespreken, mor niet hier! Komt ja al weer n schip met zure appels aan…. Paulusma het zegd dat t vandoag hoast dreug blieven zol… Nou, hij het hoast geliek kregen, op drie hoagelbuien, n dunderslag, vief streep regenwotter en n dikke tak van boom òf noa… Wat n hampel. En twee doagen leden zol t niet dreug worden en viel der hier gien spat regen…” Geert liep achter Harm aan, t nije winkelcentrum ien, woar de bosschoppenkarren kunstzinneg ien n boog opsteld stoan en je al aan e rust toebennen as je bij de grootgrutter deur t draaihekje lopen… Harm gijt vot deur noar de kovvietoavel, komt hier voaker zeker. Geert kan die plak allenneg mor vienden as e der n plattegrond bijpakt… Ien e gauwegheid sleurt e doch nog n mandje met. Woar moet e aans zien kees en beschuten ien doen? “Kom, goa der nou es even op dien gemak bij zitten, Moatjes!” Harm ploft op n stoel deel. “Juffrouw, even aannemen!” t Wichtje ien AH-kostuum kikt hom schoapachteg aan, draait zuk om en gijt wieder met t stoapeln van blikken Bonussoep. Geert wil al stoan goan, mor Harm drukt m op zien stoel en gijt zölf kovvie hoalen. “Zo”, zeit Harm, “het jim de kraant lezen? Ok al zien dat der twee Kollumer ondernemers n zwemcentrum bouwen goan ien e Oostergast? Joa, n eerlieks zwemcentrum. Dat komt doar stoefbij t Zörgcentrum, tegenover t Onderwiescentrum en op kiekòfstand van t Bestuurscentrum. t Stikt der van de centrums… Nou, as ik jim nou vertel dat t Zwemcentrum met n bad pronken gijt van 14 bij 6 meter! Die wetholder die zo zwiereg de haandtekening zet het onner t contract, die wil as eerste doarien zwemmen… Dat wordt pazen en meten. Die wetholder is 2 meter, leg der nog n wetholder noast, dan bennen de boanen bezet. Dure kubieke meters wotter van 31 groaden…En mor net doen noar buten toe dat ze t ei van Columbus vonnen hebben, aalmoal deurstoken koart. Dat die lu uut Kollum aan t bouwen goan zollen, ston drie, vier joar leden al uutgebreid ien e kraant. CDA en PvdA hebben ale aandere meugelkheden categorisch de nek omdraaid en nou mor groalen mit heur peuterbad. Het jim de kovvie nou al op? Hoal es even wat nije…” Geert komt ien t ènne, mor Harm Proatjeboksem stijt al vannijs bij t apperoat. “As we op die wachten moeten, Geert… Man, wor doch es wat vereger!” Geert wol ok es n duut ien t zakje doen: “Harm, mor as…”
“As, as…. Ze zetten doar n luxe wastobbe hen veur riekelu’s kiender die zwemmen leren moeten en veur therapeutisch baddern… Sportieve armoede! n Nije Krommewiedjojo kunnen we vanzulf wel vergeten en Pieter Hogeband, dij lopt met troanen ien e ogen…. Ach, sport…. Het jim dat zien ien e Arena, die zatlap van negentien die de keeper van AZ n schup verkopen wol, mor zien been niet iens omhoog kriegen kon en toen zölf n poar beste trappen kreeg? En dat misbaksel haar ok nog n stadionverbod… En leuf mij nou mor, as je Cruyff of Van Gaal as jokers ienzetten, dan heb je de poppen aan t daansen… n Haalf joar gien voetbal ien e Arena, opsluten die handel, net zo laank tot der witte rook uut e schösstien komt… Veurmekoar: Nij bestuur, nije directeur, nij elftal, nij publiek… Mor ja….” Geert kikt es veurzichteg ien t rond, hij kan beter mor niet iengoan tegen wat Harm noar veuren brengt, ok al is t nou doch wel slim van e hak op e tak. “Geert jong, mooi dat jim even noar n deskundege luusterd het, ik moet der vandeur. Zwemmen ien Oldekerk! De beschuten kan jim zölf wel vienden. Ajuu!” En vot is e. Geert komt ok ien t ènne, pakt zien mandje en wil net es n lekker stukje kees uutzoeken, as t wicht van de soepblikken hem aan e mouw trekt. “Meneer, zou u zo goed willen zijn even de koffiebekertjes in de afvalbak te gooien? U weet wel, goed voorbeeld….” Met t schoamrood op e koaken gijt Geert terug noar de kovviehalte en ruumt de troep op. En weer krigt t gevuul dat der n bult mensen noar hem, specioal noar hem kieken…. Hij is ja aaltied de klos. Nou mor net doen asdat der niks aan t handje is…. Al “Jinglebells” fluitend doet Geert zien mandje vol met noagelkees, volkorenbeschuut en kerstkransjes. Bij de kassa vangt e nog net op dat t doch wel mooi is zo’n minibad ien t dorp, beter n haalf ei as n lege dop, en dat de AZ-keeper zien rooie koart kwiet is. Bij de uutgang geft e zien euromunt vot aan de klungelnde accordeonist van dienst, stopt zien fietstazzen vol en stapt op. “Geert Moatjes!!! Geert Moatjes…!!” Niet omkieken, deurtrappen. Pas bij de brug hoalt e opgelucht oadem. Hij heurt nog Harm zien stem: “…..Zeggen ze ok nog dat t zwemcentrum zo handeg dichtbij de weg Grunnen-Leeuwarden leit, hebben nog niet eens heurd van de wegomlegging. Koekebakkers!” “Och heden, koek vergeten, terug…..”
‘In the middle of nowhere’. Dat haar è zegt, dei Bastiaan van der Werff. ‘Ik woon in the middle of nowhere’, gain ain tot last, gain ain te zain. Kom mor ais laangs, din kinst t zulf zain. Zo mooi, zo rusteg. Aal soorten van vogels en wild as noaste noaber. Roemte, rust, gain gedou.’ Nou, dat bleek wel. Hier ston ze nou, in the middle of nowhere. Op n doodstille weg. Wied en zied gain hoes te zain, gain stroatlanteern, gain enkel lichtje. Ze wos nait, dat der in dit laand, in heur aigen pervinzie nog zukse gebieden wazzen. Vlak achter Slochter, haar dij Goof zegt. En din richten Legelaand. Veurzichteg rieden, want t binnen smaale weggetjes. Nou, dat was zo. Zo smaal en zo bochteg, dat ze zuk aalgedureg nait vertraauwde om haarder dan 30, 40 te rieden. Hou haar ze toch zo stom wezen kinnen. Zo stom om hier noar tou oaf te raaizen en zo stom om nait eerst ais te kieken hou vèr het rieden was en heur tank nog vol te goeien. ‘Mor ja Jenny’, verweet ze zuk, ‘doe dust wel voaker stom.’ Hier ston ze nou, lege tank, gain tillefoon bie zuk en ze wos amper woar ze was. Laampen dus ze nait oet te doun. Wist ja mor nait of der toch nog anner verkeer bie de weg was en din kinnen ze heur in elks geval zain. Aiglieks wis ze nait recht wat of ze doun zol, hier zitten blieven, mor din zat ze hier mörn nog. Of aan loop goan. Mor ja, wat kaant oet? Joa terug, dat was ain ding, mor in duuster, ze zag ja gain haand veur ogen. Ze luip wel nait in zeuven sloten touglieks, mor ain was ook al teveul. Achter in kovverbak lag nog n deken. As ze dei nou ais omdee. Lekker waarm. Ze schoedelde net zo laank tot ze lekker wat onneroet zakt op stoul zat. Ze gaf zuk over aan heur gedachtenspinsels en aan t duuster om heur tou. Kerstoavend, al weer viefde kerstoavend zunder Geert. Geert, dij zo blied west was mit bericht van zien VUT. Laange joaren waark kon e achter zuk loaten. Tied van wat kaalmer aan brak veur hom aan. Jenny zol ook wat minder uren waarken goan en din aalgedureg mit heur baaide der op oet. Genieten van t leven. Genieten, mor doar was niks van terecht kommen. Vlak veur zien VUT was t zomor veurbie. Geert vuilde zuk nait aal te lekker dij mörn. Hai wol gewoon even thoes blieven. Lekker op baank. En Jenny was net as altied in heur auto stapt om aan t waark te goan. Om middag haar ze even beld, mor hai nam nait op. ‘Ach, hai sloapt gewis. Ik goa wat vrouger noar hoes as ’t kin.’ Dou ze thoeskommen was haar e stil op baank legen. Asof e sluip. Mor dou ze hom zag wus ze dat e nait meer wakker worden zol. De weken doarnoa wazzen in n roes aan heur veurbie goan. Kinner stonnen heur mit road en doad terziede. Wollen ook groag dat moeke zol verhoezen, n Klainer stee, wat dichter bie. En toch bleef ze laiver in t hoes dat ze soam mit Geert kocht haar, woar baide kinner geboren en getogen wazzen, woar ze heur haile traauwd leven woond haar. Elk geluudje kinde ze, elk stukje toen was mit heur baaide laifde aanlegd, elke stain was heur bekend. Mor toch de stilte in t hoes was zo groot. De leegte was zo tastboar. Zo swoar. Ainzoam allinneg en ellendeg haar ze zuk vuilt. Kwoad was ze west, kwoad op alles en elk. Kwoad op d’haile wereld, t haar heur Geert nait terugbrocht. Noa n week of wat vernam ze, dat noabers, femilie en vrunden nait meer zoveul over vlouer kwammen. En op n oavend, dou ze d’haile dag wat op baank rondhangen haar, besloot ze zukzulf onner aarms te griepen en weer aan t waark te goan. Dat leek heur t beste tou. Ze wol ja groag in heur hoes wonen blieven en din mos der wel wat geld binnen kommen. Aans kon ze t onderhold nait betoalen. En dat wat Geert aans dee, mos ze ja wel ain veur inhuren. Gelaidelek aan haar ze t leven weer wat op de rails kregen. Ging mit plezair weer noar heur waark. Gaf ook ja wat omhannen en mit nkander wat proaten gaf oaflaiden. In hoes bleef t wel stil. En zeker de duustere doagen van december. Mor ook doar von ze wat op. Ze nam schoakeloars dei bie duuster de lampen luiten branden. En radio bleef gewoon aanstoan, dag en nacht. Mor de klussen om in en om t hoes, dat kon ze nait apmoal zulf. Dus mos ze op zuik noar n klusjesman. Op internet stonnen der genog dij heur dainsten aanboden. En klussen, dijwazzen der genog: Vaarf van de kezienen was nait te best meer en der mos wat aan t dak repareerd worden. En toen, doar kon ook wel ais n haarde waarker deur hèn. Zo ston op n dag Bastiaan van der Werf veur heur deur. Woarom zien advertentie heur opvallen was, kon ze nait zo zeggen. Meschain omreden dat e ook toenwaark dee? Bastiaan van der Werf, op legere schoul zat e altied achter in klas. Noar hoes luipen ze altied mit n haile ploug. Mor Bastiaan luip voak allineg. Of e der nait recht bie heurde. En dou op n dag was è zomor vot, weg van schoul. Verhoesd noar n grodere ploats. Aiglieks had ze noeit meer aan hom docht tot aan dij dag dat e inains veur heur ston. Ze had geliek zain dat hai t was. En al vlöt wazzen ze drok aan proat. Wat of e dee, doan haar, woar of e woonde. Ze duurde hom nait te vroagen of e traauwd was. Din leek t ja wel of ze aargens op oet was. ‘Kom mor ais laangs’, zee e dou e n dag of wat bie heur aan t klussen was. ‘kom mor ais langs, ik woon in the middle of nowhere. Waist wat, kom kerstoavend langs. Doe bist allineg, ik bin allineg. Kom mor op kerstoavend.’ Nou doar zat ze nou, op kerstoavend in n auto dij aal wat koller wer. En t licht ging ook aal wat minder branden. Nog even en din was t stikkeduuster om heur tou. Ze dee deken oaf en stapte oet. Keek ais wat rond. t Leek wel wat minder duuster as zonet. En ook wat minder kold. Ze leunde tegen auto aan. Muid was ze wel. Wat zol Bas van heur dinken, zol e dinken dat ze toch nait meer kwam. Was t aiglieks wel n oafspraok west. Of haar ze dat der van moakt. Kerst zol ze dit joar allineg blieven. Kinner ging mit nkander op wintersport en dat was niks veur heur. Zai bleef lekker thoes, beloofde ze de kinner. Nou ja, lekker thoes. Hier zat ze, was ze nou mor lekker thoes bleven. Waarm bie kachel, op heur aigen stee. Boukje der bie, kopke thee mit wat lekkers, voutjes op n bankje. Ze vuilde zuk zo verloaten, troanen prikden heur achter d’ogen. Wat had heur toch bezield om in auto te stappen en zo zunder meer vot te goan, op oafsproak mit n man dei ze aiglieks amper kende. Veur t eerst in joaren was ze blied dat het gain widde kerst zol worden. Widde kerst, din zol t mit heur maal oaflopen kinnen in heur aal mor koller wordende auto. Wat was ze toch n roar meubel. Wat miste ze in ainen heur Geert. ‘Woarom gingst din ook dood, verweet ze hom haardop, ‘Dat was toch ook nait eerlek. Wie zollen ja mit n baide het nog zo schier hemmen. En nou stoa ik hier. Astoe nait dood goan wast, wazzen we soam in hoes west. Bie kerstboom. En nou stoa k hier allineg, stom te doun.’ Ze vuilde n troan over heur waang lopen en wol zok der net aan overgeven dou ze in ainen zachtjes zingen heurde. Nou mos t toch nait gekker mit heur worden. Zingen in de nacht, op kerstoavend, midden in t laand, woar gain mìns te zain was. Engeltjes zeker. Mor nee, ze heurde toch echt zingen. Twai stemmen. Jonge stemmen, een wichterstem en een jongesbromstem. ‘Stille nacht, heilige nacht’ en dou wazzen ze tekst kwiet en begon ain van baide zo zuver te floiten, troanen sprongen Jenny in ogen. Langzoam aan kwammen stemmen dichter bie. Mor nog steeds zag ze gain mìns. Ze woagde zuk nait om wat te zeggen. Huvereg schoof ze wat dichter noar auto tou. En dou, in ainen zag ze n leutje lampke wat hinneweer slingern. Het zingen hiel op. ‘Kiek hier is ze’, heurde ze n stem. “Ben jij Jenny”, vruig ain. “Joa, jong, dat kin toch nait aans. Wel zol der hier aans nog onnerwegens wezen’, zee de wichterstem. Al vlak bie heur bleef n bakfiets stil stoan. Veurin zat n wichtje van een joar of 20 en op de fiets een jong. Heur rastavlechten stonnen aal kaanten oet. ‘Wel binnen joe’ vruig Jenny mit n benaauwd stimmetje. ‘Oh, wie binnen buren van Basje. En wie zollen wat eterij veur hom en zien gast mitnemen. Wie wazzen nog onnerwegens. Hai belde ons, of we ook oetkieken wollen noar een mooie vraauw mit n olle auto. Want hai docht dat ze meschain wel aargens strand was. Nou dat bliekt. Konst nait vinnen of hest auto stukkend? Moakt ook nait oet. Gaaist mit ons mit? Kom, klim mor in bakfiets. Peter is de beste bakkenist dei der rondfietst.’
Jenny dut wat heur vroagd wordt, ze kroept noast t wichtje, dij trekt dekens goud om heur baaide tou. En din gaait t wieder, deur de stille wereld, woar gain licht te zain is. Ze hèt zuk in joaren nait zo vaaileg en waarm vuilt. Zo mag t van heur wel aaiweg deur goan. Goud n haalf uur loater kommen ze bie n olle boerderij. Aan weerszieden van loan stoan n poar vuurkörven, waarm licht stroalt oet aale roamen. In deur stoit Bastiaan. ‘Kom der in’, klinkt t, “kom der in, hier braandt kachel, hier ist waarm. Hai helpt heur oet bakfiets en holdt heur stief bie haand. “ik wos ja nait ofst wel kommen zolst, mor doust dien tillefoon nait opnamst, wuir ik ongerust. Der kon ja wel wat gebeurd wezen. Mien dochter en heur vriend wazzen nog onnerwegens. Ze hemmen n stukje omfietst om te kieken woar ofst wast. Kom gaauw binnen, mit nkander. Toavel staait kloar.” Jenny loopt mit hom mit en in veurste koamer staait feestelek gedekte toavel. Geur van soep en waarm eten komt heur in muid. As ze drumpel over stapt, goan lampkes in kerstboom aan. Kerst. Achter heur heurt ze Bas zien dochter zachtjes zingen: ‘Stille nacht…’
Nijmoodse kokerij – Grunneger joar van de Smoak volgens El Bulli
Ook de dege degelke Grunneger streekkeuken kin op t heden ja nait achterblieven in d’ontwikkelns van t moleculair koken. Wat is der aiglieks meugelk in t experiment van t omzetten van oerdegelke resepturen noar n nije jaze dij ook paast in tied doar wie nou in leven. Omreden dat n Grunneger van oldsheer aaltied Nummer AAIN is en van noature veuraan staait veur t nije, evoluaaiert ons eten speulenderwies mit nije opvattens, dij onnertied noa t bezuik van Sunterkloas uut t ieskolde Spaanje noar ons kontraainen overwaaid is.
De weerslag van dij El Bulli hype het t volgende krejatieve menu opleverd. Wie stellen joe bie wieze van spreken de kombinoatsie Grunneger Mollebonen mit haalfdreuge Grunneger metworst veur, dij in de stiel van dizze grode chef uut Barcelona moleculair omteuverd wuir tot n goud berapboare pozzie. Ie goan allereerst noar de groothandels en kopen doar twij spoitbuzzen van t bekìnde maark Gruno, d’aine is vuld mit dreugemetworstschoem* en d‘aander mit Grunnegs gruine snietjemousschoem**.
Ie goan dus as volgt aan loop: Waik de mollebonen eerst veur en dou t din in d’oven op pofstaand. As dit gepof gebeurd is, doun je t in blender en moalen t zo fien meugelk. Ie doun t nou in stikstof en vörmen t mit vaailege handsen der bie aan, tot n minigasuniegebaauw. Ie nemen nou n mooie museoale porselaainen bord tou diggelkaaste oet en ploatsen t mollebonengasuniegebaauw persies in t midden. Rondomrond spoiten je zo sekuur meugelk in model, vief martinitorentjes van dreugemetworstschoem. Ie plaaistern dat Grunnegs gruin of mit gruine snietjemousschoem. As t aalmoal goud in model is, zetten je schuddel veur n dik uur vot in d’ieskaaste. Hiernoa hoal je t bord tou d’ieskaaste oet en plakken din onder t bord n chip dij t Grunnegs Volkslaid zingt. Leg nou rondom t bord aspieken baaltjes, dij moakt binnen van Raspetatpoeder mit uutlopen metworstvet. Loat der din, mit hulp van n op toavel baauwde ventilator nog wat Grunneger mosterdpoeder deur de lucht dwarreln. Dain t as ófronden op mit n glèn hait lepeltje. Geef der as goie begelaaider ook nog n reageerbuiske mit Fladderak bie.
k Zel zonen beudel van krapaan aachte west wezen, dou k mit mien kammeroaden scheuvels under knupde om achterwieke te goan verkennen. Zokswat deden we wel voaker, as tied en ies der veur was. Doudestieds wazzen woarschienlek winters kolder as vandoag de dag. Bie mie konnen we sikkom elk joar d’iezers under binden om n poar weke lang hail wat kilometers te moaken op wieken en kenoalen in buurte. Göngen noar en van school op scheuvels en haren noa schooltied amperan tied om thoes wat te eten. Haile dag zaten we op t ies en aimelden mesters en juvvers tot vervelens tou om n dagke iesvrij. Tot soavends aacht uur scheuvelden we op t heufdkenoal.
Kom der nou es om! Niks mis mit n raaiske op zoaterdagmörgen, zol je zeggen, doch luip t dij raaize wat aans as aans. Veur mie luip t op n Mekkoa’s raaize oet! Op achterwieke pebaaierden we op n aansloetend kenoal te komen. n Duker in weg muik n stokje klunen noodzoakelk. Klouk as k was, nam k t òf te leggen pad wat al te krap. Bleef op t ies tot t nait wieder göng. Paitje veuraan as k was, scheuvelde dizze kloukhaans wat veuroet, mor k was nait bedocht op t bomies under snij. Veurdat k der op bedocht was, zat k al tot haals tou in bragel. Mit verainde krachten hebben jongs mie der weer oet hoald. Zat under drek en was sjompenat vanzölf. Goie road was duur! Noa wat rezenaaiern wazzen we der oet. Weeromraaize mos k zo haard meuglek scheuveln. Dat vuil aans nait tou. Boksem en jaze stonden in vraiskolde in n klapscheet stief oet. Deurlopers vroren aan gimmestiekschounen vast. Veters mozzen ze bie aankomst mit t Drents woapen lössnieden. Vouten wazzen mie zowat òfvroren. Man, man wat haar k kold. As mien kammeroaden mie nait holpen haren, was k vervast nait meer leventeg thoes komen. Aal mit aal gain ervoaren om over noar hoes te schrieven. Wat n konsternoatsie doar! Moeke het mie votdoadelk oetklaaid en in tobbe stopt. Vandoar verhoesde k, noa wat waarme sokkeloademelk, lebendeg op berre. Gelokkeg heb k er gain noadelege gevolgen van undervonden. Volgende dag zat k weer broaf in school. Doch zel k dit oaventuur nait makkelk vergeten. Loater mog k pas op t ies, as mien voader t zölf goudkeurd har en dat stak hom wel krek. k Haar mien leske wel leerd. Jonkhaid wait op t heden bie winterdag ja nait hou rad ze weer thoes en achter computer of veur wiedkieker komen mouten. Of ze goan n zetje noar n overdekte ‘waarme’ iesboan. t Is boeten deure ja zo allergloependste kold! Kinder binnen tegenswoordeg bliekboar slim hiepkonterg.
H. Smith – Een ouderwetse schoolmonarch (Maandblad 1930)
“Ziezo mien tuutjes, nou zel wie rais zain of ie de letters nog kennen. Eerst mor ais aalmoal touglieks, dommit gait t ain veur aine.
Hou hait de eerste letter? a En hou hait zien bruierke? b En dij kromme? c Hou hait dij dikgat? d En dij zo wies kikt as n evertaske? e En hou hait dij zo fiks overenne stait? f En de brille van Grietjemui hait g Hou hait t stoultje? h En dat iepenkrietje mit zien mutske? i En laange Jan mit de mutse hait? j Hou hait dij kerel, dij noar kerke gait? k En dij laange lapperd? l En dij drijpoot hait? m En dij twijbain? n Hou hait t houpeltje? o En dij mit zien pak op de rogge? p En dij t pak aansom het? q En t roateltje? r Hou hait de slaange? s Wat drinken wie smirregs? t Hou hait dat nunneke? u En t vatje hait? v En dij wapper-in-de-wind? w Hou hait dat kruuske? x En wat zegt de leste letter? z
Ziezo, leutje bunzels, nou krieg ie grivvel, dij k joe geven zel en den taiken ie dij letters ais mooi op joen laie.”
zestien joar is e nou, onze koater. stokold veur zo’n katte wordt der wel zègd mor hai maauwt nait van vrouger en nait over loater hai leeft bie de dag en denkt nait aan mörgen en over de krizes moakt hai zuk gain zörgen soms mout e wat eten en den weer noar boeten. hai pist in n koeltje en ook wel in d’ hege t moakt hom nait oet t verstaand zit hom nait in de wege
t Liek wel of Duutstoalegen t spoor voak biester bennen as t om wat mit woater gaait. Tegen zee zeggen ze Meer en tegen n meer zeggen ze See. Mor Noordzee nuimen ze die Nordsee en dat zol din ainks Nordmeer wezen mouten.
Ook van wat ien t woater zit, moaken ze sums n toezeboudel. Tegen genoat zeggen ze Krabbe, mor n kraab is ook n Krabbe. Genoaten bennen lekker en kraben ook, mor doarom is t nog nait t zulfde.
t Dut dinken aan n vergelieken dij wie vrouger nooit moaken moggen: n kou is vee en n peerd is vee. Dus n kou is n peerd! Fout! zee ons juf din.
Frosch is Duuts veur kikker en n Hollandse pad is ien t Duuts n Kröte , behaalve ien Noordduutsland, doar is t n Pogge.
Ook ien t Grunnegers wer n kikker vrouger pogge nuimd, mor ien t nijmoodse Grunnegers is n por, porre of podde n Hollandse pad! En n kikker is n kikker. As we wat zudelker goan din kommen wie oet bie vors. Zo nuimen ze ien t Oostvloams n kikker. R van t Duutse Frosch en t Engelse frog is omdraaid. Broabant zit tussen kikker en vors ien. Doar zeggen ze kikvors. Ien Nederlands Limburg is t kwakkert en ien Belgisch Limburg kwakvors.
Dat ter kikker ien t Noorden zegd wordt, kinje ook aan femilienoamen zain:
Ook de noam ‘Porre’ komt meer ien t Noorden as ien t Zuden veur
Porrevèl
Trientje – En wat dochtst nou, dat voader hebben mos? Aantje – Nou, thee van muurloezen? Trientje – Nee stumper, doe mainst n stoetje mit muurloezen; da’s best veur kinder, dij stoepen hebben. Mor wat veur stoepen goud is, is nog nait goud veur pien in zied. Aantje – Nee, dat zel wel nait, è. Trientje – Nou, k wol die den mor zeggen: moeke mos soavens om negen uur bie lichte moan in onderwaal van zwienslachter Spekvet zien bragelsloot n por vangen; dij por mos den levend vild worren en t vel waarm op voaders zied legd worren en ondertied mos moeke zeggen: Porre, porre, porrevèl, Voader het bekom joe wel. Nou en noa de eerste porrehoed was t al veul beter en dou t tegen duuster moan luip, was voader weer op t karwaai.
Oet: Stroat schrobben, deur Oabel van Heekt (Maandblad 1916).
Kwaak, kwaak!
Bie Ovidius, ien Metamorphosen 6, vers 376, klinken rikkikkende (!) kikkers as:
Quámvis sínt sub aquá, Aal kwékken z’ook ónder t wóater, sub aquá maledícere témptant. doar perbááiern ze nog kwóad te kwákken(1)
n Frog is n Frosch is n kikker (anura) ien n Duutse bruiertoal van t Grunnegers, t Pennsilfaanisch Deitsch /Pennsylvania Dutch (U.S.A.):
En gleener Splash unn der Frog iss fatt, Noh sehne mir nix ass Ripple datt; (2) Er brauch sich net feiche, mir dinn ihn net weh; Saage mir ihn’s, dutt er’s doch net verschteh. (3)
1 (Ex: “Liber Ludicrus Groninganus in usum sco-larum“, recognovit Janus Slumerus, A.D. MMIX). 2 Ien dit gedichtje stoan 3x daarde noamvaalsvörms bie eerste noamvalen! En n d veur Hoogduutse t: dinn/tun. Dutt/tut. 3 En annonymous Gedicht vun Das Pennsylvanisch Deutsch Koloring un Lese Buch, p. 30 n Plonske en kikker is vot, nou zain wie niks as n ribbel, dat hai huft nait baang wezen, wie doun hom gain kwoad; (mor) aal zeggen wie hom t, hai begript t toch nait.
k Heb n verre raaize moakt k Bin muide en bin stief Mien bainen goan hail langzoam Ze doun mie zeer aan t lief t Gaait zo aibels sloom en troag Doar mout k n houke omgoan En doar zai k, al is t nog voag Mien olle Martini stoan Weg is dan plots mien muideghaid k Vuil mie inain weer fit Nog even trappen, ketaaiertje nog Veurdat k in Grunnen zit Mien bainen goan nou roazend snel De toren komt dicht bie Martini, jong, ik wait t hail wel Ik hòl t mainst van die Al bist ontsierd deur rasterwaark En weg is dien olle fleur Toch, toren op de Grode Maart hòl ik nog van die, heur! Doe bist de wachter van de Stad Doe waist van elks wel wat O, jong, astoe vertellen konst Din heurden wie nog ais wat Moar t is moar goud, dastoe Bist as n pot zo dicht Want astoe waarkelk proaten konst Kwam der vaast te veul aan t licht Bovenstoand verske haar mien schoonpa (88 joar) in ain of aander bouk liggen op n bladje schrieverij. Mooi om deur te sturen noar Kreuze dochde ik zulf.
“Der is gain mooier praacht, gain staarker kraacht, din wastoe aan mie schenkst.”
(Astoe aan mie denkst, Edwin Jongedijk)
Laifdeslaidjes worden der veul schreven. Zoveul, dat t veur n artiest slim stoer wordt wat te opbedenken, dat nog noeit zongen is. Ik wait nait hou nij of orizineel dizze regel van Edwin Jongediek is, moar t is wel n moal wat aans as k hòl van die en k blief bie die.
Was dit joar veur n kerstverske in taauw, k prakkezaaierde mie suf, zukswat stekt ja slim naauw. Mor hail wat uren loater, zo omdebie twaalven in naacht, haar t kopschraben mie nog gain tree wieder brocht as “n widde Kerst en n Gelokkeg Nij-joar?”
Niks over Uruzgan, Irak of dij verdwoasde stumperds doar. Dij zölfmoordterrorist; of roadeloze daaierstrieder, asielzuikers, slagtovvers van oorlog en geweld en zo wieder. Over zwaarfkinder in grode wereldsteden en onschuldegen dij binnen overleden.
t Moagdje mit òfhakte haanden en kindsoldoaten in Oafrikoanse laanden? Grode snaaiers mit dollartaikens in d’ogen, vangen in aigenikkeghaid, wied van meedogen?
n Roepsege verkoopster van daklozenkraant, noast n kleumende muzikaant. Zoas zoveul, bloots levent aan zölfkaant? Nee, t wordt dizze raaize niks mit mien kerstgedicht. Steek mor n keerske aan, wordt t doch n schietbeetje licht.
Van Winschoot tot aan t’ Klooster tou Van Duutse grens tot ’t Knaol, Daor ligt ’n laand oet olle tied. Daor von ie vrouger wied en zied Niks as wat bosch, veul veen en .zaand, Veur ’t oog hail mooi, maor toch onvruchtbaor laand… .
De kunstmis kwam in Westerwolde, Eerst hier en daor, maor laoter overaal. Zai nou es naor dat vruchtbaor laand’. Waor bleven bosch en veen en zaand ? De Westerwolders, jao dei red zuk wel Zoolang d’r nog maor kunstmis blieven zel…..
Wat toch verschil mit dizze en d’olle tied: Nou ja ’n knaol, ’n trem, veuroetgang allerwegen. Maor wat altied nog ’t zulfde was ? Wat komt de lu altied van pas ? Bie staarft’, geboort’, bie zaikte en zörg? Berenbörg
Dit is de volksdraank van de Westerwolders, Nich umdat zei ’t zoo geern lust, Man ’t is ’n aarfstuk van heur aolders aolders, En ze wait ook nich wat z’ aans wel drinken must.
Want koffie drinkt z’in heur eigen hoezen, En al is de berenbörg ook wel wat duur ’t Helpt toch meraokel veur de koezen En kwast dat vindt ze veul te zuur.
Zoo Maondaogs den zai ie ze maisttied hail vroug, Van Weende, van de Paldert, van Blekslege, En den staon ze te wachten bie Schober zien kroug, Mit heur kou, mit heur zwien, mit heur sege
„Vrouw Schober he-je de koffie klaor?” „Och mensche, ’t is nog zoo vroug in de mörgen, „Maor k’ zel ’t even zetten”. „Nee, dat huift nait heur, „Geef ons den man twei berenbörgen.
Maor wordt d’r soms aoreg wat dronken. In Winschoot op ’t maark, bie koop en verkoop Den wordt t’r ook even op klonken, En hebt ze de smaok beet, den stekt nait op ain,
In ’t leste, den gaon ze deur Blijhamsterstraot Naor Rieks tou, om nog aine te koopen. En den nog aine, dat ken ja nait aans, Want op ain bain ken je nait loopen.
Jao, lu, zoo’n dag den lopt d’r wat in, Man je huift ze daorom nait te beklaogen: Ze bint dat gewend, van older op zeun Daorveur hebt ze ja Wollinger maogen.
En het is toch zo’n gemoudlek slag volk, Dat volk van „Marken” en „Tangen”: Gastvrij as gain aander, eerlijk en trouw, Je kennen ’t nait beter verlangen.
Veur „revolutie” bestait hier den ook gain vrees, Mits de overhaid daorveur wil zörgen: Dat er hier gain te kört ontstait Aan de neudige berenbörgen.
Toulichten: Westerwolde t laand van nathaalzen? Lestdoags kwam mie dizze singeliere veurdracht uut begun twinteg in de muit. t Is n betuugschrift veur de meer din perboat haailzoame waarkens van t Berenbörger drinken as preventief veurbeholdsmiddel veur alerhaande nog meugelk te kriegen kwoalen. Zo te zain spijden de Wollingers der toudestieds nait in. Van smörns vroug tot soavends loat wuir de kruke mit gezonde schiedammer thee dij mit kruden opzet wuir, doar deur menneg duchteg aansproken. Der waren der zulfs gounent dij spraken der schaande van en zagen menneg snee in d’oren van d’aander. Rieks aan de Blijhamsterstroade en vraauw Schober haren t in heur jachtwaaiden der mor slim drok mit. Lees en huver mit mie mit.
t Was net noa Sunnerkloas dou ik opbeld wer deur presidente van pladdelaandsvraauwen bie ons ien dörp. ”Meneer Kuipers, ik heb gehoord dat u Groningse stukjes schrijft en die ook wel eens voorleest. Wilt u wel n kerstverhaal voorlezen op ons jaarlijkse kerstbijeenkomst?” Nou, dat wol ik wel. Ik heb ienderdoad hier en doar al wel ais wat veurlezen en mag dat ook wel geern doun. Mor ik haar nog nooit bie ons ien dörp veurlezen. Ik vuilde mie slim vereerd! Wie prouten òf dat zai mie n dag of wat van te veuren bellen zol om deur te geven van hou en wat. Op dij bewuste dag, even veur kerst, haar presidente mie nog nait beld. Dus mos ik der zulf achterheer. ”Och heden, meneer Kuiper, dat heb ik ja helemaal vergeten. Dat komt, zo’n kerstavend organiseren is n hele skripsie, dat zult u ja wel begrijpen. Maar als u er vanavond precies om negen uur bent, komt t helemaal goed.” Hoast ale verainens bie ons ien dörp hebben ien dizze tied wel ain of aander kerstbieainkomst. Christelken doun dat mit zingen over herdertjes en engeltjes en stukjes oet biebel en n kerstverhoal. Dat veloren zeun weer thoeskomt bie zien olle pa en moeke, dij joaren op hom wacht hebben. Van zulk soort verhoalen, zeg mor. Openboaren hebben ook wel ais n kerstoavend, mor din zunder herdertjes en engeltjes, was mien gedachte. Ik was doarom slim benijd noar de ienvullen van dizze oavend. Vanoet mien jeugd was ik wend aan de kerkelke vörm. n Aander soort kerstoavend haar ik ook nog nooit mitmoakt. Zollen der vanoavend nog meer stukjes veurdroagen worden? n Literaire oavend meschain? Mien kerstverhoal was n beetje vremd, von k zulf en zat ook haildaal niks christelks ien. Ik haar der wel wat apaarde grappen ien doan en n onverwacht ènd. Wel wait kwam dat hail mooi van pas. Mor ja, ik haar tot op leste dag hail gain ienformoatsie had van presidente, dat ik mos t mor òfwachten. Gewoon op roakeldais den mor. Om persies negen uur ston k in de hal van t dörpshoes en doar kwam presidente aal op mie òf. ”Ah, meneer Kuitert”, raip ze. ”U kunt dadelijk beginnen, ik zal u wel even aankondigen.” Dou ik t zoaltje ienstapte sloug mie t geluud van n dikke vatteg ravvelnde en rebbelnde vraauwluu ien muit. Moien dokter, of t oorlog was ien t hounderhok, zo’n lewaai. Vraauwluu zaten apmoal ien slagorde mit stoulen noar veuren, as ien n bioscoop, toaveltjes mit citrountjes en avvekoatjes der tussenien. Veurien hong n wit loaken en haalweg ston n filmapperoat. “Ja”, zee presidente mit n hoogrode kleur van opwiendens, of van t eerste borreltje, of van baaide: “…wij hebben film vanavond. ’Gremlins’, heel spannend hoor; t is nu pauze.” Gainain dij mie zaag, dou ik achter presidente aan tussen stoulen en toaveltjes deur noar veuren stommelde. Hou kom ik hier ooit bovenoet, docht ik benaauwd. Mor presidente gaaf n taiken en stoaregaan wer t rusteg. ”Dames…, dáámes… Mag ik jullie aandacht voor de Groningse schrijver, meneer Kruyer. Hij zal vanavond voor ons een kerstverhaal voorlezen”. Ik pebaaierde n overgang mit film te vienden en zee: “Ik hoop dat dij film van vanoavend nait slim spannend is, van aans slagt mien verhoaltje as n taang op n varken. Ik keek wat onwenneg te zoal ien en haar overgang nog nait vonden. “Wat is dat, n varken…?”, raip ter votdoalek n vraauw mit n haarde stem vlak noast mie. Ik draaide mie noar heur tou en zee: “O, ie mainen netuurlek van …taang op n swíen! Ie hebben geliek vraauw.” “Haarder…, háárder! Wie kinnen t nait verstoan hierzoot!”, belkte der nou ain achteroet t zoaltje. “Dat is Jantje”, zee presidente. “Zij is wat doof. Ga maar gewoon in t midden staan te voorlezen, dan kunnen ze t allemaal horen.”
Ik vruzzelde mie geheurzoam weer tussen toavels en stoulen deur noar t midden van t zoaltje en begunde te lezen mit mien verhoal. Wat ik ien mien wildste fantasie ook docht haar, mor dit nait… Ondertied bedocht ik dat veurste haalfschaid zo allain mien rug zain kon. Mor as ik mie noar heur tou draaide, keken ze strak noar t widde douk, of ik doarop verschienen zol. En ale moalen as ik mie even noar heur tou boog, van ik wol ze der toch ook bie betrekken, wer ik doalek van achteroet òfstraft mit: “Háárder…!” Dus noa n zetje hil ik doar mor mit op en prout ik allain nog tegen achterste helft van t zoaltje, dij mie ook strak aan zat te kieken, zunder n spoor van reaksie. t Was mor n kort verhoaltje en noa n menuut of tien was t òflopen. Dou klapten ze apmoal en presidente drukte mie n kerststol ien handen. “Mooi gedaan hoor, meneer Kruizinga, wij hebben nog nooit zo gelachen”, zee ze nog en veur ik ter op verdacht was ston ik alweer mit jas aan ien boeten. Ik keek op t hallozie, kwart noa negen. Ien n ketaaier n kerststol verdaind, dat aal. Mor wieder haar ik ter slim gemengde gevuilens over. Ik kon t gegilp en gelaag van vraauwluu hier op stroat voag heuren. Film was zeker weer begund. Zai haren zo te heuren oardeg meer lol as zonet bie mie. Doar kon ik nait tegenop. Ik haar ook nait t idee dat ter ook mor áin was dij t mooi von. Ik was allenneg mor n pauzenummer. Dat krieg je der nou van, as je mainen dat joen verhoal wat veursteld… Haile goie kerstdoagen en veul zegen ien t nijjoar.
t ende is al weer bie leutjen in t zicht boetendeur is t routduuster en d’oostenwind iesder kold k hol de roamen en deuren stief dicht de radio stait aan, ik heur en luuster veur de winter is der genog zolt,
de doagen begunnen al wat meer te lengen aal doagen zo’n hoanetree meer en wordt de duusternis verdreven deur de schiensel van t moanlicht k bin benijd wat t nij-joar zal brengen op de kiekkaaste binnen de lötterijen weer mor riek binnen we toch al, bie t geven zain we ja n glimlaag op n gezicht,
de klokke slagt de leste minuten vot en om is der zo weer n haile joar bie de ain kroop hai en bie n aander vloog t om in n poep en n zucht t is nou ainmoal, dat t zo goan mot en volgt elk mens zo zien aigen spoor loaten we vrede holden mit nkander en kiek zo noar t vuurwaark in de lucht
den wens ik elk en ain hail veul geluk t aankommende joar in laifde en gezondhaid den ken t veur mie al nait meer stuk wat as n poal boven wotter stait!
t Joar lopt aan t ende, nog n poar doage n hail kelenderjoar hebben we din weer had. Smangs kieken e achteromme mit de vroage: “Wat kwamen we zoaal in muit op ons pad?”
Loat joen kop zo mor nait hangen der komt wel weer n bedere tied. Zunne gait vanzölf weer schienen Ok al liekt die tied nou wied.
Wat zel t nije joar ons dammeet bringen? Gelok en veul gezondhaid noar k hoop. Dat binnen van dij ongriepboare dingen, in gain winkel ooit te koop.
Veul haail en zegen wensen we mekoar, n grode wens veur t nije joar. Beste wensen en n gelokkeg nij-joar, we stoan komend joar weer veur joe kloar!
Mit ons göng t dit joar hail nuver, kloagen doun we din ok nait. t Mag van ons aaltied zo blieven, zunder zörgen en verdrait.
Mor we kinnen nait in toukomst kieken, t liekt mie ok wel beder tou. t Levent komt aaid mit doalen en pieken, veul gelok wensen wie joe nou!
Plietsie luip hier in en oet en doar kon zai ook nait tegen. Ze trokken de boudel over de kop en muiken de bewoners onrusteg. Katrien Datema luip aalgedureg wat te snivven en te liepen, doar haar ze ook niks aan. Ze was aal beld deur n journalist, dij wel ais waiten wol wat der loos was.
En nou waren ze der aal weer. Nog meer vroagen, nog meer onrust. Dubbeldam en Ester Edens waren aan t rondstrunen en pruiten wat mit bewoners. Ze gongen bie heur zitten in de grode lounge, of schoven aan op n baank boeten in toen. Ook belden ze aan bie d`appartementen en luiten zuk nuigen veur kovvie of thee. n Jonge gast zat aalgedureg veur de computer bie de boalie op zuik noar iets. Ze luit ze mooi geworden en dee deur van t kantoor dicht. Na n uurtje omswindern deur t gebaauw, kwamen Dubbeldam en Edens weer bie mekoar in de grode lounge. Doar zaten ze en keken noar Flipje, dij nog aal mit n verhitte kop mit computer aan t joeghaaien was. Ester mos der om lachen. “Loat hom nog mor eefkes geworden, t jonkje”, zee ze. Dubbeldam was deelstreken op ain van de baanken en keek heur aan. “Tja”, zee ze en ging ook zitten. Dubbeldam keek noar t plevond. “Aalmoal schiere minsen. Gain minne verhoalen heurd over van Ammerzode en zien vraauw. Oardege lu. Schaande dat ze zo maal aan t ìndje kommen binnen. Waren sikkom nait aanwezeg hier. Waren aaltied aan de kletter.” “t Appartement is weer betrokken deur n echtpoar. Meneer en mevraauw Wubbels. Hebben t appartement leeg kregen en hebben heur aigen boudeltje der weer in zet. Omreden dat der veureerst gain aarfgenoamen binnen, het notoares van t koppel Ammerzode alles in opslag. En notoares regelt t wieder aalmoal. Dat zulfde probleem hebben ze ook mit Vera Reker. Ook doar is gain aarfgenoam van bekend, zoas t nou liekt. Mor goud dat is ons pakkie nait aan.” “Wat hebben we?” Ester luip noar de boalie en vruig Flipje. Dij keek heur toesterg aan en schudkopte wat. “Ze het heur schrieverij hier ook nait doan”, zee ze. “Dus dat schait ook gain mieter op.” Ze gromde en ging mit grammietege kop weer zitten. “Van Ammerzode wuir noeit Bertil nuimd”, ging Dubbeldam stug deur. “As je de noam Bertil hier nuimen, den schudden ze wat van nee en kieken ze of je nait goud bie de kop binnen.” Ester kruuste heur laange bainen en keek Dubbeldam aan. “Bertil, der mout n Bertil wezen, dij hier wat van doun het. Invaalkrachten, oproupkrachten, vekaanziehulpjes. Het ze verkeern had mit n Bertil.” “Wel? Maria Sofia Langqvist?”, vruig Dubbeldam onneuzel. “Nee, Vera Reker vanzulf. Woar is Bertil?”
De vraauw mit t hoar op zolder kwam de lounge binnen en keek noar t twijtal op baank. Vandoag haar ze n swaarde boksem aan, mit doarop n donkergruine trui. Ze druig elegante steveltjes mit n hakje. In heur oren haar ze n poar golden stekers. Heur noagels haar ze flamengo-roze lakt. “U had het net over Bert en Maria, die hier woonden. Ach ja, eigenlijk n triest eind voor zulke aardige buren. We zijn met zijn vieren eens een ski-vakantie gaan houden in de Franse Alpen. Sportief stelletje hoor. Maar ach ja, dat wil allemaal niet meer. Tenminste met mij niet. Mag ik even bij u komen zitten. Er is wat. Misschien is het onbelangrijk, misschien ook niet. Dat hoef ik niet te beoordelen.” Ze ging zitten en ze dee dat zo schier, dat Dubbeldam docht, dat Beatrix doar nog wat van leren kon. Ester was n ìndje opschoven en keek heur aan. In de hoop dat der wat gebeuren zol. “Ik weet niet of het van belang is. Maar goed. Ik was het eigenlijk al vergeten. Toen Maria Sofia zo ziek was en langzaam van ons weggleed, ben ik veel bij haar geweest. Gewoon, wat praten en kletsen. Gezelschap houden, want verder was ze helemaal alleen. Verder kwam er voor haar geen bezoek. Maar……op een gegeven ogenblik kwam er wel iemand. Ze had toen al van de artsen te horen gekregen dat ze niet meer genezen zou. Bezoeken aan het ziekenhuis waren toen ook niet meer aan de orde. Ze had er vrede mee, denk ik. Maar goed. Toen kwam er ‘s avonds laat nog wel regelmatig een bezoeker. Die kwam dan tussen elf uur en twaalf uur laat en bleef dan een groot gedeelte van de nacht bij haar. Ik zie u kijken. Hoe ik dat weet? Oude mensen slapen slecht en ik ging eens kijken om drie uur in de nacht. Hij zat bij haar bed en dat was het eigenlijk ook wel. Nou ik er beter over nadenk, heb ik het er ook wel eens met Vera over gehad. Of dat wel normaal was, dat er ‘s avonds en ‘s nachts iemand bij Maria Sofia kwam. Het is toch niet een gebruikelijke tijd. Vera haalde haar schouders er over op. Ik heb het ook maar zo gelaten. Het waren mijn zaken niet. De man was ook niemand tot last. Hij kwam en ging ongezien.”
Dubbeldam keek noar boeten, woar n grode widde vogel op n toavel ging zitten. De kop verdween middenmaank veren en t daaier bewoog nait meer. Ester keek noar Flipje, dij computer òfsloot en noar heur tou kwam. Hai gaf mevraauw n haand en ging op leunen zitten. Eefkes leek of de magie van t ogenblik vot was. “Hoe zag die man eruit mevrouw Ten Have?”, vruig Ester. “Ach ja, moeilijk te zeggen. Het was dan altijd donker in de kamer van Maria Sofia en hij zat bij het bed. Ik zou het zo één, twee, drie niet kunnen zeggen.” ”‘Wat weet u van deze man? Had hij ook een naam? “ Ester wol antwoorden wel oet de vraauw trekken. Mor dat zat heur nait glad. De vraauw keek op heur horloge en trok heur wenkbraauwen op. “Het is de hoogste tijd. Ik heb over een half uur een afspraak. Meer is er ook niet meer te vertellen denk ik. Ik heb geen idee wie de man was. Maar misschien weet iemand van de staf er wat van. Je kan hier toch niet zomaar een beetje in en uit lopen.” Ze draaide zuk om en luip vot. Dubbeldam kwam in t ìnd. Hai vuilde dat er wat loos was. Ook Ester kreeg heur moudveren weer. Dubbeldam keek Philip Bakker aan.
“Op noar Dina Stallinga. Flip, dat is dien putje. Vroag wel dij kerel was. Woarom e hier was. Hou ofdat e bie de vraauw heurde. Of zien noam aargens opschreven is. Der is veurvast wel n liest van bezuikers of zuks wat. Hup, der maank.” Ester stond de vraauw noa te kieken. Dou ze weg reed in heur BMW, keek de grode widde vogel eefkes op. Schoedelde dou wat rond op toavel, doeknekte weer wat en sluip deur. “Wie goan nog n rondje moaken deur t gebaauw. Ze mouten nou ook wel flaauw van ons wezen. Mor nou wil ik waiten wel dij man is. Messchain het e wel gain spier oet te stoan mit d`haile boudel. Vera Reker luit hom zien gaang goan. Hai kon in de naachtdainst in en oet lopen. Dat is vrumd, of nait? Ik hoop dat der ain van de bewoners wait wel dij vogel is.”
Aanderdoags zaten ze op tied op kantoor bie de grode bero’s en keken mekoar aan. Zoak zat weer zo vast as n hoes. Ze haren ale bewoners weer sproken en gainent haar n idee, wel de man was. Dina Stallinga was sikkom ontploft. Dat kon der ook nog wel bie. Ze kon zuk nait veurstellen, dat zowat gebeurde bie heur Olderman State. Flipje was aal t personeel bie langes west. Hailendaal niks. Bie de kollegoa’s, dij ook naachtdainst draaiden, was zowat noeit gebeurd. Ze haren hom dom aankeken en Katrien Datema haar hom oetlaagt. Dubbeldam haar Rio Mastland ais even vroagt en terloops ook nog eefkes over zien oaventuur bie Nordhorn. Over baaide zoaken was e kört veur de kop west. Dubbeldam kon doodvaaln. Ester stond weer veur t widde bord. Der stonden weer n poar woorden bie. Om de noam van Maria Sofia Langqvist stond n cirkel. Doarnoast stonden nog wat maggeld. Nachtdainst. Vera Reker. Man, onbekend. Van de woorden stonden pieltjes noar de cirkel. “Ik mout nog weer aan de slag mit Barbara Vink oftewel Vera Reker.” Ze zee t haardop, mor t was van gain belang of der aine luusterde of nait. “Ik goa weer noar dat hoeske van Vera Reker. Ik goa weer zuiken.” “Woar wilst den noar zuiken, ik heb net bericht had. Mörgenvroug kin de TD derin, as wie dat willen.” Ester schudkopte wat. Ze wol eerst nog allenneg deur t hoeske strunen. Op zuik noar iets. Ze luip vot en zee: “Den heb ik geluk. Ik wil op zuik. Ik heb gain idee noar wat. Bie Vera Reker mout wat wezen. t Ken hoast nait aans. Allenneg ik zai t nait. t Wordt tied dat we wel wat zain.” Noa n haalf uur struunde ze deur t hoeskoamertje van Vera Reker. Ze keek achter kaasten, onner kaasten. Mor naargens was wat te zain. Ze haar gain benul wat ze aan t doun was. Ze waren verkeerd bezeg. Wat ze hier aan t doun was, leek ook naargens noar.
Ze pakte ain veur ain de kunstwaarken van muur en bekeek achterkaant. Naargens was wat opschreven, naargens zat n sedeltje. Niks. Ze ging zitten op baank en schoot ook weer in t ìnd. De bouken. Mit heur vinger gong ze ruggen bielanges, riege noa riege. Dit waark dat zol de TD mörgen doun. Ze pakte n bouk oet t rik en bekeek t van binnen en boeten, van boven en onder. Ze bloaderde t bouk deur, zo as n linkepoot dat dut. Van achter noar veur. Ze pakte lukroak bouken en bekeek ze en luit de bladzieden ritseln mit heur spitse vingers. Bie aine vuil der wat oet, t dwarrelde omdeel. Ze bleef verrast stoan kieken. Veur heur vouten op grond lag n ansichtkoart. Votdoalek luit ze aale bladzieden nog n moal langs heur vingers glieden. Dou zette ze t bouk weerom.
Ze bukte en pakte ansichtkoart op. Kleurege ploatjes van n aailaand. Ze herkende Saandploat. Zo docht ze. Zaailschepen in t Hoaventje. Ploatje van t Rode Weeshoes. Ploatje van winkelstroat. Dit was Saandploat. Ze ging zitten en kreeg n waarm gevuil. Op Saandploat haar ze oardeg wat voutstappen liggen en ze kreeg t waarme roare gevuil, omreden dat ze nou ais wat onverwachts vonden haar. Messchain was t wel weer niks.
Ze draaide koart om en las. Koart was adresseerd aan Vera Reker. Ze haar wat muite mit t handschrift. Mor noa n poar keer haar ze deur, dat de vekaanzie nog twij week duren zol en dat der ain wìnst haar noar Vera. Dou stokte heur oadem. Ze kon t sikkom nait leuven, mor t ston der echt:
t Was 1947. In dij tied vlak noa de Twijde Wereldoorlog was elk en aine drok in de weer om t laand, dat hailendaal kepot moakt was deur de Duutsers, weer mit op te baauwen. Ik was n kwoajong van vattien joar. D’ollu hadden t nait te braid en zo leerde k dat n mens zuneg wezen mos mit geld. Ik haar dus ook van de Nutsspoarbaanke zo’ n nikkeln ovoal buske, woar j’elke sint, dij je soms kregen op joardag of aandere gelegenheden, in doun konden.
Der was gain sleudeltje bie,… dus as t geld der ain keer in zat, din kon ter nait weer uut. Doarveur mos je noar de baank tou, woar ze n pazend sleudeltje haren. Ain moal in t joar gong ik dus noar dij baank. Dat was aaltied mit n zekere schroom, omreden dat doar achter n grote, braide toavel vief belangrieke heren zatten, om joen geld uut t buske te hoalen. As je in n zeker joar schier wat geld in t buske doan hadden, keken zai de klanten goudkeurend aan en schreven din mit pènne het bedrag dat ze oetteld hadden bie in n vaarkant boukje, woar veurop Nutsspaarbankston. Der was n spesjoale wachtkoamer, woar je zitten mozzen te wachten tot je aan beurt waren. Dat von ik aaltied t aargste. t Was net of je bie dokter op spreekuur zaten …. Was je aan beurt, din ging de deure open en kreeg je n wenk om verder te komen. Der wui van joe verwacht, dat je pette of mutse onder d’aarm deden. Zo heurde dat nou ainmoal. Nou haar ik al verschaiden moal hin west om geld te brengen en k haar elke keer van de heren heurd, dat k n goie spoarder was. Mor dou gebeurde der wat, woar de heren nait zo bliede mit waren….. t Was noa d’oorlog n slechte tied en elk dubbeltje mos omkeerd worden om mond boven woater te holden…. En net in dij beroerde tied kreeg ik n ongeluk, woarbie mien winterjaze n scheur opluip…. Dat was nou ook ja wat….Nou was dij jaze nog wel te moaken, moar t mooie was der toch òf zee moe. “Doe zelst n nije jaze hebben mouten”, zee ze, “moar ik heb gain geld. En ik kin dat ook nait uut bainen snieden…. Gelukkeg hest wel wat geld op dien spoarbankboukje stoan…, dus doar zel we wat van ophoalen mouten.” Dou ze dat zee, kreeg ik t al benaauwd…. k Wui der recht n beetje doezeleg van….. “Geld van mien boukje ophoalen”, brocht ik uut, “moar dat kin moar zo nait….doar zellen dij heren van de baank nait bliede mit wezen.” “Joa kom aan”, zee moeder, uutindelk is dat dien geld en nood breekt wet….. Doe gaaist hin en hoalst 25 gulden op.” 25 gulden…t Swait brak mie uut….Dat was ja sikkom de helfte van mien spoarbedrag… Ik wos nait woar k t zuiken mos. Mor der zat niks aans op….Ik kreeg t boukje in haand drukt en ik mos noar baank. k Wait nait meer hou laank ik onderweg west bin, moar dou k tot mien positieven kwam, zat ik in de wachtkoamer en wui ik binnenroupen. Onhandeg strompelde ik noar binnen en bleef veur de grote braide toavel mit de vief heren stoan mit alpinopetje in d’haand…. “Zo”, zee ain van de heren,”en jij wilt weer eens wat geld op zij leggen?” t Begon mie alweer te doezeln….”Nou, nee meneer”,…zee ik.. Ik kon sikkom nait uut mien woorden kommen: “Ik eh…ik wol groag 25 gulden trog hebben,…..want moe zegt, dat ik n nije jaze hebben mout….en zai het t geld der nait veur”. Gelukkeg, dat was der uut….Bainen trilden mie…. t Wui doodstil achter toavel….de heren keken mekoar aan en kuchten wat, mor zeden niks. Ik kreeg t aal benaauwder…. “Tja ja”, zee ain van de heren,…”dat is eigenlijk niet de bedoeling bij de spaarbank. De bedoeling is spaarzaam te zijn om later van je spaarcenten te kunnen genieten. Is het beslist noodzakelijk dat jij een nieuwe jas krijgt?” Ik haar t nait meer….”Moe zegt van wel meneer.” Ik kon t sikkom nait langer uutholden, zo doezeleg was ik…. “Nou dan zullen we voor deze keer een uitzondering maken….hoewel het niet de gewoonte is.” Ondertussen schreef hai in mien boukje en pakte ain van de andere heren t gèld uut n iezern kiske, dij achter hom ston op n biezettoaveltje…. Ik greep t geld en moakte dat ik weg kwam. De heren hebben mie vast mispriezend noa keken, mor ik was allaank bliede, dat k weer op stroate ston…. He he…nou dat was mie wel wat…. Van uutputten ging ik even op n hekje laangs de weg zitten, totdat boudel nait meer zo om mie tou draaide…. Dat was ainmoal, mor nooit weer, nam ik mie veur…….! Mien jaze heb ik loater wel kregen en ik bin bie mien waiten in de joaren doarnoa nooit meer doezeleg west…. Tot òflopen weke…..
Elk en aine het de gebeurtenizzen van de eurokrises wel volgd, dunkt mie…. Doar wui proat over geld, geld en nog es geld. Over miljarden aan geld, dij zo even beschikboar waren. Dou begon t mie weer te doezeln!!!! Zollen wie aarme Europeoanen strak weer, net as ik in 1947, mit pette in haand noar ons geld vroagen mouten. Man ik krieg t nou aal benaauwd. k Hoop dat geschiedenis zok nait herhoalt, pppffffff …
Der waas ais n sprutter op Meij dij legde nog ien jannewoarie n ei “Hai”, zee Vlaamse gaai dat hait n aai en mout ien maai Mor sprutter waas wat slicht en slecht van gezicht Ze haar meij op bord lezen en docht nou mout t wezen
k Heb t van heuren zeggen Dus as ik laig, din ien kemizie. Mor k wol toch even wat aan joe kwiet As t mag, mit joen permizie. Ie waiten dat k nait groag Over n aander proat……. Mor t stel hier schuun aan d’overkaant Joa, hier bie ons ien stroat! Ze zeggen dat hai zopt En zai mit aander kerels goat.
n Dikke bakker oet Seballeburen, krigt rondom Kerst aaltied male kuren. t Wief zugt, hou t heur ok verdrait, heur vint in bèrre sikkom nait. Gelokkeg zel t mor n poar weke duren.
k Heb n midlifecrisis. Dat zeggen mien vrunden. t Zel wel. Mor woarom mout elkenain doar zo om laggen? ‘Ach jong, dat waait vanzulf veurbie’, zegt mien voader asòf twij doagen in bèrre mit n waarme kruuk mie der van òfhelpen gaait. De kerels op t waark ploagen mie der mit. ‘Wie begriepen t wel’, zeggen ze. ‘Veurdat je de kiste ingoan nog ainmoal n roeskevoeske snorren, n dure BMW in mot rieden, n kurzus schildern in Fraankriek en doar juchtern mit elks dij zunder klaaier veur dien schilderskwaste staait. En din terogge noar de vraauw. Mooi n haalf joar omdoameln veurdat de rekens en t waark die vannijs bie de strödde griepen.’ Mor k wil nait recht n haalf joar omdoameln. Ik wil t echte leven. Vaarentwinteg uur op n dag, drijhonderdviefensesteg doagen in t joar. De rest van mien bestoan! ‘De midlifecrisis bestaait nait,’ zegt mien zieleknieper dij k mit mien twievels schele kopzere bezörg. Zugst t wel. Mien vrunden zain n spook. ‘Dadde wat minsen n midlifecrisis nuimen, is n aaldoags mement in n leven woar ales bie nander komt en je joezulf de vroage stellen, welke kaande t op mout,’ zegt ze. Geliek het ze. k Wait vot al drij mementen in mien leven woarop k docht: woar mout t in vredesnoam hin mit mie? Toun k twinteg joar war belde n leroar mien olders om te vertellen dat hai zok zörgen muik over mien leerderij. Dat war in dezulfde week dat mien twijde kammerroadske t uut muik. Wie zollen hokken goan mit nander. Zij wol n holten kaaste, ik n stoalen. Drokte om n kaaste midden in de winkel van Prummel. ‘k Heb der genog van, k bin flaauw van die, k wil die nait langer zain,’ waren heur leste woorden. Twij moal begrodelk, ze war schier begonnen mit de pil en ik war nog moagd. t Twijde swoare mement in mien leven war in Wildervank. k War acht joar traauwd. Mien vraauw en ik haren n aarbaidershoezie kocht mit t idee om der soam old te worden. De wins om kinder war vleden tied. Wie wazzen aan t rommeln mit stainen, gipsploaten, holt en kopzörgen. Mien vraauw sluig n moandlekse cyclus over. Gain peniek, t lag aan de drokte van t vernuzzeln. n Moand loater ging mien vraauw in ainen slikken en gruien. Onverdachts zwanger! Veul geredder en geregel. In de sloapkoamers war t n grode puunbult. Om toerbeurten sluipen wie bie n swoager en bie d’olders. Soam mit mien ol heer is der n liggerij kloar moakt. De boane war der deur, anderhaalf joar loater war der n twijde in de moak. t Aarbaidershoezie wuir te klaain, wie binnen in twijdoezendaine verhuusd noar Knoal.
De roze dreumwolke woar k mie in nuzzeld haar wuir rap n dunderkop. t Voaderschop verjuig t diedeldaantjen. Veul vroagen, gain beschaaid! Liefzeerte bepoalde mien leven. k War n vremde veur miezulf en mien vraauw. Noa n poar joar het mien twievel over t grootbrengen ploats moakt veur tröts. k Heur voak van vrunden en femilie dat mien zeuns goud in t leven stoan. d’Oldste is eernsachteg, de jonkste is n klaain dunderstaintje. k Zai miezulf voak terogge, t zulfde kerakter, dezulfde kuren en knepen. Voak zeggen minsen dat t kriegen van kinder n kroon op n huwelk is. k Heb mien vroagtaikens derbie. Volgens mie is t n hail groot proefwaark veur t sloagen van n reloatsie, woarbie t siever nait van pertansie is. De daarde tamtoatsie. k Zit ter middenin. k Bin òftraauwd. k Woon in n kwinde op Troapelknoal en mien boas het mie de wacht aanzegd. t Gelok lagt mie tou! k Heb n besluut nomen. Veurdat ik fiefteg word, wil k n marathon runnen, mit d’eerste pries aan d’ hoal goan in n Grunneger schriefwedstried en twij moand op n fietse deur d’Alpen joagen. Drij dingen dij op mien winslieste stoan. Mien vrunden zeggen dat ik te groot dreum. k Heb aaltied groot dreumd. As kind dreumde ik voak dat k Jezus war. n Leroar op schoule zee voak dat Jezus terogge zol kommen op eerde as n noabergeliek mins. Dus ik docht, meschien bin ik de nije Jezus. Ain moand heb ik mie gedroagen as Jezus. k Pluig mien zussies nait langer en k huilp mien moeke mit d’huusholden. Zulfs de rötjonges op t schoulplain woar k aaltied drokte mit haar luit ik mit vree. Jezus haar t in t begun ook stoer, docht ik. Mien voader brocht mie terogge op eerde. Onder t eten haar k n grode gapperd. k Kreeg gliek n diedel mit n soepslaif, k haar de gruinte in de glimmers en t vlaais in de kroage van t bezoen. ‘Most nait dinken dast Jezus bist,’ bölkte mien voader. Vanòf dij tied dreumde ik nait langer dat k Jezus war. Din haar Tjibbe de zeun van de köster meer kaans, hai zat aal zundoagen veuraan in de kerke. Ik dreumde hin over n leven as wielrenner en wenneer k te old wezen zol veur mien fietse zol ik n bekinde Grunneger schriever worden. ‘Doe wilst nait oetwazen en groot worden,’ zegt mien oldste zeun. ‘Doe wilst n klaain kind blieven, omreden dat t echte leven die baange moakt.’ Ik bin nait baange veur t echte leven! k Bin juust baange dat vlak veur mien dood blikt, dat ik nait recht leefd heb! ’t Moakt nait uut hou je t nuimen en wat je dreumen,’ zegt de zieleknieper. ‘As je mor uutzuiken woar t vot komt.’ Dus dat goa k doun. Ik goa ales uutzuiken. En k goa dreumen, hail veul dreumen, over loater as k groot bin!
zugst mie nait meer rokst mie nait meer vuilst mie nait meer bist allain nog woorden bist allain nog stem zunder ogen zunder neuze zunder handen bist n proatend nummer op mien GSM
Daarom?…. Is gain reden; zegt man doch mainsttied. Mor der mout doch wel n oorzoak of reden wezen, veur aal wat der in ons noaste of wiedere omgeven beurd. Zukswat komt doch nait zo mor oet locht valen? Achteròf is voak n bult verkloarboar. t Kin ja nait aaltied n ongelok, of stom touvaleg wezen. Gain mens is veur t (on)gelok geboren. Aigen verdainste?; touvaal?; noodlöt? Woarin mouten we nou leuven?
Woarom? …. Binnen mensen op dizze eerde komen? Tot meerdere eer en glorie van onze Schepper? Of noodzoakelkerwies vanwege t aantelen? Onze olders hebben ons vanzölf – aal din nait vol vreugde – begrout. Gain van de borelingskes het der ja zalf om vroagd. Eerste kreten binnen din ok vervast gain vreugdeklaanken west. n Vrömde, kolde, aangstaanjoagende wereld is t, dij heur of hom begrout. Doch blift t aaltied n meroakel. Oplochten, veuraal noadat bleken is, dat alles dik in odder is, zowel mit mouder as kind – aal der op- en aan zit – en t wieders zond lekt; is der reden tot grode dankboarhaid. We hopen, dat we der mor laank van maggen groalen. Mor dat hebben wie ja nait in aigen haand. In broeklain geven en kregen! Veur goie, mor ok mindere tieden. In veur-, mor schaande genogt ok wel ais in tegenspoed. Mit hopelk meer laif as laid. Ok zit in elk begun t ende al besloten. Dood en leven heuren bie mekoar as kop en munt; yin en yang. t Blift aaltied n kompleet roadsel, woarom d’aine vraauw – al din nait veurzain – votdoadelk in verwachten rakt, meschain wel van bèrreplaank of aan, en n aander noa laank wachten en veul onderzuiken, voak oet nood, noa n aantal mishottjede pogings; veurgoud hoop op gezinsoetbraaiden opgeven mout. En wat te denken van al dij vraauwlu – wichter voak nog– dij t kind (nog) nait willen en t doardeur (loaten) òfdrieven, of ter adoptie aanbaiden? Woarom? …. Is alles in dizze wereld zo ongeliek verdaild? Hebben paardie lu zowat helfte van tied kommer en kwel? Komt sommege lu financiële aarmou mor nait te boven? Blift het stoer, aaltied mor weer vernijs èndjes aan mekoar te knubben, terwiel bie sommege aandre lu schienboar zomor t geld binnen blift stromen. Over gerechteghaid proat! Waaraan hebben wie dizze verdaildhaid in soamenleven verdaind? Elk het doch t zölfde recht op n mensweerdeg bestoan? Hebben zie meschain wat onmis doan, of het man dit aanszins over zochzölf òfroupen? Of mouten we dit raangschikken onder t heufdstok “kloare pech”?
Woarom? ….Heerst der in bepoalde laanden zowat aiveg en aaltied oorlog. Is der zowat nooit n tied van – of zicht op – vree? Stoan paardie volken aalsmor vannijs mekoar noar t leven. Binnen der doagelks miljounen ontheemden op vlocht, of mouten ze bivakkeren onder mainst erbaarmelke omstaandegheden. Onschuldige manlu, vraauwen en kinder. Woar is t laand bleven, woar laiwe en laam vredeg noast nkander leven konnen? Woaraan ontlainen terroristen t recht op heur verschrikkelke gedou? Wenneer komt er in t haailege laand endelk ains Vree?
Woarom? ….Roaken zoveel mensen, veuraal jongern, zodoaneg mit heurzölf en aandern in knubbe, dat ze mainen haard te mouten schoppen tegen bestoande odder deur overmoateg alkoholgebroek; drugs; allerhaande vörms van krimenoalitait en aander excessen en hiermit voak gepoard goand zinloos geweld? Zie hebben weelde en welvoart ja aan t gat hangen, mor waiten ogenschienlek nait, hou doar mit om te goan.
Woar ging t mis? Wel of wat is der as schuldege aan te wiezen? Wel is veur aal dij noareghaid verantwoordelk? n Teveul aan buusgeld; betoalde bieboantjes; thoessituoatsie: – inkomplete femilies – waarkende mouders – gebrek aan echte aandacht, belangstellen en tied – (sleudelkinder!); tot dizze hedendoagse oetwozzen? Hou kriegen we menskhaid weer in t goie – algemain apsepteerde- spoor? Woar binnen de algemaine nörms en weerden bleven?
Woarom? ….Is er zoveul krimenoalitait in wereld? Onvree mit homzölf, alles en elkenain; nieds t.a.v. aandern, dij t (voak schienboar) veul beder trovven hebben? Binnen wie mit nkander, t spoor n bedie biester roakt? Hebben we teveul buusgeld, van dij gevolgen, dat benoam t jonkvolk nait wait, wat e doar van gekkeghaid zoaal mit doun mout? Vreten ze doarom zokse roare dingen oet en zetten ze t dure geld om in draank. Zoepen ze as n krieger op t oorlogspad. Hebben we t zo goud, da’ w dij weelde van onze welvoartsstoat nait velen kinnen? Binnen wie zo verwend deur t bezit van t eerdse sliek, dat wie aal veurdailen van onze gaistelke- en eerdse verworvenheden vergeten binnen? Worden we deur t “ wereldvenster “ – d’ alensoverheersende tilleviezie en (internet) computer – zo ‘brainstormd’, dat we waarkelkhaid oet t oog verloren hebben?
Woarom? ….Lieden miljounen mensen op dizze eerdkloot aan: aarmou, honger en dörst? Roaken er doagelks zoveul lu heur boantje kwiet? Is der bliekboar gain enkele regeren in stoat t tie blievend te keren? Zain zie – ondaanks schone beloftes – gain kaans n ende te moaken aan aal dij bekende en deur elks zo verfoeide wantoustanden; widde boorden krimenoalitait – fraudes; omkopens; chantoages; drugshaandel en –gebroek; moord en doodslag; vandoalisme; daifstal; korruptie en aander “braandheerden“? Woarom?…. Lopt ain op de vaar huweleken spoak? Woar is traauwbelofte bleven, as we t bliekbaar bie elk zuchtje tegenwind al òfwaiten loaten? t Zo gaauw nait meer zain zitten en t ‘huwelksbieltje’ der bie dele smieten? Waiten wie ons mit welvoart en welstaand gain road meer? Mouten wie zo neudeg as echtpoar aalbaaiden waarken, mit dij gevolgen, dat wie sikkom gain tied meer hebben veur mekoar? Wat doun we mekoar en onze kinder aan? Zo binnen we doch nait traauwd? Woar is ons verantwoordensgevuil bleven? Woar belofte van aivege traauw, in veur- en tegenspoed? Huweleken worden in hemel sloten, wordt der wel ais zegd, mor woar blift din dij Allerhoogste traauwambtenoar? Woarom let HIJ dat aal geworden en grep HIJ dij echtbrekers nait bie schammelhakken? Geven we nait meer genog om mekoar en kaizen doarom te rad weg van minste weerstaand. Aan ovrege betrokkenen en in t biezunder kinder wordt schienboar naauw docht.
Woarom? ….As we bovenstoaande faiten consteteren en erkennen; t aalmoal zo ofgemieterd goud waiten en t zo groag aans zain; kinnen wie der mit ons altmoal din echt niks aan veraandern? Blieven onze ogen sloten oet: aangst; aigenzinneghaid; zölfzucht; onverschilleghaid; gemakzucht of apathie? Loaten we daarom alles mor geloaten – liedzoam – over ons heen glieden?
Woarom? ….Gunnen mensen mekoar t licht in de ogen asmangs nait? Nieds, op aal wat n aander het? Kikt menneg oog aaltied noar d’aander? Is andermans gras nog aaltied veul gruiner? Willen of kinnen we n aander nait goud begriepen? Willen we aalsmor t zölfde of meer as wat n aander het? Zo ontevree, mit wat we zölf zomor kregen hebben, of is t schier òfgunsteghaid? Aigen verdainst is t ja nooit! Dankboarhaid is mainsttied wied te zuiken. Woarom? ….Meten lu schienboar mit twij moaten; is t oordail nait geliek; droagen gelieke munneken nait dezölfde kappen? Mout de aine mens staarven in ploats van te maggen leven, in tied dat paartieds n aander zo geern goan wil? Zellen we t nait meer aan onze Grote Hemelse Regisseur over loaten mouten en pebaaiern veuraal ons aigen stroatje te schrobben? Verkloaren kinnen we loop van zoveul dingen ja doch nait!
Woarom? …. Moaken wie ons aaltied zo drok om onbelangrieke zoaken? Kinnen we onze toumeten tied nait beder besteden? Vinden we t zo stoer, ains sorry te mouten zeggen? Willen wie nooit minderman wezen? Mout het laifst onze aigen hoane keuneg blieven kraaien? Mouten wie zölf veuraal volop in belangstellen stoan? Woarom? …. Mouten paardie lu leven mit n sikkom ondroaglek verdrait? Kinnen mensen zo min vergeten en bovenaal vergeven? Ligt schuld nait bie elk van ons? Binnen we t parredies; de zundvloud en toren van Babel, allaank vergeten? Is onze sproak op zoveul terraainen nog aaltied verward? Zegt de ains aan ons beloofde regenboge ons nou gain sikkepit meer?
Woarom? …. Maggen mensen nait aaltied soamen old worden? Worden ze zomor onverwachts oet nkander rukt deur zaikte of aander meleur, woardoor aine bevubbeld noar n zaikenhoes of nog aarger n verpleeghoes mout. Of deurdat aine komt te overlieden; mit voak n bult zörgen veur achterblievers; liggoamelk, gaistelk of financiëel.
Woar kinnen we antwoord kriegen op dizze en nog n haile bult aander vroagen? t Grode ‘woarom’ blift ja n open vroage, woar gain mens n òfdound antwoord op wait. Elks mout zien aigen doarin vinden, as e der mor nait onderwegens bie verdwoald. Of vroag k meschain noar t bekinde pad?
Lammechientje – ons nuver hangbuukswientje en Lammetinus – dikste swienebere uut t Swieneparredies hebben n swienekotje kocht – votgeliek om bocht Joa, laifde is blind – mor van Lammetinus wil Lammechientje wel heul geerne n leutje preukselpobbe – n japperdgat – n swienedeerne Laifde is wel duuzend bottervogeltjes in t lief Mit ook bloud – swait – en n troan Mor aan zied van heur Lammetinus Vuilt zie zuch n melaifkeblözzem in zunne – en schierder as dij zulverwidde – mor o zo eelske pronkske-swoan Op n zwoule zummerdag in t Swieneparadies brulofklokskes – veur t swientjesbruudspoar nander eeuweg traauw verzeggen en: verzegd is verzegd veur altied – wis en zowoar – Lammetienuszwoar t Swienesprookje is aangoan en snoetjeknovvelraaize is begonnen mit daansmuziek van zwaalfkes, iempikkertjes en muskes en slieren van gold en zulver en op-wind-suzende bellonnen Lammetinus – miedunkt dat e meschain veul waarken mot Lammechientje het ja n wens: Heul veul leutje loopswientjes in heur aigenste swienekot
Eerstkaans leven zie modderg en bragelg onbestekkelk en knorgelokkeg – votgeliek om bocht onder Swieneparredieselke blaauwe locht
t Jonkje in mie het zo zien aigen leven. Sleudelbewoarder van n geweldege schatkoamer, stampvol herinnerns. Jonkje trekt der geern op oet. Hoge schounen (Bata? Van Haren?), körde boksem aan, swaarde jopper as t aan vrizze kaant is. Ho, eerst even voetballen mit Derkie de Boer op swaarde loane, dat ziestok in woningbaauw van Midwolle. Ochut, der is net wotterlaaiden aanlegd, der zit n bult op weg noa t dichtgooien. Kinstie de nek wel over breken. Mit zien swaarde fietse van onbekind maark (in mekoar knuterd en movveld deur fietsenmoaker Oadam Timmer) komt jonkje nog wel es in hege. Of onnersteboven as ain van de klözzen om trappers hìn tegen bult op weg aankomt. Stonnen trappers glad verkeerd. Leren gaait asmits van ‘Au!’. Jong het sikkom aaltied schonnen knijen, of en tou plaaisters derop. En schonnen neuzen van schounen… Hai trapt ja overal tegenaan: stainen, deuskes, blikjes, balen….Hai mout deurdeweeks zien klompen aan, slieten schounen nait zo gaauw (mor ze worden wel net zo snel te klaain, zien tonen stoan der nou nog noar….). Joa, hai muik n moal op schoulplaain n male schoever mit dij klompen. Onnersteboven, bainen locht in. Ain klompe vuil dele, op zien kop, weer n boele… Klompen kwammen mainsttied nait oet winkel, mor bie Baarghoes vot. Wazzen staarker, benoam as der stokken leer onnerkwammen. Ofval van schoumoaker Smid oet Oostwold. Even n baandje over de klompen, wazzen ze hailendal ‘shockproof’…. Ainmoal haar e doch n poar klompen oet winkel, wazzen mooi opvaarfd. Grootsk stapde doar mit deur woningbaauw, tot kappe derof vloog, van ain van dij klompen. Niks weerd… (“Rötjong, wat hest nou weer ommaans had??!!”) Voetballen dee e t laifst, mor of en tou gingen ze deropoet, noar t laand van Botjes, veur t jonkje was dat hail wied vot. Derkie ging ook wel ains mit, as e mog van zien moeke. (Moekes haren voak hikhakkerij, mor der wazzen ook wel tieden van vree…) Jonkje kreeg dìn n lutje vleske mit, beetje melk en veul wotter derin, mit n dropke (katjesdrop). En dìn mor schudden, schudden en nog ains schudden…. Dropwotter, lekker! Wotter lopt hom nou nog wel ains in mond, mor t wordt nooit meer as dou… Ze speulen ook wel boeten bie d’oprit noar achterdeure (veurdeure wer nait broekt, n domie kwam der nait meer in hoes). Veul speulgoud haar e nait, wel veul fantezie, verbeeldenskracht. Haar e n moal n brandweerwoagen kregen, op Sunnerkloas, of veur zien verjoardag. Ree ain van dij Eversbungels mit zien veurrad van fietse derover hìn. Indeukt, nait meer recht te kriegen, ook nait deur haard te reren. Doarboeten bie achterdeure kwam ook de reuzenstoompot te stoan, mit swieneerappels. De kunst was om doar nog n poar oet te peutern mit n stok, as ze sikkom kloar wazzen. Oetkieken dat je vingers nait verbranden deden. Bedeln om n luddek beetje zolt en dìn mor smullen! (Swiene huifde ja nait alles, wer doch slacht in november deur de Hassings, pa en zeun). Jonkje het nog veul meeer herinnerns aan dij joaren doar aan Blaauw zien loane. Hoesnummer E53, loater Schortinghoesloane 11. t Hoeske, achterin toene, mit de kepot scheurde kraanten om joen gat mit of te vegen. Asmits wer der n emmervol stront bie de rebaarberplanten gooid, wollen ze beter wazen, dikkere stelen. D’olle appelboom, Bremleys, zo zoer….. Veur appelmoes. Pa at t zo, wie mozzen der hail wat suker in van de Coöperoatsie. Toentjen dee t jonkje ook. Ging e laandjebloumen oetsteken in t gruinlaand bie Botjes, mit grond deraan. Ging e ze weer poten in zien toentje, stoefbie de sering en gulden roede. (Haren ze doar gain Grunneger noamen veur?) Zoien in schure… n Tent moaken van t grode rik… In hoes bie maal weer postbode speulen mit ansichtkoarten… Meccanodeuze op toavel… Op veziede bie oom Engel Tuun aan overkaande, op zundagmörgen of op gewone doagen, boeten op baanke… Oom Engel mit zien boggel, en zien sloatje… Op neuze derbie, in open deure van garage Blaauw, kieken noar auto’s, trekkers, monteurs….. t Jonkje in mie… Och, wie hebben t best gezelleg mit ons twijbaaident!
Zaik wezen Nait meer laaiden geven Overgeven Aan d’aander Dij veur die zörgt en zegt: ‘Nou most rusteg liggen blieven Ik zel alles wel doun’ Nait willen en toch doun Dat is Zaik wezen
Geert Moatjes zit as vanolds bij de keukentoavel. Hij het t schriefblok veur zuk liggen, balpen dernoast, reservebalpen doar weer noast. En ok nog n gewoon Bruynzeelpotlood, HB. Der zitten dikke vollen ien Geert zien veurheufd, dat komt van t prakkezeren. Geert het n plak kregen ien e kemizzie “Westerkwartier Plus”. Doar het Harmke höm veur aanmeld. t Is de bedoelen dat t Westerketier wat meer opstöt wordt ien e vaart der volkeren (dat bennen Harmke heur woorden…), dat der wat meer aan e weg timmerd wordt, dat dizze regio zuk wat beter ien t licht zet. Der moet wat uut t stro zet worden en Geert is ien e subkemizzie C2 ploatst, kulturele aktiviteiten met n link noar de meziek. Die ‘link’ begreep e eerst niet zo goed, mor Harmke het m dudelk moakt dat t met meziek te moaken hebben moet. “Goa veur mien part mor n nij volkslied veur t Westerketier moaken, as jim mor wat doen gijt!” Doar zit e dan. n Nij volkslied…. Die kan e niet zo mor uut e mouw schudden. Hij het ok nog n pooske de radio derbij aan had, mor dat leverde al hielemoal niks op. Joa, saggerijn en pien ien e kop… Nou, loat e mor es begunnen. Ien ding wiet e wel, hij gijt dit nooit weer doen, ien zo’n kemizzie zitten goan. “Nooit meer doen” zingt m aal deur de kop hen, “nooit meer doen”…. Doar kan e vanzölf ok “Westerketier’ van moaken, veur t refrein: “Wèsterketier (2, 3, 4…) Wèsterketier (2, 3, 4..)… Mor hoe moet e nou verder? Beetje meer varioatsie kan gien kwoad: “Mooiste streek hier is t Westerketier!” Geert glimt. Dat stijt doch mor even keureg op pepier schreven, met zien sundagse Parker Jotter, zunder opschrift. Geert perbeert zachtjes te zingen, beetje nunernd. Wacht, eerst even wat drinken, van dat opbedenken het e dörst kregen. Doch mor n biertje, ok al is t aan e vroege kaant? Veuruut dan mor! Der liggen nog wat blikjes ien e koelkast, die moeten ok op. Aans bennen ze zo over tied…. Kent e nog n aner verske woarop e deurborduren kan? t Moet goed ien t geheur liggen, de Westerketierders bennen ja niet apmoal zulke zangers as Gerd Sennema en Geert Zijlstra, t moet niet aal te moeilek worden. Aans doen ze gien mond meer open, zitten ze allenneg mor wat schieterg te laggen. Hoe zit dat met dat Franse verske, met die Engelse titel over die vlinder, die “Butterfly”? Zol e…. kom op, aan de slag! “Westerketier, mien Westerketier!” (dat moet kunnen, dat sprongetje van 3 noar 4 lettergrepen, en ‘mien’ as bindmiddel). “Moarum doar en Noordhörn hier!” Ja, t lukt, nou deurgoan! Geert nemt nog n slok uut t blikje, boerket van enthousiasme en schrieft: “Westerketier, mooi Westerketier, geef me nog mor n potje bier!” Geweldeg! Nou ja, t riemt…. Der zit tegenswoordeg aal minder bier ien n blikje, leeg! Hij stommelt vannijs noar e koelkast en pakt der nog ien. As t blikje open trekt, grijmt e, op t toavelkleed dat Harmke van heur opoe kregen het, bij heur trouwen, n eeuwegheid leden. Hij verslikt zuk, mor dan is e der weer kloar veur. Tied om t uut te perberen. Wiet je wat? Hij moakt zien eigen podium, dat geft n echter, n eerliekser beeld. Geert klimt op e stoel en met t blikje ien e haand, begunt e: “Westerketier! Wès…..” De keukendeur gijt met n klap open, doar stijt Harmke, t plastic regenkapke nog op e kop. Geert as n standbeeld op e stoel, ien haand ien e lucht met t blikje, d’aander met t schriefblok, zien mond woagenwied open. Hij was zo met zien gedachten bij de Westerketierpromotie, hij het Harmke hiel niet heurd. “Zörgt jim even veur n zachte landing? En niet vergeten, even n doekje over mien nije keukenstoel. Jim zal wel gien voeten veegd hebben veurdat jim aan e veurstelling begon…”
Minister staait mit open mond achter zien proatstoule. Hai kikt noar Koamerlid dij klaaier oettrekt, bloot noar veurzitter en kamera’s swaait, pepieren biemekoar graait.
Bodes kommen aanrunnen. Aine strukelt, ligt aan vouten van t lid. Aner gaait braidoet veur noakende volksvertegenwoordeger stoan, nekke daiprood, hannen op rog.
Veurzitter stopt beroadsloagens, minister blikt opzied, mummelt dat oppositie nait veul om t lief het. Stoatssikketoares dij over noatuur gaait, ropt: “Dou gewoon, man!”
Hai mög dan wel n grode en onfersounleke kirrel weden: Boele har mor n klaain haart. Zo grof en haard as e tegen andere lu dee, zo zaacht en laif was e veur zien hondje. Veur vrömden was Teddy, n broen dwergpinchertje, n fel en gramniedeg baist. Mor veur zien boas was t gewoon n laif daaier. As Boele op stap gung druig e aaltied n laange swaarte jaze en n alpinomutse. Teddy zat dan mainsttied in zien fietstazze en keek woakzoam um zuk hen. t Stel woonde mit zuk baaiden in n smaal stroatje vlak bie t centrum in Stad. Tot zien vattegste har Boele bie zien ollu inwoond. Dou t aarbaidershoeske van de buren leeg kwam kochde hai dat veur zukzölf. Loater, noa t overlieden van zien olders, muik e van baaide hoeskes aine. Wel wat groot veur ain persoon, mor, zee Boele: “Kanst noeit waiten of k nog n moal aan de vraauw kom”. Nait dat t doar op leek, mor ja, wel zol t zeggen. Zo van boeten zag t ter aaltied ordentelk oet. Of t echt schoon in hoes was, wus gain aine, want der kwam gain mens bie hum over de vlouer. De roeten en de gerdienen leken schoon. In de vensterbaanken van de vaaier roamen aan de stroatkaande stönden mooie bloumpotten. t Was aalgemain bekend dat Teddy n hekel aan plietsieauto’s har. Netuurlek warren der gounent dij doar misbroek van muiken. Zo was t al n poar moal gebeurd dat ze snachts mit surveillanceauto veur Boele zien hoes stoan gungen. Wachten tot Teddy t in de goaten kreeg. Dij sprong den in de vensterbaanke en keek vergrèld noar boeten.
Tegen dij tied deden ze de blaauwe zwaailichten aan en reden n poar moal veur- en achteroet. Teddy luip den mit. Van d’aine vensterbaanke in d’ander. As ale bloumpotten understeboven of op de vlouer laggen en veurdat Boele wakker wör reden ze weer vot. Hail vermoakelk aalmoal. Boele, ook nait gek, kreeg al gaauw in de goaten wat of der goande was en dat zien kelegoa Sietse de veurnoamste grappenmoaker was. “Most ais heuren, Sietse mien jong, doe hest non al n poar moal mien hondje over zien toeren holpen. Zast wel vrezelk laagt hemmen, mor non is t mooi west. Nait weer doun”. Sietse begunde te lagen en zee: “Moak die nait drok. Kinst toch wel tegen n geintje?”. “Joazeker. Wel nait?”. “Zo ist mor net”. De weke doarop har Sietse weer nachtdainst. Boele wus dat en was der op veurberaid. Hai bleef der specioal veur op en huil de boudel vanoet zien sloapkoamer in de goaten. Um twij uur wast zo wied. Sietse veur de deure. t Zölfde loaken n pak. Boele luit zuk nait zain en zee ook loater niks. n Dag of wat loater har Sietse dagdainst. Zien auto stön in stroade noast t bero. Geert wees hum der op dat der rook under zien motorkabbe vot kwam. En nait zo’n beetje ook. Sietse stoof noar boeten. In de loop ropde hai n poederblusser van de mure of en spoot dij leeg under de motorkabbe. t Wör doar ain vrezelke widde boudel. De klonterege poeder bakde overaal aan vast. Dou de rook even loater optrokken was, zag e dat der n oetwaarkte rookbom under zien auto lag. Boele kwam der ook langs. Teddy in fietstazze. “Wat non, Sietse mien jong, hemmen ze n geintje mit die oethoald? Kanst wel tegen hèn?”.
Wel moakt ainks oet houveul toalen of dat ter binnen? Wat wordt onder ‘toalen’ rekend en wat nait?
Ien de Ethnologue, n internatsjenoal overzicht van toalen, worden ien 1988 dik 6000 leventege toalen nuimd. Mor ien edietsie van 2010 (Ethnologue.com) zollen der nog zowat 7000 leventege toalen wezen. Om persies te wezen: 6909.
Ook ien Unesco’s ‘Atlas van bedraaigde toalen’ (2009) wordt n aantal van 6700 leventege toalen nuimd. Wel hailtied lezen het dat ter aal meer toalen oetstaarven, kikt toch wat roar op van n bericht dat t aantal toalen mit n stuk of doezend vermeerderd wezen zol!
Wat monwe doar mit aan? Dat grodere aantal ien Ethnologue is omreden n aantal toalvariaanten is der bie teld as zulfstandege toalen dij aal wel bekind waren, mor veurtied as dialekten van n aander toal bekeken werren.
Dij oldere Ethnologue (1988) geft bevubbeld veur Nederlaand drij ienhaimse toalen: Nederlaands, Vrais en Nederlaandse Geboarentoal. Mor volgens n nijere Ethnologue, Languages of the world (2009) binnen der ien Nederlaand 16 toalvariaanten: Achterhoeks, Drints, Grunnegers, Limburgs, Nederlaands, Nederlaandse Geboarentoal, Sinte Romani, Vlax Romani, Sallaands, Stellingwaarfs, Twints, Veluws, Vrais, WestJiddisch, (Zeeuws)-Vlaams en Zeeuws. Ien 22 joar 13 toalen der bie!
Ethnologue, is n databestand van toalen, boaseerd op internatsjenoal waitenschobbelk onderzuik. t Bestand wordt soamensteld en beheerd deur n Noord-Amerikoanse kristelk inspireerde organisoatsie, SIL International in Dallas, USA. t SIL (Summer Institute of Linguistics).dut benoam linguïstisch veldwaark, voak ien kombinoatie mit zendenswaark.
Ien 1976, noa n oplaaiden bie t Moody Bible Institute van Chicago, schreven Dan en Keren Everett heur ien bie t SIL, dat Gods woorden verspraaiden wil deur Biebel te vertoalen ien toalen van ongeletterde moatschappijen, zo as bevubbeld ien de toal van de Pirahã-stam ien t Brazilioanse Amazonekontraain.
n Ofdailen van t SIL was aal twinteg joar zunder veul sukses aan loop west om veuroetgaang te moaken bie Pirahãtoal. Op nuigen van t SIL verhoesden Everett, Keren en heur drij leutje kiender ien 1977 noar Brazilië, eerst noar de stad Belém, om Portugees te leren en dou, n joar loater, noar n Pirahãdörp, aan mond van Maici Rivier. Ze haren der dou destieds nog hail gain wait van dat t Pirahã n gloepend stoere toal was! Veur komst van Everett en Keren was der nog nooit n boetenstoander west dij dizze toal onder knij kregen haar. Everett en Keren hemmen doar mit tussenpozen daareg joar bie dij stam deurbrocht, en ien dij tied hemmen ze t Pirahã t beste van ale westerlingen leerd.
SIL verzörgt ook de publikoatsie van de Ethnologue katalogus, n joarlieks overzicht en klassifikoatie van ale toalen dij ien de wereld proat worden of werden. Dizze databank, dij op t internet te vienden is, kint n drijlettercode tou aan ale toalen dij der ien beschreven worden: zgn. SIL-code.
Om tot n nije internatsjenoale standoard te kommen, wordt ter sunt 2005/2006 aan waarkt om de SIL-codes bie nkander te bringen mit de standoard van de International Standard Organisation. Veur toalen is dat ISO 639-3, ook mit n drij-letter code veur ale bekinde toalen. Mor as t mit aander toalen net zo is, as mit t Grunnegers, din maag der nog wel even goud wat deurpuuld worden aan katalogus.
Zo staait t der ien: Gronings. A language of Netherlands. Code: ISO 639-3: gos. Population 592,000 (2003). Region: Groningen Province. Language map: Belgium, Luxembourg and Netherlands. Alternate names: Groningen, Grunnings. Dialects: West Groningen (West Gronings), Groningen-East Frisian (Gronings-Oostfries), Veenkoloniaals (Veen Colony), Westerwolds (Westerwold). Classification: Indo-European, Germanic, West, Low Saxon-Low Franconian, Low Saxon. Language use: Official language. L1 of many rural people. Also use Dutch [nld]. Language development: Dictionary. Bible:
Writing system: Latin script. Comments: Recognized by the government in 1996 (being part of Low Saxonian). Der wordt deur t SIL onder andern veul soamenwaarkt mit kristelke Wycliffe Bible Translators, n instituut dat over haile wereld biebelvertoalens produceert. Minsen dij veur SIL-Int. waarken, zeggen dat ze inspireerd worden deur 14e aiwse Engelse biebelvertoaler John Wycliffe.
Dizze Wycliffe waas dervan overtuugd dat de Dag des Oordails kommen zol, as t Nije Testament ien ale toalen van wereld vertoald wezen zol.
(Ien 2008 is haile Biebel, Old en Nij, ook aal ien n Grunneger vertoalen oetkommen). Der mot akkeroat teld worden, gain toal maag oversloagen worden. Mor as tellen veur aander laanden net zo doan is as veur Nederlaand, din zollen ie mainen kinnen, dat Ethnologue toustand mit n faktor twij à drij overdrift en din kommen ie nait oet op 7000 toalen, mor op minder as de helft, om en bie 3000* . As doarvan 90% binnen t aiw ofstaarft, bennen der ien 2050 nog mor om en bie 550 toalen over. Dus lu! Ie kinnen joe mor beder veurberaaiden op de Dag des Oordails! En t mement dat dij dag aanbrekt en wereld ten onder gaait is, mag din gain 2012 worden, zo as Nostradamus 500 joar leden berekend het, mor is t dichter bie as ie mainen! Wees mor blied dat ie meschain net ien de goie tied leven dat ie de leste dag mitmoaken magen. Aal joen veurollen hemmen doarveur te vroug leefd.
Ien tegenstellen tot de Grunnegers het t Pirahã-volk gain scheppens- of indtiedverhoalen en ze zain ale vörms van minsenproat, aans as heur aigen, as lagwekkend minderweerdeg.
Mit Everett is t aans goan as mit mainste zendelingen. Hai is van zien geloof òfvalen. Staarvensgodwoar!
* Berthold van Maris: Tellen tot de dag des oordeels. Onze taal, 2010-9.
“Is Fraans ien t Fraans ook Fraans, Fraans?” Nee Fraans”” , zee Fraans ien t Fraans te- gen Fraans. “Fraans ien t Fraans is gain Fraans, mor François, Fraans!”
Ze volde t pepiertje open en zag dat ze geluk haar. Der ston wat op maggeld. Ze pakte heur mobieltje en tikte t nummer in dat op ziekaant van t sedeltje ston.
Om vief uur zaten ze bie mekoar op kantoor. Dubbeldam haar nog n moal n daipgroavend gesprek had mit meesterkok. t Haar nait veul opleverd. Alibi veur de tied rondom dood van Vera Reker klopte. Woarom hai vonden was in de buurt van Nordhorn bleef veureerst n roadsel. Elkain het recht om doen te worden en din in berre te kroepen of liggen te snurken in n auto. Flipje was groots, ook aal haar e nait veul te melden. Hai haar n wasliest van veurnoamen moakt. Nou was de vroag wanneer t kevòrt openging. Ester vertelde dat ze n tillefoonnummer vonden haar en dat ze beld haar mit d’oetgeverij. Barbara Vink was t pseudoniem van Vera Reker. Heur eerste bouk was oetgeven bie oetgeverij Eenhoorn. t Was n klaine oploage west. Dat deden ze voaker. Pas as n bouk boven n bepoalde oploage kwam, wuir t veur baaide partijen interessant. “Ze zitten te wachten op n nij manuskript. Verleden week haren ze verwacht dat ze heur nije waark zol inlevern, mor der was nog aal niks. Ze konden heur ook nait te pakken kriegen. t Kwam wel voaker veur. Mor ze haren meer klanten, dus dij gingen din veur.” Dubbeldam stak zien haand oet in richten van Philip Bakker. Dij snapte votdoalek woar t om ging. Hai gaf Dubbeldam liest mit noamen. Ester stond op en las over zien scholder mit. “Gain pries Flipje!”, zee e grommend. “k Wis ja nait ains woarnoar ik zuiken mos.” Ester klopte hom op scholder. Ze lachte. “Wel pries volgens mie Flipje”, zee ze. Ze wees n noam aan op de liest. Dubbeldam las veur. “Berthold van Ammerzode.” “Dat is hom.” “Der staait Berthold en gain Bertil.” “Bertil, wat is dat nou veur n noam?” “Berthold of Bertil. t Betaikent schitterende heerser.” “Wat nou, schitterende heerser. Oh, roare boudel. Der is ain probleem.” “Hou din?” “De man is al meer as n joar dood!” Ester Edens ging weer zitten en keek sip. Dubbeldam schreef noam schitterende heerser op n pepiertje. Philip Bakker wis nait of e t nou goud doan haar of nait. “Wie zetten in op Berthold van Ammerzode en vroag mie nait woarom”, zee Dubbeldam en maggelde de noam op t widde bord. “Mie best”, zee Ester, ”mor der is ook wat loos mit Vera Reker, alias Barbara Vink.” Dubbeldam maggelde de baaide noamen der noast. “En vergeet de noam Bertil nait, gewoon Bertil”, zee Philip Bakker aigenwies. Hai heurde der bie, von e zulf. Dou gingen ze zitten en wuir t stil. “Wie begunnen gewoon weer van veuren òf aan”, zuchtte Ester Edens.
“Vera Reker is dood. Dat is kloar. In keuken n klap in nek mit deegroller. Denken wie. En dij deegroller wordt loater terug vonden deur n toenman middenmaank zien sloaplanten.” “Ok, dat nemen we nou veur woar aan”, zee Dubbeldam. “Der is gain doader en wie hebben ook gain flaauw benul woarom ze dood is.” “Klopt, zo op t eerste gezicht is der gainent in heur omgeven, dij heur dood hebben wil.” “Wat waiten wie zoal van heur?”, vervolgde Dubbeldam. “Eh, ze schrieft verhoalen of zukswat, ze het n bouk oet. Dat hait ‘Laatste notities’. Oetgever wacht op n nij manuscript, mor dat het ze nait inleverd. Ze konden gain kontakt mit heur kriegen. Wie vinden n mini-disc bie heur op t waark, mor wieder niks. Thoes en op t waark ligt n verpakken van mini-discs. Mor der is gainent te vinden. Der is niks wat wiest in richten van dat ze van meziek hold ofdat ze mit dij dingen wat dut. In t haile hoes is gain snipper te vinden van heur schrieverij. In garagebox ligt bie t òld pepier n gedailte van n verropt schriefschrift, mit flarden van tekst van eerdere bouk. Wie zeggen dat de TD nog eefkes wachten mout mit onderzuik. Wie kommen nait veul wieder.”
Philip Bakker nikkopte. Hai verschoof op stoul. “Ain mini-disc hebben we vonden”, zee e gaauw. Edens en Dubbeldam keken hom aan. Hai wist nait ofdat e nou swiegen mos, ofdat e deurproaten kon. Hai gokte. “Ik heb n kopietje moakt van d’opnoames en ain ligt in mien buroloade en de aander ligt bie n kammeroad van mie, dij wat dut mit geluud. Dij het raive, woarmit hai dat gesprek noar veuren hoalen kin. Op opnoame wordt noam Bertil nuimd. En t liekt dat de gounent van d’opnoame wat toesterg binnen. En…. ik heb wel vroagd, mor bie de TD haren ze veureerst gain tied veur dij mini-disc.” Zo dat was der oet. Philip luit zuk achterover leunen op stoul. Ester keek hom aan of der nog meer kwam. Zunder woord of wies ging ze deur. Dubbeldam reageerde ook nait. “Ze het gain computer en zukswat. Mor ze schrieft wel.” “Din hebben we n opstandege kok mit verbeeldens. Dij wordt doen aan kaant van weg vonden, op n tied dat e waarken mos. Man is zo vervelend as e laank is en wait niks en het der niks mit te doun. En hai is weer vrij, wie hebben niks tegen hom. Denk ik.” Dubbeldam nam t noadloos van heur over. “Wie gokken dat Bertil aine is dij Berthold van Ammerzode is. Woonde mit zien vraauw in d’Olderman State. Man is oet tied kommen. Vraauw is ook overleden.” Dubbeldam keek Flipje aan. “Wat waiten we van Berthold van Ammerzode en zien vraauw?” “Dat goa ik oetzuiken,” zee Philip Bakker, “dat goa k votdoalek oetzuiken.” “Nou, dat beduil ik,” zee Ester Edens. Ze smijgelde wat. Flipje muik dat e votkwam. Hai was zo groots. Hai heurde der bie.
Dubbeldam tikte mit n geel potlood op toavel. Ester ging veur grode widde bord stoan mit handen in zied. “Waist wat ik nou zo singelier vind?”, zee ze en ze kruuste aarms veur de borst. Ze knikte deur de heup en nam onbewust n pose aan van n fotomodel. Dubbeldam brak t potlood in twij stukken en keek aander kaant op. “Nou?”, zee hai en schroapte zien keel. Hai hoopte nait dat ze t heurd haar, dat zien antwoord wat onzeker klonken haar. En der zat n piep in zien stem. “Nou?”, zee e wat meer kerelachteg. “Ales van heur schrieverij is vot. As je schrieven, ook veur de lol, din bewoar je dat toch. Je schrieven schriften, kladblokken, notablokken vol en den komt dat toch aargens te liggen. t Liekt mie nou sekuur aine, dij dagbouken het. Dat is toch aargens. Gain computer mit tekstverwaarker, dat kin k mie nog veurstellen, mor den zol je toch n tikmesien verwachten. Ook dij is der nait. Woarom is dat nou juust aalmoal vot? Allinneg zo’n floddertje bie t òld pepier.” Dubbeldam bekeek baaide stommeltjes potlood. “Kiek as wie áin stukje vinden, den duur ik te zeggen, dat der meer is. Of was!!!”
Flipje kwam weer binnen. Hai haar der n dikke rooie kop van kregen. “Berthold van Ammerzode. Geboren in Zuud-Oafrikoa. Shell management. Traauwt mit Maria Sofia Langqvist, geboren in Kragerø, Noorwegen. Juriste. Gain kinder. Woonden in Olderman State appartement 9. Voorbeeldeg huwelijk. Wuir gewoon Bert nuimt. Gain aander noamen. Hai, n vogelkenner. Zai, n vraauw dij schilderde. Altied aan de kledder. Wandeln, fietsen, raaizen en trekken. Waren sikkom noeit toes. As ze thoes waren, was t om wat nijs te regeln. Hai kreeg toch n hartstilstand en is anderhaalf joar leden oet tied kommen. Maria Sofia kreeg kanker en is totdat ze overleed op de Olderman State bleven. Ze hebben doar ook n soort hospice ofs zukswat. Aalmoal service. Groutnis van Dina Stallinga.’
Der klonk n daipe zucht. Dubbeldam haar ondertied zien mes tot buuts oetkregen en haar twij punten sneden aan de potloden. Dou bekeek e t rezeltoat en smeet ze dou in prullenbak. Ester dee computer oet. Dubbeldam ston op en strekte zien laange rug. “Ik stel veur dat we kovvie drinken op de Olderman State. En dat we gewoon n potje goan kwedeln mit bewoners zulf. Gewoon kwedeln over Ammerzode en over Maria Sofia. Over wel t geld krigt en woardat de spullen bleven binnen en din mout der toch wat boven wotter kommen. Flipje, doe gaaist weer dij computer op de balie over de kop hoalen. Meschain schreef Vera Reker, oftewel Barbara Vink wel snaachts op t waark. Din kon ze t mooi oetdraaien en aargens opbewoaren.” “Opbewoaren?’ Was dat nou weer?”, zee Ester en schudde mit kop. “Dat is t zulfde as overkopijeren”, ketste Dubbeldam weerom. “Kom we goan!!”
Dina Stallinga haar rooie vlekken in haals. Hier kon ze ook nait best over. Heur boas Jansonius haar beld. Hai zat vast op t vlaigveld van Phnom Phen. Doar mos e hail nait wezen. Hai zol van Hanoi noar Amsterdam vlaigen. Ze haar hom veureerst mor niks verteld over wat der goande was. Mor zien vrundin haar hom verteld hou ofdat t zat. Hai was duvels west. En nou zat e ook nog vast op n verkeerd vlaigveld.
Plietsie luip hier in en oet en doar kon zai ook nait tegen. Ze trokken de boudel over de kop en muiken de bewoners onrusteg. Katrien Datema luip aalgedureg wat te snivven en te liepen, doar haar ze ook niks aan. Ze was aal beld deur n journalist, dij wel ais waiten wol wat der loos was.
Voak heurst t van olde minsen: “In vrougerdoagen war ales beter!” As je dat taimke leuven, is t rezenoabel dat je dit verhoal nait lezen. Op n moandagmörgen stapt mien oldste zeun uut zien berre om noar schoule te goan. Hai vrift de sloap uut de glimmers. Hai gapt. Hai stint. k Heb gain zin, zegt zien liggoamstoal. “k Wil terogge op berre”, zegt e zulf. Gliek gaait e. Hai gaait aaltied. Nooit vragt e of e vandoage asjeblief thuus blieven mag. In ainen zai k miezulf terogge. Hou k zulf docht over t huuswaark en de schoule. Dat waar nait best, t waar nog minder as mien zeun. De grondschoule vuil mit. Aigentliek luip k der aaltied wel hin. Ik vond t begrodelk as k zaik waar. k Waar baange dat ik wat mizzen zol. Vanòf de middelboare schoule in Stad ging t nait langer. t Waar aan t ènd van d’eerste klazze of aan t begun van de twijde. De leroar Nederlaands tikte mie op de scholder en fluusterde in mien oor: “Doe wilst zeker zo rap meugelk vot, op huus aan?” t Waar nait ains n vroage. t Waar n woarhaid! De leroar haar mien liggoamstoal lezen! Vanòf dij mörgen dreumde k over n leven buten de muren van de schoule, mor t waar meer fantezeren. t Wachten op t ènd van de dag waar t leven op schoule, t bestoan butendeure waar t leven zulf. k Herinner mie n duustere dezembermörgen. t Waar haalf negen, in t klazzelekoal schenen felle tllaampen. n Leroares stokte oet over de vroage noar siezen, aandailen en n hieptaik. De wiezer van de klokke ging langzoamer lopen, de tied kwam stille te stoan. “Woarom mout dit?”, docht ik. “Woar is dit veur neudeg?” Toch bleef k! In de daarde klazze ging mien leerderij radjes achteroet.
k Veraanderde n poar moal van richten, in t Nederlaands nuimen ze t n pakket. Mit t eerste pakket kon k ales, mit t leste pakket kon k hoast niks. In d’eksoamenklazze war k op t nulpunt laand! t Diedeldoantjen haar t hazzenkrabben votjagd! Elks mörn noar schoule goan dee k nait langer. As k uut de bus stapte, luip k gliek noar mien vaste kroug op t Zuderdaip. De schoule zat nait langer in mien hazzens. k Vruig mien ol heer ook nait langer of e n braif schrieven wol dij mien òfwezeghaid verkloarde. Ik muik t zulf. k Dee ook gain muite om asòf te doun, dat mien ol heer t moakt haar. “k Haar gustern gain zin om noar schoule te goan”, klaaide ik derop, en k zedde n handtaiken mit mien aigen noam. Nooit wat van weer heurd. n Hail schooljoar laank! In ainen war t eksoamen. k Sluig in ainmoal, en k wos woarom! Op t lest haar k endelk de wil vonden. “Nait nog n joar noar dij rötschoule”, waar de noam. Vandoag de dag dreum k wel es dat k vannijs noar schoule mout. t Is gain schiere dreum. Op mien rogge droag k n swoare tazze mit bouken en k begun aan n lange rit op de fietse. In de dreum is der aaltied n beste poeste wind. Noa n ketaaier bozzeln zai k de schoule. t Is twijdonkern. Achter n roam, in t felle licht, staait n leroar. Hai kniest mie oet en stekt zien laange laaiter noar mie omhoog. Op dat mement begun k, nog aaltied in mien dreum, te prakkezaaiern over mien leven. k Heb al van ales doan: k bin twij moal mit dezulfde vraauw traauwd, k heb twij zeuns, k kin nuver fietsen en mien bouk ‘Twij roadens en aander gedwèlm!’ is in de rekloame bie De Slegte. k Huif nait recht noar n schoule! Din word ik wakker. t Is ook nog twijdonkern in t jechtege leven. n Gelokkeg gevuil vult mien soesderg liggoam. t Waar mor n dreum. n Noare dreum. n Nachtmere. k Vaal vannijs in sloap. n Poar uur loater gaait de wekker. k Stoa op. k Moak kovvie. k Smeer n poar plakken stoede en k ploag mien zeuns wakker. Tougelieks roupen ze: “Wie willen nait noar schoule.” k Vuil mit ze mit, mor k krieg gain meelie. Toun k de leeftied van mien zeuns haar, docht ik hoast t zulfde over noar schoule goan. Mor ik zegt t mor nait. k Wait wel dat vrouger ales aans war. Meschien wel beter.
Daarde volle weke van juli, dìn is t aaltied “Nijmegen”, drokste en bekindste Vaaierdoagse op eerde. (Nóg wel, mor de Chinezen binnen ook al aan t lopen sloagen…) Of dat wandeln “leuk” is??? As ik zai houveul lu t aine bain veur t anere zetten, leuf ik dat t wandeln wel wat het. Of je doar t woord “leuk” veur broeken mouten… IK hol nait van dat woord, al joaren laank nait, al wied veurdat der n heldere geest bie RTVNoord deur kreeg dat je de komkommertied zummers hail goud overleven kìnnen mit t motto: “Leuk!” Of aigelks “Leukst”! (En van dat woord goan mie de tonen in de schounen nog meer jeuken…) “Leuk” is in de toal n onoetstoanboar woord, woar je niks mit oetdrokken kìnnen (k heb op schoule wel ais mit de kinder ofproat n dag laank t woord “leuk” vot te loaten, stoer zat!), mor dat moakt t schienboarliek boetengewoon handzoam veur streekpromotiedoagen. Der vaalt alles onder ja…: buzzen trekken, ballonnen bloazen, mit mekoar aan laange toavels stoetje of stamppot eten, rokjesvoetbal…. Leúk! Dat belooft nog wat veur de kommende joaren: de “leukste” stroaten, verainens, schoulen, winkels, zwemboaden, hoavens, volkstoentjes, kinderboerderijen, zeskampen, aner activiteiten as droakers oploaten…. Weerom noar t wandeln… Dizze raaize bin k der weer bie west, in d’olste stad van Nederland. k Haar veur t lest in 2004 mitdoan (veur de 17e moal) en dat was mie nait goud bekommen. Zaik as n hond noa drij doagen, gain kruuske! Dij leste joaren was der van trainen nait veul kommen en zat kop veuls te vol schraberij. En mien wandelkammeroad was in 2003 oet tied kommen (mor dat heb k ja al ains verteld). Van t veujoar docht k bie mie zulf: “Kom op, schrief die in, kinst t aine bain doch nog wel veur t aner kriegen??!” Tegenswoordeg kin je wat je in de kop kriegen votdoadelk omzetten in ofsproaken. Je rammeln wat op joen toetsenbord, drokken op ‘votsturen’ en dìn krieg je n poar weke loater bericht dat der op joe rekend wordt. k Was al start mit oeventochtjes en dat betoalde zok loater oet. Op moandag 18 juli mos ik mien polsbandje ophoalen bie startburo 30-H. En doar ston mie doch n riege lopers, aldernoast! Haren ze n steuren had, konnen ze niks aandoun, zo gaait dat mit aal dat moderne spul. k Veraltereerde eerst wel dou k miezulf vannijs maank dij doezenden wandeloars moud inproatte, mor t wende gaauw. En dij pien in de rogge, woar k leste tied veur de Vaaierdoagse mit te moaken kreeg, wer nait slimmer. Eerste dag, Dag van Elst, heb k nog wat “defensief” lopen. Kaalmaan, of en tou mit mien lutje Canon n ploatje schoten, goud om mie tou keken, genog drinken had, en stoetjes, en noedels mit saus…. Nait veul bekinden zain mout k eerlieks tougeven, vol mie tegen. Mor ja, as je al zeuven joar oet t wandelpeloton binnen…. Om twinteg veur vaaier snommedoags was k weer bie 30-H om mie of te melden. Roem op tied. Lamme bainen? Vol mit! Twaide dag, Dag van Wijchen, kwam k stoer op gaang, mor wieder laip t goud, vannijs gain regen op kop en n schiere foto van de börgemeester van Beuningen mit n feestneuze op. Ofmeld om 3 uur en nait oetteld. En dij heuvels van Groesbeek op daarde dag? k Was weer hailemoal ‘in the mood’, bainen gingen sikkom vanzulf en dou k even bie t Dagbladkroamke aan west was en drij telegrammen as opkikkers mitkreeg, was t hailemoal ‘kat in t bakkie’. Leste ketaaier kregen we n gobbe wotter over ons hin, kleddernat, mor wat kon t schelen… Kwart veur drije bie 30-H om leste controlekoart op te hoalen en fit genog veur leste dag. En dij leste dag, de Dag van Cuyk, ook al kom je doar nait op de 30 kilometer, dat is wel zo’n biezundere dag. Haalf-karneval as je om joe tou kieken en zulfs de lu van de verkeersplietsie stoan midden op t kruuspunt te daansen! Om haalf drije was k weerom en haar k mien nummertje “17”!
Nee, gain troan om loaten, mor k was wel zo bliede as wat, as eerste-dag-66’er (zunder D)! O joa, dij vroage woar k mit begon: Is dat nou “leuk”, vaaier doagen sjaauwen in t Riek van Nijmegen? Dij Nijmeegse Vaaierdoagse: Machteg mooi! (Ain moal in t joar….)
Lammechientje – Lammechientje Is ain alderschierst hangbuukswientje Gain fommelötte – gain eelske medde – of zuks wat Noeit steelskewies swiddeln mit nuverg swienegat Mor nou – nou is heur swienehaartje rejoal vertoezemoezeld en in de roeten van dat zie HOM zain het– dou e mit zien swienesnoede in bragel zat te vroeten n Swienerg lodeg ol zoegerd, n modderbeer – n swienepuut, joa, zèg mor gerust n slapdaarm Lammechientje heur scharrelderij, is n plotsege schranzel, mit n bobbelkop as n kopstubber – en ook nog stok en stokaarm Mor zoas t al eeuweg en eeuwen is goan Laifde is: blind – bloud – swait – en n troan En zo is Lammechientje – ons hangbuukswientje smakbekkend – stoapel en stoapel wies op Lammetinus – dikste swienebere uut t Swieneparredies
Zandkleurege noaktslakken kroepen over tegels achter t hoes, zummers parredies binnen mien gedachten. Woar holden d’ollerwetse swaarten tou? Pa mit pot zolt inneweer, sliembulten op toenpad geven t streutraject aan. Dood spoor. Regen spuilt zichtboare bewiezen van wandoaden tegen dierlekhaid gaauw vot, kop schoont dervan op.
Geert har n jonge kelegoa bie zuk. Hai mös heur wat praktiekervoaren biebrengen en n beetje wegwies moaken in korps en Stad. Gepke, drijentwinteg joar, kwam van Schiermonnikoog. Zie was doar geboren en getogen um t zo mor ais te zeggen. En veural dat leste was goud lukt. Zie was oetgruid tot n vrezelk mooie vraauw. Heur laange blonde hoar was nog ais extroa blaikt deur zun en zee. En wat n figuur: Roem veurzain van ale rondingen dij der bestoan. Mor t mooiste van alles was, dat ze t zölf nait in de goaten har. Of zie dee of ze t nait in de goaten har. Wel zal t zeggen. Zo op t oog was mit Gepke alles dus in ödder. Wat t plietsiewaark aangung: Doarvan wol ze zoveul meugelk leren. En as t kön n beetje vlöt. Zie was noamelk nait van plan um heur haile loopboane bie de plietsie in Stad deur te brengen. Nee, heur toukomst lag wat dat betreft op heur aailand. Doar wol ze bie de plietsie. Tegen Geert zee ze dat ze hier zoveul meugelk leren wol wat ze doar loater ook broeken kön. “Mooi”, zee Geert, “Dan begunnen wie vandoage mor ais mit verkeer regeln.” Heur mond vuil open. “Verkeer regeln zeestoe?” “Joa, wat dochstoe dan. Dat der gain auto’s bie joe rieden kan ik niks aan doun. Mor kanst noeit waiten hou of dat over n joar of wat is. En veurlopeg waarkstoe hier in Stad. Hier doun we dat wel. Teminnen as t ais n moal zo oetkomp.” Doar kön Gepke niks tegen inbrengen. Geert har n mooi kruuspunt oetzöcht. Nait te groot mor wel veul verkeer. Hai har de lichten op knippern zet. “k Zal die eerst zain loaten hou of t mout. De taikens dijst geven most kenst wel, ducht mie, mor denk der um: der zit ook n bepoalde volgorde in.” Hai trok zien widde handsen aan en gung midden op de weg stoan. Stook ain aarm liek umhoog en gaf n beste stöt op zien fluide. Even loater stön alles stil. En dou begunde Geert te regeln. Dudelke taikens mit aarms en handen en of en tou mit n stöt op zien fluide. t Leek zo hail makkelk en Gepke stön der vol belangstellen noar te kieken. Zie har heur laange hoar opstoken mor deur de wind was t hier en doar al weer lös roakt. Noa n zetje luit Geert ale verkeer stil stoan. Gepke was aan de beurt um t over te nemen. Lu op de weg keken heur ogen oet. Gepke dee net of ze t nait zag. Boetendes har ze heur handen vol aan t verkeerregeln. In t begun vuil t heur nog lang nait mit, mor noa n haalf uurtje en noa wat aanwiezens van Geert gung t al gaauw n stuk beter. Zie kreeg der recht plezaaier in. Der wör hail wat offloten en nait allain deur Gepke.
Ain kirrel wol Gepke vanoet zien auto even wat touroupen en trabde midden op t kruuspunt, dou e vlak bie heur was, op de rem. De kirrel dij achter hum ree zag dat nait. Nee netuurlek nait. Dij keek noar wat anders. t Gevolg luit zuk roaden: kop-steert botsen. Alleneg blikschoade, mor toch. “Zo heren”, zee Gepke. “Joe harren de kop zeker nait bie t verkeer. Jammer veur joe. En non van mien kruuspunt of. Zuik mor oet hou of je dit oplözzen. Weg hier.” Zie reden vot en bleven n eindje wieder stil stoan. Geert luip der hen. Kirrels stönden mit n drup aan heur neuze de schoade te bekieken. “Goidag manlu”, zee Geert, “Ik zag t gebeuren: de veurste remde terwiel dat naargens veur neudeg was en d achterste keek nait oet. Baaide schuld. As je der under mekoar nait oetkommen bel je de plietsie mor. Ik mout weer noar t kruuspunt tou. As joe begriepen wat of ik bedoul.” Dat begrepen ze hail goud.
As kiend bin k groot worden op n lutje ploatske, ok wel n“doodknooiersspultje” nuimd. Mien òl heer haar wat melkkoien, schoapen en swienen. Hounderhok zat noaturelk goud vol en ien sloot swommen voak wat makke ainden. Wie woonden op roemte, dat was n schiere plak om groot te worden, zo mit aal dij baisten. n Moal op n moandagoavend zee mien òl heer dat vijwoagen nog kommen zol, “kween” mos op hold worden. As viefjoareg wichtje heurde k dat woord en lutje potjes hemmen ja grote oren. Wer nog bie zegd dat vijkoopman “kween” op baistenmaart ien Stadt verkopen zol. t Zol wel nait veul opbringen, van t was ja slachtvij ! k Herinner mie nog dat baistenmaart op deensdag was, doar woar nou d’Oosterpoort zit. Loater op oavend heb k mien bruier oetheurd wat nou wel nait n “ kween” weden zol. Nou, dat het e mie oet de douken doan ! “Kween” wol nait vannijs drachteg worden, bol was der drij moal bie west en t lokte nait. Dus din kon kou wel vot, zai gaf hoast gain melk meer en vrat allinneg mor.
Nou noader k zulf de zesteg en nou denk k dat k zulf ok n “kween” ien t hok zitten heb. t Is wel gain kou, mor n fezant! Mien jongste zeun haar fezanten en zo as t voak gaait, zeun gaait t hoes oet en baisten blieven bie òllu. Nou heb k toundertied twij hìnnen ophoald van n jechtege fezantefokker, baaident binnen ringd en aal. Der was noamelk n goldfezantehoan aanlopen kommen en omreden dat der nog n hok vrij was, kon e doar best ien. Mor n hoan mout ok ja hìnnen hemmen! Mor d’aine hìn kon nait akkedaaiern mit hoan en aander hìn, der kwam rebulie van. Heb fezantehìn toun mor bie petriezen ien hok doan, dat ging meroakels goud. Zo het fezantehìn zo’n vief joar òfzunderd zeten van zien aigen soort. Veureg joar was zai ien t ruden, heur nije veerkes werden hail schier, behaalven twij veerkes op kop: dij werden oraanje. Nou is zai vannijs ien t ruden wèst, mor hìnneveren binnen haildaal vot. Der binnen apmoal hoaneveren veur ien stee kommen! Zo schier, zo veul kleur. Zai lopt tröts mit heur hoaneveerkes as n paauw te pron- ken. Is dit n trekje of speulen van noatuur of zol zai sums ok n “kween” weden?
Geert Moatjes zit ien e stoel bij de keukentoavel en timmert ongedureg met n balpen op t kleed. Of en toe springen der wat sukerkristalletjes op, n mooi gezicht. Nou ja, hij haar n menuut of wat leden de sukerpot onnersteboven gooid en t terugbrengen van de suker ien e pot was niet hielemoal lukt. Eigelks kon e mor beter t hiele kleed van e toavel hoalen en uutkloppen bij d’achterdeur, mor doar zigt e meroakels tegenop, tis der nog niet van kommen, Harmke blift nog wel even vot. En die Sudoku wil ok mor niet lukken, de sievers springen al net zo stom as die sukerkörrels veur zien ogen henneweer…. Eerst haar e t Dagblad speld, benoam t sportkatern. Doar is e ok niet zo vrolek van worden. Neem nou dat voetbal… FC Grunnen? Zién club vanzulf en dat blift t ok, mor ze moeten niet elke keer as ze ergens op bezuuk bennen uut beleefdheid punten ienlevern. En die aandere clubs uut t noorden die Betoald Voetbal speulen? Knudde met n rietje: Veendam, Emmen, Heerenveen, wáár-de-loos!!! Doar is doch gien oardegheid aan te beleven? Nee, dan mag e liever ien dat geweldege boek kieken, dat e veur zien verjoardag kregen het: 40 Joar FC Grunnen! Doar krigt e of en toe n kick van, prachteg! Komt e aal die olle noamen weer tegen, van Otto Roffel bevöbbeld. De keeper die zo fantastisch kon uuttrappen! As e de bal haar temennent, dat ging ok wel es mis. Dan riep e: “Laat maar!!!” Lag de bal zo mor ien t net, ston Otto der beteuterd bij… Piet Fransen vanzulf met zien grappen en grollen, mor ok met geweldege voetbalstoaltjes! Klaas “Neuze” Buist, Johnny de Grooth die loater sukses haar as trainer met MOVV uut Geert zien geboortedörp. En ok wel es met n poar Vriese speulers zo as Pierke Alma en Henny Weering. Nou ja, die Weering was eigelks n Drent die emigreerd was noar Vriesland. Die zag e doch n moal n bal ieniens op e slof nemen, draaide zo sekuur bij de poal langs ien e hoek, doar wil je wel veur klappen!
Geert trommelt nog wat met zien balpen, denkt hielemoal niet meer aan zien Sudoku… Hij zit ien t voetbalverleden en geniet! Ok n moal bij n vriendschappelke wedstried veurdat de competitie begon, ien t stadion aan de Zoagmuldersweg, n wedstried tegen ‘Rot Weiss Oberhausen’, speulde toen ien e Bundesliga. Zat der n haalfmale op e stoantribune aalweg te roepen van: “Laat ze maar kwamen!!! Laat ze maar kwamen!!!” Hij was ok n moal met zien schoolkammeroad Jakob Stiekel op e ploffiets noar de Stad reden. Jakob was niks te maal… Geert achterop, nee, gien benen ien e fietstazzen… Hebben ze de brommer, n Kapteyn Mobylette, stald bij n bekende van Jakob en toen runnen noar t Oosterpark. Geert was toen nog mor n snötneus van zo’n vieftien joar, Jakob n beetje older. Wat veur wedstried was dat toen? Was t nog GVAV….. Met die twee Duutsers derbij: Seemann en Fotnner. En Lacrois, Bram van der Hoeven was der ok al, of hoalt e nou alles deur mekoar? Nee, t was niet aaltied feest ien t Oosterpark. Geert wiet ok nog goed dat e doar es bij n wedstried keken het tegen NAC, uut Breda. Joa, diezelfde club woar ze zotterdag zo Sunterkloasachteg tegen speulen deden. Nou, dat was toen thuus aan de Zoagmuldersweg ok zo. Stonnen ze noa n haalf uur veur met 3-0, gien vuultje aan e lucht! Mor doar dacht die laange NAC-spits Van Hooydonk wel wat aans over…. Ging de FC met 3-4 de boot in, kopke onder! Doar is e wel twee doagen ziek van west…. En nou? Och, hij leest t nog wel ien e kraant, mor meer wil e ok niet met die krankjoreme wereld te moaken hebben… Gijt doar zo’n Oafrikoanse voetballer woar je de noam sikkom niet van uutspreken kunnen aargenswoar ien Rusland, of doarnoast, 20 miljoen euro’s ien t joar verdienen. En ien Spanje (en doar zol Sunterkloas vot kommen…) goan de voetballers stoaken, al twee weekends achtermekoar dat der gien voetbal te zien is. Nou ja, die ene wedstried dan, tussen Barcelona en Real Madrid, mor dat haar tegen t leste fluutsinjoal ok niet veul meer met voetbal te moaken… De achterdeur wordt met n harde klap dichtsmeten, Harmke is weer thuus. Even zit Geert stief op e stoel, dan bedenkt e zuk niet en maait met n poar brede armbewegens de resterende suker van t toavelkleed op e grond. Zo, niks meer te zien van sukerpotten die omvalen… As Harmke de keuken ienbroest, knispert t verdacht onner heur voeten. As versteend blift ze stoan, Geert zit as n standbeeld op zien stoel, de Sudoku onnersteboven veur zuk op t schone toavelkleed… “Wat het jim nou weer uutvreten???”
Hoan dij ien grond omkraabde op zuik noar vreten veur homzulf en zien hìnnen, von n edelstain en raip: “As dien aigender die vonnen haar, zol e die oppakt hemmen om die vannijs ien n sieroad te moaken; mor ik heb die vonnen zunder da’k n doul veur die heb. Wat mout ik mit die aan! Ain gaarstkorrel was mie laiver west as aal edelstainen van wereld”.
Alina het Stad ien west om wat nije veurroad ien te sloagen veur ien keuken en nog wat bosschoppen dij nait ien dörp te kriegen binnen. Auto het ze parkeerd net boeten t centrum. Ze het nog n ketaaier, zaag ze net ien de verte op n torenklok. Kin ze nog mooi even n pak gierst kopen, want ze staait zowat liek veur winkel mit kolonioale woar en komestiebels. Ze is gek op gierst. Lekker veur n gierst-praairecept. Alina stapt te winkel ien en dut deur achter heur dicht. t Is n oardeg grode winkel mit holten schappen en breden en mit smale poaden der tussen. t Rokt ter vremd zwoar noar n mengsel van kees, kruudnoagels, kovvie en kenail, n beetje ollerwets. Ze is hier nait kiend aan hoes, dus t is even zuiken. En ze het nog mor n menuut of tien, schat ze roeg. Din zigt ze even wieder n jongkerel mit n widde jas aan dij op hoek zit te vakken vullen. ”Meneer… Gierst, woar heb ie dat stoan?” ”Tweede rij, laatste vak, bovenin”, zegt e en nikt mit kop ien richten van t schap. Alina lopt gaauw noar t stee en krigt n pak gierst. Is mor ain soort van. Wel wat n groot pak, mor t komt wel op en t kin wel duren. Din lopt ze noar kassa, doar haildaal gainain is.
t Is slim rusteg ien winkel. Mor even loader komt dijzulfde jongkerel der aal aan en gaait heur helpen. Hai krigt t pak gierst ien haand en bekikt hom. Din tikt e t bedrag aan op kassa: twij euro en achtensesteg sint. Alina pakt ientied heur knip en telt t bedrag oet op teunbaank. Twij euro’s, n muntstuk van wiefteg sint, n dubbeltje, n stuver en drij sinten. Jongkerel dut ienains wat onzeker; hai wacht n beetje besludeloos òf. Alina zigt zien verwarren: ”Wat is der, klopt t nait?” Jong loert om beurten op t schaarmke van kassa en noar Alina. Din zegt e wat bekwiemked: ”Ehm…, het is twee euro zeventig.” Nou is Alina verbiesterd: ”Wat zegstoe? Twij euro zeuventeg? Ik zai aans op t schaamke én op t pak dat t twij euro en achtensesteg sint is.” ”Wij ronden dit altijd af op twee euro zeventig”, zegt jong zo neutroal meugelk. ”Dat is ja roar. t Bedrag van twij achtensesteg staait op t pak èn op t schaarmke van kassa. Woarom is t din toch twij zeuventeg? En as ik t nou nait pazen kon…” Alina schoft t muntgeld mit vlakke haand noadrukkelk over teunbaank noar hom tou. Ze wordt n beetje vranterg ien hoed. Jongkerel kikt weer zenewachteg van t schaarmke noar Alina en weerom. Din krigt e t pak gierst nog moal weer ien handen, kuurt ter stief op, of t antwoord doar staait. Mor ja, doar staait € 2,68 op. ”Het spijt me,” zegt e din, of e zien nederloag ienzigt, ”maar ik moet het afronden. Dat zijn nu eenmaal de regels hier. Ik kan er ook niks aan doen.” Hai schokt even mit scholders. ”Heur ais even mien jong…”, zegt Alina wat hiester en ze bogt heur draaigend noar jong over, dij onwillekeureg n stap noar achtern dut. ”Doe bis hier veur mie nou meneer van winkel, mien aanspreekpunt, ja? Kom mie nou nait aan mit ’ik kin der ook niks aan doun’. Din haars hier mor nait waarken goan mouten. En astoe der nait over goan maags, roup din mor gaauw even ain dij der áál over gaait. Ik betoal die wat op t pak staait: € 2,68 – en gain sint meer. Hier ligt t geld. Harregat, wat n poppekaast vien ik dit. n Bedrag op verpakken zetten en der din toch n hoger bedrag veur vroagen. Is dit moderne ekonomie, ien tieden van crisis? Ie worden verneukt doar je bie stoan. Traauwens…”, schut heur nog ien t zin, ”eurosint is nog aaltied n wettig betoalmiddel heur!” t Is nou hail stil. Allenneg t geluud van Stad dringt ien winkel deur, n donker gerommel mit doar bovenoet n ambulancesirene ien de verte. Alina wordt stoaregaan al glènner ien hakken. Verdorie, wat n gekloot van dij lulhannes. Jongkerel is nou hail slim ien toeze en wait nait wat e der mit aan mout. Hai poest zwoar deur neus en swaitdrupkes stoan hom op bovenlip. Hai loert onrusteg en hulpzuikend ien t ronde. Mor der komt gain hulp. Din nemt e n besluut: ”OK, twee achtenzestig voor u. Maar de volgende keer is het twee euro zeventig” ”Wat nou, volgende keer…”, blast Alina woest. ”Tot nooit weer ziens, zelstoe bedoulen!” Ze gript kwoad heur pak gierst van teunbaank òf, voamt noar deur van winkel, ropt hom wild open en slagt deur ien boeten mit n bats weer dicht, zodat rinkeldinkjes aan binnenkaant deur nog n haile zet wild hèn en weer rabbeln. ”Tot ziens”, zegt jong nog zaacht, meer oet gewoonte. Hai kikt nait blied.
As t weer der noar is, wil vraauw noar ons caravan. Nait om haile dag in zunne te liggen of zowat, mor zai wil fietsen. Nou wait elkenain zo stoareg aan wel, dat ik nait zo’n fietser bin, mor ja, allain zitten is ook niks, dus fiets ik mor mit. Veul laiver zat ik in schare wat te lezen of te puzzeln. “Elk zien meug, zee zeug, geef mie moar n beer.” Ik mout tougeven, der binnen hier in Drinte meroakels mooie fietspoaden en soms kom je de vrumdste vogels tegen….
Zo peddelden wie òflopen hemelvoartsmiddag goudgemutst deur de dreven, dou vraauw opins zee: “k Heur n hoog gepiep, t komt dunkt mie oet dien fietse.” “Din haar ik dat ook heuren mouten”, zee ik. Zelst wel n vogeltje heurd hebben.” “t Komt oet dien fietse…en doe worst n beetje doof!” Hai, dat kwam haard aan, omreden dat je nait groag tougeven dat j’older worden en dat der hier en doar wel es wat mankemnten de kop opsteken…. Ik inkasseerde de aanval manmoudeg en zee, dat ik dörst begon te kriegen. “Joa”, zee ze, “loat we gunder bie dat baankje mor even stoppen. Zelst ook al wel weer peerdmui wezen.” Wat kin ze t toch laif zeggen, docht ik… Wie zetten fietsen tegen n boom aan en namen ons n pakje drinken oet tazze. “Och och”, zuchtte vraauw,…”wat is de noatuur toch mooi, vindst ook nait?” “Geliek hest”, zee ik, onnerwiel ik twij luudruchtege wichter noakeek, dij ons net veurbie fietst waren. Dou wie oetrust waren, gong t wieder, mor even loater kwam t fietspad inains oet op n zaandloane en nog loater wör t nog gekker en kwamen wie oet in n moorachteg veld. t Pad gong wieder over n soort holten vlonder….op poaltjes. “Ha”, zee vraauw, “hier kin we wel weer fietsen”. Zai stapde weer op…en veurdat k heur woarschaauwen kon, was t al te loat…. Vlonder was zo n 60 cm. braid en ston zo’ n 50 cm boven t moor. k Zag t aankommen…. Vraauw zat op zoadel, mor zwaaide as n doene kerel hìnneweer, schoot as n broenvis van vlonder en… dukelde t moeras in….mit fietse boven op zok!
t Was even doodstil, dou kwam der n benaauwde stem: ”Help mie….!” Ik kwam in aksie…gong deur de knijen, greep de fietse, trok dij op dreuge, greep dou heur haand en trok heur oet de bragel.! Pas dou luit ik mie goan…Ik stikte biekaant van t lachen. t Was ook zo lachwekkend… zai zag der oet as n zwien dij zok in modder wossen haar…. Zai keek mie voel aan, mor haar opains niks meer te koop! “Hest die zeer doan?”, vruig ik. ”Och man”, zee ze,”dat vaalt wel tou… .mor zo kin ik mie ja naargens vertonen !” “Ach, dat is t aargste nait”, zee ik, “dreugst bie dit weer hail vlog weer op.” k Mos nog wel even gnivveln…. “t Liekt mie verstandeg, dat wie vlonder nou mor even lopend òfgoan, dochst ook nait?” Noa n poar honderd meter kwam vlonder oet op n normoal fietspad. “En nou mor wieder”, zee ik. “Ik kin nait wieder”, zee vraauw, “Ik bin baange, dat k kette deròf heb!” “Aha”, zee ik, “din kwam dat gepiep toch van dien fietse.” Zai zee niks. “Loat mie mor ais kieken”, zee ik…. “Kinstoe dat moaken? ”, zee ze dou en keek mie doarbie zo twievelachteg aan, dat ik zee: “Dat zel dunkt mie wel lukken!” Ik zette fietse op kop en gong aan t waark. Op dat moment kwam der van aander kaante n keurege meneer aanrieden. Hai zag dat ik drok dounde was, stapte òf en vruig : “Hebt u problemen? Kan ik behulpzaam zijn?” Nou is zo n vroag in eerste instantsie vanzulf hail socioal, mor om nou tou te geven dat je zo n kluske nait zulf opknappen kinnen, is n twijde! Dus zee ik: “Vraauw het kette der òf, mor…nee ik red mie wel meneer, bedaankt veur t aanbod!…Kette zit der zo weer om.” “Gelukkig”, zee meneer, ”nou dan wens ik u nog een plezierige dag toe. Hai stapte op en verdween in vèrte…. “Man, man”, zee vraauw, “dat was nog es n behulpzoame man, vindst nait? Zo ain kom je nait zo voak tegen” Op dat moment luip mie gaale goud over! “Wat dochst din van dizze meneer hier?”, zee ik, onnerwiel k heur mien smerege aarms en haanden zain luit en t swait mie van kop òf luip! “Wat dochst woarom ik die toundertied nomen heb?”, zee ze gemain laggend. Zai kwam op mie òf, greep mie bie wangen en gaf mie n doetje op mien swaiterge kop, stödde mie op zied, zette in ain slag fietse weer op roadens en zee: “En nou op hoes aan. k Heb nog wat lekkers veur die in de koelkaast stoan!” Ik bleef hailendaal sproakeloos achter! Wat hebben oldere minsen toch waaineg woorden neudeg veur de kommenekoatsie. Hou din ook, mien dag kon nait meer kepot. k Greep mien stuur, sprong op zoadel en peddelde achter heur aan.
“Wie hebben ook niks. Ik haar n stille hoop, dat e zuk mit zien haalfdoene kop en koater van hier tot Tokio, wel wat verroaden zol. Mor hai is om Leerms kommen. Hai is knoeterhaard.”
Philip Bakker luip mit n stoer gezicht veurbie en haar Mastland op sleeptaauw. Ester en Dubbeldam gingen n stap opzied. “Dou de man wel boeien aan. Hai is vluchtgevoarlek.” Philip knikte stom. Rio Mastland was te lamlendeg om te reageren. “Ik wil ais kieken, hou ofdat t mit mien Duuts is”, zee Dubbeldam. Hai luip noar zien buro en begon te bellen, eerst mit Almelo en dou mit Nordhorn. Ester Edens draaide zuk van hom vot, dou e Duuts begon te kwedeln. Dat ging hom goud smui òf. Ester bekeek nog n keer ale liesten van personeel en bewoners. Ook de wachtliest. Ze kreeg der gain gevuil bie. Der was niks wat heur alarmeerde of dat roare gevuil gaf, wat ze sums neudeg haar om mit male meneuvels te begunnen. Meneuvels woardat Dubbeldam sums niks van begreep, mor dij sums n deurbroak tot gevolg hadden. Ze kon gain biet kriegen op dizze zoak. Dubbeldam legde op. Hai kraabde zuk op kop. “Wie worden nog beld deur Nordhorn, mor der was naargens n congres of zukswat in dij streken. Zeker nait van chef-koks.” “Hm, meneer de maestro dut ons bie t bokje’, sneerde Ester. “Woarom was e doar den?,’ vruig Dubbeldam zo in t algemain. Ester trok scholders op. “Meschains het e doar wel verkeern. Woarom bellen ze den nog? Wie hebben toch aal antwoord?” “Dat waistoe ook wel… Deutsche Gründlichkeit.” Ester grinnikte en gloop weer mit ain oog noar wachtliest van Olderman State. “Wie mouten terug noar t begun. Ik word tiepelzinneg van dizze zoak. Wie zain wat nait. Wie mouten daiper groaven. Doe gaaist haardop noamen van dizze liest opnuimen en den kieken we of der iets is. Op t gevuil òfgoan. t Minste of geringste votdoalek zeggen. Geft nait hou onneuzel.” De rest van de tied ging op aan onneuzel gedou. Vos luip binnen, ston te kieken en luustern en luip der weer oet. Flipje duurde niks meer te zeggen. Pas dou de schoonmoakers weg waren, keken ze mekoar aan. “Niks”, zee Dubbeldam. Hai schudde wat mit kop. ‘Nee, niks”, zuchtte Ester en trok n krul in der neus.
Aanderdoags zaten ze mit kovvie bie toavel in kantine. Ze kregen der n sik van. Aander waark bleef liggen. t Schoot nait op. “Wie goan der blindelings veureerst van oet, dat t aine is oet de waarkkring van Vera Reker. Mor wel zegt dat dat zo is.” “Joa, mor wel stapt nou snachts in bejoardensintrum in en haauwt aine achter in nek. En… lopt weer weg. Das toch onneuzel.” “Der is n mini-disc speuler poter”, begon Ester. Dubbeldam gromde en ruirde zien kovvie. “Doar leuf k niks van”, zee e gedachtenloos. “Ik ook nait.” Flipje kwam binnen en keek de kantine rond. Hai stak zien vinger op en luip votdoalek noar heur tou. “Der is beld oet Nordhorn. Doar was tot in d’omtrek niks loos, allinneg wat gesodemieter mit Rechts.” Dubbeldam en Edens keken op. Dubbeldam ging der bie stoan. “Hou rechts?” “Nou waist wel, van dij koalkoppen mit bomberjaskes aan, dij n hekel hebben aan de gekleurde medemins.” “Hm, Mastland het n koale kop.” “Mor wel weer n snor”, zee Ester der gaauw achteraan. Ze slenterden weerom noar de koamer. Op n groot bord haar Ester noamen schreven en foto’s plakt van de zoak Vera Reker. Baaident gingen der veur stoan te koekeloeren. “Wel van de bewoners het n letter B in zien initioalen?”, zee Ester Edens. “Wat doun we mit Barbara Vink?”, zee ze der vot achteraan. “Wat is belangrieker, op zuik noar de twijde letter van t alfabet, of oetzuiken wel Barbara Vink is?” Baaident keken in de richten van Flipje. “Doe gaaist noar Olderman State en gaaist bie vraauw Stallinga zitten en zoagst heur hailmoal deur over de veurnoamen van de bewoners en van aal dij der woont hebben. Magst heur nait ploagen, mor wie willen waiten of der ook n noam te veurschien komt.” Flipje gruide. “Welke noam gaait t om?” Dubbeldam grinnikte. “Dat is nog n verrazzen mien jong. t Antwoord zit in n gesloten envelop en wordt pas noa d’opdracht bekind moakt. Hort aan t waark. Kinst n magnetron winnen.” Ester gaf hom de liesten. “Zo, en wat doun we mit onze dronken tor?” ”Dij loaten we nog n zetje zitten. Wie hebben nog n poar uur.” Ester leek nait tevree. Ze ging zitten en legde heur haanden in schoot. Dou wast n zetje stil. Dubbeldam keek noar heur en wol heur wel aanvlaigen. Mor dij tied was west. “Doe gaaist nog n zetje mit onze chefkok aan nitjen denk ik.” “Hm. Dat is gain male gedachte.” “Din goa ik nog ais aan de slag mit onze Barbara Vink. Wat rondstrunen en kieken en prakkezeren en wat bellen as t neudeg is. Ik wait nait woarom, mor ik krieg aal meer t gevuil. Ik wait nait wat veur n gevuil en ik ken der wieder ook nait over proaten.” Dubbeldam begreep t wel. Hai haar dat ook wel ais had in t verleden. Der begunt wat te knoagen en borreln. “Wie zain mekoar van nommerdag. Din mout Flipje hier ook wel weer wezen. Den holden we paw-paw.” Ze pakte heur tas en ging. Dubbeldam keek oet roam en zag heur auto instappen. Hai zuchtte daip. Hai was n stomme kou west.
Philip Bakker was Dina Stallinga aan t deurzoagen. En t mins was der zo flaauw van as gespogen spek. Dou ze der oet luip, haar Flipje zien zin. Nou kon e rusteg deurwaarken, zunder dat ze aal om hom tou draaide en der n toezeboudel van muik. Hai haar zegd, dat ze hom in t computersysteem touloaten mos, dat der gain aander meuglekhaid was. t Ston in wet. Harry Dubbeldam zat weer in swaaithok en haar n onwillege hond tegenover zuk. De maestro-kok haar kop in kloeten en wol nait veur of achteroet. Dubbeldam genoot bie proppen. t Ging hom braaid noar t zin. Ester Edens zat in t poppenhoeske van Vera Reker op knijen bie salontoavel en las en las. Eerst de poar flarden oet de restanten van t schrift. Dou begon ze te bloadern in t bouk. Barbara Vink, ze haar nog noeit van dizze schriefster heurd. En t verhoal zol wel weer vreselk literair wezen. Ze vond der nog nait veel aan. Vlug wuir t heur helder, dat de inhold van t schriftje meroakel veul leek op wat der in t bouk ston. t Daarde hoofdstuk begon op dezulfde wieze. Ze legde t bouk vot en docht noa. Oetgeverij bellen en vroagen wel Barbara Vink is. Dat was de körtste klap. Ze keek in kolofon en zag dat ze in Oostburg terecht kwam. Oetgeverij Eenhoorn. Doar haar ze nog noeit van heurd en ze mog eerst wel ais oetzuiken, woardat Oostburg lag. In boukenkaast ston n atlas. Oostburg lag in Zeeland. Sikkom tegen de Belgische grens aan. Der wuir aan t roam tikt en Ester schrok der van. Boeten ston de buurvraauw en verknuurde zenuwachteg heur zakdoukje. Ester nuigde heur binnen, mor t òlske bleef boeten stoan. “Is joen kollegoa der vandoag nait bie”, vruig ze mit n bibberstemmetje. “Houdat, kollegoa?” “Dij hier lest ook was, dij van de sleudel?” “Nee, wie hebben de boudel wat verdaild. Ik heb sleudel mitkregen. Der mout wat schot in de zoak kommen.” “Oh, joa ik begriep t. Wat ook n boudel nait? Wil je ook wat drinken. Kovvie of thee?” “Nee, dank je wel, oardeg aanboden. Mor k wil hier nog wat oetzuiken en din heb k dommit weer n bespreken op t buro. Mor t is wel laif, dat je zo goud om mie denken.” Buurvraauw stak haand op en luip weer vot. Ester dee deur weer dicht en ging bie t cilinderburo zitten. Ze dee klep open en ging alles ain veur ain bie langs. In de loaden lagen boukwaarken en brochures over schrieven. Vera Reker haar zuk dus bezeg holden mit schrieven, of leren schrieven. Ze bloaderde alles deur en legde t aalmoal weerom in loaden. Dou begon ze aan de klaine loatjes in buro. Ze huil ze der ain veur ain oet en vuilde in de lege holtes. Bie d’allerleste kwam n velletje teveurschien. Ze vond gain gehaime loatjes. t Was toch wel singelier, dat der bie n juvver, dij schrieven as hobby haar, gain streep te vinden was van heur bedenksels. Ze volde t pepiertje open en zag dat ze geluk haar. Der ston wat op maggeld. Ze pakte heur mobieltje en tikte t nummer in dat op ziedkaant van t sedeltje ston.
Kin je joe t nog heugen ? Ik bedoul t veurjoar. t Veurjoar van 2011…. Begun april zaten wie op camping al in de stroalende zunne. t Was 30 groaden en t leek wel hoogzummer. Zo bleef t n haile tied, totdat de klad der in kwam…. t Begon aalmoal mit dat slechte nijs oet Griekenlaand. Dij lu haren volgens deskundegen boudel goud aanbranden loaten en nou mouten wie doar bliekboar aan mit betoalen…. ”Dat gait ons dus n bult geld kosten”, zeggen pezzimisten. “Ach t zol mie wat”, zeggen optimisten. t Weer is hier op dit moment net zo goud as in Griekenlaand, dus woar zollen wie ons drok over moaken…. Totdat in t weer ook de klad kwam!
Nou is t in tussentied augustus…. Europa is van slag… Amerikoa is van slag… moar t slimste is: t weer is ook hailendaal van slag! Wie binnen van camping òf vlucht…en zitten nou thoes achter t glas. t Is drok in stad….t Is hier zwaart van auto’s en t wemelt van parreplu’s !
Mensen willen toch wat….t Is uutindelk wel vekaanzietied !. Zo laank mìnsen nog wat te besteden hebben, willen ze der even oet. En Prinsjesdag mout nog kommen… Moak de borst moar nat. Dat is dus gain kunst mit aal dij regen!. n Mins zol der ja depressief van worden kinnen, as je der aanleg veur hebben….! Is der din hailendaal gain lichtpuntje in de vèrte? Zeker wel, as je t mor zain willen! Leuf mie nou mor overaal is n oplözzen veur. Ook dizze sombere tied gait weer veurbie… “En”.., zol de pezzimist mie vroagen, “woaruut moakst doe dat din wel op, as ik vroagen mag ?” Nou, kiek mor es noar t jonkvolk. Dij lopen hier laggend en giebelnd veurbie onder grote parreplu”s en hebben bèst nog n euro te verteren veur n ijsco bie “Lilly’s IJssalon”. Zai loaten alle sores aan zok veurbie goan…., en zo heurt het ook ! De jeugd het de toukomst! t Komt aalmoal wel weer goud….Dat hebben wie in ons leven toch ook al zo voak mitmoakt, of nait din ? Onthol dit: De wereld draait deur….Wie mouten oppazen, dat wie kop der veur holden en nait deurdraaien! Aankommen winter zucht ter er al weer hail aanders oet !!!.
Al is der nog zoveul te beleven want zo nou en din heurst wel ains wat ast dien oren tenminnent goud open hest toch is t proatje mainsttied slim overdreven en slagst geroddel mor weer veur t gat want proatjesmoaker het der nait bie west,
Oardeg aanders wordt din bie t zain en kinst asmits diin ogen nait leuven het brengt de tied mit zuk mit vlinders, dij vannijs weer willen oetvlaigen zo is n mens nou ainmoal nait van stain ook al hebben zai ze aal zeuven binnen der meer kleuren den swaart/wit en doar kin gain mens om laigen,
Zo dut de ain veulste veul proaten en n aander wait t weer van heuren zeggen kin mit muite t zwiegen din ook nait loaten loat stoan, t vannijs n aander oet te leggen,
Zai zollen din ook beter kinnen zwiegen waiten t rechte der immers toch nait van en om der gain gedonder mit te kriegen is mondje dicht nait zo’n verkeerde plan,
En toch duurt t leste nijs mor drij doagen din is t even weer moeskestil goud nijs stait nou ainmoal nait in riegen tot dat de ain of d’aander zug dut ofvroagen is dit nou aiglieks wel wa’k wil? we zall n heuren, zain en zwiegen.
Zun, wat zaand en n waarme zee, doarmit is elk mens ja dik tevree. Zowel klaain as groot kin zok hier vermoaken, zunder aalweg in de stress te roaken.
Je huren n hoeske, caravan of tint, bouken n raaize, as je nait kieken op n sint. As joe nait op klaaintjes huiven te letten, kinnen je nuver oet vouten en baargen verzetten.
Ontbrekt t joe aan geld of goie moudveren, loop je aiveg mit bezörgde snoet rond te beren. Bedenk din, dat woar joe ok stoan te proaten, je naargens makkelk joen aksies achter loaten.
Overaal heb je t gedenk en verstaand ree, dij verdwienen ok nait zomor aan zee. Hol zo aaid kop en liggoam koul dat veurdöt n bult gedou.
Zit vekaanzie der ains weer op, din is zoks nog gain grode strop. Stoomverzainen is ja weer oploaden, en dat is ok nait te versmoaden.
n Joar is aans zo weer over en oet, en trekken der weer n poar weke tussenoet. Plannen kin je dammeet weer volop moaken, hou j’aandern en joezulf kinnen goan vermoaken.
Leste tied is t ja onnuur. k Kreeg der onbestendeg gevuil van in buuk. Kraanten stoan boornstevol mit allerhaande verhoalen over ons in 2000 zo bejubelde euro. Aalsmor meer laanden mozzen zo neudeg dailen in ons vreugd. Gulden verdween in rad tempo op t pepier- en muntkerkhof. Oetwozzen kregen n set muntgeld om wegwies te worren in eurolaand. Riek en aarm mogten zoch alliekewel schoedeln aan rieke eurotoavel. t Gelok kon ja nait op! Guldens kwammen in t vergeetbouk, al rekende mennegain stiekom wel ains weeromme. t Levent wer n stok duurder, mor t zel wel goud komen, dochten wie ongeaargd. Noa ongedochte kripsie, dij oet Amerikoa overwaaide en finanziële terugvaal en noodzoakelke bezunens, vuilen n poar septiele bruiers om. Ierlaand kreeg mit pien en muite boudel weer op glee. Griekenlaand was twijde dij haanden ophuil. Doar was aans gain zaalf aan te strieken. t Volk vuilde zoch joarenlaank bedrogen deur bestuurders, dij eerstens aan aigen knibbe dochten. Wel mout t geld doarzoot aanzuvern? Juustem! Eurolaanden van t eerste uur.
Nou ok Itoalië, Portugal en Spanje heur rekens opmoaken en miljarden tekört kommen, maggen rieke laanden weer touspringen. Hou laank blift geldstroom open, veur en aleer onze aigen schatkist t loodje legd? Wat beurt der din? Kriegen we onze haarde gulden trogge, of goan we mit nkander aan d’appelladde. Man, man wat n spul! Wazzen we mit n koppel rieke laanden mor nait aan euro goan. Ons deur Kok en Zalm zo prezen euro wer stoareg aan n neuro, zeuro of zölfs n treuro! Noakomende vrakke dailnemers mouten we mit mekoar oet pudde slorren, of we t groag doun of nait. Of kinnen we nog weerom? As we goie ‘Puutholders’ leuven maggen, is zokswat nait meer wenselk en meugelk. k Bin slim benijd, wanner we mit haandenvol euro’s doch nog mit lege haanden stoan. Wel helpt ons din oet prudde? Huiven we din allinneg bedroagen mor weer te dailen deur twij komma twij en n bedie, of worren onze bezittens in toukomst meer as halveerd? Of binnen sinten, hoezen en gebaauwen plotsklaps gain eurostuver meer weerd? Harregat, doar mout k ja nait aan denken! Kinnen we din mit nkander op hongerkaambe? Is t pepiergeld riep veur t hoezie? Bloots handzoam om t gat of te vegen? Of mouten we ons zoer verdainde spoarsinten kuutje buten veur n stoetje haard gold. Vandoage kostte n kilo gold ja al n dikke zesendatteg- honderd euro’s. Aal goud, mor woar mout je dij zwoare kloe- ten loaten? As je wat neudeg hebben, kin je der din n stokske ofschrappen, of kriegen we van baank doarop wat krediet? t Zel onze tied wel oetzitten, mor onze kinder en klaainkinder binnen dommee pineut. t Liekt verdikkemie wel of inde der tied der aan komt voamen. k Wens Puutholders en kezorten n haile bult wieshaid en n oetzunderlek stel hazzens tou!
Fietsen en doodgoan, stief met mekoar verbonden, t noodlot uutdoagen. Wel zok n wielerleven in t hooggebaargte uutzöcht, dut dat ook veur n gliddergladde òfdoalen, staingroes op de weg, rotsblokken dij omdele roegeln, vij dat vrij rondlopt, zwoar weer, n achterrad dat hom vastlopt. Meedlieden mit n wielrenner dij n smak moakt is overbodeg, t heurt derbie. Veureg joar heb k miezulf wies moakt mit t bouk ‘Emotions’, t leven in de wielrennerij, veur d’aiweghaid vastlegd deur Cor Vos. De titel van dit bouk drukt persies uut, woar t in de sport om gaait: Troagiek, liek veur de kop, ainvoud, passie en emootsie. Op bladziede honderddattien, n foto van Fabio Casartelli, Olympisch kampioen van Barcelona, nomen vot noa zien smak in de Ronde van Fraankriek, hai is aan t doodgoan. Je willen nait kieken, mor toch dou je dat. Hai ligt in n knoedeltje as n ongeboren kind, ogen dicht, n stroom van bloud lopt over t wegdek. Wanhoop, paniek en euvelmoud bie de lu van d’ambelaanze, in n fractie van n sekonde vastlegd. Prachtege foto, staarven in t harnas, hai haar gain helm op, heb k zulf ook nooit, zo’n ding jeukt en dut aldernoarst. Bewust?
De dood, ik wait woar zien honk is, t UMCG in Stad. Waarme, laange gaangen, hoge muren, glimmend linoleum, slaangen, meters, pompies, de lucht van lysol, aaltied optimistiese verpleegkundegen. Mien voader krigt chemotherapie, zaikte van Hodgkin, k zit aan de ziedkaande van zien berre, kiek om mie tou, zai witbekte gezichten en holle waangen. t Swait brekt mie aan ale kanten uut, wil schraiven, hol mie groot. Mien voader kikt mie laggend aan, hai zugt dat ik t te kwoad krieg. ‘Goa mor in de wachtkoamer zitten’, klinkt as n verlözzen. t Stoultje in de wachtkoamer dat mor n minne zit het, vuilt inain lekker aan, uren verstrieken, lees n hap en n snap in t Algemeen Dagblad. Mien oog vaalt op n artikel van Hugo Borst, verstandholden tussen voaders en zeuns van ale kaanten bekeken: Vranterghaid, aargenis, laifde, respekt, stieve koppen. k Vuil mie waik worden, op d’achtergrond heur ik: ‘Gaaist mit, bin kloar’. Op de Passo del Mortirolo staait n gedenktaiken veur Marco Pantani. Troagisch uut de tied kommen, doping haar zien hazzens zo beschoadegd, dat e gain onderschaaid moaken kon tussen fantezie en waarkelkhaid. Wat is mien waarkelkhaid? Woarom bin ik baange veur de dood van mien voader? Woarom tor ik zien negenteg kilo aaltied mit in n beklimmen? Bin ik wel baange veur de dood van mien voader? Op de vlucht veur ain en aander onder ogen zain? Mien waarkelkhaid is n gebeurtenis in mien bongeljoaren, dij al sikkom datteg joar vret en woekert onder mien schedeldak. n Gebeurtenis mit twij kaanten, n goie en n minne. t Muit mie vrezelk benoam, omreden k nou zulf voader. De ‘Grunnegse nuchterhaid’ dij aingoal vannijs bovenkomt, is joarenlaank n belemmern west om mien echte gevuilens zain te loaten. Mie ducht dat de ‘Grunnegse nuchterhaid’, n pazzipant van angst is. Angst om joen voader te vertellen dat joe t spiet, dat je van hom holden, dat je groots op hom binnen. Mien voader, der komt hom gain klacht over de lippen, zaikte van Bechterew, zaikte van Hodgkin, kunstknije, houstend en proestend deur t leven. As je vroagen noar zien gezondhaid, t gaait aaltied goud. In mien beleven haar ik n voader dij aaltied aan t waark was, vakman van d’olle stimpel, veul priezen kregen, soavends noa t waark de schure in. Mien voader haar aaltied twij waarkgevers, Jan Niemeyer en ‘Beun de Hoas’. Van emootsie haar mien pa gain benul, n leven van waarken, eten, verplicht VARA kieken, sloapen. De geboorte van mien kinder, k zai inain n aander voader, mien voader het ook emootsies, mien voader kin ook schraiven. Nou zai k inain, mien kerakter en zienent, ze lieken op mekoar. Vrouger mit n zekere òfkeer ontkind, vandoage de dag tot inkeer kommen. Dezulfde keraktertrekken, dezulfde kuren en knepen, maaljoagerij. Allaine t gemak, woar mien voader mit deur t leven zweeft, geldt nait veur mie. Zunde, dat haar ales wat droagelker moaken kind. Baange veur de dood? Der binnen twij dingen zeker in t leven: Mit n bontkroage in de nekke, t leven in, mit de neuze omhoog, t leven uut. Aangst? Dat is wegdoeken, bongeljoaren bruken as excuus veur kört van kop wezen, t was n periode van overleven. Ain abbedoedas het mie taikend veur t leven, mout der kloar mit worden, t blift in mien heufd dommeln. t Komt voak bovendrieven as ik der in mien sport tegen bokjen mout. Pergrammoa’s, films, bouken mit as onderwaarp ‘voader en zeun reloatsies’, aaltied kieken en lezen. k Moak mie klaain en nuzzel mie in mien lekkere stoule, rode buusdouk derbie, hol mien rechterhaand tegen de ziedkaande van mien gezicht. Mien ogen worden rood en wotterg, de strödde stoitert mie in d’haals. Neem mie aaltied veur om nait janken te goan, duurt voak nait langer as n menuut of wat. Janken dou je voak van verdrait, ik jank van bliedschop, omreden ik besef da’k op mien voader liek. Voader, mien woarderen is groot, houstoe in t leven staaist, dien laifde veur mien zeuns, houstoe mit dien zaikte omgaaist. Toch ain ding, de negenteg kilo dij bie t baargbeklimmen aaltied op mien rugge zit, begunt zwoar te worden. Ik wil allaine de baargen deur! Besloet om te demarreren, demarreren op pepier. Òfstappen ol, goa n schier stee veur die zuiken op de Passo dello Stelvio, de baarge van alle baargen. Zit, huver en genotter. In gedachten fiets ik noar boven tou, heb veur mien voader n prachteg mooi plekkie vonden in bocht elven. In zien bekinde holden ‘hangt’ e in d’schare, op n rotse dij deur erosie aantast is en hom paast as n boer zien klompen. t Slingernde asfaalt noar de top ligt binnen zien blikveld. Mien voader kikt tevreden, kaauwt en et mit zörge n appeltje dij e handeg schild en in vaar gelieke stukkies verdaild het. In n roes ram k de Passo dello Stelvio op, heb nog nooit op dizze menaaier klommen. Ontspannend, berustend, liggoam en geest in belans, en ik dink nait aan de dood. Bie ieder pedoalslag lieken de kleuren van d’omgeven te vervoagen, mien wins komt uut: De wereld gaait op zwaartwit. t Begunt haard te snijen, stainslag op de weg, windkracht vieve, carbon veraandert in stoal. Coppi, Bartali en Bobet rieden langes, n blik van aha! doar hest hom. Perbaaier aan te klampen, bongel aan t elestiek, wins noar vrouger herleeft. De leste meters, mien helden uut t verleden rieden deur. De winkeltjes mit miskulde souvernirs binnen dicht, lewaaierege motorrieders in spanze pakken bestoan nait, gain kroampies mit verbrande broadworsten, bölkende Italioanse fietsfenoaten binnen spoorloos. De Passo dello Stelvio is veur mie allaine, ‘Riekent de Eerste’, de keunek van t Otlermassief. t Blift noodweer, snij, hoagel, wind, taaistern mien beswait liggoam. Mien supernijmoods fietsgoud, mit zörge uutkozen, is sjombenat, k wor kold, verlaang noar n dreuge boksem, hansen en n windjack. Nog ain keer omkieken, allaine bocht elven ligt in de zunne te blinken. Vrumd, t is de plek woar ik ‘Snelle Henkie’ parkeerd haar, hai liekt wel oplöst in de lucht. ‘t Noadje van de kouze’, n lastege aigenschap, ik besloet weerom te rieden. Rieden? Huvernd, glibbernd, klunend, perbaaier ik n vaaileg spoor te vinden op n besnijd, iezeg wegdek. ‘Holiday on Ice’ op de racefietse, bin benijd noar de beoordailen van mien fietsbewegens. Windkracht vieve in de rogge, tiedens n beklimmen n gelukzoaleg verlaangen, nou n duvelse vluik. Mien roadens verlaizen ketakt mit t gladde asfaalt, valend en gliedend kom ik bie bocht elven. Op t stee woar e zat liggen vaar dingen: n Rode buusdouk, n deusie pepermunten, n Zwitsers mes en n voal, versleten petje. De vaar onmisboare bullen van mien voader, in de snij verdwienen langzoam de òfdrukken van zien klompen. De ‘Niagara Woaterval’ welt op in mien ogen, heldere troanen sputteren uut mekoar op n rotsblok. Daankboarhaid, verdrait, gemis, ongeleuf, strieden om mien gemoud. k Glimlag, zet mien fietse tegen n basaltblok, dat daint as vangrail. Kiek op mien allozie, drij uur in de middeg, allaine t koppie thee ontbrekt. n Kop thee mit mien voader, t Nijsblad derbie, soamen zwiegen, Radio Noord op d’achtergrond. Allaine ainvoud telt, pure ainvoud. Ik goa t mizzen.
noa doagen stilte vongen de zaailen weer wind de ankers licht koers huus wèl wait, noar vraauw en kind
òfschaid vuil zwoar zie luip op t lèst was blaik en mui muik mie wel zörgen de lèste moal ging t ook nait bèst
mor ja,
wat komt, dat komt dus gain gezeur nog ainmoal overstag en kop derveur den binnen we mörn overdag in Elseneur
bie d’ eerste sluus ston domie al te wachten zie is nou bie de Heer, zee hai, mor dat kon pien ook nait verzachten zie heurt bie mie en nait allent mor in gedachten
twij doagen loater heb ik t kind noast heur begroaven en nou… lig k hier weer in de hoaven te wachten op t draaien van de wind
want ja,
wat komt, dat komt dus gain gezeur nog ainmoal overstag en kop derveur den binnen we mörn overdag in Elseneur
Jan Sleumer schreef n poar kurege gedichten van n Hollander en n ‘haalve Hollander’ over Grunnen en Grunnegers. Twij van dizze gedichten het e mit sukses ien Amsterdam veurdroagen bie n veurstellen van t Duo Mokumer Molleboon, van t pergram: “Ien Grunnen gaait t muziek veurop!”
1.(Bas)
O God, het is een Groninger Zo klonk het met een zucht Die zijn om hun uitbundigheid Tot in Maastricht berucht Gewoonlijk toont hij weinig van Wat hem enthousiasmeert Hooguit een schamel ‘geinig man’ Om een gestorven peerd Een Groninger laat jou meestal zijn nuchter oordeel hoor’n Slechts in de kroeg klinkt af en toe Een stuk Martinitoorn Er gaat niets boven Groningen Dan nors, nurks, serieus Historici bezien dat meer Als volksaard dan als keus
2.(Koos)
Het is alweer een tijd gelee Dat good old drs. P De Groningers, waar hij toen was Omschreef als koppig mensenras De Hollanders beschreef hij niet Omdat hij ze niet helder ziet Hij woont er tussenin en dus Waagt zich een ander aan die klus Ze praten veel, ze maken gein Omdat ze kwakernakers zijn Ze hebben in die streken daar Op alles wel een antwoord klaar En meningen die zijn er vele Ze willen die met ieder delen Dan wordt het ruzie en gekijf Van bliep bliep bliep*) tot teringwijf Een Groninger die zich daar waagt Wordt veel verteld maar niets gevraagd Als hij iets zegt – subtiel en droog Stokt men geen oogwenk het betoog Hij zwijgt dus maar en wordt beschouwd Als nors en nurks, als koud en boud Als nuchter en zelfs serieus Maar welbeschouwd heeft hij geen keus *) censuur
Wie kinnen van alles beleven in ons Grunningerlaand, lu. t Schierste woord is boerenverstaand, heb k heurd. Zulf docht ik aaltied dat t n scheldwoord was. Hou is t nou meugelk dat wie t mit beleven maggen dat n scheldwoord, t schierste woord worden is. Doar kin k mit mien boerenverstaand ja nait bie. t Kin mie niks verschelen hur, mor wat goan we nou din kriegen. Kinnen wie din zo stoareg aan veur aal scheldwoorden wel wat gouds bedenken? Bie t woord boerenverstaand is t al zo dat d’eerste en leste letters ‘omklapboar’ binnen, zeggen ze. Nou vroag ik joe: Woar binnen we din mit bezeg. Doar kin k ja mit mien boerdenverstaand nait bie. Is t sums zo dat k ter tröts op wezen kin? Op mien boerenverstaand? Ze verkloaren t as nuchter, dudelk en recht deur zee. Hm. Zit ter din toch wat in? Doar mout ik ja ais goud over noadinken. k Wait nait of mien boerenverstaand door wel geschikt veur is. Aalhouwel? Nuchter, dudelk en recht deur zee? Dat binnen toch ennege aigenschappen. k Bin meschain n beetje meer tied neudeg om noa te dinken moar din komt ter ook wat gouds uut. “Dat zol veur elkenain ja aaltied goud wezen,” zee mien zegger. Omdinken bedoul ik. Zeker as dat t schierste woord is. Goh, k was aaltied al zo groots op mien oafkomst as aarbaider, dij hebben ja ook veul mit boeren te moaken.
Ik vroag mie wel of wat we loater kriegen as mooiste woord. Zulf vind ik laiverd goud klinken en snoetjeknovveln bin k ook nait vies van. Wie zellen mor oafwachten lu. In elk geval kinnen wie dus basteg wezen op oans boerenverstaand. Mor hou t din mot mit aal dij dingen in de wereld dij ik nait begriep? Komt dat din ook deur mien boerenverstaand? Din kin ik ja dubbel tröts wezen, want wat wie soms mitmoaken mouten, is ja ook nait te begriepen. Toch bin k ter bliede mit lu.. Ik kiek inains huil aans noar miezulf en aal dij Grunnegers om mie tou.
Geert Moatjes zit ien e tuunstoel achter t huus. Ien e Hartman-stoel, n makkelke stoel. Nee, niet zo’n modernistische, woar je allenneg mor noar kieken kunnen… t Is goed weer, t zunnetje schient maank de wolken, hoast gien wiend en de regen komt eerst tegen d’oavend, volgens PP. Geert het net zien muskes t middagmoal uutstreud. De Turkse törrels kommen ok n hapke meteten, de twee swoare holtduven bennen derbij, de swaarde liester zit der maank, t koolmeeske gijt supersnel hènneweer. Hier is e wies met, met dizze wereld. Dit ruukt noar tevredenheid. Geert schuuft zien pet wat noar achtern, kraabt zuk even ien t linkeroor, jeukerij. Zol dit nou n ofspiegeling wezen van t Parredies, van de Hof van Eden? Femilie van Arcadia? De tuun stijt der geweldeg bij, met aal die vluchtvriendelke struken, de boomkes, de klimmer, de vaste planten, de bloemkes. Harmke het greune vingers, dat kun je zien aan e tuun! Allenneg de slakken, die het ze niet onner controle, das min spul, mor ‘slakkendood’, nee, doar begunt ze niet aan, gien vergif ien heur tuun. As die dekselse katten nou ok nog heur vertier ien heur eigen huus en tuun zuken…… Tegenswoordeg bennen der katten zat, mor de boaskes hebben voak gien tied om der noar om te kieken. En dan kommen ze ien heúr tuun te schieten, heurt e zien vrouw weer n kreet sloaken: “Arregat!” De vogels kunnen die katten ok mizzen as koespien, die viervoeters bennen ja niet te vertrouwen! De veurege buurvrouw haar n widde en n rooie kat. Leidde de widde de vogels of en snapte die rooie ze op zien beurt! Legde ze apmoal achter de ofvalbak tegen t huus! Doar vol niet tegen te broeden! Juni? Ale katten n belletje om e nek, of ien huus, of verplicht noar n kattenkolonie… Mor ja, de meeeste kattenliefhebbers die denken er aans over…. Geert dreumt n bietje vot. Hoe zol dat met Griekenland worden? t Liekt wel op n Griekse tragedie, mor t aantal bedrieven is nog ondudelk. Hier ien eigen laand is t of en toe ok n soepzooitje. Bezunegen, ontsloagen, Oerol ien gevoar… Mor wel zo’n idioot dure JSF de lucht ienjoagen… En wat Rutte en zien kammeroaden met bepoalde zörgtoaken doen, dat is ja glad misdoadeg! Kiek, as je wat opbedenken met rugzakjes en zo, en je geven die makkelk zat aan Jan en Alleman, en as je dan loater ien e goaten kriegen dat Jan doar dik recht op het, mor Alleman niet…. Dan moet je niet Jan én Alleman de boel ofpakken! As der misbruuk moakt wordt, dan goa je doár wat aan doen, mor de goeien onder de kwoaden lieden loaten? Gien denken aan! Dat zo’n minister Schippers doar met akkoord gijt… En Rutte zulf as opperboas, ongeleuflek! En wij mor met t vingertje noar de Grieken wiezen… Was dat nou? De muskes in roazende voart ien t greun, en dan nog wieder! De holtduven der vandeur, de törrels al ien gien velden of wegen meer te bekennen… Wel verd… Die roofvogel gijt der bliksemsgauw met ien van zien muskes vandeur! Zo’n rover! n Wiekel of n vriekel?
Supersnel, behendeg, vogeltje ien e klauwen en vot is e! t Leven zit mor vrumd ienander. De ien zien dood is d’aander zien brood… Nou ja, brood….. Stukje vlees… Die roofvogel zal nou ok wel jongen hebben en vegetarische vriekels, nee, ondenkboar! Van de vogels kan Geert t verdroagen, mor as t mènsen bennen, in bobokleren? Doar moet e niks van hebben, as die ongelukkegen plukken goan! En dan numen ze zuk ok nog Minister van Zörg…