Even nog over maart en mien bosschoppen waren weer binnen. t Was slim kòld, mòr k mos nog gruinte en appelsienen hebben. Wat was t drok bie gruintekroam. Der zat niks aans op as even n zetje te wachten. In tied dat ik rustig kieken kon, wuiren mien ogen, zunder der op verdocht te wezen, kaant uut trokken woar ik altmoal nait noar kieken wol: Ain huile bakke tot de kop tou vol mit mous. Èn mit mouskrullen èn mit dat apaarte gruine mouskleurtje. Opins ston ik weer in mien pappe zien toentje, viefteg joar leden.
Mien broene pappe haar ain meroakel schier gruintetoentje. Ales konden wie uut toentje eten: worrels, siepels, gewone en waalze bonen, praai, beste boeskolen, nuim mòr op – mous. Wat wie nait op konden, wui inmoakt. Tegenswoordeg is dat olderwets, wèl weckt nou nog? t Winnen van de gruinte waren laange doagen mit ain pokkel vol waark en swait veur de kop. Overal inmoakpotten èn zeg mor rusteg, mit kinderaarbaid. Joa, mien zussie die haar t altied wel goud bekeken. Zie fluusterde gewoon tegen mie: “Ikke nait hor”, en noa n ketaaier zee zie mit n uutgestreken snoede: “k Mot aan mien huuswaark pappe”, nou din mocht zie gewoon vot hòr. Dat duurfde zie zomor. Ikke nait, ik was huil liedzoam, n beetje n jandoedel zeg mor, mor wel n laiverd. Dat duurf ik rusteg te stellen, viefteg joar loater. t Waren mien druivegste doagen van t heule joar. Mor t alderalderslimste ston aan t ènde van ons toentje: Mous! Elkain het t aaltied over alderlekkerste stamppot: – stamppot mous mit worst – huile gemainteroaden bikseln zuch t lief vol, heb k mitmoakt. Mòr hebben joe wel ains goud keken noar bewoners van mous? Dikke gruine roepen dij kroepieweg speulen? Wat gruin was nou blad en wat gruin was roepe? en waren t nou krullen in t blad of aanvreten bladjes? k Ston doar as n lamme tinus mit houndervel over t huile lief aan t ènde van ons toentje: Dij widde nussies, net spinraag, ik runde as n maaltje in huus en fluusterde: “Gain stamppot mous mamme, asteblief, gain stamppot mous.” Mien broene mamme haar heurd dat stampot mous altied in winter eten wui, omreden dat was goud veur weerstand van ons lief, dus moeke docht dat as zie dat al veur winter aan dee, dat heur wichtertjes alvast ain strepie veur haren. Rezeltoat: mous uut toentje. Loater, joa joaren loater, heurde ik t onsmoakelke detail dat eerstens vorst over mous west wezen mos.
Mien mamme‘s resept op ain schiere haarfstdag: Geutstaine uutschrobben en volgoeien mit vrizze mous uut toentje. Woater der op mit zolt en even stoan loaten. In tied eerappels schillen en in stokkies snieden. Ik docht juust dat eerappels altied under grond heurden, net as boomworrels. Stiekom keek k even in geutstaine en joa hòr, zwemmen konden zie óók. Ik verbeel mie nog, dat ik wèl 500 gruine roepies zag – sommege nog in heur nussies tussen bladkrultjes. In tied dat mien mamme mousbladjes uutspuilde, runde ik vot. Ik haar zie weer duudelk zain en ik mos mie bedapperen om nait van huus vot te lopen, zo slim zat ik der mit. Ik wos zeker, alle roepies konden der noeit altmoal uut wezen, mòr gainaine begreep mien kinderverdrait, mien kinderaangst.
Mit blode handen visde mien mamme deur t woater. Wat duurfde zie dat! Mien mamme gaf doar altmoal niks om. Zie hakselde en prakselde alle mousbladjes heul fien. Zie zol wel docht hebben, wat zie nait zait, is der ook nait en eerappels kregen gezelschop van heul veul kleuren gruin. Even loater zag k heur mit n stamper deur panne hin joekseln.Wat òòk mitkookt was, was nòg aander vlees. Dat haar zie eerst nog uut panne vist: Graauwwidde, vrizze mìtwrst, ik persoonlek vond t der nait goud uutzain. Was ook heul goud, zeden vrundinnen van mien mamme. k Kreeg vot weer houndervel op aarms. Glimmende rookworst kon dat nait goudmoaken. Omreden mien mamme von, dat stamppot toch maal was om te eten zunder te kaauwen en der nogal dreug uutzag, kwam der ook nog wat gekookte ries deur, mit riesnat en zo kreeg mien pappe toch zien ries. Rezeltoat: Stamppot mous van mien mamme konden wie nait mit vörk en mès eten, mor mit vörk en lepel!
En nou, huil wat winters loater, kìn k nog nait stamppot mous moaken. Aarme man, aarme kinder, of toch nait?
Opins ruip gruinteman: Zeg t moar miewicht, schiere mous nait? Houveul most hebben?
In mien waarkzoam leven, zoas dat hait, tussen 1961 en 2001 heb ik laangste tied deurbrocht op t gemaintehoes, in Woldendörp en Ol’ Pekel. Benoam heb ik mie bezig hollen mit de börgerlieke stand en t bevolkensregister. Op t lest heb ik t ook nog schopt tot Ambtenoar van de Börgerlieke Stand in de gemainte Pekel. Nee, traauwd heb ik der gain aine, ik was meer de man dij de akten kloar muik en inschreef en aander dingen regelde en nait de man van t gesproken woord. Doar haren wie in Pekel, zoas tegenswoordeg in veul andere gemainten, een BABS veur, een welbesproakte boetengewone ambtenoar van de börgerlieke stand dij allinneg moar stellen “in de echt” mag verbinden. Nee, nait allain meer bruidjes mit n bruidegom, in onze tied maggen jongs ja ook mit jongs trouwen en wichter mit wichter. De wet het zok aanpaasd aan wat t volk wil en zo mout dat ook, al willen politici het wel ais beter willen waiten.
In de joaren dat k tussen de bevolkingskoarten en de registers van de börgerlieke stand deurbrocht heb, kreeg k ook veul te moaken mit minsen dij heur stamboom kwammen oetzuiken, de zgn. genealogen. In dij tied mozzen minsen zulf op pad om te zuiken in de registers van de geboorten, van traauwen en van schaiden en van overlieden, moar ook in d’olle liesten van de bevolken van onze eerste volkstellens dij al onder Napoleon in 1811 begunnen, woaroet loater aiglieks de haile bevolkensadministroatie ontstoan is. In d’eerste joaren noadat wie wel t juk van Napoleon oafworpen hadden moar nait van zien Code Civil oafkwammen, werren liesten van de volkstellens nait biewaarkt mit verhoezens, nije inwoners en vertrokken en overleden minsen. Loater kwam doar behuifte aan en zo vanoaf zowat 1850 ging men bieholden wat veur bewegen der in de bevolken zat. Steden haren voak al stroatnoamen en hoesnummers en op t plattelaand, zo schreef de nije gemaintewet veur, mos de gemainte worden verdaild in wieken en mos elk hoes nummerd worden. En wel der in dij hoezen woonde wer deur de gemaintesiktoares en zien ambtenoaren sekuur opschreven. Aale leden van t gezin kregen n blad in n groot bouk. Inwonende dainstboden kregen een apaart bouk, het dainstbodenregister, net as bewoners van gestichten en aarmhoezen. Om n laank verhoal kört te moaken, vanoaf 1920 werren de bouken vervangen deur gezinskoarten en in 1938 kreeg elke inwoner van ons laand een aigen koarte, de ‘Persoonskaart’. Ook van elke wonen wer n koarte moakt woarop de heufdbewoner en soamenstellen van zien gezin op aantaikend wer. Aal mit mekoar wer de haile verzoameln t ‘Bevolkingsregister’ nuimd. En t waark wat der bie kwam te kieken mit aal dij verhoezens, opnemen van lutje potjes en t oafvoeren van de staarfgevallen nuimde men de ‘Bevolkingsboekhouding’. En dat heb k nou joarenlaank doan totdat mit de komst van de computer alles hailendaal weer veranderde.
Veur de genealogen van nou is de komst van de computer en benoam de opkomst van t internet n zegen. Nait laanger raaizen ze van gemainte noar gemainte of noar de studiezoal van de Grunneger Archieven, moar kinnen ze sikkom al ale openboare gegevens op heur aigen computer bekieken. Noast de webstee van ‘Genlias’, dij een groot gedailte van t laand omvat, is der veur de Grunnegers de webstee ‘Alle Groningers’. Webstee wordt steeds voller. Nou al binnen ale openboare akten van de börgerlieke stand op de webstee op te zuiken. Nait ales is openboar, veur geboorteakten mout je honderd joar wachten tot je hom bekieken maggen. Zo kin k de geboorteakte van mien Pa, dij in 1908 geboren is, al opvroagen.
De gegevens binnen bekind, moar schaande genog binnen der van de geboorteakten van Winschoot nog gain oafbeeldens op ‘Alle Groningers’ zet. Overliedensakte oet Scheemde van zien voader, dij ook in 1908 oet tied kwam, kin k wel bekieken. t Traauwregister duurt 75 joar veur je der in kieken maggen en de registers van minsen dij oet tied kommen binnen mag je noa 50 joar al inkieken. t Bevolkingsregister tot 1938 is openboar moar nait altied via t internet te bekieken, zeker nait van klaine gemainten. Din mout je noar t gemaintehoes. Moar van grote ploatsen as Amsterdam en Alkmaar b.v. binnen ze wel op internet te vinden.
En nou dwoal k, nou k mit de VUT bin, dus over t internet, zuik op ‘Alle Groningers’ en op ‘Genlias’, moar ook op aandere webstekken noar mien veurolders en aanverwanten. Dik 7000 minsen zitten der in. t Mooiste vin k, dat zoveul te daiper k in de bewoners van n dörp aan t groaven bin, de femiliebanden van d’inwoners onder mekoar veur n dag kommen. t Gezegde dat wie aalmoal femilie binnen het wel n kern van woarheid. Zo kom ik in mien femiliereloatsies ook n Blaauw tegen dij weer femilie is van Jan Blaauw, dij Kreuze mit de wereld in holpen het en dij net as tekstredacteur oafschaid nomen het. Dou wie as lutje beudeltjes mekoar veur t eerst tegenkwammen op kleuterschoule, wozzen wie doar niks van, wie dochten doar nait ains aan. In mien genealogie zitten nog meer verrazzens. Mien Pa zien voader kwam oet tied in t zulfde joar van mien Pa’s geboorte. Zien moeke mos weer veur dag en nacht noar boer en Pa wer oetbesteed bie zien moeke’s olste zuster, Sientje Maaijer in Midwolle. Noa vaaier joar, in 1912, traauwde zien moeke vannijs. Zien staifvoader wer Haarm Haarms, oet Noapels bie Kloosterholt, n keurege jongeman dij bie t spoor waarkte as wegwaarker. Meschain het der familie west dij der wat van wos, moar k heb der nooit aine over heurd dat mien Pa zien staifvoader ook zien achterneef was. (t Was wel mien laifste Opa!)
Veurnoam Beno kom je ook nait ale doagen tegen. n Echte Grunneger zegt din ook Bene en dat is sekuur de noam woar Beno van oaflaaid is. Nou lopt der in Stad een beboarde jongkerel rond dij voak op radio en TV is te heuren of te zain, omreden hai wait hail veul van de historie van Stad. Ie hebben t al roaden, k bedoul Beno Hofman. k Heb hom ais een stroombraifke stuurd om te vroagen woar hai zien veurnoam aan te danken het. En joa heur, wie hebben Hindrik Benes Bulthuis oet Heveskes as gezoamenlieke veurolder. Dat was al veur de Fraanse tied. En oet t patroniem Benes (Zeun van Bene) konnen wie din ook direct oaflaiden woar onze veurnoam vot komt. En wie binnen nait de ainegste Beno’s in de femilie, der binnen nog meer. En dat lu, dat vin k nou d’allermooiste kaante aan t oetvogeln van de femilie. En k kin t nou aal vanoet mien stoul veur de computer doun. As k din dink aan aal dij lu dij vrouger op pad gingen bie gemainten en de archieven langs din heb k bewondern veur t deurzettensvermogen van dizze lu. Vergeleken mit sommigen bin ik ook moar n amateurtje. Der binnen der dij der nog veul daiper in doeken, in d’archieven van de gerechten, in de huwelijksbieloagen en de huwelijkscontracten van vrouger. Want traauwen ging vrouger voak nait allain oet laifde moar voak ook om geld en laand en macht. Zo binnen al genealogien publiceerd van veurnoame Grunneger landoadel, van bewoners van boerenploatsen op t Hogelaand en in t Oldambt.
Moar ale Grunnegers kommen nait altied oet Stad of Pervinzie. Veurolders van mien moeke’s kaante, de familie Ever(t)s, kommen oet Stoapelmoar in t Raiderland aan aner kaant grup. Net as de femilie Haarms, de twijde man van mien opoe. Der was dou bliekboar n beulde kontakt tussen de bewoners van de grinsstreek. En zo kon t gebeuren dat n jongkerel oet Stoapelmoar ging traauwen mit n wicht oet Bennewolle. Of oet Nij Beerte of Schanze. En vergeet ook nait de hannekemaaiers en de kiepkerels dij hier hangen bleven of n zoak begonnen. En aal dij lu dij as waarkvolk aan t vervenen slougen op t Hoogezaand, in Sapmeer, Veendam, Wildervank, Pekel, de Knoalstreek. Lu kwammen overal vot, tot oet Rusland en de Baltische stoaten tou. Multi-culti is gain oetvinden van tegenswoordeg, al willen wie dat wel ais vergeten vandoag de dag.
In april kreeg t mie inains weer te pakken: ‘Doe most meer bewegen, mien jong!’ Zo langzoamerhaand zat ik dik in de negenteg, kilo’s main ik… In mien goie tied was dat nait veul meer as tachteg, en dìn kon k nog eten wat k wol! Wat dou je deraan? k Haar al aal weer de Vaaierdoagse van Nijmegen in de kop. As k doar nou es weer veur trainen ging, en dìn kon k in juli aaltied nog bekieken of k mit doun ging of nait. Mor dìn mos k mie vanzulf wel aanmelden, en nog inlöt worden ook…. ‘Ik woag t derop’, docht veur broeken. Heb k n stappenteller neudeg? Nou, nait persé, kin t ook wel zunder. Zo kwam t aan loop, dat méér bewegen van mie…. In 2004 laip ik mien leste Nijmegen, dij mishottjede. Ik wer stiefzaik, op daarde dag. Dij “Zevenheuvelendag” heb ik nog oetlopen, mor vroag mie nait “Hou”….. Wat n ellèn! Dou k weerom was op mien gastadres, kon k nait meer op bainen stoan. Hoge koorze, dokter derbie. Nou ja, dij wol nait kommen; vraauw noar dokter tou, dik mis mit bloaze, oetkieken! t Duurde meer as n weke veur dat k goud en wel weer in t ènne was en dat we noar hoes konnen, in Noordhörn. Joa, ik wait ook wel, deur aal dat gedou mit en op schoul en zo in de veurbiee joaren was der van n goie veurberaaiden nait veul kommen. En dat krieg je op joen brood! Vanof 1987, kin ook ’88 weden, haar k wel 16 moal mit sukses t kruuske hoald, mor doar kin je nait blievend op teren. Doar mout je elk joar wat veur doun, das ook beter veur joen lief, en bainen, en kop! Of ik veur ’87 veul aan wandeln dee? Nee man, hou komst derbie… Wandeln, dat was ja goud veur aandern, veur vraauwlu en veur gounent dij nait wozzen wat ze wollen. Ik wol allain mor voetballen, dat was mien lust en mien leven! In woningbaauw in Midwolle was ik as kind al aan t overschuppen mit Derkie de Boer, buurjong. Dij haar kinderverlammen had, mor kon mit zien beugelschou nog schier oet de vouten. Ik was dou nog gain 8 joar. Op Nijssiesoord ging k der mit deur. Mit buurjonges as Tonnie Boas en Otto van der Holt, op weg, doelschuppen. Stonnen ja bomen zat en aans legden we n poar jazen op de stroatstainen. Zoveul verkeer was der nait en as Emo van der Sluus deraan kwam, kon je nog gaauw genog aan kaande springen…. Of wie gingen noar t voetbalveld van gemainte aan Mennistenloane bie t Gruine Kruusgebaauw. Eerst kieken of Mans Loer in hoes was, dij wol je nog wel ais votsturen, benoam op zundag… En dìn, as t kon, op doel schuppen, op dij grode doelen! Dat was ja pas echt! As der veul wazzen, gingen we petijtje speulen. Doelen werden dìn weer moakt van jazen en zo. Kreeg je wel weer aal dat gesoes: “Dij was over! Veuls te hoog!” Heurde derbie…
Nou komt der van voetballen nait veul meer, Of en tou, zoas bie t volleyballen bie Dörpsstee, rolt der n bale veur joen vouten. Gevoarlek! In joen kop bin je dìn vattien, of drijentwinteg… As je zo’n bale even kunsteg terugschuppen willen, kroakt je lief en protesteren de spieren al van te veuren…. En vrumd is dat, deur aal dat wandeln wor je nog stiever… Of is dat verbeelden?
t Schemert en dreum het mie verloaten stilte van duustern is no veurbie. Ik dwoal weerom duur nait te kieken onwis dat k vandoag ientegen kom.
Wat is t dat vrouger mie loat stoaren noar zolder en kroezen ien t behang onbewegelk t gemoud aan poazen. En maank herinnerns zai ik vernijs t geluk ien beeld van aal dij joaren.
Mor no zol ik mie stoadeg moanen n daag zo vris en nog gain zörgen woarom dij wènst, ik zol bedoaren. Ien schaar van guster nuigt gruiend licht t verleden ien sloap op pad noar mörgen.
Ais droug n ezel n vernuimd holten beeld van n haailege deur groot loug om ien kathedroal zet te worden. n Hoop lu wazzen der op òfkommen om t beeld te zain en as ezel mit beeld laans kwam, bogen lu daip veur t beeld van haailege. Ezel dij dochde dat lu veur hom boegen deden, wer hail grootsk en hui ien kop en wol gain stap meer wieder lopen. Kerel dij ezel aan t helster haar, sloug ezel mit stok en zee: “ O, doe slichte hampetamp! t Is eerliek nog nait zo wied dat lu n ezel vereren.” Ain dij hom verdainsten van n aander tourekent, is nait wies.
Zai ston wat te dreumen veur t glaas. In tied puulde z’aan n poar dreuge bladjes en n knikt blomke. “Joa”, bedocht zai heur, “wat woon k hier toch mooi”. n Schier toentje dij heur Fré aanlegd haar vief joar leden. Schane dat hai t mor ain zummer mitmoakt het. Noflek achter hoes zitten maank bloumkederij. Mor leste tied was t toch aans. Zai wer toch wat schieterg. n Moal of wat haar zai n pergrammoa zain op tillevisie over inbreken. Benoam bie bejoardenwonens. Doar was zai nait gerust op. Bie heur ston schuurtje lös van t hoes en was ook n gankje achter laangs. En dij hoge stroekerij wer t ook nait beder van. Dat t sloapen wol nait zo best leste tied. Meschain mos zai der ais over proaten mit dokter. Net dou zai roam dicht doun, wol heurde ze n hoop gebèlk. Verschrikt kikt zai noar achter bie t schuurtje. Vernijs heurt zai ain bèlken. Kèl in hoed holt z’heur vaast aan t kezien. Vrezelk, schrik slagt heur om t haart. “Nait doun, nait doun, nait schaiten. Ik geef joe aal mien sinten”, heurt z’ain roupen. In ainen zigt zai achter deur t gankje buurman strampeln mit handen omhoog. t Haart stoekt heur in haals. Deur stroekerij zigt zai hou hai achter zien hoes staait. Zai heurt ain schaiten en buurman vaalt laankoet achter coniferen.
Dirkjan wol nait om bosschop mit zien moeke. Hai was vrij op wonsdagmirreg en din wol e speulen. Mor moeke wil gain jonkjes van vief joar allinneg thoes hemmen haar zai zegd. Dirkjan docht dat e din zolaank wel even bie Opa weden kon. Zien Opa was n dikke kammeroad en mog hailtied groag wat maaljoagen. Niks was hom te gek. En as moeke bosschoppen doan haar kon zai hom wel weer ophoalen.
Dou zai doar kwammen wol Opa hom net in rookstoul nuzzeln. Even n mirregsloapke. Dat kon e mooi vergeten, Dirkjan haar aner plannen. Moeke zol nait laank votblieven. Opa keek ais noar n glundernde Dirkjan dij te huppen ston. Din mos dat mor. “Wat binnen de plannen”, wol Opa waiten van Dirkjan. Dij docht van boefke speulen en haar zien knappertjespistool mitnomen. “Lang mie dat ding mor aan”, zee Opa, “din zol ik die wel kriegen.” Mor dat wol Dirkjan nait, Opa zol boef weden. En dou begon t feest. Deur t hail hoeske hin. Achter zien Opa aan dij op pantovvels deur t hoes stoof. t Wer aal spannender en in ainen reet Opa veurdeur oet. Dirkjan was even verbalderd mor vloog der geliek achter heer. Hai zag nog dat Opa achterom runde noar t gankje tussen wonens. Achter hoes op t grasveldje kreeg hai Opa te groazen. Baaid mozzen eerst even oetpoesten op t gras.
“Mie ducht”, zee Opa, “dat wie eerst mor ais wat drinken goan. Kerel, ik bin glad achter de poest.” Hai wisde hom t swait van kop. Net dou hai in t ìnne kommen wol zag e deur coniferen n haark aankommen in lucht. “Wat zellen wie no beleven”, zee Opa en keek in t blaike gezicht van buurvraauw. Trillend as n rusk luit dij haark zakken en greep hom bie aarm. “Is ales goud mit joe”, zee n bibberstemke. Zai was haildaal oet stuur. Opa en Dirkjan brochten buurvraauw mor even noar hoes. Graauw en gries om kop zat zai aan keukentoavel mit n kopke thee. Opa kreeg t verhoal van inbrekers en aal zuks meer.
Dat zai oareg baang was leste tied. En dat ol mannen zoas hai gain gekkeghaid oethoalen zollen. n Aarm minsk schrik aanjoagen. Opa docht dat t wel wat mitvalen zol. Ie mozzen joe nait zo aanstellen en op schidder joagen loaten deur tillevisie. “Flaauwkul, naarns veur neudeg en ie mouten joe niks aanproaten loaten”, zee Opa. “Kiek din ook nait en loat dat ding gewoon oet. En aans koop k joe ook zo’n pistool”, laagde hai en zwaaide gevoarlek mit t klappertjespistool.
Dirkjan zien moeke zag n stil jonkje dou zai hom hoalen kwam. “Wie hemmen boefke speuld”, zee Opa, “hai is muid.” In tied wisde hai hom t swait nog mor ais veur kop vot. “Ie monnen joe nait zo drok moaken op joen ol dag”, zee dochter. “Kiek dij jong toch ais, dij het ja niks meer te koop.” Dirkjan was oetroast en vil hoast in sloap bie moeke achter op fiets. Opa dee hom eerst mor n dreug hemd en boezroen aan. Hai was nog aal wat boeten oasem. Mor even zitten. “Foi”, en wisde hom t swait nog mor ais van kop. Dat minsen heur zo baang moaken docht e. Wat n grode aanstellerij. t Binnen dikke baangeschieterds. Joe de kop n beetje gek moaken loaten deur tillevisie. Hai schoerelde even lekker in rookstoul en wer glad soesderg om kop. n Zetje loader zat e as verstiefd in stoul. Hai duurde hom nait ruiren. Wat was dat! Net of der ain schoof mit kliko. Buurvraauw haar nog zo zegd, dou der om dinken. Dij zetten zai veur t glaas, klimmen doar boven op en din kroepen zai deur t bovenlicht. Vernijs heurde hai geschraap. t Benaauwd swait brak hom aal kanten oet. Hai duurde nait te kieken en hil ogen stief dicht. Der was ain in keuken, dat kon nait aans. Hai heurde ain roupen. Ook dat nog, binnen z’ook nog mit heur baaid. Doar is gain ontkommen aan. Hai vuilde t hemd vernijs nat worren. No was der ain in gaang, heurde hai. Zien hail lief dee hom der zeer van. Gain kaant kon e oet. Hai heurde zaacht hou klink omdeel ging. Langzoam ging deur lös. t Was stil, aibels stil. Zollen z’hom zitten zain? Verzichteg dee hai ogen lös en brulde. Hai keek liek in loop van n pistool en bleef brullen. “Nait doun, nait doun, ie kriegen ales. Ik geef mie over,” kwam der snokkend oet. “Man, man bedoar toch ais”, heurde hai. “Stel joe nait zo aan mit dat gejauster. k Wil joen pistool allinneg even bringen. Dij lag nog op t aanrecht”, laagde buurvraauw. “Veur t geval ie hom nog ais neu- deg binnen.”
Ik wol ik was n vogel, vrij doar in de lucht Ik huifde nait te waarken, bleef huil dag in mien nust Ik wol ik was n hond, kiek aine …joa zo groot Ik huifde nait te waarken, ik blafde en kreeg mien brood Ik wol ik was n molle, ik zat huil dag in de grond Ik huifde nait te waarken en toch vrat ik mie rond
Mor stel ik was t peerd Van gruinteboer ol Geert Dij zat mie haitied op te joagen En mie aingoal mit zweep te sloagen Nee, ik wol ik was n bol Din haar ik teminnend lol
Mor lu, ik heur bie de minsen En ik heb nait veul te winsen Ik dou gewoon wat mout Al gaait der sums wat fout Mor loat mie wezen zoas ik bin Din heb ik t leven hail best noar t zin
“Ik bin noar zien hoes reden en doar heb ik aanbeld. Der dee gainent open. Dou heb ik bie de buren net zo laank op bel drukt, dat der aine mit n vergrelde kop opendee. Aalmoal appartementen, mit van dij kakfiguren. Ze hadden Mastland nait zain en wollen zuk der ook nait mit bemuien. t Was n klier van n kerel, Zo werd t nait zegd, mor dat kon je aan alles vernemen. En dou heb ik t bericht veur opsporen opgeven. Der wordt noar hom oetkeken.”
Vos wupde van t buro òf en ging bie heur zitten. “De bewoners zitten der aal n beste zet. Vervast n schiere plek om te wonen. Veureg haarfst is der n vraauw overleden. Dij was slim zaik en ze is doar langzoam mor zeker weggleden. Heur man was n joar doarveur al oet tied kommen. Doar was niks vrumd aan. Echtgenoot was gewoon òld en vraauw haar kanker. Tja en wieder, is der nait zoveul over te zeggen. Mor dat haar ik aal eerder zegd. Hier is niks mit te begunnen.” Hai luip vot en de liest bleef op toavel liggen. Dubbeldam keek der noar en ging mit zien vingers langs de noamen. ‘Wel zel der Bertil haiten van dizze ploug”, gromde hai. “Meschain is t wel n troetelnoampje en hait de persoon gewoon Bertram of Albert of Bertus of, ach wait ik veul. Vroagen aan Dina Stallinga!” “Heb ik aal doan. Ze wis van niks.” “Wel wait is t de bienoam van directeur. Meschain is hai wel Bertil en fluustert ze dij noam in zien oor as ze bie hom op schoot zit.” “De man hait Everhardus Jansonius. Dus perbaaier doar mor ais Bertil van te bakken.” Ester trok scholders op. “Op deegroller is niks vonden, joa wat gleren, dus doar hebben we ook niks aan.” “Kom, ik wil nog weer ais deur dat hoes strunen van Vera Reker.” “Wat wilst doar din nog.” Dubbeldam huil scholders op en kreeg zien jaas. Ester Edens pakte heur tas en trippelde hom achternoa.
Weer zaten ze op baank. Ester haar nog n proatje moakt mit de buurvraauw. t Haar gain nije inzichten geven. “Binnen der ook femilieleden in beeld, dij dit alles hier aarven.” Ester schudkopte. “Ze was de leste dodo van de femilie.
Ze binnen nog op zuik noar n nicht, mor dij is spoorloos.” “Verrek, kom wie zellen nog aan strunen in garagebox. Waist wel, doe wast aal schier aan loop mit old pepier.” Ze drukten auto noar boeten en bekeken t stofnust. Dubbeldam keek op n plaank aan achtermuur en luip zo mit kop in t spinrag. Ester luit zuk bevalleg deur de knijen zakken en begon mit òld pepier. t Maiste was rekloamerommel en bokkebloaden, dij elke week vergees op mat rolden. Dou deus sikkom leeg was, zag Ester n dail van n schriefschrift. t Zat wat vastklemd onner de flappen van bodem. Ze pakte t tussen doem en wiesvinger op bie t puntje en luip der mit noar boeten. Doar legde ze heur vondst op motorkap van auto.
Dubbeldam kwam bie heur stoan. Ze keken. t Was n schoulschrift. Niks biezunders aan te zain. Mor op t kaft stond wat schreven. Ester zat sikkom mit neus der boven op. “Barbara Vink”, zee ze. “Dit schrift was van Barbara Vink.” Dubbeldam haar widde handsen aan doan en draaide t schrift om. Achterkaant was niks op te zain. Dou perbaaierde hai om te bloaderen. Hai sluig t kaft om. Wat nog over was van bladzieden ston dichtmaggeld mit tekst. n Duudelk regelmoateg handschrift. Ze perbaaierden t te lezen. Ester keek op en dee n stap achteroet. Ze luip terug noar de deuzen en huil t haile cabaret over de kop. Mor wat ze ook dee, t bleef bie rommel. “Barbara Vink, Barbara Vink. Harry, wie hebben doar voaker van heurd.” Dubbeldam keek heur aan en stopte t schriftje in n plastic puut. Ester stapte tot garagebox oet en luip noar t hoes van Vera Reker. Dubbeldam drukte auto weer in box en sloot òf. In woonkoamer van Vera Reker ston Ester mit n bouk in haand. Ze ston der in te lezen. Ze haar ook chirurgen handskes aan doan. “Nou wil ik nog groag even n stukje van dij schrieverij zain”, zee ze. Dubbeldam gaf heur de puut. Ze muik hom open en legde t schriefschrift, of wat doar din nog van over was, op toavel. “Barbara Vink is n schriefster. Heur manuscript ligt bie Vera Reker, bie t old pepier. Nou ja, n stukje der van. De vroag is of Vera Reker ook Barbara Vink is.” “Den bellen we mit oetgeverij en dij kin ons zo oet de dreum helpen. Wat staait der bie t colofon?” Dubbeldam kon t nait vinden en dou ging zien mobiel. “Ze hebben Mastland”, zee e mit n grijns en klapde zien toestel dicht. Ester Edens nam t bouk en plastic puut mit en ze sloten boudel weer òf. Veureerst was der gain tied meer veur n literaire puzzel. Nou was meesterkok aan bod. Mastland lag mit kop op toavel en zag der min oet. Hai was vonden op deurgoande weg noar Nordhorn. De kollegoa’s doar waren tipt, dat der n auto ston op n parkeerploats. Dou agenten der biekwamen, zagen ze dat man op liest ston. Hai was zo doen west, dat der gain bewegen in te kriegen was. Flip haar zien waark goud doan. Hai haar Mastland hier in t hok zet. En nou ston e der stoerachteg bie te kieken. Dubbeldam en Ester Edens gingen aan toavel zitten. Ze keken noar Mastland. Flip mog nog swaarde kovvie hoalen en mog dou aan aander kaant deur wachten. “Rio Mastland?” “Grrr. Pien in de kop.” “Rio, woar staait Rio veur.?” “Is dit nou neudeg. k Wil sloapen, k bin kapot.” “Joa, dat is neudeg. Wie hebben t idee, dast in de problemen zitst.” “Oh.” “Bist nog zo bie dien positieven, dast waist dast kok bist op Olderman State?” “Joa, dat wait k.” “Hest ook mitkregen, dat Vera Reker doodsloagen is?” “Hm…” “Doodsloagen mit n deegroller oet dien keuken.” ”Ach, sodemieter op.” “Kiek.” “Wel het zegd dat e oet mien keuken komt.” ”Van de Velden, dien kollegoa.” “Wat wil dij lul wel nait.” “Hai zegt dat dizze deegroller altied noast magnetron ligt, omreden hai is net te groot om in n rik te hangen. Dat e aigenleks altied in weeg ligt en voak op grond klettert. Van der Velden wol hom lest aal votdoun. En dat dit de roller oet keuken is, wait e secuur. En woarom wel nait maestro, omreden van dit klaine goatje hier. Der het n taauwtje deur dit gat zeten. Dou kon t ding wel hangen. Mor n stukje taauw wordt voel op den duur en dat mos der weer of. Nait hygiënisch. Haar de maestro zegd.” “Lul mor aan, k wait van niks.” ” Konst t goud vinden mit Vera Reker?“ “Vera Reker was n kreng. Doar zat gain bloud in, mor ieswotter.” “Hadden je wat mit mekoar?” “Nee.” “Woarom wast in Nordhorn?” “ Der was n kongres. n Vakbeurs, nuim t mor zo as je willen.” “n Vakbeurs over alkohol? Hast hom nog al stoan, dou ze die vonden.” “Ik bin mit n poar vrunden aan de boemel west en dat is goud oet haand lopen.” “Op de Olderman State haren ze gain idee, woar dast bleven wast.” “Ach, dat haar ik wel zegd, mor dij trut verget altied alles.” “Van der Velden wis der ook nait van.” ‘Tuurlek wel, dij kloot doar vaalt ja nait mit te waarken.”
“Nog n keer. Vera Reker. Hebben je wat mit mekoar?” “Vera Reker is de leste woardat ik wat mit hebben wol. Zai dee heur waark achter boalie en ik haar keuken.” “Kootje?” “Dij stumper, dij kon ik goud de gek aanscheren. t Haalfmaaltje. Ik wol hom nait in mien keuken hebben. Wat zeg ik. Ik wil gainain in mien keuken hebben.” Ester keek Dubbeldam aan. Ze friemelde aan puut mit deegroller. Ze haren gain vingerafdrukken vonden. Niks, hailendal niks. Van der Velden haar zegd dat t veurwaarp in keuken heurde. t Was n boetenmodel ding en lag altied op t verkeerde stee. Dubbeldam ston op. “Magst nog n zetje blieven, Rio. Oetsloapen en biekommen. En din kom k weer bie die zitten en din gaaist proaten. As ik din kloar ben, hest de oren slap aan kop hangen.” “Ik mout der hoast van janken plietsieman”, zee Mastland en luit kop weer op toavel zakken. Der kwaalmde n smerege lucht oet zien kleren. Ester nam puut mit woardat deegroller in zat en baaident stapten ze tot koamer oet. “Wat n lul”, zee Ester. “Wie hebben ook niks. Ik haar n stille hoop, dat e zuk mit zien haalfdoene kop en koater van hier tot Tokio, wel wat verroaden zol. Mor hai is om Leerms kommen. Hai is knoeterhaard.”
As joe dit zo lezen, din kin k mie indenken da je joe oafvroagen: “Zol t Oompies in de kop sloagen wezen? Woar slagt dit nou op?” Moar as stukjesschriever mout je wel wat en din bin je aal aan t prakkezaaiern woar je t dizze keer over hebben mouten en din wil t in ainen van gain raand of kaant. Schrik slagt joe din om t haart omreden je hebben niks in de kop dat muite weerd is om aan joe te vertellen. Moar d’ol heer zee aaltied as der wat dunderwolken veurbiedreven: “t Komt aal kloar mien jong!” Doar heb k mie zoveul meugelk aan spaigeld en k mout zeggen t het mie wel deugd doan. Zo as verschaiden van joe waiten, is Oompies oaf en tou mit meziek op pad, nait achter meziek aan, moar mit. Din beleef je van alles, as je t moar zain willen. Zo ook n poar week leden. Wie gingen mit n soort van bloaskapel, wie speulen haile schiere swingende deuntjes woarbie je nait op stoul zitten blieven kinnen, noar d’overkaant. Zeg moar noar ons noabers woar wie laang leden slim rebulie mit had hebben. t Ging meroakel man en elkenain haar der zin in. Moar zo as joe wel waiten is der aaltied wat te doun as der aargens meziek is. Dat was doar vanzulf net zo. Ze haren doar t zogenoamde Mousfeest. (veur t gemak heb k t moar even in t Grunnegs overzet). Wie mozzen ook miteten en doar zaggen wie vanzulf nait tegen aan. t Smuik goud en wie kregen aalmoal t liefke koegeltjerond. Ik dochde dat t hoast oaflopen was moar wie mozzen nog n moal in de boan! Moar mit zo’n lief vol eterij vaalt t nait mit om nog schier te speulen. Minsen heurn der niks van hör, mor veur de mezikanten is t n aander verhoal. Din kin der van alles gebeuren. n Poar week leden ston ik op n concert n hail stoer stuk te speulen mit n grode bigband. In dat stoere nummer was der nog n veul stoerder stuk veur de trompetters. Veuraal d’eerste partij haar t slim stoer mit dij hoge noten. Moar dou kwam dij haile hoge noot… Aal wat der kwam, gain hoge noot van veuren oet zien trompet moar wel ain van achtern. Nait op toon, moar wel mit n luchtje der aan. Zien pazzipanten konnen nait bie hom duren en kregen n vlij op tong. Minsen in zoal hebben der nait veul van roken, meschain dat de veursten n beetje n lucht in de neus kregen. Moar t jong haar hail swoar eten dij dag, veul siepels, knoflook en kruuderijen en doar haar e slim last van. Dou ontkwam hom der ain dij der nait om loog! Moar even weer noar t Mousfeest: Wie haren t liefke hail schier vol kregen en gingen weer noar t toneel. k Mout joe nog even vertellen, dat wie lopend meziek moaken. Kinnen dus zunder stekkers en stopcontacten. Op dat podium was der apaart n klain verhogenkje veur de dikke en leutje trom.
Dat scheelde vanzulf wat roemte veur d’aander mezikanten. Want dij tromsloagers dij vegen der wel op lös hör! Sums binnen t net wilde Indioanen zo as bie n voetbalwedstried. Of je t leuven willen of nait lu, midden in n stuk woarin t nogal slim te keer ging en de dikketromsloager op zien fluitje bloazen mos, zo as oafsproken op repetitie, gebeurde t. Hai wer rood om de kop, dee slim zien best, moar t ging nait goud! De fluit vloog hom oet de bek, t gebit der achteraan en wie moar wachten op dij fluit dij nait kwam! Wie hebben t aalmoal nait zain moar n stuk of wat wel vanzulf en dij konnen nait wieder speulen. Ze haren de boksem nat van t lagen. Moar tromsloager, wel wat op leeftied, sprong van zien verhogenkje en haar zien apperoat in n boksemscheet weer in de bek en veurstellen ging deur. Hoeveul minsen der wat van zain hebben zol k nait waiten, moar tegenswoordeg hebben veul minsen zo’n fotoapperoat woar je, as je geluk hebben, ook mit bellen kinnen en din zetten ze dij foto of filmke (dat kin ook) op internet en kin d’haile wereld joe bekieken. As joe dij foto of filmke tegenkommen: Oompies was der bie!!!
Grades het zien boudel verpangeld. Zien vraauw het hom verloaten veur n snakkerd van t internet. Twinteg joar het e onder konduksie zeten bie n bremster. n Haalf joar is e allaine, hai het gain kinder. Deur n wieze road van zien vrund Riekent het e de fietse van de beune hold. Grades gaait zulf zien leven bepoalen. Hai bekikt vandoag de dag zien kontrainen vanòf twij roadens en n smaal Italioans zoadeltje. t Lösbandege gevuil uut de bongeljoaren mout weeromme kommen. Vandoage, n waarme dag in juli, klimt e terogge noar Argelès-Gazost, n Fraans baargdörp. t Is achtendatteg groaden in de Pyreneeën. Grades was der eerder, vaar joar leden, destieds mit d’auto. Toun waar t n groad of vieve en kold op t dörpsplaain. In n kroug achter n vlezze bier en n stok toarde, loerde Grades uut t roam. Hai zag n poar olde kerels aanbougen kommen. t Waren herders. Herders mit roege koppen. De koppen leken op grode vlinten, woar wind, snij en regen joarenlaank vat op haar. Grades nam t besloet om over n tiedje terogge te kommen. Moar din mit de fietse.
Nait te leuven wat achtendatteg groaden dut mit n mins op n fietse. Al noa drij kilometer wil Grades wel n wasketobbe leegsloeken. As t mout mit gruine zaibe. Hai ridt eerst zeuven kilometer noar Sault, n poar hoezies, dij aan t begun van de klim liggen. Langzoam gaait e veuruut over de staaile weg. Hai komt langs n kefee zunder klanten. t Is n uur of twaalven. Etenstied. Niks liekt hom slimmer om n aigender te wezen van n kefee dat nait lopt. Elke dag de toavels schier moaken en de vlouer vegen. Om acht uur loater te zain, dat ter vannijs gain mins west het. Nog twij kilometer noar Argelès-Gazost. De bochten van de baarge kommen Grades bekind veur. Toun was ales koal, nou rokt e de zuide locht van de bloumen in de baarm. Welke t binnen wait e nait. As landsman ken e allaine peerdebloumen en brannekkels. Deur n lochtgat van zien helm schut n webe dij haard zoemt en mit n tik tegen de ziedkaande vlogt. Mit ain haand joekselt Grades d’helm hinneweer. Hai wil dat t baist vot vlogt. Dom. Hai vuilt n steek op d’achterkaande van zien heufd. Radjes moakt e de raime onder zien kinne lös en trekt d’helm van zien hazzens. De webe vaalt dood op t asfaalt. Aigen schuld! Grades pakt de drinkvlezze en spoit laauw wotter over de boele. Ainmoal op t dörpsplaain in Argelès-Gazost zet e zien nije fietse tegen n bak mit bloumen. Hai zöcht n stee op t zulfde terras as vaar joar leden. t Is veul drokker nou. Mit zien swaiterge vingerhandsen veegt e t gezichte schoon. Op t terras noast de kroug wordt n pioano dele zet. Op n poster staait dat ter dizze middeg meziek is. n Goud veuruutzicht: n vlezze bier, vreterij, Beethoven, Mozart en slap gekwedel. Grades heurt mevraauw Slapsma-Tiessens proaten en kikt om. n Toavel wieder zit jonkgoud. De jongkerel is verbraand. Hai stint. t Wichie zit indoekt boven n klaain kind in n wandelwoagen. t Kind, aan zien vaaierkaant heufdje te zain n jonkie, vecht tegen de sloap. Hai is grienderg en wrift in de glimmers. t Wichie wappert mit de prieskoarde van de kroug boven t heufdje. t Jongvolk het drokte over t kind. Deur t gehirrewir heurt Grades dat de jongkerel Hans hait en t wichie Jaantje. d’Oorzoak van de drokte nuimen ze Bas. Grades komdaaiert n kop kovvie bie de Fraanse serveerster. Jaantje moakt n groots geboar noar heur vrund. Indelk. t Kind slept. Veur de wizzeghaid schommelt Hans de wandelwoagen open-dele. t Zel toch nait? Nee. t Slept. De kovvie is moakt van waarm wotter uut n geude mit n flodde slagroom derop. Grades haar t waiten kind. Fraansen! Jaantje pakt heur mobieltje en hold t boven t gezichte van t kind. Ze drokt òf en lagt om t rezeltoat. Hans kikt plichtmoateg mit. t Liekt asòf t jonkgoud d’haile week wacht het op dizze vree. t Ploatje mit n sms wordt gliek votstuurd. Hans en Jaantje vuilen zok trappaaierd deur Grades. Grades vuilt zokzulf wat schieterg, mor hai kikt, omreden zien fietse staait achter de toavel van t jongvolk. Hai zugt nog net n stok van t stuur achter t verbraande heufd van Hans. Noa n tiedje draait e zok weeromme noar t jongvolk. Hans zit allaine mit n bouk. Hai het n buuk van t bier slampen en swoare baargschounen onder zien spiekerboksem. t Swait drupt van zien steern. Hai is nait moakt veur waarme zummerdoagen, dinkt Grades. Jaantje komt terogge lopen. Ze dragt n wiede, widde jurk mit t prieskoartje nog op de rogge. ‘Wat vindst tervan?”, vragt ze, in tied dat ze n rondje dwirrelt woardeur t uutinde van de jurk in t gezichte van Bas te vlocht komt. Bas is vot wakker en wrift vannijs in de glimmers. Jaantje staait stil. Ze strikt mit heur haanden langs heur heupen dij nog spek vastholden uut de kroamtied. “Ik heb mien riebewies as börge achterlotten. t Winkeltje vot om d’houke. t Kost negenteg euro.” “Staait die goud”, logt Hans. Jaantje lopt noar t winkeltje. Grades zugt wat Hans ook zugt. De jurk is moakt van veul te flitterge stof. Heur dikke bainen en t slippie schienen der deurhin. Hans lagt filaaineg noar Grades. Grades betoalt t joegelwotter en lopt noar zien fietse. Hai vuilt d’ogen van Hans in zien rogge. Hai wil vast mit Grades omaandern: hai bozzeln op de fietse en Grades schommeln mit de wandelwoagen. Om Hans te ploagen draait Grades n extroa rondje over t dörpsplaain. Din ridt e onder d’olde dörpspoort deur. As e vanuut n drokke winkelstroade op de deurgoande weg uutkomt, stopt e om de raime van zien helm lös te kriegen. d’Haarde raande drokt op de boele. t Asfaalt van de weg is vannijs legd. t Is nog waik, t rokt noar koolteer. t Veurrad blift aan t asfaalt plakken as n stok pepier aan n bakkeg baaltje. Grades klikt n pedoale vast aan zien rechter schoune. Hai wil radjes votrieden. t Lokt nait. Grades glidt vot en mietert in de baarm mit de fietse nog aan de schoune. Persies in n stiekeldoorn. In tied dat e de jeukte vot kraabt, ridt Hans mit vraauw en kind veurbie. n Roam van d’auto staait op n glieve. t Jonkie grient.
Sumtieds schut joe der wat deur de kop en krieg je de drang om dat op pepier te zetten. Zo ook vandoage, twij maai twijdoezendtien. Kinder mit vekaansie en wie achter t roam, oetkiekend over t plaain. “Dommee noa t eten nog moar n indje fietsen”, zegt moeke. ,Dat is goud, woar wilst hin? Even n ritje om t meer of richten de bossen?” “Kiek zulf moar.” Joa, zo makkelk is dat vandoage de dag. Vrijhaid, bliedhaid. Twij elektro-fietsen, n auto, n biepazend rik en wat nait aal. t Kin nait op. Dat was vrouger wel aans, docht ik en gedachten dwoalden oaf noar opa en opoe in Nij Scheemde: Raint en Rikoa van Koldam. Zai woonden in n mieterg klain hoeske tussen Sanje en Bos, schuun tegenover de kerke. De sporen van n haard en waarkzoam leven wazzen dudelk zichtboar. Zai, zo krom as n flitseboge, moar t bekje nog goud op stee en hai wat kaalmer, mainsttieds zittend in d’hörn. “Raint het d’hupke kepot’ kraaide t hennechie voak, al veur t hoantje zulf antwoord geven kon op de vroag wat of hai haar. “Hai het n bult piene. t Is nait aans!” En doarmit gaf zai dudelk weer hou t der in de joaren zesteg touging. Aksepteern en berusten… Doaglieks in de kroakstoule achter t roam mit n piepe vol tebak. Joar in, joar oet, mit zicht op t kerkhof. Veul proaten dee e nait, denken zoveul te meer? Mit d’handstok onder beraaik kon d’ol nog n rondje om t hoes moaken en even zien toentje bewondern.
Wieders was t veur hom doan. Poesten trappen zundags in de kerke was ook verleden tied. Noadat meester Sporrel hom n ladde bie trappen moakt haar ging t eerst wel weer, moar d’ol heupe begon aal meer op te speulen en joa, din komt de tied van stoppen. Opa haar ook nait veul wensken meer. Dou opoe mit n nije stuutsikoorn boksem thoes kwam, zee e: “Is dat nou neudeg? Ik heb ja nog genogt!” Het zat hom hoog dat ,moeke’ dat dee…net asof hai der nait fersounliek bie luip. Soavends in de bedstee zee e: “Kom ais dicht tegen mie aan Riekoa. Wie binnen hier nait zo laank meer. Ik ben al viefentachteg.” “Och….“, ruip t olske: „Wost die stil hollen. Dat wait gainaine en wie binnen t leven nog laank nait zat!” Ik stel mie veur, dat ze dij oavend in holden vaarnvatteg in sloap vaalen binnen. Veul meer roemte was der noamelk nait in de bedsteden van dou. Aintwinteg braid? In de woonkoamer wazzen der twije van en op dele ook nog twije. Zai kregen doar soamen tien kinder. Vief jongs en vief wichter.
“Joa”, vertelde ze mie n moal: “t Was oareg vol! Voar en ik hebben nog n tiedje mit twij kinder op t voutenenne sloapen. En dou kregen wie der ook nog n lutje bie. Baide jongs hebben der niks van vernomen. Aanderdoags vruigen zai mie glundernd: “Moeke, dat potje is van ons he?” Joa heur, dat is joenent”, zee ik en zai wazzen blied” As kinder blied wazzen, was zai t ook. Of der nou vieve of tiene wazzen. t Was vanzulf nait te roem mit zoveul grut moar elk was aaid welkom. Loater dou wie mit klainkinder bie heur kwamen was t altied zulfde ritme: Eerst aal t nijs oet Nij Scheemde over toavel en wat loater: “Wil je n baaltje hebben?” Din kwam der n puutje mit Willemientjes teveurschien en kreeg elk aine. Twije zat der nait aan. Der kon nog ais meer veziede kommen en dij mozzen din ja ook aine. Noast heur hoesholdelk waark ging ze ook zummers mit voar over t laand. Baiten op aine zetten, vouers vleien, heuen, zichten en binden, aarten rudern en voak noa t waark nog koien melken. Siddern en beven! t Taimke van vandoage: drok, drok, drok, ston nait in heur agenda Haren ze dou gainains. Alles ging vanzulf. Opstoan, eten op toafel, kinder noar schoule. Doar mozzen voak d’oldsten veur zὅrgen. Din wazzen d’oldjes al laank op t laand. k Wait nait, hou joe lezers t vergaait, moar ik haar noa t schrieven en noadenken over dou, t swait veur de kop. Wat n elléndege tieden! Vandoage de dag wordt der aaid zegd: zai wozzen nait aans. Nee, dankjoe de koekoek. Zai haren totoal gain keuze, t was boegen of barsten. Dou wied noa d’oorlog in de joaren tachteg heur dochter Ketrien last van n heupe kreeg en ook aarg veul piene haar, zee dokter in t Academisch: “U komt op de wachtlijst. Met ongeveer n half jaar, denk ik dat wij U oproepen voor een operatie.” “Och dokter, dat duurt ja nog zo laank… is der din in hail Nederland gain zaikenhoes dij mie helpen kin? k Heb ja zo n piene!” “Oh, mevrouwtje, vindt U het niet erg om elders te worden geopereerd?” Hai sprong achter de computer en antwoordde noa n tiedje: “In Zwolle is nog plaats, past U dat? Volgende week kunt U daar terecht.” “Geern!”, zee t olske glundernd. En drij weeke loater was ze weer thoes. Nije heupe en gain piene meer. En vandoage aan dag gait t nog vlogger. Twij, drij doage in t zaikenhoes en t is piept. Tuurlek hebben wie nou ook nog genogt om te kankern en kinnen der slechter tieden kommen. De werkelkhaid geft aan, dat veul aarbaiders overlopen binnen noar de VVD en christenen noar de PVV. “Dat is n taiken aan de wand”, zee mien zwoager lest op n verjoardagfeeske. Hai het geliek. Aarbaiders binnen net as aansdenkenden oet op macht. En wie kinnen aans nait as aksepteern en berusten…? De goie olle tied, woaras wie t voak over hebben, is west en mout nooit trogge kommen. Ook al is de jank noar gemoudelkhaid slim aanwezeg. Wie kinnen ons gang goan mit auto, motor, fietse en openboar vervoer. Vrijhaid bliedhaid! Veur loater meschain n tied om echt over te miemern as t din wat minder gait? Hier in t Oldambt is t leven anno 2010 gloepens mooi. En dat is goud!
n Ezel kroop op dak van n gebaauw en rinnewaaierde mit gehampel doarboven hail wat pannen. Zien boas zat hom noa en joug hom radjes weer omdeel mit n poar beste batsen van dikke bongel. Ezel zee: “Dou ik guster oap t zulfde doun zaag, mos elkain haardop laggen en dou dochde k dat op n dak klimmen lu veul plezaaier bezörgt”.
“Zuik, zuik en doe zelst t vinden, wicht” zeestoe destieds altied as k woaraargens noar op zuik was Mor was dat nou toch ains gain leugen want k kin die nait vinden, bist zuik al is t nog zo licht En grammieteg d’advertentie weer wegsmiet dou k dij veur de zoveulste moal weer las en zo mie nog as de dag van guster kin heugen n voader, dij ales veur mie kloar muik,
En haar ik dou, nog in mien jeugdege joaren zo of en tou n moal wat laifdesverdrait Wost mie wel weer op te beuren “Der is gain haand vol- mor n laand vol” wazzen dien woorden din en gnivveldest wat dien aigen Zo dee t bie leutjen din ook weer opkloaren zong k weer mit de ain of d’aander hitlaid kreeg t leven zo weer de neudige kleuren En wat k nou stommegroag wol aal zuikende- der mor nait aan wen om mekoar weer ais om d’haals te vlaigen
Zo mozzen ze voaders-maaid nait aankommen want din was t nait te best Hongst hun op, aan d’hoogste bomen in n tied van t bestoan, dij veurgoud west is Zo mitpoest deur alle winden het t zuiken din ook gain zin al hoop k, dat we mekoar ooit vinden doun en zo veur aiweg bie die bin.
In t midden van de veurege aiw was der aan alles gebrek. Ook aan plietsiemensken. Der mös dringend nij personeel aannomen worden. En doar wör netuurlek wel ais n fout bie moakt. Ain van dij fouten was t in dainst nemen van Boele. t Verhoal gung dat n sollicitant zien doem op n gulden drukken mös. As ze de gulden dan nait meer zain könden, was de sollicitant groot en staark genog en dus geschikt… Under Boele zien doem was de gulden nait te zain. Dat was ook zo west as der n rieksdoalder legen har. Groot, staark en nait te neuzel. Mor geschikt? Nee! t Beste was um hum zo wied meugelk vot te stoppen. En dat deden ze op t leste ook. Zie muiken hum arrestantenbewoaker. Hoast n schaande veur de echte arrestantenbewoakers, mor t was nait anders. Zie mözzen toch wat mit hum. t Was woaraargens in de zeuventeger joaren. Slim drok op de cellengaange. Ale cellen bezet. Verheurkoamers ook. En zoas aaltied as t drok is, was der te waaineg personeel: Ain arrestantenbewoaker. t Waark luip hum over de schounen. Der was n avvekoat kommen dij mit zien cliënt proaten wol. Naargens n koamertje vrij. “Joa mor, t is slim belangriek dat ik even mit hum proat”. “Der is gain koamer vrij en ik kan mie gainent oet de bainen snieden”. “En toch mout ik even noar hum tou”, huil e de poot stief. d’Ainege meugelkhaid was dat e even bie zien cliënt in de cel gung.
Dat wol e wel. Ook dat deure dan op slöt gung. Veul tied har e toch nait: Zien auto stön bie n parkeermeter. t Luip tegen drij uur in de middeg. d’Oflözzezen, in de persoon van Boele, was der net inkommen. Ale biezunderheden wörden aan hum deurgeven. Ain ding nait: t Bezuik van d’avvekoat. n Ketaaier loater. Boele was in t ketoortje en har net zien eerste bak kovvie inschonken. Hai lag achterover in stoule. Vouten op toavel. Op t paneel begunde t lampke van cel vattien te branden. t Zoemertje gung ook. Boele zedde lampke en zoemer oet en begunde aan zien kovvie. Cel vattien meldde zuk weer. Mit zien doem op de spreekknobbe snaauwde Boele: “Wat wost”. “Ik bin kloar hier. k Wil der weer oet”. “Dat willen ze hier aalmoal”. Inde van t gesprek. Mor nait veur laank. “Ik wil der oet. Ik bin avvekoat”. “Ik ook en doe most die de bek holden”. Rust. Kovvie. Dou begunde der aine op n celdeure te haauwen. En as der ain ding was woar of Boele nait tegen kön, dan wast dat wel. Hai stoof op hoge poten de cellengaange op. Cel vattien. Hai dee t loekje open en ruip: “Nog ainmoal tegen dij deure aanhaauwen en doe krigst n pak op penze, doe miesgaster. Ast der zo geern oet wost, most zörgen dast der nait in komst”. t Loekje wör dichtsmeten. Het zal um en noabie n uur loater west weden, dat Geert kloar was mit t verheur van n inbreker. “Ik zet hum zölf wel even weer in zien cel”, zee e tegen Boele en luip mit kirrel de gaange op. Boele von t allaank goud. Dou d’inbreker weer achter d’iezern deure zat, heurde Geert geklop oet cel vattien. Hai dee t loekje open en vruig wat of der was. Kirrel in de cel vertelde dat e avvekoat was. Hou of e in dij cel trechte kommen was en hou of de kommunikoatsie verlopen was. Hai wol der wel geern weer oet. Boele wör der bie hoald. “Din hast mor zeggen mouten dast avvekoat wast”. “Dat heb ik ja zegd”. “Lugst”, was Boele zien leste woord. Geert het dou nog n haile zet mit de man proat um hum rusteg te kriegen. Gramniedeg luip e loater tot t bero oet. t Was zien dag nait. Binnen vief minuten stoof e der weer in. Geel braifke in d’haand. Zeker te laank bie de meter stoan.
As geboren Pekelder kin k wel zèggen, dat ik opgruid bin mit stroketon. Mien pa was boukholder op stroketonfebriek “Ceres” in Ol Pekel en ook mien baaide zusters en zwoager vonden loater waark in t zulfde affeer. Was je gain middenstander, dokter of ambtenoar, den mos je de kost wel verdainen in t keton, dochten wie as kinder. En dat was gain wonder ook, want wie zagen nait aans om ons tou.
En zulfs as wie d’ ogen dicht haren, roken wie nog de zeuven febrieken en nait te vergeten t daip mit de dikke graauwe schoemloage. t Geluud van de “oele” klonk ons zo vertraauwd in de oren, dat we wozzen bie welke febriek dat e heurde. Ik taikende op stukjes wit keton dij pa veur mie mitnam. As t droaketied was, luip ik mit hom deur d’febriek om schier papier uut te zuiken. Rood, gruin, broen of krokodilpapier. Even plakken mit n kolle eerappel en de droake kon de lucht in. Ons kolenhok was òftimmerd mit dik keton. Mos der schilderd of behongen worden, den wui de vlouer òfdekt mit grote vèllen,,,,, keton. As k zeg, dat wie dat spul sikkom in t bloud hebben, overdrief ik dus nait.
Onnerwegens noar Scheemde noar de lèste veurstellen van de “Stichting Peerd” haar k gain flaauw benul wat mie te wachten ston. Mit mien achtergrond kon t nait veul nijs wezen, docht ik. Mor, hou den ook, t weer waarkte mit en t wui al weer lekker waarm. Veul kon der dus nait mis goan. Dat haren schienboar hail veul mìnsen docht, want toun wie n stee veur d’auto vonder haren, zagen w’al n lange riege veur de kassa stoan. Mor gain nood, de zunne scheen de lèste toesterge gezichten glad en lu haren in ainmoal alle geduld van de wereld. In de proloog wui ons votdoalek dudelk moakt hou je t beste vergeefs aan draank kommen kinnen. Dat was alvast mitnomen. Veur de febriek namen sikkom eerliekse aarbaiders ons even mit noar vrouger tied. Mor t gebaauw zulf was ook de muite van t bekieken al weerd. Vakwaark dij restauroatsie ! Toun kwam de rondlaaiden “Van hakselhuus tot papierzoal.”
De zun dij deur de roamen noar binnen scheen, waarkte schier mit om t gehail in zo’n wonderliek licht te zetten, dat k t nait loaten kon om n poar foto’s te moaken van dij stroalen in de diezege ruumte. Om mie tou heurde ik t woord ‘surrealistisch’ En doarmit sluigen ze de spieker op de kop. De rondlaaider kon t schier vertèllen. In t Grunnegs vanzulf. Der waren n poar mìnsen dij t doar wat stoer mit haren, mor dij mouten den mor n kursus Grunnegs volgen. Bie stroketon heurt Grunnegs.
k Heb traauwens nait alles heurd wat de beste man vertèlde. Bie tiedbeurten gingen mien gedachten even mit mie op de loop. Ik luip even weer mit pa deur d’febriek, vuilde weer de haite lucht en heurde t geroas van de “boane”. Zo eerlieks haar gain rondlaaider t vertèllen kind. (Sur)realisties, joa, dat was t. Dat was ook t toneelstuk dat doarnoa kwam. Hail schier op de planken zet deur “Stichting Peerd” en biezunder goud gebruuk moakt van dizze omgeven. Arno van der Heyden kon zo uut n roman van Dickens stapt wezen. Mor ook de aandere speulers hebben lu n middag bezörgd dij ze nait gaauw weer vergeten as ze weer in de “eerliekse” wereld stappen, op t heden zunder stroketon.
Sien Jensema ducht Siemon Reker de alderbovenste beste prozaschriever, ook aal bruukt e doar nou juust nait zukse dikke woorden veur. Wel dit: ‘Als er één auteur m/ v is die een monografie verdient, dan is het Sien Jensema.’’
Ale schrievers m/v overzaind, ain auteur dij n monografie verdaint? Stiekelsteker, perfester Reker waas deur zien Sien zeker (wat n bult assonantsie!) J. H. Neuteboom vergeten, n schriever van pertansie! Op grond van aal zien waark verdaint J.H. wis en woarachteg n fikse film en n mooie monografie. (Wat n bult alliteroatsie!). En beste perfester, n biografie, is ons rekommedoatsie, heurt ter ook bie.
Ester Edens trok scholders op en pakte heur tas. ‘Tja wat ken mie dat schelen, Katinka, Kato, Katrien van Datema klonk nogal oet lood.’ ‘Wie blieven in de weer vlaigen. Ik stel veur dat we doar n koamer vroagen mit twijpersoons berre. Den kennen we doar beter blieven.’ ’n Twijpersoonberre? Haar ik docht! Den most der ook nog aine bie hebben. Ik sloap toes. Ik heb der nog gain schiere verpleegster lopen zain, mien jong. Mor messchain wil Katinka, Kato Huppeldepup wel.’ Ze luip vot. Dubbeldam besloot toch mit heur mit te goan.
Hai druig n blaauwe overall, dij hom foeken en voamen te groot was. Hai druig grode swaarde rubber stevels. Ze zaten om zien bainen, mor t leek of de schachten deurluipen tot onner zien oksels. Hai haar n bos hoar op kop, t leek naargens noar. Zien briltje ston op puntje van zien knobbelneus en hai zette hom op en òf. Kootje, ofwel de toenman van Olderman State. Katrien Datema ston noast hom en der was gain groder verschil denkboar. Hai haar nog nooit in zien leven zo’n eelsk figuur zain. In de kas rook t noar bloumen, potgrond en noar de dood. Vraauw Datema vuilde zuk ook nait op heur gemak middenmaank aal dit gedou. Ze stak ook wat spril òf bie de prachtege orchideeën, dij Kootje bliekboar kweekte. Mor de man haar der op dit moment gain slinger aan. Hai keek bunzelachteg noar Katrien Datema. Dubbeldam keek om zuk tou. Hai kon zuk veurstellen, dat de man hier in ale rust zien waark dee. Alles in zien aigen tempo en mit laifde. En nou was e op biesterboan. Nou was der wat veurvaaln, dat hom slim oet lood brocht haar. Ester nam Katrien Datema mit noar n rusteg stee. Ze wol eerst nog wat sputtern, mor luip mit. Dubbeldam ging op n poar lege kratten zitten. ‘Ik bin Harry Dubbeldam en doe bist…?’ ‘Ik bin Ko en ik waark hier. En nou komt noeit weer goud. Nou krieg ik veurvast ontslag. Haar ik dat nou mor noeit doan….’ Dubbeldam fronste zien wenkbraauwen. ‘Nou, begun mor bie t begun’, zee e geruststellend. Kootje keek noar zien stevels. Dizze stumper was van de koart. ‘Hai haauwt mie over n bult en den gaait e noar mevraauw Stallinga en den krieg ik ontslag. Zo zelt veurvast goan.’ ‘Woarom krigst ontslag?’ ‘Ik haar doar ook niks te zuiken. Ik mout dat ook nait doun.’ ‘Wat most nait doun?’ ‘In keuken kommen en den bie de slik zitten. En wat ook zo dom is. Ik heb de leste keer mien stevels nait oetdoan. En den wordt e gek in hakken.’ Dubbeldam kreeg de smoor in. Wat was dit nou weer, docht e. Hai zat mit n simpelmans in n kas vol bloumen en planten te proaten over niks. Kootje ging deur, zien verhoal was nog nait oet. ‘Wel wordt der gek in hakken Ko?’ ‘Mastland vanzulfs. Dij zel mie griepen en den krieg ik ontslag. Ik heb wat vonden, dat van hom is. En eerlieks woar, ik heb t vonden en nait metnomen. t Lag der mor zo en dat heurt in keuken. En as Mastland dat heurt…’ Hai schudde zien vogelkopje en leek van de wereld. Ester kwam weerom lopen. ‘Kootje het in toen wat vonden. Ik denk dat we der beter mor noar toulopen en hom den geruststellen. Hai is schietensbenaauwd.’ Kootje bleef zitten woar e zat. Datema, Ester en Dubbeldam luipen noar boeten. Katrien wees noar n platte glasbak. Dubbeldam keek. Middenmaank de jonge sloaplanten lag n veurwaarp. t Was n boetenmodel stoalen deegrol. Hai glom der over. Dubbeldam keek Ester aan. Dij keek weerom. Katrien Datema nam t woord. ‘Ko is bang voor de kok. Mastland is een tiran in de keuken en Ko is een onverbeterlijke snoeper. Mastland duldt niemand in de keuken, maar Kootje kan het niet laten. Nou heeft hij dit ding gevonden en is hij bang dat Mastland hem er van verdenkt. Maar ik weet zeker dat Ko, dat niet doet. Ko snoept van het ijs en de koekjes en snaait een sinaasappel. Zijn grootste misdaad is dat hij dan met zijn modderlaarzen aan, het paleis van Mastland binnenbanjert. En dat gaat die bruut door het lint.’ Dubbeldam was al aan tillefoneren en bestelde n poar techneuten. Ester nam Datema bie aarm en brocht heur op vaailege òfstand van de kas. ‘Wie willen groag mit meneer Mastland proaten. Kom, den wil ik ook eefkes mit modderpoten op zien schone vlouer rondstrunen’, gromde Dubbeldam Ester begon te laggen. Datema zol zich mit aarme Kootje bezeg holden. Dubbeldam en Edens stapten achterlangs de keuken van de Olderman State binnen. De keuken was vlekkeloos, mor zunder Mastland. Woar ze ook keken en woar ze ook vruigen. Mastland was nait verschenen op t waark. Ze keken mekoar aan. ‘Veur ale wizzeghaid doun we n opsporingsbericht’, zee Dubbeldam. ‘Messchain is e wel toes en het e zuk versloapen of is e zaik’, zee Ester Edens nuchter. ‘Is ook weer zo, den kennen we doar ook weer achteraan kaggeln. Wie blieven aan t runnen en vlaigen, mor kommen gain steek wieder. t Wil mor nait opschaiten.’ ‘Flipje gaait op zuik noar Mastland en wie blieven hier nog wat omswindern. Kieken wat de boys moaken van dij deegroller. Zol doar n bats mit oetdaild wezen? Zo knal, in t elegante nekje van Vera?’ Ester Edens vuilde onwillekeureg aan heur elegante nekje. Ze kon zuk der wel veur schudden en perbaaierde de gedachte weg te kriegen. Per slot was ze ja n stoer wief bie de plietsie. Dat vond Dubbeldam ook. Was ze mor zien stoer wief….. Hai belde mit Flipje en stuurde hom op pad. Mit de opdracht elk haalf uur te bellen. Bie de balie vonden ze Dina Stallinga. Deur noar heur kantoor ston open. Zunder wat te zeggen luipen ze bie heur noar binnen en vertelden wat der gebeurd was. Ze nam t votdoalek op veur aarme Kootje. Op de vroag wel Bertil was, kon ze nait antwoorden. Dizze vraauw wist nait wat heur overkwam. Heur doagelkse gang van zoaken was n toezeboudel. Aalgedureg twij van dij potgeerten over de vlouer. Flipje meldde zuk netjes op tied. Mastland was nait toes. Dina Stallinga wuir grammieteg. ‘Hai is hartstikke goud in zien waark. Hai is klasse, mor hai dut net woar e zin in het. Regels gelden nait veur hom. t Is n misselke klier. Ik zal van der Velden bellen, den zel dij der wel weer veur opdraaien.’ Ze pakte tillefoon en toetste n nummer in. Van der Velden wist ook nait woar e was. De man was evengoud foek, dat e nou veur de zoveulste keer opdroaven kon. ‘Heb je bie touval ook n personeelskoart woardat n pasfoto van de maestro op zit? Of aans wat. Ik denk dat we ondanks alles, meneer mor ais vroagen mouten, woar dit aal goud veur is.’ Stallinga hoalde n koart oet n loa en gaf dij aan Dubbeldam. Hai keek der noar en verknuurde hom dubbel en stak hom in buuts. ‘En den dit nog even. Bo het ale bewoners vroagd noar zo’n disc speulder. Gainent van de bewoners het zo’n ding.’ Hai knikte en luip weer noar boeten. De techneuten stonden aal om kweekkasje en keken noar de sloaplanten. Aine ging veurzichteg mit n kwastje over deegroller. Aander luip mit n schienvat rondjes op zuik noar nog meer vrumde dingseghaidjes.
Vos zat plat op t gat op n buro en haar zien neus in de pepieren. Mit zien vouten trappelde hai n ritme, dat aargens tussen bossanova en tango in zat. Vos kon hail nait daansen, docht Ester. Den zel e wel gewoon trillemientjes hebben zeker. Dubbeldam spookte nog aargens rond. Ze haar gain flaauw idee woar. Flipje luip mit de borst veuroet rond. Hai was inschoakeld bie belangrieke zoaken. Schiet aan pubers, dij zunder achterlichtjes reden. Hai was achter Mastland aangoan. Ester schudde ale formulieren en versloagen op n bult. Dubbeldam kwam binnen. Hai haar zuk nait schoren. Och, docht ze. Nou kriegen we zeker dat gedou weer. Ze heurde t hom aal zeggen. ‘Ik scheer mie pas weer as dizze zoak oplöst is!’ ‘Wat is er te melden over onze Vera?’ ‘Ze is dood.’ ‘Flipje, hier kommen.’ ‘Wat hest veur nijs over onze topkok?’ ‘Ik bin noar zien hoes reden en doar heb ik aanbeld. Der dee gainent open. Dou heb ik bie de buren net zo laank op bel drukt, dat der aine mit n vergrelde kop opendee. Aalmoal appartementen, mit van dij kakfiguren. Ze hadden Mastland nait zain en wollen zuk der ook nait mit bemuien. t Was n klier van n kerel, Zo wer t nait zegd, mor dat kon je aan alles vernemen. En dou heb ik t bericht veur opsporen opgeven. Der wordt noar hom oetkeken.’
Dou ik heur ontdekde, waren ter nog mor vieve. Dij kon ik nog schoadeloos verwiedern in zeg mor, twij minuten. Ain moand loater waren t wel vieventwinneg – doar haar ik meer tied veur neudeg. Wat was ik flaauw dou ik op t leste tou geven mos, dat t unbegonnen waark begon te worden.Nou mos ik der echt aan geleuven – veur d’aldereerste moal nam ik de grode stap en kocht n deuze mit nephoarkleur – nr.R49 night-red. En ik bin mit grieze hoaren en al der intrapt. Niks griesdekkend – t gries is nou day-red. Nait allinneg kop mit hoar veraanderde. Stoareg aan leek mien lief wel votstapt uut n schilderij van Rubens en n beetje aansloagen docht ik, joa alles aan butenkaande kin ik wel hoarschaarp in t snötje holden, mor wat binnen de unzichtboare gebreken? Lös van dij twijjoarlekse vraauwelkse servicebeurt aan bovenkaande en dij viefjoarlekse vraauwelkse servicebeurt aan underkaande wol ik nou persé waiten of de heule binnenkaande nait s even deur meulen mos. Woarom gain LPK veur t lief – net as n APK bie mien auto. Dij ridt aaltied zo as wie groag willen dat e ridt, mor wie kennen ook nait zain of dat de remmen versleten binnen of dat diezelslaangegie dichtslibd is. Dus mien drieste kaande belde d’alderbeste dokter van Veendam en Ommelaand veur n oafsproak. Ain dag loater zat ik tegenover hom en ik begon uut te leggen dat ik gain preblemen haar mit mien rubensliefie moar doarentegen muik ik mie zörgen om mien blouddròk, binnen mien oaders nog wel wied zat, mot ik gain gelesterolpillegie en slik ik nait te veul veur mien bloudsukerspaigel. Ik haar t gevuil dat e n bedie dörms zat te gnivveln, mor hij pakde zien blouddrokmeter en ik docht – o nee hè.
Hai zee – nee hor, hest n blouddròk van n jonge maid. Dou mos ik ain bedie dörms gnivveln. Ain dikke nale bie laboratoriumdainst tapde 5 van dij buuskes bloud uut mie en dat was heul heldhafteg van mie, ik bin n dikke schiet-in-de-boks. Vaar doage loater belde d’assistente van d’alderbeste dokter van Veendam en Ommelaand, uutslag: Zo gezond as n vis. Zo gezond as n vis! Niks oaftoakeln – ik bin aan t noariepen! En gainaine kin ja votlopen veur t vòlhoamertje veur n poar pokkens en mezzels. Ik wait dat r heul veul ellèn is op ons pronkjuwail van n eerde mor toch…. Vanmörgens trok ik mien gedien open en t zunnegie knipoogde wel doezend moal noar mie op waggels in t woater van ons gruppeltje veur t huus. Lutje vogeltjes kwedelden deur mekoar noar mekoar, luder din dat dij klaine liefies der uutzain.En ik docht bie miezulm – wat n wonderschiere wereld!!!
Gaf d’Almachtege in aal kampen en gevangenizzen ok kracht noar kruus? Was dizze vervolgen n gevolg van t joarenlaank ‘anti- semitieze’ denken, zoas dat zölfs in onze, mor ok in Duutse kerken predekt wer? n Koppeltje Jeudse Farizeeën en Sadduzeeën haren meer as twijdoezend joar heer Jezus aan t kruus noageld. Was dit meschain t vraibraifke, dat aal jeuden vogelvrai muik? Maggen n hail volk doch nait over ain kame scheren. As we kieken noar aal spreekwoorden en taimkes, dij over jeuden goan, din haren lu in loater aiven der gain hoge mutse van op. Zel t altmoal pikanteghaid wezen, omreden we zo over t oetkozen ‘volk van God’ proaten? Binnen ze mit al heur lozeghaid slag om slag weer te loos of? Doch gain reden heur noar t levent te stoan. Elk kind over gruppe wis in t begön van oorlog ja al, wat t leger mit heur veur haar. “Pas mal auf, sonst gehst auch durch die Kamine!” Schösstein muik in dij tied overuren!
Oet: “Dij t dut mout t waiten” , n verzoameln van Dr. Jan J.Boer, heb k der n stel oetlicht.
Bist nog stommer as Bileam zien ezel. (Dij kon teminzen nog proaten)
Hai het n board as n ol Jeude. (Het zoch n poar doage nait schoren)
t Liekt net n swien in n jeudenhoes. (Paast nait, t liekt naargens noar)
t Is net of der n Jeude verropt is. (Ziet er chaotisch uit)
Mit jeudenhemelvoart ( mit Sint Juttemis )
Dat gebeurt er as n jeude spek et. ( Dus nooit )
Da’s n Jeudenstreek. (Kin je van n jeude verwachten)
Wat geft n dooie jeude om n steek. (Wat kin mie beuren!)
Dat is Jeudenspek. (Sekoadelapke)
Doar kin gain Jeude t laggen om loaten. (Elk lagt zoch buutse oet )
Doar snieden ze joe noar de Jeudenwet. (Teveul betoalen )
Gaauw, help, der zit n Jeude in t daip. ( Dou mor trankiel. Hai verzopt ja nog nait)
Hai bakt t weer aan nkaander mit Jeudenliem. (Spije)
Hou komt n Jeude aan loezen? (Vanzölfsprekend = proaterij, dus laster )
Jeude jeude ribzak, wat hestoe in knipzak. (n Haalf kan jenever en n sloatje tebak.)
Jeudenswait is betuun. (Is zeldzoam, hai is ja laiver koopman)
Jeuzeln as n ol Jeude. ( Kloaglek jeremiëren)
k Haar nooit docht, dast zo’ n ol Jeude wast. ( Wis nait dast zo gemain wast)
Kloagen as n aarme Jeude. ( Ongleufwoardeg haard jeuzeln)
Mit Jeudenhemelvoart. (Mit St Juttemes =nooit)
t Is net ofst n Jeude vermoord hest. (Wenneer je veul klaaingeld hebben)
t Liekt hier net n Jeudenkerk. (Deur nkander proaten)
Twij Jeuden waiten, wat ain brille kost. (zolaank der n aader bie is, binnen ze t volsloagen aineg)
Ze komen der op aanvlaigen as Jeuden op n dood peerd. (Elks wil d’ eerste wezen)
Nait bepoald n verzoameln, dij ons in n goud daglocht zet, mor veur dij tied meschain wel verheldernd. Doarbie binnen oetdrukkens as: Da’s n jeudenstreek; Doe bist ja n dikke jeude; Zuik veur dat waark mor n jeude; en t bekende : boesjeude, woar n bult kinder mit bange veur moakt binnen, omreden zie om veuraal nait bie t woater van n knoal of wieke komen, nog aaltied in zwang.
Wie haren noa t bewustworden, wat t volk van God leden haar en ons aigen aandail doarin, wel n hailebult goud te moaken! Heurden Arrebieren schienboar nait, dij om t haardst ruipen dat volk in zee te willen drieven. Wazzen t van dij liedzoame Jeuden nait aaldoags, dat ze heur mit hand en tand verdevvendaaierden tegen aal dij heur tenoa komen wollen. Jeuden loaten heur noa d ‘holocaust’ nait mer as willeg slagtovver noar slagtbaank laaiden. Hebben deeg leergeld betoald. Zellen nou alles doun om zokswat in toukomst te veurkomen. t Zwoar bevochten laand zellen ze tot leste snok bewoaren veur t aaigen volk. t Beloofde Laand hebbn ze docht k zo langzoamerhaand wel verdaind. Nou Arrebieren endlek in smiezen kregen, dat ze t ‘Laand van Melk en Hunneg’ aivenlaank onnut haren liggen loaten, as weerdeloos haren beschaauwd, gunden ze t aan dij nijkomers oet ‘Verstrooien’ vervast nait. t Moggen van olds heer din bruiers wezen, mor doar dochten ze nait meer aan. Toal van eulie in boom, sprekt meer tot verbeeldens. Lu denken ogenschienlek, dat deur dat gezoamleke schuldgevuil meschain n haile bult Jeudse drèllen plat streken worren? Zain doardeur bliekboar hail wat deur vingers, wat we aiglieks nait in odder vinnen. Nait dat we t aal goudvinden mouten wat Jeuden oet ‘liefsbehold’ bie toeren oetspoken, mor wat gevuil veur heur situoazie zol os nait misstoan.
Geert Moatjes zit ien e schaar van de grote kestanje, achter ien e tuun. Hij kan metdraaien, met de wiezers van de klok, en hij kan de klep van zien pet wat sekuurder antizun zetten. Zo komt e de onverwachtse hittegolf ien april wel deur. Noast m op e grond stijt t theebred met n glas wotter en de kraant van guster. Harmke, zien vrouw, het m op t hart drukt gien pils te drinken bij t lezen van de kraant. “Bij t consumeren van t doageliekse nijs moet je nuchter blieven, t nijs zölf is al zat!” is heur stelling. Geert is gien snelle lezer, doarum leit e voak n poar doagen achter. Zo kan e wat nijs nuumd wordt (Alphen aan de Rijn, Baflo, minder Meerstad en JC) nog ies herkauwen, is ok beter veur de spijsvertering. Zien stoelgang is doch al niet zunder knelpunten en as e deur TV, krant en Haarm Proatjeboksem in ien keer bijproat wordt, kan e wel op e pot zitten blieven. Noa elke pagina nemt e n slokje wotter, leit de krant op e stenen noast zuk en kraabt zuk even achter de oren.
“t Is toch wat…”, mompelt e, kriegt dan n dreumerge blik ien e ogen en dwoalt vot noar de “plek des onheils”. Dan lopt e zo mor zölf ien t winkelcentrum van Alphen, zigt ieniens n rastakop ien Baflo of voart bootje bij n landhuus ien Meerstad. Asmits zit e zölfs ien e Arena, vergoadern met de ledenroad van Ajax. Ieder bod as hij zien mond open doen wil om t verlözzende woord te spreken, is Cruyff höm veur. Dan mor de pet weer rechtzet, de volgende pagina derbij, zit e binnen de körtste keren ien Libye of Bahrein. Nou, met dizze stoefmoand april kan e zuk wel n beetje veurstellen hoe t doar ien e woestijn wezen zal. Dat die lu dan nog energie hebben om mekoar te bevechten, t zwit lopt je ja zo al van e kop of, ien stroaltjes… t Is aans wel wat met dit nije kabbenet, denkt Geert. En aal die mooie proatjes van Rutte & Co… As je vrijdags kieken noar t gesprek met de minister-president en je kniepen je ogen wat dicht, verdold, dan begunt die Rutte woarachteg al as twee druppels wotter te lieken op zien veurganger Balkenende. Mooi proatje zus, schiere babbel zo, mor de lu ien e socioale waarkploatsen bennen de pineut, veur de soldoaten die noar Afghanistan goan blift der niet iens n geweer over om ien e lucht te schieten en de grui van de plietsie is net genoeg om de lu op e Ofsluutdiek te bekeuren die 130 n snelheid vienden veur zoezen en zemeltoeten. En aal dat gedoe met die Wilders en zien toneelmeester Moskowicz, dat is doch ok allenneg mor bedoeld veur de Telegraafbühne….. Woar is de tied bleven van Joop en zien “twee dingen” en die lutje admiroal Piet de Jong die ze n stoof onner zien voeten schoven, aans kon e niet over de vergoadertoavel ien e kabbenetsruumte hènkieken… En nou heb je die Bleker weer met zien grode agrarische mond. Hebben ze bij t CDA op t peerd tild en dat vindt die Grunneger nou zo spannend dat e ten koste van hiel wat noatuur op dat peerd zitten blieven wil… En dat mag wel, zeggen die gedogende PVV’ers, zo lang as jim dat peerd niet achter onze woagen spant en zo lang as jim sekuur doet wat wij souffleren…. Gien Haringvlietdeur op n kier, de Ecologische Hoofdstructuur blift n goatenkees en die 100 miljoen veur die tweede JSF, nou toe dan mor, ok al bennen we t doar niet met eens! En neem nou die pronkeboon van n Verhoagen, komt rusteg met n nij kerncentroaleveurstel asdat der ien Japan niks aan t handje is… “Joa, mor dat overkomt ons vanzulf niet…” Wat n arrogantie! Geert dreumt al weer noar d’aandere kaant van e wereld en zigt ien Japan n huzenhoge golf op zuk ofkommen. Hij doet ofwerend n aarm omhoog en zet zuk schoor tegen de kestanje. Dan heurt e de stem van Harmke: “Wat is jim nou aan t oefenen? Is der n stee vrij bij de teneelclub? Die kestanje die kriegt jim doch niet onnersteboven…..!” Geert loat zuk weer deel zakken op e stoel en pakt zien glas wotter. Ok dat nog, léég….
Overhaid zaag t veur waarklozen as weldoadeghaid mor groter hel was der veur hìnstuurde lu dou nait tot deelvalens tou ontginnen mit sikkom niks te vreten, hebben zai as daaier ien hel van Jipsenhoezen zeten
ien oorlog zaten honnerden jeuden ien t zulfde kaamp dij haren om te overleven haildaal gain schien van kaans werden ofvoerd as vij; om haals brocht ien Duutse laand kwammen nooit weerom; oetmoord deur noaziehaand
noatied konden gojen t lieden der ofreageren deur wroak en mossen laandverroaders der bouten veur heur verroad veul hebben dij minne lu op heur beurt mouten deurstoan eer zai mit schaand beloaden weer noar hoes moggen goan
op stee is nou nog ain olle keet over dij der stait te vergoan noazoaten van slachtoffers doun der wel ais kieken goan zuk ofvroagend hou of aal dat onrecht het kinnen bestoan komt noawas der mainsttied bot aansloagen weer vandoan
Roeten Aa, bos, fietspoaden, eerabbel- en roggelaand toeristen zain Westerwol nou bloots van schiere kaant klaine man huift der gelukkeg nait meer as dou te lieden en overhaid het t vannijs drok, nou mit aanleg van netuurgebieden
t kaamp, nou n bos, staait al joaren nait meer op koart mor overhaid wil Westerwol weer terug ien olle stoat dij aine dichtspiekerde keet staait der nog verröttend te verblaiken mor gain mins schient van t kaamp nog wat te willen waiten
t is makkelk en schier dat tieden nou veul beder binnen en lu hier midden maank netuur vekaanzie vieren kinnen mor dou der denken aan dat as ie t gebeurde ontkennen willen of kleuren t lieden dat doezenden ien dit kaamp dou leden vannijs kin gebeuren.
Vroger, n joar of sesteg leden, is ter ais n koatje van dörp moakt van lucht oet. Sentrom staait ter ien swaart-wit op mit kerk, kroug, gemaintehoes en luddek börgje boven ien beeld. Dat koatje hemmen wie noa laank zuiken vonnen op n rommelmaart ien n stad wat wieder vot. Is ainegste koatje, en n hail schiere ook, dat ter ooit van dörp moakt is en no hemmen wie hom. Ien tied is ales veranerd. Gemaintehoes is nou n dubbeld woonhoes. Kroug staait aal tiedstieden leeg. Ons hoes staait n beetje noar veuren tegen kerk over en ie kinnen ziedgevel en dak goud zain. Kerkplaain nummer 6.
Tussen hoes en kerk stoan twij minsen, n man en n vraauw, te proaten. Auto veur deur is van veurege aigeners. Dij woonden der dou krekt. Ien dat hoes brochden ollers heur zès wichter en n jong groot. Ien hörn van ale koamers slaip wel n kwoajong, heurden wie ais van n lougster. As ie no deur t hoes hìnlopen kinnen ie joe nog veurstèllen hou of dat was. t Kon amperaan. Ien 1999 begunden drij dochters te proaten over heur pa en hou dij zien aigen wichter nait òfblieven kon. Aner drij wichter en jong waren glìn ien hakken west dat ter over proat wer, dij wollen ja nait dat anern der wait van kregen. Nee, gainain mog t waiten vanwegens schande ien dörp, nait om heur moeke en ook nait om heur pa. Mor kwoad was aal steukeld en t werren duustere doagen veur t volk. Kerel, dij vroger soldoat west haar, besloot op n bidderlieke menaaier n ìn aan schande en straf dij op hom òfkwam te moaken. Dou dainders hom hoalen kwammen en op deur stonnen te beuken, runde hai bie trap omhoog noar zoller en gooide hom, kop noar veuren, tou bovenroam oet omdeel. Meer dood as leventeg wer hai òfvoerd noar zaikenhoes en zulfde daag nog haar hai ter tou doan. Paardie lu ien t dörp waren doar ien tied nait raauweg om; anern mainden dat wichter der nooit gain proat over holden haren mouten. Mit tou tied oet kommen van dizze kerel was vree ien dörp zekerwoar nait weeromkeerd en ook was ellèn van dij misbruukte wichter nait over. Kiener binnen tot op dizze daag verdaild ien zulfde twijspaalk as dörp. Van dood oaf van heur pa hemmen drij wichter van bruier en zusters en n kobbel lougslu verwiet kregen dat ter bloud aan heur hannen bakte omreden zai haren proat. Schoal is veur aiveg oet evenwicht. Wedevraauw het heur leste vief joar ien rolstoul op onnerste verdaipen deurbrocht. Dat haar nait makkelk west. Benoam nait omreden ales ploatsvonnen haar boven heur kop, onner heur dak en op plaain veur t hoes. Der wordt zègd dat zai n hail oarege vraauw west het en dat hemmen wie ook wel vuild. Dou wie ien 2009 t hoes veur eerste moal bekeken, stonnen heur spultjes der nog. Tot aan hoarspèllen op bozzem tou noast petret van aal heur volk. Mor dat aigenste volk kon t deur dij drokte ien femilie nait opbringen hoes leeg te hoalen. Vremd genog stoan baaide grafstainen op kerkhof even boeten dörp der schier bie. Ronnom bluien blomkes.
Hou zit dat mit t woordje wad? Is wad t eerste woordje dat Nedersaksisch is, omreden dat Romeinse schrieverTacitus t woord Vada bruukte veur n fort ien t nat. n Vadum waas wel n deurwoadboar gat woar nat gruinlaand omzat. En ook is vadum verwant aan wat wie ‘wad’ nuimen, mor ‘wad’ is n woordje dat -nihil obstat! – pas ien 14 aiw ien t Nedersaksisch zat
Op n mörn in maai loat ik mien Drentse Patries oet. Ken je zukse honden? Mögen geern joagen en lopen aiveg en altied mit snoede over grond te snuvveln. Veur n hond schienen geuren n soort kraande te weden. Mit ain keudel –schietensvol nijs- gijt der n wereld open. Zo loop ve dij mörn, zai dus roekend en ik kiekend, mit ons baaident laangs fietspad. Komt der ons n vraauw op fietse tegemuide. Ik wol moi zeggen en deurlopen, mor zai holdt ho en stapt òf. Kikt wat nusterg oet ogen. Hef boudel n beetje in toeze dut mie. ‘Mag ik joe wol wat vroagen?’ zee ze. ‘Tou mor’. Mainsttied zeg ik der den achteraan: ‘k huf ja nich te heuen’, mor dat begript nich elkenaine. ‘Wollen ie wol mit mie traauwen?’ vragt vraauw n Oomke van mie –al joaren oet tied- schoof op zukse momenten altied zien pedde wat noar achtern en kraabde zok even kont. ‘Dat is n beetje stoer, want ik bin al traauwd’ von ik oet. ‘O’ zee ze en wui even stil. ‘Mor as ie nich traauwd wadden zollen ie den joa zegt hebben?’ ‘Joa wizze’ zee ik. Beter ja wat te roem den te zuneg. Ze stapt weer op. Bie t votrieden zegt ze nog over scholder: ‘As ik joe ankom moal weer zai, mag ik t den weer vroagen?’. ‘Dou mor rusteg heur’. Vraauw fietst mit moudveren umhoog wieder. En mien Drent en ik lopen deur.
Zai roekend en ik kiekend. Baaident benijd wat ons dizze dag nog meer in de muide komt. Mokken wat mit bie de weg.
Vaaier grode kinder van boerenkinder zitten in Sushibar in Amsterdam en eten nigiri zalm en maki japanse omelet (Wat eten ze? Nooit van heurd. Ollen wol? Nee ook nich) Vaaier proten en proten en binnen nkander noa Vrouger wordt as shashimi fileerd Gold en goie herinnerns baiden zuk as aaier van zalm op n stokje aan en wat stoer vaalt kropt as n heureg genoatje van bord op bred Mit vroagen, nippen en lagen lasken ze vèr en daip mit wieder. En noa n smokje en wat boegen waaien ze tied weer in gèt laange liene mit vaaier winden deur.
Vot noa d’oorlog wazzen der waaineg zwemboaden. Jongs en wichter mozzen zok behelpen mit plazzen en graachten. Zo ook in Mewolle –Oldambt-. Swinters was t aans. Iesverainen “Aigen Kracht” lait dìn n groot stok gruin laand vol lopen mit wotter en dìn kon je noar haartelust scheuveln! Bìn joaren lid west, omreden dat der in Scheemde allain op graachten meugelkheden wazzen en as t echt n strenge winter wuir: op t Zieldaip en zukswat. Dìn was t veur mie even noar Meulenstroate en bie stelmoaker Kiewiet de scheuvels onder. Over t daip noar d’iesboane…. Wat wil je meer! Zoas k al zee, zummers, as wie geern zwemmen wollen, dìn was der in de dörpen waaineg veurhanden. Wie muiken dìn n soort staigertje bie n boerengraachte en sprongen doar vanoaf t wotter in. Laggen, gieren, brullen! De ain dee t nog roarder as d’aander en as der n moal n zwemboksem in t wotter achterbleef, was t hailndaal feest! In Mewolle konden ze der ook wat van! Op n mooie zummerdag haar ik fietse pakt en muik n rondje Mewolle/Oostwold. Bie boerderij van Hermans Diekstroa was t n gedounte van jewelste. Wel twinteg jongs wazzen in de grode graachten bie de heereboer aan t doeken en springen, dat t n lust was. Even kieken, docht ik. ‘Moes’, dij bie mie op schoule zat, was der ook. “Mag k ook mit doun?” “Joa, woarom nait” was zien antwoord. In d’onderboksem der veur! Wat n feest! k Bìn vanzulfs nait meer noar Oostwold goan. Der was n hail fien sprokkelg jonkje bie mit wit hoar…. k Zel hom nooit meer vergeten. ‘Lutje Jampie’, zoas de jongs hom nuimden, kon der gain genogt van kriegen. Hai ston nog nait weer op wale, of hai dook der al weer in. Wat n rad ventje! En elke bod, as e boven kwam, haar e n swaarde snoetje en zien witte hoar zat vol mit eendekreuze! k Heb meer noar hom keken, asda k zulf zwom!
Aal mit aal zo n viefteg joar leden….. nooit meer wat van hom heurd of zain, totdat k bie hoes kwam (oafkeurd) en oet verveelndeghaid begon mit verhoaltjes schrieven. Via n tip eerst op Dideldom en van doaroet op KreuzeKeuze….. Al hail wat joaren mien stokjes opstuurd noar Jan Blaauw… Soamen mit Henk de Weerd oprichter van KreuzeKeuze…. Op n oavend van de Historiese Verainen Scheemde ston e opains veur mie en stelde zok veur. “Jan Blaauw!” “Van Kreuze?” vruig ik. “Joa”, zee e en geliek zag ik t jonkje mit zien witte hoar, gruin van de eendekreuze weer veur mie bie de graachte van Diekstroa’s boerderij…. “Komst toch nait van Mewolle?” was mien vroag….. “Joa, doar bin k opgruid!” Soamen mit Henk de Weerd startte hai joaren loater de sait: KREUZE KEUZE!! Touval…….? Dij t wait, mag t zeggen. Jan, bedankt veur dien waark aan datteg mooie Kreuzes! t Gaait die goud…! En veur Bert: veul sukses en plezaaier aan nog ais datteg?
Mien eerste verhoal in t Grunnegers lu, huil laank leden beurd. t Was in tied dat n bepoalde boetenlaander docht dat hai ons boas was. Wie waiten aalmoal wat doaruut votkommen is. t Was n hail gevoarleke tied mit onderdukers, verduustern en gevoarleke dingen dij oet locht kwamen. Nait dat dij dingen te moaken hebben mit t verho-al, mor t geft wel aan in welke tied dat t gebeurde. Kinder binnen nou mondeger, mor in tied van Marietje was dat aans.
Marietje was n aarbaiderswichie en zat in twijde klazze van de loagere schoul. Ze druig n brillechie, haar veur heur zwakke enkels hoge schounen aan en was slim verlegen. Ze zat mit heur zeuven joar, allinneg op d’eerste baanke van leste riege. Op n mörgen, Juf Wildeboer wol net aan rekenles begunnen, mos t wichie huil neudeg. Tegenwoordeg lopen kinder zo mor de klas oet. Vrouger was dat aans. Je moggen mor nait veur elke klap-scheet vot. Mor van Marietje was t echt gain klapscheet. Dat verzeker ik joe. Zoas k al zee, zai wollen net aan gaang mit rekenles, dou Mariet-je heur vinger opstak….. Juvver zag t nait. Ze kon lochem hoast nait meer inhollen. Kreeg ‘n rooie kleur en stènde. Juf Wildeboer keek op. “Ja Marietje?” “Juf, ik moet zo nodig, juf!” Groot en donker ston juvver veur de klazze. Achterste noar de waarme kaggel. Dat was gewoonlieks heur menaaier om kinder in de goaten te hollen. Donkerbroene ogen keken Marietje aan. Marietje vuilde zuch aal klaainer worden. “Hou nog maar even vol,” zee juf. “het is zo pauze.” Ze haar gain genoade. “Mor juf…, ik…., ik….., ” stuttjede t wichie. Och, mien God, docht ze, nou het pa nog zo dulek zegd: “Nait vergeten, ast noar t huusie moust din gaaist vroagen: Juf mag ik naar achteren want ik ben zo aan de……” ‘Wat was dat woord nou, ze wos t nait meer.’ t Gezichie wui zo meugelk nog rooier en ze kromp in mekoar. “Mor, Juf” begon ze vannijs, ale ogen van kinder in klazze keken noar heur. “Maar Juf, ik ben, ik ben….. , zo aan de poeperij!” ‘t Hoge woord was deruut. “De wat?” zee Juvver. Heur ogen wazzen nog donkerder as aans “Zo-iets zeg je niet, Maar ga maar gauw.” gniflagde ze. Dou Marietje de klas uut luip en deure dichtdee, zo vlug as mor meugelk was, heurde ze achter zok d’ haile klazze brullen van t laggen. Troanen luipen in twij stroompkes over heur wangkies en ze dee zok zulf n belofte. “As ik loater zulf ooit kinder krieg, leren ze van stond of aan Neder-laands!”
Ik vind dat ze geliek haar. Joe ook?
n Verhoal uutLevensfase Vll, De Toal van Mien Moeke. Twijde druk
Mien ol heer zee t aaltied al. “De eerste honderd joar kin je t mainste beleven”. En geliek haar e. Nou wie wat older worden vaalt mie voak op, dat mìnsen laiver nait over veraanderns proaten willen. Zie zeggen din : ”Ach t zel mien tied wel uutdainen” of : “Man over zo veul joar jeuken mie de koezen nait meer”. Zie bedoulen doarmit, dat ze laiver hebben dat alles bie t olle blift. Zai zain as n baarge op tegen veraanderns en nijmoodse dingen, woar voak ook nog weer n bult waark aan vastzit. Zo ook bie ons in t appartementsgebaauw. n Tied leden was der deur n onhandeghaid n beheurlieke schoade ontstoan aan de vlouerbedekken in de gange van ons gebaauw. Volgens de doames-bewoners was t nou gain gezicht meer en t bestuur mos mor es kieken of ze doarveur n oplözzen vinden konden. Nou lag dat klaid der zo langzoam aan 10 joar in, dus bewoners harren mitmekoar wel zoveul bie mekoar spoard om n nij tapijt te kopen. Mor ja, wie bint zuneg, dus wör der overlègd, wat ons financieel t beste pazen zol. En doar begon de ellende…..! Zet mor es acht families bie mekoar en perbaaier din mor es om neuzen de gelieke kaante op te kriegen….! Het leek wel “n Poolse landdag” zo’n gekoakel was t. Veurstellen gingen van grote en klaaine netuurtegels noar allerhande kleuren vlouerbedekken en aan t ìnde van de vergoadern was der nog gain ainstemmeg besloet. Veurzitter zee, dat hai bliede was, dat alle bewoners muite nomen hadden om mit te denken en dat bestuur alle aangedroagen veurstellen in beslissen mitnemen zol. Tevreden ging elkenain noar hoes. Ik mos nog even weeromdenken aan n old leroar van mie van vrouger. Hai zee “Inspraak zonder inzicht leidt tot uitspraak zonder uitzicht”. En ook hai haar geliek. ! Oet notulen van vergoadern bleek, dat natuurtegels nait allain peperduur waren, mor ook nog “levengevoarlek”,om reden dat zulfs stroeve tegels bie winterweer glad worden kinnen deur inloop van wotter of snij. En wie zitten vanzulf nait te wachten op gebroken heupen en aandere ongemakken.
Volgende weke kriegen wie schiere nije grieze vlouerbedekken in de gaange, mit n spikkeltje….!
Dat paast nait allain bie ons leeftied ,moar dut ook n beetje “defteg”aan, zèggen doames !!. Volgens leverancier is t tapijt “voelòfsteutend” en” slietvast” en kin ter wel tien joar inliggen…..!
Nou din zain wie wel weer… As ons de koezen din teminnent nog jeuken…..!
Doar zit e, tussen de mensen die vremde goden eren, met n bord gruinte en n beker woater n knappe kerel om te zain hold vout bie stuk gain mens ken hom beproaten en hai zit er nait allain de leden van zien gemainte bennen t roerend met hom ains.
Doar zit e bie ons ien e kerk betrokken en actief veul van zien kameroaden is e n beetje kwiet zai bennen aan t speulen op t voetbaalveld vuilen zich ien kerkbanken wat te veul bekneld mor Daniël holdt vol loat zich nait beproaten al vienden ze hom zo aans as zai ien aal zien doun en loaten
God geft hom meer as hai verwacht wat n riekdom, wat n kracht!
Schreven veur biebelvertoalslag van Liudgerstichten.
Mit zien vraauw en zien baaide jonges was Geert n moal of vaaier mit vekansie noar Itoalië west. Aal noar t zölfde dörpke aan de kust. De leste poar joar gungen ze mit zuk baaiden. Hai huurde doar n mooi hoes mit oetzicht op zee. t Was doar gewoon slim mooi. En umdat e doar non al zo voak kwam begunden lu Geert netuurlek ook te kennen. As e bie de bakker kwam, wör e mit veurrang holpen en in de pizzaria wörden hai en zien vraauw as vrunden verwelkomd. Mor der wör hum ook vroagd wanneer of e non ais Itoalioans leerde. En dus gung Geert op les. n Haile winter. As e de tied kreeg um even noa te denken en as t touvalleg gung over wat of e leerd har, dan kön e al oardeg nuver wat in t Itoalioans zeggen. Dij zummer gung t weer noar t zölfde stee op vekansie. Tied um te bewiezen dat e werkelk wat leerd har. Zien vraauw har um al n moal noar de bakker stuurd um brood te kopen. Noa t buon giorno en una pane gung t proaten ook wieder toamelk goud. Mor hai har netuurlek van teveuren wel bedocht wat of e zeggen zol. Op de daarde dag gungen ze noar ‘heur’ pizzeria. Dou ze der inkwammen zee Geert: “ Buon giorno, vorrei mangare qualcosa”. Ober von t geweldeg. Hai zee nog wat tegen Geert, mor dij begreep t nait en dee net of e t nait heurde. Zien vraauw gung tegenover hum zitten en vruig wat of e net zegd har. “Non, gewoon dat wie wat eten willen netuurlek”. Heur mond vuil open. “Zie denken echt nait dat wie hier n ofwasbözzel of zuks wat kopen willen hor”. “Nee netuurlek nait, mor ik mout toch wat zeggen”. Zien vraauw gnivvelde wat veur zuk hen. Heur bestellen könden ze gelukkeg gewoon oplezen van de koarde. n Dag loater gungen ze noar de supermaart veur wat jam en keze en nog wat zoaken. Bie de kassa zee zien vraauw: “Vroag even of ze der plestieken taske bie döt”. “Ik wat nait hou of ik dat zeggen mout”. “Wat zullen we non kriegen. Hest toch Itoalioans leerd. Wat is der non makkelker as vroagen um zon plestieken puut”. Zie keerde zuk um noar t wicht achter de kassa en zee: “Wost mie der even n taske bie doun?”
Doar muik ze n geboar bie dat veur t wicht bliekboar hail dudelk was. Zie legde zunder mekaaiern n taske op de baand. Mor bie t ofreken gung t mis. t Wizzelgeld was nait noar de zin van Geert zien vraauw. “Most ais heuren”, zee ze. “Ik gaf die vieftegdoezend lires en doe gefst mie van vattegdoezend trugge. Ik mout der nog tiendoezend bie hemmen”. t Wicht begreep der niks van. Zo leekt teminnent.
Zie zee t zölfde nog n moal. Non wat haarder. Zie wees noar t stoapeltje braifkes van tiendoezend in de kassaloa en zee dat ze doar nog aine van hemmen mös. De boas wör der bie hoald. In hail dudelk Nederlands wör ook hum hoarfien oetduud wat of t probleem was. Geert heurde t van n ofstandje aan. Hai heurde hier nait bie. t Ende van t laidje was dat ze nog n braifke van tiendoezend kreeg en dat ze mit heur bosschoppen in de plestieken tas noar boeten luip. Dou ze Geert veurbie luip snoof ze: “Doe mit dien Itoalioans”. Kommende joaren gungen ze noar Spanje. Hai gung nait op Spoanse les.
Op t dörp kinnen zai hom apmoal, ‘Stoetje’. n Klaain rond kirreltje van viefteg joar. Aiglieks hait hai JanWillem. Ainegst zeun van bakker Kloassens. Kloassens is al oet tied en haar n aigen bakkerij. Fijne stoetjes, benoam zien krìntstoet was elk gek op. JanWillem dij as leutje wiesneus mit moeke ien winkel ston, haar dat al voak heurd. Pa gruide as moeke onner t eten zee datter weer ain west was dij snaard haar. JanWillem dij nait proaten mog onner t eten, zeker nait as groten t woord haren, wer doar vranterg van. Hai zol zien pa wel even nittjen. Onner t handjes vollen gloop e noar hom. Here zegen deze stoet ….en .. enne .. ale krìnten …. Wieder kwam hai nait. n Fleer aan kop dee hom van stoul zaailen. n Week loader mog hai haildaal nait meer achter ien bakkerij kommen. Pa was sniemesien aan t schoonmoaken. JanWillem drukte eefkes op n rood knopke. Moeke kwam op n draf mit klanten oet winkel runnen dou pa boudel bienkander brulde. Hai mos noar dokter en votdoadelk deur noar t zaikenhoes. Vaaier vingertoppen kwiet. t Kwam nait meer goud mit JanWillem en zien pa. En no woont hai bie moeke ien n groot hoes. n Nije bakker haar bakkerij overnomen en veur stoet rondbrengen JanWillem derbie. Moeke is oareg wies mit hom. n Hail goie jong mit gain vraauwlubloud, ain dij goud oppaast, zee zai tegen elk. Der wer voak n moal knezen. Aiglieks was t hoes veulste groot. Zai haar heur ienschreven veur n bejoardenwonen stoef noast bejoardenhoes. JanWillem kon din ook mit en as zai ien bejoardenhoes mout, haar zai hom om houk wonen. JanWillem komt aal doag ien bejoardenhoes mit stoet. Hai krigt doar haitied kovvie van wichter. Mainsttied nemt hai wat lekkers mit. t Is aal doag maaljoagerij en juchtern. Benoam Geeske mag hom geern lieden. Geeske is n steveg wicht van dik vatteg joar. Zai woont allinneg ien n bejoardenwonen noast bejoardenhoes. JanWillem nemt heur voak wat extroas mit. Zai kinnen goud mit heur baaid. En dou z’ hom ais ien loop weg stief knovvelde en smokte, vroug zai hom op kovvie. Op zodderdagmirreg zegt JanWillem onner t eten dat hai nog even wat votbrengen mout soavends. En dat t wel ais loat worden kìn dat moeke zol mor op ber goan. Doar is zai nait zo wies mit din no zit z’allinneg. Van dou of aan zit moeke aal zodderdoagenoavends allinneg. En JanWillem mit lekker roek op en schier goud aan bie pad.
Moeke vertraauwt t nait en geft hom n zeggen. Zai wil hom ien gain geval ien kroug hemmen. Mor hai smookt nait en lust haildaal gain draank. Moeke kikt vremd as op n daag domie op stoup staait. Hai wil even stief proaten. Zai heurt dat directeur bie hom kommen was van bejoardenhoes. Dij zee dat Geeske zegd haar dat zai soamenwonen gaait. Mit JanWillem en dat zai doar no leeftied veur hemmen. Dat dit kin zo nait laanger. Doar komt proat van. En bie bejoardenhoes kinnen zai heur zo nait laanger bruken. Wat zellen aal dij oldjes doar wel nait van zeggen? Mit ogen as theeschuddels vuilt JanWillems moeke heur haildaal nait goud worden. Zodderdag onner t eten krigt hai wiend van veuren. Zo’n grode jong, dij mout toch beder waiten, dat hai zol hom schoamen. t Mout doan weden en hai komt deur nait meer oet. Zwiegend haar hai heur aanheurd en op t swilk stoard. Soavends knipt e stiekom achterdeur oet. Aanderdoags smörns is der gain JanWillem zigt moeke. Vergreld krigt zai fiets onner t gat en stoft richten bejoardenhoes. Bie t hoeske van Geeske smit zai fiets ien heeg en boundert achterom. Haauwt op t sloapkoamerglaas en zigt twij verhilderde koppen om t gerdien kieken. Ien t bejoardenhoes stoan oldjes ien tied veur t grode roam van kovviezoal en heuren dat t nait best is en datter ain veur fiets aan noar hoes mout. Moeke let heur aanderdoags vot oetschrieven veur n bejoardenwonen en Jan Willem mag gain kovvie meer drinken ien bejoardenhoes. Geeske is eerstkomende doagen nait op t waark. Gain mins wait woar of zai is. n Daag of wat loader komt domie bie directeur van bejoardenhoes. Geeske is der weer. Dij dreef ien kerkhofgracht.
Ik wait nait hou t joe gaait, mor ik heb aaltied de grootste muite, as minsen mie vroagen, wat veur wensen ik heb veur mien verjoardag. Want loat wie eerlijk wezen, wie hebben ja alles as je wat older worren. En och, n hail bult van dij nijmoodse dingen huiven van mie ook nait zo neudeg. Kinder denken doar hail aans over en noa veul aandringen van dij kaante, kreeg ik dus zo’n handege proatmesien, dij joe de juuste weg wist…..! “Man”, zee mien dochter, “din heb je endelk n goie hulp, zodat je de weg nait meer kwietroaken….” Nou, was dat in t verleden ainmoal gebeurd…. Op weg van Schiphol waren wie de weg biester worden, en waren in de Bijlmer bie Amsterdam wel drij moal bie t zulfde hek laangs komen, veurdat wie in de goaten harren dat w’op n dwoalspoor zatten…. Bie ons in femilie is dat n mooie aanlaaiden om doar joaren loater nog even fienechies over te proaten…. Hou din ook, ik har der laank op studaaierd en noa veul miskleunen lukte t mie om t apperoat te programmeren…..! En dou ging t op pad. De inbaauwde juffrouw…,man man, hou kriegen ze t veur mekoar…,vertelde mie persies woar k hìn mos Jammer was, , dat wie net as aans om de hoaverklap noavroagen mozzen, om reden, dat wie heur nait goud verstoan konden….Mor ja, zai verston mie bliekboar ook nait….! Vraauw har t apperoat op schoot, mor as juffraauw pruit, har ze t apperoat vlak veur de neuze…
“Kinst nait goud zain” vruig ik. Zai har heur leesbrille wel op… “Nee dat is t nait” zee ze, “ik verstoa heur zo slecht….zet dat ding es wat haarder” As zai zowat zègt, terwiel dat ze zugt dat ik baaide haanden aan t stuur heb, kin ik mie toch zo duvels moaken. Je mouten d’ogen toch op de weg hebben. Of nait din ? Deur aal dat gezoes har ik flink de pest in… en dat luit ik ook maarken. Din is zai ook kört veur de kop… en zie smeet mie t ding op schoot…”Hier hest hom bekiek t mor” Ik kon nog net mit muite n parkeerplekje vinden en zette d’auto aan de kaante. Baaide t steert dik…..! Man man, wat n opwinden deur zo’n schieterg apperoatje….en dat mout joe op t goie pad holden ? Toun wie baaide wat òfkoeld waren, zagen wie al gaauw de humor der van in en heb we der nog smoakelk om laagd. Tjonge, tjonge en dat op onze leeftied… D’oard gaait der toch nooit uut…. In elk geval harren wie leerd, dat zo’n apperoat nait alles oplözzen kin. Dou wie soavends loat weer in huus waren, schoot ik doalek noar mien kompjoeterkoamer. In de loa mos nog zo’n oortelefoontje liggen. Nou mor hopen, dat dij paasde…. Problemen zitten voak in klaainegheden. Honderd tegen aine dat t stekkertje nait paast, as je t bruken mouten…Mor wonder boven wonder, t stekkertje paasde in de Tom-Tom…! Probleem oet de wereld.
Hòldst nait van winter zegst doe huverst iezelk, glìn stoppen dien ogen mien handen daip in buus.
Bus ridt nait meer weerom, in waarmte oam van vaasthòlden fluustern wilst doe allìnneg sloapen op baank maank twievelnd duuster wacht ik op beder weer.
Naacht heurt slim kòld.
Bie lichten kropt deu bie mie op bèr mit stainkòlle vouten ik pruif verzichteg veujoar t wordt glad waarm.
Oktober twijdoezendacht…, t is weer zowied. De Senioorndag is start. Verwacht bezuik: zo’n vaaierdoezend man. As mitwaarker van d’organisoatie bin k om acht uur in de Klinker, in Winschoot. Ale dranghekken en aandere ofboakens stoan op stee. t Volk kìn kommen. Mien karrechie van de Zunnebloum heb k stald bie n lanteernpoale zo’n tien meter van de hoofdingang. Vaalt goud op! C-1000 Scheemde ook weer tevree, ducht mie. (hai is sponsor van de oafdailn Scheemde en zien logo staait op t karrechie) Mien waark vandoage is soamen mit twij schonen oet Sodom de infermoatiestand te bemannen. k Heb t weer oareg trovven! Om kwart over negen (roem veur de start!) kommen de eerste ollechies al aanschoeveln…… “Wat doun wie?” vroag ik Abe de Jong, algemain laaider van de evenementenhal. “Deure al open?” Abe twievelt nog wat, mor as e zugt houveul de toustroom al is, geft e ‘carte blanche’. “Kerel, wat al n Duutsers”, zegt Warmtje oet Oostwold. “Dij bìnnen der vroug oetstapt vanmörn! Zai laiver as ik!” Terloops verget e, dat t veur hom ook haalf zeuven was, dat e ziennachtgoud zakken luit…. Bie de info is t al drok. n Man –gezicht wat ofziedeg- vragt woaras hai de stand van de BeeGeeHaa vinden kin. “Twaide pad rechts en dìn ongeveer aan t enne…. As ie hier liekoet goan, goa je veur de Zunnebloumviever rechtsof”. “Sorry, meneer, ik ben blind” is zien antwoord en as e achter de balie langs lopt, zai ik zien widde stok en n gelaaidehond. ,Stief van schoamte rag ik in stilte op miezulf: “Koukop, let dìn ook op!” “Als u hier even wacht, vraag ik zo een van de dames om u te brengen!” Ik mompel nog wat zenewachteg mien excuus en evenm loater brengt ain van mien assestenten hom op stee. Het stroomt mor deur en ik schat zo, dat der oareg meer lu as veureg joar bennen. Mien collegaas hebben zulfde gedachten. t Wordt drokker en drokker en ik wor gloepens nijsgiereg noar n hoop geblaf in de zoal. “Goa ais kieken”, vroag ik ain van de wichter. “t Liekt wel ofdoar wat loos is!” Mitsdat ze mien vroag oetvoeren wil, komt der n mooi zwaart wiefke bie de kroam. “Meneer, mag ik U wat vragen?” Op mien knikken gaait ze wieder: “Is het mogelijk, dat wij een andere plek krijgen? Onze honden zijn erg onrustig. Dit houden ze geen dag vol!’ Op mien vroag wat der mis is mit heur stee ropt ze vertwieveld: “U hebt ons naast de worstenstand van Huls geplaatst!” “Hou kìn je t bedenken”, docht ik en greep geliek in. “Roup Abe even op!” “Attentie, attentie! Wil Abe de Jong naar de infostand komen? Het is erg dringend!” Twij tellen loater Abe: “Wat is der loos?” “Je hebt de BeeGeeHaa naast Huls geplaatst en dat schijnt niet te kunnen”. “De BeeGeeHaa? Wat is dat nog maar es?” “De stand van de Blinde Gelaaide Honden!” zee ik en mit n dikke rooie kop stoof e vot.
n Haalf uurtje loater kwam e trogge mit de bosschop, dat t lokt was……. Noa oafloop bie de stamppot mous in de Boschpoort hebben wie der nogmoals smoakelk om lacht. “Veur de volgende moal goud om denken: BeeGeeHaa is Blinden Gelaaide Hond”! was t advies bie t ofschaaid. Van Bouwie Huiting heurden wie de eerstvolgende vergoadern, dat der bienoa zesdoezend mensken west wazzen! De Duutsers haarn mit heur vievendatteg buzzen t hail Oldambtplaain lam legd! Nou, alweer n joar of wat loater, -zunder de Senioorndag- besef ik wat dat veur Sodom betaikende!! Klinker is vot en der komt gain evenementenhal bie de nije….. Mor toch het volgens mie: t Oldambt wel Toekomst!
En aarg tevreden mit t leven……. Doar docht ik aan zo-even. Sibrand De Gries roem in de tachteg old en wies! Joa, woarachteg…: Lag der bevubbeld veul snij en ies Den was zien taimke: Nou en!! Noa dizze winter kriegen wie eerst weer twij zummers tegen ain winter! En dat te heuren….. was aaltied prachteg!
Wie gingen mit snij weg en as t n beetje mitzat kwammen wie ook mit snij weerom en zo gebeurde t ook. Wie vertrokken zes weken leden vanoaf Eelde. Even n tussenlanding in Maastricht om doar wat pazzipanten in te loaden en om te tanken en dou ging de rais noar t waarme zuden.Wie kwammen midden in nacht aan en maiste winkels wazzen vanzulf dicht. Op Eelde haren wie aal wat onder de körk kocht, want wie haren eerder aal leergeld geven. Wie gingen votdoadelk op t balcon zitten, t was ja nog 22 groaden, en schonken ons wat in. Je waiten ja nait lu, hou lekker dat vuilt, oet dij ol snijpot in ainen in de lekkere waarmte. Ons onderkommen was ja dik veur mekoar, das ja slim belangriek.Noa zo’n laange raais kin je maistieds wel goud sloapen en k wer tegen mirreg wakker moakt deur de vraauw mit n lekker bakje kovvie. Zai haar aal lekkere stoetjes hoald en wat beleg en zun scheen ons in de moaze. Wat n leven! Ik keek ais wat om mie tou en noar beneden en kon mien ogen nait gleuven! Wat zag k doar n mooi wiefke: van boven splinterlieke noakend mit n bos holt veur de deur van jewelste en recht veuroet. Vraauw Paay kon wel inpakken. Vraauw was nijsgiereg woar ik wel zo’n belangstellen veur haar en keek ook even noar beneden en zee: ‘’Joa, juust” Zo muiken wie kennis mit verschaiden lu oet verschillende landen en net zoveul toalen en dialecten. Der was n koppeltje Italioanen dij elke mörgen op heur mooie en dure fietsen aan rit gingen en om n uur of drij weerom kwammen en din dikke lol haarn bie t zwimbad. Sums gooiden ze mekoar der onverwachts in en haren din n stuk lewaai en lol. Soavends wazzen ze op tied aan zied, ze mozzen aanderdoags weer op tied aan de bak. Zo zatten ze n moal bie n drokke ijssalon en laiten zok dat goud smoaken. Heur fietsen stonnen tegen n boom en ik ston op n oafstandje te kieken noar dij fietskes mit alles derop en deraan. Mor Oompies was nait de ainege dij keek! Ik heurde opains Duuts proaten:” Schöne Maschinen sind das” Twij Duutsers zatten de versnellens van dij fietsen te bekieken en konnen der nait over oet hou mooi dat was.Ik vertraauwde t nait haildaal: Duutsers vlak bie dij mooie fietsen! Zo veurzichteg meugelk gaf ik de wielrenners n taiken en ze haren t hail snel in de goaten wat ik perbaaierde aan te geven. Ain van dij jonges gaf mie n knipoog as taiken dat e t deur haar en aander stak doem omhoog. Aan t end van d’eerste week wer k nachts wakker van wat gestommel en gestin en zag dat vraauw nait noast mie lag. k Was inainen kloar wakker en vloog tot ber oet. Vraauw runde deur t hoes hin mit n handdouk en raip:” Aan kaant, ik heb hom!” Zai vloog noar t balcon en stubde handdouk oet! Toun ze s nachts even op pot mos, was ze biekans op n kakkerlak stoan goan .
Wie haarn ja aal wel leerd dat je dij daaiertjes nait doodtrappen mouten, want din bin je nog nait joareg. Veural dij dikken(vaaier en vief centimeter binnen ze wel) zitten vol aaier en der blift aaltied wel wat onder joen schounzolen zitten, dij kommen in koffer, koffer op zolder, aaitjes kommen oet en krieg ze din moar ais weg! Aanderdoags zag vraauw de onderburen wat jachteg hinneweer lopen mit stovver en motblik in haand en aan overkaant in stroeken leeg moaken. Wie waiten t nait zeker mor wie denken dat zai ons kakkerlak in hoes haren.!
Ik mout ook even vertellen dat de vraauw slim gruine vingers het en aaldernoast gek op biezundere planten en bloumen is. Zai haar ook aal laang goud om zok toukeken noar aal dij schiere bloumkederij. Om reden dat wie zo wat elke dag aan sjaauw gingen, wos zai vanzulf wor dij mooie bloumkes en zukswsat stonnen. Woarschouwens hielpen niks en oeteindelk haar ze n plestik puut vol mit mooie bloumkes plukt. Moar hou kwam ze nou aan n voas? Gain nood zee ze en pakde de (lege) jenevervles van BOLS en schikde de bloumkederij der hail nuver in en k mos t eerlieks tougeven: t leek hail mooi en koamer leek inainen veul gezelleger.
Ienainen roast n loade pluusterwiend der struunt n boer veur dichte achterdeuren zuls Waddenzee kìns diskaant diek ja heuren mor boetendieks liekt krekt of wiend verswient
ien poller ronnomrond Midwintertied is stilleghaid allinneg achterbleven zien aineghaid vernijs mit grond verweven ligt tochtsloot doar deur snij besnijd bezied
heurs hellerop n bliede kienerlaag verswonnen binnen lèste scheuveldoagen zigs regenschoer aingoal bie lucht laans joagen hail stoareg aan wort daag weer laanger daag
en boven laand nog zunner zummervruchten dij Hogelandster grootse winterluchten.
Hail stoareg aan veranert laand van kleur verswient dat geel en vaalgblomrood en sangen n haarszun brekt deur dook let mie verlangen noar aigenhaid ien kleurenpracht en geur
plougiesder trekt n vurg liekoet en kaant zigs vedde klaai noa t plougen glaaiend glimmen verdwoald stoan der nog eerabbels op rimmen en sukkerbaiten op n bult bie t laand
moakt elknain dij vleugels het hom drok kiewieten akkelaaien ooievoaren liek willen zai noar t Zuden tou vervoaren en onnertied speult t Wad heur Waddenrock
doar boven stee van lèste zummervruchten dij Hogelandster graauwe haarsweerluchten.
geel of gruin links of rechts vandoag of mörn pond of kilo andievie of mous haand of smok zes of zeuven merel of liester Delfziel of n Daam veur of noa nou of domt Frankriek of Itoalië kovvie of thee
Haalf juli. t Beloofde n waarme dag te worden. Mien oma stön veur de spaigel in veurkoamer. Zie har heur zöndagse klaid aan en was heur laange hoar aan t kammen. Noa t kammen rolde ze t op en muik ze der knoedel van. n Handdouk over heur scholders mös veurkommen dat heur klaid under de hoaren kwam. Opa lag vanoet de bedstee te kieken hou of ze zuk schier muik. Hai lag zuk zölf moud in te proaten um der ook oet te kommen. Der mös vandoage heud worden en doar har e nait veul zin aan. Zien striepkoren boksem en zien blaauwe boezeroen laggen op stoule. t Was n biezundere dag, want Keunegin Wilhelmina zol in t dörp kommen. Oma wol der op fietse hen um te kieken. Eerst bie heur dochter kovviedrinken en dan, noa de middag, mit zuk baaiden noar keunegin. Zie har heur nog noeit zain. Joa, op n foto, mor wieder nait. “Meschain goa k ook wel even kieken”, klonk t oet bedstee. “Zie komp hier ja toch langs”. “Astie mor fersounlek aantrekst. k Wil mie nait schoamen”. Dat kwam wel goud, zee opa. t Was aiglieks te waarm veur t waarken op t laand. Opa har n strohoud op en um de zo- veul tied veegde hai zuk mit zien rode buusdouk t swait van de kop. Hai har zien striep- koren boksem oettrokken en was in zien laange onderboksem in de weer. Der was toch gain mens dij t zag. En al kwam der toch aine, dan kön t hum nog niks schelen ook. Tegen de middag smeet hai n beste vörke heu under n boom en gung doar, lekker in de schare, zitten um zien stoede op te eten. Dou e t op har schoekelde hai zuk wat beter hèn. Tied um even d’ogen dicht te doun… n Dik uur loater schrok e wakker. Zunne scheen hum in d’ogen. Hai trok zien allozie tot vestbuutse oet en zag dat t al sikkom twij uur was. Wat was der ook al weer? Wat wol e ook al weer? Hai was t kwiet. In de wiedte heurde hai wat aankommen over de stroate. Motoren, auto’s. Keunegin! Opa vloog umhoog. Zie kwam der al aan. Woar was zien boksem? Wus e nait. Dan mor zo. Gain tied te verlaizen. Hai greep zien fietse en stoof over de zandweg noar de stroate. Hai was nog mor zuneg op tied. Behaalve opa was der gain mens um keunegin tou te zwaaien. Elkenaine was vanzulf noar t dörp. t Spul kwam de bochte al um. Hai veegde zuk nog ain moal t swait van de kop en zedde zien houd recht. Zien rode buusdouk har e um zien nekke knupt en zien blauwe boezeroen hong over zien widde – non ja widde – onderboksem. Hai har zien swaarte sokken hoog optrokken. Opa gung in de holden stoan, zo as ze hum dat vrouger in dainst leerd harren. Keunegin zag hum stoan en zee wat tegen chauffeur. Dij remde n beetje of dou ze veurbie reden. Keunegin laagde en zwaaide vrundelk noar opa. Opa vergat um ook te zwaaien. Dou ze al n ende wieder was, stak e zien haand nog even op. Mor weer aan t waark. Dou oma der um vaaier uur aan kwam, was e sikkom kloar. “Hou wast, hest keunegin nog zain?” vruig opa. “Joa, ik heb heur zain, mor meer ook nait. Mit zoveul volk vuil t nait mit. En doe dan?” “Joa, ik bin hier even noar de stroate reden. Zie remde nog veur mie en zwaaide ook nog”. “Hast dien boksem toch wel even aantrokken…?”
Zie dus t hoast nait te vroagen. “Nee, dat bin k vergeten. Non ja, vergeten, ik kön hum naargens vinden. Mor zie keek der hail nait noar”. “Man, wat hest mie non toch weer doan. Wat n schaande. Wat mout ze wel nait van ons denken”. “Och wicht, moak die toch nait zo drok. Heur aigen kirrel zal ook wel ais in zien onderboksem lopen”. “En toch heurt zuks wat nait”, was oma heur leste woord.
Joaren loater. Opa was mit pensioen. Boerderij was verkocht en zie harren non n hoeske mit n lapke grond dicht bie t dörp. Zie harren zuk ook n televizie kocht. t Was september. Prinsjesdag. Opa en oma zatten veur de televizie. Dou de golden koetse in beeld kwam schoot opa overende. “Non most toch ais kieken”, zee e. “Kiek ais noar dij kirrels dij noast koetse lopen. t Liekt ja net of ze aal in heur onderboksem lopen. Kiek dij blauwe jaskes mit dij rode kroagen. En dij swaarte stevels. Hestie dou veul te drok moakt. Keunegin het gewoon docht dat ik ain van heur lakeien was. Non doe weer”. Oma verslook zuk hoast in heur oranjebitter en opa klopde heur lagend op de rugge.
Wat n klotenweer ! Ik dou de kroage van mien jaze nog wat wieder omhoog. Nait dat t veul helpt. Natte snij blif mie evengoud in t gezichte striemen. Of is t hoagel ? t Is kold en nat, dat is n ding wat zeker is. Even wat schillen noar de herten in t kamp brengen, docht ik. Je mouten der wat veur over hebben. De herten zain mie al aankommen. Kopkes goan omhoog en as ze de plastic puut in mien handen zain, runnen ze votdoalek noar t hek. Ze lopen mit mie mit noar de vouerbak en kinnen hoast nait wachten tot ik t lèste beetje uut de puut schud heb. Zie eten mie t brood uut d’ haand Onnerwiel holden ze mie wel stief in de goaten. Ain verkeerde bewegen en zie stoeven weg. Zie binnen aalmoal hier of in n aander kamp geboren, mor t blieven toch wilde daaier en zollen in de vrije netuur zo weer heur weg vinden.
De hounder hebben ook in de goaten kregen, dat ik der bin en kommen as n stel olle wieven oet t hok schommeln. De hoane veurop. Mor der is al niks meer over. Dat kin mie toch wel begroten. k Zel mor wat groan in t nachthok streuen. Zie stoeven derop òf. Allent de jongste van t stel krigt aldernoarst op zien sodemieter as e ook wat mitpikken wil. Ik geef hom mor even wat apaart in t houkje. Ik bin aaltied al gek mit daaier wèst. As kind al. Toun verzörgde ik al jonge vogeltjes dij wat te vroug uut nust valen waren. Of mien neef kwam mie n jonge okster brengen dij e uut t nust in de hoge populieren bie de kleuterschool hoald haar. Voak wui zo’n daaier nait zo old. t Dieet dat ik veurschreef was schienboar toch nait zo gezond veur hom. Loater lukte dat beter, Toun ik n joar of twaalf was, kreeg ik weer es n okster van de buurman. Dij dee t meroakels goud op wurms, aaier van de doeven, en stukjes vlees dij de slachter veur hom mitnam. Hai dee t zingen van de zwaarte liester zo goud noa, dat dij hom ook weer antwoord gaf. Ook het e proaten leerd. Mien pa haar s mörgens d’ achterdeure voak open en huil den n hail gesprek mit t baist. Nou ja, n gesprek mit waaineg woorden, t bleef bie “Haaaans dikkop !”, mor den wel hail voak achter mekoar. Pa haar doar wel de slinger aan. Joarenlaank heb ik ook postdoeven had en doar veul lol aan beleefd. Veuraal toun ik loater ook mitdee aan de wedvluchten. Ik heb dus wel wat mit daaier. Zunder doar traauwens sentimenteel over te doun. Der binnen minsen dij hail verboasd binnen as ik vertèl dat ik n hoane slacht heb en doar ook nog soep van kookt heb. “Ain van dien aigen hounder ?”, zèggen ze den. “Joa, ain van mien aigen hounder. Dij het n goud leven had en dij smoakt ook nog es beter as zo’n diepvriesplofkip uut de supermaark. En as ik drij hoanen heb, binnen de buren doar ook nait bliede mit” Ik denk dat zowat ons toch n beetje mit de paplepel ingeven is. As klaainjong ston k der al bie te kieken as bie de buren t zwien slacht wui. En as ons kniene tegen de kerstdoagen dik genog was, ging pa hom ook slachten. Ik heb doar bie mien waiten nooit trauma’s van oplopen. Mor juust doarom heb ik wel noadenken leerd over wat wel en wat nait kin in t omgoan mit daaier. Veul dingen dij k vrouger hail gewoon von, zol ik nou aans of nait meer doun. t Veurnoamste is, dat je respekt hebben veur aal wat leeft en veur joen omgeven. Mìnsen dij nait waiten woar melk weg komt, nog nooit zain hebben hou eerappels gruien, waiten voak sekuur hou t mout. Boeren kriegen al gaauw de schuld van de “megastallen”, t verpesten van t milieu , de veezaiktes en aal wat der verder mis gaait. Zie hebben doar aalmoal n mainen over en brengen dij mor wat groag noar veuren. Mor de volgende dag goan ze weer noar Albert Hein, Aldi of de C1000 omdat doar de scholderkarbenoades in de aanbaiden binnen. Den binnen ze even vergeten woar dij weg kommen. As we nait mit ons zulf begunnen, zel t wel nooit beter worden op dizze wereld.
t Holdt op mit zachies regen. k Goa mor weer op huus aan.
Nee, ik hol t hier klaain, gain Grode poletiek, t gaait om Oost- en West-Grunnen, en om de toal dij doar proat wordt. (Nait t ABN, dat wordt ‘sproken’). Dik twinteg joar was ik Oost-Grunneger, nou bin k al twij moal zo laank West-Grunneger. (Of ik nou ook meer as vatteg joar al Westerkwartierder bin? Zet mor n vroagtaiken…) Ik bin in en mit t Oldambtsters groot worden, mien voader- en mien moudertoal mit Midwolmer en Drijbörger aksenten. Pa en moeke hebben aaltied Grunnegs mit en tegen mie proat, en ook mit en tegen d’aander kinder. As t op de kop kreegst, was dat in t Oldambtsters (“Doe verrekte…. “) As der troost worden mos, of felisitaaierd of zokswat, doar wazzen OostGrunneger woorden veur: “Nou, hol nou mor op mit reren, zo slim was t ook ja nait!” Op kleuterschoule kwam ducht mie t ABN echt om t hörntje kieken en op legere schoule was der niks aans. Streektoal wer doar in klazze nait broekt, teminnent doar herinner ik mie niks van. Wel op schoulplaain, nait in klazze woar schoulmeester (Buikie, Proeme of Zonderman, mit ‘meester’ derveur) bie was. Dat ABN lag mie nait zo as proattoal, huil je je vanzulf stil, rustege klazzen bestonnen dou nog! Dou mien wereld oetbraaid wer mit ULO, was de leer- en lestoal ook allain mor t ABN, leroaren deden net of t ‘dialect’ nait beston, muite nait weerd om derover te proaten, derin al hailemoal nait… Op kweekschoule in Winschoot van t zulfde loaken n pak en nog slimmer. Bie oplaaiden tot schoulmeester heurde t Grunnegers wis en woarachteg nait, was meer n soort vergif. Ain van dij docenten, Westerhof, wol ons zölfs verbaiden om boeten schoule in pauzes Grunnegs te proaten. (En hai was ook nog wel van de PSP, mor dat antiGrunnegs, dat heb k hom nait vergeven…) Dat verbaiden wer niks en wie hebben doch aalmoal schier ABN leerd. Op kweekschoule was t wel de tied dat wie deurkregen dat t Grunnegers nait zo min was asdat t asmits leek. Aner leroar (Buning) het Hendrik Entjes noar schoul hoald, de ‘waital’ van t Nedersaksisch, veur n inlaaiden, doarover heb ik mien eerste tekst in streektoal schreven, veur de schoulkraande: “Entjes het der west…” Konst bainen wel breken over de komma’s, mor t verhoaltje was nait ains zo slecht. Dou k baaide bevoegdheden in buutse haar, kon k aan t waark in Zuudhörn. Eerst haar k nait ains zo in de goaten dat t Grunnegers doch wat aans was as aan oostkaande van pervinzie. (Al von k t wel vrumd dat kinder t aal haren over ‘pieken’ as ze hounder mainden, en over ‘diesels’ as wie op zuik wazzen noar hoanetoppen). Dou k in ploatselke poletiek aanlanden dee, heb k in n verkaizenskraande ook mor gewoon wat teksten in ‘mien’ Grunnegs schreven, ook weer mit n bult komma’s, dou was Siemon Reker nog nait mit zien regelboukje teveurschien kommen. k Haar wel aal meer deur dat er grodere verschillen wazzen asdat ik docht haar, mor dat dee doch niks, je verstonnen mekoar ja wel… Nou “Mien Westerkwartier” actief is (en ik neem aal mien hoofddeksels groag of veur Geert Zijlstra &Co, loat dat dudelk wezen!), is t net of der in t Westen van pervinzie gain Grunnegers proat wordt, t is ja “Westerketiers”… t Is zölfs zo gek dat je in West-Grunnen veur de Schriefwedstried van “Mijneigenbibliotheek” aigelks allain mor verhoalen, verskes of gedichten insturen kìnnen in t Westerketiers, zo wordt doar de noadruk op legd. Dat vin k schane en aiglieks ook ‘schande’. Streektoal hier in dizze kontraainen is ook Grunnegers, of je dat nou Westerketiers nuimen, of West-Grunnegers, t heurt bie dezulfde femilie.
Der lopen hier hail wat lu rond dij oet Noord- of OostGrunnen kommen en dij heur moudertoal mitnomen hebben. Vanzulf paas je dij toal wat aan. Ik heb t ook aal voaker over ‘gebruken’ in stee van ‘broeken’, of over ‘thuus’ en gain ‘thoes’. Mor mien moudertoal nemt gainain mie of, ook nait in t Westerketaaier!
Geert zit ien zien aarmstoel, ien e koamer. Zo te zien het e niet veul ommaans. Gien boek of kraant ien e buurt, gien Sudoku, gien tillevisie of radio aan, nee, Geert zit noa te denken, te peinzen, te prakkizeren…. Dat doet e de leste tied wel voaker, beetje filosoferen over t Leven. Wat doen we hier en nou, woar moaken we ons druk om, “Waartoe zijn wij….”, joa, zukswat. Dat krieg je as je older binnen asdat je wezen en wieten willen, dan zit t bewegen meer ie e hazzens as ien e bienen. Geert viendt t apmoal mor moeilek, benoam as t om de problemen, om de knelpunten ie e grode en ien e lutje wereld gijt. Harmke was al n moal of wat deur de koamer hen dendert, mor Geert haar zuk deur heur alledoags gedrag niet ien e ruden brengen loaten. Wat is nou n slaang van e stofzuger die tegen zien knij kletst vergleken bij de Kadafi-toestanden ien Libye? En dat Harmke höm n keer op e tenen trapt, dat is doch hiel wat aans as zo’n zelfmoordaanslag ien Kunduz?
Of e de stroat achter t huus even aanvegen wil, de vogels moaken der n troep van, aal die resten van t vogelzoad en de sauskes…. Nou, dan moet Harmke mor es kieken goan ien Christchurch doar ien Nij Zeeland, as je dat zien dan doe je zulf doch gien mond meer open over de truttegheden thuus? Mor hoe je doar as gewoon dörpsmìns op leeftied met omgoan moeten… Joa, je kunnen wel ies wat geld störten of ien e collectebus doen, mor of dat zoveul zoden aan e diek zet…. Doar ien Haïti hebben ze der ok nog niet zoveul van kloarmoakt en doar bennen ze al hoast weer aan n nije beving toe. En Iran? Neem nou Iran, dat is me doch ok n spultje van niks… Hebben ze doar niet zo laank leden n vrouw met n Nederlandse pas ophongen en bliksemsnel begroaven en nou willen ze heur niet meer terug vienden. Doar stoa je dan en as Rutte en Rosenkrans der niks aan doen kunnen, wat moet je dan as je as Geert Moatjes op e wereld kommen bent? En dan kan zien noamgenoot, die Limburger met zien widde kuif, t wel over kopvodden, over boerka’s hebben en over t verbieden van sharia’s en zo, mor wat speult die Wilders kloar doar ien Iran? Nul komma niks, die Ahmadinedinges die lust m rauw! Harmke roept wat vanuut e keuken, mor Geert heurt t niet, het zien kop der niet bij, doár ien elks geval niet bij. Hij zit ien Kenya woar de homo’s gien leven hebben en Baptistische veurgangers doodschoten worden, en in Ivoorkust woar ze met twéé presidenten der al hielemoal niks van bakken. Nou, je huuft ja niet iens zo wied vot te goan, neem nou Itoalië met die paljas van n Berlusconi die allenneg mor schiere greune bloadjes lust, n slecht gebit zeker. Ierland, IJsland… En Duutsland woar n minister zo groag doctor wezen wol dat e kramp ien e vingers kregen het van t overschrieven van teksten van anern… Tjongejonge, dan is t doch niet zo gek hier met die minkukel van n Verhagen die ballonnetjes op let en ze zulf deurprikt: CO2? Nee? Nee! Haar hij zulf nou mor wat meer ontspanning, wat meer om e kop ies flink op te schonen…. Tillevisie viendt e ok al niks meer aan. Zit e net met smoak n pizza met ananas op te eten, zo’n lap van t 3e Perron, dat bennen de beste, begunnen ze doar ien e rekloame op TV zo neudeg n WC schoon te moaken…. En dat voetballen, dat stelt ok niks meer veur. Die Fransen tegen Real Madrid, niks aan. En die anere Fransen tegen Mansjester, niet veul beter…. Van Gaal tegen Sneijder, doar haren ze ok allenneg mor de leste vief menuten van speulen huft… Op wat veur voetbalvelden je ok kieken, je zien allenneg mor t iene Vreemdelingenlegioen tegen t anere speulen. Joa, ok ien e Euroborg. (Zien kammeroad nuumt dat n voetbalkathedraal, veur Geert is t niet veul meer as n blok beton, woar de verwarming van kapot is…) Die foto ien e kraant bevöbbeld, van e hikhakkerij van Granqvist tegen Kah… Hoe Grunnegs is dat dan wel? De koamerdeur vlugt open, Harmke drukt Geert de bezzem ien e hannen en wiest met heur duum noar achtern. Geert wiet genoeg. Hij gijt stoan, is verdorie doch wat stief worden. Gien woorden, mor doaden…. Feyenoord ien t rechter riegje, der is wat vrumds met dizze wereld!
Twij vraauwlu, n jonge en n middelboare, lopen stief aarmd over t stroatje noar t verzörgingshoes. ‘Most nait schrikken van dien omaatje hur’, zegt oldere tegen jonge. ‘Zai wordt slim vergeetachteg. Ze belde net nog wanneer wie kommen zollen. Kiek, zai zugt ons al , ze zel deur wel zo open doun’. ‘Och wicht , bist doe der ook bie, wat bin ik doar ja blied om, kom der mor gaauw in’. ‘Oma wis toch dawe kwammen’, zegt ze verboasd. Heur moe stöt heur aan en fluustert: ‘ Gewoon derin mitgoan, nait tegen spreken, doar roakt ze allain moar van in ware’. Ze goan zitten en dochter moakt thee. Omaatje kikt heur klaaindochter aan en zegt: ‘Wat hest doar ja n mooie trui aan, n nije?’. ‘Nee oma , dizze heb k al wel vaaier joar, zeker wel. Mor hai blift mooi, was nait goudkoop mor din hè je ook wat’. Oma knikt. Dochter schenkt thee in en vroagt: ‘Hebben wie der ook wat lekkers bie?’. ‘Kiek mor even wicht , k wait nait wa’k aal zo in hoes heb’. Ze kikt weer noar heur klaaindochter en zegt: ‘Wat hest doar ja n mooie trui wicht , nije? Staait die goud hur. Lekker waarm ook zeker?’
Klaaindochter kikt heur moe in keuken even mit n schaive mond aan. ‘Joa hur oma, hail waarm, net goud veur dizze kòle doagen’. ‘Moe!’ , roupt dochter vanoet keuken ,’ zellen wie dij grode reep mit neutjes dailen? Dij kouk dij hier ligt is aalmoal oetdreugd, dij gooi k weg ‘. ‘Joa wicht dû dat mor , tis mie ja goud’, zegt t olske. Zai draait heur gezicht weer noar heur klaaindochter en zegt bliede: ‘Wat hest ja n mooie trui aan wicht, lekker waarm, hest dij zulf braaid?’. Klaaindochter, mit n knipoog noar heur moeke: ‘Nee oma , dat hebben joe ja doan , joe hebben ja zoveul braaid in joen leven , mooi hè ‘. ‘Joa kind‘ en mit n stroalend gezicht gaait ze verder: ‘Kleur kwam mie al bekend veur. Ik docht aal, mor k wast aalmoal vergeten. Roar toch?’ Ze laggen aledrij mit volle mond.
Bie zummerdag kin schiller doags ien tril om kleurenpracht mit kwast en vaarf te vangen dat korengeel en vaalgblomrood en sangen moakt elknain bie tieden moeskestil
twij swaalfkes scheren as n vlaigmesien deur diekgat hìn, zigs boer hail gunner lopen van grode ploats stoan achterdeuren open drij kiener springen hoog op trampelien
wat wolken drieven laans op lije wiend wiedvot zigs aanbegun van dunnerkoppen boerin is heur bie t hooien aan verroppen t mout binnen weden veur schoer boudel vient
en boven ale riebe zummervruchten dij Hogelandster bonde zummerluchten.
Ien slichte lienen liggen lappen laand as deur n schiller tegen linnen streken heur aineghaid kìns sikkom nait verbreken en stilleghaid wort stiller stil diskaant
aal vruchten liggen distied onner grond zai kieken oet noar eerste zunnegluien om loader liek n wonner groot te gruien tou eerabbels of aanswat ronnomrond
der ridt n boer mit trekker over t veld wil baiten doar liekoet op ainen zetten gain minsk zèl hom zien aarbaid ja beletten dat klaimse klaai is ales wat no tèlt
en boven aal wat gruit aan veujoarsvruchten dij Hogelandster strakke veujoarsluchten.
Mit grood’ en klain kukenspul tjoekselden wie op 31 december 2010 t Olle mit t Nije Joar en champagne mit zuurtjewoater Op t ènd van dizze nacht haar ik gain kopzere mor d’aine docht dat zie Madonna was en n’aander Harry Potter Noa n nacht van rechtop dreumen en valen en opstoan konden wie op 1 jannewoarie 2011 bie t Nijjoarsbuffetje langes goan Vief doagen laank n noflek-drokke femilievekaanzie Sjoelbrikken smieten – spellechies speulen winnen of verlaizen – moutwaark of vrij kaizenDin op zèzze jannewoarie – op aigen stee mit n pude vol goude veurnemens langzoam weer op glee Biekommen – omenbie vief veur zeuven mit TV Noord op ons nije flatscreen Ik ken t nog nait leuven Wachten en longern en longern en wachten Aalweg heule wummelge nachten Ik docht, winterpauze: hai het n nije winterhobby Glühwein – après-ski im Kneipe oder hotellobby Ook nog mit mien klaaine hazzens denken hij wil nog even in baargen ribbeln en rodeln of mit Bond tegen Harries in baargwaaiden jodeln
Dit is staarvenswoar n vergizzen Elkenain ken zuk toch wel bedenken dat van Grunnegs stipdiggeltje tot aan tiddelkeudel tou hom zel missen Spiedelk mor t is woar – veur elk en veur mie Joa miejong doe ook – is veurbie Wat dut e nou – ons guutjepuut – ons pengeltuut ons grunneger tillevisieköster – ons grunneger ‘boss’
t is drok veul volk veul mutskes sums n doukje om koale kop proaten honderd oet wisseln ervoarens oet veul spijd? veul ien bèr legen? nou is t eerst goud kinnen der weer tegen hopen op n goud woord van kankerdokter wat toch n roar woord mor t is wel woar hierveur binnen wie hier apmoal mit mekoar
wachtkoamer zittend kiekend op n baankje wel gait noar hoes wel blift zol t hoast tied weden of bin k te vroug ogen zuiken klok vannijs t is hoast zo wied bin groag op tied
Dat is nait veul. Mor doar mouten we dommit ook mor eefkes waark van moaken. Denkst doe dat dij hampel van n Flipje n kopie moaken kin van dat schiefke. Of ist lozer, dat e dat ding noar de TD brengt. Dat ze dat doar doun?’ Ester docht noa. Ze pakte heur mobiel aan en gnivvelde wat. ‘Dat leste is beter dunkt mie. Loat e dat mor doun. Ik zel votdoalek bellen.’ ‘n Knal is vanzulfs te makkelk’, zee Dubbeldam. ‘Dat ken niks wezen. Nou ja, dat heuren we nog wel.’
Hai trok weer op en ze reden noar de Olderman State, Bie ingang ston Dina Stallinga t wachten. Ze druig n strak mantelpakje mit donkere kousen. Ze haar zuk licht opmoakt. Ze haar pumps aan mit aibels hoge hakken. Dat vond Dubbeldam nou weer minder. Ze stak sikkom n kop boven hom oet. En dat kon e nait hebben.
‘Wie kommen joe weer ploagen’, begon e. ‘Ik mout over n haalf uur op n receptie wezen van t overleg. Ik vervang Jansonius.’ ‘Jansonius?’ ‘Directeur, dij in t boetenlaand is.’ ‘Wat von e der van dat ain van zien personeelsleden dood is?’, vruig Ester Edens. ‘Hai is zuk doodschrokken en het kans zain om zien vlucht te verzetten noar mörgen.’ ‘Wie binnen op zuik noar n mini-disc speulder. Wordt zo’n ding bruukt bie de balie?’ Stallinga keek hom onneuzel aan. Ze haar dudelk gain benul woar dit over ging. ‘Ik heb zo’n ding nog noeit zain. Woar zol je zo’n ding veur neudeg hebben? Nait bie de balie.’ ‘Wel waarken der bie de balie? Dat was Vera Reker, Katrien Datema, Bo Laangis en volgens ons Lena Kothof.’ ‘Gainent van dat plougje het zo’n speulder. Veur t waark is e nait neudeg. Wel van joen personeel zol zo’n ding neudeg hebben?’ Dina Stallinga schudde wat mit kop. Ze keek op heur horloge. Ze kwamen bie de balie aan. Katrien Datema kreeg n kleur dou ze Dubbeldam in de goaten kreeg. Hai grijnsde heur aan. Mit drij man hingen ze over de balie en bekeken t buroblad. ‘Hebben wie hier n, hou hait zo’n ding?’ ‘Mini-disc speler.’ Katrien keek noar ale spulletjes op heur blad. ‘Nee.’ ‘Ook noeit ain tegenkommen?’ ‘Nee.’ ‘Ain van de personeelsleden den?’ ‘Nait dat ik wait.’ ‘De bewoners?’ De baaide mitwaarkers van de Olderman State keken mekoar aan. t Was eefkes stil. Boeten klonk t ieselke gegilp van de paauwen. ‘Dat zol ik nait waiten, we kennen natuurlek nait waiten wat de bewoners hier aalmoal in hoes hebben. Mor ik ken mie der niks bie veurstellen. Hou zugt zo’n ding der den oet?’ Ester beschreef kört en bondeg. Ze bleven mit kop schudden. Mor konst wel vernemen dat de vraauwlu echt gain road wizzen mit dit probleem. Ester drukte deur. Dubbeldam draaide zuk om en keek oet t roam. ‘Woarom lag der den zo’n opnoameschiefje veur zo’n ding op t buroblad?’ Weer keken de vraauwlu mekoar goud onneuzel aan. Ester wuir wat grammieteg. ‘Zit der ook internet op dat ding?’ Katrien Datema nikkopte. ‘Mag ik even?’ Snel luip ze om de balie tou en tikte wat in. Op t schaarm verscheen n ploatje van n minidisc mit schiefkes. ‘Messchain helpt dit. Heb je bewoners wel ais mit zo’n ding lopen zain?’ Nog n keer tikte ze wat in. Nou kwam der n groder model minidisc-speuler op t schaarm. ‘Staait zo’n ding bie ain van de bewoners in de koamer? t Schient dat dit soort apperoaten wonderlek hoge kwaliteit aan meziek levern.’ Baaide doames zwegen. Dubbeldam luip weer noar de balie tou mit haanden in buuts. ‘Den kommen wie mörgen weer en den wol ik van joe groag noamen hebben van bewoners, dij zo’n of zo’n apparoat hebben.’ Ester pakte twij vellen pepier oet de printer. Ze haar de baaide soorten speulers oetdraaid. ‘Doodlopende weg. Moi.’
Flipje haar zien waark dubbel en dwars goud doan. Dou ze weer op buro kwamen, lag der n kopie van t schiefje te wachten. Hai haar speuler op n poar boxjes aansloten en groots as oap mit zeuven steerten zat e te wachten. Mor ze luiten hom nog even zitten. Eerst wollen ze kovvie. ‘Nou mien jong,’ zee Dubbeldam. ‘Verboas mie mor ais.’ Philip Bakker zag zien kaans. ‘Ik heb alles drij keer òfluusterd. En dit wat je nou goan heuren is t ainegste wat aans is as t tikken van n klok.’ Mit zien dikke vinger drukte hai op n onneuzel klain knopje. Ze luusterden. Eerst heurdest wat geknitter en geroas. En dou wuir der wat zegd. n Kind of n wichtje of n vraauwspersoon. ‘Nog n keer’, zee Ester. ‘Haarder’, zee Dubbeldam ‘Weer wat zachter, minder bas.’ Zo duurde t tien menuten. Aalgedureg luusterden ze weer vannijsj noar dat aine stukje. Ester pakte n stuk pepier. Dubbeldam wol wel in de boxen kroepen. ‘Dou mor oet jong,’ zee Dubbeldam op t lest. ‘Toe nou Bertil, blijf nog even, blablabla, sportief opvatten. Blablabla over praten. Zo erg is het toch niet.’ Ester las t op van t bloadje. ‘En den heurst n knal. Nou ja, knal….’ Dubbeldam keek noar zien jongste pazzipant. ‘Ik denk dat der mit voest op toavel haauwen wordt ofdat aine mit n toestege kop n deur dichtknalt.’ Flipje nikkopte en keek glunder. Dit was zien dag. ‘Mor haarst ook nog wat over kraaien van n hoan of zowat?’ ‘Joa, den mout ik even zuiken’, zee Flipje. Hai keek in zien opschriefboukje en drukte op n aander knopje. ‘Hier ongeveer mout dat wezen. Luuster den!’ Dat deden ze. Heurdest t tikken van n klok en wat geroes. Den inaine was der n aander geluud te heuren. Op de achtergrond van t tikken. t Was wel kloar as n klontje dat t geschraiw van boeten kwam. ‘Ach jong, haalsknoak, woar hest vrouger wel nait zeten, bie biologieles. Elk ken toch heuren dat dat gain hoan is.’ Ester Edens keek Dubbeldam aan. Flipje keek n beetje sneu noar zien grode veurbeeld. ‘Dat’, zee Dubbeldam. ‘Dat binnen dij widde krengen van de Olderman State, mag ik stikken.’ ‘Nee, nait doun’, zee Ester. ‘Wie hebben nog n bult te doun. Flipje wegwezen mit dien geluudsinstalloatie. Worst bedankt. Magst nog n keer mitdoun. Hort.’ Philip Bakker pakte zien boudeltje biemekoar en luip terug noar zien aigen stee. Zo ging dat nou veul voaker. As t der op aan kwam en t wuir spannend, den mocht hai weer achterlichtjes controleren. Ester Edens keek op heur sedel en dou keek ze noar vroagend noar Dubbeldam. ‘Nou zeg t mor’, zee e. ‘Wel is Bertil? En wel het doar zo’n roezie mit hom aargens over? En woar is dij minidisc speuler bleven? En van wel was dij? En in welke koamer is dat opnomen? En woarom? En wat het dat te moaken mit dooie Vera Reker?’ Dubbeldam trok wat mit scholders en wist t ook nait. Dou ging de tillefoon. Ester nam aan. Ze luusterde ingespannen en boven heur neus kwam weer zo’n glief. Dubbeldam keek noar heur. Hai wol heur. Mor gain schien van kaans, omreden dat zai hom nait wol. ‘Kootje het wat vonden.’ ‘Wel is Kootje?’ ‘Toenman van Olderman State, beschaarmeling van Dina Stallinga.’ ‘Hm.. en nou mouten wie der maank?’ Ester Edens trok scholders op en pakte heur tas. ‘Tja wat ken mie dat schelen, Katinka, Kato, Katrien van Datema klonk nogal oet lood.’ ‘Wie blieven in de weer vlaigen. Ik stel veur dat we doar n koamer vroagen mit twijpersoons berre. Den kennen we doar beter blieven.’ ‘n Twijpersoonberre haar ik docht. Den most der ook nog aine bie hebben. Ik sloap toes. Ik heb der nog gain schiere verpleegster lopen zain, mien jong. Mor messchain wil Katinka, Kato Huppeldepup wel.’ Ze luip vot. Dubbeldam besloot toch mit heur mit te goan.
t Was in t joar 1975… t Eerste weekend in september. Mien pa en ik wachten mit spannen op voetbaloetsloagen. As grode aanhangers van SC Veendam wazzen wie benijd noar d’oetslag van bekerwedstried tussen Fortuna Sittard en de speulers van de Lange Leegte. Der was dou nog gain mobieltje, gain internet en teletekst op tillevisie. Nee, je luusterde noar ‘Langs de Lijn’ op radio mit voetbaloetsloagen, lezen deur Frits van Turenhout, wereldberoemd in Nederland deur zien mooie oetsproak van ‘nulnul’. En doar kommen d’oetsloagen…..en din…. Fortuna Sittard-Veendam 3 (oh, nee he)-5! Hoera, wie hebben wonnen. Nou moar hopen op n mooie tegenstander en n toeswedstried. Mor t löt besliste aans: t wuir Feyenoord-Veendam in Rötterdam. Dunderdags dernoa verscheen in weekkraant De Veendammer n oproup van de fanclub dat zai n raaize organizeren wollen op 12 oktober noar de Kuip. En nait mit bus, nee mit traain. Dat was nog ais n goud plan. Traainstation was der nog, t emplacement ook nog, din der was nog oareg wat goedernvervoer over dat spoor. Nou allain nog de vroag of de NS n traain beschikboar geven wollen op dij dag. En was der wel genog belangstellen veur…. Mien pa en ik wollen ons geliek opgeven. Den gong der weer n traain over t traject Veendam-Stad, zoas joaren leden -tot 1953deur de vrougere N.O.L.S., de Noordoosterlocaalspoorwegmij. Mien pa haar dou in dij tied n volkstoentje stoefbie station Meeden/Muntendam. As kind gong k in zummer voak mit en k wos dat der rond zeuven uur n goederntraain richten Zuudbrouk gong. Ast den sikkom zo wied was, runde ik deur t hoge gras diek op en loerde of traain der aal aan kwam. Voak kreeg k din n poar sinten mit om dij op rails te leggen. As train veurbie was mit zien 30, 40 woagens runde ik weer noar t spoor om mien platslepen sinten en stuvers te pakken en zo was mien laifde veur traainen geboren.
Ik wol geern traainmachinist worren. Wie haren dou toes gain auto, moar n ‘plof’. Mor dat leste is nou n Spartamatic. Mor k bin aan dagdreumen roakt. Nou weer noar t joar 1975. In ‘De Veendammer’ kwam elke week n stukje over raais noar Rötterdam. De fanclub was aal drok mit de veurberaidens aan gang en wie wazzen benijd of der genog supporters wazzen om n traain te regeln. Genog????? t Luip störm! Honderden minsen wazzen enthousiast en nait allain oet Veendam, nee oet de haile pervinsie. En dou…was der n traain regeld deur de NS. Mor ja, der haren zok zoveul minsen opgeven, dij konnen nait in ain traain, nee der mozzen der twij kommen. Laifst 1500(!) minsen haren zok opgeven en dij wazzen der op 12 oktober aalmoal. De landelke pers haar der ook van heurd en in de Telegraaf ston n artikel over “De Veendammer Volksverhuizing”. Mien pa en ik zaten in d’eerste en laangste traain, dij haar blaauwe rietugen en wuir trokken deur diesellokomotieven en wuir “Fanclubexpress” nuimd. Twijde traain was de in dij tied bekende gele stoptraain, ook in dieseloetvoern, den der was in dij streek nog gain elektrieke bovenlaiden. Wie gongen links in traain zitten en kwammen zo langs de streek woar mien pa eerder zien volkstoentje haar. Ook gongen der 16 spoorwegrechercheurs mit. Wat n geweldege dag was t. n Traainraais, in de Kuip n voetbalwedstried mitmoaken en feestvieren mit zo’n 1500 supporters. De ‘Langeleegtejongs’ haren zok goud weerd, mor deur n groot slotoffensief van Feyenoord wuir d’oetslag 5-0. Mor…..t verdrait van t verlais duurde nait laank en der wuir weer zongen, laagd, eten en dronken in traain. Wie haren zulm aal wat eten en drinken mit nomen, mor d’obers haren in onze traain 500 stoetjes, 500 bierworstjes, 1500 blikjes frisdraank, 1200 bekers kovvie en 3000 blikjes bier verkocht. Mor…..d’Oostgrunnegers hebben zok hail netjes gedroagen, kom der nou mor ais om. d’Ainege wanklank dij der was, was dat der aine bie Hoogezand aan noodrem trok, mor dat dee hai allain mor omdat machinist doar vergat te stoppen. En doarnoa was t weer stil bie station Veendam. Totdat joaren loater de S.T.A.R. kwam mit n museumspoorlien richten Stadskenoal. Nou is der n plan om n echte traainverbinnen mit personenvervoer te moaken tussen Veendam en Stad Zuudbrouk. En dat zel al in maai wezen. Hopelk lukt dat aalmoal. Joa….en traainmachinist bin k nait worren. Dou k 18 was, dee ik mien ‘volksverhoezen’ van Veendam noar Hilversum/Amsterdam en ook nou raais ik aaltied mit traain. k Bin in de raaiswereld trechte kommen en verkoop nou deur t regeln van zoakenraaizen – hou ken t ook aans – traainkoartjes aan onze klanten. Bieveurbeeld koartjes van de Thalys, Eurostar, ICE en wel wait, meschain ook wel binnenkört koartjes van Arriva noar Veendam. Ik wins den ook de gemainte Veendam, pervinsie en Arriva veul sukses hiermit en dat der din veul Grunnegers en ‘NaitGrunnegers’ gebruuk moaken kennen van dizze spoorlien en zo genieten kennen van ons mooie Grunneger laand.
Waarm en stovveg ligt t òfwaarkte laand der heer groanoogst is ja aan kaant al weer Koren is vot, vrougriepen binnen der oet Zummervaalgd laand tegen roet
Bloots n stuk doar blaikte stoppels nog op stoan, ligt soezeg oetrustend noast loan Aandern worden kloar moakt veur t ienzaaien weer Trekkers goan aal broezend te keer
Nuunjend over wat was en wat kommen zel, fluustert wiend deur raait ien sloten Boer en vraauw op baankje ien t hof heuren t wel
Luusternd noar t verhoal doddern zai doar ien zun en dreumen van ankommend oogst Zai waiten t ja wis : Elk ènd dudt n nij begun!
t Rokt noa mizze n plaze ropt en reert jirre vergraimt stroade Wie lustern en zeggen: t kon n pondje minder, mor zit wat in en n flottje stront mokt t laand ja gaail Krödde komt op tou grond oet gezichten verswinden in lieke lienen votaaid in boarden in jurken, heufddouken, keppels, kruzen, n rollator woar niks van komt en Ik-bin-der is oet tied noamen binnen kwiet en d’ain wordt d’aander n ding
Mor dwaars deur roet waast gaarste in de muide löcht weeromkeren op Maarten kikt bie stoplicht Ischa aan: shabbath shalom Ingrid stoekt mit rolstoule Fatima helpt heur veuroet Bie Hans en Ton binnen roeten ingooid mor haile stroade stijt vergrèld as ain man op En d illegoal oet portiek hait Engel Recht en vree valen nkander um haals t Is aal ja nich zo stoer
(Op psalm 85; 29 augustus 2010)
Bie schriefsel ‘Gloria in ons laand’ Volgens in november veureg joar oet tied kommen Willem Barnard (‘Stille Omgang’) wui in eerste tied van christelijke kerke van loate haarst tot vrouge winter elke weke psaalm 85 zongen. Adventstied wui dou wat roemer nomen. Tegenworreg is Advent n körte aanloop noar Kerst, mor volgens Barnard stijt Advent aingst veur t Keunenkriek dat er aankomt. Veur n umkeer noar t goie. Mit t oetkommen van nij Grunneger laidbouk in november leek mie t doarum schier um n schriefsel bie psaalm 85 te moaken. t Is al n zetje leden dat psaalm 85 schreven is, mor kinnen der in dizze tied hail goud mit veur n dag kommen. t Gef ducht mie goie road over hou ve in onze wereld t goie zuiken mouten. Doar kin ve goud n beetje umkeer bie broeken. Nich mitdoun mit roupen en reren. Nkander in ogen kieken, ook as de ander Fatima hait of homo is. Mensen binnen ja mensen neudeg. En den kin t mor zo weden davve –net as Oabram- in d aander d Aander tegen kommen. Advent. Gloria. Hol de kop t er veur.
Nijjoarsdag. k Wol even beste wensen deurbellen noar n kammeroad . k Kreeg vraauw aan liene en wie pruiten zo n ìnne weg. k Bekeek t as n aanloopje veur t gesprek mit hom. Mor t wui mie dudelk dat zai doar anders over dochde: hai is der nich, even noar buren nijjoarzeggen. Kiek aingst is veur mie de lol der den of. Mor gliek ophangen is ook ja wat maal en zo bleevve nog even wat deurteuten over van alles en nog wat. Mor in gedachten was ik al aarns anders en mit tillefoon in aine haand gong ik mit aander haand nije planke op slopkoamer schuren. En douve t over veurnemens in t nije joar kregen –heb ik nooit- luip ik noar wc um even te pizzen. Dat gijt er ja aal wol gliek um deur. ‘ Wat heur ik’ zee stem aan de aandere kaande van liene. ‘Wotter’ zee ik. ‘Wotter?’ ‘Joa’ zee ik ‘kroantje lekt’. ‘Maal waark’. ‘Joa mor ik heb hom dichte drijt’ zee ik dou ik underwiel snel weer dichtknupte. Moar goud davve nog gain beeldtillefoon hebben.
k kuier op kerkhof mit zoveul stainen minsken dij doar oet tied binnen, wis elks is geliek sinten of nait, t zet hier gain zoden aan diek dizze lu zunner proat, zunner aigen mainen
mien miemeroaties, mien denk wat k doar mit kin? kiek noar hemel omreden k ainmoal hierzoot bin
Berend Koekak, Fobbemoaze. Jans Nakke, Gele Durk, Moos Nijland, Karel Pinda, Jan Popije, Sam Bukken, Haarm Kniene, Tjump Nijland, Jurn Nakke, Gerrit Piggo, Jan Bee…..Aal bienoamen, dij bie mie opkommen, as ik trogge denk aan joaren zesteg in Nij Scheemde. Ook wel Scheemterhammerk nuimd. Moos is veur mie ain van de kleurrieksten, van wel ik mien herinnerns geern mit joe dailen wil. As Moos bie mien schoonvoar kwam, den nuimde hai hom in t begun bie de achternoam. Noa n glaske bier of n kloare ging e over op zien veurnoam en noa t twaide borreltje was t den Popije veur en Popije noa…! Ik haar doar in t begun n roare kiek op, mor t was gain schelden…Hai vuilde zok den thoes en gaf dat mit t benuimen van de bienoam aan. t Was ook aaid n sigoare, dij hai van t rooktoaveltje snapte. Nou is roken betuun, mor dou ston der in elke hoesholden zo’n ding in koamer mit sigaretten en sigoarn, n asbakje en voak ook nog n puut pieptebak. Moos was baauwvakker, net as mien zwoager en baaident waarkten bie dezulfde boas.Der was n bult waark in de pervinsie. Maist nijbaauw in dij tied. In t begun mozzen zai op fietse, loater mit heur baaident op n plof en nou was t al mit n buske. Zai haren n put in de buurte van Zuudloaren, n groot nij hoes veur n meneer, dij t nogal naauw nam en nait echt gul was. Al n moal of wat wuir derover proat en zegd, dat e gain kradde bier brocht. Moos von, dat t “Nait tegenaan steuten” was zien woarschouwen. ‘t Is nogal breekboar!’ “Wat zit der den in?” wollen jonges waiten. ‘Dat zai je dommeet wel’ dee e gehaaimzinneg en smeigelde wat. Aankommen bie t baauwwaark, laip e votdoalek deur noar t heerdstee.Oet t keton kwam n groot stok helder glas, dij hai in de schὄsstain metselde. Zien moaten wollen waiten, woarom dat was, mor Moos zee niks.
‘Bek dicht, as dij kerel straks komt!’ woarschouwde hai. Om n uur of vaaier kwam meneer aanreden in zien bolide. Even kieken, hou oft der bie ston. ‘Zo, heb je de open haard al klaar?’maarkte hai op. “Joa”, antwoordde Moos kὄrt. ‘Enne, doet ie het?’ “Dat zellen wie even oetperbaaiern’ zee Moos en laip mit n poar olle kraanten noar de heerdstee. Vlam derin en in de open heerd onder schὄsstain. Gain trek…….!! Meneer kwoad en sputterde, dat hai docht mit echte baauwvakkers te doun te hebben! Moos op rogge onder t schὄsstain: “Ik zai t ducht mie al. Dat hebben wie al voaker had. As meneer ons n kratje bier mit n liter jenever brengt, komt t wel goud’. De man broesde wat over assosioal gedrag en stoof mit n dikke rooie kop vot. “Zugst nou”, zee zien moat. “k Zee die ja, dat e dat nait dut!”. ‘Wie zellen t zain’, was t antwoord. ‘Zellen wie deuren derin hangen?’ Mit zien baaident haren zai der vief deuren in, dou zai n auto heurden. “Nou zelst hebben”, zee mien zwoager. “Doar komt de boas!” Dij was t nait. Mit grode stappen en nog aal rood om kop kwam meneer aanbentern en zette n kradde bier onder t venster. ‘Zugst dat?’ glom Moos. ‘Ik krieg geliek!’ n Poar doagen loater kwam meneer weer aanrieden. “Hest dij glasploate deroet?” vruig mien zwoager benaauwd. nou tied wuir om dat mor ais te regeln! “Aal op stee, loat hom mor kommen!” “Dat lukt die nait bie dizze kerel” docht mien “En……? Denk je dat ie het nou gaat doen?” zwoager. “Ducht mie wel, joa, wie haren t mankement Moos docht doar anders over en haar aan- nogal gaauw vonden” zee Moos. Hai stapte derdoags al n goud plan….. noar de heerdstee en stak vannijs de brand in n kraande. Dij vloog mit n bloudgang deur de schὄsstain en gaf meneer aanlaaiden om zien gezichte weer wat in de plooi te trekken. ‘Is meneer nou tevreden?’ vruig Moos laconiek. “Zo hoort het…..!!!!” ‘Joa, mor t ken nait aal mitlopen in t leven hè. n Leven zunder hobbels is ook mor saai, vinnen ie nait?’ Op trograaize noar hoes was der van muieghaid niks te maarken…. ‘Mit Moos mog ik aaltied geern waarken’ vertelt mien zwoager voak op n verjoardagsverziede. En as je doar den noa viefteg joar nog om lagen kennen, is dat hail begriepelk.
t Is mie wel wat beste mensen, k mout van moeke op zwemles goan. t Is vrachteg eerlieks woar! k Kin mie wel wat beders wensen, as mien kop en hoar … vol chloor!
Wat n kulloazie in dat woater, dat gesputter en meer zokswat. Aal dij waggels en gekloater t mokt n mens ja zoempenat.
Woar is dat gedou veur neudeg? Zwemmen kin k ja al zo laang. Joa… allenneg mor op t dreuge… Den in t woater, bin k ja gloepens baang.
Oaflopen week heb ik mie toch n blunder begoan; de tonen begunnen mie nog krom te stoan nou ik der weer over begun. Jaantje en ik waren nuigd bie kennissen dij wie joaren leden, deur wat verhoezens van baaide kaanten, wat oet t oog verloren haren. Deur n touval waren wie weer mit mekoar in kontakt kommen en dou was n ofsproak gaauw regeld. Oaflopen week gongen wie op verziede. Jaantje haar wat fotobouken bie mekoar verzoameld, want in de joaren dat wie mekoar nait zain en sproken hadden, was der veul gebeurd. Vlak veurdat wie oafraizen zollen, was ik de fotobouken nog even aan t deurbloadern en dou ontdekte ik dat krek op dizze dag oonze kennizzen heur traauwdag haren. Doarom waren wie netuurlek nuigd, dit was van heur kaant n test om te kieken houver wie heur vergeten waren.Wat n gelok dat ik dit nog bietieds ontdekte, mor touglieks deed zok n probleem veur. Op dizze dag konnen wie nait aan schier boske bloumen kommen, omreden ale winkels sloten waren. “Ik heb wel n oplözzen”, zee Jaantje, “doe hest lest n hail dure flezze cognac kregen en dij staait nog in kedo verpakken in veurroadkaast”. t Zel joe verwondern dat te heuren… Ik lus geern n zeupke, mor van cognac doar kin k wel van schudden en dat zet ik din ook nait in t zicht. Hou gaait dat din……..je vergeten dat je zokswat hebben. Van oonze kennizzen wozzen wie nog, dij binnen grode laifhebbers van cognac, dus wie kwamen nait mit lege handen op dizze hail biezundere dag. t Weerzain was hartelk en biezunder en wat waren ze blied verrast dat wie heur traauwdag nait vergeten waren. En dou wuir de flezze cognac oet de kedo verpakken hoald. ’t Was echt n hail dure soort en dat vuil biezunder in de smoak. Mit dat de flezze oet de verpakken kwam, vuil der ook n koartje oet en dou oonze kennis dij las, keek e slim zoer en luit mie de tekst lezen. Op t koartje ston: “Bedankt voor de jarenlange inzet, medewerking en samenwerking” en deronder stonnen wat noamen. Ik wuir waarm en kold touglieks, en ik wos nait hou of ik dit rechtproaten mos. Eerlieks zegd……..der vuil niks recht te proaten. n Kedootje veur mie persoonlek haar k votgeven; ik was deur de mand valen. Lös van dizze grode blunder, was elkenain toch bliede dat wie mekoar noa joaren weer vonnen haren en wie hebben t nog slim gezelleg had mitmekoar. Dou wie weer thoes waren, bin ik votdoadelk in veurroadkaast doken en bin ook ale aandere kasten bie laangs west en k heb overaal ale verpakkens van oafhoald. Joa, kriegen is ain ding en geven aarmt nait, mor………….och vul zulf mor wieder in.
Wandeln in t gruin, blonde hoarn, zaacht gefluuster, dat is wat ik doun wil, kuzzen, snoetjeknuvveln in t duuster. Leven van t laifdesspel, zunder denken, zunder zörgen… Zeg mor niks, ik wait t wel, noa dizze nacht komt weer mörgen dij mie weerom brengt noar de nije dag. Ik heb van de laifde pruifd, ik heb doan wat nait mag… Ik zol t zo weer overdoun, ik heb gain spiet, de gedachte doaraan wor ik nooit weer kwiet
As dien leven mislukt is, niks meer gaait zoas t mout, as aal dien doagen vol binnen mit zörgen, denk den wel doe dust t zulf! Nait aandern bepoaln dien leven, dien aigen wil beslist houveul doe geven wilst aan hammenie en geluk, mit dien man en kind! Doe most zulf t veurbeeld geven, zörgen dast ze beminst! Vertraauw op heur, loat ze leven, bist n druppel in t meer, mor doe heurst der bie! Denk dus mor keer op keer, ik hol van heur en zai van mie. Den het t leven zin, leef nait mit tegenzin mor bemin! As n aander van die holdt, kinst zulf ook laifde geven, hest wat woarst op baauwst, kinst ook gelukkeg leven.
Nou endelk t ies wat oet voarten en moaren rakt, zai k aalweg slagtovvers van moeke netuur. Visken dij vaastroakt binnen in t bevroren wotter. Meschain nait zo rad votkommen konnen en allerhaande vogels dij t loodje leggen mossen. Zitten mit poten vaast in t ies. Wazzen mainstekaans te mui om oet te slupen veur t noadernd gevoar. Ies mag wel n bult dieverdoatsie wezen veur t volk, mor n ellèn veur paardie daaier en t vlaigend spul. t Is al n hail gedou aan voldounde vouer te komen, loat stoan in dij kolde. Benoam as t boetenwotter under n dikke iesloag ligt en t laand under snij. t Vaalt n meens ja al stoer, loat stoan aal aander kreoaturen. Wie kinnen n dikke jaze aandoun, n pole over oren rieten en vouten in waarme stevels steken. Zokswat is veur heur nait weglegd. Bievouern is der bie zetten ok nait meer bie. Staarksten zellen t redden en seupelsten leggen kop dele. Zo waarkt dat ja in netuur. Dut mie denken aan Spartoanen, dij lutje potje noa geboorte mit kop in n tobbe wotter staken. Wel t levent der ofscheurde mog blieven, d’aandern verdainden heur bestoan op dizze eerdkloot ja nait, bezörgden d’olden allènt mor kripsie en verdrait. Wanner heb zokswat eder heurd? Hitler en zien misdoadege konzorten konnen der ok wat van! Dij omdeel valen kopperoal zel t wel aargenswoar opdoan hebben. Maaiden ongevroagd onvrugtboar moaken, behulpzoamen oet wege roemen. ‘Untermenschen’ ledderlek n kop klaainer moaken. Harregat, t is bie toeren ja onnuur wat n meens zien noasten aandoun kin! Vlaig as doeve, zeekoap of aandersoortege vogel wied vot, as t winter wordt.
Zuik n waarmer plekske om te overwintern. As je t van t twijbaineg volk hebben mouten, kin joe t wel ains maal mishottjen. Veur as je t in smiezen hebben zit je bie winterdag mit kop of poot muurvaast in t kolde ies. Over n hoogvlonder veur mien hoes zag k n haile zoot smienten en ainden, as ok n koppel verdwoalde zeekoapen. Zie sirkelden om n kezoat, dij mit t lief in t ies zat. n Wit kopke, grieze vlerken en n swaart steerke. n Allernoarst mooi daaier. Allenneg ogen har e sloten. d’Aandern vlogen hin en weer, of ze hom helpen wollen. Muiken n bult misboar. Angeln messchain om t verspeulde levent? Aine keek mie mit zien oogkes wat loos aan, of e zeggen wol: “Wat n lieder nait?”
Tjonge, tjonge, wat bin ik bliede dat ik dat achter rogge heb. Man, eerlieks woar, ik sluip der nait meer van. In berre lag ik mor te draaien en te prakkezaaiern en overdag luip ik rond as n tuut dij t aai nait kwiet kon……
Barre doagen waren dat, mag ik wel zèggen. Klaainkinder harren de gugel mit mie….”Man, opa, moak joe toch nait zo drok….Das nait goud veur joen gestel…!” Joa, zai hadden makkelk proaten….Zai huifden dat probleem nait oplözzen.….Dat mos ik doun… Al weken har ik der mit in de kop lopen…en ik kon moar gain licht zain aan t ìnde van de tunnel. Ik har de dagbloaden, weekbloaden en folders al tot in den treure deurbloaderd..en nog zag ik t nait! Tot òflopen vrijdag…..! Klaaindochter belde mie… nijsgiereg… ”En opa, komt der al deurzicht ? Zai laagde wat… “Deurzicht wicht ?…Ik worstel nog aalweg mit mien probleem…” “Nou”, zee ze, “din heb ik dunkt mie de oplözzen….!” Dou ik dat heurde, was t net of mie der n vlinte van t haart òf vuil….! “Dat zol ja mooi wezen…., vertel…..” “Nee”, zee ze, “ik kom vanmiddag noar joe tou, din kinnen we de zoak es rustig bekieken. Ik kom mit de bus van twij uur !” Man, zol zai eerlieks de oplözzen hebben ?…. Ik har der ook al zo laank tegen aan zain….Al weken har ik mit n onzeker gevuil rondlopen, om reden, dat k n tied leden mien mobieltje kwiet worden was! Ik geleuf, dat k dat al n keer vertèld heb….! Kwart over twije ston t wicht veur deure. “Wolst thee hebben?”, vruig vraauw. Mor t wicht zee: “ Nee..ik wil eerst even mit opa de stroat in” Ik was ain en aal oor…”Loaten wie din mor votdoalek even goan”, zee ik. Wat zai in de kop har wait ik nait, mor volgens mie har ze wat bekokstoofd…! “Kom”, zee ze, “hier is t”. Wie gingen n winkel in. “Goidag”, zee de verkoper. “Aha, dat is dus dij opa, dij nait wait wat veur mobieltje hai kopen mout….!” Docht ik t nait, zai har mie mooi veur t blok zet….! “Kom meneer”, zee e, “goa der mor es even rusteg bie zitten….Ik heb al n model kloarlègd”. Hai legde n klaain apperoatje veur mien neuze en drukte op ain van de veule knopkes. Kerel, dat was ja n meroakels mooi ding zo te zain. “Kiek meneer”, zee verkoper, “ik heb begrepen, dat ie al eerder n mobieltje had hebben, dus dat moakt de zoak makkelker. En mocht je t nait aalmoal begriepen, din heb je aaltied joen klaaindochter nog”. De man begon dou n verhoal op te hangen, woar ik de helfte nait van begreep…., mor klaaindochter knikte, dat zai t wel deur har… dus dat zat wel goud. Ik pakte t apperoatje in d’haand en op slag vuilde ik mie al n stuk zekerder….! “Dus dit toustel is geschikt veur mie ?” vruig ik de verkoper. “Meneer”, zee hai, mit dit toustel bin je weer hailendaal bie de tied!.Moar t mooiste komt nog….Dit apperoat is n specioale aanbaiden….!” Ik spitste de oren… n specioale aanbaiden, dat zol ja mooi mitnomen wezen….! “Nou opa”, zee klaaindochter, “koop hom nou mor… ie kriegen veul woar veur joen geld, t is, dat ik op t heden nait zoveul gèld heb, anders zol ik ook wel zo aine hebben willen!” Doar kwam de oape uut de maauwe …. Verboasd keek ik heur aan … “Mainst dat?” vruig ik. “Ik docht dastoe n hail modern toustel haarst….!” “Heb ik ook”, zee zai, “mor ik kin mit mienent nait op internet….!” “Zo zo”, zee ik… “nait op internet…. en dat kin mit mienent wel ?” “Zeker as wat”, zee de verkoper, dij neren rook. “en nog veul meer….joen klaaindochter legt joe dat wel oet…!” Deur dat “specioale aanbaiden” kwam mien handelsgeest weer op gang…..! “Stel”, zee ik, “dat ik twij van dizze apperoatjes bie joe koop….wat zit der din veur mie aan ?”….. De verkoper begon bedenkelk te kieken, mor, hai pakte toch t rekenmesien en even loater gaf hai mie n pries…..! Dat leek nait gek….”Nou”, zee ik, “as wie der baaident nog n taske bie kriegen gaait t deur….!” Hai oarzelde even…. “Ik geef joe gelok”…
Dou ik mit mien koartje pind har en wie op weg waren noar huus, mos ik even in miezulf lagen om dij klaaine duvel van n wicht… Zai har mie van mien probleem òfholpen, mor ook van mien geld…..! Ach wat… ,wat zeur ik…, wie kinnen ja niks mitnemen….! Twij tevreden minsen binnen ook hail wat weerd…..! j
Gezienus en zien vraauw Geesie binnen òflopen joar mit verkaizens twij moal noar stemburo west, mor hemmen nait stemd. Dat kwam zo. Zai zollen aal hìn, zoas zai dat aaltied wènd west haren te doun, mor t mishottjede heur dismoal glad. Zuster van Gezienus zien vraauw, Tjoaktje, en heur Hinderk wazzen ien t boetenlaand op vekaanzie en Gezienus en Geesie zollen ook veur heur hin goan te stemmen. Mozzen volmachten wel aal regeld worren vanzulf en dat haren zai din ook doan. Eerst stempazzen opstuurd noar vekaanzieadres om taiken te loaten en dij kwammen radjes weerom. Mor dou zai t pampier goud leesden, kwam Geesie der achter dat zai ìns nait stemmen konnen veur zuster en heur kerel. Zai woonden ja nait ien zulfde gemainte. Noa proat veur tillefoon mit minsen over grup zeden zai doar dat stempazzen mor vernijs noar vekaanzieadres stuurd worren mozzen, din zollen zai femilie oet aigen woonstee benoadern veur heur te stemmen.
Van dij gevolgen dat Gezienus boudel dus vernijs ien kevot kreeg en opstuurde noar Frankriek. Hopelk kon t apmoal krekt veur daag dat ter stemd worren mos ien odder kommen. Dat kwam t ook. Op dag van verkaizens tuugden Gezienus en vraauw noar stemburo. Stempazzen haar Gezienus gaauw van bòzzem òfgrepen en ien buus doan. Op stemburo gaven zai pampierkes òf aan lu achter toavel. Dij loerden Gezienus aan en vrougen noar heur paspoorten. Glad vergeten! Kerel van stemburo zee dat zai zunner nait stemmen moggen! Gezienus en Geesie vergrèld weer op hoes aan. n Hail gezuik noar paspoorten, dij Geesie op t leste von ien loag van kamnet, en zai gingen der vernijs op oet. Dou zai veur twijde moal bie kerel achter toavel ien stemlokoal kwammen, stak Gezienus kerel paspoorten en stempaskes tou. No zol t wel ien odder weden, dochde hai. Veurzitter van stemburo bestudaaierde paspoorten en paskes en zee dou dat ter wat nait kloppen dee. Kerel zee dat ter op paspoort Gezienus ston en op stempas Hinderk. En op paspoort van Geesie ston ook heur aigen noam, mor op stempas ston ja Tjoaktje. “Dat kin ook ja nait”, raip Gezienus vergrèld, “ Hinderk en Tjoaktje dij zitten ja ien boetenlaand!” Geesie haar t votdoalek deur. Ach laive toetpot, haren zai heur aigen stempazzen hìnstuurd en lagen dij van zuster en swoager no veur man op toavel. Mit n kop as n boeskool is Gezienus stemlokoal oetbuuld en Geesie het pampieren weer mitreten. Zai mout van goje hoeze kommen, wil zai Gezienus ankom moal mitkriegen om stemmen te goan.
De stroeken stoan op snij te wachten, koal en zunder wemeln in t gelid. n Enkele tak woar nog n blad aan zit, oetzundern n hulsebos, in gedachten.
De stilte wordt deur muskes en mezen aantast, de swaarte liester ropt en reert. Noabers koater, tussen poten steert , runt noar t loekje, in waarmte is te wezen.
Dìn komt de rust weerom, en vaalt r snij, eerst lutje vlokken, overgoand in dikke. Widde loage waast, töddels, dwaars, pikken gaauw nog krummels, zoad, n moal of drij.
Achter t glas stoa ik zunder te bewegen toerloos te kieken noar wat der is, en mist. Gevuil van wìnst en riekdom, dubbel is t. Binnen, boeten, spaigelnd, nijjoars zegen.
As t mode wordt dat hier de winters al omenbie 1 december begunnen, mout k der stief over noadenken hou ik dizze tied makkelker deurkom. Noar Spanje n poar moand ? Wintersloap oetvinden? Of nog n waarmwotterzak derbie kopen? t Zel t leste wel worden…. Ik kin mor min over aal dij kolle en waarm scheuveln is der nog nooit bie west. Dit verhoaltje schrief ik ook mit vouten op n waarmwotterzak, aans goan ze mie zeer doun van kolle. En doch bin ik nait aal te verwend groot worden. In woningbaauw, in Midwolle, haren we n kolenkaggel in koamer. Eerst zo’n ronde mit n platte bovenkaant. Kon je deksel ofwuppen en dìn kon der n kedel opzet worden. Loater kregen we n nootjes-4 heerd mit micaroamkes. Mor in schure en sloap- koamers was gain verwarmen. Swinters stonnen der voak prachtege iesbloumen op vensters. Kon je poesten wat je wollen, mor der kwam mor n luddek goatje te veurschien. Wie kregen wel voak n kroeke mit op berre, lekker hait aan vouten. Kedel mit wotter hait moaken, doppe van kroeke ofschroeven, wotter der veurzichteg in, aans kreegst brandbloaren, doppe derop, stovven zak deromhìn en onder de dekens mit dat ding. Kroeken zai je nog wel es, van dij glimmende kroeken bie Mamamini in Stad of op Stadjersmaarkt. Wie haren dou n graauwe kroeke, of aigelks was t meer blaauwgries. En aaltied even vuilen hou hait e was… (“Blief der of, antam, wolst dien vingers verbranden???!”) Loater, in t nije hoes aan Niesoordloane was t beter. Doar haren we n douche, mit ook n waarmwotterkroane. Mor verwarmen was nog net zo, niks gain CV of haitelochtverwarmen. Leuf mor nait dat je as kind in hoes bleven ast winter was, doar kreeg je de kans nait veur. Regel was, zummers en swinters: Goud weer? Boeten speulen! Snijbalen gooien, dat von k schier, kon k ook oardeg goud. (Heb k al n moal verteld, bie Hoofdweg, bie winkel van Coöperoatsie, sekuur n snijbale tegen de brille van mien pa dij op fietse noar febriek ging, noar “Toekomst”, mit Jurjen Elderman. Pa kon t wel hebben, zel wel zegd hebben: “Dij rötjong, van joen aigen kinder mout je mor hebben…” Mien pa haar van dij leren movven aan t stuur, kon e hannen in waarm holden. Hai haar pet op kop, mor doaronder haar e n beugel mit oorwaarmers. Hai haar winteroren, haar e slim last van, begonnen loater zeer te doun, zat e ook wel aan te pulen. As kind mog je dat nait, púlen…) Scheuveln heb k nait goud onner knije kregen. k Haar wel van ‘opa Drijbörg’ (dij dou bie ons inwoonde, t was dus aigelks ‘opa ex-Drijbörg’) nije deurlopers kregen mit schiere leren veters, mor ik kreeg dij dingen nooit goud onder de stevels en op schounen was t hailendal niks. k Haar gain stuur over dij iezers. Joa, zo laank as ik op kaande ston, doar bie iesboane van “Eigen Kracht”, bie Strootman zien keet, zo laank ging t goud. Mor o wee as ik t ies op kwam….
Dij scheuvels deden nou werkelk nooit es wat ik wol: Rieden as Kees Broekman of Wim van der Voort… k Glee ale kaanten op, linkervout wos nait wat rechter van plan was… Bam, weer n dubbeltje! Vraise deurlopers, t het n zet duurd veurdat Vraisland weer wat bie mie in reken kwam… En dou der n poar moal gain eerliekse winters wazzen, dat gebeurde dou ook al wel ais, was t hailemoal verkeken! Ik zol gain wereldkampioen worden, gain Elfstedentocht winnen, gain ƒ100 bie haardloperij körte boan, gain Gerben Karstens derof scheuveln op laangeboan, gain Oldambtrit rieden…( Wat is mie der doch n bult bespoard bleven, as ik t goud bekiek…) Wintervouten heb k wel last van had, mos je wat oet n fleske opsmeren, en zörgen dat hoed nait opensprong. Mor aiglieks vaalt de schoa nog mit, kin t ja opvangen mit n waarmwotterzak en n poar ekstroa buusdouken. En dreumen over de Copa Cabana of t strand van Schiermonnikoog, op n haite zummerdag. Wát zeg je?? Holdt Marianne Timmer dermit op???!!! Tja, dát overkomt mié in elks geval nait…
Smörgens bie toavel hebben wie n mooi zicht op vogelhoeske. Das gain vogelhoeske veur t nuzzeln, mor om der te vreten. t Hoeske staait roem n meter te keukenroam oet en ie zellen reden wel begriepen woarom t ding doar staait: t schiere zicht der op. Wie hebben aaltied veul soorten vogels om hoes en dak tou, summers ok, mor ain der van heurden wie allain. Binnen wel ains kwoad op dij aine west, want joe begriepen wel, dat as joe smörgens vroug wakker moakt worden deur gehoamer op n boomstam en t is nog mor krekt licht, dus veur zes uur, dat joe den nait blied binnen. Worden vranterg van dat vrouge wakker worden.
Mor dizze winter het vogel zeker meer honger of hai is wat brutoaler worden. Joe zellen t wel begriepen, t is n specht. t Gaait as volgt: hai komt te hoageldoornboom oet, gaait den aan stam van t hoeske zitten, kikt verschaaiden moal om zich hìn en op t lest het e moud genog om aan vetbale hangen te goan, terwiel hai onder t vreten deur om zich hìn kieken blift. Op n mörgen zat hai der weer, dizze keer haar hai muite om te kaizen, hoesgenoot haar der n souskepuut bie hongen. Specht het toerloos hìn en weer keken, mit kontje tegen poal aan en din van t aine puutje noar t aandere puutje kieken. t Het om en bie n ketaaier duurd. Mor op t end kon e wel kaizen, souskepuut was t lekkerst. Mor bie n beetje bewegen ien hoes of boeten, din was e vot. Jammer den, mor den kommen d’aandere vogels wel weer, ze motten nait veul hebben van dij bonte vogel mit n oraanje kont.
Geert Moatjes zit met e hannen ien t hoar! Nou ja, hij het zien hannen op e toavel liggen, mor ien zien kop is t n drukte van belang. Veur hem op e toavel ligt n stoapeltje Kerst- en Nijjoarskoarten, van e HEMA ducht m, of van t Tuunsentrum, doar bennen ze ok niet zo priezeg. t Adresboekje leit dernoast, met n pen die Geert n moal kregen het van Melis, veur ‘bewezen diensten’. Harmke, Geert zien vrouw, het doar ok n blad pepier bij deponeerd, doar moet e de noamen op zetten van de lu, woar e n koart veur schreven het. Dan kommen der ja gien dubbele bij die lu ien e postbus, dat is ok ja niet de bedoeling. Geert het ien tied al drie koarten schreven en de noamen met zien wat trillerg, mor wel dudelk haandschrift op t Harmkepepier zet. En nou het e pauze en zit e ien gedachten verzonken, met e hannen op toavel, mor ok ien t hoar. Hij zigt die hiele koartjesschrieverij niet meer zitten, hij begunt der zelfs n hekel aan te kriegen. “Woarom moet hij dit ok doen, woarom doet ze dat zulf niet?” Met ‘ze’ bedoelt Geert zien vrouw Harmke. Ze wiet ja dat hij laang niet zo “schoon” schrift as zijzulf, zij haar vroeger n dikke acht op dat schrieven, hij n hiel moager zesje. En wat heb je deraan aan aal die schrieverij? Allenneg mor die TNT- boazen op t spek binden, en je wieten niet iens of de koarten dit joar wel ien e brievenbuzzen stopt worden deur die postbodes met die stupide oranje kleur op heur kleren. (Doar haar e ok al hikhakkerij over had, met Harmke: “Geert, dat bennen gien postbodes meer, dat bennen postbestellers, goa nou ok es met dien tied met!”) Postbestellers…. Joa, dizze post haren ze wis en vast bij Harmke besteld en hij kon der zuk op uutleven… Wat was de volgende ok al weer? O ja, de familie Drent-Drenth, das ien koart veur vief personen. Nog mor goed ok dat e niet veur aal die vief Drenten ofzunderlieke koarten schrieven huft, net of e therapeutisch bezeg is ien dizze witte decembermoand. En doe der mor denken om, strakkies komt Harmke thuus en krigt hij de boodschap: “Och Geert, wil jim dizze koarten even op e bus doen?” Of: “Och Geert, ik heb gien specioale zegels meer, kan jim niet even op e olle fiets noar Zuudhörn jakkern?” Wel de slemiel is ien dit verhoal, dat is wel dudelk! Geert kiekt even op e klok aan e muur, nog gien twaalf uur, zit vandoag ok gien bewegen ien, ien die wiezers. De tied wil mor niet om…. Hij stìnt mor es goed en bölkt zo haard dat de buren hem wel heuren kunnen. Zo, dat lucht op. Geert pakt zien Parker op en knipt wat met e drukknop, Harmke is der nou ja doch niet…. “Woarom sturen ze eigelks koarten noar lu die hier nog gien vief huzen vandoan ien e zulfde stroat wonen? Wat is dat veur ‘verwording’? Komt Harmke dammeet thuus en zegt ze: “Jim het de buren doch niet vergeten, hè!!!” En kan hij zo doadelk de klompen aantrekken en zien leven woagen op die glibberge onnergrond om die koartjes ien e buzzen te proppen. En dan komt e vanzulf ien van die Drenten tegen en die wil wel n proatje moaken, mor ja, doar het hij gien tied veur, hij moet as n beunhoas ien e benen om die stomme….. En wat moet e dan tegen die Drent zeggen? “Moi Drent, mooi dat k je zie, mor k heb even gien tied, ik moet noamelk n nijjoarskoart bij jim ien e greune brievenbus vallen loaten….” Geert heurt ien e gang n bult lewaai, der rommelt hiel wat op e deurmat. Geert pakt zuk op en sloft noar de veurdeur. O, hij zigt t al, doar bennen hiel wat koarten bij. Op t moment dat e de stoapel post oppakken wil en zuk even n steuntje verschaft aan e veurdeur, heurt e dat de deurkruk wordt omdraaid, de deur gijt open. Gelukkeg kan Geert zuk nog net stoande holden, Harmke kiekt m aan met n poar ogen die zeggen: “Het jim bij de jeneverfles zeten?” Zien vrouw komt gauw de gang ien en smakt de deur dicht, Geert het net op tied zien vingers terugtrokken van de deurposten. “Moatjes, wat is t verdold kold! Gijt jim temet even noar Zuudhörn om nog wat biezundere zegels op te hoalen? Ze bennen op en buurvrouw is der ok deur. En dan kun je doarnoa nog wel even die koarten hier ien Noordhörn bezörgen, dat spoart n TNT-besteller uut… En jim het de buren doch niet vergeten, hè!!!”
t Hoge Laand, veul bezongen – veul beriemd zie zeggen, dat joe doar nog zain kennen woar de locht de grond aanroakt mit de zee en diek en t Wad – wat? – joa t Wad Delfziel en Daam en t begun van t Paiterpad woar t groan nog op akker bloakt.
MIEN grode laifde om te bezingen of te beriemen of te bedichten doarveur mout ik MIEN Pronkjewail uutlichten: Veendam – Veendam mit golden raand nait bedaild mit zee of diek in Veendam vuil ik mie thuus – vuil ik mie riek
Gain Hogelaandster zeewind deur mien hoaren nait op diek, over t grode wotter stoaren mor wie hebben t Ooster- en Westerdaip t schiere Borgerswoldster paark en meren kinderboerenspul mit kukens, springgoud en paauwenveren.
Ik stap nou stief deur – deur t op de grond valen bloaderdak en hoazeneuten en tamme kestanjes roapen in heur bont en kleureg broen haarstpak t wotter van ons Borgerswolderster meer broest ook wel op n holbol winterdag doar ken ik ook in zunne vlaigerg daanzen stoaren in slichte haarstregen mit n troan of n laag
Hier in Veendam heb ik mien vaaileg tuunhekkie mien dörp van hunneg en melk mit n waarm thuus en n welkom veur elk mien allemachiesvertraauwd plekkie
Ik heur, net as ain van de redacteuren van dit wereldwiedewebkraantje, tot de generoatie dij aanduud wordt als “babyboomers”. Nou bin ik ain van de eersten, geboren vlak noa de oorlog in juni vievenvatteg en in tied mag ik “van Drees trekken” zoas AOW eerst nuimd wer. Nou was ik al n zetje in de VUT, dus wennen aan ”t niks meer te mouten en alles te maggen” was makkelk zat. As je older worden din kommen ook de herinnerns aan de joaren van joen jeugd weer terogge. De jongens van “Queen” hebben dat zo wondermooi vertolkt in heur laid “These are the days of our lives” (Dat binnen de doagen van ons leven).
Sometimes I get the feelin’ I was back in the old days – long ago When we were kids when we were young Thing seemed so perfect – you know The days were endless, we were crazy, we were young The sun was always shinin’, we just lived for fun Sometimes it seems like lately, I just don’t know The rest of my life’ s been just a show
Those were the days of our lives The bad things in life were so few Those days are all gone now but one thing is true When I look and I find I still love you
Ik mos aan dit mooie nummer van Queen denken dou ik dizze week n olle dörpsfilm van Midwolle oet t begun van de viefteger joaren aan t bekieken was . Wat leek t leven dou simpel. As kinder wazzen wie te zain bie t lol trappen op t schoulplaain. Wichter huppeln in n kringe in t rond, jonken wazzen bezeg mit t dou bie ons populaire “streepke-streep”. t Ging der wild omheer, mor dat heurt bie kwoajonken. Joa, veur ons kinder was t leven simpel, lopens of op fietse noar schoule, gain drok verkeer bie de weg, gain hoeswaark, gain mobieltjes, gain computers. Nait overblieven op schoule, mor tussen middag terogge noar Moeke, dij as t aaid kon waarm eten op toavel haar. Of aans broodeten en din weer terogge noar schoule, van haalf twije tot haalf vare. En din zat Moeke op joe te wachten mit n snee stoete. Mit geel suker, jam of stroop. Din mog je speulen. Boeten as t mooi weer was, binnen as t regende of störmde. En as joen Pa haile dag waarkt haar, din kwam soavends eerappels-mit-gruinte-en-vlees op toavel. Of stamppot. Mous, broene bonen, zuurkool mit n swienhakje, dreuge bonen mit spek. Film begunt mit de leden van de Sociëteit De Harmonie mit de doames dij wel ais even heuren loaten willen hou mooi ze zingen kinnen. d’Ain noa d’aander kommen ze bie Hotel van Eerden deure oet en stellen zok op aan Muntengoa’s Loane (Homerilaan). Nou in twijdoezendtiene binnen t aalmoal “mensen van voorbij” oet t gedicht van Hanna Lam:
De mensen van voorbii, zij blijven met ons leven. De mensen van voorbij, ze zijn met ons verweven in liefde, in verhalen, die wij zo graag herhalen.
Wie, de babyboomers oet vievenvatteg en wat loater, kinnen ze aalmoal nog wel. De manlu en vraauwlu dij t dörp in dij noaoorlogse joaren veur ons n gezicht gavven. Van Eerden, hotelholder, de loatere gemaintesiktoares Kampstra, directeur van Boerenlainbaanke Garrelt van Delden, Chauffeur bie gemaaintewaarken Oabel Kruzengoa, goa zo moar deur. Even loater gaait der n deure van n kleuterschoule open. Kleutertjes stromen noar boeten om te speulen. Ook de grotere kinder van de Chr. Nat. School maggen heur schoulplaain op. Midwolle is n verdaild dörp, van oldsher. Verdaild in vrij- en rechtzinnige Hervormden, in Gereformeerden en Christelijk Gereformeerden. De christelken onder de inwoners hebben noa de schoulhervorming van 1920 n aigen schoule opricht. De olle schoule, vrouger van Hervormde Kerke wer overnomen deur gemainte en wer n Openboare Schoule. Benoam de vrijzinnege boeren steunen de openboare schoule en richten din ook n verainen veur openboar onderwies op. Schoule is veur elkenain, ook veur ongeleuvegen, moar veur geleuvegen dij nait noar CNS willen, komt domie wel elke weke godsdienstonderwies geven. Op schoule begunt dus de verdailen pas goud. Joen Hervormde of Gereformeerde vriendje oet de buurt woar je aaltied mit speulen konnen, zulfs op zundag noa de kerke, ging noar dij aandere schoule. Woar ze elke mörgen bidden mozzen, zo vertelde t vriendje mie. Aans kwammen ze loater nait in de hemel. En ze zongen der ook aander verskes as wie leerden op schoule. Meer over wat er langs de wolken roest in ploats van wat op de poaden en de loanen broest. Jezus kwam doar elke dag langs en bie ons op schoule moar ainmoal in de weke. Ik kon der gain verschil in zain, mien kammeroad was mien kammeroad, din moar noa schoultied.
Ook al heb ik nait op christelke schoule zeten, toch kommen der op t christelke schoulplaain bekende gezichten veurbie. Zoas dizze jong mit sproeten. Swier Drenth van Kikkerpolder. Hai is al nait meer bie ons, kört leden oet tied kommen. Meesters van de Christelke Schoule binnen oardeg sportief, bokspringen gaait heur best of. Nee, d’ondrwiezers van de OLS woar de filmers even loater aanlangen, woagen zok nait aan zokse fratsen. En din zai ik veul meer bekende gezichten. Mien leeftiedsgenoten, oldere kinder dij nog in d’oorlog geboren binnen. Kinder bie mie oet de buurte. Jan Blaauw dij ook wat mit dit webkraantje het, Siena van der Wal, n achternichtje, mien scheuvelrivoal Lenus Pluum en kiek, ook Annie Tolk, dij ook al nait meer onder ons is. Want zoveul tied ligt der al achter ons, dat der al gounent van ons leeftied oet tied kommen binnen. Ik denk din ook aan Henkie Joager dij al hail jong deur n brommerongeluk t leven verloren het. Dij niks mitmoakt het wat wie loater mitmoakt hebben, verliefd, verloofd, traauwd, schaiden, kinder en klaainkinder. Zo is t leven ook. Dood heurt derbie. Aine krigt hoast gain kaans om te leven, n aander mout eerst alles in t leven mitmoaken, veur e tonen oetsteken kin.
Noa de filmerij van de schoulkinder begunnen de cineasten veuraan in t dörp te filmen. Gruinteboer Hassing is net op pad en boer De Groot en de vraauw op houk van Hoofdweg en Laange Zuudwenden binnen in t aanleg aan t voetballen. Even wiederop asfalteren gemaintewaarkluu onder aanvoeren van Oabeltje Kruzengoa n stok van Kikkerpolder, bie de gemainte bekend als “Zuiderweg”. De gemainte Midwolle mit zien dik vaaierdoezend inwoners kon dat dou nog aalmoal zulf behappen. Even wiederop kommen mien Pa en Moe in t beeld. Nou, ja, koppen steken net boven onderkaante van t schaarm oet. Ik mout der noast stoan, moar de cameraman hold zien camera te hoog. Wel vol in beeld t grote rekloamebord op ons mure van “Van Nelle voor Koffie en Thee”.
Dou al rekloame op t witte douk. Wie hebben t grote gemeleren bord loater weggooid. Bie t ol iezer. Soamen mit wat aandere rekloameborden. Van Douwe Egberts en Theodorus Niemeijer. Dou wazzen ze niks weerd, nou zol je der goldgeld veur kriegen kinnen.
Op Kenoalweg binnen wat aarbaaiders n sleuve aan t groaven. Opzichter staait derbie en kikt dernoar. t Is veur wotterlaaiden ducht mie, dij noar n hoes achteraan Kenoalweg legd worden mout. De filmers rieden verder deur t dörp. Bekende gezichten kom je tegen. k Wil ze nait aalmoal bie noam nuimen, mor om Fokke Duut kom ik nait hìn. Bie mooi weer zat e op n bankje veur t hoes en zwaaide mit zien stok noar elkenaine dij hom ook groutte. Ook vrouw Duut let zok zain.
Verderop hoofdmeester van ons schoule mit zien vraauw en zeun. Boer HermansDiekstroa bie de boerderij. Ze filmen waarklu in klokkengaiterij van Van Bergen. En n bekende aannemer is bezeg mit t opknappen van n aarbaaidershoeske. Ook wat “neringdoenden” kommen we tegen. De krudeniers van Waalkens en de Grooth, Bakker Ufkes mit vraauw, smid Uffen der tegenover dij nait allain smederij haar, mor ook handelde in fietsen en loater ploffietsen. Zien vraauw en olste dochter Hennie stoan derbie op de film.
Ook de kledingwinkel van dij aandere Uffen krigt bezuik van de cineasten. Wat kreeg de klant dou n aandacht. Mevrouw Uffen was nait te beroerd om mit n klant boeten in de eteloage te kieken noar n artikel wat klant bedoulde. Hail mevrouw Uffen zok bezeg mit benoam doames boven- en ondergoud, de boas zulf zat in de woninginrichten, loater doarbie holpen deur baaide jongens Robbie en Bert. In dij tied ging n zoak nog voak over van voader op zeun. En wat ook opvaalt, elke klant wordt persoonlek noar de winkeldeure brocht en oetgelaide doan. Kom der mor es om in dizze tied. Nou mojje alles zulf pakken en oafreken bie de kassa en din zulf ook nog inpakken. De film let ook wat zain van de plattelandsvraauwen en de christelke vraauwenverainen. De plattelandsvraauwen zitten gezelleg bie mekoar in de zoal van Hotel Gemeentehuis, de christelke doames zellen wel bie gereformeerde kerke zeten hebben. Of in ‘Immanuel’, t Evangelisoatiegebaauwtje op loane noar Botjesverdrait. Ook hier weer bekende gezichten. Sommegen van jonken en wichter van onze schoulklazze zellen heur moe veurbie kommen hebben zain dou dizze film op de reunie van ons schoule vertoond wer. Op t lest van film kommen de sportverainens in actie.
Gymmes tiekverainen TONIDO (Tot Ons Nut Is Dit Opgericht) let zain wat ze onder laaiden van mien oomke Koeno Koers oet Scheemde aal leerd hebben. Jongens, wichter en ook de doames huppeln over t gemaintelk sportveld aan Mennistenloane. Loater kommen ook de voetballers in aktie. En din, t is nait te overzain, de wichter van de padvinderij. Onder laaiden van mevrouw Magendans, nait allenneg de vraauw van ons hoesdokter, mor zulf ook tandarts. Veul leeftiedgenoten zellen t mins nait vergeten hebben. Mevrouw Magendans von dat kinder bie t trekken van n tanne of n koeze oet onze melkgebitjes, nait verdoofd worden huifd. Dat kon wel zunder en dat dee dus gloepens zeer. Je wollen t mins wel veur de schenen schuppen as ze aan joen tannen en koezen zat te roppen. Bie hail wat kinder is der n levenslaange angst veur tandarts van overbleven. Ik goa der din ook nooit mit plezaaier hìn of t mout absoluut neudeg wezen, ook al het mien tandarts hier in Pekel der n hekel aan dat ze minsen zeer doun mout. Nee, t laifst gain koezenropper meer in mien mond.
Ook de brandweer komt aan bod. Dizze stoere jongens geven onder laaiden van commandant Kloas Kampstroa tegenover boerderij van Botjes, n demonstroatie houveel wotter ze wel nait mit heur brandweerauto in t vuur spoiten kinnen. Vuur is der nait bie, mor elk vuur zol subiet oetgoan van dit enorme wotterballet, dat de jongens even loaten zain. Veur nog meer lol kin ook zörgd worren, ze binnen niks te min om de dikke stroale ook even op t nijsgierege volk te richten. n Dail van t publiek komt nait dreuge bie hoes vandoage.
En din inains is film oaflopen. Gain oaftiteln. Zo mor. Ik denk dat der n stokje van film weg is. Nait overnomen op de videobaand dij aine van de gemainte Scheemde in 1996 veur de reunie van de openboare schoule moakt het. Inains zit ik din weer in de aigentiedse werkelkhaid van vandoage. De tied van DVD speulers woar ik t spaigelploatje met de film zo moar inleggen kin en din oafdraaien. En der net zoveul DVD’s van moaken kin as ik zulf wil. Film is oet tied dat wie nog nait ains televisie haren. Inains bin ik van t schoulkind in negentienainenviefteg weer n grote kerel van vievenzesteg. Dij terogge kikt noar zien jeugd. Dou t leven nog zo simpel was. Dou bakker, melkboer en gruinteboer aan deure kwammen en krudenier joe de boodschappen elke weke in hoes brocht. Dat was ook de tied dat minsen van Midwolle en Oostwold zokzulf nog besturen konnen en ze Winschoot, Scheemte, Finnerwolle, Beerte en Schanze der nait bie neudeg wazzen. Wegen konden ze zulf moaken, aandere waarken konnen ze aanbesteden. Wonens werren baauwd deur aannemer oet t dörp of oet omgeven. In baaide dörpen, Midwolle en Oostwold konnen ze openboare en christelke schoulen in stand holden. En opknappen en verbaauwen. En veur n bezuik aan sikterie huf je gain oafsproak te moaken, je gingen der hèn as sikterie open was en din was je direct aan beurt. Terugge in mien tied heur ik Queen wieder speulen. In n geluudskwaliteit woar niks meer op aan te maarken is; gain 45 toeren, gain barsten in de ploat, gain tikken, gain spetters, moar n CD, digitoal:
You can’t turn back the clock, you can’t turn back the tide Aint that a shame, I’d like to go back one time on a roller coaster ride, When life was just a game No use in sitting and thinkin on what you did, When you can lay back and enjoy it through your kids, Sometimes it seems like lately – I just don’t know, Better sit back and go with the flow.
Cos’ these are the days of our lives, They’ve flown in the swiftness of time, These days are all gone now but some things remain, When I look and I find no change.
Those were the days of our lives – yeah The bad things in life were so few Those days are all gone now but one things still true When I look and I find I still love you
I still love you
Nee, wie kinnen tied nait terugge zetten al haar je sommege joaren groag nog ais overdoan – en din aans…. Mor, as t geluud van Brian May zien gitaar zachtjes oetstaarft, din denk je aan joen vraauw woar ja al tien, twinteg of datteg joar en meer mit traauwd binnen. Nait zo as t leven west hebben kon mit dij of dij, moar zo as t joe overkommen is. Mit heur, dij doar bie joe in koamer zit; Ik hol nog aaltied van die ! I still love you.
geleuf nait in Jehova Vishnu of Karma mor inains waas e doar helder en kloar n steern glin en leger as aans op t zulfde stee biekaans de mins wikt God beschikt mor is dat mien bruier dij om t houkje kikt?
Stoareg brekt de zun deur flaren diezeghaid en langzoam worden gerdienen openschoven veur t lèste bedrief van t joar. Deur damp van smeltend snij boven de hoezen glinstern druppels aan de baarkeboom as n te loate kerstverlichten. Kwoajongen hier in stroat vaalt dat nait op, dij binnen tot mien verdrait al doagen in de weer mit veul keboal de kwoade geesten te verjoagen en dat mishottjet keer op keer. Of dizze raaize nait ?
Zo op t oog zugt gain mens wat biezunders aan mie. Ik vuil mie gezond, heb t verstand der goud bie. Al heb ik vaar schroeven in mien linkerbain en kin ik in duuster nait hail goud meer zain,. klopt mien polze wat zwak, is mien blouddruk te hoog, ik bin nog meroakel zo op het oog.
Mien steunzolen dij holden mie op t rechte pad. k Stoa steveg op poten, dus wèl dut mie wat. Bewegen is goud veur konditsie en geest. Vuilt n mìns zok gezond, din is t leven n feest. Mor t geheugen wordt wat minder, net as mien ogen en deur piene in rogge loop ik n beetje gebogen. Mien oam wordt wat körter, kin soms trap nait omhoog, veur de rest gait t fantastisch, zo op het oog.
Wat is t leven toch mooi, mor het gait mie te vlog Bekiek k olle foto’s, din wait ik genog. Din glie ik terog noar dij prachtege joaren, dou genoot je van alles, mor konden gain sìnt spoaren. Je huilen alles oet t leven, luipen over van kracht, wie laagden en daansten tot daip in de nacht. Nou loop ik veurzichteg, t gait nait meer zo haard. k hol reken mit mien pacemaker hier op mien haart. Dou mor ais wat kaalmer, zegt mien cardioloog, k bin toch nog kras veur mien leeftied, zo op het oog ?
Goa k soavends op bèrre, geheur gait op nul en sokken om vouten, man wat is t n spul. t Gebit in t bakje, de lenzen in t vocht en t roam dat mout dicht vanwege de tocht. Lig k endelk op rogge, din stel k mie de vroag : Har k vandoag wat te kloagen, al gong het wat troag.? k Har noa t eten wel wat piene in moag k Loat mie nog nait kisten, hol nait van gekloag. Hol wat reken mit joen leeftied, zee mien gerontoloog, Ach wat… ik liek nog fantastisch, zo op het oog.
Der was n tied dat ik nog was ien ’t mooie Reitdieps landschap. Ze kwamen host elke dag, heur ezels ien t gras schilderend ien stilte tot ien de oavendkilte.
Nog heur ik t gezelschap, het antwoord toen ik vroeg: hoe worden joe nou neumd, “De Grunneger Ploeg.”
Veul is van ze verschenen, der wer n baarg veur beurd, woar ik al ben verdwenen wordt van de Ploeg nog heurd.
t Is doan, t is veurbie zee ol oom in t verpleeghoes. Vraauw en ik keken nkander aan. Zo haarve hom nog nooit mitmoakt. Oom zat altied vol stekken en verhoalen. As hai in zien rolstoule op n verjoardag binnenkwam den begon huil veurkeuken te lagen. Oomke hef nooit lopen kind en haar n kromme rugge. Vrouger luip e op van dij holten stokken under oksels. Zien aine bain sleepde den achter zuk aan en den kon je, ver òf, aan stofwolke al zain dat e der over t zandloantje aan kwam. Hai waarkte op n schoufebriek en kon ofgemieterd goud mit leer worden.
Lu stonnen doar versteld van en zeden: hou kin aine dij zo seupel lop zukse smuie schounen moaken? Dat dee oomke zeer. Hai luip wol seupel mor was nich seupel. Zien stekken hebben hom op bainen hollen. Ik heb mie wol ais òfvroagd hou hai toch aan aal dij verhoalen kwam, want zien wereld was nich zo groot. Hai hef zien levent laank op dörp woond en is altied in t hoeske van zien ollen bleven. Ook dou dij al laank oet tied wadden. Bedstee is der altied in bleven net as t zwilk op toavel en gerdienen veur t roam. t Gehaaim van oomke was dat e slim goud kieken kon en huil goud lustern. Hai kön deur dingen hìnkieken, bekeek t doeknekt van underkaande. Hai kön heuren wat er achter woorden vuild en zegd wui. In t grootske zag hai t kindske en in t stoenske de kwetsboarhaid. Zo kwam oomke aan zien verhoalen. Mor non ist mis mit hom. Hazzenblouden. Noa vaarntachteg joar van t ol stee in t dörp noar verpleeghoes in stad. Zuster komt langs en zegt veul te haard –aan geheur mekaaiert ja niks- zo Gert Jan vandoage most t mit mie doun. Oomke licht even op en zegt: dat is ja nich best. Mor ol plezaaier is vot. Bie t votgoan komt der n troane: t is veurbie, ik mout realistisch weden, k heb t ook tegen doomnee zegd, t is doan. Wie holden zien haand vaaste en hebben woorden sikkom in aanslag: wadden ja altied zo bliedeg en monter… moudveren nich zakken loaten… t is ja nich veurbie… t beste mout nog kommen… Mor woorden kriegen gain oam en wie zwiegen. Kieken in stilleghaaid mit hom daipe leegte in en vuilen n huil klaain beetje van zien boom. Bie deure kiek ik nog even um en swoai. Hij holdt haand umhoog en kikt mie aan. Nich ik, mor hai raaist òf. t Is doan.
Veur dai nait waitn wat dat is, mien pa was zien haile leven petroleumventer, dat heb ik ook vief joar doan, met veul plezair. In Boetn Oosterpoorde ien Stad. Dai klanten dij nait thoes waarn of even nait konnen betoaln wern op schreven in ’t pofboukje. Een boukie met lienen der in, woor je op schrievm kon, van boeten was e broen, ’t boukje was zo’n vieftien bie tien centimeter groot, paste in borstbuutse mor zat maainstal in geldtazze. Klanten dai nait betoald haarn kon je verduiln in vair soorten, schippers en woonwoagnbewoners waarn soms zo vertrokken, mor mie pa haar mie leerd dat dai altijd betoaldn, kon wel joar duurn, mor, t kwam. En dat was zo. Klanten dai zoak haarn of zo vulden wie de blikken, ’t kwam vanzulf wel. Klanten dai nait thoes waarn konnen wie met de loper noar binnen de blikken oet aanrecht kassie holn vuln en weer neer zetten, zaterdags evm bie langs. En klanten dai gain geld haarn as wie an deur kwamen, de man waarkte haile weke en beurde zoaterdags geld. Moz je omstreeks ain uur an de deur wezen, haar man geld beurt, nait langer wachten want dan ging de man noar de kroug. Dat was poffen. Ik wait alle adressen nog, ken ze zo opnuimen.
‘k Haar net naie brommer kreegn, een gruine Jawa, mooi ding man. Ik op pad om geld te beurn. Rie in Hoaltzoagersteege, nee nait haard, ik ree hail langzoam. Komt der tot mien schrik een jonkie oet brandgaanke stoevm, kon nait meer stoppen en ben der bovm overhen reden. Ben mie dood schrokken, ik brommer op stander zet. En noar ’t jonkie tou. Ik haar al gedachten dat oppakt wer en gevangenis in moz. Meschuin was e dood. Jonkie stat op en runt weg, ik der achteran, kwol waitn hou ‘t met hom was. Runt openstoande deure binnen en ik mor roupen. Zien moe kwam aal an deure, “Wat woln joe nou”. Ik zeg: “Ben over hom hen reden, en hoi lopt vot weg”. “Haar joe willen dat liggen bleef?” Ikzee “Nee, mor….” “Niks mor.” zee vrouw, “Je mot hom nait zo baang moakn”. En ze smeet deure dicht. Door ston ik te trillen van de zenen.
Nou het elk en ain ‘t over sloavm ja, die tied is veurbie, mor…. Wie bennen ant venten komt der man an lopen, netjes int pak, een heer. “O”, zegt mien pa, “Komt dai blanke sloavinnehandeloar ook weer an”. Geft mien pa ’n hand en zegd: “Hoe is het meneer Kuipers”. Ondertussen docht ik an wat ik over sloavm op schoul leerd haar. “Weet u nog enkelen?” vracht de man. “Joa ik wait nog wel stuk of wat zee.” mien pa. Pakt zien pofboukje en kikt achterin en nuimt stuk of wat adressen an man deur die dat opschrieft. “Bedankt meneer Kuipers u hoort nog van mij.” Ik zeg tegen mien pa: “Wat dou je nou geef je gewoon adrezzen deur an dai handeloar.” “Och jong, das niks aags her. Dai man waarkt bie grode klaidingfebriek van Weeber an de Achterweg, door moaken ze pakken, jazzen en broukn. Dai hebben steeds weer personeel neudeg, Ik wait nog wichter van de klanten dai nog gain waark hebben, geef ik an hom deur en hoi gat der noar tou om met heur en de olders te proatn. En waitst wat mooi is? Ik krieg der ook wat veur, veur elk adres tientje en as ze der ant waark komen nog es 25 gulden. Wichter bliede, olders bliede en Weeber tevreden. Niks miz met.”
Olders vruign voak an mie pa wait je nog wat veur mien dochter of zeun? En zo was mie pa ook een welgezain bemiddeloar en nait allain veur waark, mor zelfs tussen jong en wicht tipte hoi wel es. Noa dat ik keer lezing geevm haar over petroleumventerij, beld aine mie, haar de pest in, dak zien noam nait zegt haar, want, zee e, ik ben dien pa nog steeds dankboar dak mien vrouw deur hom heb leern kennen. Of aandere dingen. Het bleek noamliek dat mie paas vertrauwens persoon bie Jeudse klanten stak hoi vrijdags de verlichting an, dat mochten ze zelf nait doun. En as der klant was dai krap bie kas was, spronge ook wel es bie.
En zo wast pofboukje veul meer as woor je geld mos beurn.
Pofboukje toch heul mooi woord of nait dan. (Poffen betaikent: Opgeblazen kopen, op krediet dus.)
Noa n winter woar gain ènde aan kwam lig ik op n vrouge feberwoarie-mörn in berre te wachten op t breken van t duuster en t onwizze begun van nije dag Te dinken of ik deroet goan zel of bietaiken veur de nacht Heur ik aan d’overkaande vanof tempeltje op dak n merel flòiten hemels as oet parredies t Haile dörp swigt en luustert mit t Daaiertje is nich aan te roaken en kön k t in handen pakken den brakt Moar in högte bespeult e scheppen wordt flòiten stem van Aiwege en krig haile wereld hoop.
Dou e in keuken ston, draaide hai zuk weerom en luip noar t buro. Hier was wat, dat hom nait aanston. Mor wat? Zien ogen gleden over t aaikenholten cilinderburo. Hai kwam der nait op. Der was wat in dit hoes. Hai wol weer weg lopen, dou zien oog vuil op prullenbak noast t buro. n Deuske. Mit de tippen van doem en wiesvinger, pakte hai t op en vlijde t op salontoavel. Minidisc’s.
Buurvraauw mos mor wachten. Wel deuskes veur minidisc’s, mor gain apparoat om t ôf te speulen en gain disc’s. Hai pakte zien mobiel en belde Ester. ‘Ik bin in t hoes van Reker en ik heb de indruk dat hier nog gain ploug van ons west is. Klopt dat?’ ‘Nog gain tied had.’ ‘Den begunnen wie baaident zulf.’ ‘Loat Flipje dat mor doun en kom. Ik heb die hier neudeg. Wie mouten beter zuiken.’ ‘Nee, niks mitnemen, gewoon hier noartou.’ Hai ging zitten en keek noar toavel. Wat was der mit dat deusje….. Der konden vief disc’s in. Ze wazzen kocht in Duutslaand. Aargens bie Famila. Hai luip noar boeten en klopte bie buurvraauw aan. n Grieze krullenkop kwam om houk van deur. ‘Je maggen der wel in kommen, mor ik wait niks.’ ‘Ik kom groag n’aander keer eefkes n piepke proaten mit joe, mor haar joen buurvraauw ook n auto?’ ‘t Ôldske nikkopte. ‘Der binnen n poar boxen aan t aander ìnd van stroat. Doar het ze aine van. Ze ree nait groag, mor ze is wel ais mit mie noar t zaikenhoes voaren. Den wol ze nait, dat ik mit bus of taxi ging. Ik heb n nije heup mout je reken. En den mos ik veur kontrool en den brocht ze mie. Ze haar voak nachtdainst mout je reken.’ Dubbeldam bedankte heur en luip weer noar binnen en belde Ester. ‘Hebben wie heur tas ook? Wilst ais kieken of der autosleudels in zitten?’ Het was eefkes stil. Dubbeldam vuilde dat e beet haar. Allenneg haar e gain flaauw idee van hou of wat. ‘Wait ik zo nait Harry. Ik zuik wieder en den kom ik der aan. Hest wat vonden?’ Dubbeldam prommelde wat en schoakelde zien tillefoon oet. Hai ging noar keuken en pakte n glas oet kaast.
Betty Boop ston der op mit swaart jurkje aan.Wat was dat wel nait mit Betty Boop? Hai luit t wotter stromen en vuilde mit ain vinger ofdat t kòld genog was. Drij gloazen vol dronk e achter mekoar leeg. En dou ging e weer in koamer zitten. Hai kreeg nou echt de riedel in t gat en begon weer deur t hoes te strunen. Overaal luip e gedachtenloos rond en keek zunder wat te zain. Weer gingen ale kaasten open en ale loatjes. De vlizo-trap kwam omdeel en hai stak zien kop deur t loek. n Lege zolder. Aan de muur hing n combi-ketel en wieder niks. Nog gain snipper pepier. Was dat mien zolder mor, docht e. Hai dee t loek weer dicht. In gaang beneden was n inloopkaast. Ach, docht e. Net as vrouger thoes. Moeke haar der weckflezzen stoan. Ook hier zaten plaanken aan muur. Witgeschilderde muur mit plaanken. Widde roezeltjes aan plaanken. Der stonnen poar flezzen wien. Wieder de gewone veurroad aan pasta’s en flezzen mit boontjes en appelmoes en zuks wat. Onner op grond ston n grode holten kist. Eerappels. Dat was laank leden dat e dat zain haar. Boven hom heurde hai driftege pootjes. Ester was der. Hai dee t licht weer oet en ging weer noar koamer. ‘Gain autosleudels, omreden dat ze op fiets was. Dij staait nog op t waark.’ Dubbeldam wees noar t deuske op toavel. Ester nam t bouk op en las de noam van schriever veur. ‘Barbara Vink, hmm. Noeit van heurd. Doe den?’ ‘Nee man, nait dat bouk, wat kin mie dat bouk schelen. Dat deuske!!’ ‘Hee, verrek, weer mini-disc’s. Woarom aalgedureg lege deuskes en gain schiefjes. Ik heb Flipje aan t waark zet mit dat schiefje, dij we bie heur op t waark vonden hebben. Hai wol nait, mor ik heb zegd, mout van Dubbeldam. Nou zit e te luustern. Aarme jong. Volgens mie staait der allenneg t tikken van klok op. Hai ken der wel buuls bie worden.’ Ze ging op knijen bie toaveltje liggen en keek. Dubbeldam keek ook en vond dat ze nog aaltied n lekker kontje haar. Hai zuchtte daip en perbaaierde de droad weer op te pakken.
‘Op t waark ligt zo’n deuske en n disc. Hier in hoes ligt net zo’n deuske. Wat denk je den vervolgens?’ Ester gromde. Dubbeldam wuir der zenuwachteg van. ‘Dat dizze juvver n mini-discspeuler het of zo’n grotere bak. Dat der hier in hoes n kaast is, of n loatje woardat schiefkes liggen mit ale kleuren van de regenboog.’ Ze wees noar t deusje, woardat de kleuren opstonden. ‘Je denken, dat ze meziek opnemt, dat ze dat òfspeult mit koptillefoon op. Dat ze in heur vrije tied, hier dat deur de boxen klinken loat. Het ze wel n meziek-installoatie?’ Dubbeldam stak zien vinger op en ruirde in de lucht. ‘Deurgoan Ester, deurgoan.’ Ester ston op en keek koamer rond. ‘Het ze gain meziekboudeltje? Volgens mie het ze hail gain tv.’ Dubbeldam keek heur aan. Zai keek terug en draaide rond op heur bevallege hakjes. ‘Ze het niks mit meziek, of radio of tillevisie. Ze het zulfs gain computer.’ t Klonk haalf vroagend. ‘Ik kin in t haile hoes niks vinden’, zee e. ‘As dat zo is, den hest niks aan zo’n minidinges.’ Ze ging op baank zitten en bloaderde gedachtenloos deur t bouk van Barbara Vink. Dou klapte ze t bouk dicht en legde t weerom op toavel. ‘Tja, den kin ik mor ain ding bedenken’, zee ze langzoam. ‘Den hest der allenneg wat aan as dicteerapparoat. Mor den mout der wel n microfoontje bie. Gesprekken opnemen, eh….. dien aigen gedachtenspinsels vastleggen veur wat dan ook. Vogelgeluud opnemen in de vrije natuur. En nou wait ik nait meer.’ Dubbeldam zee niks. Hai docht stief noa. Dat was zo schier mit Ester. Ze konden baaident aldernoast deurkwedeln en deurlullen. Altied kwam der oeteindelk wel weer wat oet. ‘Meziek kinnen we dus wel vergeten. Den blift dat twijde verhoal over. Iets opnemen. Wat den ook. Iets opnemen. Op t schiefke dat wie hebben staait t tikken van n klok. Dat betaikent, dat der aine west is dij n mini-disc het mit microfoon. Hier is niks te vinden, teminnent veurlopeg nait. Dus goan we terug noar t waark. Wel van de collegoa’s, dij mit heur waarkt achter de balie, het zo’n speuler en as t eefkes kin ook nog n microfoontje derbie. Wie loaten dizze toko hailendal dichtplakken. As t mout n jonge agent der dag en nacht veur. Hier kommen we weerom. Ik wol eerst de techneuten der op lösloaten, mor dat doun we nait. Ik denk dat we hier nog wieder aan t strunen mouten.’ Bie achterdeur lagen sleudels op n bredje. Achterdeur kwam weer stief in slöt en ze gingen bie de garagebox kieken. Doar ston hail trankiel n knalrooie Daihatsu. Achterin stonden deuzen mit òlde kraanten. Wat raive veur toen en n kaast dij sikkom oet mekoar donderde, dou Ester Edens deur opendoun wol. Twij legplaanken haren gain verband meer en kletterden omdeel. Ze kon nog gaauw deur weer dichtdrukken en begon te proesten. Dubbeldam lachte zuk de buuts oet en wol heur opsloeten. Mor smui glee ze mit gemak onner garagedeur. ‘Kom we goan noar dat Olderman State. Stallingoa wat vroagen.’ Ze reden stroat oet en dou begon Ester’s mobiel te piepen. Ze keek op t schaarmpje en begon te lachen. ‘Ach Flipje’, zee ze en ze keek Dubbeldam gemain aan. ‘Ja, Flipje, wat is der?’, begon ze. ‘Ik wait ook wel, dast gain Flipje haiten dust mien jong, mor veur mie bist Flipje. Zeg t mor.’ Ze knikte en fronste heur wenkbraauwen. Ze luusterde aandachteg. Dou klapte ze heur mobiel weer dicht en stak hom weerom in heur tas. ‘Flipje zegt, dat der n poar tracks binnen. Bie de langste heurst allenneg t tikken van n klok en volgens hom lewaai van vogels. Kraaien van n hoan of zukswat. Den binnen der twij tracks, woardat niks opstaait. En den is der n klaain stukje woardat middenmaank gerommel en geknitter wat zegd wordt. Mor dat kon e hoast nait verstoan. n Stem van n lutje pork of n vraauw. Den heurst n knal en den ist doan.’ Dubbeldam zette de woagen aan kaant van weg. Hai keek zien collegoa aan. ‘Dat is nait veul. Mor doar mouten we dommit ook mor eefkes waark van moaken. Denkst doe dat dij hampel van n Flipje n kopie moaken kin van dat schiefke? Of ist lozer, dat e dat ding noar de TD brengt. Dat ze dat doar doun?’ Ester docht noa. Ze pakte heur mobiel aan en gnivvelde wat. ‘Dat leste is beter dunkt mie. Loat e dat mor doun. Ik zel votdoalek bellen.’ ‘n Knal is vanzulfs te makkelk’, zee Dubbeldam. ‘Dat ken niks wezen. Nou ja, dat heuren we nog wel.’
Mien Grunnen mit dien schiere gruine dieken, Boerderijen, wierden, meulens en börgen. Mien Grunnen mit kerken, torens en wieken, Ik moak mie aibels grode zörgen.
Doe beschaarmst tröts dien monumenten Omaarmst ze as dien laifste schat. Bie nood staaist kloar mit centen, Mor dien alleraigenste toal dij staarft zowat.
Ik stoa veur t roam en kiek over t plaain. De zunne schient en ik zai de gele bloadjes van berkenbomen noar beneden dwarreln. Wat is dat toch n schier gezicht. ’t Gras van t plantoen ligt stoareg aan bezaaid mit bloadjes. Week of wat leden zaten ze nog aalmoal aan takken, mor deur de haarde wind van òflopen week hebben ze op t lèste t loodje legd en bedekken ze nou t gazon. As je der oog veur hebben, is de haarfst ain groot kleurenpalet. Om de hoaverklap zai ik din ook mensen, dij foto’s moaken van aal dij mooi gekleurde bomen en boskes. Wonderliek aigelk, dat maiste mensen zok verheugen op t veujoar, alewel de haarfst zeker zo mooi wezen kin. As zunne op bomen schient deur de lèste bloadjes stroalt dat n zekere waarmte oet. En juust dij waarmte moakt veur ons gevuil hail veul oet. Dizze haarfst is t veul waarmer as aandere joaren. Zo komt t teminnent op mie over. Luipen mensen aandere joaren om dizze tied al mit dikke jazen aan, nou zai ik ze nog rondlopen in lözze zummerklaaier. Zol t din toch woar wezen, dat t klimoat aan t veraandern is ? Zollen wie t din toch nog mitmoaken, net as mensen op t zudelk haalfrond, dat wie gewoon op n terraske zitten kinnen mit n drankje of n ijsko ? Körtsleden zag ik dat hier al. Willen wie dat aigelk wel ? Zollen wie dat op n duur wel plezaaierg vinden? Of hebben wie, net as in vrouger joaren, laiver n dik pak snij mit kerstdoagen ? As ik bie miezulf te roade goa, kais ik veur t lèste.
Joar of wat leden wazzen vraauw en ik in Kaapstad in Zuud- Oafrikoa. Het was haalf november en winkelstroaten wazzen overal versierd mit kerstspullen. Boven de stroaten hongen verlichte sleeën mit rendaaier derveur. Zollen dij mìnsen doar genog hebben van de waarmte ? Mit kerstdoagen is t doar noa- melk hoogzummer! Zollen ze meschain stiekom jaloers op ons wezen, omreden dat zai ook laiver lekker waarm bie n open heerd zitten of gezelleg mit mekoar zitten te eten, onnerwiel boetendeure n snijstörm aan de gang is ? Vroagen, vroagen, vroagen…..!!
Ain ding is zeker: k wol nait groag mit dij lu ruilen. Loat mie mor lekker waarm wachten tot t nije veurjoar, want dat is zeker, dij komt…Heb je wat om noar oet te kieken. Man, allain de gedachte al….en vergeet din nait goud om joe tou te kieken, as der weer nije bloadjes aan de bomen komen.
Veujoar is net zo mooi as haarfst. De waarmte van dij gedachte kin gain mìns ons òfnemen !!.
Ainmoal is veur elkenaine tied der heer, dat e veur ‘Grode Boas’ verschienen mout. Doar helpt gain laive moeke of aandersoortege fiebeldekwinten aan. Op ainziedeg ofsproken tied het e zoch mor te melden. t Is groag of nait! Dag en tied wordt deur ‘Regisseur van t Levent’ bepoald. Wat Bertus ok pebaaierde: bie hoesdokter deure der sikkom oet lopen; zaikenhoes in en oet goan, aine underzuik noa t aander woar e zoch deur Jan en Alleman schaauwen loaten mos; bezuik aan verschillende lapzaalvers; allerhaande hoesmiddels der op lösloaten; t hölp aal mitnkander gain sikkepit. t Is altmoal vergees. Sniedens in t lief werren allènt mor aarger en namen nait of. Kon bie toeren nait op of dele. Lag t laifst zo laang meuglek op bèrre. Lenoa was der paartieds euvel mit aan. Tebletten, waarme melk mit hunneg, n kejakje niks hölp. t Jong ston bie zetten zowat op kop en mos zoch bedappern t nait oet te hoelen van pien. Bertus mos der, dat was wizze, aan leuven. t Wief har as leste strospier zölfs in elke koamer n bord mit siepels zet, mor Bertus göng mit dag achteroet. Wat zoch veureerst aanzain luit as n onschuldege liefzeerte, wer mit dag undroagleker. Dokter schreef hom wat tebletten veur, mor d’aine hölp nog minder as d’aander. Pien bleef. t Eten smuik nait meer en wat e sloekde bleef underweegs in zien zinkpudde hangen. In t zaikenhoes wizzen ze ok nait recht wat ze van hom denken mozzen. Hebben hom doar zowat binnensteboeten keerd. Noa n bult vieven en zezzen en vief moand loater bleek zoch oet, dat e n dikke vlaaisboom bie hom druig. Noa n tegenweerde operoatsie van krapaan zes uur hebben ze t zwikkie weer aan nkander kramd. Op zoal druig Bertus t oordail geloaten. Har t meschain zölf wel docht. t Was ja nait aans. Kwam te vroug, mor was blied, dat e nog zoveul joar van vraauw, kinder- en klaainkinder had groalen meugen. Vraauw was finoal oet stuur en reerde hail koamer bie mekoar. Heur Bertus, woar zie zowat vievenvatteg joar mit traauwd was, verlaizen. Dat was ja onmeuglek! Zokswat kon ja nait! Hou mos t as Bertus der dammeet nait meer wezen zol. t Laifste göng ze votdoadelk tougelieks mit heur manskerel noar t Beloofde Laand. t Duurde n haile zet aleer zie heur hernam en soamen mit Bertus heur verdrait en onmaacht oetblerd har. Was verdikkeme ok nait niks wat ze veur koezen kregen. Aan kovvie dij n zuster heur stiekom veurzedde, zat gain ‘lak of smak’. Aan t end van mörgen göng ze noar hoes om doar t aldernoarste nijs aan kinder, femilie, vrönden en noabers te vertellen. Zag der as n baarg tegenop. In al alternoatsie har ze nait vroagd hou laank ze soamen nog tegoude haren. Zol t vanoavend meschain wel heuren. t Vuil heur achternoa nog tou. Elks har der al n zwoar heufd in had. t Underzuik duurde ok ja veuls te laank. Mor ains aankieken. Hopenlek duurde t nog n haile zet, veurdat Bertus ‘Piep aan Meerten‘ gaf. Muik heurzölf wies, dat zie t altmangs nog wel n poar joar oetzingen konnen. Sneu genogt is t nait zo wied komen. Vaar moand loater stonnen lu op t kerkhof om: man, voader, grootvoader, bruier en swoager noar zien leste ploats te bringen.
Bertus gaf nooit meer n leste ronde in kroug van Appie Smit. Zien trompet is nait meer van t hoakske in kebof komen. In aigen auto noar t zaikenhoes voaren veur oetslag en gesprek, was veur hom leste ronde west. Kwam mit zaikenwagen weer thoes en het t stuur nait meer in haanden had. Mos t rouer van zien levent kompleet oet haanden geven. Noa n poar weke wer e legerachteg en gaf t bezuik en wiedkieker hom nog wat dieverdoatsie.
op diek windstille withaid wollege rookplumen blinkende windmeulens tegen loodgrieze luchten zun mit goldgele gloud licht in ain tel Eems in zaachte pastelstreken op
links boven nevelslierten aan end van sloten en wieken widde besnijde torenspitskes
acht lopers in oranje rood en blaauw zingen over widde wereld op diek
Deur nijsberichten wordt ons zèggen doan der binnen overstromens bomaansloagen gainain dij ropt “ien minsen welbehoagen” tot aineghaid is t menneg kiend vergoan
verdwoald lopt elknain op biesterboan zai kribben over honnerddoezend vroagen en vuilen heur verroaden, riddersloagen wat draaigens ligt aan worrels van bestoan
haars het zien tied tou winter overdoan der komt ja stilte rond Midwintersdoagen wie overdinken veur- en tegensloagen mit gulle laag, mor mainsttied ook n troan mor aal joar weer geft ronnom dizze doagen dat Ol Verhoal verschoel bie levensvroagen.
Ik wait nait hou ie der tegenaan kieken lu, moar ik heb soms t idee, dat haile wereld op zien kop staait. Wie hebben noa veul gezoes n nije regeren. En wat veur aine! Zai waren t nog mor net mit mekoar ains of ain van dij nijlichters ruip: “Ons land moet op de schop”. Nou, dat het wel wat lös moakt. Kiek mor ais om joe tou. Woar je ook komen, waarklu binnen drok in de weer. Wegen worden opbroken, overal omlaaidens. Stroaten worden open broken, wotterlaaidens deurbloazen en riolen worden vernijd….t is om gek van te worden. Woarom mouten aal dizze dingen touglieks gebeuren…Hebben gemaintes geld over ?… nee dus !! Ik heb mie wel es vertellen loaten, dat in t lèste kwartoal van t joar dingen aanpakt worden, omdat men gain geld overholden mag…. Aanders krigt gemainte volgend joar minder geld van regeren.
Hou din ook… aal dij “in de grond-groaverij” het soms vrumde gevolgen….
Nog mor körtleden har gemainte bie mien kammeroad haile stroate opbroken, om reden dat veul bewoners kloagd haren, dat der mit rioleren wat nait in orde was. Der waren onnerwiel al wel drij controleurs wèst om te bekieken, wat der verkeerd zitten kon, mor zai waren der aiglieks nait achter kommen wat de oorzoak was. Omdat rioleren der al zo’n vieventwinteg joar lag, wui besloten om boudel te vernijen. Dat besluut har vanzulf hail wat om hakken, omreden dat zo n stroate hailemoal open mout, wat grote gevolgen het veur t doaglieks verkeer. Mor wat mout, dat mout, dus wui der aanpakt….!
Kloagen zit mìnsen in t bloud…, dus al gaauw kon je heuren:…”Mout dat nou, kin dat nait aans ? Wie kinnen d’auto nait parkeren. Kinnen ja gain deure meer oet “ Manlu trokken zok der niks van aan en deden heur waark. Bie elke huus wui ook n nije aansloeten noar t riool moakt, dus mos der n gat in t fundament. Noaderhand wui boudel weer dichtmoakt en was t probleem volgens geleerden oplöst. Mor…….
“Heurst doe dat ook?”, zee vraauw tegen heur man, dou ze soavends veur televisie zaten. “t Is net of ik n roar geluud heur… komt onder vlouer vandoan…” Man dee televisie wat zachter en luusterde… “Joa, noust zegst, …ik heur ook wat. Och t zel wel wat rek-en-krimp wezen van de nije riool-aansloeten “Zol kinnen”, zee vraauw, mor hailendaal overtuugd was ze nait. Toun ze de volgende oavend en de oavend doarop nog altied dat geluud heurden, zee man: “Ik geleuf, dat ik mor es in t loek in gaang kieken goa”. “Liekt mie n goud idee”, zee vraauw en langde hom n grode zaklanteern tou. Hai ging op knijen en trok t loek omhoog. Verzichteg scheen e mit de laampe in t gat…. “Och mien laive tied,…dat is ja bienoa nait te geleuven…most es kieken, der zit n jong poeske onder de vlouer, hou is dij doar nou in kommen….?”
“Heremientied”’ zee vraauw, hoal hom der gauw uut… t daaier zel wel hailendaal verdörst wezen”. “Geef mie es n stokje keze”, zee man. “Hai zel vast wel honger hebben”. En joa heur… poeske luit zok lokken…en man kreeg hom te pakken. Verzichteg gaf hai hom aan vraauw “Och dij stumper is hailemoal verkleumd..k Zel hom gaauw even n waarm plekje moaken”. “Dij katte mout tiedens de brekerij deur dat gat kommen wezen” ‘Geliek hest’, zee vraauw, ‘wie mouten “Daaier-ambulance” mor es bèllen. Dij mìnsen waiten precies hou ze boudel aanpakken mouten…’ En zo was t !!.
Toun n uur loater daierambulance kwam, harren ze zo’n nijmoodse “Scanner” bie zok. Zie vonden al gauw oet, dat t baist n “chip” in t oor har. Zodounde wozzen ze wèl de aigenoar was en t adres. Noa n telefoontje konden ze nog dezulfde oavend t daaier bie de gelukkege aigenoar weerom brengen. Dij man was bliede, dat e zien poeske weer har.
“Hè hè”, zee vraauw, “dat is n haile geruststellen…toch goud dat er zo n ambulance is, vindst ook nait ?” “Ik bint nait voak mit die ains, mor dit keer wel”, zee man. “Dij wichter van d’ ambulance hebben n papier liggen loaten… es even kieken wat de bankreken is…… Ons probleem mit riolering is oplöst… kinnen wezen dat wie beetje helpen kinnen om heur geldproblemen mit op te lözzen.
EN DAT GEBEURDE . Har aal dij brekerij toch zien nut had.
As lente komt, kommen de bloumen. Ons moeke nemt de tied veur schrobben en veur bounen.
As zummer komt, bìn k hailendaal blied. Dìn is de kaggeltied veurbie, en is t weer ,boetentied’!
As haarfst komt, heb ik t nait, soest mie kop van t roege weer, dou k Moeke sums verdrait. Zai krigt van mie ’t hinneweer’!
As winter komt, wordt t weer beter! Vorst, doar kìn k wel tegen, k wor weer n echte optimist, mor ook wel n betweter: ,Oldambtrit komt veur vast!’ Gainain dij mie t betwist!
t Is n moal of wat gebeurd dat keunegin veur ain of aander twijdoags waarkbezuik onze pervinsie aan dee. Zie bleef dan sloapen in de ambtswoning van heur commesoares. Dai was der op insteld en har aaltied n koamer veur heur in odder. Veur heur vaaileghaid wör de plietsie inzet. Twij man in n veurkoamer mit zicht op veurdeure en twij man in t toenhoeske achter t hoes. Plietsie was der ook wel ais in hoes in tieden dat der n bepoalde draaigen beston ten aanzain van de commesoares zölf. Ik nuim Wijster en De Punt. Dan waiten joe t wel. Der wör aaltied goud veur de plietsie zörgd. Zo stön in de veurkoamer, op de grode ronde toavel, aaltied vrizze kovvie en n grode tromme mit roombotterkoekjes. Der luip ook n hondje in hoes. Trix. Mor zuneg n törf hoog. Vraauw van de commesoares zee dat t baist aiglieks gain koekjes hemmen mog. En as t n moal aine kreeg, dan wör dat aaltied mit de rechterhaand geven. Links wol Trix t nait aanpakken, vertelde ze groots. Vanoavend zol de keunegin der ook sloapen. De haile dag zat der al plietsie in hoes. Der vuil niks te doun as kovviedrinken. En dat is nait goud. Dan slagt de vervelen tou. Trix kwam of en tou even kieken. Dan kreeg ze n koekje. Eerst oet de rechterhaand. Dou, noa wat muite, oet de linker. Trix was n loos daaier en leerde vlöt. As aine in de loop van de middag zien haand noar de tromme oetstak, vloog Trix bovenop de toavel, wachtte tot deksel der òf gung en begunde der as n zwien in te vreten. Soavends kwam keunegin. Commesoares was bie heur. Zien vraauw luit heur der in. Deure van veurkoamer ston op n gloep. ‘Komt u binnen, majesteit. Uw kamer is in orde en uw bagage is al naar boven gebracht. Mag ik u nog een glas wijn en wat te eten aanbieden in onze woonkamer?’ Dat wol majesteit wel, mor zie wol zuk eerst even wat opknappen. Trix was der ook bie. ‘Wat een leuk hondje heeft u’, zee majesteit. ‘Ja, onze Riks. Echt een schatje’. ‘Riks? Wat een bijzondere naam’. ‘Ach ja, we hebben haar van een oude mevrouw gekocht voor 25 gulden. Die mevrouw sprak nog in termen van rijksdaalders. Dus we kochten haar voor tien rijksdaalders. Tien riksen dus…’
Plietsiemannen heurden t mit verboazen aan. Majesteit von t hail mooi. ‘En ze is zo slim. Een koekje pakt ze alleen uit de rechterhand aan. We zullen haar straks eentje geven’. Dou majesteit n ketaaiertje loater in de woonkoamer zat, ruip vraauw van de commesoares inains hail haard: ‘Trix, wat doe je nou…!!!’ Zie was de noam Riks bliekboar al weer vergeten. t Hondje vloog mit n noodgang de veurkoamer in en kroop doar bie heur kammeroaden van de plietsie under toavel. Wat der in de woonkoamer wieder zègd wör, is nait bekend worden. Mit de koekjes was t òflopen.
Mien vraauw wol slim geern n moal noar Wenen. Mor t bleef der aaltied bie. Aalgedureg was der wat woarum of t nait deurgung. Mor òflopen december zol t dan weden. Mit de bus. Dat was umreden dat k ook wel ais n moal op raaize wol zunder zölf te rieden. Gewoon achterover zitten en n aander t waark doun loaten. k Was nait slim benijd noar wat of doar aal te zain was, mor k wol wel mit. Ais n moal wat aandere lu um mie tou en wat aandere proat leek mie wel wat. k Zol t aal gewoon over mie hèn kommen loaten. De òfraaize was smörgens um kwart over tiene in Beek bie Arnhem. Der zatten n grode gozzel van n kirrel mit laank hoar, n echtpoar oet Zeeland en n ainspaanjer oet Den Hoag bie ons in de bus. Mit dizze lu trokken wie t maiste op. Wieder warren t maist oldern en n stuk of wat wedevraauwen. k Har der gain hoge pedde van op. Achmed zat achter t stuur en Tineke was de raaislaaidster. Tineke knupde n widde buusdouk um de microfoon. Anders kreeg ze der oetslag van, zee ze. Achmed was n goaie chauffeur dai van jeurjoagen huil. Tineke gaf wat algemaine informoatie. De raaize noar Wenen zol twij doage duren. De weerumraaize ook. t Was toamelk stil in de bus. t Warren ook ja ook hoast aal vrömden veur mekoar. Noa d’eerste kovviestop wör t beter. t Was slim mooi underwegens. Ik genoot. Aanderdoagsmörgens reden wie um n uur of elven de grens mit Oostenriek over. Tegen de middag wör der stopt bie n prachteg ol klooster. n Jong ding vertelde ons der alles over: Hou old of t was, wel der aal woond harren, houveul dakpannen of der op laggen en hou laank de hoofdgaange in t klooster was. Hail interessant aalmoal. Soavends was der n lichttoer deur Wenen. Ook slim mooi. Tineke wees veul olle gebaauwen aan en zee wat of t was. Zie zol der loater op trugge kommen. Zie luit ook standbeelden zain: Van Mozart en Goethe, van kaaizer zus en kaaizerin zo. En van nog veul meer lu dai al joaren dood warren. Zie kwam overaal nog op trugge. Der was veul te zain mit over alles veul informoatie. Wie gungen noar n concert van Mozart en noar t paleis van kaaizer Franz Joseph en noar nog veul meer.
Woar of je ook keken: Aaltied was der wel wat van kaaizerin Sissi in beeld. t Was geweldeg en boetendes nog slim gezelleg ook. Der wör veul laagd. Mien vraauw genoot. Zie har de tied van heur leven. Zölf von k t aal slim vermuiend. k Har zere vouten van t lopen en kopzere van alles wat der verteld wör. t Doezelde mie van ale kerken, paleizen en standbeelden. k Was bliede dat wie eindelk weer op hoes aan reden. Underwegens zat k nog ais noa te denken over aal dai olle gebaauwen dai k zain har. Der vörmde zuk n gedachte in mien kop dai k nait benuimen kön. k Kwam der nait oet. Totdat wie weer bie stad aankwammen. Bie t zain van de Martinitoren vuil alles op zien stee. Hail makkelk: Aal dai olle gebaauwen bestoan oet niks anders as olle stainen. Bie de aine net even wat mooier op en tegen mekoar vlaaid as bie d’aander. Net as bie dij Olle Grieze mor dan anders. k Was bliede dat k weer in hoes was. Zag touglieks ook tegen de kommende kerstdoagen op: Der kwammen drij films van Sissi op televizie.
Ploats aan de Eems in t noorden van ons schiere laand haarten kloppen om beurten op laand op zee de hoavenweg is n oader veur t achterlaand mit störm goan schoeven over weg zeekoapen sirreln mit wind mit kringels rookslierten zo alledoags biezunder ervoarens ploats aan de Eems
Nooit zel ik dij tied vergeten, aaltied zel ik t ontholden:. Ons wer leerd: Pluk gain appels of peren bie de boer, de smoak is den aaltied zoer! Eerlekhaid blift t laangste duren, woarom legt men mie den zo voak in de luren? Vruchten van t seizoen kwamen uut aigen goard, onder stro of heu bleven appels bewoard. Ik wait nog hou de belletjes van de ieskare klonken, hou of de kopern deksels op de kare blonken….
In schoulvekaansies mozzen wie op t veld eerappels roapen. De frieten dij moeke doarvan muik, laiten wie ons lekker smoaken. Ook mozzen wie helpen bie t stroschoven binden, doar kon men ons ook tiedens de schoolvekaansies wel vinden. Wie mozzen mit mekoar t heu helpen keren, toch haren wie n prachtege jeugd kin k rusteg beweren. Koornbloumen plukten wie aan raand van koornvelden, met zo’n boeketje wer moeke verwend, kin ik joe wel vertellen. Aarten, ik wait nait houveul ik der dopte, veurdat moeke ze in de weckvlezze stopte. Van rebaarber, proemen, eerdjebaien en zo muik moeke confituur, zai wos de juuste moat van suker, aans was de smoak te zuur. Om heur klevende aigenschappen plukten wie de klaaine klis, Dij gooiden wie de wichter in t hoar, volgde mainsttied straf, nait mis! As jonges muiken wie piel en bogen van n geschikte tak, woarop n stried veur de overwinning uutbrak. Mien eerste laifde en ik hebben onze noam op n boom schreven, ’t bos van vrouger is verdwenen, mien eerste laifde is nait bleven…. Toch denk je op loatere leeftied terug aan dij mooie tied. Dit soort herinnerns roak je nooit weer kwiet!
In de joaren zesteg was ik advertensie verkoper in Veendam-Muntendam e.o. d Olle ambachtschoule in Veendam was opholl n te bestoan en haar roemte moakt veur meubelzoak Intermeubel.
De directeur legde mie noa binnenkomst n poaginoagrode advertensie veur (dou ca Fl 800,-) en wol dei geern op d achterkaante van t kraante. Ik zag, dat der aal artiekels in stonden, dei je op dat moment an de stroatstain n nait kwiet konden en vertelde hom dat.
Hai ston der op, dat hai dat, ondanks mien betoog toch wol, woarop ik zee: Sorry, dat ken ik nait doun! En heb de advertensie nait mitnomen!
Beetje aigenwies het e dou mien voar beld en dei het hom ophoald… Ik dus de weke derop hoast nait noar hom tou…. Wat zol e wel nait van mie denken?
Stoa bie d winkeldeure nog eem stil en twiefelde…. wel? nait? Toch mor verdriesten!
Mit n lachend gezichte kwam e op mie oaf en langde mie d haand. Doe bist mien man! Op die ken ik aan! Oh? zee ik schoamelnd, Houzo? Doe was t messchain gain koopman veurege weke, mor wel gloepens eerliek!
k Heb der veur gain deubbeltje op verkocht!! Mor k was wel aigenwies!
Ja, ie ie hebben mien voar wel beld? Ja, en dei haar der wel belang bie…. Hai is koopman en dat is ook ja goud en…. logisch!
Doe sneest die eem in d vingers, mor wekdest mien vertrouwen. Ploats dizze poaginoa vanweke doarom mor! En zeg tegen dien voar, da k hom aarg waardeer, mor da k allend mit die dit soort zoaken regeln wil!
Ondanks dat mien voar de weke der veur nog pisseg op mie was, kreeg k nou n dikke pluum! Hai snabde mien besloet en dat gaf moud!
Op schoul was Eppie nait n jouker jong, hai was der mit zien denk voak nait bie. Aaid op schoulplaain was e wat zunderliek, nait mit tied mit. Zaandbak bie schoul doar wol hai allinneg in speulen, zien hoaven, zien boot voarde doar. Zien omkieken noar wereld zeeèn begunde in daarde klas, din kwam wereldbol op toavel. Hai was der nait bie vot te sloagen. Petretten van vrouger lu, dij as scheepsjong of kaptain aanbòid wazzen, doar haar Eppie groot ontzag veur. Noar Itoalie, Ruslaand, Duutslaand, Sweden, wiet vot van hoes en dak, mor dat begreep hai vanzulm nog nait. Op zien noamdag kreeg Eppie van zien pa en moeke n wereldbol, dij in t rond siddelde, woar hail wereld op ston. Haildaal verhilderd was e, zoveul ploatsen, mit zoveul wodder. Meester stokte oet, hai neumde Evenoar, Noordpool, Zuudpool, mit hail veul ies, iesberen mozzen hom ook nait ontkommen. t Was zo wied hèn mit Eppie, dat hai aans niks hemmen wol as oardriekskunde. Mor dat kin nait aaid. Meester stokte hom oet dat hai din noar zeevoartschoul mos in Delfziel, veul leren doar mos hai zok op aanleggen goan. Eppie haar mor ain wens, metroos worren, t leek hom meroakels tou. As lu hom vrougen :’’Wat wilst doe loader worren?” Din haar hai antwoord kloar : “Zeeman, t laifst metroos.” Joaren gongen veurbie, leste schouldag ston deraan te kommen, oafschaaid van zien kammeroadjes, en van zien meester. Zien ollu haren t stoer dermit, allain zee haar hai in kop, aans niks.
Haar Eppie aiglieks wel in goaten, dat zee gain loan of stroat was? Zag hai gevoar van störms, hoge golven, schipbreuk en wat nait aal.? Hai wol t ja nait zain. Eppie gong op n schiere dag noar Delfziel, n hoavenploats stoef bie zien dörp. Doar lagen veul boten aan koade, loaden en lözzen mit kroanen. Staarke lu dij doar aan t waark wazzen. n Wereld gong veur hom open om dat aal te zain. Eppie gleufde in zok zulf, of dat goud was.? Pa en moeke twievelden doaraan. Jong ston wat te kieken, dou hai zo driest was om noar scheepsketoor te goan, veur de veule vroagen dij hai haar. Dou mos ter heergoan dat Eppie mit man mit gong veur wat proaterij. Zien dreum. “Wat of hai din wol”? vruig man. “Metroos” zee Eppie. “Dat liekt mie meroakels schier.” “Nou “, zee kaptain : “Kins op dizze boot wel aanmonstern” “Wie kinnen nog wel wat lu bruken veur roege waark.” Vieftien joar was Eppie, pa en moeke slim verdraiteg vanzulm.Vattien doagen loader wer der n telegram bezörgd bie ollu, doar ston in:
Dhr Eppie Mulder kan a.s. Vrijdag bij ons aan boord komen. Om twaalf uur wordt u verwacht, wilt u zich melden bij de kapitein. Neem een zak met kleren mee, de rest is wel aan boord. Wij zien u dus Vrijdag om twaalf uur. Kapitein Haarslag a.b. van de coaster “Marie Helena”
Moeke haildaal van slag, pa kikt stoens veur zok oet. Eppie was zo blied mit dizze tieden. t Was zo wied. Pa en moeke goan mit hom mit noar Delfziel, op fiets. n Schiere boot was t. Nait zo’n dik schip, mor hai mog zain worren. Oafschaaid was swoar, moeke reerde zo haard, ook pa haar buusdouk derbie. Mor Eppie was zo blied. Zien boot, zien dreum, zien denk aan zee was woarhaid worren. “Marie Helena” bloasde op zien toeter, voarde hoavengat oet. Eppie wuifde, pa wuifde, moeke wuifde. Vot was boot. Drij moanden zol jong votblieven, op dij grode zee. Braiven zollen schreven worren, dat was òfsproak. Twij moand haar moeke oetkeken noar n braif, niks van dat aal. Ook pa muik zok zörgen, dat dee hai nait gaauw. t Was winterdag, kold,veul snij. Nog gain braif, zo laank was e vot. Dou op n oavend wer der aan boetendeur rammeld, moeke dee open, doar stonnen twij vrumde manlu bie deur. “Woont hier familie Mulder”? ” Joa”, zee moeke. “Mogen wij binnenkomen, wij zijn van het kantoor waar de “Marie Helena “ voor vaart. n Maal tieden haren dij lu, n jobstieden. Eppie dood. “Marie Helena” was in swoare störm mit man en moes vergoan. Wat n bosschop, verdrait was nait om aan te zain. Dood was e, aanspould op straand bie Finlaand. Lu zollen wel regeln dat jong toes kommen zol ain dizzer doagen. Zo wer Eppie in n loden kist thoes brocht, dij stoere metroos. Minsken in dörp wazzen verhilderd, hai was ja krekt vot. Nou aal dood.? Omkommen in wodder. Dörp raauwde. Eppie ston in veurkoamer, oet dizze tied. Haile dörp was oetlopen op begraftenis. Veul troanen veur Eppie, en veur zien pa en moeke. In Sibboern begroaven, op zien graf n boot de “Marie Helena.”
Veul troanen veur dij stoere metroos, zien eerste en leste raais noar d’aiveghaid.
t Is elf uur, ik goa op berre, eerst nog n bloadje lezen… Der weer oet, mout noar t hoeske! Aans dou ik t…, dat zol wat wezen…
Nog even bie koulkaast laangs, dat stokje pizza van vanmiddag… t Is wel kold, nou ja, t is nait aans, mor goud dat ik t nog zag…
Vot, ook nog n glas melk mit hunneg. Even in magnetron, wordt lekker waarm. Ik wil ja gain krummels in mien bèr, in de koamer ,televizie der bie aan.
Verrek, dizze film heb k nog nait zain! As k weer op klokke kiek, is t drai uur. Kolle vouten en film is doan, van dij pizza krieg ik t zuur…
Gaauw derin, vraauw ligt op mien kaant. k Vaal vot in sloap, wat is dij bère lekker! Om acht uur glìnwakker, vot in t ènne, versloapen, wat is der mit dij wekker???
Ik spring deroet en klai mie aan. Wat mekaaiert die? Wat dust ja maf… k Heb mie versloapen en t is al loat! Man, bist ja vrij …….t is zundag!
Mit n drup aan neuze kom ik oet de iezege kolle weer in hoes, mit n dikke aarm vol bongelholt wat bestemd is veur de holtkaggel. t Vrust 11 groaden en t is n mooie heldere dag,de zunne schient en klaaine wolkjes oazem kommen oet joen mond as je boeten binnen. t Is eerste kerstdag en kinder kommen vandoage bie ons, net as elk joar, om kerst te vieren. Ik haar de week derveur al n schiere boom bie de maarkt hoald en de vraauw haar hom mooi optuugd. Aan de veurdeure hangt n kranze en deur t hoes hìn hangen wat meer fetuutjes dai mit de kerstdoagen te moaken hebben. “t Is kold!” zeg ik en leg intied t holt in de doarveur bestemde bak. Mit n olle kraande en wat fiene holtjes steek ik de kaggel aan, zodat hai dammee lekker op temperetuur is as de kinder der binnen. As t goud is, komt opoe ook weer en den hebben we n haile ploug bienander. Ons Kloas Jan komt mit zien vriendin Femke en Geert komt allint omreden dat zien verkeern net oetgoan is… Mit opoe, mien vraauw en ikzulf binnen we net mooi mit zes man . Eefkes loater wordt t al lekker waarm in hoes en zit ik in de stoule veur de kaggel en denk weerom aan de tied dat ik zulf kind was en hou de winters dou wazzen.
t Is 1967 zo rond 20 december en t vrust dat t kroakt! Der is al nuver wat snij valen en wie binnen de haile dag boeten te vinden. t Is n mooie zunnege dag en mit scheuveltjes onder de aarm en t abbonementskoartje mit n verzekernspelle op de jaze goan wie mit n haile koppel noar de iesboane.Op de iesboane binden wie den van die holten scheuveltjes onder de stevels en begunnen onze rondjes te scheuveln. Sums wuien der haile tochten moakt mit schoule. Den wazzen daipen en wiekjes bevroren en kon je zo noar t meer scheuveln. Mor ook wuien der scheuvelwedstrieden holden of priksleeën woarbie je op n slee zaten en mit twai stokjes mit spiekers deraan joezulf veuroet mozzen zain te kriegen. Ik kiek op as deurbelle gaait en goa noar de veurdeure. As ik deur open dou, staait mien schoonmoe derveur en zegt: “Moi mienjong ,kist mie even helpen, ik heb nog kedootjes in de auto liggen.” “Geef mie de sleudel mor”, zeg ik, “den hoal ik ze der wel even oet.” Even loater kom ik mit n dikke aarmvol kedootjes weer in hoes en leg ze onder de boom. Goa mor mit dien moeke in koamer”, zee ik tegen de vraauw, den gona ik wat mit t eten aan loop.” Ach eten koken is mien hobby en de kerstdoagen binnen den altied weer n mooie gelegenhaid om ais even extroa lekker te koken. De dikke rolloade haar ik n dag eerder al broaden en de kerstpudding mit gesteven aaiwit en n drupke citrounjenever ston ook al kloar . Ik haar de tudesoep al op stel stoan. Nog even eerappels derop en mit de rooie kool, gruine bonen en de waarme steufpeertjes was de moaltied compleet. Intied wazzen kinder ook arriveerd en was t weer as vanolds n gezellege boudel in hoes. Mit n lekker glaske drinken en n stokje banketstoaf wuien de kedootjes oetpakt en de zulfgemoakte gedichtjes veurlezen. “Kiek ais boeten”, zegt Geert inains en as wie den allemoal opkieken, zain wie dat het intied helderop snijen goan is,dat moakt de kerstdoagen ja compleet! ..Vorst, snij en lekker mit joen femilie veur de kaggel,wat n riekdom heur ik mien schoonmoe zeggen en ik wait secuur wat ze beduilt. Tegenswoordig mit aal dai echtschaaidens, kinder tussen waal en schip, ale ellènne, is t nait vanzulfsprekend dat de kerstdoagen as “mooi” herinnerd worden. Veur veul minsen binnen t misschain wel de ellendegste doagen van t joar. Ik goa stoan en schud gedachte van mie oaf. Terwiel ik n blokje holt in de kaggel gooi, denk ik: “Ie hebben groot geliek, wat n riekdom!” En as wie den lekker aan toavel zitten te eten en noaproaten over de kedootjes en de gewone dingen in t leven, den vergeten je al gaauw alle ellende dai der in de wereld is en leg je dizze kerstdag as n mooie herinnern op de plaank in joen geheugen. Boeten snijt t in tied helderop. Ik ben alweer aan t bedenken hou ik dai jongen van mie dammee noar boeten krieg om ze ais goud mit snij in te pepern…t Zel der wel op oetdraaien dat ik zulf inpeperd wor en mit n deur snij invreven rooie kop in hoes vluchten mout… Hou je t ook wenden of keren, je worden toch n dagje older, mor weren zel k mie en zai zellen heur porsie ook hebben. “Kiek, Kloas Jan”, zegt Geert, “hai zit weer aargens op te brouden, ik kint aan zien kop zain! En t het vast mit de snij boeten te moaken.” Ik hol mie wiezelk stil en kiek zo onneuzel meugelk in t ronde en wacht gnivvelnd mien kans oaf.
Twijdoezendtien is veur aaltied veurgoud veurbie. Twijdoezendelf staait weer te wachten op joe en mie. Wat zel dij oons weer veur nijs en verrazzens geven? Ik hoop veur elk en ain n gelokkig en gezond leven ! Met oaf en tou wat malegheden as dieverdoatsie.
’t Was aaltied vaaste prik op vraidagoabend: Doezen, verzoameln en din noar Stad tou. Vaaste gaang van vaaste krougen en din op ’t ênne noar ‘De Koffer’ veur dat wie op huus aan gongen en ons aigen kovver ien doken. ‘DeKoffer’ was n nachtcafé ien Oosterstroat woar aaltied wel wat meziek speulde. n Gemoudelke ofsloeten van n oabendje deursakken. Mor op n oabend kwammen wie ook ains weer De Koffer in en dou vuil ons votdoadelk op dat de meziek aans was as aans. Vrumde dissonaairende klanken kwammen ons tegemuide. Pianist haauwde op toetsen asof hai ze der nog vaaster ienstampen wol (bie gebrek aan hoamer en spiekers)…. Drummer haar duudlek n aandere streuming van Aambachtschoule doan. Hai streek mit kwaasten over zien potdeksels… En de bassist ston aignlieks allenneg moar te waachten tot hai der ook nog n poar dovve tonen deurhîn speulen kon.. en woarachteg, dat lokte hom ook nog zo nou en din…. En de solo’s wazzen veur de saxofonist dij doar nog ains as n gek bovenoet en deurhîn tjoedelde…. De jazz-recensent van t Nijsblad ston der kwoazie ienteressant en iengewikkeld bie te daansen. Din hai begreep t wel vanzulms… Bruier ston der mit volle verboazing noar te kieken en te luustern. Ik hong over de vleugel, aan zied van t podium, t hail spul wat verveeld te bekieken, dou bruier opains dwaars over de mînsen en de meziek hîn reerde: “Hé Gerrit, di’s nait veur ons soort jongs hè??” Van schrik vuil t eem stil, woarnoa de muzikanten de veur ons onbegriepelke droad weer oppakten.
Dou dit experimentele getjoedel eindelk ophuil, ruip bruier: “Mooi jongs, en nôh eem ‘Rockin Billy’ van Ria Valk.” Muzikanten keken hom meewoareg aan, vol meedlied mit dat provinsioaltje dij der hailndal niks van begreep….
Dat wordt der wel es zegd, t is hier zo duuster as de nacht! En mainsttied vinden mìnsen dat nait pretteg, rillens lopen ze over de rogge…. k Heb net even noar TV keken, Nederland 2 “De Wandeling”. Mag k geern noar kieken, al heb k der nait aaltied t geduld veur… Mien vraauw kikt veur mie… Nou ging t over de nacht, te veul aan licht. Hella van der Wijst pruit doarover mit Wim Schmidt, ammeteur-steernkundege, ‘lichthinderloog’, ze wazzen op Schiermonnikoog. t Aailand is snachts donkerste stee in Nederland, schier Schier! Biezunder, Nederland heurt bie de Top 3 van landen woar t snachts t minst duuster is, soamen mit België en Porto Rico…. Benoam in de grode steden kom je snachts bakken mit licht tegen woar t laank nait aaltied vanneuden is. Doar kinnen we nog n bult op bezunegen, mor ja, t Ruttespul dut nait aan “Milieu”… Vrouger, in Midwolle (en dìn main ik zo’n viefteg joar leden….) was t snachts nog duuster zat. Lanteernpoalen haren nait van dij dikke laampen, gain TL-buizen, en LED, was dat dou al wel opbedocht? In woningbaauw was t benoam swinters n duustere boudel. Vroug op bère…. WC was der ja nait, t hoeske ston achter in toene, zel wel n pispot onner bère stoan hebben… Loater aan Nijssiesoordloane was t vanzulf wel beter, wat dij WC aanbelangt. Lanteerns gaven nait veul meer licht as in woningbaauw. As ik soavends nog ains wat doun mos, kraande votbrengen of melk hoalen achter op t veen, was k voak baange, om nait te zeggen schietensbenaauwd (al gaf je dat vanzulf nait tou…) Achter elke boom kon wel n spook stoan en as je achterom keken, kwammen dij griezels aal dichterbie… Of en tou kon je wel ains groalen van aal dat duuster, as je nog even mit pa noar boeten gingen en dìn dij steerns aan locht flonkern zagen. Pa haar doar nait zo hail veul verstaand van, mor hai kon ons doch wel de Grode Beer aanwiezen. Mien schoulkammeroad Beno Doedens wos der meer van as ik, hai was aiglieks d’eerste echte steernkieker dij k tegen kwam. Loater von k in n old schoulboukje (wie mochten bie meester Zonderman n boukje oetzuiken as we meer as 100 punten bie mekoar leerd haren, woarmit wait k nait meer…) n mooie koart van de haile steernlocht. Hail biezunder, mor kreeg t nait in de kop, en dou was t doch nog duuster zat. Wie gingen soavens ook nog wel ains “blikspuit” speulen, in t (haalf)duuster. Blikje onner lanteernpoale… Dìn haar je nait veul last van t donker om je hìn. Dat wer ook aans dou je in de bungeljoaren belanden deden. Zulfs de fietsverlichten dee t nait aaltied en dou der wat scharrelderij bie kwam, was t mor wat spannend doar op t Achterloantje of bie d’Esbörg in Scheemde, zunder licht…. Op pad noar hoes tou, weerom van voetbaltrainen, bin k nog wel ais in duuster aan t appeltjes pikken west, op gevuil, bie d’appelhof van boer De Grooth, op hörn van Laange Zuudwenden en de Hoofdweg. Loater, op kweekschoule in Winschoot, dee t je nait zoveul meer, was t overdag wel ains duusterder as aans snachts in t donker. Woonde je meer in joen aigen kop en was je doar wel ains weg kwiet. Dou haar je ook nog nait aal dij bakken licht van tegenswoordeg, wazzen ook wend aan dörpsleven. Ainmoal was k mit mien schoulkammeroad Jakob Stiekel bie zien zuster in Stad. Man, dat was veur t eerst dat k deur kreeg dat der steeën wazzen woar t snachts sikkom nait duuster wer… Noú, viefteg joar loater, mag k geern nog even n ommetje moaken, in t duuster, op kommando van mien spatoaders. k Mout wel kop derbie holden, en nait aal noar ondern kieken, noar t pad. En bin k bliede dat der doch hier en doar lichtpunten binnen, t zain wordt der nait beter op. Snachts mout k der voaker n moal oet, k dou gain licht aan, k schoevel zo hinneweer noar badkoamer. Das beter veur de hormoonhoesholden, zee Wim Schmidt. Je leren nog elke dag bie…
Geert Moatjes zit ien e bisnis van de voetbalploatjes… t Is zien daarde joar en hij begunt t al oardeg te leren. Nee, hij gijt niet maank aal die jonken stoan, veur t hek bij de grootgrutter. En dan mor bulken: “Meneer! Mevrouw! Heb u ook voetbalplaatjes???!!!” Dat doet e dus niet, doar is e as 65-plusser niet flexibel genoeg meer veur. Die jonken bennen ok ja zo vlug as wotter. As Geert dan zien mond open dut, hebben zij die zilvern pakjes al laank te pakken! (En dan moet Geert der ok nog aan denken om zien mond weer dicht te doen…) Nee, Geert gijt zulf noar de Appie H. over de brug om e fietstazzen vol te proppen met bosschoppen. Niet allenneg mor beschuut, WC-pepier en kees, n poar dingen meer. Drié stukken kees as t moet, en vitaminepillen en of en toe aanbiedingen! (Al moet e doar met uutkieken, veur dat e t wiet, stuurt zien Harmke hum weerom, “heb k niet besteld!”). Bij elke tien euro op e kassabon kriegt e n zakje met vier ploatjes, as t goed is. t Allereerste zakje, doar zaten votdoadelk vijf ploatjes ien, haar hij even mazzel! (Mor n keer doarnoa haar e ien met mor drié speulers, dat leek ja nargens noar!) Dizze reis trouwens gien speulers van de EREDIVISIE! Gien Suarez, of Kubik, of Toivonen, of Granqvist, Mertens, Elm, Pelle of Bahia, of hoe aal die voaderlandse voetballers mor hieten… Nee, de grootgrutter doar bij die nijmoodse oostraand ien Zuudhörn het n ofsproak moakt met e voetbalverieneging “Zuudhörn”! Wat zegt jim? Joa, dat bedoel ik: “Zuidhorn”! Eerst zol allent de hiele jeugd van e greunwitten op e plakploatjes, en dat bennen der al honderden! Mor toen kregen die oldere lu de smoak te pakken en wollen ze ok op t portret: van e zotterdagofdeling, en e zundag, en de doames vanzulf, en de scheidsrechters, kemizzieleden, bestuurders…. Zulfs de consul, veldkeurder Feike, hebben ze n plak geven ien t ploatjesalbum.
Mooi man! Joa, t bennen der wel wat veul worden, mor t zigt der geweldeg uut! Geert is der d’eerste moal mor ies even goed veur zitten goan, bij t ienplakken van de ploatjes. Denk nou niet dat t zo makkelk is! Eerst moet je goed kieken op wélke bladziede zo’n ploatje plakt worden moet, der bennen der nogal wat! n Zegen dat ze de kebouters nog buten t boek loaten hebben… Dan moet e hiel veurzichteg de achterkaant van t ploatje ofpeutern; de noagelbieters hebben hier n groot probleem! Tja, en dan moet t ploatje n bietje recht op e goie stee plakt worden. Poeh, dat is bij die teamploatjes (ien twee helften!) gien sinecure! En dan kiekst ien t album en dan is t potjandorie net of der nog niks ien zit…. Gelukkeg bennen der ok paardij lu die zulf niet spoaren en dan de ploatjes votgeven, dan zit t mèt, nietwoar?! (Nee, niet allenneg bij t hek veur de winkel; Geert kriegt ze op n anere menier ien e brievenbus, mor doar kan e wieder niks van zeggen, das geheim… Deúrgoan, lu!) Oflopen dunderdag is e ok nog even noar de Appie H. west, bosschoppen doen. Dat moet je onderholden, aans ben je de vörm zo kwiet… Haarm Proatjeboksem zat bij de kovvietoavel de kraant te lezen, ‘De Telegraaf’, dat wirrelt je veur d’ogen as je doarien kieken… ‘Hier moet ik niet wezen!’ docht Geert, en hij wol stiekem deurlopen, dee krekt of e allent mor noar de stoetjes keek.. Harm pakde hum zo bij de jas en drukde hum op e stoel. “Zitten! Kovvie!” Doar haar Geert niet van terug. “Mor…”stoamelde hij, “e…!” Harm keek hum ies aan. “Geert Moatjes! t Laand gijt noar de bliksem met dizze nije Rutte-regering en jim holdt zuk bezeg met t spoaren van voetbalploatjes! Wat is dit??! Kop der even bij, Moatjes, alle hens aan dek! En as jim dat iene ploatje viendt met mien kleinzeun derop, iénlevern!” n Bietje studdelnd kwam Geert weer ien t ènne en vervolgde zien AHtoer. Toen e thuus al laank weer met e Zweedse puzzel uut e ‘Kampioen’ bezeg was (Geert diskrimineert niet…), kwam zien vrouw thuus en legde n poar preien ien e greuntebak van e koelkast. “Mien God, Geert, wat hest nou ommaans had? Hoeveul pakken sukkeloa het jim metnomen???! O, ik begriep t al, biezundere voetbalploatjessukkeloa….”
Dat licht, dij kleuren, is dit t parredies, t mout hoast wel, n feest van bloaren! Mien zenen kommen tot bedoaren, t gemoud schut vol, De Gast holdt wies
zien oadem in. Even dut hier de pries van koavels en kasten van hoezen der nait tou. Gain bladbloazers broezen de rust kepot. Ain man mor, op fietse,
ridt veurbie, aarm omhoog: ‘Schier weer!’ Stilte groalt, t gold pakt mie rondom in. t Lief blift stokstief stoan, wat heb ik n zin om laankoet ….. t Vannijs roazende verkeer
dut mie verbilderd oet zied goan. n Tel bin k riddersloagen: ‘Wat mos k ook al weer?’
Ik verhoesde oet de grode stad, noa vief vrezelke joaren. Hier in t klaaine hoavenstadje leek t moanden laank vekaanzie. t Haile gezin kwam tot rust. Moeke keek weer vrolek, mien pa ging weer oet visken, Der wuir weer zongen bie t ofwazzen en dat was hail laank nait zo west. Op 11 november kwamen der kinder groot en klaain bie deur. Ze zongen laidjes en haren lampions bie heur. Mien moe was in de wolken. Ze dreutelde aal in de weer van de kookpotten noar veurdeur. Ze zong mit kinder mit en ik, ik bekeek dat aalmoal in stilte. Ik haar der wel van heurd van Suntermeerten. Doutieds in Zeeland deden ze doar nait aan en in de grode stad haren ze doar gain tied veur. En nou, aal dij zingende kinder mit snotpieken en rode gezichten en glinsternde ogen. Ik sloot doar dat eerste joar, bie veurdeur, Suntermeerten in mien haart. t Joar derop luip ik mit mien bruirtje mit. Ik was te groot veur n lampion en n puut slik, mor ik kon mit hom goan, om hom te bewoaken. Hai zol ja ais verdwoalen. Zien lampion zol ais oetwaaien. Zien puut zol scheuren. Ale slik zol over stroat slistern. Nee, ik mos der bie wezen. Overaal in stroaten wuir aanbeld en overaal gingen deuren open. Glunderde gezichten, moekes bie veurdeur, dij vertederd noar aal dat grut keken en ze den noa de zang gaauw wat toustopten. Zulfs as der van dij grode knuppels kwamen, dij n onneuzel taimke zongen, den zulfs wuir doar in twijduustern toch nog wat slik in puut stoken. Ik wist veurvast. t Was mien feest. Suntermeerten was mien feest.
Ik haar mit bruirtje, dij ik aaigenlieks nait stoan kon zo dag en deur, veur ain oavend vree sloten. Mien moeke mos der van zuchten, dou ze ons baaident zo schier achter bie toavel in de weer zag mit pepier en liem en scheer. Noa n bult geroup en gereer, stond der den n lampion. Hai was schaif, dat dee niks. Dou begon mien echte eerste Suntermeerten. Ik ging mit mien beudelbruiertje aan loop. Nou was bruiertje in zien gedachten ook aal wat kerelachteg. Hai vond mor niks dat ik as n grode hond achter hom aanluip. t Was gewoapende vrede. Zo gingen we op pad. Hai verdainde zien slik en ik ging kopje onder in kinderlaidjes, de sfeer van twijduustern en van lanteerntjes en lampions. t Was aldernoast. Ooms en taantes en mien eelske nichtje haren voak verteld. Mor nou ston ik der middenmaank. Suntermeerten was mien feestdag. n Zetje loater ston ik op kop in bibliotheek en las alles over t feest van t licht, alles wat er mor te vinden was.
Dou ik mien eerste klasje kreeg, kon ik mie mit Suntermeerten oetleven. Haile brud van leren ging sikkom veur n week aan kaant. Weg mit lees-en toalboudel. Vot mit Rekenwaark. Suntermeerten kwam der aan. Den haar je naargens meer tied veur. De lutje grommen gingen aan t knutern mit pepier en karton en gekleurd deurzichteg pepier. Der wuir hier gain lampionnetje moakt. Dit waren aalmoal kunstwaarken mit licht. Aalmoal, zulfs de hulpmoekes haren de swaaitbrobbels veur de kop stoan. Gitaar kwam op batterij en elke dag weer vannijs, eefkes de laidjes deurzingen. Niks gain kipkapkogel. Meester haar schiere laidjes vonden van wel drij coupletten. Dat scheelde vanzulfs in de omzet en in de snelhaaid bie deuren, mor t waren meroakels schiere laidjes. En noa aal dat waarken kwam de dag der doagen. Op 11 november, kwamen op t lest van de schouldag de lichtjes op toavel, schaarms ging omdeel en t licht kwam oet. Ale lichtjes aan op toavel. De maiste van kinder waren den aal zo kel, dat der wel ais aine in troanen oetborst. Meester ging veur in gezang mit gitaar en den konst der hoast aalmoal wel van janken. Zo schier as dat was. En den gingen ze der vandeur, dikke proat over de stroaten en winkels woardat ze veul kriegen zollen. Anderdoags zol ik t aalmoal wel heuren. Soavends ston ik toes bie deure en dailde oet noa n prachteg laid. Snelle ‘kipkapkogels’ luit ik twij keer zingen, dat was heur straf. Grode lummels dij mit ondeugende ogen nog gaauw eefkes wat slik biemekoar brulden. Ik zol ze kriegen, zeker as ze bie mie op t schoultje zaten.
Ach……Nou woon ik in n stil stroatje. Der binnen hier gain klaaine kinder meer. Sums wordt der deur n verdwoald schoap nog wel ais aanbeld. Elk joar blieven we mit n grode bak slik zitten.Wie kopen veuls te veul van dat goud. Het zel joe mor gebeuren, dat der zoveul aanbellen, dast oetverkocht verkopen most bie veurdeur. Dat is tegen beter waiten in, altied weer t zulfde taimke. Ze lopen ons deur veurbie. Ze lopen ale winkels in de haile buurt of. Doar is wat te hoalen. Der worden autopools holden om kinder noar aander ploatsen, mit nog veul meer winkels te transporteren. Ze kriegen kroketten en fricandellen, der worden klaaine kadootjes in de puten stoken. Doar kin ik as ainzoame particulier in zoon schietstroatje nait tegenaan. Dut niks. As ze mor zingen blieven,ook aal is t mor van’ kipkapkogel’ of van ‘Micky Mouse ging lichtje lopen’. As ze mor mit lichtjes lopen blieven. Loat ze zuk mor zaik eten in vedde rommel. As der mor meesters en juvven blieven en aander groten, dij der in leuven. Dij t leuven van Suntermeerten. Ik wel in elk geval.
drij grieze schippers op t leugenbankje achter diek kieken over t wotter, vertèllen zunder woorden woare verhoalen van veurheer. “Van Lauwerszee tot Dollard tou” zingen ze nait meer, dat waarkt heur op t gemoud, want Zoltkamp is gain Zòltkamp meer en t wotter is nou zuit. zie kinnen der nait aan wìnnen, t zolt zit nog in t bloud.
Dou k zes joar was, göng k veur eerste moal noar legere school 75 in Buunderveen. Bewoarschool was in dat joar noa Twijde Wereldoorlog nait meuglek. t Schrieven mos veureerst mit n griffel op n laai. Noadat juvver Jansen t reseltoat van t waark in heur schrifke schreven har, mos je laai in n emmer woater dompeln. Van dij gevolgen, je weer mit n hemmelde laai begönnen konnen. We zaten in vaarde klazze mit roem datteg kinder under knoet van mester Diek, dij wind der goud under har. Aine van zien ‘underdoanen’ stak der bie mainsten mit kop en scholder bovenoet. Nait omreden ze boven ons oetstak wat lengte aangaait, mor deurdat ze in ogen van jongkerels t nuverste wichtje van haile klas was.
k Har mazzel dat Merie krek veur mie in baanke zat. k Mog haile dag tegen heur achterheufd aankieken. t Dee mie wel wat. Sneu genogt zag Merie mie schienboar hailemoal nait zitten. k Was slim jeloers op elks dij zoch in heur aandacht spinzen mog. k Was nogal schieterg van oard. Gain hoar op kop dij der aan dochde heur aan te spreken. k Zol t vervast in boksem doun van bangeghaid. Ainmoal heb k Merie aanroakt. Ze swaaide mit heur ‘peerdesteert’ boven mien inkpot en dou heb k hail verzichteg moanen wat underoet laaid, van dij gevolgen t oetende in pot teregte kwam. Man man wat n boudel! Dou ze heur omgaf, gaf ze heur klasgenote mit heur inksteert n fleer om kop. Laaiden was in last. Mester zedde mie bie kop en kont boeten deure. Mit n braifke in haand mos k votdoadelk noar hoes om mien zunden op te bichten. Mog nait eder weeromme komen aleer mien voader of moeke mie brochde. Mien achterwaark dee al zeer, bie gedenk aan kontjeloage dij k van mien moeke wizze kriegen zol. Krek as t spul sprak. Dou k mie op achterste ploatse bie mien olden vervougde. ( Wazzen baaident drok dounde op t eerabbellaand ) , kreeg k noa mien referoat van links- en rechtsom. Kont vluig mie sikkom in braand. Lopend as n hoaze mos k veur t oldske op fietse moaken dat k thoes kwam. Swait luip mie nog van kop dou ze in heur oetlopersgoud mie weg noar school wees. Wat der in t opkoamerke van bovenmester ofspeuld het, wait k nait vanzölf, mor noa uren- zoas t leek -mog k binnenkomen en noa veul vieven en zessen en ach en wee’s en nog meer spietbetugens mog k mie weer in klazze melden. t Mooiste wichtje van klazze, nee van schole of nog beder van hail Bunderveen en omstreken het mie nooit meer ok mor mit ain oge aankeken. In klas zezze is Merie van schole goan en mit heur femilie verhoesd noar Austroalië. Bie heur ofschaaid het ze school soamen mit heur bruier Rieks traktaaierd. Pude slik vleug op plaain dur lucht en elks kreeg n kaans wat van grond te kriegen. t Span mos thoes n nije pude hoalen. Kin mie der aans nait veul meer van veur gaist hoalen. In t laand van onze tegenvouters schient ze nuver boerd te hebben. Is mit heur stoefan doezend weke bie tillevisie as omroupster te laande komen. Is traauwd en schient n poar kinder op wereld zet te hebben. Rieks is as evangelist noar Nij Guinea vertrokken
In n groot bos stonnen twij bomen. Heur takken roakten n kander. Zai wollen zo groag dichter bie n kander kommen, mor dat was nait meugelk. De aine boom was n beetje groter as d’aander. Hij huil zoveul van dij laange slanke takken dij hom roakten en was zo vol van bewondern veur de smale zulverwidde stam. Ze wollen mekoar groag hailendal omhelzen. Soms wazzen ze zo verdraiteg dat ze de vogels, dij op heur takken zongen en onder heur blaoderdak rustten, nait ains heurden.
Op sommege doagen luip t wotter van heur bloaren, woardeur t leek asdat ze schraaiden. Toch perbaaierden ze te gnottern van de zun, t strelen van de wind, dij heur takken mit bloaren over mekoar vreef. Mor t verlangst naar mekoar bleef, zölfs in dij vroleke doagen as kinder aan heur vouten speulden. Op n dag begon de wind haard te waaien. Hai begreep wat ze zo geern wollen. De wind waaide zo haard dat onze verlaifden omwaai-den. Soamen vuilen ze dele. Dit was wat ze aaltied al wollen, nou roakten heur takken en stammen mekoar hailendal. Zai daankten heur grode vrund de wind en schraaiden van bliedschop. Heur troanen koeskasden zok en vuilen op de grond. Huil, huil laank bleven ze zo liggen. Knienen speulden hoasje over, wandeloars rustten uut, en kinder perbaaierden te balanceren op heur stammen. Elkenain verwonderde zok dat de twij baarkebomen zo mit n kander verstren-geld wazzen. Ook de boswachter zag op n dag wat ter beurd was. Hij von t n prachteg gezicht. Mor, hai was aansteld om t bos te onderholden en omvalen bomen mozzen vort. Hai ontdee ze van heur takken en ze wuien in stukken zoagd. De gelaifden eindegden heur bestoan in n open heerdvuur, woar-veur n verlaifd stel zat. Zai omhelsden mekoar bie de waarme gloud van t heerdvuur. Intied de rook omhoog kringelde, keken ze mekoar laifdevol in de ogen. Gelaifden bie t heerdvuur noch de twij baarken hebben ooit waiten dat op stee woar de bomen valen deden, vaar jonge baarken gruid binnen.
Mien verhoal is omtoald vanuut mien bouk “Golven der Levenszee”
Midden op camping stoan wat poaltjes ien t gras. Noast ain van poaltjes zit n gat ien grond. t Is n schier rond goatje, zo’n 15 centimeter ien deursnee, en as ie der ien kieken gaait t hoast recht omdeel. Bie t gat ligt wat lös zaand en der liggen ook wat ronde keudeltjes. t Gat is veurdeur van n knienefemilie. Mit heur zeuven binnen zai. Pa en moe Knien vanzulf en vief klaaintjes. Klaaintjes binnen n week of drij old en pa en moe doun der alles tou om klaintjes zo goud meugelk groot te kriegen. Smörgens, as t gras nog sjompenat is, zain lu dij op camping stoan, klaaine wolbaaltjes ain veur ain oet hool opdoeken. Eerst komt der n kopke oet, dij kikt even ien t rond en hup doar is t baistje boven grond. As aal jonkgoud boven is, huppeln zai eerst wat veurzichteg ien de rondte en zo gaauw zai t nait vertraauwen, doeken zai t hool weer ien. Om der vief tellen loater vannijs oet te kommen. Den is t speulketaaierke en hebben knientjes dik plezaaier. Kampeerlu hebben heur slinger der ook aan. Loater zitten wolbaaltjes rusteg ien waarme zun oet te rusten. Pa en moe zai je doagsover nait. Elke mörgen stoan der lu mit fototoustel kloar om baistjes zo schier meugelk op n ploatje te kriegen en dij kommem aal mörgens weer krek te dichtbie en den is t eerst weer doan omreden knientjes doeken votdoadelk weg ien t hool as lu dichter den 20 meter bie t hool kommen. Holtdoef binnen knientjes nait baang veur. As dij bie poaltjes deel strikt en wat rondkuiert, blieven knientjes rusteg gras eten en runnen zai om doef tou, dij der ook nait aans van wordt. Knientjes worden wel aal mor driester en huppeln ieder moal wat wieder van t hool of. Allain soavends, ien twijduustern, goan lutjekes mit pa en moe wat wieder van t hool of noar raand van camping tou, doar t gras vanzulf t lekkerst is. Vanmörgen was der al n klaaintje allenneg aan raand van camping, wel vatteg meter van t hool òf. Doar huppelde hai wat ien t hoge gras rond. Mor dou opains runde t klaine baistje mit n voart stroalrecht over t veld noar t hool terug. As n speer ging e. Wat kon dat baistje al allergodsbenauwdst runnen!
Reden van paniek wer al gaauw dudelk. t Runnend wolbaaltje was nog nait ien volle voart t hool iendoken of dikke roofvogel, dij as n kenonskoegel oet lucht deel viel, was der ook al. t Lutje baistje haar t nog naauw red. Roofvogel ging der weer gaauw vandeur Lu op camping hebben der nog haile dag over noaproaten doan. Vaaier knientjes huppelden al gaauw weer rondom t hool. Viefde kwam pas veul loater weer veur n dag. Dij haar zien leske leerd. Eerst ien twijduustern zagen lu pa en moe knien mit heur vief lutjekes vannijs noar raand van camping huppeln en ging t knieneleven aaldoags wieder. Dou wie n week loater vot gingen van camping waren der mor twij lutje knientjes meer. Of lutje deugennait ain van dij twij was, doar binnen wie nait oetkommen.
t Vaalt ons (mie) op dat ter aal meer ien t Nederlands over t Grunnegers schreven wordt, net nou t Grunnegers aal meer schrieftoal aan t worden is, ien stee van spreektoal. Zo is der net n vergees boukje bie t tiedschrift ‘Toal & Taiken’ oetkommen, onder de titel ‘Taal en Teken. Vijftig korte bijdragen op het terrein van de Groninger taal en cultuur’. Deur Siemon Reker en Martin Hillenga.
Ien t Veurwoord schrieven ze: ‘Derhalve: Taal en Teken – uiteraard met een knipoog naar het tijdschrift Toal en Taiken, waarmee een groot deel van de oplage meegestuurd wordt. Meteen is op deze wijze iets gezegd over de lingua franca. Die is het Nederlands. Lezen over taal is al lastig genoeg en als we er een bredere lezerskring mee bereiken, dan zal iedere spreker van het Gronings daar blij om zijn.’
Ons ducht dit argument is kulloazie. Ien dizze zin is logica aan loop goan. t Vernien zit ien t vougwoord ‘en’. Wat noa ‘en’ komt, het niks te moaken mit wat ter veur staait. Der haar stoan monnen: ‘Lezen over taal is al lastig genoeg. Daarom publiceren we dit boekje in het Nederlands, want voor een Groningstalige schijnt het gemakkelijker te zijn om in het Nederlands over taal te lezen. En als we met dit boekje over Groninger taalonderwerpen met de Nederlandse taal een bredere lezerskring kunnen bereiken, dan zullen wij daar blij om zijn, want dan heeft dit boekje meer prestige en krijgen wij dat ook!’
Want woarom zol n spreker van t Grunnegers doar blied om wezen? t Zol mie ien elks geval niks verschelen kinnen. Net as ik zollen veul sprekers van t Grunnegers pas echt blied worden as n braidere kring mit belangstellen veur Grunneger toal en cultuur t boukje aanschavven zol: ‘Zeg t mor. Gronings spreken/Grunnegers proaten, Een methode om het Gronings te leren spreken en verstaan met luister-cd’s’ (deur Geesje Vos en Piet Reitsema).
De lente komt, mor t duurt nog even nou is t nog haarfst t störmt deur de dreven en opa bromt: Kriegen eerst nog snij en ies! wat pratst nou over lente? Doe liekst ja wel nait wies! Hai het geliek, de olle… Veur ’t lente wordt, geft t nog hail wat kolle, mor optimistisch blief k: As wind weer liggen gaait, en natten en kolle binnen vot den is t veur mie n wait: wie kriegen weer lente……. en dat holdt mie der t haile joar boven op!
Bedankt’, zee Dubbeldam en keek op zien sedel. ‘Woar vind ik Bo Laangis?’ ‘Die is waarschijnlijk op de bovenverdieping. Meneer en mevrouw de Boer hadden even hulp nodig. Mevrouw wou in bad weet u.’ Ze wuir aal weer wat eelsk. Dou ze weg luip draaide ze mit heur gat. Mor dou was Dubbeldam al noar boven lopen.
Boven ging e op zien gemak in zo’n grode Chesterfield baank hangen. Recht tegenover hom was deur noar t appartement van meneer en mevrouw de Boer. Hai mos eefkes prakkezeren. Nou was e aal verschaaiden joaren bie de recherche en t was nait aaltied smui goan. Mor dizze zoak was singelier. Hai kwam gain streep wieder. Deur van t appartement ging open en der stapte n man gaang op. Hai was mit gemak twij meter. Hai laagde zien golden tanden bloot. Zien hoar zat strak in de eulie. Hai haar n poar hannen as kolenschoppen. ‘Bo Laangis?’ De man knikte en bleef staan. ‘Dubbeldam van de recherche. Ik wil groag eefkes proaten over Vera Reker.’ De man bleef as n standbeeld stoan. Zien gezicht verstrakte. Dou Dubbeldam beter keek, zag e n dikke troan over wang van man lopen. De man plofde noast hom deel op baank. Deur zien gewicht wupte Dubbeldam weer n stukje omhoog. ‘Ach Vera, weet je. Ze was zo lief. Ze was zo een fijne collega weet je. Ik zweer het je. Ze was de fijnste van allemaal. Altijd was ze zo aardig. Weet je, het was een dame. Ja man, ik zweer het je. Ze was een dame.’ De wotterval stoekte eefkes. ‘Wanneer hest heur veur t lest zain?’ ‘Ik zweer je man. Ik zag haar op dinsdag toen ik de dagdienst in ging.’ ‘Was der wat bizunders mit heur?’ ‘Nee man, deze dame was niet anders dan de andere dagen. Ze was een fijn mens en nu is ze dood…’ ‘Hield ze van muziek?’ Woarom e dat nou vruig, wis a nait. Mor t was wel n vroag dij e vergeten te vroagen was aan de aandere taantes. ‘Ik weet het niet man. Vast wel. Ik zweer het je. Ik ga haar missen man.’ De man schraiwde. ‘Bo Laangis. Wat veur n landsman zit doar achter?’ De man kwam weer wat tot bedoaren. ‘Ik heet Boris man. Ik zweer het je. Mijn vader komt uit Tallin. Mijn moeder is van Bonaire, weet je.’ Dubbeldam klopte man op scholder en ston op. ‘Ik bin n keer op Aruba west’, zee e overbodeg.
Ester Edens zat achter heur buro en frummelde wat mit n apparoatje. t Was n minidisc en ze propte t schiefke in het machientje. Dou drukte ze op t dekseltje en dij sprong net zo vrolijk weer omhoog. t Ding was n moal op grond valen en nou wol e nait meer sloeten. Mor mit wat gemuggel kreeg ze t ding dicht. Ze keek noar t apparoat en bedocht zuk, dat der nog n onderdail bie heurde. Ze keek om zuk tou en luip dou noar n collegoa. ‘Hest ook n MP-3 speuler Flipje?’ Flipje keek op van zien waark en wuir kwoad. ‘Ik hait gain Flipje, ik hait Philip en doar kin ik ook niks aan doun.’ Hai stak n apparoatje omhoog. t Was n blaauw deuske. ‘Ik vorder dien koptillefoon.’ Ester mos der bie laggen. Mit bult gepoest, kwam t geval mit ieselk dunne droadjes op de proppen. t Was ain toezeboudel. ‘Flip, most zuneger mit dien spullen omgoan. Krigst hom votdoalek weer.’ Noa tien menuten haar ze koptillefoon veur zuk liggen, zoas dat heurde. Twij klaaine widde oordopkes en n ìnd droad mit n stekkertje. Ze draaide de dopkes in heur oren en dee stekker in aain van de goaten in t deuske. Zo zat ze stief te luustern, dou Dubbeldam binnenkwam. Dij hoalde nogmoals zien liest oet buuts en sprak nog n moal mit de collegoa’s van Vera Reker. Baaide vraauwlu haren gain idee, ofdat ze noar meziek luusterde. Ester dee oordopjes oet en keek Dubbeldam aan. Snel vertelde hai zien oaventuren en keek noar t apparoatje op toavel. ‘Meziek?’ ‘Nee, der staait volgens mie niks op. Hier en doar heur ik n klok tikken of zuks wat. Heurst t motortje draaien.’ ‘Wel zien motortje?’, vruig e. ‘t Motortje van t apparoat vanzulfs. Mor ik mout nog wieder luustern. Doar gaait n bult tied in zitten.’ Ze schoof t haile spul op zied. ‘Wat hebben we?’, vruig ze aan Dubbeldam. ‘Dooie vraauw en wieder net niks. Vrundelk, goud veur heur waark, goud veur de minsen dij doar wonen, leuk veur de collegoa’s. Beetje n ainspanjer. Nait te veul contacten. Hold van literatuur en kunst. Is n freule of jonkvrouwe.’ ‘Hè, wat zegst nou? Hou komst doar nou bie?’ ‘Ain van heur collegoa’s zee dat. Ze het blaauw bloud. Dat mouten we oetzuiken, hou ofdat dat zit.’ Ester knikte en schoot achter t schaarm van de computer. ‘Hebben we ook wat op pepier, n paspoort, n socio-nummer of zukswat?’ Dubbeldam gaf heur n sedel. Ester tikte wat gegevens in en keek op t schaarm. ‘Ik wait nait houst der bie komst, mor doar ken ik niks van vinden. t Is n gewoon wichie. Zunder prinsessenbloud of zuks.’ Dubbeldam kraabde zuk achter oren. ‘Woarom zeggen ze dat den? Ik bin der flaauw van veur vandoag. Wat goan we doun?’ Ester Edens keek hom aan en gnivvelde wat. ‘Ik wait nait wast van plan bist. Mor ik goa noar hoes den en doar heb ik die nait bie neudeg.’ Dubbeldam ston op en luip noar boeten.
t Regende jonge katten en Dubbeldam bleef in woagen zitten. Hai keek noar t poppenhoes van Vera Reker. Hai kon der gain biet op kriegen. Dizze zoak huil hom snachts wakker. Ester, dij ook nait ain van de minsten was, luip ale doagen deur mit n dikke glief boven neus. Wat ze ook deden, t luip aal op niks oet. Vera Reker was n ainspanjer, goud in heur waark, gain rebullie op t waark of toes. Joa, was dat wel zo? Hai wis niks van heur privéomstandegheden. Hai was bie heur binnen west en haar zain dat der kunst aan de muur hing en dat ze n beste smak bouken haar. n Groot dail van de bouken zol n nuvere sint opsmieten bie verkoop. Mor wel zol der aigenlieks strieken goan mit de sinten? Dou bui over was en zun weer deurbrak, stapte hai oet en luip bie heur achterom. Buurvraauw haar nog n olderwetse waslien. Ze hing grote loakens op en haar n waskepigge in mond. Dubbeldam luit zien koart zain. Zai nikkopte, dou e zee dat e dommit nog bie heur kwam. Zaik nikkopte weer en luit van schrik tip van loaken lös. Mor dou was Dubbeldam aal in hoes. Hai streek neer op baank en zat wat te koekeloeren. Zien ogen gleden bie muren laangs. Zien ogen volgden ale riegen mit bouken. Hai perbaaierde te tellen. t Duurde mor n tel dou zat e aal op over de honderd. Hai ston op en ging dichterbie boukenkaast stoan. Mit kop wat schaif, zo glee zien vinger over de ruggen van bouken. Hai schoot der niks mit op. Ester Edens haar t aalmoal ook bekeken en haar t zegd. Aalmoal literatuur. Zulfs nog indaild op tiedpaarken. Hai keek rechts onner, doar mos den t nijste van nijste ston. Hai pakte t leste bouk en ging weer zitten. Meziek. Hou was dat hier steld mit meziek. Naargens n tillevisie of radio. Woar was de DVD-speulder of aander meziek raive? Woar hai ook keek t was der nait. Hai klom trap op en keek in heur sloapkoamer. Dee kaastdeuren open. Dee loatjes open en dicht. Woar hai ook keek. Dizze vraauw haar niks in hoes. Gain lewaaideuzen. Ze haar van alles niks. Beneden luit e zuk weer op baank plovven en maarkte dat e nog aal mit t bouk in haand luip. Hai bekeek veurkaant. Schreven deur Barbara Vink.”Laatste notities.” Ston der in dikke letters opschreven. Den n ploatje van n ondergoande zun mit op de achtergrond baargen en op de veurgrond n silhouet van n vraauw. Barbara Vink. Nooit van heurd. Op de achterflap stond n stukje tekst, mor hai nam gain muite om te lezen. Hai huil nait van lezen. Zeker nait van romans en zukswat. t Was aal slim genog dat e zok deur aibels laange stukken van t waark vreten mos. Hai legde t bouk op t toaveltje en docht aan buurvraauw. Hai zol t òlde mins nog ais kel moaken. Ze trilde as n rusk, dou hai heur aansproken haar. Dou e in keuken ston, draaide hai zuk weerom en luip noar t buro. Hier was wat, dat hom nait aanston. Mor wat? Zien ogen gleden over t aaikenholten cilinderburo. Hai kwam der nait op. Der was wat in dit hoes. Hai wol weer weg lopen, dou zien oog vuil op prullenbak noast t buro. n Deuske. Mit de tippen van doem en wiesvinger, pakte hai t op en vlijde t op salontoavel. Minidisc’s.
Hest doe vandoag wel lacht? hest doe vandoag wel laifhad? hest doe vandoag dien zörgen oet zied zet? hest doe vandoag gain kwoads in kop had? hest doe vandoag mit minsken proat dij aans binnen as doe? hest doe vandoag zegd, k hol van die? hest doe vandoag n scholderklopke rondgeven? hest doar aal over prakkezaaiern doan? slim stoere vroagen veur n daag as vandoag.
Psaalms en gezangen worden zongen ien ale toalen tot ien t Grunnegers tou. Al wied veur 1959 dou beriemenskemizzie aan aarbaid ging. Kemizzie Kerklaiden van Liudgerstichten het van dij tied of aan ononderbroken waarkt aan t beriemen van psaalms en gezangen. Van stond of aan binnen beriemens ook zongen. Der was verlet om, want sunt 1947 worden her en der ien pervinzie Grunneger dainsten holden. Eerst werden bekende psaalms en gezangen beriemd. Mor ien tied dat Biebel vertoald wer ien t Grunnegers, ontston t plan om ale 150 psaalms te beriemen. En zo is t gebeurd.
Gezangen treft men grotendails ook aan ien t Liedboek voor de Kerken. Mor der binnen ook gezangen opnomen oet Hervormde bundel 1938 en oet loatere bundels as Gezangen voor Liturgie, Zingend Geloven en Tussentijds. Noast n keur aan bekende gezangen het kemizzie ook gezangen beriemd dij messchain nait zo voak zongen worden. Zo telt nije Grunneger bundel 356 gezangen oet ongelieke aiwen, oet verschaaident landen, van alderhande dichters en componisten en oet ale tieden van t kerkelk joar. Presentoatsie zel gebeuren op zotterdag 27 november 2010 om 14.30 uur ien Petrus en Pauluskerk van Loppersum. Riepster Cantorij onder laaiden van Henk de Vries, örgelist Pieter Pilon en zangers Elisabeth Vink en Jan Martens zellen aan presentoatsie mitdoun.
Boetendes zel bundel mit negen gedichten bie n stukkewat psaalms dìn ook aanboden worden. Vaaier dichters zellen elk heur aigen gedicht veurdroagen.
t Grunneger Laidbouk is vanof 27 november te kriegen ien boukhandel, kösten €25,00 (ISBN 978 90 6539 345 6) Eddy Visser
Snijvlokken dwarreln omdeel. Toen is bedekt mit n blaank klaid. t Vrust. Vraauw is drok mit kovvie zetten van wie kriegen kiender dommee op veziede. Zulf zit k wat joareg te wezen. Zesteg bin k worden vandoag. Gedachten goan trug noar mien jonkhaid, dou k nog mit bruiers en zuster thoes wonen dee bie ollu. Wotterlaaiden was der nog nait omreden doar wie woonden was t n onrendoabele streek mit mor n poar ploatsen en wat aarbaidersspultjes, zo’n vief kilometer boeten t dörp. Wotter mozzen wie oet regenput pompen. t Was nog zo’n kopern pomp dij aal week poetst wer. Pomp het nog joaren bie mien zuster ien hoeskoamer te pronk stoan mit n bloumbak der om hìn. Op zodderdagnoamirregs mozzen wie aal week ien tob. Tob ston summers ien stookhut en as t winterde op kougaang. Op kaggel wer wasoaker mit wotter hait moakt en dat wer ien wasketob kieperd. Òf en tou wat kold of waarm wotter derbie en wat zaip en bad was kloar. Op rieg òf oldste der t eerst ien en jongste t lest. Doarnoa stoet eten mit moeke heur zulfmoakte jam der op. Moe moakte mainsttied pudding veur zun- doags. Dat kreeg je deurdeweeks nait. Den haar je zoepenbrij. Dou k hail luddek was, slaipen wie nog ien bèrstee mor noa n verbaauwen kregen wie sloapkoamers. Dij waren dou nog nait verwaarmd en ook dou ston t bovenlicht mainsttied open. Ien winter stonden der dikke iesbloumen op t glaas en doar kon je mit poesten deurkiekjes ien bloazen. Smörgens as je der ofkwamen, mos kaggel eerst aanmoakt worden mit holtjes en den kwamen der n poar briketten op en aaierkolen.
As kaggel hait was den kon der melk aan kook brocht worden en kovvie moakt. t Lekkerst smoakte kovvie summers op t laand as wie dat noar manlu, dij op t laand waarken deden, bringen mozzen ien n swaart emailleerd kedeltje. Der kwam altied n propke pepier ien toet van kovvie mos wel aankommen vanzulf. Spoulkommen der bie en din mit nkander op schoven of ien hokken zitten kovviedrinken en brood eten. k Kin kovvie ien spoulkom nog roeken en t smoakte aan lutje toontje tou. Moeke haar t ook wel ais mit n thermovlès pebaaierd mor dij laiten wie n moal valen en dou rabbelde kovvie ien vlès. Dou we bie pa aankwamen, zeden wie dat t ding valen was, mor dat alles der gelukkeg nog ien zat. Wie begrepen dou nait woarom manlu zo bot laggen mozzen. t Swaart kedeltje het nog joaren dainst doan en dou ollu van ploats òf waren, bruukde moeke dij nog aaid om koamerplanten wotter te geven. Joa, dik viefteg joar leden was t n hail aander tied. Kinnen kiender van nou zuk gain veurstellen meer van moaken. Achternoa bekeken, was t n zörgloze tied veur ons as kiender. Haren der dou vanzulf gain vernul van dat ollu best wel liefzeerte haren om aal dingen doar wie ons loater ook zörgen over moaken deden. Dij tied van dou komt nooit weerom nait, mor k bewoar der schiere herinnerns aan. Wie haren t nait min trovven. Zulfs ien kolle winters was t waarm bie ons thoes. Den schrik k op oet mien gemiemer. Zeun en dochter mit aanhang doavern koamer ien; vlaigen mie om haals en filesetaaiern mie. Mien schierste verjoardagskedo kreeg k loater op dag dou k heur wat over mien jonkhaid, doar k smörns aan dochde, vertellen dee en zai zeden dat zai dochden n nog schierdere jonkhaid thoes had te hebben as ikzulf. Winters binnen ien loop van leste viefteg joar schienboarliek waarmer worden. Zol t den toch woar wezen dat eerd opwaarmen dut?
k Heb joe veureg moal verteld over mien drij Welsumer krikjes Nansie, Koakel en Hinne, doar k aibels wies mit bin. En hou t mie slim verdroot dou Hinne in wintertied deur n hoaneschrobber (buizerd) opvreten wer. In t veujoar hebben wie drij nije krikjes kocht, omreden, twij krikjes in onze grode toene is ja gain gezicht, en mit drij derbie haren wie geliek n soort van veurroadje.
Dou de nije krikjes – dij wie “Rinkjes” deupt hebben, wegens de rinkjes om heur poten – in n kartonnen deuze bie ons aankwammen, haar k brandende vroage: ‘Hou mout ik de Rinkjes integreren mit Nansie en Koakel?’ Hounderencyclopedie wos t: Votdoadelk haile boudel bie mekoar in t donker op rik zetten en din bespruien mit woater mengd mit edik of parfum. Aanderdoags zugt elkenain vrömde hounder, mor dij roeken net zoas heurzulf, dus goud volk, zollen dij domme hounder din dinken. En zo zol integroatsie in ain moal doan wezen. Mor doar leufde k niks van! k Heb t aans doan: n meerdoags integroatsietraject! Van n ol kenarriehok hebben wie – Tom vanzulfs – n tiedelk opvangcentrum veur de nijkomers moakt, mit n wiendeuze as legnustke en n dainbloadje as mizzebak.
Noa n poar doagen heb k eerste stap van integroatsie zet: aal vief krikjes in t boetenhok. Man, man, dat was eerlieks n knuppel in t hounderhok smieten: veren vlogen in t ronde, der wer pikt en hakt en t geschraauw was nait van de lucht. Dus Rinkjes bie nacht weer apaart in aigen hokje en bie dag weer in boetenhok mit Nansie en Koakel. Dou t noa n zetje wat rustiger wer, bin k aan loop goan veur finoale: aal vief krikjes op t aine rik in t grode nachthok. In t donker heb k eerst de drij Rinkjes op rik zet, mit verbindensloekje noar boetenhok dicht, en din Nansie en Koakel, dij nog in toene aan t scharreln wazzen, noar binnen loaten. Dij wichtjes mozzen tot heur verdrait op n lutje stokje beneden sloapen.
En noa twij doagen kwam t grode moment: Rinkjes weer in t donker op rik, moar: t loekje open loaten! Begripst dat k dij nacht nait sloapen kon, k haar mien sloapkoamerroam wied open zet zodat k bie eerste geluden van hounderhikhakkerij votdoadelk ingriepen kon. Mor tot mien verboazen was dat nait neudeg. Aanderdoagsmörns luipen zai aal vief beneden in t hok, de Rinkjes stief bie n ander, Nansie en Koakel boazeg der om tou.
Dij dag din ook mor votdoadelk leste stap: aalmoal in boeten in grode toene. k Hoopte dat Rinkjes vanzulfs heur grode zuskes volgen zollen, dus nait boeten ons toene vreten zuiken goan, en soavends weer aaltmoal op zulfde rik.
In loa von ik een ansichtkoart Doarop t ol daip, waor as een proam deur voart Aan waal een slachterij, Derk van der Loan. Een kroeg, blond wichtje op de stoep der veur Ie denken, wat is dat veur gezeur Mor op dat stee doar het mien waige stoan. Dat dorp, ik wait nog hou het vrouger was De kinder bie juf in de klas Een wupkar knistert over stroat. Gemaintehoes, mit wit balkon Een peerd dij zulf de weg wel von Het vij, de troage boerenproat.
En langs het toenpad van mien voader Zag ik de elzebomen stoan. Ik was nog jong en heb nooit docht Dat dat ook ais veurbie zol goan.
De mìnsen hadden het nait braid Nait elke zummer een nij klaid En toch, om hoes hortensias. Moar schienboar deden ze wat verkeerd In körte tied is heur t wel leerd Wel nait mitkon, dij kwam maal te pas.
Moderne tied het heur veul brocht Het geluk, dat hebben ze kocht En sleept noar hoezen van beton. En op de bank, bie t vensterglas Zai je hou de kunsthortensias Bie buurvrouw kold te pronken stoan.
En langs het toenpad van mien voader Zag ik de elzebomen stoan. Ik was nog jong en heb nooit docht Dat dat ook ais veurbie zol goan.
Nou doekt het jonkvolk bie mekoar Bulkt in spiekerpak en hail laang hoar Mit Beatles mit en voult zok boven Jan. Ik wait wel, t heurt der bie In dizze tied, moar nait veur mie Ik wor der wat onwenneg van.
Ik heb heur olders nog goud kind Heur droaken hangend in de wind Zij, zoegend op wat veterdrop. Bokje springen op t schoolplain Nou allenneg nog te zain Op een ansichtkoartje in mien kop.
En langs het toenpad van mien voader Zag ik de elzebomen stoan. Ik was nog jong en heb nooit docht Dat dat ook ais veurbie zol goan.
Bie ons in stroade woonde doudestieds n manskerel van krapan twinneg joar. Woonde bie zien pabbe en moeke in hoes. Kon zoch allent ja ok nait recht redden. t Jong was n bedie apaart. Nait bepoald ain van de loosten. Har legere school deurlopen, mor haren hom- vanwege zien leeftied – vanoet daarde klazze ‘holdert geven’. Tjebbe gruide op maank groden en leerde doar nait aaltied wat gouds. Luit zoch geern deur aandern opnaaien. Was n dikke deugnait, al mout k zeggen, dat lu hom ok geern broekten as pispoaltje. Dij haalfmale perbaaierde oet, aal wat ons Laimeneer verboden har. Gruide op veur gaalg en rad tot aargenis van elks dij mit hom te moaken kreeg. t Was aans wel slim makkelk hom joen aigen mizzers en poebels in schounen te schoeven. Dij ‘haals’ har ja doch niks in smiezen en zol doarover nooit n ‘maarken’ moaken. Lagde wat en keek doarbie of e t ‘locht’ oetvönden har. Was zo nog aargenswoar goud veur. Bruiers of zusters het Tjebbe nooit kregen. Ain mizzer was veur zien volk schienboar meer as zat. Tjebbe woonde noodzoakelkerwies in n krakkemikkerg kröt, dij aiglieks al joaren ‘onverkloarboar bewoonboar’ was. Moeke Tjikke was optrokken in Vraislaand en was doar ledderlek tegen Jans Mulder oplopen, dij doarzoot n blaauwe moandag aan oomke Douwe Boonstra oetbesteed was. Dij har bie t melken n peun van n kou had en was n poar weke oet runnen. Jans har t doar nuver in t sin en doarin speulde Tjikke van noaber Kees n dudelke hoofdrol. t Wicht was nait moekes mooiste. Har veurwoar bie t oetdailen nait veur- aan stoan en ok t verstaand was n vare weerd. Mit heur haanden kon ze aans meroakel overweg. Mit recht n poterd. Gain meroakel dat ze wel wat in onze Jans zag en hom geern hölp wat heu oet t vak omdeel te gooien. Bandeg waark, woarbie n meens op tied evenpies oetrusten mout. Doar blee t nait bie. Van t ain kwam t aander. In t heu har t span t slim noflek.
Jans was zunegaan n moand thoes, dou zoch oetbleek, dat e noast n bult zwait ok nog wat aans achterloaten har. t Kwam tot n radde traauwerij en noa zeuven moanden zag Tjebbe t levenslocht. Jans har van n boer veur n poar stuver n old oftands hoeske huurd, woar e zoch mit zien femilie redden mos. Jans was n kerdoate aarbaider dij wel wat oet stro zetten kon. Op stee van Rieks Kelder wazzen ze ok slim wies mit hom. Ok Tjikke kon op t Hoogelaand nuver oarden en was veur boerin n goie handeveger. Allent mit Tjebbe, nuimd noar zien ‘pake’ zoaleger göng t nait zoas ze geern wollen. Hazzens paasden bie hom nait altmoal recht in kop. Hai was en bleef n simpele goarenklopper, dij wereld op zien aigen menaaier in gloepde. Tjebbe waarkte hier en doar n blaauwe moandag, mor was op t waark rad oetkeken. Hai was bar zuneg op zien liggoamsvocht en deed t taimke “t waark is veur dommen” gain eer aan. Zien olden wazzen der din ok euvel mit aan. t Jong dee in en om t hoeske niks woar e mui van worren kon. Swaalpde godgaanse dag in’kontrainen rond. Dou e in smiezen kreeg, dat er twij soorten meensen wazzen: jongs en wichter en wel ains meer zag, as goud veur hom was, luip t hailemoal oet klaauwen. Zat aaldeur achter vraauwvolk aan, beloorde en betastte heur woar e mor kon. Dou bleek, dat vraauwlu en jonge wichter nait meer traauwd wazzen veur zien griepgroage peulings. Van dij gevolgen dat Dokter Wiendels Jans en Tjikke Mulder noa n bult vieven en zessen en dagleggens aanreud, hom op te loaten nemen in n inrichten. Onhandelboare Tjebbe was hierzoot ja n gevoar veur elks dij n rok druig. t Har nog hail wat vouten in eerde, aleer male Tjebbe oet hoes ploatst was en rust weerommekeerde in t dörp. Noa n poar joar binnen zien ollu verkast noar t ‘Heitelân’, woar ze in t hoeske van overleden moeke van Tjikke trokken binnen. Wat er van femilie worren is? Gainaine, ok boer Kelder nait, kin joe wiezer moaken. t Volk hierzoot is aans nait bepoald raauweg om heur ofraaizen. Mit Tjebbe in t biezunder, haren ze t hierzoot totoal had.
Ik haar t al n zetje aankommen zain. Zai waren der in gedachten al kwait nait hou laank mit aan de gang…… t Begon al veul eerder, toun mien dochter lid wui van de daaierbeschaarmen. Nou was zai aaltied al gek wèst mit daaier, dus verwonderliek was t nait dat zai noa heur traauwen doalek n katte in huus namen. Mor toun ze lid worren was van dij daaierklub, begon ik mie toch wel wat zörgen te moaken. In de ploatse woar ze woont is noamelk ook n groot daaierasiel, en doar hebben ze aaltied verlet om vrijwilligers.. Het duurde din ook nait laank, of dochter wui benoaderd, of zai nait in t bestuur ploats nemen wol. Mond op mond-rekloame dut voak wondern. Mìnsen hebben mainstied hail gaauw in de goaten wèl zok inzetten wil en wèl nait om waark verlegen zit. Zai stapte derin en t duurde mor even of zie haar zoveul waark, dat ze sikkom gain tied meer haar om noar heur aigliekse waark te goan. Zai is zangeres bie de opera en dat is toch wel hail wat aans as daaier verzörgen. Gelukkeg het ze in heur boane veul vrije tied, dus het verwonderde mie nait dat ik al hail gauw te heuren kreeg, dat ze op de daaierambulance ridt en dat heur dat meroakels goud bevaalt. En bie dat waark kin je nait zeggen, dat je beschikboar binnen van 9 tot 5 uur. Daaier holden doar noamelk gain reken mit as ze jongen kriegen of onder n auto komen. Zodounde wordt ze ook wel es soavends of snachts oproupen om bevöbbeld n aanreden hond of katte noar de veearts te brengen.
Ik heb der grote bewondern veur, hou ze t volholdt, want zai het ook nog n man en twij pubers van zeunen, dij nait van de makkelkste soort binnen.
Drokste tied is t veurjoar, as katten jonkies kriegen. Om de hoaverklap wordt der din beld deur jan en alleman, dat ze weer n nust mit jonge katten vonden hebben, woarvan moetje nait te vinden is. Wat mot je in zo’n geval ? Nou ie bellen even noar t asiel en dij vroagen mien dochter om ze even mit de ambulance op te hoalen….. Dat betaikent in mainste gevallen ook, dat de jonkies bie heur in huus in n “bench”zet worden. Mor zie mouten vanzulf ook eten hebben. Ie begriepen t al. As ik op bezuik kom, tref ik mien dochter aan mit zo’n klaain mormeltje op schoot. Mit n klaain “pipetje” perbaaiert ze dat din te vouern. En dat acht keer op n dag. Dat er zodounde wel es wat huusholdelk waark liggen blift, is din ook gain wonder. De katten goan veur ! Noa acht weken goan ze noar t asiel, woar de dokter ze behandelt en kloar stoomt veur de verkoop. En ie kinnen t geleuven of nait, katjes goan as broodjes over de teunbaanke. Kiek mor ais op www.kittenpaleis.nl
Dochter vaalt noa dij weken in n gat…. Zai het din sikkom niks meer om handen wat de daaier aanbelangt. Doarom was ik nait verboasd toun ik òflopen weke te heuren kreeg: “Wie hebben n hond !!!!”. Dat kon der ook nog wel bie.. Zai doalek noar de winkel om n hondemand te kopen….mor dat vuil heur even zwoar tegen. De priezen logen der nait om. Nou is mien schoonzeun n eerliekse kompjoetergek, dus dij zit deurlopend op internet. En wat wil t geval….der wui n mooie aiken salontoavel aanboden.… Foto der bie…
de toavel bleek n gedailtelk dicht onderstel te hebben….Nou, en… zol je zeggen… mor zai haren votdoalek in de goaten, dat as je dij toavel mit t toavelblad op grond leggen zollen, der n schiere “hondemand” beschikboar was.
Via n stroombraifke kwam de koop tot stand en de familie ging op weg om toavel op te hoalen.
Toun ze op t juuste adres aankwammen, wuien ze al opwacht deur twij grote dobermans….. Vraauw mos eerst dij jonges even achter slöt en grundel doun, veur familie der in kommen kon. In de woonkoamer lag in n houk grote olle gestikte deken. Dat was de plek woar de honden overdag lagen…. “Zo”, zee de vraauw, “Dus ie haren wel be- lang bie de toavel ?……Joa, hai mout vanzulf wel n beetje opknapt worren,….hai is nait nij meer, moar de pries is der ook noar…nait din ? Wol je hom in de koamer zetten ?…beetje schuren en lakken, din kin je der nog joaren plezaaier van hebben….” “Nou,… eh nee…” zee mien schoonzeun, “Wie… eh…” en hai kiek uut ooghouk n oar de gestikte deken, ”…wie hebben noamelk n hond aanschaft…. eh …en wie wollen taovel gebruken…. as hondemand….” t Wör even hail stil….Vrouw docht even daip noa….keek ongeleuveg om zok tou en brocht toun amechteg oet: “Man, man, dat is ja n meroakels idee…,dat ik doar nait op kommen bin”. Kinder begonnen eerst te grinniken en dou barstte de haile meute in laggen oet. “Wel allemachteg…. hebben wie hier dij smirrege deken in houk liggen, onnerwiel wie n mooie hondemand op zolder haren…. Mor òfsproak is òfsproak…. ie kinnen toavel mitnemen…of heb je joe bedocht ?” “Nee”, zee mien schoonzeun,”hier is joen geld. As jë n nije mand kopen willen, heb je alvast n begun”. En mit dizze woorden nammen ze òfschaid. Onnerwegens noar huus lagen ze alle vare slap van t laggen…
Toun ik òflopen week bie kinder op bezuik kwam, ston d’ “hondemand” midden in de koamer. n Pronkjewail mag ik wel zeggen. En de hond docht der net zo over !
bie de weg gain kinder meer tegen dizze tied binnen weer noar school t is weer zo wied de caravan al hemmeld mor nog nait onder dak elk komt weer in t gewone doun en mout weer aan de bak gain tied om oet te rusten van vekansie
Oost-Grunnen blift veur mie de boakermat van mien Grunnegers, ook al schrief k of en tou n West-Grunneger variant. Der is mor ain moudertoal, mit de paplepel ingoten. De rest, al is t nog zo belangriek, blift aanleerd. Wat wilst doar mit zeggen? Doar wil k nog mor ais mit zeggen dat t Grunnegers n spreektoal is, n proattoal (en n proattoal is vanzulf ook n luustertoal…Dát kregen we ook mit van pa en moeke…) Dat proaten mit mekoar is zo meroakels belangriek, doar kin gain schrieverij tegenop! Streektoalen binnen in eerste (en twaide, en daarde…) instantie proáttoalen. Nou, schier zegd, doar zel Jan Groenbroek van Toal & Taiken wies mit weden, en Jan Glas van Krödde, en Jan Blaauw van Kreuze……. Ho ho, nait verkeerd begriepen. Mit schreven waark kin je proattoalen prachteg ondersteunen, dat hebben hail wat lu al vroug begrepen, van Neuteboom tot Geert Teis, Van Knelis ter Loan tot Molemoa, van Jan Boer tot en mit Jan J.Boer… Mor wel in dij volgorde: proaten veurop, schrieven as steun in de rogge. Rogge? Gain waite of hoaver? Nee, flaauw, ik wait t…. Mor is t dìn nait beter ‘rôgge’ of ‘rògge’? Kiek, doar hest t al… Dij stoeregheden komst allenneg mor tegen op pepier. As Grunnegers mit of tegen mekoar proaten, streuen ze nait mit kapkes of streepkes. Wiest de betaikenis zok vanzulf, hest gain toalgids bie vanneuden, naargens in pervinzie, ook nait in Drenthe, of Twente, of d’Achterhoek…. Even vannijs: Wat wilst doar mit zeggen? Doar wil k benoam mit zeggen dat elke Grunneger n schat in hannen (of handen) het mit zien moudertoal! Of t nou om OostGrunnegers gaait, zoas ik, of om lu oet Westerwolle, of Pekel, of van t Hogelaand, of oet Stad, of t Westerketaaier, apmoal heur aigen moudertoal. (En vandoag de dag aal meer ABN as moudertoal, gain wonder dat der kloagd wordt over t toalonnerwies…) Loat dat köstboare toalspul asjeblieft zien oetstroalen holden, ook noar t schrieven, mor loat t de boudel nait verpesten deur kifkederij over kommoa’s, streepkes, hoakjes, kapkes… Toal is n gebroeksmiddel, n bindmiddel, n redmiddel, n middel om je oet te drokken, om te roupen en te reren, om te flu (u)stern, om te zingen, te bölken, te ‘ouwehoeren’, om bakken in te vertellen, benoam om te vertèllen! O, wacht even, bin ik nou weg kwiet of bistoe….? Doarom bin k der zo wies mit dat t vertellen zoveul ekstroa aandacht krigt leste tied, woar je ook kommen, in t Westerketaaier, op t Hogelaand, in Westerwolle. Loat doar veural ook roemte blieven veur (de) streektoal, mit welke oren der ook luusterd wordt. Hest t al weer over de streektoal, mor dé streektoal bestaait doch nait? Staarker nog, dij aine streektoal mouten we nait ains willen, vergraimerij van tied, van brandstof, van kundeghaid, vort der mit…. Loaten we ap-moal onze moudertoal in ere holden, op t eerste (en twaide, en daarde…) plan! Kais as ondersteunen veur schrieverij, speul wat mit ofsproaken om t mekoar nait aal te stoer te moaken, mor moak der gain wetbouk van. n Haandraiken? Prachteg! Roadgevens? Geweldeg! Mor gain oorlog, gain loopgroaven, gain knovvelderij onder de gordel, en gain spiekers op leeg wotter zuiken. Kin t zo eerst weer?
Geert Moatjes nemt t programmablad der nog mor es even bij, even zien woar aal die zenders je noar kieken loaten willen, de aankommende doagen. Zo’n gids is doch wel handeg, alles op n rijtje, mooi rubriceerd, De zotterdag is n faveriete filmdag dat kun je zo zien, de films pazen hoast niet op ien bladzij. Mor moandags en dinsdags? Nee, dan kun je beter n moal ekstroa noar Lars goan, ien e STER Mediastore ien Zuudhörn. Doar stoan hiel wat films ien e uutleen en n kapitoal ben je der niet aan kwiet. De mieste films op e TV doar vindt Geert niks aan, aal dat gehorrer en dat geweld ien tieden van oorlog. d’Iene ontplovven is nog niet iens veurbij, de stoelpoten, lözze haalf verkoolde pepieren en ofsneden aarms of anere liggoamsdelen vliegen nog deur de lucht, of d’aandere uutbarsten is der al weer. Nee, dat is gien vermoak veur Geert en Harmke, veural veur Harmke niet, die het liever n romantisch drama met veul troanen, smachtende blikken en kuskederij op t end. Of n spychologische tragikomedie, doar mag ze ok groag noar kieken, doar worden de karakters ja zo grandioos ien uutdiept. Geert kan n parodie wel woarderen, zo’n film woar t geweld dan zo verschrikkelk overdreven wordt dat t om te laggen is. Of n tiedje leden die moevie (joa, Geert kent al n schier woordje ‘filmtoal’….) met Wanda, die n vis is. Nee, n vis die Wanda nuumd wordt, van die Monty Pythonlu. Doar kan e ontspannen noar kieken en smoakelk om laggen, nou ja, zien mond komt ien e laagstand. Niet dat t goedkeurt dat goldvizzen zo mor uut e kom hoald worden en opvreten, dat niet vanzulf. En ok niet dat zo’n avvekoat de kluit belazern dut en dat die vizzenvreter met n dikke wals platreden wordt ien t sement…. Hij het niet iens alles metkregen, bij die rolprent heb je n dubbel poar ogen en oren vanneuden, nog meer grappen as snijvlokken ien n dikke winterbui.
Venoavend is t filmprogramma ien e gids ok niet zo dendernd. En Geert kikt niet noar de commersjelen, beslist niet. Dizze wereld is al onecht genoeg, hij blieft aal die recloameboodschappen niet. Elke keer mor weer t filmverhoal onderbreken veur d’ien of anere knullege vekaansiesmeersel van factor 20 of meer, of die idiote toestanden die ze der van moaken ien e AH-winkels met die vrumde vogel ien e hoofdrol, nee, dat is niet Geert zien ding. Ze kieken mekoar ies aan, hij en Harmke, en dat betekent tegenswoordeg: “DVD?” Joa, dvd….. Nou is e niet meer noar de Music Store west, ze goan ja op vekaansie, mor der ligt nog wel wat ien e loa. Of en toe nemt Geert n aanbieding met, of n stukje nostalgie, verpakt ien n mooi hoeske. “Wiest wat”, zegt Geert, “we goan es kieken noar “De Vijf van de Vierdaagse”, die olle film met Johnny Kraaykamp en Jan Blaaser, uut de tied dat de Nederlandse film nog niet zo veul veurstelde en dat kun je zien ok. Harmke en hij bennen beident ien n lamlendege stemming en dan kun je de filmkeuze doar mor beter bij aanpazen. n Kop thee derbij, n bakje Activia veur de daarmflora en hup, de schijf ien t apperoat. t Begun is ien e gevangenis ien Leeuwarden en doar kommen ok de leste beelden vandoan. Met de Kraai as brandkastkroaker, Blaaser as linke directeur, Jon Bluming as de staarke man en ok n Surinamer die der volgens Harmke meroakels uutzigt, n knappe gozer. Bluming loat ok nog even zien wat vechten is, nou doar haar Paul Verhoeven wel n hiel aner item van moakt… Nou ja, dit is ok ja nog mor ‘1974’, toen von je t al geweldeg as Bluming zien vechtpose aannam.. Och, t verhoal vindt Geert wat vrumd, mor hij amuseert zuk wel. En Harmke doet dat ok, al valt ze wel n poar moal ien sloap, dat overkomt heur dan, zo mor. En de filmbeelden van de Vierdaagse bennen vanzulf ok wat nostalgisch, der liepen toen nog mor 13000 wandeloars (en nou al meer as 40000…) Aaltied aangenoam om wat schiere vrouwen ien beeld te kriegen, al is t vanzulf bloot van 1974. Hij moet niet zo soezen, zegt Harmke, ‘bloot is bloot’. En n poar eerliekse boeven die n echte rötzak onner uut de zak geven, dat is doch n mooi onnerwaarp?
Dubbeldam bleef noar toavel kieken en draaide t deuske om. Dou pakte hai t rooie schiefke op. Hai huil hom tegen n oor en dee of e luusterde. ‘Wat zol hier op stoan? Wel het zoon apparoat. Ik wol wel ais waiten wat der op staait.’ Ester beet op heur onderlip en docht noa. ‘Was der gain minidisc-speulertje bie? Der binnen twij soorten. Van dij grode kaasten en van dij lutje dingen. Sikkom zo groot as pakje sigaretten. Ik denk hoast dat t zo’n lutje ding wezen mout. Hee wacht ais. Ze luip noar heur buro en pakte n liest. Waist wat der in prullenbak lag bie heur in hoes?’ ‘n Leeg deuske’, zee Dubbeldam. ‘En ik duur der n laif ding om verwedden, dat t volzeten het mit mini-disc’s.’ Hai luip mit t schiefje in haand noar zien buro. Doar ging e zitten. ‘Ik wil n poar dingen waiten’, zee e. ‘Woarom ligt der zo’n ding op heur waark?’ Hai wees noar t rooie schiefke. Ester nikkopte. ‘Woarom ligt der zo’n deuske, ook bie heur toes?’ Ester nikkopte. ‘Woarom is der naargens n mini-disc te vinden?’ Ester nikkopte en ston op. ‘Doar binnen we ook nait noar op zuik west. Net zo goud asdat wie nait op zuik binnen noar n knarrie mit ain poot of n zangeres mit astma. Mor bie Willem van de TD goa ik vroagen, dij wait altied road.’ ‘Joa, nee, luuster nou. Woarom nait bie heur toes, beduil ik, zo’n apperoatje?’ Ester was aal vot. Dubbeldam greep tillefoon en belde mit Olderman State. Twij menuten loater haar Dina Stallinga hom aal weer oet de dreum. Ze haar gain idee woardat hai t over haar. Noeit haar ze zo’n ding bie Vera zain. Dubbeldam wuir grammieteg. Hai docht daip noa en perbaaierde in zien kop n aander spoor te volgen. Dat mit dij mini-disc, dat was veureerst zunde van de tied. Hai nam de personeelsliest en streepte n poar noamen aan. Minsen woardat Vera Reker t maiste mit optrok, zo dag en deur. Hai belde weer mit Stallinga en vernam dat er twij van de liest dainst haren. De daarde was oet nachtdainst kommen.
Hai belde aan en t duurde n haile zet. Hai bleef aanbellen. En op den laange duur heurde hai geluud achter veurdeur. Der wuir wat rammeld mit sleudel of n ket. De deur ging woagenwied open. Veur hom ston n vraauw in nachtjapon. Ze haar t hoar roeg om de kop. Ze haar t kold en dat kon Dubbeldam dudelk zain deur de stof van nachtjapon. Doaronner druig ze allenneg nog n swaarde slip. Ook dat was dudelk te zain. ‘Hai, wat is der wel nait mit dat gebel aan deur’, zee ze mit n kroakstem. De uren nachtdainst zaten in t geluud van heur stem verweven. Dubbeldam luit zien pas zain. ‘Lena Kothof, ik bin Harry Dubbeldam. Ik kom in verband mit Vera Reker’, zee e. Hai was twij sekonden oet lood west deur dizze vraauw en zeker dou ze begon te proaten. Dat von e schier, zo’n sloapkoamerstemmetje. Hai dee n stap noar veuren en de vraauw nuigde hom binnen. Ze gapte van oor tot oor. ‘Pelietsie mout aaltied kovvie, in dij series op tillevisie. Doe zelst wel gain spier aans wezen.’ Ze luip noar zo’n nijermoodse pruttelmachine en dee doar t ain en aander. Dubbeldam keek noar heur bainen. En dou ze zuk omdraaide, keek e gaauw koamer in en zag dat ze t gezelleg haar. Aan de muur hing n kleurenfoto van n grode vrachtwoagen. Rood en blaauw. Der ston aine noast mit handen kruuslings veur borst. ‘Mien man is internationoal vrachtwoagenchauffeur. Hai zit nou in Finland. Ik kreeg vannacht n SMS-je van hom. Zotterdag is e der weer. Den goan we noar de musical in Amsterdam.’ Dubbeldam von heur op slag nait zo schier meer. ‘Ik kom ais proaten over Vera.’ ‘Kòlde kak’, zee ze. Ze zette hom n beker veur mit kovvie. Op de beker ston Betty Boop. Ze ging tegenover hom zitten en nam n kuzzen op schoot. Ze kwam zeker langzoam tot besef, dat heur nachthempje wel wat dun was. Dubbeldam perbaaierde de kovvie en keek heur vroagend aan. ‘Aargens mocht ik heur nait. Zo dag en deur onner t waark ging t wel. Mor ze haar iets. Ik wait t nait, net of t heur aalmoal te min was.’ Dubbeldam ruierde zien kovvie en bluis. Hai trok zien scholders vroagend op. ‘Ze was t laifst allenneg aan t waark, doarom draaide ze ook t maist nachtdainsten. Den kon ze heur gaang goan.’ Ze sluig de bainen onner t gat en keek Dubbeldam aan. ‘Je lagen mekoar nait. Mor dat is toch gain reden om heur t laampje oet te bloazen?’ ‘Nou most ais goud heuren!!!!!’ begon ze. Heur ogen schoten vuur. t Vonkte. Dubbeldam stak zien haand op. ‘Ho nou mor. Ik kom die nait arresteren. Ik wil dingen waiten over Vera Reker. Nait votdoalek ontplovven mins.’ Ze stak n sigaret op. Hai zag dat ze laange rooie noagels haar. Hai vruig zuk òf, of dat wel loos was op t waark. ‘Ze was aaltied op zuk zulf en gesloten. Ik haar allenneg n tillefoonnummer en ik wis woardat ze woonde. Ze was aaltied bezeg mit de bewoners. Muik doar veul tied veur. Ook aal was dat veur t waark nait aaltied neudeg. Ze waarkt, nou ja waarkte, der hail laank. Messchains wel vanòf begun. Dat wait ik zo nait. Bewoners vonnen heur wel oardeg. En verder wait ik niks van heur. Ze was nait traauwd of zukswat. Volgens mie was ze allenneg. Ook gain femilie of zukswat. Wat mout ik der van zeggen. t Begroot mie dat ze der nait meer is.’ Ze prevelden nog n zetje deur over Olderman State. Dubbeldam stapte op en ree noar de Olderman State. ‘Weer niks wiezer worden’, docht e.
Hai von Katrien Datema in de grode zoal. Bie verschaidene toavels zaten koppels òldjes te koartspeulen. In de hal op n flip-over haar aine mit schiere letters schreven dat er bridge was. Dat was dudelk. Katrien Datema was n klain propje, mit t hoar op zolder. Ze hing vol mit glitterkettens en ze druig n pak. n Laange swaarde boksem mit doarop n jasje. Heur vingers zaten ook vol mit ringen en ze haar n bult plezaaier mit ain van de vrijwillegers, dij gedwee rondluipen mit n kar mit kovvie en thee en aans wat. Dou ze Dubbeldam zag, stopte ze t gesprek en kwam ze op hom òfbroezen. Ze nam hom bie aarm en sleurde hom de grode hal weer in. ‘Er is n bridge-drive aan de gang meneer. U kunt hier niet zomaar binnenvallen en de boel een beetje verstoren. U dient zich te melden bij de centrale balie.’ Ze stak n vinger op. t Leek wel of ze n kleuter tousprak. Dubbeldam pakte zien koart en drukte dizze ongegeneerd onner t klaine bepoederde neuske van vraauw Datema. ‘Loat ik doar nou hailndal niks mit neudeg hebben’, zee e extreem bot. ‘Ik wil dat je n roemte veur mie regeln, woardat ik as eerste mit joe proaten kin’, zee e zo plat as n pankouk. Dat waarkte. Katrien Datema brokkelde beetje bie beetje òf en luip vot. Ze foeterde. Vief menuten loater zat e weer aan de grode toavel, woar e ook aal mit Dina Stallinga zeten haar. Katrien Datema streek heur krullen glad en ging toch wat bunzelachteg tegenover hom zitten. Ze vlijde de glitterkettens over heur forse veurgevel en wachtte. ‘Vera Reker!!!’ ‘Is het niet vreselijk, wat er hier allemaal gebeurt?’ begon ze. ‘Wat gebeurt der hier den aalmoal?’ ‘Kunnen we ook Nederlands met elkaar praten, ik heb er zo’n moeite mee met dat dialect. Er is iets vreselijks gebeurd. Mijn collega is dood. En ook nog wel hier. Het is werkelijk te gek voor woorden. Wie doet nou zo iets?’ Dubbeldam haar aal spiet van zien actie. Dit was n putje west veur Ester. Dij haar dizze reudeltaante wel tot bedoaren brocht. Katrien kwam nou pas echt goud op stoom. ‘Vera Reker!! Is t ook slim dat wie t doar over hebben. Wel was Vera Reker? Wanneer hest heur veur t lest zain?’ ‘Dat was op donderdag denk ik. Of misschien woensdag.’ ‘Hou was t mit heur dou op dunderdag of woensdag?’ ‘Nou gewoon, zo als altijd. We deden ons werk. Zij had de overdracht gedaan. Toen hebben we de lopende zaken doorgenomen en daarna is ze naar huis gegaan, denk ik.’ ‘Ook wat bizunders vernomen?’ ‘Wat zegt u?’ ‘Of er ook iets bizonders aan haar was, die keer of de dagen daarvoor.’ De vraauw schikte heur krullen en snoof daip. Ze was kwoad. Dat was wel dudelk. En doar haar Dubbeldam nou weer zien slinger aan. ‘Nee, ze was altijd hetzelfde. Evenwichtig, aardig, vriendelijk. Ze deed haar werk uitstekend. Beschaafd. Vooral beschaafd. Maar dat moet ook wel. Oude adel.’ Ze zee t leste ofdat dat ook nog wat van dat licht op heur òfschienen zol.’ ‘Hou van oadel?’ ‘Ach dat weet ik niet precies. Ze stamt uit n oud adellijk geslacht. Maar ze stond zich daar nooit op voor trouwens. Ze was jonkvrouwe of iets dergelijks. Ze was het gewoon. Stijlvol en sierlijk. En vooral beschaafd. Een dame.’ ‘Bedankt’, zee Dubbeldam en keek op zien sedel. ‘Woar vind ik Bo Laangis?’ ‘Die is waarschijnlijk op de bovenverdieping. Meneer en mevrouw de Boer hadden even hulp nodig. Mevrouw wou in bad weet u.’ Ze wuir aal weer wat eelsk. Dou ze weg luip, draaide ze mit heur gat. Mor dou was Dubbeldam al noar boven lopen.
t Mòs endelk mor ais n moal weden nou beun ston ja mit ol spullen aan nok tou vol mien vraauw zee da’k rais oetrakken zol dus op n motterge dag noar hudde tou
Doar kommen ie joezulf den goud tegen as ain opbewoardereg is vanoet oard dij alles doarboven ien t hoes bewoart doar herinnerns liggen oet hail zien leven
Bouken oet jonkhaid, romtommelderij t ol waigje, speulgoud van wozzen kinder dingeraisen oet joen leven nait minder kleuterij, klokken, n ol schillerij
Vernijs zel t mie dit moal nait lukken goan k bekiek t haile spul, lees wat ien bouken tot t mirreg wordt en wie eten mouten en spullen aiveg doar boven blieven stoan
Laif en leed haren zai mit Beiske, dij n snobbeltje op n Kooikertje leken haar mor dat nait was, daild. Mor nou haar zai t ter tou doan en noa n zetje mos der n nije kommen van zunder hoesgenootje was t wel slim stil ien hoes. t Mos vernijs, net as Beiske, ain oet t asiel worden en t laifst krek zo ain. Lies op internet op zuik en joa heur, noa n zetje von zai der ain dij op Beiske leek.
Dij mos t worden, raip ze votdoadelk. Dou Jo der over tou kwam, zaag e dat hondje ien n asiel ien Malaga haildaal ien Spanje zat en dat wuir hom gek genog. Lies toerde deur en zee dat zai allain dat hondje hebben wol en dat ze der as t mós veur noar Spanje tou wol. t Kwam ook haildaal nait zo gek oet, zee ze, omreden zai zollen ien vekaanzie toch ja nog mit camper noar Zuud-Frankriek tou om doar n oomzegger van Jo ais op te zuiken. Dij haar doar ien buurt n kestailtje kocht om der n hotel ien te begunnen. Zo reden zai dus ènd april noar ZuudFrankriek tou; bezöchden neefke en zien wicht en reden n poar doagen loater weer wieder, richten Madrid. Ien tied haren zai koart bestudaaierd en òfstand noar Malaga leek op koart hail nait zo wied vot, dus Lies onnaaierde dat ze eerst ook nog wel eefkes noar Toledo bie Madrid goan konden. Dij stad haar zai aaltied al geern zain wild. Dou zai doar ainmoal waren, was t ook nait meer zo’n ènd noar Cordova mit olle kattedroal en vandoar was Grenada mit t Alhambra ook mor even biegoan. t Was oetendelk toch wel n allergodsbenaauwdst ènd west! Vanòf Grenada binnen zai dou dwaars deur Sierra Nevada noar Malaga trokken en arriveerden noa tiedstieden bie t hondenasiel dij rund wer deur n Vloams stel. Jo en Lies werden der alleroardegst onthoald, dat mout zegd worden, en zai waren vot op slag verlaifd op t hondje.
Zai zaag der oet as n verklainde oetgoave van heur Beiske. t Hondje was ien tied stereliseerd en chipped en veurzain van ale prikken. t Köstte heur der aal mit aal mor dik drij honnerd euro bie. Ze hebben der wel nog n poar doagen vergees stoan. Dou zai weer votgingen en aalderhartelkst òfscheid van beheerders namen, vruigen dij nog wel woarom zai zulven haldaal noar Spanje kommen waren om t hondje op te hoalen. Dij waren ja wend om hondjes mit vlaigmesien deur hail Europa vergees noar nije boasjes te loaten vlaigen! Gommesdoagen, dat haren Jo en Lies ja hail nait zain op internet! Ston zeker ien klaine regeltjes, mor t kon Jo en Lies ook aalmoal niks verschelen. Zai haren hondje, doar zai slim blied mit wazzen en dij ze Meiske nuimden. En dij zesdoezend kilometer dij zai der veur reden haren, waren ze benoasten bie al weer vergeten. Boetendes haren zai toch ook nog mooi even Toledo, Cordova en Grenada zain, nait den? Onner t noar hoes rieden, haar t hondje mooi wennen kind aan nije boaskes en dat was ook wat weerd. Ainmoal thoes was hondje eerst wat schaauw west en baang veur alles dat bewegen dee, mor dat was al gaauw bietrokken. Meiske kon alderdeegs al mit ien t maandje achter op fiets. Dat was nog t stoerst west om te leren den ien Spanje wordt der ja nait veul fietst mit hondjes. Aigenste zummervekaanzie binnen zai mit heur drijent ook nog even mit camper noar Noordkoap west. Deur t Spoans hondje binnen Jo en Lies dou aan n dik ongeluk ontsnapt op autoboan ien Duutslaand. Dou zai even parkeerd haren om t hondje oet te loaten, was dij der vandeur goan. Eer zai hom weer aan lien en ien auto kregen, haren zai ien tied al wel datteg kilometer wieder wezen kind. Krek dou zai weer aan rit wazzen, kwammen politieauto’s en ambulances heur achterop vlaigen en dat heur veurbie mit toeters en bellen. Dou zai noa uren ien file stoan wieder rieden konnen, kwammen ze zo’n datteg kilometer bie parkeerploats vot, bie t ongeluksplak laangs. Wel vatteg auto’s wazzen doar ien n ketbotsing terecht kommen. Wat waren zai dou blied dat t hondje der oetnaaid was op parkeerploats. Aans haren zai ook wis bie t ongeluk betrokken west, konden zai wel noagoan. As ik aan lu vertel dat Jo en Lies n hondje oet t asiel ien Malaga hoald hebben, kieken zai mie aan en zai k dat dij zuk òfvroagen of dij Jo en Lies wel goud wies binnen. Mor dij baaident, waitend hou of lu over heur Ommelaandse raais dinken, kin dat aalmoal niks verschelen. Zai binnen zó wies mit heur Spoans hondje! Wel vroagen zai zuk nog aaltied òf woarom hondje der doudestieds van deur goan was op parkeerploats. Benoam omreden zai was der doarnoa nooit weer oetknepen! Meschain omreden zai dou bloots Spoans verston? En ondertied al n nuver woordje Grunnens mitkregen het? Wèl zèl t waiten!
Swaarte stokken stoan as n leger gardisten ien t gelid tegen de graauwe, groeterge horizon met op et breekpunt van laand en lucht de bleke sun die al heur kracht neudeg het t graauw te verdrieven.
Hinderk ging deur de snapdeure van de flat en dou deur zien aigen veurdeure. Hai kwam in de koamer en alles was uut en dood. Met zien leste krachten ging e noar de lozaaierkoamer. Dat dee e mainstied om zien vraauw nait wakker te mokken as e loat thoes kwam van zien dainst bie de plietsie. Aigenlieks mos e nog wat eten, mor t was zo’n zwoare, laange dag west dat e laankuut op berre vuil. In de verte heurde hai de leste traain nog noar stad rieden, mor hij sluip al veurdat e zich in de kussen nuzzeld haar. In dreum ging e de dag weer deur. Vannijs beleefde hai hou e s mörgens vroug al op t buro kommen mos om dat ter n bericht kommen was van n inbroak in het ING gebaauw. Mit man en macht wazzen ze der hìngoan. t Leek nait schier, der was n gedounte as ik wait nait wat. d’Huile dag wazzen ze bezeg met t overleg, verhaandeln en grode spannen. Het duurde n aiweghaid veurdat ze de boudel weer in odder haren. Der was veul schaiten en gedonder wèst. Heuren en zain verging joe. Laankuut haren ze mit schaitiezer in aanslag legen. Kammeroadschap en aangst lagen stoef bie n kander. Sums leken ze te winnen en dochten ze dat t kloar was, mor din begon t gespuus weer vannijs te schaiten en kregen ze weer nait ain van dij baliekluivers aan de tillefoon. Je zollen in boksem schieten van aangst, mor meschain haren ze doar gain tied veur had. Aal aandacht was richt op de mensen dij gijzeld wurren. Je willen toch groag dat minsen der leemteg oetkommen? Mor nou was t gelukkeg veurbie en de sloap gaf hom de rust noa dizze verschrikkelke dag. Hij was as in t parradies, zo lekker sluip e. Smörgens, dou e wakker wui, ging e eerst kieken woar zien vraauw was, mor ze was nait in slaopkoamer of does. Omreden hai heur nait von, ging e, nog aal zo muide as n hond, in veurkoamer kieken. d’Huile koamer zat vol mit minsen. Femilie, vrunden en bekènden. Zien vraauw zat op baanke mit heur zuster en zien bruier noast heur. Ze snokte t uut, Hij ging noar heur tou, mor kon nait recht bie heur kommen. Gramnieteghaid ging hom deur de leden en hai wol de huile boudel wel uut de wege schoppen. Zo ‘n zwoare dag, zo laank sloapen, nou wol e wel eem bie zien vraauw wezen. Mor wat of e ook dee of zee, t was alsof ze hom nait heurden of zagen. Hai bulkte t oet en reerde. “ Jaantje, Jaantje, wat is der! “ Hai kreeg gain antwoord. t Was alsof e nait beston. Hai keek nog ais goud om zuk tou en zag dat de pioano uut zied zet was en dat ter n grode, laange kiste op dij plek ston. Benijd luip hai der hìn en mit n grode schok zag hij zuchzulf derin liggen….. Hai schrok en begreep touglieks woarom e zo muide was en gainaine hom zain kon. t Haart dee hom zeer as e noar zien vraauw keek en de woarhaid drong mit n klap tot hom deur. Hai ging zitten op d’ainege stoul dij leeg was. Netuurlijk haar er der nog laank gain vrede mit, mor der zat hom aans niks op. Allinneg, hai wol zo geern waiten wat der beurd was. Meschain kwam e der ooit achter. Vrouger haren ze hom verteld dat as je dood gingen dat ter din n paradies was, mor zo laank zien vraauw zo verdraiteg was, ging e nait op zuik. Hij wol nog bie heur bliemen. Om zo dicht meugelk bie heur te wezen, bleef e op zien stoule zitten om zo noar heur te kieken.
ik was bie mien moe, zat maank heur spullen ze gaait eerdoags verhoezen noar n woonzörgcentrum zo as dat zo mooi hait zörg is aans gehail aan mie vin pampieren weerom in olle schounedeuzen zuikroakte joaropgoaves woarvan noastuurde duplicoaten al laang verjoard binnen groaf tussen olle aalbums en mapkes vin braifkoarten mit vrumde poszegels dij om dij reden ooit bewoard bleven schoapewollen electrisch matje mit infroarode laamp moe wil je dit mitnemen? of zeln we t wegdoun?
ze zit stil veur zuk oet te stoaren noa vievenviefteg joar vot oet heur vertraauwde buurt
wilst toch wél hè moe? ast nait gaait gainain kin die dwingen mor bedenk wel hest leeftied en kist nog kaizen loater nait meer nait waik worren tussen aal wat was dat schut nait op der is nog veul te doun loater mor bezinken loaten ’t is nou even haard deurwaarken
Tröts was e op zien soldoatenpak Oons buurjong Frans krekt 21 joar Ik goa zotterdag noar n ver laand Om vijanden doar te verjoagen
Ik gai de minsen doar ja helpen Van gevoar haar hai noeit heurd Wees mor veurzichteg mienjong Veur das t waist bist aan de beurt
Zien pa en moe brochten hom noar traain Op t station van Assen nammen z’ofschaaid Dou jong weg was haren ze n dikke troan Ach, over vaaier moand komt hai al weerom
Dat t aans luip konden ze nait bevrouden Hai zol veul eerder weer thoes kommen Doar woar hai zo geern hen wol Doar in vaiandelk vuur zol hai omkommen
Zes weken loater brochten ze hom thoes Dai laive behulpzoame aaltied vroleke Frans n Jong leven onneudeg vergraimd Regeern wat heb je wel nait ommaans
Wat dou je doar, wat het t veur zin Aal dij jonge jongens en wichter Hoal ze moar gaauw weerom noar hoes Veurdat je nog meer hoeshollens ontwrichten
‘Noamvalen? Ik proat aal geef Grunnegers, en noamvalen doar heb ik niks mit van neuden!’ Dat heurde Koba ain ien traain van Stad noar Roodschoul zeggen. ‘Hurre, hurre,’ zee Koba, ‘zukkent proat as n kiend dij noast moeke ien n stilstoande traain zit. Der staait n traain noast. t Kiend vragt: ‘Maag ik even kieken of dij aander traain ook roaden het?’ Moeke zit aan roamkaant en het gain zin om roemte te moaken: ‘Hufs nait te kieken. Dij aander traain het vanzulf ook roaden.’ ‘Nee hur’, zegt t kiend verniend, ‘ik kin heur nait zain, dus het dij traain ook gain roaden.’
Mit noamvalen is t net zo. Ain het der meschain gain wait van en ze magen aal meer ofslieten, mor van summegen is nog schier wat van over, en aandern binnen nog lank nait dood! Ook ien t Grunnegers vrözzeln ze der nog hailtied tegen, om deur te leven, voak ien verstainde vörms dij nog haildaal oet t Oldgermoans (500 v Kr.-200 n Kr.) votkommen. Mor stain is haard! Ien veurganger van t Oldgermoans, t olle Proto-Indo-Europees (6000-3000 v.Kr.), kwamen 8 noamvalen veur en Koba zol t aldermeroakels vienen om mit joe noa te goan wat doar nog van over is ien t tegenworrege Grunnegers! Omdat wie bie t PIE en olle toalen aaldeur te moaken kriegen mit noamvalen, geft dr. K. (Koba) Schlemmer hier eerst even n korte oetleg.
Dit binnen de 8 aacht noamvalen van PIE: 1e noamvaal (Nominatief): onderwaarp (wel of wat): Lilumbu1 komt; 2e (Genitief): noamvaal van betrekkend veurwaarp (van wel): Lilumbu’s2 neut; 3e (Datief): mitwaarkend veurwaarp (aan/ veur wel): ik1 lang aan-die3 n neut4; 4e (Accusatief): liedend veurwaarp: ik1 lang die3 n neut4; 5e (Vocatief): aansproken veurwaarp: Safia5! Kiek oet! 6e (Ablatief): vanoet n ploats: ik1 gooi vanoet-boom6 mit-n-neut8; 7e (Locatief): noamvaal van ploats: ik1 zit op-grond7; 8e (Instrumentalis): noamvaal van middel: ik1 gooi mit-n-neut8.
n Veurbeeldzin mit 8 noamvaalsvörms, zo as dij ien t PIE bruukt werden: Safia!5 Vanoet- boom6 lang ik1 die3 opgrond7 Lilumbu’s2 neut4 mit-n-tak8.
1e noamvaal (nominatief): Dizze noamvaal geft ien t aalgemain t onderwaarp van t waarkwoord aan. Wel verricht de handeling dij mit t waarkwoord oetdrukt wordt? Piet1 leest. Ien t Proto-Indo-Europees is dizze noamvaal lichtkaans ontstoan deurdat t lözze woord (boeten zinsverband) ien 1e noamvaal n oetgangs-s mitkreeg. Ien t Letien en ien t PIE is dat nog goud te zain: Paule!5 (Paul!) > Paulus1 lavat (Paul wast). PIE: owei5 (schoap! > owis1 (t schoap).
2e noamvaal (genitief): Dizze noamvaal geft aan wat ain ien bezit het, omvat of ontstoan loaten het: Piets2 bouk. Benoam twijde noamvaal is gloepend toai tegen t verdwienen. Twijde noamvaals s bruken ie bevubbeld nog hailtied ien smörgens, smiddags, soavens en snaachs. Of ien: diens gelieken. ‘Aans is e hail wat maans’, dat binnen ook twijde noamvaalsvörms.
Twijde noamvaals s wordt aal meer ienpangeld veur n constructie mit n bezittelk veurnoamwoord as ‘zien’ of ‘heur’: Wèls boksem? Piet zien boksem en Antje heur rok.
Van wie is dat? Ien t Grunnegers kin doar n olle twijde noamvaalsvörm veur bruukt worden, as doar din n t achter zet wordt, din krigt t woord n zulfstandeg karakter: wel zienent is dat? (Ien t ABN bestoan nog: zijnentwege, te uwent enz.). Of nog aans, mor stainollerwets: welker binnen mienent? (Engels: which are mine)? Grunneger kiender heur-ie wel ains ien t ‘Grollands’ zeggen: ‘Is dit mijnent of jounent?’
Koba’s pa haar vief kiender. Hai traauwde opnijs. Zien twijde vraauw haar aal twij kiender. Mit heur baaid kregen ze der nog drij bie. Dou waren der tien. As Koba’s pa over t haile brutje prout, zee e t tegen Koba’s stiefmoeke: ‘mienent, dienent en onnent.’ Zunder dat e wis dat e apmoal olle twijde noamvaalsvörms bruukte! Wat kon hom t ook verblotekonten!
Grunneger schriever David Hartsema bruukte t woord ‘mienent’ ien zien meroakels moie vertoalen van n laid van J. Brel: Le plat pays/t slichte laand – qui est le mien/dat mienent is.
Mit lege wolkenlucht dij aanstörmt mit het tij Mit mist en dook en damp, dij toudekt as n vlij Dij minsen luddek moakt en veul onzichtboar moakt Mit hoge wolkenlucht, dij vol mit monsters voart Mit haarde noordewiend, dij ales striemt en schudt Dij t loug gain meelie gunt en ales kroaken dut Van t slichte laand dat mienent is.
Verstainde olle vörms van 2e noamvaal: dizzer doagen, van dizzer grötte. Ien veul verstainde oetdrukkens kommen nog woordgroepen ien twijde noamval veur: heer des hoezes, dag des heren, desgelieken, destieds. Trendy toal: agressie is nait des vraauws. Noa woorden dij n houveulhaid oetdrukken kin n olle twijde noamvaals s kommen: dit is nait veul deegs. Hes nait wat beters? Ik wil wat lekkers, wat waarms. Veul laifs!
Twijde noamvaal wer ien t Proto-IndoEuropees benoam bruukt om aan te geven dat t noamwoord rol van n oorzoakelk veurwaarp haar. Nederlands: Heer ontferm u onzer2. Dij vörm is verloren goan en ien t moderne Nederlands en t Grunnegers mainsttied overnomen deur n veurzetsel as ‘over’: Heer ontferm u over ons.
3e noamvaal (datief): Dizze noamvaal is ien veul toalen ain van de meugelke vörms van t indirect object, dij mainsttied functie van t mitwaarkend veurwaarp weergeft: Piet1 geft (aan) Antje3 Pauls2 bouk4.
Een schiere Nedersaksische vörm is de zogenoamde bezittelke datief: de1 oren1 binnen hom3 bevroren. Ien Duutsland is der n bestseller Van Bastian Sick: Der Dativ (3e noamvaal) ist dem Genitiv (2e noamvaal) sein Tod. (Dativus is veur genitivus zien dood).
Bastian Sick is ien Duutsland, wat Paulien – taal is zeg maar echt mijn ding – Cornelisse is ien Nederland. Baaid schrieven ze op n humoristische menaaier over toal.
Bastian Sick: Der1Genitiv1 ist in ganz Deutschland ausgestorben. In ganz Deutschland? Nein! Er hält sich hartnäckig in einigen3 schwäbischen3 Dörfern3, wo es nicht nur ‘dem(3) Nachber sei Katz’ gibt, sondern auch ‘’s Nachbers(2) Katz’.
t Aantal overbliefsels van 3e noamval is nait min, bevubbeld: bie gelegener tied (Duuts: zu seiner Zeit), te gainer tied. Onziedege en mannelke woorden kregen mainsttied oetgang -e ien 3e noamvaal. Dat is nog goud te zain ien oetdrukkens as: te laande kommen, te velde trekken, veur dag en doage, te roade geven. Ook n woord as ‘vandoag(e)’ is n olle datief. Aans zol t ja *vandag wezen. Van + 3e noamvaal komt ook nog veur ien: van haarten! 3e noamvaalsvörms van t bepoald lidwoord worden mainsttied soamentrokken mit t veurzetsel te: (te + den → ten) ten koste van, Jezus is ten hemel voaren, ten overstoan van n notoares, ten hoogsten, ten besten, ten roegsten, ten eersten, ten lesten, ten Zuden. (Te + der → ter): ter dood veroordailen, ter ere van, doar ter ploatse, mittertied. Ten Boer = ter buurt. Vergeliek: Kloosterboeren, Sebalderboeren, Paiderboeren.
4e noamvaal (accusatief): Dit is de noamvaal veur t liedend veurwaarp (direct object): Piet1 leest n bouk4.Tegenworreg wordt n olle 4e noamvaalsvörm nog aantrovven ien: op nduur. Mit daarde en vaaierde noamvaal kommen Grunnegers (en aander Nederlanders) aal meer ien toeze. ‘Pa, *joe1 monnen even kommen’, veur: ‘Pa, ie1 monnen even kommen.’ Joe is 3e of 4e noamvaal: ik1 lang joe3 n neut4. Ik zai joe4 wel. KruijffNederlands: hun/hunnie/hullie (3>1) komen eraan, veur: zij1 komen eraan. Zeeuws: Ons (3>1) ben zuneg’, veur: wie binnen zuneg.
Ain dij recht Grunnegers prat zegt: Wat zol hom3 t4 ook verschelen kinnen! En nait: wat zol t hom ook verschelen kinnen! Want ien t Grunnegers gaait 3 veur 4. Logisch toch?
Ook de n ien n wìns as ‘goienoavend’ gaait op n 4e noamvaal trug (ainen goien oavend). Ien veul dialecten, ook ien t Grunnegers, wordt nog de zogenoamde accusativus temporalis bruukt: ‘Ik bin op n achtsten joareg en t is nou n ainentwintegsten. Deurntied is hai al laang weer op n bainen, mor hai komt pas n zoaterdag. t Kin mie aaltenbliksem gain duvel schelen!
Ien t Old-Grieks kon n woord ien 4e noamvaal betaiken hemmen van ‘wat betreft’. κάµνω τὴν κεφαλήν: ik pienlied de kop: ik heb kopzere. Ien t Grunnegers kin dat nog hailtied mit de konstruktie: ik heb (de) baand lek. Of: Kins mie nou ook aal ien de kop kieken?
5e noamvaal (vocatief). Dit is de noamvaal dij bruukt wordt as ain of wat aansproken wordt. Letien: Vare, Vare, redde mihi legiones! (Varus, Varus, geef mie de legiounen trug! – Kaaizer Augustus). t Grunneger woord “domnee” is oflaaid van de vocatief dominē, van t Letiense woord dominus (“heer”).
6e noamvaal (ablatief): is ain van de aacht oorspronkelke noamvalen van t PIE, doar persoon mit aangeven wer van wel wat oetgaait of stee doar van vertrokken wordt. Ien summege takken van de Indo-Europese toalen doar ablatief ien ophil te bestoan, bevubbeld ien t Germoans, is dij functie van de ‘absolute ablatief’ overnomen deur n 2e noamvaalsvörm: Ik kom t’oavend = as oavend nog kommen mot. Vanoavend = as oavend der al is.
7e noamvaal (locatief): Dizze noamvaal geft locoatie aan. Ien t Grunnegers worden doarveur benoam veurzetsels ien, te en bie bruukt. Ien Germoanse toalen is locatief veur n groot dail opgoan ien 3e noamvaal. Ien t Nederlands is dat benoam bie t veurzetsel te nog goud te zain. Dit veurzetsel komt voak veur ien verstainde oetdrukkens mit n 3e noamvaal, zo as ten huize van of ten tijde van, mor ien t Grunnegers kent Koba doar gain veurbeelden van.
8e noamvaal (instrumentalis): Dit is n noamvaal mit as hoofdbetaiken ‘deur middel van’. Ien Germoanse toalen ging toak van instrumentalis benoam over op 3e noamvaal, aal of nait verstaarkt mit n veurzetsel zo as ‘mit’ of ‘deur’: ik lang die wat aan mit n tak, of: ik wer deur hom versloagen.. t Olgermoans haar lichtkaans nog n rechte instrumentalis. n Enkel fossiel van instrumentalis is ien t Grunnegers nog trug te vienden, zo as (des) te ien: des te beter, des te slimmer. Desto waas n olle instrumentalis van wat nou ‘de’ of dij’ is. Instrumentalis waas ook ain van de oorspronkelke aacht noamvalen van t ProtoIndo-Europees. As zodoaneg beston e nog ien t Sanskriet en bestaait e nog ien t Litouws.
As wie nou nog even trugkieken, din zain we dat benoam 5e, 6e, 7e en 8e noamvaal der ien Germoanse toalen haildaal aan goan binnen (vocatief), of mainsttied overnomen deur 2e (ablatief) of 3e (locatief en instrumentalis) noamvaal. Ien t Hoogduuts binnen eerste vaaier noamvalen der nog. 2e staait onder druk.
Nou, het Koba te veul zegd? Verhipte noamvalen! Aal meer vot, mor dij doodzegd binnen leven nog laank!
Daaier van t open laand en van bossen hadden laiwe as keunenk. Dij was nait kwoad en ook nait boazeg, mor recht en oardeg zo as n keunenk mor wezen kin. Hai raip baisten n moal op veur n keunenkleke vergoadern van aal vogels en daaier. Hai stèlde veurwoarden op veur n wereldwiede òfsproak woarbie wolf en laam, paanter en sik, tieger en hert, hond en hoas rondom ien vrede en vrundschop mit nkander wieder leven konden. Hoas zee, “Oh, wat heb ik der laang noar oetkieken doan dat t zo wied kwam, dat swakkern zunder baangeghaid heur ploats iennemen kinnen noast staarken”. En dou hoas dat zegd haar, runde hai veur zien leven.
n Nije mörn vergankelk licht t zicht liedzoam verdronken grieze ogen verdraitelk stoaren swiegend wiedvot deur t verlais van tied bedrogen
plukken van stroekelnde herinnerns aan soeterge blomkes op heur schoet vaastholden laifde wensteg verleden mit hom dij t aal op stee haar kwiet verswonden deur ofschaaid in t heden
nusterg vervremd benaauwende vroagen t gemoud verstomd in zuiken van dag schraiwend verburgen twievel woaren verlangst noar t valen van duuster naacht
Meer vloot as daip licht en benijd man nich noar boom veur ik dreven op t olle wòtter veur doezendste moal kringe van t lözze levent Umaarmd deur eskes komt zunne deur Bint veul bomen maist ekkelbomen man ook wol essen en beuken Aalgoal verwaaide baisten mit zwoare joaren kieken mie kaauwend aan man vroagen nich recht wat Gres is mijd n ofsneden hondebloume kikt mie verbalderd aan Boer mit swoa hold haand umhoog en n transistor belkt Raaiger kiddelt mie bie oren en boarske schut gramnieterg vot k Roek het zuide laand Kaampen eerappels in volle blui: lila, paars en wit Biezetten n daimt baiten en aal meer rogge, gries en gaail n Rosteg stuk raive in wale wordt monument Mens en Scheppen geven hier nkander n haand t Vrouge löcht vaalt op rode dakpannen van hoezen dij hier heuren as dotterkoezen bie t wòtter En man speulen en slingern liekt wol n achtboane oet stad wied achter dieken Daip oet Ter Oapel, deur Laude en laans Ter Börg schrief ik op Zelln aan den Ellershoezen zeg underwegens noar Ter Wuppen ‘moi’ in Smilke man in Wessenhoezen wordt t eerns Mit Mussel wieder -van zuit noar zolt- loop ve bie Nij Stoatenziel zo Dollard in Weerom noar zee t Holt nooit op en t gijt altied deur. Hou voak muik ik dizze wereldraaize non al? k Krieg der ja nooit genog van Mokken wat mit as wòttertieke op Roeten Oa
Hai was te dik. Edo, t zeuntje van Geert zien bruier. Doar warren zien medicienen de oorzoak van. Hai har der wel muide veur doan um òf te valen, mor dat luip op niks oet. Op de legere school was der noeit n probleem west en in de brugklazze ook nait. Mor non warren der n poar miesgasters dai hum t leven zoer muiken. Dikkop en vetpènze warren de maist vrundelke woorden dai e te heuren kreeg. Hai von t nait mooi. Netuurlek nait. Mor Edo was n goudzak dai t aal gewoon over zuk hèn kommen luit. Dit was nait noar de zin van de drij knuppels dai t schelden op heur gewaiten harren. Dai wollen n reactie zain op heur mizzelke gedrag. En umdat dai reactie nait kwam, gungen ze n stap wieder. Zie harren hum al n poar moal mit n spèlle stoken. Ook gungen ze aalgedureg op zien tonen stoan. In hoes zee e niks. Baange dat zien pabbe noar school goan zol um der over te proaten. Baange ook dat t dan nog slimmer worden zol. Edo begunde slecht te eten en har gain zin um noar school te goan. Hai begunde zuk onzeker te vuilen. Zien olders kregen t in de goaten. Zie pruiten der mit Edo over, mor dai muik heur nait wiezer. Dan mor ais mit meester proaten. Meester begreep eerst nait wat d’oorzoak weden kön, mor goandeweg t gesprek huil e zuk in ains stil en begunde te prakkezaaiern. “Joa”, zee e. “Joa, t kan toch weden dat ik t begriep. Ik heb n poar moal zain dat Edo wat vrömd reageerde as der gounent bie hum in de buurt warren. Net of ze hum zeer deden. Mor k zag dan wieder niks biezunders. t Warren wel aal dezölfde drij jonges dai dan bie hum stonnen of bie hum langs luipen. Ik zal t ais in de goaten holden”. t Duurde mor n poar doage. Dou belde meester Edo zien pabbe op. Hai wus non wizze dat Edo pest wör. Hai har ook al mit de jonges proat en zègd dat e t oeterstee nait hemmen wol. Hai hoopde dat t holpen har. En t huilp. Twij doage. Dou begunde t weer. Edo wol der nog aal niks over kwiet. Zien olders zaggen dat Edo t stoer kreeg. Zien pabbe kreeg ter mit Geert over. Geert waarkde in dai tied bie de kinderplietsie. Hai wus wat veur gevolgen pesten veur kinder hemmen kon. t Begrode hum van zien neefke. t Luit hum nait lös. “Pesten”, zee Geert n dag of wat loater tegen Edo zien pabbe, “is n gebrek aan respect veur degene dai pest wordt. En sums binnen der gounent dai dat gevuil veur respect wat beter bie brocht worden mout. Ik bedoul, dat dai knuppels ais n stöt in de goie richting kriegen mouten. Dan begriepen ze t meschain wat beter”. Hai legde Edo zien pabbe persies oet wat of e doar mit bedoulde. Dai twievelde, mor von t goud dat zien bruier der mit Edo over aan de proat gung. Geert muik roemte bie hum op beune. Doar is e dou maineg moal mit Edo in de weer west. Veul doun en nog veul meer proaten. n Week of wat loater was Edo der kloar veur. Hai vuilde zuk veul zekerder en stroalde dat ook oet. Zien beloagers zaggen dat nait. Edo huilp heur op glee: “Heur ais jonges”, zee e, “dat gepest mout òflopen weden. Ik neem t gewoon nait langer. t Is mor dat je t waiten”. Zie keken hum verboasd aan. “k Wait nait woar of e t over hèt”, zee aine en keek zien kompoanen aan. Dai gnivvelden wat. Um haalf vaaier ree Edo noar hoes tou. Zien beloagers stönnen hum achter n hege op te wachten. Dou Edo veurbie ree, stook aine n stok in zien veurrad. t Gevolg luit zuk roaden: Hai vloog mit fietse over de kop. Zere haanden en kepodde knijen. Edo kroop overènde. Mit zuk drijen stönnen ze liek veur hum. “En wat wost non dan”, zee aine. Edo zedde zien rechtervout wat noar achtern zodat e steveg stön. “Dat zal k die zain loaten”. Mit d’open haand noar veuren gaf Edo hum n haarde stöt mit de moes van zien haand tegen de borst. d’Jong vloog achteroet en bleef in t stiekeldroad hangen. De twijde kreeg n veniendege trap tegen zien knij en vuil op de grond. De daarde muik bainen. Edo pakde zien fietse en ree vot. Twij stroaten wieder stapde Edo òf. Hai zakde deur zien knijen. Hai schokde der over en begunde vrezelk te spaaien. Troanen luipen hum over de wangen. Mit fietse aan d haand gung e op hoes aan. Eerst strampelnd, mor t gung al gaauw beter. Dou e bie hoes kwam, luip e fier liek overènde. Hai stroalde derover.
“Wanneer kommen ze mit dij opgebloazen hamster?” vruig ik moeke. Zai keek mie vergrèld aan en schudkòpde. “Dij opgebloazen hamster nuimen ze n cavia en komt mörn.” “Mörn!?” zee k. “Joa, en nou wi’k der niks meer over heuren. Ons Gittje wil dat daaierke nou ainmoal geern en ze het touzegd der goud veur te zörgen, doe hes’ doar dus haildaal niks mit verneuden. Kloar!” “Nee, dat stinkbaist komt bie ons ien hoes en din mag ik mie doar nait aan aargern.” k Haar heurd dat t vaals weden zol. t Zol n pooske bie ons lozaaiern en ast goud ging mog mien lutje zus, heur aigen cavia kopen. Deur vloog open en Gittje kwam keuken ienrund. “Moe, moe”, poesde ze, “k bin nuigd veur n feest bie Haarm.” “Haarm? Dat keudeldoemke van slagter Wiekstroa?” “Joa en haile klas gaait.” “Wanneer?” “Mörnoavend, van haalf zeuven tot tien.” Moeke nikkòpde en schonk t wicht n glaske liemenoade. “Nog ain daag,” docht ik bie miezulf, “din hèvve dat röttege baist hier rondhinkelepinken en k heb t gevuil dat, as e kaans krigt, hai t haile hoesholden op kop zetten gaait.” Dij mirreg kwam de gruine Fiat 500 van taan Wopke, koggelnd en stìnnend, t aarf oprieden. t Was drij joar leden da’k heur veur t lest zain haar. Ze was niks veranerd. Nog aaltied haar ze wat weg van n heks, allain gain puntmuts op kop. t Scheelde dat ze mit auto kommen was en nait op bezzem. Gelukkeg mor, want t ding haar wel breken kind mit neefke Flip van dattien en zien viefentachteg kilo achterop. Dou ze baaident koamer ien kwammen, keek t jong mie mit zien vaarkante oelekop en drèl-ogen vaals aan. Zien ‘Harry Potter’ bril ston hom schaif op kop. k Haar t jong nog nooit lieden mogt. “Goidag,” zee taande mit stem, “wie kommen Rinus bringen.” “Rinus!?”, zeden Gittje en ik touglieks. “Joa, ons cavia”, zee taande, nog aal mit stem. “Bin ie hom onnerwegens nait kwiet wòrren?”, vruig k hoopvol. Taan Wopke dee net of ze mien opmaarken nait heurd haar en heur bolle vla-Flip snoefde as n peerd dij op kledder ging. “Woarom dou je hom aingns vot?” vruig moeke. “t Baist is duvelachteg,” begon Flip. “Eh, nou .…., hai is n bedie aigenwies,” gilpde taande der vot overhìn.
“Geef mor, din kin e mooi ien waarme koamer stoan,” zee moeke. Ze nam kooi mit ienhòld mit en zette hom noast potkaggel. As k mien zin doan haar, der ien. “Wie hemmen vreten en stro veur hom,” zee Gittje “en ik mag hom verzörgen.” “Mooi,” zee taande,“ das dus veurnkanner. Mor wie moun der nou vot weer vandeur hur!” Even noa tied snidderde ze mit Flip noast heur, ien heur lutje woagen mit n nuvere voart t aarf òf. Rinus zat hail kaalm ien kooi ons aan te gloepen en piepde òf en tou.
Dij oavend ging Gittje noar t feest en moeke noar vergoadern van buurtverainen. k Was allinneg thoes en keek tillevizie, dou k ienains wat piepen heurde ien houk van koamer. k Zag Rinus mit zien twij veurpootjes tegen troalies stoan. “Hòl die de kop,” zee k mit stem richten cavia, mor dou begon e nog haarder te piepen. k Zette t geluud van TV zo haard dat d’haile koamer der van trillen dee. “Kin t ook wat zaachter?” zee ienainen n stem. Ik keek om mie tou, mor k zag gainain. “Nee, k zit hier, ien kooi!” Ik keek noar Rinus. “n Cavia dij proaten kin!?” “Joa, mor k bin aiglieks gain cavia. Meschain kins’ mie nog. k Bin oom Jelle, pa van Flip en bin traauwd mit dien taan Wopke.” “Huh?” Dit kon toch nait woar weden?! Was k aan dreumen? Nee, dou k miezulf ien aarm kneep, dee t zeer. “Dit het dien taan Wopke ommaans had. Zai het mie veranerd ien n cavia en ien dizze kooi stopt. n Zetje leden haren wie roezie over Flip en dou begunde ze ien ainen te zingen. Ik kon ja nait waiten dat ze aan swaarde teuverij dee. Mor k heb zain hou ze mie dit flikt het. Astoe mie nou terwille weden wilze, mie weer te veranern ien n mìns, din krigs’ aal mien geld.” Nou haar k pa en moeke n moal proaten heurd over oom Jelle, dij n hail bult geld hemmen zol. “Ik, aal t geld van oom Jelle?” “Doe dreums doch wel es van n mooi en riek leven? Nooit weer noar schoul, nooit gain hoeswaark weer en de mooiste wichter veur t oetzuiken!” zee e. Dat klonk mie as meziek ien d’oren. “Zeg mor wa’k doun mout,” zee k tegen oom Jelle ien kooi. Hai gaf mie t resept da’k veur hom kloarmoaken zol. “Hai laiver as ik,” docht ik, dou k t smereg goudje ien kooi van Rinus …. eh …. oom Jelle zet haar. Hai spinvoutjede der noar tou en sluig t tjoeksel kokhaalzend achterover. Dou laip e te kooi oet en ging veur mie stoan. k Zag dadde hail langsoam veranerde. Dreumde ik din toch? Mor nee, dou ‘k mie nog es ien aarm kneep, dee t nog aal zeer. Oom Jelle, doar k aaltied van docht haar dadde zo mor op n daag stiltjes vertrokken was, ston stoef veur mie, kort swaart stiekelhoar en bòzzel op bovenlip.. “Slim bedankt mien jong. Mor k zel nou eerst dien wens ien vervullen goan loaten, veurda’k mie vreken goa op dien taan Wopke.” Ien keuken gaf e mie n beker en vruig mie inhòld doarvan op te zoepen. k Juig t ien ain sloek deur t haalsgat. Doarbie prevelde hai hail zaacht ain of aner spreuk dij k nait verstoan kon. “Ankom naacht gaait t waarken,” zee oom Jelle. “Van mörn of zel dien levent veur aaltied veranern.” Dou laip e te deur oet en luit mie allinneg achter. k Vuilde mie hail muid wòrren.
Aner mörn bleef ik, zo as aal zotterdoagen, wat laanger op bèr. k Heurde stemmen. t Was moeke dij mie raip. “Berend, woar bizze!” “Op bèr, woar aans,” raip k, mor ze heurde mie nait. k Dee gain muite meer om nog n moal te roupen. “Hier is e nait,” heurde ik Gittje zeggen. Radde voutstappen kwammen over trappen. Even loater stak Gittje kop om houk van mien sloapkoamerdeur. “Moe, moe,” raip ze, “kom gaauw, Rinus ligt op Berend zien bèr!” “Gatver!” zee ik en schoof wat op zied. Ienainen vuilde ik twij hannen om mie tou. k Wer optild. “Hai is echt laif,” zee Gittje, dou ze mie aaide. “Woar is dat dekselze jong toch,” heurde ik moeke zeggen. Gittje von t ducht mie nait zo slim da’k vot was, want ze laip mit mie op aarm noar hoeskoamer. k Snapde der haildaal niks meer van. Mor dou mos k ienainen denken aan oom Jelle. Wat haar e ook nog mor weer zegd: ‘n mooi en riek leven?’ Oh nee!! Van dij daag of leef k ien n kooi noast potkaggel tussen stro en mout mie ien leven hòlden mit caviavreten. Moeke en Gittje binnen nog aal noar mie op zuik.
Aaltied bis doe doar Zichtboar of onzichtboar Verloaten staais op muur Deur rust en aineghaid omgeven Gevuilloos, zunner emotie Mien evenbeeld Doch allain ik wait Hou k mie van binnen vuil Mor dat zel die n zörg weden.
As ik dit zo’n vieftien joar leden roupen haar, haren mensen docht dat t mie in de kop sloagen was. Je kinnen joe t nait veurstellen, mor vieftien joar leden wazzen der nog gain droagboare telefoons, ….eerlieks woar. Wie hadden vanòf de zesteger joaren al wel de zogenoamde “piepers”. Dat wazzen apperoatjes, woar bedrieven heur personeel mit oppiepen konden as ze dij neudeg haren veur reperoatsie of zowat. n Hail bult lu beschaauwden t as n stoatessymbool, as ze zo’n ding kregen. As ze de piep heurden, mozzen ze as de gesmeerde bliksem noar telefoon rennen, om kontakt op te nemen. Voak gebeurde t, dat ze midden in de nacht oppiept wuien, mor gezain de stoates muik dat de betreffende persoon nait oet. Zai vonden dat meroakel en haren nait in de goaten, dat ze n haalsband om haren, dij op elk moment aantrokken worden kon. In dij tied mos je as je zulf gain telefoon in hoes haren, gebruuk moaken van “telefooncellen”. Dij stonden aargens aan kaante van weg en doar kon je din bèllen, mor maiste mensen haren gain telefoon. t Was wel n veul rusteger tied as tegenworreg. Nou het Jan, Pait en Kloas n mobieltje, woar je dag en nacht mit bellen kinnen.
Wat zeg ik…wat kin je der nait mit ! Foto’s moaken, berichtjes versturen, radio luustern, internetten, òfsproaken bieholden…. Man, man, t doezelt joe ja. As je der aan denken hou dat vrouger ging, begriep je nait hou mensen der toun zunder konden……… As ik jongelu tegenkom, honderd tegen aine, dat ze mit zo’n ding in d’haand lopen. Zie binnen der aaltied mit bezeg. Ain van mien klaaindochters zee zulfs, dat ze zok daip ongelokkeg vuilt, as ze heur mobieltje nait bie zok het…Nou vroag ik joe ! En de techniek staait vanzulf nait stil. k Heb al heurd, dat je mit dat ding straks ook nog overaal betoalen kinnen…Je mouten vanzulf wel gèld op de baank hebben, aans lukt dat nait……..En dat is nou net t zwakke punt bie de jeugd…. Zie kinnen nait mit geld omgoan….! Vroag is den ook, of aal dij nije fratsen wel zin hebben, as je der in t ìnd gain gebruuk van moaken kinnen. Toch is aal dat gedou wel besmettelk… Klaainkinder hebben mie ook zover kregen om zo’n apperoat es te pebaaiern. Eerst heb ik de boot nog n zetje ofholden,…omdat ik nait van plan was om veul gèld veur zo’n ding oet te geven. Dou kwam mien dochter mit n mobieltje, dij ik van heur kriegen kon, omreden dat zai vergees aine kreeg bie n nij abonnement. Toun kon ik vanzulf gain kaant meer op en heb ik de zoak es bestudaaierd. En ie kinnen t geleuven of nait , sunt dij tied loop ik mit zo’n ding in de buutse en ik mout zeggen……t is toch wel makkelk. Veuraal as je noar de caravan willen. Je binnen aaltied beriekboar en wat belangrieker is… wie kinnen aandern berieken, bevöbbeld as we onverhoopt n dokter neudeg hebben zollen.
Joa, wie as oldere jongeren mouten mit in de voart der volkern. Wie zellen ons aanpazen mouten aan de jongere generoatsie, aans missen wie de boot zogezègd en contact willen we toch groag holden, tot onze lèste snik. t Zol toch aiveg zunde wezen, as ons klaainkinder tegen aandere mìnsen zeggen mozzen, dat heur opa nait meer goud bie de tied was. Nou den !!!!! Hou den ook, zoas k der aan kommen bin, bin k der ook weer òfkommen. Ik haar dus dat mobieltje van mien dochter kregen. t Was aine van Vodafone. Nou heb ik gain wait van aal dij verschillende telefoonaanbaiders, mor ain ding staait wel vast, ik wui om de hoaverklap deur Vodafone benoaderd om mie te vertellen, dat ik meer geld op mien telefoon zetten mos, om reden, dat ik mien geld kwiet was as ik nait genog belde!!! Ik wui doar zo zat van, dat ik dij firma n emailtje stuurd heb, dat ik van heur òf wol. Joa, joa, ie lezen t goud….op mien olle dag bin ik ook overstag goan veur de kompjoeter en al zeg ik t zulf, kin mie der oardeg nuver mit redden. Hou den ook, ik kreeg van Vodafone n poar kodenummers, dij k in mien mobieltje zetten mos, schreven ze. Doarnoa haar ik niks meer mit heur van doun en was ik òf van dat gemekker over “opwaarderen”, zoas zai dat nuimden. Ik tikte de codenummers in mien mobieltje, persies as in de braif ston, in de hoop dat de zoak den regeld was…. Nou, mooi nait dus. t Mesien gaf nog n zacht piepje en dou was t doan mit hom. Ik kon der niks meer mit. Ik zeg tegen vraauw: “Nou doar bin k kloar mit.” Ik op slag weer n e-mailtje schreven…. Heur advies was om t apperoat even noar de reperoatie-òfdailen in Stad te brengen. Kösten bie benoadern 95 euro. Wel allemachteg….. , doarom waren ze zo makkelk mit heur kodenummers, nou was k nog verder van huus!!!. Ik bin toch nait gek, dat ik viefennegenteg euro betoal veur reperoatsie, as ik veur tachteg euro n nije kopen kin…. Boetendes, ik wil nait zoveul geld uutgeven veur zo n mobieltje…. Mor ik mout tougeven…..k.vuil mie nou wel n beetje onzeker zunder dat ding in de buutse….. k Hoop mor dat mien dochter gaauw weer aan n nij abonnement tou is !!!!!
Was al n toer muid en lebait alewel bot old was e nog nait Ondanks kwoalen wol boer nait aan zied kwam e onverdachts toch zo mor oet tied
Mit wat schiere woorden bie kist is verhoald doar ain zuneg wat van wis Bie t ofschaaid wer der wat snokken doan, Binnen lu noa kovvie mit pleverkouk weer op hoes òf goan
Nijboer gaait nou over zien laand Deur wede aan hom verkocht haar ploats nog nuver geld aanbrocht
Nou nije mesienen en nije wetten en deur verkoaveln wat aander zwetten Mor op aigenste laand komt oogst vannijs aan kaant.
Twij raiten boodjes laiten wie drieven. Ain was van die en ain van mie. Wel zel heur raais nog ais beschrieven. Vienen zai heur hoaven net as wie?
Twij boodjes hemmen wie drieven loaten Eerst lagen ze stil en doar ging t hin. k Hoop dat ze altied voaren blieven en vaaileg raaizen, tot aan t èn.
Dij scheepkes, dat konnen wie wel wezen. Mit dit verschil: wie drieven al laang. As wie mit n kanner verder kinnen, Din bin ik veur gain störm nog baang.
Ze haren bie hom aan keukentoavel zeten. Zai, ien heur sundoagse klaid en dokter. Hai kon heur aarnswoar van. Van vrouger, t was even leden ien aal geval. t Ging roar, dokter vroug: ‘Waiten ie wel hou of joe haiten, en woar ie wonen?’
En hou old hai was wis dokter ook nait meer. Zai haar hom aankeken en ien n buusdoukje snoven. Klonje, dat rook haitied zo lekker. Hai keek ien t glaas en stak haand omhoog. ‘Zai je wel’, flusterde zai tegen dokter. Baaid keken hom aan, zai haren hom ook zain. Doch was t ducht hom n laive vraauw. Hai zag dat dokter schudkopte en glad ien toeze was. Dij zee dat zai mor even meedzienen veur hom hoalen mos. Zai schraiwde zag e en haar t oareg stoer. Hai zee: ’t Is beder dat dokter eerst mor ais op hoes aan gaait.’ ‘ Waiten ie nog wel woar joe wonen en woar of joe laangs mouten?’ Dokter zol kieken en zai laip even mit. Hai was benijd of e heur nog weerzain zol. ‘Dij man is dik ien de bonen’, zee hai haardop. Verdraitelk veur heur no hai t pad kwiet was. Ien toen mos e der nog ais stief over prakkezaaiern. Even loader zag hai heur oet t achterhoes komen. ‘Jan, koms votdoadelk eten?’ Verbilderd bleef hai bie heur stoan en snoof. ’Klonje. t Schut mie ien ainen ien t zin! Nò wait k t weer.’ Hai zag dat zai slovve ogen kreeg. Zaacht streek hai over n nadde waang.
Muskes kwettern mie tou bère oet: Deroet! Deroet! Das holtdoeve (de töddels worden systemoatisch oetroeid deur buurtkatten, veren vlaigen deur toene) op schure of in baarkeboom. Mien lief noast mien laif komt pienlek vertikoal, neuze lekt, keel sliemt. k Steek kop oet roam, k zai kat van overkaant onner aalberenbos loeren op swaarde liester. Piepen van metoal op metoal jagt kat bochte om, k vrief ogen oet, wotter in glas gobbelt over raand.
Geern mog k hier weden n daam mit vring. Bunders gruinlaand, en groan koubaisten laankoet kaauwen mit slovve ogen bie mie stoan. En Belgen hail groot bie t raait anerkaant sloot. Vrìnsken, ruier ien hoed groapend wachten op woddels, n kapke stoet. Nou, n dòòd gruinlaand wòar ik mor kiek. Gain ruzzelnd raait, gain Belgen en koien, stoan ien n febriek nait ains n noam n nummer, op geel plestiek. Weerom deur t dörp n zet leden nog abbelbomen nou n nijbaauwbuurt, en import wonen. Gain mìns dij mie kin haar t leven vrouger allènt mor zin ?
Nait zo’n slechte tied, veur en in de Twaide Wereldoorlog. Wonen in t Oostenne haar veurdailen, veul roemte, veul boerenploatsen mit n appelhof, veul sloten en grachten, mooi speulterraain in t zandgat, törfkloeten zuiken in t veen en scheuveln op t Koudaip, noar Termunten en weerom. Bie hoes speulen op t blaikveld woar ook sege aan t stek ston, klaaine sikjes aten mie de topjes van mien kniekouzen of. Moeke kwoad, ze was zo wies mit dij widde kniekouzen, mor ik was ze nait weerd zee ze, veul te kwoajongensachteg. Bie onze buurvraauw, vrouw Loer, kon ik wegkroepen onder t schoet, as aandern mie te noa kwammen,.t Was n gezelleg dik mìns, zai huil ons aaltied in de goaten as moeke ains weg was. Jongens woar ik mit noar schoule ging, Heiko, Hendrik, Wiecher, Warntje en Appie, ze haren smörgens al n stok veur mie, Kok- sioanen mozzen weer n pak haauwe hebben… Dicht bie schoule werden stokken votstopt in beukenhege bie klokkengaiterij, as wie weer oet schoule kwammen, wazzen ze vot. Oetvoeren van T.O.N.I.D.O., in Oostwold in hotel ‘De Witte Zwaan’ en in Midwolle in café Hillengoa. Generoale repetietsie in Oostwold, mit n koppel wichter, lopens weerom, Fienie, Fenna, Catrientje, Anje en nog veul meer, belletje trekken en zokswat.
Ainmoal kregen wie Jan Pieter Baarghoes (klompenmoaker) achter ons aan, op hozevörrels. Hai kreeg Fienie Kloassens te pakken, dij het in hoes goud op heur kop had van heur pa, moar wie haren veul lol. Zo kìn k nog wel n zetje deurgoan, mor dat dou k mor nait, misschain n aander keer.
Verkaizen veur Twijde Koamer staait veur deur. t Kamnet under ‘stuur’ van Jan Peter Balkenende is oet nkander flikkerd. Ministers zagen t nait meer zitten en smeten bongel in t ies. Nou pebaaiern ze veur 9 juni 2010 t volk weer op heur haand te kriegen. Kerel nog aan tou, wat gaait t er smangs heer. ‘Heren’ en ‘Doames’ moaken mekoar oet veur rötte vis en aal wat aans nog lèlk is. Aine wet t ja nog beder as d’aander. k Vroag me in aal ainmoud of, wat lu ale joaren dat ze op pluus zaten aiglieks doan hebben? As ze t nou zo nuver waiten, haren ze der oflopen joaren doch nait zo’n schietboudel van moakt? Zellen ze in Koamer oetrust hebben van aal beslommerns in tied dou t er om spande? Zaten doar ja goud van ons senten en dat wazzen nait zo waaineg ook. Dut der bliekboar wel wat tou om doar te geroaken, mor din heb je ook wat! n Dik traktement woar n bult aarmoudzaaiers moandenlaang van eten kinnen. En mishottjed haile boudel deur aaigen of aandermans toudoun, din binnen ze wizze van n waachtgeld, woar honden gain brood van lussen.
Stemmen is vandoag de dag n recht, sneu genogt gain plicht meer. Nait stemmen moakt n meens aans monddood. Verspeulen doarmit t recht om bezwoaren te uten, mor as je t mie vroagen, hebben dij lu kop aal n donder in zölfde zak en moakt t gain reet oet. Béten worren we, doar kinnen we gif op innemen. Bruierliek zitten ze dammeet noast nkander in Zoal mit n tronie van: “Heb k dat nait mooi doan?” As n snobbeltje mitzit vaar joar under Hoagse pannen. In veurgoande tied was t bie toeren net n kinderspul. k Wil nait mit joe in Regaaiern, den… Dij kerel, of dij vraauw mag k nait lieden, dij mag wel thoesblieven. Harregat, lu binnen hailemoal in ‘harriewarrie’. Koakeln as n tude zunder kop. Lopen verdwoasd van aine tillevisiepergram noar d’ aander. Doun maalste dinger om aan ‘stemvlaais’ te kommen. Niks is heur te dol. Stoan op maart, doeken Jan en Alleman. Elk het t beste mit joe veur, tot ze endelk doodzaik en vermuid achterover zakken kinnen in blaauwe stoule. Hè, hè, dij hobeleko hebben we weer had. Kopstokken fietsen mor n Kamnet in mekoar en din zain we wel wieder. Inins binnen roeziemoakers en hoantjekraaiers weer dikke kammeroaden en stoan lu weer as vanolds kniezend noast en achter Keunegin op stoebe van Pelais Noordende. Wel betoald reken? Juustem! Jan en Jaantje mit pet, of mutse. Regeerders goan wieder woar ze stoekt binnen. Vergeten aal misere dij deraan veurof göng. Elks har t recht ja aan zien kaande. t Binnen meroakelse scheuvellopers, dij op t gladde ies nuver oet vouten kinnen. Goa der mor aanstoan! Nije meesters, nije wetten en wie ’t voutvolk’ betoalen ons scheel aan aal boetensporege, schienboar hoogneudege, fiebeldekwinten. t Geld mag geern wezen, woar n bult van is. Regaaiern van aandermans senten is slim makkelk. As je zölf der mor nait aan tekört komen. Nog evenpies en we hebben dij theoater ok weer had. k Bin benijd, wat er van aal touzeggens boven wotter blift. k Heb der n zwoar heufd in. Raggen en reren helpt joe nait. Pebaaier boven pertijen te stoan en hol pladde van vouten droes under.
Geert Moatjes was op pad noar ZuudOafrikoa. Ien gedachten, ien werkelkheid zat e ien e tuunstoel onner d’appelboom bij t holten schut, dat eigelks gien schut meer was. Sommege planken lieten lös, zo verröt as k weet niet wat, de verroeste spiekers lieten dudelk zien wat miesdergheid was. De finoale van de WK veur Voetbal, categorie dikste bankrekeningen, was Geert zien doel. Hij wol wel es met eigen ogen zien hoe die miljonairs op voetbalschoenen dij verdolde Jabulani ale hoeken van t Soccer City Stadium opzuken lieten. Hij was al vroeg ien t joar aan boord goan van t cruiseschip “The Queen Victoria”, as je zo’n verre reis veur de boeg hadden, kon je mor beter op tied bij huus vandoan goan. En hij wol bij d’evenoar wel es zien of keuning Neptunus ien hoogst eigen persoon uut t wotter te veurschien kwam zoas zien schoolmeester op e legere school aaltied volholden haar. Nee, zien vrouw Harmke was der niet bij, die von Kollumerpomp al butenlaand en wer ja al zeeziek as ze op e boot ien Stad n rondvoart moaken gingen. Veur alle wizzegheid haar e zien oranje onnergoed (drie stel), zien oranje moatpak met lichtgrieze streepkes en zien strik met Willem van Oranje embleem t eerst ien e kovver stopt, kon e dat niet meer vergeten. Op e ‘Victoria’ kon e zuk mor beter ienholden, der waren ok Engelsen, Duutsers en Denen as opvoarenden en hij wol niet t risico lopen dat ze hem ien zien oranje kleren overboord kiepern deden…Zol je net zien dat der ien t wotter van die haaien actief waren met n vedde veurkeur veur oranje… Geert dreumde gelukkeg mijlen sneller dan t cruiseschip voaren dee en was d’evenoar al veurbij veur e der aarg ien haar, gien Neptunus zien, weer n schier verhoal noar zien mallemoer. Ien Kaapstad mochten ze t schip verloaten, noadat z’eerst verwelkomd waren deur t “Oafrikoaner Filharmonisch Orkest” onder de leiding van gastdirigent André Rieu. Speuld wer t concerto grosso veur orkest en drie vuvuzela’s (sopraan, bariton en alt) van componist Paul Kruk. Geert was niet bepoald onner d’iendruk, al was t wel biezunder dat Johan Cruyff op haalfscheid ien t programmoa opdook met n imitoatsie van André van Duin. Je moaken wat met op zo’n wereldreis….. Ien t hotel ien Johannesburg, woar e noa n sloaperge treinreis aanbeland was, ston Frans Bauer bij de hoofdiengang ien n Bavariajurkje te ‘croonen’ en energie te verkopen, doár ok al. Geert was nog niet binnen, of de boas van t spul drukte hem n vuvuzela ien e hannen en ging m veur noar t offisjele deur noazoaten van Jan van Riebeek sponsorde vuvuzela-oefensentrum, ien aanbouw. Eerst bloazen, dan n poar Oranjebitter, n handtekeningensessie met Arjan Robben en n Jabulani-show deur truukkenon Klok. Kon der loater aaltied nog eten worden, n Hollandse stamppot met importeerde wienterworrels, wat Keuneginnesoep veurof en n oranje tompouce bij de kovvie. Toen t hoog tied wer noar t Stadium of te reizen, kon Geert vanzölf zien anti-vuvuzela-oordopjes niet vienden, haar e die nou wel of niet ien zien handtaske doan? Hij noar de receptie, mor doar haren ze allenneg mor oranje watten. Ok goed… Ien t Soccer City Stadium verging t heuren en zien, dwars deur de dikke oranje watten hèn. Geert zien trommelvliezen waren al overspannen veurdat der ok mor ien speuler op t veld was. Hij vuulde dat e gewoon ien e lucht bloazen wer, zo licht as n oranje veertje. Hij heurde de hotelboas nog roepen: “Wij sturen de bagage wel noar Holland terug” en toen was e kilometers wied uut e buurt van t WK. Allent dat geluud van die toeters, dat kon e mor niet uut zien oren kriegen, ongeleufelk! Toen e deur kreeg dat e weer ien zien tuunstoel zat, bij t schut ien verval, haar e nog dat geluud van die vuvuzela’s bij zuk. Of nee, t waren de buurjongens met heur oranjebloasderij. Geert pakde zien kraant van e grond, las dat onze kroonprins n dikke bon kregen haar veur t versteuren van e Zuud-Oafrkoanse nachtrust. Willem-Alexander zol midden ien e nacht op t balkon van hotel “Hoe overleef ik t WK” (Eigenoar Francine Oomen) perbeerd hebben t concerto grosso van Paul Kruk uut te voeren, solo. En d’Engelse kroonprins kreeg n verboal wegens aantasting van d’openboare zeden. Die William was zo vergreld op zien Hollandse collegoa dat e zien blauw-met-rood gestreepte boksem zakken liet, op e galerij noast t Holland House. Wat n zootje, dacht Geert, mor goed dat k hier ien t nuchtere Nederland ben….
Der wordt laagt n Scholekster flòit n strepe deur löcht en traainen rieden wieder man tussentieds is der bie Smolensk n vlaigtuug dele stört bint laaiders oet tied ropt en hef Adams dochter gain pabbe meer Polen schraift wereld sloekt
(Beloken Poaske, 11 april 2010)
(Adam Pilch (44), luthers predikant in War- schau was een van de 96 mensen die op 10 april 2010 verongelukten bij de vliegramp bij Smolensk in Rusland. Ze waren op weg naar een herdenking in Katyn., waar door de Russische geheime dienst aan het begin van WO-II 22.000 Poolse officieren en intel- lectuelen vermoord werden. Adam Pilch was getrouwd en had een dochter van 14 jaar).
ZEUVENENDATTEG JOAR LAANK ALTIED DIJ SMOK SOAVENDS MIT: ‘EN MÖRGEN WEER WAKKER WORDEN LAIVERD’ ALTIED DIJ SMOK SMÖRNS MIT: ‘HA MOI BIST DER OOK WEER?’ ZIE WAS DER NAIT AAN WÈND ALLINNEG
GRODE WAARME LIESJUMOBÈRE KON HEUR NAIT IN SLOAP SUZEN ZIE VERZOOP ZOWAT UNDER DEKBÈRE MIT DE BALKONSCÈNE VAN ROMEO EN JULIA OP TAIK ZIE HAAR SNACHTS NOG NOEIT DIJ GELUDEN HEURD DIJ HEUR NOU – SCHIETENSBENAAUWD – UUT SLOAP HUILEN MOR DIJ SMÖRNS ALTIED VOT WAREN IN BADKOAMER STON HEUR ROZE BEKSCHROBBERGIE ZUNDER HEUR SCHARRELDERIJTJE AINZOAM IN BAKKIE OP T GLOAZEN BREDJE KRINGELS – WOAR ZIEN AFTERSHAVE STON EN HEUR SLOAPPONNE WAS UUTSPRAAID OVER TWIJ HOAKIES
WOTTERKOLLE WINTERWEER KON MOR NAIT KAIZEN T WAS GAIN REGEN – MOR OOK GAIN SNIJ IN KOVVIEAPPEROAT TE VEUL JOEGELWOTTER WAT SMIRREGS NÒG OP N KOPPIE WACHDE DRIJ DOAGEN SIEPELTJESVLAAIS VERBAIDE HEUR OP VEZIEDE TE GOAN EN WASPIKKIES – RUSTEN EN ROSTEN – IN T PUUTJE
MOR MÖRN MÖRN KON ZIE ALLE ALLINNEGE ELLÈNNE BIE MEKOAR GROBBELN EN VOTFOEVELN IN KLIKO-CONTAINER EN WINT ZUNNE VAST VAN REGENSNIJ OF SNIJREGEN WANT MÖRN KOMT E WEER THUUS!
Dubbeldam vertrok gain spier. ‘Toch ligt der ain van de hooggekwalificeerde medewerkers staindood in keuken. Nou doe weer.’ Ester haar der gain weerwoord op. ‘Wie lopen ze nog ais deur. Baaide liesten. En wie vroagen Vos, ofdat dij ook ais kieken wil. Dij woont hier aal zo laank in dizze streken, messchains wait hai road.’ n Uur loater waren ze der deur en gingen kovvie drinken. Ze waren gain spier opschoten en Vos konden ze nait vinden.
Ze zaten in auto en keken noar de Olderman State. Ze haren gain idee, wat ze der deden. Sums wol t nog wel ais helpen, as je nog weer wat gingen rondstrunen. Dizze raais haar niks opleverd. Ze waren der baaident van overtuugd, dat Diena Stallinga gain idee haar, woarom heur collegoa t loodje legd haar. Technische Dainst haar in keuken ook niks vonden. Der was bericht kommen dat Vera Reker mit zwoar stomp veurwaarp in de nek haauwen was. Nekwaarvels broken. Votdoalek zo dood as n pier. Niks gain letsel of aans wat. Mit de kop tegen n schaarpe raand dat was aal. De chefkok haar zien haailegste der haailege kooksteeën bekeken en zee dat alles der was. Der was gain twievel meugelk bie dizze heerser. Wat de despoot zee, gold veur aid as woar. Hai vreef zien snor op, as e last kreeg van körte driftjes. Dubbeldam haar zuk veurnomen om dizze despoot te pakken as e n kaans kreeg. ‘Wie willen hier veureerst vot’, zee Dubbeldam en draaide sleudel om. ‘Ach t was ja net zo wies om hier nog eefkes te zitten’, plaasde Ester. ‘Kiek doar gaait weer zo’n kakmadam.’ Ze wees noar n rooie BMW woardat n grieze juvver instapte. ‘Dij is nog goud vereg en smui’, gnees Dubbeldam en gaf n stoot gas. t Hoes van Vera Reker ston in n klaain verstild stroatje. Arbaaidershoeskes in n laange riege. Om de twij hoezen n deurgaank noar achter. Heur woning was op n houkje mit nog n klaainer stroatje. t Leek wel wat op n hofje oet Stad. Ze haren sleudel en gingen noar binnen. Ze luipen deur n klaain gaankje en kwamen rechtsof in keuken. De zun scheen deur t grode keukenroam en t òlde glas in lood toverde gekleurde vlakjes tegen de muur en over toavel. Deur noar koamer ston open en Ester stapte binnen. Aan de muur hing t kleurege waark van Herman Brood. Woar vrouger schösstainmantel west was, hing n kleurenets van Heyboer. Nog oet zien tied dat hai drukdounde was mit systemen. n Veurstellen mit aalmoal sievers en strepen en meer. ‘Wow, wat is dit den wel nait’, zee Dubbeldam. Hai wees noar t waark van Brood. ‘Hier is aine goud bezeg. Most ais in boukenkaast kieken. Ik wait vanzulvens nait of ze t aal lezen het. Mor t is aal duvel literatuur. Veul Belgische schrievers. Ik denk dat hier sikkom alles van Lampo staait.’ Ze bloaderde verschaaiden bouken deur. Ester muik opgewonden geluden. ‘Aalmoal eerste drukken.’ Dubbeldam ston mit neus sikkom tegen n kuunstwaark aandrukt. ‘Echt, volgens mie.’ Hai wees noar de kleurege ploat achter glas. Ze gingen zitten en luiten t aal mit aal wat inwaarken. Vera Reker woonde in n klaain schiethoeske en haar kunst aan de muur hangen. Heur boukenkaast ston vol mit n kapitoaltje aan bouken. t Kon vanzulfs wel, mor t was nait n combinoatie woar aine votdoalek aan denken zol. Dubbeldam ston op en luip noar t buro. t Was n old cilinderburo en ook hier was sproake van kwaliteit. t Ding zat nait op slöt. Aal rammelnd ging t deksel op en ook hier was niks bizunders te zain. n Òlderwets gruin vloei. Gain smetje op te vinden. Lutje loatjes mit kroontjespìnnen, paperclips, punaises en zukswat meer. n Schrift oet t joar nul, woar niks in ston. Dubbeldam ging de loaden bielangs. Tiedschriften over literatuur. Nog meer over literatuur en schrieverij. In prullenbak zat keureg net puutje van de gruinte. In prullenbak lag n leeg deusje. Vera Reker bruukte de puten van de gruinte dus nog n keer. Ook nog milieubewust. Ze dwoalden deur t haile hoeske. Boven twij klaine sloapkoamertjes en n haile luxe douche. Der zat zulfs n bad in. Dubbeldam struunde deur de kaasten en hai keek in t spaigelkaast in douche. Smeersels en make-up spul. Ester kwam bie hom stoan. ‘Duur, aalmoal duur. Alles is van t beste.’ Ze pakte n vrumd boetenmodels flesje van wastoavel en rook der aan. Ze muik n daanspasje en spoot Dubbeldam vol mit n parfum of eau de toilette. ‘Harregat swien, wat dust nou?’, zee e grammieteg. Ester Edens laagde zuk tou buuts oet. Troanen luipen heur over wangen. ‘Man, ik stink as n hoerenkeet, bist wel wies.?’ Ester dee de twist en luip trap weer omdeel. Dubbeldam dee kroanen aan en goeide laauwwaarm wotter in zien gezicht, woar e vol trovven was. t Huilp hom niks. t Luchtje zat overaal. Ze gingen achter bie keukentoavel zitten. ‘Wat doun we der aan?’, vruig ze. ‘Wie goan de haile bliksemse boudel hier over de kop hoalen. Woarom, most mie nait vroagen. En wie loaten ook beslag leggen op alles wat in en op de balie lag en wat van heur was. haar ze doar in Villa Koakelbont ook nog wat privé, n kaast of n koamertje of zukswat? Ester nikkopte. ‘Ik heb alles aal in deuze doan en ze haar n hangkaast mit n slöt derop. Ook inhòld van kaast is in deuze kommen. Aalmoal aal regeld chef. Man, man. Kwaalmst der ja over.’ Hai zee niks. Weer niks opschoten. Vos schudkopte. ‘Ik kin hier niks mit worden. Aalmoal volk van onbesproken gedrag. Koninklijke Shell, Unilever, KPN en wat nait aal. n Eerzoam leven en nou slieten ze de tied in Olderman State. Ook doar is niks mit. Alles wotterdicht.’ ‘Personeel den?’ Vos schudkopte nog n moal. ‘Gain strafblad, niks of naks.’ Dina Stallinga haar geliek. Der was niks op heur personeel aan te maarken. Kloar!!! Vos ston op en luip koamer oet. Ester en Dubbeldam keken mekoar bunzelachteg aan. ‘En toch wordt der van ons verwacht, dat wie mit aine op de proppen kommen, dij heur om haals broacht het’, zee Dubbeldam. Ester ston op kop in n deuze. ‘Den lopen wie nou stroat in en griepen de eerste de beste, dij nait lachend gedag zegd.’ Dubbeldam reageerde nait. Hai nam ook n deuze en stalde alles oet op n toavel. Dou e kloar was, dee e n stap achteroet en keek. Ester kwam noast hom stoan. Ze stonden baaident te kieken noar de spullen, dij oet de Olderman State hoald waren. Spullen van de balie. Verzoameld doags noadat Vera Reker vonden was. t Stelde niks veur. Ze bekeken foto’s dij moakt waren van dijzulfde balie. Zo kregen ze n indruk van de plek, woardat Vera touhuil op t waark. ‘Hoal ais dingen vot dij logisch binnen veur t waark’, vruig e aan Ester. Dij keek en keek en legde paperclips, potloden, bakjes, schriefpapier en zuks wat aan kaant. ‘Nou ik’, zee Dubbeldam. Zo waren ze n zetje aan t schoeven mit paperazzen en rommeltjes. Aan t ìnd van rit bleef der n deuske over en n disc veur n minidisc-speuler. Vos kwam weer binnen mit n sedel. ‘Ook minsen dij oet tied kommen binnen van dizze liest, nou…. ik kin der niks mit worden. Niks ongewoons aan. Aalmoal gewoon doodgoan. Aalmoal zulfde soort lu as dij der nou wonen. Hest niks in handen.’ Dubbeldam bleef noar toavel kieken en draaide t deuske om. Dou pakte hai t rooie schiefke op. Hai huil hom tegen n oor en dee of e luusterde. ‘Wat zol hier op stoan? Wel het zo’n apperoat? Ik wol wel ais waiten wat der op staait.’
Al roem vatteg joar traauwd is mit Jozefias (zeg mor Jos), het t endelk veur n kander….. Heur drij daimt laand is nou ain grode bloumtoene! Dat was in t begun van heur traauwen wel aans! Eerappels, bonen, siepels, rabaarber, kool en wat nait aal……. Jos zaaide, pootte, onderhuil en oogstte letterlek en figuurlek veur zien leven! Voak soavends noa zien waark mos hai der heer. JELSKE DEI dee veur hom nait onder.. Bonen zolten, inmoaken, wecken, dreugen en breken was heur waark. Eerappels kraben, mous strupen en appels plokken ook vanzulfs. En dat noast heur dikke hoesholden mit vief kinder woaras zai overdag handen vol aan haar! Om vief uur kwam Jos thoes. Den haar Jelske de pot kloar en kon der aanschikt worden. As ale moagen vuld wazzen, wossen de oldste kinder oaf en muiken lutjesten op berre. Voar en moeke kropen den al laank op handen en knijen over t laand. Tegen de winter, in november as t leste gewas zo’n beetje oogst was, wuir de haarfst oafsloten mit t slachten van t swien.
d’Haile oogst kwam in de kelder. Stokken swien kwamen in t vat, gezolten en aal en wat schenken en worsten in de weme. Veurroad genogt om winter deur te komen. Zai haarn nooit gain verlet en baaide wazzen zai ter over ains, dat der goud eten op toavel mos. Kinder mozzen goud dijen en staark worden. Konden zai der loater ook goud tegenaan…. Dat was aal in de joaren 1960-1970… Nou beuren zai gain centen meer, moar Euro’s! Kinder hebben t aaltmoal goud en Jozef vrift zok aaid in handen as zien Drees weer bieschreven is. “Wat hebben wie t goud hè, moeke!” kraait hai en bakt heur der voak nog aine veur! “Joa”, ropt Jelske den, “oareg beter as vrouger mit dij pokkel vol waark,. k Ben blied mit mien bloumtoene! Kiek toch ais, wat n bult kleuren…. En wat n vlinders!” Ol Jozef geniet van heur plezaaier, vuilt zok der zulf ook nuver bie en elke oavend bie t noar berre goan zegt hai zaacht: JELSKE DEI! Zoas hai dat heurde van zien Deense schoondochter woaras lutje jong veur t eerst mit thoes kwam…….
Ain veurvaal het grode indruk op mie moakt. k Zel t nooit weer vergeten. t Was d’oavend van 7 dezember 1944 en t laip tegen n uur of negen, haalf tien. Moeke, pa, Wim en Anton zaten ien keuken. Ik lag al ien bèr, n bedstee ien veurkoamer. De muur van bedstee was noast pad dat noar winkel ging. Ien ainen wer ik wakker van haarde voutstappen en lewaai. k Schrok doar wel slim van, want noa acht uur soavends mog der gain mìns meer boeten wezen. Der wer reerd en haard op deur bonsd. Mien haart klopte mie ien keel en ik kroop daip onder dekens, stief van schrik. Eerst wos ik nait wat t was, mor ons hoes was omsingeld deur mannen van de “landwacht”. Zie wazzen kommen om n overvaal te doun ien ons hoes, n razzia.
Ik mos aan jongkerels denken. Veur mie wazzen zie twij grote bruiers. Wat zol der mit heur gebeuren , mit mien olders en mit miezulf ? Landwachters begonnen even loater ien koamer mit spullen rond te smieten. De foto van de keunegin dij aan waand hong, smeten ze ook op deel en stampten derop mit stevels. Deuren van kaasten werren opentrokken en alles wat derin ston wer op grond mieterd. Alderdeegs Biebel. Zie zöchten haile hoes deur. Dou heurde ik ain vroagen: “Hier ligt n kiend ien bèr, zel k heur allain loaten ?” “Nee”, heurde ik n stem, “Hoal heur deroet”. Haile bèr wer overhoop hoald. Wat zag ons hoes deroet, alles lag deur mekoar! Zie schonken nait veul aandacht aan mie en ik bin koamer oetlopen. Dou ik ien winkel om hörntje keek, zag ik dat ze mien pa sluigen mit geweer. Zie haren radio vonden en wollen waiten woar dij vot kwam. Pabbe wol t nait vertellen. Wie moggen gain radio ien hoes hebben. Mien ollu haren olle radio ienleverd en dizze loater weer aanschaft. Kocht van Onne Bos dij dou al ien konsentroatsiekamp zat. ( Loater nooit meer wat van hom heurd) Wim en Anton stonnen mit gezicht tegen muur aan. Achter heur ston n man mit n geweer. Dou ze mie heurden, draaiden ze zok om en richtten de geweren op mie. Reden genog veur mie om gaauw weer ien koamer te goan. Moeke pebaaierde om noar keuken te goan, mor dat luiten ze nait tou. Der wazen pepieren ien keuken dij dizze mìnsen nait ien handen kriegen mozzen. Mor op ain of aander menaaier het ze t toch veur mekoar kregen en hebben ze heur goan loaten. Zie het dou pepieren ien kaggel verbraand. Dou ze indelk vot wazen, haren ze Pa, Wim en Anton mitnomen. Oppakt deur aigen landgenoten. Mien moeke heurde ze nog tegen mekoar zèggen: “As t aalderwegens zo laank duurt as hier, kommen we der toavend nait deur”. Zie besloot dou aander lu op heugte te bringen en brocht mie noar vrunden aan overkaant van weg, de Haaidemoa’s. J.P. Haaidemoa waarkte veur ondergrondse en was dij oavend vot. Moeke en vraauw Haaidemoa gingen mit heur baaident duustere naacht ien. Zie bleven hail laank vot. Zie wozzen woar nog meer onderdoekers zaten en gingen doar woarschaauwen. Annie, n verpleegster dij ook onderdoken zat, mos op kiender van Haaidemoa en mie pazen. Toer loater heurden wie schaiten. Wie werren baang. Wat was der loos ? Kört doarop kwamen de twij vraauwen weerom. Moeke en ik binnen dou weer noar ons aigen hoes goan. Doar zaten wie eerst wat rond te kieken om t aalmoal te verwaarken. Der ston niks meer op stee. Dou wie n toer zo bie mekoar zeten haren, heurden wie mìnsen binnen kommen. Twij mannen kwamen weerom om wacht te holden. Wim was oetknepen onderwiel ze in n aander hoes aan t zuiken wazen. Doarom haren we schaiten heurd. Zie bleven haile naacht. Wie binnen ook opbleven. Om vief uur kwam der aine bie deur om dreug goud veur Wim op te hoalen. De mannen hebben t nooit maarkt, mor wie wozzen teminnent dat e vaaileg was. Noa acht doagen kwam mien pa weer thoes. Wie mozzen doezend gulden boute betoalen. Ytze Bulthoes het der veur zörgd dat geld deur mìnsen ien dörp bie mekoar brocht is. Dat was nog es noastenlaifde. Anton wer noar konzentroatsiekamp ien Duutslaand stuurd. Wim kwam noa vaaier weken weer bie ons. De mìnsen woar e was, Oabel en Siewertje Kuuzengoa op “Klunder”, duurden t nait laanger aan en dat was wel te begriepen. As ze pakt wurren, zaagt ter nait bèst veur heur oet. Wim mos nou haildaal onderdoeken. Gain mìns mog waiten dat e weer bie ons was. Wie wazzen der aaid op verdocht of der ook wat te zain of te heuren was. Bart zien pa haar twij verschoelen in ons hoes moakt. Hai was ja timmerman. Soms kwamen tante Gees en heur dochter Corrie op veziede. Wim bleef den haile dag ien bedstee, deuren dicht vanzulf. Aarme jong ! Corrie kon n vèrske op örgel speulen (Scheepken onder Jezus hoede} en dat ging haile dag toerloos deur. Wim wer der gek van. Mor zie mog t aans ook doun en t zol ien goaten lopen as t nou ienainen nait meer kon. Aander keer kwam ain stoet hoalen. Wie wazzen nog aan t eten en bleven aan toavel zitten, Wim zat deronder. En dij man ging mor nait vot. Loater hebben we der nog voak om laagd, mor dou klopte ons haart ien keel. Zo kin k nog veul meer oetstokken, mor k loat t hier mor bie.
Dou kwamen endelk Canadezen om ons te bevrijden. Vanoet ons dörp konnen wie branden ien Stad zain. Wie konnen nait meer wachten om vrij te wezen, dou wie zagen hou Duutse soldoaten zok trogtrokken. t Was weer n schiere veujoarsdag, 14 april 1945, dou bevrijden kwam. Wim kon weer vrij rondlopen en wie zagen ook aandere jongkerels lopen, van wel wie docht haren dat ze noar Duutslaand stuurd wazzen, … ook vrij. Op 5 maai was haile laand vrij. Oorlog was veurbie. n Poar weken loater kwam bruier Jans weer thoes. En Anton kwam ook weerom. Hai was vlucht oet kaamp en was al veur bevrijden weer ien Nederland. Wie zellen Ons Laimeneer aid dankboar wezen dat der mìnsen wazzen dij veur ons vochten hebben en zulfs heur leven geven hebben om ons weer vrij te moaken.
t Mout toch ook nait gekker worden, zee de man in zokzulf, dou hai van fietse òfstapt was en bie de geldautomoat pinnen wol. Op d’automoat ston mit grode letters: “Deze automaat is vanaf heden gesloten. Als je geld wilt pinnen is er een automaat bij de Hema of bij ons kantoor in Veendam.” Hai boog zok nog es veurover om noa te goan of e t wel goud lezen haar. “t Is toch nait te geleuven, hou instantsies vandoage de dag mit mìnsen omgoan. Nou is t al zover dat je straks om joen aigen zoer verdainde geld bedeln mouten of ie worden verwezen noar n aandere ploatse. As of dat zo makkelk is mit dat onbetraauwboare streekvervoer….” Narreg keek hai om zok tou en wos zok schienboar even gain road. Op dat moment kwam der n vraauwmìns aan mit fietse aan d’haand en bleef bie hom stoan..
“Ah”, zee ze, ”ook al op joen neuze valen??? Gain sìnt te kriegen he ?” Man keek heur aan en ik zag hom denken: “Woar bemuit dat mens zok mit”, mor hai was goud opvoud, dus hai zee: ”Krek mevrouw, zai hebben doeme mit ons in d’ haand, as je dat mor waiten”. Dou e ainmoal zo vèr was leek hom n proatje toch nait zo gek, zo te zain en hai ging wieder: “Ik kin mie de dag nog heugen, dat was in de tied dat wie ons loon nog in puutjes kregen,…ach jongelu waiten dat vanzulf nait meer, dou waren de banken mor wat bliede as je bie heur kwamen om n reken te openen veur joen armzoalige spoargeld. Wèl har in dij tied n bankreken, toch bienoa gain mìns ! Mor begun zesteger joaren, wui inains dij grode gasbèlle ontdekt in Slochtern, en dou ging t haard. Wie kregen der zo mor tien persent loon bie…Wat n riekdom! Dat wie t aan hogere priezen weer kwiet waren, doar docht dou gain mìns om. Wie hadden wat te besteden. Bedrieven wollen dou geliek òf van dat loon in puutjes. En doar zaten de banken op te wachten. Zie wuien van ale kanten benoaderd deur banken om toch veural bie heur te komen om veur aal t personeel n bankreken te openen, zodat mìnsen votdoalek over heur geld beschikken konden en nait meer veur t puutje in de riege stoan mozzen. Nou dat leek t personeel wel wat! En t bedrief huifde gain gèld meer van de bank hoalen om uut te dailen. Aal mit aal n groot veurdail……. Veur wèl ???? In dij tied ging aine van ketoor mit n grode tazze noar de bank en huil soms wel meer dan honderddoezend gulden op… , op fietse. Mout je nou es om kommen…Is op t heden nait meer vertraauwd. Afijn, dou waren de banken godsbliede dat aal dat personeel n reken bie heur kreeg. Vanòf dij tied wuien banken ook aal groter en bankgebaauwen aal hoger en duurder…van onze sìnten. En wat is de dank ? Zie perbaaiern ons aal meer waark op de nekke te drukken. ”Internet-bankieren”, nuimen ze dat…lekker makkelk, mor nait veur mie. Ik bin al op leeftied en heb gain kompjoeter. En kin je aan heur veurwoarden nait voldoun, den sturen ze joe veur n poar sìnten k wait nait woar hìn. Nee, mevraauw, zai willen dik aan ons verdainen… dat is t. En zai denken dat wie dat nait deur hebben. En wat kinnen wie deraan doun ? Niks volgens mie…of waiten ie wel n oplözzen?” Vraauw keek hom noa zien tiroade verbiesterd aan. Zai was ja hailendaal nait aan t woord kommen en dat was nait heur bedoulen wèst. “Man”, zee ze, ”ie binnen mie ook aine.. Ik bin ja schor van t luustern…” en mit dij woorden nam ze fietse aan d’haand en muik dat ze votkwam. Man keek heur voldoan noa….zo, hai haar zien gale uutspijd en vuilde zok glad oplucht. Hai keek nog es noar de gèldautomoat en kopschuddend slofde hai weg richten stad, in de hoop dat e bie d’ Hema nog wat geld pinnen kon.’
Op kovviebezuik bie zuster beproaten wie vrouger, nou en loater Hou òf t was, hou òf t is en hou òf t kommen zel Over ollu en ons en kiender Over wat was, wat is en kommen gaait Bewaarkt, zaaid en oogst komt ien t ìnd bloots nog ploug!
t Is ja van rötten besnuvveld. Noa aal ellèn van veureg joar, dou n meloot op Keuneginnedag in Apeldoorn zien zwaarde ‘gevoar’ in volle voart deur ofzetten juig en zeuven on- schuldege mensen noar d’ overkaande, was t dizze raaize in Zeeland gelokkeg weer as vanolds. Tot n bezopen kerel t tiedens twij menuten stilte t op n roupen zedde en t haile volk op onstuur brochde. Drijenzesteg mensen van groot tot klaain werren under vouten lopen in peniek dij t volk aangreep. Wat n konsternoatsie!
t Is ja onnuur en zokswat oetrekend op n ogenstond dat hail Nederland stille staait bie gedenk aan oflopen Twijde Wereldoorlog dij bienoa twinneg miljoen lu om haals brochde. Doar staait elk benul ja bie stille. Gelokkeg huilen n poar lu kop derbie, woarunder ‘Moeke van t Voaderlaand’! Woar gaait t mit ons volk hin, as zoks soort lu t rouer overnimmen? Hou kinnen we ons tegen zokswat woapen? t Is glad meer regel as oetzundern, dat lu mekoar noar t leven stoan. Voesten, vouten, messen en revolvers worren broekt om t geliek te hoalen. Elke grofdoadeghaid doarbie is ja aaltied volsloagen sinloos! t Is amperan traauwd om mit n koppel lu bie nkander te komen of te stoan. Gimmestieklekoalen, scholen, verainengsgebaauwen, zwemboaden, speulvelden, daanslekoalen, festivals, bie t rouzen, overaal ligt t gevoar zowat op loer. Reloatsies kinnen plotsklaps overgoan in moord en doodslag. t Is te makkelk aal oetwassen op reken van boetenlaanders, waarklooshaid, kripsie, draank, drugs, pikanteghaid en behuifte aan geld te schrieven. Menshaid liekt hailemoal op hobbel te wezen. Kin der van ‘Hogerhaand’ nait ingrepen worren? Mit proaten allènt komen we der zo ja nait. Bin ok jong west, mor aan wat tegensworeg zoaal pesseert, hebben we doudestieds nooit docht. Hou t wieder mout? Toukomst zel t veurvast leren!
Nog even en din kinnen wie weer de bluiende eerappelvelden zain. Mooi is dat as zo’n lap laand in blui staait en der ligt zo’n blaauwe of widde gloed overhen. Krek zo mooi as de bollenvelden in t Westen. As ik bie zo’n kaampe eerappels stoa, din mout ik, hou gek t ook klinkt, aaltied in miezulms lagen, omreden mie dat dut herinnern aan dou ik zo’n vieftien joar ôld was. Joe worren nijsgiereg…… . t Was op n zotterdagnommerdag nog vroug in t veujoar, dou mien voader tegen mie zee: “Goa doe even noar boer Jansen om vief kilo vrouge pooteerappels. Mor denk derom dat ze nait te dik binnen en steveg in de schil zitten. Ast der weer bist, goan wie ze soamen even in de riege zetten”. Zo luip ik noar boer Jansen, n poar honderd meter bie oons vandoan. Eerlieks zegd von ik dit gain vervelende bosschop. Boer Jansen haar n dochter, sikkom n joar older as ik, zat op dezulfde schoul, allain n klas hoger. t Was n aibels mooi wicht von ik, mor ik mout der votdoadelk biezeggen, ik haar gain “Anschluss” bie heur. Dat nam nait weg dat zai t aankieken meer as weerd was. En nou ik n bosschop haar, was dat n goie reden om dicht bie heur te kommen. Opgewekt kwam ik op deel van boerderij en dou roupen van: “Is hier volk ?” Gain antwoord. Ik verder noar t veurend en weer roupen: “Is hier volk ?” Weer gain reaksie. Din mor deur t kaarnhoes noar achterkoamer wat touglieks keuken was. En dou ik doarvan deur opendee………..wel ston doar…….???? Juust t wicht van zestien joar ! Dat mooie wicht van Jansen ! Mor wat ik ook zag, dat zai zok aan t wassen was, de grode zotterdagse beurt zel k mor zeggen. En hou trof ik heur doar………….? Krek……..in volledeg Evakostuum !
Mien laive tied….ik mos pooteerappels hoalen en ik kreeg dit op de koop tou. Mor t wicht zag mie ook direct en ze luit mie n gil, woarvan joe de trommelvliezen zowat scheurden. Ze trok toavelklaid van toavel en sluig dat om heur tou. Mor op toavel ston nog hail wat diggelwaark en mit dat zai t klaid der oafgrisde, wuir dat echte diggelwaark………n keboal nait te zuneg. Veur dat ain van oons baaiden ook mor wat zeggen kon, vloog der n aandere deur open en doar ston heur voader, boer Jansen. Hai zag votdoadelk wat veur taffereel der in zien keuken ploats haar en hai veraanderde in ainmoal as n kou mit kopzaikte dij zok aan t opbloazen was. “Doe bliksemse snötneuze”, begon hai te briezen, “wolst doe mien dochter wat aandoun ?” t Ainegste wat ik der oetbrengen kon was: “Poters !” “Poters”, brulde Jansen, “ik zel die potern !” en mit dat hai dat zee, pakde hai pook bie kaggel vandoan en veur dat ik der op verdocht was, kreeg ik mie toch een fleer veur de kont, ik wos van schrik nait hou zeer of dat dee. Mor ik haar wel t benul de twijde slag nait oaf te wachten en heb , ducht mie, van mien levensdoagen nooit haarder runt as dou. “Dat gong gaauw jong…en woar binnen de poters ?” vruig mien voader dou k weer thoes was. k Heb hom t verloop van mien bosschop verteld. Hai zee niks……..draaide zok om en gong vot. Dik haalf uur loater haar hai vief kilo poters, bie boer Hoan vot aan aandere kaant van t dorp.
“Moutst aan loop blieven jong”, zee e dou wie de pooteerappels in de riege deden. “Zitten zel eerste tied wel stoer veur die wezen, mor………….” en dou kwam der hail fientjes achteraan: “doe hest vandoage meer netuur zain as allain mor eerappellaand !” Kiek, doarom laag ik aaltied in miezulms as ik bie zo’n kaampe eerappels stoa. Zitten dou ik der nooit bie, de reden doarvan zel joe dudelk wezen, mor touglieks denk ik aaltied: “Wat is de netuur toch mooi !”
Geert zien opa was gain gewone. Hai har zuk vrouger n mooie boerderij baauwen loaten in de buurt van Boertang. Mor in t boer weden zat veur opa te waaineg oaventuur. Streupen en joagen. Dat was t. Doar har e oardeghaid aan. En smokkeln. Man, wat was der mooier dan midden in de nacht mit n koppeltje kammeroaden, elk mit n zak vol kovvie of botter op de nekke, de grens over te sloepen. t Luit zuk dan ook roaden dat t mit t boerenbedrief nait goud ofluip. t Boerenbedrief wör verkocht en opa en oma verhoesden noar n woning in de buurt van Vlagtwedde. Hai wör boerenaarbaider. Bie zetten har e toch nog tied veur streupen en joagen. Joaren loater, dou Geert n joar of dattien was, vertelde opa wel ais wat over dai roege tied. Dat e in ain nacht wel ais doezend gulden verdaind har. Mor ook wel ais verloren har. Dat de kommiezen hum achternoa zatten en dat e wel ais uren in n sloot legen har um zuk te verstoppen. Geert heurde t mit rode oren aan. Non lag der bie opa achter t hoes aaltied n laange schonkege stok. Wel n meter of zèzze laank en zo dik as n kinderaarmke. Stok lag tegen t houderhok aan. Hai har opa wel ais vroagd woar of dat ding veur was. ‘Veur t vissen.’ Geert wol dat nait leuven. Zo’n dikke stok, zunder snoer. Doar kön ja gain mèns mit vissen. Op n moal vruig Geert of e dan ais n moal mit mög um te vissen. ‘k Zal die der dit van zeggen’, zee opa, ’t is mie aiglieks te gevoarlek’. ‘Woarum gevoarlek?’. Geert wör inains slim nijsgiereg. ‘Non dat zal k die zeggen: As plietsie mie zugt, dan bin k de bok. t Is noamelk streng verboden um op dizze menaaier te vissen’. En dou was der gain holden meer aan. ‘Dammeet, noa t eten’, gaf opa oeteindelk tou. ‘Mor denk derum: gain rode mutse of zuks wat. Dat vaalt veul te veul op. En as ik zeg: Liggen… dan letst die plat op t lief valen’. Zie harren net zo goud veur t eten goan könd. Geert kön hoast gain hap deur zien keel kriegen. Mit zuk baaiden luipen ze achter t hoes t veld in. Opa druig de laange poale en Geert n madde mit netten derin. Dou ze in t open veld kwammen, mözzen ze gebukt lopen, zee opa. Bie t woater wör t visnet oetrold en over de volle bredte van t daip oetzet. De poale kwam hier goud te pas. Opa keek aalgedureg um zuk hèn of der ook onroad was. Hail veurzichteg luipen ze dou n hail ènde wieder. Geert begreep inains woar of de poale veur was dou opa hum mit n plons in t woater valen luit. Terwiel ze in de richting van t net luipen wör dat um de poar meter herhoald. t Was um de vis op te joagen noar t net tou. En t waarkte. Der zatten drij dikke joepsters van vissen in. Opa dee ze in t leefnet dai e in t woater hong. ’t Is nait vertraauwd dat wie ze non mitnemen. k Hoal ze vanoavend wel op as t duuster is. En non goan we noar hoes tou’. Op de zandweg noar hoes tou kwam heur n kirrel tegemuide. ‘Doar komp Mulder aan’, zee opa. Noadat ze ‘moi’ zegd harren, keek Mulder noar de poale en vruig e of ze wat vongen harren. ‘Joa’, zee opa ’n poar dikke snoukboarzen. Wost ook aine?’ Dat wol e wel. ‘Ik breng die hum vanoavend wel even’. Geert kön dai oavend nait in sloap kommen. Wat n geluk dat t aal goud goan was en dat plietsie heur nait betrapt har. Aanderdoags was plietsie Mulder al op tied bie hoes veur t waarm eten. Der kwam snoukboars op toavel…
Hij las n gedicht op internet over Een die er niet kende. De troanen kwamen druppelsgewies deur de regels bie hem binnen, ze smolten op zien brandend hart woar ze n uutweg vonden toen er deur het werelds web met de Voader wer verbonden.
Jaan is hail wies mit mooie olle dingen. Hai zaag bie ons n tinnen kroantjepot stoan en dou kwam dit verhoal over toavel hen: Wie hemmen ook zo’n olle tinnen kroantjepot ien hoes stoan mor schane genog zit doar n deuk ien en doar is n verhoal aan verbonden.
Wais ja wel dat k geern vissen mag en doar heb k altied wat ofdankte klaaier veur liggen, zodat t beste goud nait onner visvoudel komt te zitten. Op n oavend, Tine en ik waren nog nait zo laank traauwd , dou wol ‘k aan t vissen. Mor woar was mien olle trui? Zatten wel wat goaten ien, mor hai was nog lekker waarm aan. k Kon hom naargens vinden. Tine mor ais vroagd of zai ook wis woar of mien olle trui bleven was. Dat wis zai wel, zai haar hom dij week ien voelnispuut gooid en voelnispuut zol non wel op drekstoup liggen. Van alteroatsie wis k nait wat of k zeggen mos, zee Jaan, k was zo vergreld ien hakken dat k ben noar boven tou goan noar klaaierkaast, Doar greep ik Tine’s nije klaaid wor zai wies mit was en dij k veur mien ogen nait zain mog, pakte scheer en knipte t ding ien stukken. Dou ging k noar beneden woar Tine in koamer zat. k Smeet heur klaaid noar heur tou en belkte: Hier hes dien klaaid, dij ken non mooi mien trui achternoa. Tine wer liekwit zo kwoad wer ze en ze smeet mit n dikke gloazen asbak deur koamer hen dij nait mie mor kovviepot rouk. Ie begriepen t aal wel: zo is deuk ien kovviepot kommen. t Duurde wel twij langen en twij korten veurdat kwoie buien weer ofzakt waren mor kovviepot dut ons nog voak ter omdenken dat oet kwoadens niks gouds votkomt.
t Vaste groepke zit weer om toavel tou, veur heur staait haide kovvie en proat be gunt weer lös te kommen.
Jaan vragt wel of der soavends mitgaait te kloaverjazzen en aal gaauwachtig binnen ze t ains dat ze mit drij man hen goan zellen. Ze hemmen n mooi krougke ontdekt woar t beregezelleg is om te koarten en doar zel raais noar tou. As vanzulf komt proat weer ais n keer op lu dij der nait meer binnen, mor dij destieds ale weken hen gingen te koarten. Zo ook over dat krazze wiefke, Geertruud. Zai kwam of t non mooi weer was of dat t regende altied op heur fiets, sums fietste zai doarveur wel meer as 15 kilometer. Ook n moal ging zai haildaal noar Winneweer hen te koarten. Trof zo dat Geertuud bie Haarm aan toavel kwam en dij kon nait allenneg staarke verhoalen vertellen, mor ook n staark stukje doun. Dou ze wachten mozzen op priesoetrieken, zee e: “As der ain is dij mie dit noa doun ken den geef k veur haile zoal n rondje”. Hai haar t nog nait zegd of hai wipte mit ain vinger zien oog der oet en dee hom ien zien bierglas mit bier. Geertruud keek hom ais aan, zee niks mor wis mit n zulfde slag langs heur oog en lait heur oog noast zien oog ien t bier vallen.
Haarm zien mond vil open. Dat wer n dure oavend veur hom. Kastelain was aal drok ien weer om n rondje ien te tappen. Baaide ogen werden tou t bier oetvist, ofspould mit schoon kroanwoater en aigners grepen heur oog weerom. Haarm kon t nait loaten om nog even te nitjen: “Nee “Geertruud, dit is mien oog, dij schele is dienent”.
Zo tussen woaken en sloapen ien heb k wereld bie de kop. Sums lig ik tiedstieden wakker mor voak löst sloap t op. Och, aal dij prakkezoatsies dij mie sums wakker holden, t is aiglieks ja niks meer as n beetje soezebollen.
‘Ach tou nou, waist wel! , dij man van die?’ Ze kikt heur schoondochter wat vertwieveld aan. ‘Moe, dat was joen zeun ! Wait je zien noam nait meer?’ Ze schrokken der alebaaide van. ‘Aalbert toch!’. ‘Ach joa , kwist nait meer. Kin toch gebeuren?. Wor doe nou mor eerstes zeuvennegenteg, din waist persies wattis…’ ’t Zel wel, moar ik kin mie nait in joe verploatsen, kiek das nou t verschil. Joe kinnen dat wèl in mie, joe binnen ook vievenzestig wèst’. Zee ze mit noadrok op wèst. Olske ging der hail prat op dat ze nog zo goud bie heur verstaand was. Dat was ook hail laang zo wèst, mor t begon leste tied minner te worren, veuraal noamen. Heur zeun en dochter waren joaren leden aal twij overleden. Heur liggoam was der doarentegen aarger aan tou. Proaten kon ze nog en doof was ze hailendaal nait. ‘Hest mien nije ledikaant aal zain?’ Ze loensde in richten van heur schoondochter. Mit heur aine oog zag ze nog moar mit ain percent en aandere mit zo’n zèzze. Ze wolt aiglieks nait waiten, in heur beleven zag zai t aal nog goud. As der verziede wèst was, zee ze groots: ‘Wat zagen ze der weer keureg oet’. Heur schoondochter luip noar sloapkoamer en zag dat ledikaant t zulfde was, mor der hing klaain kastje aan voutenend dij mit n slaankje aan bère vastzat. Nije matras tegen deurliggen, docht ze, doar was al eerder sproake van wèst en was endelk kommen. ‘Ledikaant is t zulfde, moe’, zee ze. ‘Nou, ze binnen der wèst vanmörn, dat waik hail zeker!’ hiel ze stug vol. ‘Joa laiverd, zo gaait as je older worren, je vergeten wat en waiten t aalmoal nait zo goud meer’, maarkte heur schoondochter op. ‘Mien koppie is nog goud’, kwam der wat vranterg oet. Zai zat in heur stoa-op-stoul, mor lekker achterover leunen kon ze nait goud meer, heur hoog vergruide rogge luit dat nait tou. ‘Dou mien bainen moar even omhoog.’ Ze zwaaide wat mit heur reumahaandje noar knoppenkastje van stoul. Schoondochter deed doadelk, mor nog gain tien minuten loater mozzen bainen alweer deel. Ze wis nait hou ze zitten mos. ‘Laifst goa k nou op bère en blief veur aaltied liggen’, zee ze mit n zucht en der vot achteraan: ’Hest mien nije ledikaant aal zain?’ ‘Nije matras, moe’, zee schoondochter. ‘Nee hur ledikaant’.
‘Joa moe’, zee ze goudeg, ook om der vanof te wezen. ‘Roup zuster mor, ik wil op bèr.’
Zuster kwam even loater en ree heur op postoul noar sloapkoamer. ‘Nou zelk mien nije ledikaant es even perbaaiern’. ‘Matras, mevrouw’, zee zuster. ‘Nou, din het mien schoondochter mie veurlogen, dij zee ook dat n ledikaant was’, zee ze en gnivvelde wat.
d’ Olle wilg is vot. De jonge beuk die altied ien zien schaduw stond groeit ien t licht de ruumte dicht en fluustert ien t duuster noar d’overbleven stam: “Ik mis die zo, dien zuchten en dien kreunen, dien steun ook ien mien rug” moar hai heurt niks meer terug, gien tak ziet er meer wuiven allain de grote paddestoel op d’overbleven stam liekt n klaain stukje op te schuven.
Nog nait zo laank leden laip ik ains deur t streekje in t Westenne van Midwolle woar ik geboren en getogen bin. En dou kwam ik tot de ontdek-ken dat er sinds mien jeugd – ik heb der woond tussen 1945 en 1964 – n bult is veranderd. Der kwammen nait allain nije hoezen (mien olderliek stee, t grode hoes tussen de baide holten lichtpoalen, is as ainige van t streekje tussen draaibrogge en de S bochte, ook wel ains Körte Zuudwenden nuimt, stoan bleven moar van boeten en van binnen wel veranderd) moar de boerenloanen de bouwte op, de zandgronden aan de zuudkaante van de Hoofdweg deur t dorp, mit zien klaine looppadjes overdwaars, binnen aal mit mekoar verdwenen, oplöst deur wat “ruilverkaveling” nuimt wordt. En deurdat Grunneger Landschap t natuurgebied rond de Ennemoabörgh oetbraiden wol, is er van de landerijen achter mien ol hoes waor vrouger eerappels, waite en en hoaver verbouwd wer, nou n natuurgebied moakt. Bouwte, zoas dat joarenlaank het bestoan, en woar wie as kwoijongs tussen de opgehokte korenschoven speulden, is der nait meer.
Op topogroafische koarten oet dij tied vin je nog wel de olle boerenloanen aangeven, moar padjes tussen de boerenloanen zai je der nait op. Padjes laggen dwaars op de boerenloanen en voak noast een sloot. Wie konnen as kwoajongs Evers zien loane opfietsen tot der n plankje over sloot aan linkerkaante van loane lag. Mit n handige stuurbewegen noar links en din even goud mikken en din vol gas t plankje over en t padje op. As je t goud deden. Moar ‘t is mie n keer dik mishortjed; ik misde t plankje, klapte mit veurrad in slootswale woarbie ik van fietse oaf lanceert wer en dou mit mien bovengebit tegen fietsbelle aanklapde waorbie mie n stok van ain van de veurtanden oafbrak. k Heur nog altied “Ting” van fietsbelle in mien kop as k der aan denk.
In t hoes met de witte punt bin ik in 1945 geboren. Even wieder lag der bie wat toenkampkes weer n plankje over n sloot en ging t padje verder net zo laank tot wie bie Boeremoa’s loane aan westkaande van t Midwolder Bos wazzen. Hier kwam ook n padje oet van zuudelijk dail van “Olgers Loane”, officieel “Diurckenlaan” wat in Scheemdermeer oetkwam en “Erflaan” nuimt was deur de gemainte. Aan dizze loane woonde dou n familie Klooster, dij noa het openstellen van t Midwolmer bos veur de gewone man, over de bospadjes deur t bos noar t dörp fietsten. Want de “Erflaan” was in de richten van ’t Dörp n meroakels slechte boerenloane woar t onmeugeliek fietsen was. Der ging n beter pad noar Scheemdermeer, moar din mozzen de Kloosters n poar kilometer omrieden. Wie gingen doar ook voak op fietse t bos in, noar Middenloane en din verder noar t Zuuden. Want hailendal achter in t bos bie de “Boslaan” wazzen n poar mooie smaale bospadjes, aiglieks niat meer as braide bandensporen, spannend om doar mit fietse deur te raggen. Mit bulten en koelen, wat dreuge sloten wazzen, moar as t grondwotter hoog ston was de bodem wel modderig. In dizze tied zol je zeggen dat wie aan t fietscrossen wazzen, moar dou hadden ze dat woord nog nait oetvonden, tenminste, wie hadden doar nog nooit van heurd. Over de Middenloane en din over t oostelijke bospad ging het din weer terogge noar t noorden, noar t dörp, bie t Hoogbaargje langs en din over n holten broggetje (zunder leunens) over de daip doaronder gelegen Zwetsloot. Deur de potklaai oet dizze zwette was t Hoog Baargje ontstoan. Want arbaiders dij in t verleden Zwetsloot mit schuppe oetgroaven hebben schoven de koaren mit de vette potklai op n al moar hoger wordende klaaibult. Toun Zwette kloar was leek het op liggende kadde en de gekromde oprit noar de aal moar hoger wordende bult wer din ook Kaddesteert nuimd. Aander kaant brogje was n boske mit hoge sparrebomen.
Middenloane anno 2006. In t bos rechts laggen onze crosspadjes. Hailendal aan t enne van dizze “zichtloane” deur t landgoud lag de Ennemoabörgh. En omreden bochten in dizze zandpadjes nogal vairkant wazzen nammen wie altied n oafsnieden binnendeur. En doar het n opstekende boomstronke n keer n enne moakt aan ain van mien trappers. Mit ‘n noodgang de bochte deur, trapper aan verkeerde kaant van fietse noar beneden en mit n dikke knap brak trapper compleet van t crankstel oaf. Ik kin joe vertellen dat mien Pa dou slim wies mit mie was. Haar e veur zien jong n schiere fietse in mekoar flanst, ree dij hom de boudel aan gört. Schelden dat e dee. Kon e de resten van de trapper in de cranke ook nog nait zulf lös kriegen en mos ik veur n neije trapper toch noar fietsmoaker Uffen. Kostte mien Pa weer zoerverdaind geld ook nog.
Topografische kaart uit 1961. Ale sloten en ale lutje lapkes laand mit heur toenpadjes worden nait weergeven. Wie hadden zoveul meugelijkheden om van Draaibrogge (Dr br) over t Nij knoal deur t veld in t bos te kommen. Ten noorden t Kou Daip. Kleine Dollard was de iesboane van de Iesverainen “Eigen Kracht” Links van de Turflaan de bult in het land dat “Hoog Baargje” nuimd wordt.
As je nou in t Westenne van Midwolle tussen de boerderij “De Vicarie” van Imca Marina en t Midwolmer bos noar t Zuuden, achter de hoezen, kieken vin je de olle Bouwte van vrouger nait weer. Loanen en padjes binnen vot, inruild veur ‘n stok roege natuur woar soms de Koniks peerden van t Grunneger landschap lopen. Aan aander kaante van t daip is bouwte nou inruild veur n grote camping dij aigenoar Jan Glas vanzulven “Camping De Bouwte” nuimd het. Allain n poar olle moar nog krasse knarren van mien leeftied denken nog wel ais aan dij tied, zo’n dikke vieftig joar leden, dat ze op heur olle fietsen over boerenloanen en lutje padjes van heur hoes noar en deur t Midwolmer Bos ragden, zo haard as t moar kon. Het simpele bestoan van n kind in n tied dat der nait veul speulgoud was en dat net as Ede Stoal “nog niks begreep van pien of zörgen”. Loater zol t bos n hail aander betaikenis veur ons kriegen. Dou wie oog veur de wichter kregen en aal dij lutje padjes ons noar oafgelegen plekjes konden brengen woar je soamen zo romantisch van de natuur konnen genieten. Moar da’s n hail aander verhoal en n hail andere natuur. As t bos doarover vertelen kon !
Aiglieks was Geert n week of wat leden nog bie opa west veur n bak kovvie. Mor non, begun jannewoarie, wol e der toch ook hèn op nijjoarsveziede. Dit moal mit zien vraauw. Dai har der ook wel zin in um weer ais noar opa te goan. t Was der aaltied gezelleg. Zie von opa n moderne man. Non ja, of dat zo was, is nog de vroage. Loaten we zèggen dat opa nait aine was dai achteraan luip. Geert wus, toun vrouger de televizie op de maart kwam, dat zien grootolders d’eersten warren dai aine kochden. Op woensdagmiddag kwammen ale kinder oet de buurt televizie kieken. En gain dubbeltje betoalen, zo as t bie andern wel gebeurde, mor gewoon vergees. Opa was ook ain van d’eersten dai n plof har. n Berini. Hier mot wel zègd worden dat opa mit zien lèste plof n verkeerde keuze doan het. n Rap, aine mit drij versnellens. Hail kirrelachteg hor, doar nait van, mor opa kon der nait mit overweg. As e ainmoal n beste gang op de kedde har, was t gain probleem. t Venien zat hum in t wegrieden. Opa gaf te veul gas en dan vloog hum t veurrad aaltied n ènde umhoog. Hai stoiterde dan nog n moal umhoog en umdele en vot was e. t Was n vermoakelk gezicht en elk en aine ston te kieken as e weg ree. t Kon opa niks schelen. En non gungen Geert en zien vraauw bie hum op nijjoarsveziede. Opa was in t achterkoamertje. Hai ston op n stoule. Televizie op volle staarkte. Op n Duutse zender netuurlek. Hai zee aaltied dat e dat net zo goud verstoan kon as Nederlands. En de programma’s warren veul beter. Geert gung doar nait meer tegen in. ‘Moi opa, wie binnen der hor. Veul zegen in t nijjoar! Mor wat doun joe op dij stoule?’ ‘Moi kinder, ook veul zegen. k Wol net even n stuk schìnke tot de wieme oethoalen. k Har al docht dat je wel even kommen zol- len.’ Hai wus dat Geert slim gek was op n plak schìnke. Aiglieks har e aaltied wel wat lekkers in hoes. Opa was nait giereg. Elkenaine was der welkom. En hai har aaltied wel wat under de körke. Nait dat e zien geld over de baalke smeet, nee dat zeker nait. Mor hai luit t wel rollen. ‘Willen joe kovvie of laiver wat anders. Zölf heb k al kovvie had, mor k kìn t zo even zetten.’ Geert wol kovvie. Hai mös nog rieden. Mor zien vraauw wol wel wat anders. ‘Har k wel docht’, zee opa, ‘n Bezzentje zeker. k Heb haile lekkere bezzenjannever.’ ‘Non kom mor op mit joen bezzen. Ais pruiven of t werkelk zo lekker is’. Hai schonk heur n glaske in.
Toun ze der veurzichteg n slokje van nam keek e heur benijd aan. ‘Hou vinst?’ ‘Hmm.’ ‘Lekker?’ ’t Is gain bezzenjannever’. ’t Is bezzen mit jannever. Dat is persies t zölfde.’ ‘Leg mie dat mor ais oet’. ‘Non, dat is hail makkelk. k Heb n vlezze zuide Spoanse wien kocht. Swaarde bezzen. En dat heb k aanlengd mit n beste florte jannever. Even schudden en kloar is t. Zo moaken ze bezzenjannever ook. Mor dizze is veul goedkoper. En net zo lekker.’ Zien schoondochter har der even gain weerwoord op. Mor t smuik goud en t doende ook.
De zun kikt mie wat diezeg aan as k in de vrougte, ook woazeg nog van t minne sloapen, de nije dag aankiek. De lucht vaalt pislaauw op mie deel bie d’eerste stap noar boeten. D’ol man van t padje achteroet komt weer as elke dag op fiets veurbie. Zummer, hèn, buurman !, ropt e noar mie. Hai het weer es geliek
Positief denken, ook in t Grunnegers. Doar is noar aanlaiden van de 25ste K(r) euze ook wel n reden veur. Dou wie dik vaaier joar leden mit ons rondzendbraif begonnen, haren we gain sekuur idee hou t wieder goan zol. Eerst mor doún, kinnen we doarna aaltied deurgoan mit prakkezaaiern.. Rondzendbraif werd n dikke rondzendbraif en webstee kwam sentroal te stoan. Veurnemen om 10 braiven in t joar te moaken, doar kwam niks van, 6 was t maximoale aantal, elke twij moand, ook op webstee www.kreuzekeuze.nl. Dou wol k tussenliggende tied overbroggen mit Kreuskes…. Kreuskes kwammen, kreuskes gingen, k haar mien haand overspeuld, al zit k nog aal te brouden op n waarkboar alternatief. t Ekstroa podium veur lu dij geern Grunnegers schrieven (willen), is in elks geval gainain moal leeg bleven. Verhoalen, gedichten, verskes, dörpshistorie, toalbeschaauwens, ofwizzeln zat. Das mooi, das hail schier, das muite weerd. Doch blief k n twievelkont, wil k aaltied meer as dat deroet komt. Wat mie stekt, is dat de toalverschaidenhaid nait voldounde oet de vaarf komt. t Grunneger streektoalgebied is nait allenneg Fré Schreiber zien Grunnegers, of t Oldambtsters van Simon van Wattum en van mie… Ook t Westerwols heurt derbie, binnen wié even bliede mit lu as Hanne Wilzing. En t Stad Grunnegers (wat veur Grunnegers????) en t Westerketaaiers, pardon, t Westerketiers, zo as dat deur Stichting ‘Mien Westerkwartier’ goud en geef onner d’aandacht brocht wordt, mit films as “Die van hiernoast” en benoam ook meziek. Denk mor ains aan dij schitternde spaigelploat van ‘Westkaant Stad’ mit as spilfeguur Gert Sennema. Mor woar blieven de verhoalen en gedichten ien t Westerketiers? Woarom wordt der zo waaineg instuurd noar Kreuze? Woarom mout t Westerketiers allenneg mor ien t Westerkwartier en op webstee van t Westerkwartier n stee vienden? Woarom kommen aner lu oet Westerwolle of oet Knoalstreek zo stoer mit schriefwaark op de proppen bie Kreuze? Woarom is t Stad-Grunnegers nait dudelker te vinden op de Kreuze-bladzieden? Of hebben w’aalmoal ons aaigen stee inricht en vuilen w’ons doar allain mor thoes? Denken we “Loat dij aander mor bie mie kommen, denkst doch nait dat ik noar dij aander tou goa…”? Woarom wordt de Grunneger Schriefwedstried elk joar zo steriel organizaaierd deur Stichting ‘Grunneger Toal’ en d’openboare biebelthaiken? Woar blieven de ‘dwaarsverbanden’? Of binnen we doar al zo aan wend, ainmoal in t joar, dat we omvalen van muide weden as we aan twij moal dénken? Of mout der aaltied n wedstried van moakt worden mit priezen, opdeborstklopperij en kinnesinne? As t zowat wordt as “Westerketiers allenneg veur Westerkwartierders”, of “Knoalsters allain veur Knoalsters”, dìn begunt streektoalschrieverij verduveld veul te lieken op navvelstoarderij, lééft t nait, zo as t leven kìn! En woar is aiglieks onze nije ‘Streektoalfunctionoares”? Wie kriegen doar veuls te waaineg van mit, of ligt dat aan ons zulf? Nou ja, woar k in elks geval bliede mit bin, is mit “Grunnegs Goud” van Bouwe van Norden en zienent in t Dagblad op dinsdag. k Vin nog aaltied dat ook t Dagblad meer streektoal in heur kolommen stoppen kìn, mor asmits mout je tevreden weden mit n haalf aai, beter as n lege dop. En RTV Noord? Enkeld moal n dikke tiene, mor voak n lutje zeske of n dikke onvoldounde…. Dat het ook te moaken mit dat Grunnegers van Schreiber dat elke dag (mor nait op zun- of zotterdag…) deur Olaf Vos as ainegste Grunnegers prezentaaierd wordt. Verneukerij! En de Noordmannen dìn? Schiér of en tou, mor voak ook n bult gekwedel, tegen de klippen op. En ik mor denken dat Grunnegers zo veul mit zo waaineg woorden zeggen kìnnen…. Of hebben w’aalmoal aal meer woorden vanneuden om aal minder te zeggen, in onze streektoal? En dut Kreuze, aal dikker, doar ook aan mit? Och, loaten we nou eerst mor ‘verzulverd’ weden deur dij 25x Kreuze, kinnen w’over t ‘gold’ ien toukomst nog genog kopschraben…
Vaalt nait mit veurdat riem der in zit t staait din wel hier op schaarm pampier allinneg veur n bliever n vaastholde grunneger schriever biet mie in ledders as t mout mit stip, k goa veur goud dat gait ja, zomor nait ain, twij, drij zoas dat hait lebendeg oet mien kop staait der nog niks op swait en troanen gedicht of verhoal wat is der aan de haand mien kop braandt van zoveul “kreuzekeuze” vieventwinneg moal zulfde leuze aalbaaiden fileseteerd n grunneger webstee meer as weerd.
Geert Moatjes het zuk even terugtrokken op e WC, dat moet kunnen, of en toe. Geert is vervroegd op pensioen, hij is ok wat vroeg old, mor verder is t n doodgoie man, die belangstelling het veur elkenien en of en toe n bosschop gijt doen veur zien vrouw, Haarmke. Beschuut en kees bennen zien specialiteiten… Geert het joarenlaank bij d’overheid diend, mor hij kreeg t noar boven slijmen en t noar beneden trappen niet zo onner de knij. Vervroegd uuttreden. Geert viendt t best. Vervelen is der niet bij. Butendien bennen der ien en buten Nederland aal meer problemen woar j’aan de keukentoavel over noadenken kunnen, as je der tied veur hebben. “Geert! Geert! Woar zit jim nou toch? Geert!!!” Geert holdt zuk even muusstil. Heurt e doar wat? Zien vrouw was nog niet op, Haarmke haar slecht sloapen en haar tegen m zeid dat ze nog even liggen bleef. En Haarmke wis donders goed wat ze wel of niet wilde, doar kon Geert niet tegenop. Hij was trappen ofsukkeld en haar veur zukzelf even n kop thee zet. “Gééééérrtt!!” Nou heurt hij Haarmke te keer goan. Haarmke, woar e al meer as veerteg joar met trouwd is. Ze kunnen met mekoar lezen en schrieven, mor doen dat voak hikhakkend en dat wordt nog wel ies vrumd bekeken deur betrekkelke butenstoanders. Haarmke is t type van “Gien woorden, mor doaden”, Feyenoord is heur twijde kluppie, noa Grunnen… Ze holdt t huus schoon, n tien met n grivvel, pruddelt voak wat, meer uut gewoonte as van harte, mient t niet zo kwoad. Geert moakt zien stuutsiekoren boksem vast, trekt nog even aan e boord en gijt dan noar e gang. As e al bienoa de deur dichtdoan het, denkt e aan t deurtrekken, kan e mor beter niet vergeten… Hij heurt wat gestommel boven, gijt de trappen op en kiekt om t hoekje ien e grode sloapkoamer. Doar zit zien vraauw, op e raand van t bed, elbogen op e knibbels, kop ien e hannen, t hoar ien e ruden… “Woar is de brand?” Votdoadelk het Geert ien e goaten dat e niet perberen moet om grappeg te wezen. Met n ruk komt de kop van zien vrouw omhoog, ze kikt m vernietegend aan. “Woar zat jim doch aal die tied? Kirrels… as je ze neudeg hebben, bennen ze nargenswoar.. Bah!” “Ho, ho, k mos even n bosschop doen op t huuske, dat het zien tied neudeg. En hier ben k nou ja…” “Joa, nou t te loat is, nou huuft t niet meer. Aaltied t zulfde, aaltied achter de meet, k heb t allerbenauwdst had, man! k Heb t zwit nog veur e kop! Wat n oaventuur!” Geert knippert even met e ogen, schoert zien wenkbrauwen, kikt zien vrouw ongeleuveg aan. Ze voart vannijs uut, doet der nog n fikse schep bovenop. Noemt m n ongeleuvege Thomas, die vanzulf niet iens ien e goaten het dat der wel ies wat met zien vrouw gebeurd wezen kan. “Joa, mor…” “Joa, mor… Joa, mor… n Verstandeg woord komt der niet uut… Joa, mor…” Harmke snikt even, en veur alle wizzegheid nog mor ies. Met n stem woarien d’angst nog noatrilt, vertelt ze dat t niet veul scheeld haar of ze was der niet meer west… Harmke loat zuk met n dramoatische bewegen achterover op t kuzzen valen en stoart met ogen as theeschuddeltjes noar t plefon. Even kiekt ze schuun opzij ien e richting van Geert die niet hielemoal wiet wat e deraan het. Hij krabt mor ies achter t oor, kuggelt wat, pakt zien buusdoek. Dan vragt e: “Vermoord? Hier ien ons eigen huus, op e sloapkoamer? En wel wilde dat dan wel? Woar is dij…” Harmke swiept omhoog en hoalt weer die bliksemende uutkiek veur de dag. Ze priemt heur ogen ien dij van heur man, snikt nog n moal en perbeert dan heur verhoal te vertellen. Haarmke het gevuul veur dramatiek, hoe kun je Geert ok aans wat aan t verstand peutern… : ”Jim begript der ja hielendal niks van!” Ze zegt dat ze op e terugreis was van Nijziel noar Noordhörn, noar huus, binnendeur over d’Olle Weg, bij ‘De Gouden Leeuw’ laangs… Dat was de bedoeling temennent…Ien Nijziel woonde vroeger n over-, overtaande van heur grootvoaders overopoe, aan t begun van de Hoofdstroat, rechts, bij t wotter. n Groot, ollerwets huus met n hoge stoep en n deftege veurdeur met kleine roamkes en iezern spielen. En n deurklopper die je achter ien e tuun nog heuren, ok al bennen je oren op heur retour. t Huus is nou van n achternicht, die slechter lopt as dat ze revelt. Geert kan doar min tegen, mor Harmke trekt zuk der niks van aan. Ze gijt der ienmoal ien e week noar toe, n moaltje eten hènbrengen. Toen ze dizze reis net op t haalfscheid was, ien t open veld, kwammen der ienies vanachter n boske twij seldoaten op heur of, met van die laange stoaken, pieken met n schaarpe punt, en die punt staken ze veuruut.
Haarmke veraltereerde zuk sikkom dood! “wat n vrezelk gezicht haar die ene, brrr!!” Ze vertelt omstandeg dat die vrumde feguren begonnen te schruwen, mor dat ze der niks van begreep, t kon wel Spoans west hebben! Haarmke dacht dat t iets as ‘Bibo’ was, en “Verdugo’ … Nou, dat Bibo kon ze nog thuusbrengen, die feguren wollen wat te lezen hebben, mor dat ‘Verdugo’…. “t Zal wel n vluuk west hebben, zo zagen ze der wel uut! Ze kon der niet zo mor laangs, dat haar ze wel deur! “ Joa, mor…” “ Hol nou mor ies op met dat ‘joa, mor…’ dat wieten we nou wel. Haar mij mor holpen, mor nee e… Woar was mien man toen ik met e dood bedreigd wer? n Bosschop doen, op t huuske.. En doar stijt e nou! Geert, de Geweldege!” “Joa, mor… nou bist hier ja, op e sloapkoamer, en…” Haarmke loat m niet uutproaten. Met n trillende stem vertelt ze dat t niet veul scheeld haar, of ze haar t niet noavertellen kund. Die iene met die vliemscharpe piek, die zette heur dat ding op e borst en rrrtttsss, ien ién moal heur kleren kepot, van boven noar beneden… Ston ze doar hoast ien heur blootje, t was mor goed dat ze vanmörgen n schone BH uut e kast pakt haar… Ze kon niet aans as met beide hannen heur kleed en jas bij de polten vastholden… En toen begon die aandere ien heur rug te porren, ze mos mét noar t hoofdkwartier, ien e meulen van Noordhörn. Poeh, dat was n end ploetern deur de bragel… Kwammen ze doar ien t dörp, zag ze nog meer van dij kirrels rondsjouwen. Ien van die lu ston op wacht bij de deur, die hiel heur tegen. En toen begonnen ze met mekoar te smoezen en hup, deur open, gingen ze noar binnen. En zij mor aaldeur heur kleren steveg vastholden, de ienkiek was ja al onnuur… Even rondkieken was der ok niet bij… Ze zag wel dat der iene gevangen nomen was, ze docht even dat t Geert zien kammeroad Harm Proatjeboksem was…” “Haarm Wommels? Nee, dat kan niet, die zit ien…” … mor ze kon t niet niet goed zien, t was doar wat duuster. Toen ze t even beter zien wol, begon die iene met dat vrezelke gezicht votdoadelk te brullen, net zo’n ieselke beer ien e dierentuun… brrr! Ston doar n soort hoofdman, n admiroal of zukswat… “n Admiroal?”zegt Geert, “dat kan niet. Die heb je bij mien wieten allenneg mor op t wotter..” “Och man, wat kan mij dat nou schelen wat veur ien t was, veur mijn part kapteingeneroal-keuning… En vaal me niet konstant ien e rede! Och heden, wat n toestand…” En weer werden d’emoties Harmke even te machteg, zakdoek der vannijs bij. Ze waren weer tegen heur aan t proaten goan, hiel langzoam: “Ver….doe….go”.. Nou ja, wat “ver” is, dat konnen ze heur wel vroagen, dat wiet ze wel. Ze dee aans niks as hefteg knikken…. En toen dat “doe..” Toen dacht ze dat ze heúr bedoelen deden… Ze haar mor weer hefteg met e kop hènneweer bewogen… En toen ze “go” zeiden met n vroagende blik, nou, toen begreep ze dat as “goa der mor vandeur…” Ze haar zuk omdraaid en wol zo de meulen uut lopen, mor….. En weer was t even mis, kwamen der schiere troanen teveurschien, Geert pakde zien rooie buusdoek derbij, mor doar keek zien vrouw met ofgriezen noar. “Bah! Vot dermet!” “Joa mor, ik wil… Nou, dat der vandeur goan, dat was der niet bij west! Bliksemsnel ston die seldoat met zien piek tussen heur en de deur ien, en smereg kieken dat e dee, ongeleuflek. En toen zol e heur met zo’n laange speer deurboren en die aander die hiel heur vast bij heur kepotte jas… Ston ze ienies ien heur BH veur dij Spoanse aanvoerder, n dikke vette grijns op zien snoet, hij slikde zuk al om zien mond… En wat t slimste was? Der stonnen ienies aalmoal anere seldoaten om hèn en die haren aalmoal t zulfde gezicht as heur Geert…. Mor ze staken gien poot uut om heur te helpen! Nou, toen was ze me doar doch goan gilpen! Ze konnen heur wel ien Nijzielster schans heuren, wis en vast! En zij mor denken: Woarom helpt Geert mij nou niet, woarom doet e nou niks? Mor aal wel der kwam, gién Geert… Kirrels! ”En…?” “Nou, niks en…” Ze was wakker worden op heur Ikealedikant, kléddernat.. Wat n toestand! Dat dee heur denken aan dat verske van Wiea Buze: ‘Woar is de man…’ En woar is e? Op e WC….”
Geert zegt even niks meer, pakt n schone handdoek uut e kast en geft heur dij. Dan sloft e trappen of, schenkt n grode mok vol thee ien en gijt der met noar boven. Even oarzelt e, mor dan gijt e noast heur zitten, op e raand van t bed. Hij pakt heur haand, holdt heur de mok thee veur. Haarmke nemt n slok, kikt hom aan, leit heur kop op zien scholder.
n Vedde zwien oet Faarmsum, Wol wonen op stand in Woltersum. Op n nommerdag gong hai aan de loop, Mor wuir vongen en weg was zien hoop. Nou hangt hai bie n slachter in Loppersum
Ester haar aantaikenblok kloar. Der ston aal genog opmaggeld. Vraauw Stallinga begon. ‘Heur noam is Vera Reker. Ze waarkt hier al tieds tieden. En ze is ain van de besten dij wie hebben. Gedegen, goud veur de òldjes. n Gezellege collegoa. Ik wait niks vervelends over heur te zeggen. Ik wol dat ze aalmoal zo waren. Nou binnen de maisten dat ook wel, omreden dat we de hoogste veurwoarden stellen aan t personeel. Ze worden aalmoal screend en ze mouten van onbesproken gedrag wezen. En ze mouten hoogkwalificeerd wezen. Dit is nait zo mor n seniorenresort!!!’ Dat haar Dubbeldam aal laank schoten. Ze zaten hier op stoulen, dij haar op t buro bie heur de hoogste chef nog nait. Stallinga ston op en luip noar n kaast. Ze trok n loa open en hoalde der n blaauwe map oet. Ze legde de map deel veur Ester Edens. Dij dee hom open en keek op heur bloc. Ze muik n krabbeltje en sluig de map weer dicht. ‘De map gaait mit en dij krieg je zo snel as meugelk is weerom.’ Ester wilde gain weerwoord. Stallinga knikte. ‘Nog n keer mevraauw. Wat is er zo bizunder aan Vera Reker? Woarom mos ze dood? En woarom hier op t waark? Bedenk wat. Denk noa. Patienten, dij ontevreden waren over heur. Collegoa’s dij wrokkeg binnen op heur. Heur nekwaarvels binnen broken en we kinnen aannemen, dat dat nait kommen is omdat ze oetgleden of vaaln of wat den ook is. Veureerst goa ik der van oet, dat ze om t leven brocht is.’ Hai zweeg. Alles ston eefkes stil leek t wel. De vraauw tegenover hom, keek hom roadeloos aan. ‘Ik wait t nait. Ik wait t nait!’ Ze trok heur scholders op en begon te schraiwen. Ester keek noar heur collegoa en schudde wat mit kop. Dubbeldam haar gain idee woar dat nou weer over ging. ‘Mag ik van joe n liest mit noamen van elk dij hier waarkt? Volledege krachten, parttimers, wat nait aal. Van directie tot aan toenman. ‘Ach, Kootje het t nait doan, dat is ja zoon laive jong’, snifte Stallinga. ‘Nee, dat snap ik ook wel, mor bie wieze van spreken.’ ‘En wil ik ook groag n liest van bewoners zo as ze der nou wonen. En van gounent dij tot twij, drij joar leden oet tied kommen binnen.’ De vraauw nikkopte stom. ‘Der is veurvast ook n wachtliest veur dizze instellen, is nait?’ Weer nikkopte de vraauw, mor deur dit leste kwam ze weer wat bie. ‘Instellen, hou kom je der bie, Wie stellen de hoogste eisen……’ Dubbeldam ston op en wuifde heur woorden vot. Hai was hier kloar mit dizze juvver.
Hai ston bie de balie en keek noar t beeldschaarm. Ook hier was alles hekje perfekje. Potloden en aander schrieverij netjes in bakjes. n Tillefoon, dij votdoalek meerdere lienen haar. Wat papierderij in bakjes. Hier wuir e nait veul lozer van. Der lag n disc veur n mini-discspeulder middenmaank de paperclips en plakbaand. Hai dee de loa open onner t buroblad en zag niks bizunders. Achterin de loade lag n deusje. Doar haren ook disc’s in zeten veur zo’n discspeulder. Hai keek in t kastje links en keek in t kastje rechts. Papieren en nog ais papieren. Verbandtrommel, tillefoonbouken. n Bak mit sleudels. Hai tikte op t toetsenbred en t beeldschaarm sprong bie. Op t schaarm zag e de agenda. Hier en doar stonnen wat òfsproaken veur de dagdainst. Dokter zol om vieftien honderd uur bie meneer Braaksma wezen. Om zeuven uur was der n vergoadern van de bewoners mit kovvie en gebak. Dubbeldam draaide zuk om en keek links en rechts gaang in. Hier kon je joen leste doagen wel deurbrengen. t Zag der prachteg oet. Alles t duurste van duurste. In de gaang stonden chesterfield baanken. De gerdienen kosten n vermogen. Overaal zwoar parket op de vlouer. Der ging n deur open en n vraauw op leeftied stapte de gaang in. Ze druig n mantelpak en haar t hoar op zolder. Ze was zunder leeftied. Heur gezicht was hail licht opmoakt en de zunnebril dij in heur grieze hoar boven op kop stond, haar meer kost den Dubbeldam bedenken kon. Bliksem, docht Dubbeldam, ze is den wel op leeftied, mor ze het schiere bainen. Dit was vrouger n elegante, mooie vraauw west. Dat was ze nog, docht e der vot achteraan. Ze druig n golden ketten en aan heur vingers zat ook nog genog gold. Dubbeldam ston doar en keek noar heur. Ze luip op hom tou en ze knikte hoogverheven. ‘Dag jongeman’, zee ze mit n krachtege stem. Veur dat e der op verdocht was, was ze oet zicht verdwenen. Hai dee n voam noar t grode roam en zag dat ze in rode BMW stapte. Ze luit de motor eefkes goud gieren en reed weg ofdat ze aan de Tulpenralley mitdee.
Dubbeldam zat achter zien buro en keek noar muur. Hai keek noar n vlek en verbeeldde zuk dat t aigenlek n vlinder was. Ester Edens keek noar heur maggels. ‘Ik snap der niks van as t der op aankomt’, zee ze mit n daipe zucht. Ze keek noar t schaarm en begon dou as n gek te rabbeln op t toetsenbred. Dubbeldam keek van vlinder noar zien collegoa. Ze was mooi, vond e. Hai haar t dou indertied goud vergraimd mit heur. Domme kou, dat e was. Hai keek deur de personeelsliest van t golden kestailtje en wuir der nait veul wiezer van. Vera Reker waarkte der t laangst soamen mit Diena Stallinga en de directeur, dij nou in Vietnam was. ‘Is dat verdacht, dat aine in Vietnam zit?’ ‘Slim verdacht, docht ik zo. Ik denk dat wie onze doader hebben. Arresteren dij kerel. Het e n koale kop? Den votdoalek arresteren mit Diekstroa zien team van stoere macho’s!!!’ Ester keek nait aains op van t schaarm. Dubbeldam luip liest nog ais deur. t Zee hom aalmoal niks. Noamen waren in computer stopt en der was niks oetkommen. Elk dij waarkte bie de “Olderman State”, haar nog zulfs nait zunder licht reden in t duuster. Ester gaf n ram op n knop. Printer begon te rabbeln en ze bukte om t pepier op te pakken. Dubbeldam keek weer noar de vlinder, omreden dat e nait in de bloes kieken wol. Doar wuir e zenuwachteg van. Ester glimlachte en bekeek de liest. Dou dee ze hail vilain t ain noa leste knoopje van heur bloes weer vast. ‘Aalmoal ingenieur. Directeur. Piloot. Manager. Politicus. Wat nait aal. Aandailen of n bult geld in de knip. Niks op aan te maarken. Nederland mout groots wezen op dit soort minsen. Ze speulen tennis, bridgen wat of lopen achter n rollator. Gounent goan nog ais op n “cruise”. Aalmoal minsen woar dast n hekel aan hest.’ Dubbeldam vertrok gain spier. ‘Toch ligt der ain van de ‘hooggekwalificeerde medewerkers’ staindood in keuken. Nou doe weer.’ Ester haar der gain weerwoord op. ‘Wie lopen ze nog ais deur. Baaide liesten. En wie vroagen Vos, ofdat dij ook ais kieken wil. Dij woont hier aal zo laank in dizze streken, messchains wait hai road.’ n Uur loater waren ze der deur en gingen kovvie drinken. Ze waren gain spier opschoten en Vos konden ze nait vinden.
In “Duvekoater” (nummer 45, april 2010), dat prachtege blad van de Historische Verainen in Gemainte Scheemde (dat nou gain gemainte Scheemde meer is…), staait vannijs n biedroage van Jan Pieter Koers over ‘Nijssiesoord’. Der binnen belangwekkende archiefstokken opdoken oet olle gemainte Midwolle mit nijs over dij olle streek tussen Midwolle, Meerland en Winschoot. t Begun mit de’pioniers van 1820’ wordt schier beschreven, lu as Tiggelaar, Topelen, Oudekerk, bekende noamen, ook nou nog. Wonen deden z’in n soort ‘plaggenhutten’, hoesnummers wazzen der dou nog nait doar. Törfsteken was n belangrieke bezeghaid, seizoenswaark. Konnen lu doarnoa noar Vraislaand, was t heutied. Aarbaiders binnen der zulf nait slim riek van worden, t geld ging noar Vraise beleggers. Wil je meer waiten, mout je t verhoal zulf mor lezen. (Kiek aans ook mor even op www.historiescheemda.nl). Dou wie in 1953 noar de Niesoordloane verhoezen deden, wazzen we nog mit ons vaaiern: Pa, moeke, bruier Hemmo en ik. Mien olste bruier Henk was deure oet, mien zuster Gepke ook. Mos ook wel, wazzen ja mor drij sloapkoamers in dij nije hoezen, en n vliering van bordketon… Kwam mien opa ook nog bie ons in, was k mien koamertje kwiet, mos k bie ollu op grode sloapkoamer sloapen. Tot 1957, dou ‘opa Drijbörg’ oet tied kwam, 80 joar old. Het t goud volholden, mit zien boerenaarbaid van vrouger, en zien Bechterev-rogge…Kreeg k mien koamertje weerom, kon k begun moaken mit t volplakken van de muren en t plefon, mit foto’s van kerken en Conny Froboess…. Niesoordlaan 59, wat wait k doar nog van? En doar kommen ze, d’herinnerns, t wordt tied dat k de boudel ais beter organizaaier, mor ja, k heb ja nooit aan tiéd… Verhoalen over t hoes zulf en de toene (woarop onze hounderhok n stee kreeg en ik t verschil nait zag tussen jonge worrels en roet), over de noabers (Fokko Bamberg dij zo schaif op zien Kapteyn Mobylette zat…leren jaze aan…), t speulen op stroat, op voetbalveld, op t laand (dammen baauwen in sloten, wazzen boeren nait bliede mit).
Landjeknollen schoonvrieven en opkaauwen, net as zuringstengels; droaker oploaten, braifkes omhoog sturen bie boontjetaauw laangs… Juchtern mit jonges en wichter op stoppellaand maank hokken mit waaite en rogge, verstoppertje speulen, verkerentjederij…. Veur moeke n poar moal in weke vlèzzen melk hoalen ‘van de boer’, bie Lammert Koning, achter op t veen, woar nou t wotter van Blauwestad gobbelt. Hikhakkerij mit overbuurman Hemmo Tiggeloar over d’balen dij op zien laand schopt wörren, mit Lammert Diekhoes (mit wel je gain drokte kriegen konnen) over t vuurtje branden, dou pa en moeke op vezide wazzen… Zain hou katten jongen kregen, en waiten dat ze nait apmoal blieven konden, dat der gounent verzopen wuiren…. Kat dij bie Tuun in schure n nust moakt haar, doar jongen kreeg en dou in onze aigen schure opsloten zat, nait noar d’jongen toukon… Kwam ze loater doch nog aanslepen mit haalfdode jonkies… Lopens noar legere schoule, dou nog aan aner kaande van t dörp, sikkom bie t Midwolmer bos. En runnend weerom noar hoes, bakker Louwtje Nieuwenhuis was der voak net west, stoete was nog waarm. Dikke kappe derof, botter derop (nee gain roombotter…) en hup, noar t voetbalveld (en oetkieken dat Mans Loer je nait zag). En aaltied mor weer pebaaier k ‘orde in de chaos’ te kriegen, wil k mien onthold opschonen. Laauw loene, t blift oetkieken, je binnen zo de weg kwiet, net as dou, laank leden, in dat hail olle Nijssiesoord, van dij törfstekers…
As liesters denken dat n schovvel is bedould om wurms boven de grond te kriegen en hòltdoeven hikhakken om de aarfschaaiden te verleggen, as muskes mie de bonen boven groaven, de kikkers liggen te zunneboaden bie de viever en koaters jaauwsternd tegen de heeg aan miegen, heb ik mien twievels over t koopkontrakt
Hond dij mit n dik stuk vlaais ien bek moartil over laip, zaag zien aigen schaar ien t wotter van moar. Hai dochde dat t n aander hond was mit n stuk vlaais ien bek dat n moal zo groot was as zien aigen. Hai lait vlaais tou bek oet valen en besprong aander hond votdoadelk om hom meester te moaken van t dikkere stuk vlaais.
Zodounde verloor e baaident. Dat wat e pebaaierde te griepen verdween ien t wotter omreden t was mor n schaar. t Eerliekse stuk roakte hai kwiet omreden t dreef vot ien moar.
Onderwegens van en noar schoul fietsen mien kammeroadjes en ik aaid bie n vervalen old hoes laangs. t Gehail zigt ter roepseg en triesterg oet. Vaarf bladdert van kezienen, geuten en veurdeur. Muren binnen voalbroen. Pannen binnen hier en doar stokkend. Ain van grote zichten is sneuveld en der is n swaarte ploat veur spiekerd. Veurgevel zigt ter oet as kop van n ol piroat mit n lap veur ain van ogen en hier en doar n smartlap en n dèl ien verweerde gezicht. Soms is t krek of wie ol zeeschoemer kreunen heuren as wie der laangs fietsen. Zunder dat wie t maarken, fietsen wie den wat haarder. Of en tou vertelt ain van ons onder t veurbie fietsen n griezelg verhoal. Ien t ol hoes spoukt t staarvenswoar, moaken wie nkander wies.
n Zetje leden onnaaierde ain van kammeroadjes om ais om t hoes hìn te lopen en te kieken of wie der aargens ienkommen konden om oet te vigelaaiern of der doodstaarvenswoar spouken zitten. Elke dag hebben wie t ter over as wie der laangs fietsen, mor elke dag blift t doar bie. Ain het opins n bult hoeswaark; n aander mout voetbalen en n daarde mout noar joardag van zien opoe tou. Zulf zol k der best ais kieken willen, mor aiglieks bin k ook n beetje benaauwd. Dou pa guster vertellen dee dat t olle hoes over vattien doagen òfbroken worden zèl, omreden der worden doar nije appartementen baauwd, vuilde ik mie blied, mor ook n beetje n benaauwde hukker. k Wil der, loofk, ankommend week toch nog even kieken goan.
Smangs, as plietsieman Geert in de pervinsie dainst dee op motor, kwamt t veur dat e tegen kovvietied hail touvalleg in de buurt van Vlachtwedde was. Door woonde zien opa. Ook n Geert, woar of hai netuurlek noar vernuimd was. Opa woonde in n klaain boerderijtje. Kaande oet van Zèlng. Aiglieks huilt t midden tussen n boerderijtje en n aarbaiderswoning. Hail ainvoudeg. Achter in t hoes n poar zwienhokken en wieder noar veuren was n achterkoamertje mit n bedstee. Deur n gaange kwam je dan in de veurkoamer. Doar warren nog twij bedsteden. In t achterhoes was n kroane mit n geutstaine. Allain kold woater. En n oale toavel woar n gasstel op ston woar opa zien eten op kookde. Niks gain sanitair. Gain wc. Joa, zon holten geval mit n gat der in en mit n deksel der op. Um de zoviel tied wör de pudde doarunder leeg hoald. ‘De bere snieden’ nuimde opa dat. En gain douche. As e zuk wassen wol, nait te voak, dee e n kedel hait woater in n waskomme. Kinder, Geert zien olders, harren der al voak bie opa op aandrongen dat e dai olle kwinde vot dee. Zie wollen opa n nije woning tou mit meer comfort. Hai was ook ja al in de tachteg. Veural Geert zien moeke muik zuk der drok um. ‘En centroale verwaarming zol ook nait gek weden. Dai oale euliekaggel van joe vertraauw k veur gain cent. d’Haile boudel brandt joe nog ais of.’ Hier reageerde opa nait op. ‘Man’ zee opa dou, ‘wat willen joe toch. k Woon hier ja best. k Heb mien hounder woar of k elke dag noar umkieken mout. En op t kaampke laand hier achter t hoes heb k mien schoapen woar of k veul oardeghaid aan heb. Boetendes krieg k veul aanloop. Der komp elke dag wel aine veur n kop kovvie of n borrel. k Mout der nait aan denken um in t dörp te wonen mit veur t hoes n tegelpadje en achter t hoes ook. En wieder niks. Doar har opa netuurlek wel n punt. Dat har Geert zien moeke ook wel in de goaten. Mor zai har ook n punt. En dai goeide ze op toavel: ‘Mor ie hemmen gain douche. En dat gedou mit zon waskomme en dat groetjen mit n waskelabbe is ja niks. Nait dat joe stinken hor’ goeide ze der gaauw tussendeur, ‘mor t is toch n hail gedou. En as je n douche hemmen springen joe der gewoon elke dag even under.’
Hier har opa gain weerwoord op. Hai zee dat e ter non nait wieder over hemmen wol. Um en bie n haalf joar veurdat opa oeteindelk toch verhoezen zol, kwam Geert der op n mörgen aanzetten veur n kop kovvie. Want joa, in de kommende winter zol opa inderdoad tegen d’euliekaggel aan valen en zol hum d’haile boudel ofbranden. Hai zedde net zien motor achter t hoes op d stander dou opa d’achterdeur open dee. ‘Moi mien jong. Wat mooi ja dast der bist. Kovvie zeker?’ ‘Moi opa. Joa, ik doch joe hemmen de kovvie wel kloar.’ Geert trok eerst zien motorpak oet. Opa har t altied slim waarm in hoes. Bie t kovviedrinken vuil t Geert op dat opa hum wat guteg aankeek. Hai zat woaraargens op te bruien. Even loater kwam t hoge woord der oet. ‘Moust ais mitkommen. k Wil die wat zain loaten.’ Opa troonde hum mit noar t achterhoes. Hai luip noar ain van d’al joaren leegstoande zwienhokken. In d’houk ston, op n högte van n leutje twai meter, n oale gemeleren waskedel. Woar e òp ston was nait te zain. Doar zat noamelk n plestieken gerdiene um tou. ‘Wat vinst?’ ‘Wat ist?’ ‘Kiek mor.’ Geert trok t plestiek oet zied. n Holten stel- loage, woar de waskedel op ston, kwam te veurschien. Hai begreep der niks van. ‘Most beter kieken mien jong. Dan zugst dat t n douche is’. ‘Hou waarkt dat ding?’ was Geert zien reactie. ‘Hail makkelk. k Heb der eerst n poar goaten in haauwd dai ik mit n ploatje ofsloeten kìn. As k de kedel volgoeid heb mit waarm woater, goa k der in mien blode kont under stoan en trek k t ploatje vot. En dan goa k mie douchen. As de kedel leeg is dreug ik mie òf. Begripst’? Geert begreep t. Hai wol der geern bie weden as zien moeke dit te zain kreeg.
Bruierg en k haar n onbestemd gevuil. t Zol n waarme dag worden mit dunder en bliksem haar t nijs roupen. k Wol vot even noar maart. Nog even wat lekkere abbelsienen hoalen. Doar komen zag k datter meer zo docht haren. t Was al glad drok. Bie gruinteboer ston n vraauw mit n hoofddoukje dij heur n dikke woddermeloen kopen wol. k Mos even gnivveln en docht aan mien Oma. Dij raip dou haitied van ‘even n hoofddoukje op kop doun hur’, as t wat koller wer. En benoam mit wiend was zai oareg zuneg op heur permanentje. Ien ainen vil n braifke oet t knipke van dij vraauw en siddelde n endje wieder omdeel bie keesboer. Zai vernam der niks van. n Wat oldere man dij doar ston zette votdoadelk zien grode vout der bovenop en nikte ais noast hom noar n stevege vraauw. Ik heurde dat t wiedvot wat begon te rommeln ien lucht en zun was even vot. n Verbalderde man vuilde hou ain hom greep onner bie zien boksempiep en vout op tilde. k Pakte t braifke van tien euro en bedankte man. Zee dat hai doar goud aan doan haar din aans haren wie over maart runnen mouten achter n braifke van tien euro. Zien vraauw greep hom gramniedeg bie aarm en zai laipen vot. k Langde vraauw bie gruinteboer heur tien euro en zee: ’Shukran.’ Asjeblieft, ien heur moekes toal. Zai keek mie mit twij grode broene ogen aan en bedankte mie zaacht.
Was bliede om heur sinten en verboasd dat k tegen heur proaten dee ien heur aigen toal. Din zai kon goud hollands proaten. Ik zee heur dat k wat leerd haar dou ien t laand woar zai votkwam. En dat t mit handen en vouten oareg lukt. Zai dankte mie nog ais en zee dat heur man zat te wachten op n bankje veur bie t begun van maart. Dat Allah mie belonen zol en nuigde mie kovvie te drinken bie heur thoes. Dit mog k nait waaigern von ik. Mit heur man en mien abbelsienen laipen wie noar heur hoes. Bie achterdeur ien hoes stonnen apmoal schounen en k heb mienent der ook bie zet. k Zag baaid nkander aankieken. t Was noflek. Al was der ook n bult verdrait begreep k wel. Zai wazzen heur Allah dankboar en vrougen of ik dat mienent ook was. k Heb verteld, mit ale bewondern veur welk geleuf din ook, dat mien Allah achterbleven is ien t laand woar zai votkwamen. Dat ik grootbrocht bin ien t geleuf. Twij of drij moal noar kerk en noar n Christelke schoul. Mor dat wat ik ien heur laand mitmoakt en zain heb, nait paast bie mien geleuven. Dat ik doar voak nog ais van dreum of wakker van lig snaachts. En doar sums doagen last van hemmen kin. Mor t Dikke Bouk of hou t haiten mag ien n aander geleuf, dat ik dat n goud bouk vien. Allinneg dut t mie zeer hou minsen oordailen en veroordailen. Doar heur aigen oetleg aan geven. Zoas t heur paast en nait zoas ter staait. n Aander oetsloeten of òfsteuten. Omreden n aander geleuf, kleur, toal of laand woar of joe geboren binnen. Geboren worren ien aarmou, oorlog, honger of riekdom. Doar kinnen leutje potjes nait zulf veur kaizen as dij geboren worren. Mor dat ik bewondern haar veur baaid. En benoam dat zai zo dankboar wazzen. Dat ik doar even stil van wör. Zai wollen geern dat ik n moal voaker op kovvie kwam. Boeten zag k dat stroaten nat west wazzen van n vrizze bui regen. Dikste bruierghaid was over. Thoes komen wol vraauw waiten woar of k wel nait zeten haar. Zai haar kovvie mor deur geutstain smeten. Ik vroug heur of zai bie mie zitten kwam boeten. Ien zun, baaid mit n lekkere abbelsien. En of zai even luustern wol, din ik wol heur n verhoal vertellen. t Was n nofleke zummerse dag. Gewoon achter t hoes ien ons toentje. Gewoon, bedocht ik mie ?
De zunne flakkert deur t blad van boom en vaalt op grond as puzzelstukjes licht. Ik zit mit mien rug tegen zien dikke stam, n aander boom benìmt mie t zicht.
In dizze tegenwoordege tied mit jachteghaid bekommern mìnsen zich nait meer om netuur. t Gaait om hebben, kriegen en hoalen, mor oetaaindelk lopen ze tegen n muur.
Je huiven der nait ains zo wied veur vot, goa mor gewoon ais zitten onder n dikke boom. Kiek noar de speuling van de netuur om joe tou, dìn worden joen ogen muide en loom.
Mit joen ogen dicht en geluud van netuur Kiek je in joezulf zo daip as je kinnen. Je zellen zain dat as je goud kieken, vrede en geluk bie joezulf is te vinden.
Dus minsen, waark en geld is nait wat mout, verdroagzoamhaid en mitleven is woar t om draait. En as je vrede hebben mit joen aigen leven, Dìn heb je lang nait zoveul verdrait.
Ik zai hom zitten op baank veur t glas, de zunne schient op zien gezicht. Ik zai de gliekenis in t prefiel, haalf in de schare, verder in zaacht licht.
Dezulfde krullege kop mit hoar, de koeltjes in zien wangen. Dezulfde schoapachtege laag om zien mond en aalweg perbaaiern zien moeke te stangen.
t Is echt n zeun van zien pa, hai het precies dezulfde streken. Mor in zien borst klopt n golden haart en zien goud humeur is nait te breken.
Hulpvoardeghaid staait hoog in top en lekker eten komt der vot achteraan. Doarvan het hai zien waark dìn ook moakt, dat vindt hai mooi en doar komt op aan.
In mien gedachten haar ik hom op aarm al weer zo’n twijentwinteg joar leden. t Is ja ook vrezelk zo gaauw as dat gaait, mor as ik terugkiek dìn bin ik tevreden.
In Amsterdam, schreef Simon Carmiggelt ais in ain van zien stokjes, kinnen je allain leven as je over baargen geduld beschikken én……… berusten kinnen. Ik kin nog zo’n ploats woar dat zeker nait minder geldt, al ligt dij ploats ver bie oonze hoofdstad vandoan. Sodom is de noam, al staait dij noam nait zo op oonze landkoart. Is t in Amsterdam zo dat je deur ale drokte van t verkeer t neudege geduld opbrengen mouten en dat je berusten mouten in t veule lewaai dat dat mit zok mibrengt, in Sodom ligt dat op n aander vlak, noamelek in t oafwachten en voak t negetieve. Aaltied en overaal is t oafwachten: “Dat zellen wie nog ais bezain, of wie zellen t licht der nog ais over schienen loaten …..meneer”. t Negetieve is voak de achterdocht: “ t Zel wel weer ten koste goan van oons as mindere man…… meneer”. Of dat t verschil is tussen t Westen en t Noorden? Voak twievel ik, sums denk ik dat t woar is. Mor zo gaauw je n gevuil van aargenis over joe hìn kriegen, din is t nait meuglek woar din ook te wonen en te leven. Geduld en berusten…….dat binnen voak de steunders woarmit je t heufd boven wotter hollen kinnen. Mor…….der binnen grenzen; de moat is n keer vol en din is der mor ain oplözzen……….de stilte en de rust opzuiken. Vekaansies baiden doar n goie oetkomst; even ver weg en….. oafstand nemen. Veur miezulms is der ook zo’n plek in Sodom, noamelek t Rosarium.
Zoas n roos elk joar insnuid wordt en de nije oetlopers weer geweldig mooie bloumen geven, zo trek ik mie van tied tot tied even terug in t rozenpaark om de stilte en de rust op te zuiken, om din, voak mit nije gedachtenkronkels, mien bloumen nuim ik dat, der weer oet te kommen. Sums bot der hail spontoan wat oet, sums binnen doar wat kunstgrepen veur neudeg. Kunstgrepen dij oetvoerd worden deur de mensen dij je in t paark tegenkommen; deur heur meroakels dij ze oethoalen, of deur de vertelsels dij ze joe sums op n dainblad aanlaangen en din, din “gruien de mooiste rozen”. Mor wat der ook gebeurt; t is de rust en de stilte dij dizze bloumen tot grui en blui kommen loaten mouten. Zo ontstoan mien ver- hoaltjes, op n rusteg plekje woar ik even miezulms wezen kin. t Is din ook goud mis, as ‘ mien plekje in t paark’ , zoas ik dat nuim, in beslag nomen wordt. Zoas lest, dou der n flink oet de kloeten wozzen knuppel op ‘ mien plekje’ zat, een knoepert van n radio bie zok, woar n hels keboal oetkwam. Meziek nuimen ze dat, mor t dut mie meer denken aan Indioanen- of oerwoudgeluden. Der zit n bepoald ritme in, mor verder kin ik der niks van moaken. Doar gait mien rust en bezinnen, docht ik en der zat niks aans op as deurlopen. Achter n grode Rododendron bleef ik stoan en deur de takken heb ik dij knuppel aingoal strak aankeken en in miezulms zee ik aalweg: “goa weg…………..goa weg doe……….doe moutst doar weg………..!” n Soort Oosterse magie schient dat te wezen en dat mout waarken noar men zegt. t Duurde zeker n ketaier dou jong wat onrusteg wuir, mor vot goan…….? Ho mor ! Ik gong deur mit haardop wensen en……… noa nog n dikke vief menuten, ston hai op en…..luip de bosjes in ! Nait om mie mien plek te gunnen, nee…………..mor om zien bloas leeg te loaten lopen! Dit is dubbel miljeubedaarf……! Zee ik haardop in miezulms. Dou hai kloar was mit zien ontwottern, gong hai weer op ‘mien stee’ zitten. En ik……….ik mor weer wensen! t Duurde zeker nog tien menuten veur hai in t’ende kwam; de radio op scholder pootte en dou hail langsoam vot luip. Gelokkeg…..’mien plek’ was weer vrij en de rust was weerkeerd. Mor ook n “nije roos” zat in mien heufd. Pen het t even loater op pepier oettaikend en joe binnen der nou getuge van. Kiek……zokse rozen…………och as joe t zain willen……. Sodom staait der vol van !
Swaarde liester zits mie bovenop schosstain ja te hizzebizzen noar n aander vogeltje zo vrij
t Glansriek metoal van dien strak gefluit snidt mie dwaars deur t lief brengt mie n kloet veur haals alderdeegs wat van mystiek voart deur mie hin. Hou rij
en mit houveul sjars dustoe wa’s mos en maains die vogelvrij doe lees mien gedachten raks tot daip ien t kopke krenkt doe reers wat roar en aigennikkeg toch dat n minsk van vogelzang aingoal wat minselks denkt
Dien pazzipant pikjet wat ien t rond lustert wel akkroat noar bedoulen van dien toon mit kopke schuuns omhoog holdt e die ien t zicht
Hé doe! Kom as duurze hier op dizze schosstain en ik schiet die de baaide ogen dicht!
Bosschoppen doun is nait mien laifhebberij. Ik wait dat t gebeuren mout, want ja, der mout netuurlek wel wat eterij in hoes weden. En as t weer zo wied is, goa k ook altied mit. Mien vraauw pakt dan alles wat der neudeg is en legt t in t winkelwoagentje. Ik leg t op de baand bie de kassa, dou alles dan weer in tazzen, droag t noar d’auto, hoal bie hoes de tazzen weer tot d’auto oet en pak alles weer oet. Alles gaait zo as t gaait bie ons. As k ais n moal zölf n bosschop veur mien vraauw doun mout, is t n ander verhoal.
Zie schrift mie dan op n braifke wat of ik hoalen mot, wat of t kost en woar of t ligt. Mainsttied komt dat dan wel goud. Vleden weke ook. Ik mos noar de Albert Heijn. t Snijde en t was vrezelk kold. Mensen harren zuk aal dik aantrokken. Mien nije laange onderboksem vuilde lekker aan. k Har t braifke al oardeg nuver ofwaarkt, mor kon allenneg de soep nait vinden. Der luipen mie twij vraauwen veurbie. d’Aine, wat oller, druig n dikke laange jaze, har stevels aan en n bontmutse op. d’Ander, veul jonger, druig n strak, blaauw mantelpakje en har n poar mooie schounen mit hoge hakken aan. Zie har laank blond hoar en op heur jaske zat n golden noamploatje. k Har heur der nait eerder zain. Deur t Aholdblaauwe van heur klaaier doch ik dat ze meschain n soort gastvraauw in de supermaart was. Ik greep mien kans en sprak t jonge ding aan.
‘Waiten joe ook woar of de mosterdsoep ligt?’ Oet de högte zee ze: ‘Ik werk hier niet hoor! Ik ben stewardess’. ‘Oh…mor mit joen blaauw pakje liekt t anders net of joe hier heuren’. Zie keek mie vergrèld aan mit n poar hemelsblaauwe ogen. Non mout k zeggen, dat ze wel n soort stovven raimke um heur nekke har woar of je n sleudel aan hangen kìnnen. t Raimke was bedrukt mit de letters KLM. Mor goud, k heb zölf ook wel zo’n ding mit de noam van n bedrief der op, mor dat wil nait zeggen dat ik doar ook waark. k Vruig heur ook nog: ‘Mor waiten joe wel woar of de mosterdsoep ligt?’ Dat wus ze nait. Zee ze. Even loater zag k de vraauwlu mit zuk baaiden tot de winkel oetlopen. t Zal wel n mouder en n dochter west weden. Mouder trok heur kroage nog ais goud op. Dochter har gain kroage um op te trekken en luip hail dapper op heur hakjes de snij in. ‘Dai is binnen de körste keren KLM-blaauw van de kòlle’, gnivvelde k bie miezölf. t Leek mie gain mens veur n wollen bortstrok. Meschain gaf zo’n pakje wel n slim waarm gevuil. Mosterdsoep heb k zölf vonden.
Geluk, is as n zunnestroal Zo zuver, kloar en licht Dij deurbrekt op n graauwe dag Woarveur t duuster swicht Geluk, is ook n regenboog Mit aal zien bonte tinten Dij òfstekt tegen n zwaarde lucht As n poort van kleurge linten Geluk, binnen lamkes in t gruinlaand Laandjebloumen in t gras Proemebomen in volle blui Leutje eendjes in n plas Geluk, binnen vlinders in mien toen Muskes in de stroeken Dikke hommels op de bloumen Rozen, dij zuit roeken Geluk, binnen steerntjes in nacht En t licht van volle moan Geluk zai k in veule dingen As k doarveur open blief stoan !
Wie vertrokken van Trångsunds* pier op n klaaine kuststoomboot, genoamd Figaro, wat gain bot handzoame noam waas veur n schip oet ons aailaandkontraain.
t Schip waas nait bot vlöt, bevaleg, elegant of jenteg. Haildaal nait: t waas n lewaaieg schip, nait bot solide en n balderboksem zo as Joukahainen ien Kalevala**, en ondanks aal dat lewaai en gesis, ondanks n spaigelgladde zee, bokselde hai wieder mit n tamtaaiernde troaghaid.
t Waas n smoorhaite Augustusdag. Hemel zette n iesdern koepel om ons tou, zun gluide omdeel, zodat alles joe veur de ogen schitterde, én scheepsmotoren deden heur best om leven aan dek te brengen.
Ik perbaaierde, mit dizze omgeven veur d’ogen, om ien mien verbeeldens „t Spitsrouden lopen van Viborg“ te reconstrueren, de blouderge slag zo as e ien dij hoogdroavende, academische en Vergilioanse stijl deur Groaf Oxenstierna beschreven is, mor net as aandern lichtkaans aal veur mie aan, ervoarde ik dat waarkelkhaid en woarnemens ter stee moaken kinnen dat de vrije vlucht van verbeeldens belemmerd wordt. Ik haar allain nog mor tied had om mie dij grootse oetdrukken te binnen te bringen: „rotsen dij schepen ien vaal lopen laiten, bedekt mit heur wrakken en deur nkander schud deur heur dundern”, dou ik wakker wer oet mien dreumkederij deur „Blitz tausend Donnerwetter, wat duvel!“ Doar sprong mien sloapende pazzipant omhoog van zien latjesbaank, woar e zo vredeg en stil op legen haar, onder n grote, graauwe linnenparaplu. Veur mie ston n man van middelboare leeftied mit n korte nek, braide scholders, n gedrongen torso en korte bainen. Kop was hom haildaal rood van hettens en mit n geboar van wanhoop en gremiedeghaid veegde hai zien neus, of wiste hai hom t swait van zien gladde veurheufd. “Die verdammten Fliegen” zee e, as om hom te verontschuldegen, en hai mouk n stieve Duutse boegen.
Rest van de dag konden wie onmeugelk om nkanders gezelschop tou en om dij reden keken wie nkander mor ains stief aan. Man zat orreg min ien zien klaaier. Tempi passati stroalden òf van de noaden van zien lözze linnen jas en van zien verfrommelde broek, tempi passati van zien opgebloazen rood en slecht schoren gezicht. Veurtied mos ik dat gezicht ooit zain hemmen ien n fienere, beter oetgebaaitelde versie, zuverder van hoedskleur, mor woar en wanner? Ik begon n inventoares van rommelhok ien mien geheugen te moaken en zocht ien duusterste houken en hörns noar haalf vergeten en verswonnen herinnerens aan mien kienderjoaren; mor alles vergees. Ik ging op kaptaain aan, bie t ketelhoes laangs, doar zwaarte, glinhaite dampen, geur van raanzege eulie en stainkool oet omhoog dreven, as van moddergeisers van Ieslaand, om hom wat biezunderheden over mien pazzipant te vroagen. Vergees. Op trugweg kwam ik laangs n grote, versleten, deur motten aanvreten kovver van robbenvel. Op noamkoart las ik: F. v. Dravershausen Kaporien.
k Joa, doodstaarvenswoar, t waas hom, Fritz Nikolajevitsj von Dravershausen Kaporien. Mien god, wat waas e veranderd! Hai dij ooit n icoon van onverveerdhaid waas, hai dij zien Viborgdialect zo bedoard sprak, hai haar nou wat trugtrokkens over hom; n blik van verontschuldegen, dij vroug om tougevendhaid; wereld was nait oardeg veur hom west. Fritz, dij bespoddelke jong, polyglot, ain van de veule schoulkammeroaden woar de onstaarfelke woorden van Majoor Hartius op van toupazen waren: „ik ken ale toalen, tol’ko (mor) kin heur nait spreken”. Fritz waas t product van n aiwenlaang durende, mishottjede kruzing, n proeksel dij aal wat typisch, karakteristiek waas, elke veerdeghaid, elk begun aan groes haauwgen haar. n Mengsel van Duuts, Pools, Zweeds, Fins en Russisch bloud broesde hom deur d’oaders. Dat waas allinneg aal dudelk oet zien noam. Allain aan grinzen van olle cultuur- en machtskontraainen kinnen zukse noamen aantrovven worden, ontlaind aan verschillende toalen. Net as mit zien noam, waas zien toal bie nkander klebukseld oet verschaaiden toalen dij sproken werden laans kuststreek van de Oostzee en de Golf van Finland. Hai waas ain van de leste vertegenwoordegers van n mengtoal, dij bekend waas onder de noam van ViborgZweeds en beroemd ien t haile laand.
’Fritz, kins die mie nog herinnern?’ Fritz keek mie aan mit zien blouddeurlopen ogen, hai veegde zien veurhoofd òf mit n grote zieden buusdouk en zee langzoam: ‘Entschuldigen Sie.’ Ik vertelde hom mien noam. ‘Aha, nåh, doe bist! Tied leden dat wie nkander veur t lest tegenkommen binnen. Nåh, goud mit die? Woar koms vot? Woar gaais hin?’ vroug e, aal keek e wat zuneg bie dit touvaleg trevven. Ik beantwoordde zien vroagen en wie gingen bie nkander zitten en meneuverden Frits zien parasol wat om ons te beschaarmen tegen hettens van zun en t ketelhoes, terwiel, zo as voak bie zukse gelegenhaiden, wie proatten over olle tieden. Wie gingen aal ons jeugdvrunden bie laans en hillen herinnerns op aan tieden van vernuverns oet onze kienderjoaren. Twinneg, vieventwinneg joar veurtied waren wie nkander tegenkommen bie Majoor M. thoes en bie de hereboeren K. en B. Vieventwinneg, daareg joar veurtied haren wie mit ons baaid aan t visken en aan t voaren west en haren wie bafka en linna speuld. Kort en bondeg, wie bewoarden over en weer zulfde herinnerens aan onze kiender- en jeugdjoaren. Stoaregaan ontdeude Fritz, kreeg e meer proatjes en begon e te vertellen over wat of e deurmoakt haar. Hai sprak zien Duuts mit n vremd Russisch aksent en hai hil hom akkroat aan ale hoffelekhaidsoetdrukkens. Zien stem waas zwak en dun, en hou daip e ook begon, op t ind van zien zinnen kwam e hailtied op n hoge toon oet. Omdat e nou en din n Zweeds woord deur zien proat hin gooide, permeteerde ik mie hom te vertellen dat e zien Zweeds nog nait vergeten haar. Hai wer der rood van om kop en antwoordde mit n zucht. ’Schanegenoeg, schanegenoeg!’ ‘Woarom ”schane genog”, hou meer toalen ain sprekt, hou meer e ien reken is, zo as t gezegde gaait.’ ‘Es ist nicht wahr, das ist eine Lüge,’ begon e, zo haard dat zien stem dervan kroakte; en ien t hoogste falsetto steutjede hai vannais deur: ’Da-da-da; es ist nicht wahr.’ Ien zien gebroken toal begon e zien kiek op t toalvermogen oet te stukken. Zien toal waas net zo nondescript as zien aalgemaine veurkommen. Wat mekaaierde, waas ironie, humor, waarmte; t waas n kolle, gebroken toal zunder overtugen en pertaanzie, alewel hai nou prout over wat hom aal n hail zet kweld en ploagd haar. Wat e zee, zol-je as volgt soamenvatten kinnen.
Tr/Vysotsk /Vysotsk ångsund/Uuras/ VysotsIe kinnen mor ain toal leren. De rest kennen ie nait zo as t heurt. Ook aal ken-je grammoaticoa goud, ie binnen as n vaaierkantege pin ien n rond gat; ze zellen joen ziel nooit n levendege oetdrukkenswies worden. En dizze aine toal dij ie leren, zulfs dij mot ien joen kienderjoaren leerd worden, aans zellen ie nooit heur rondom smoak, heur fienste betaikensverschillen te pakken kriegen. n Verordern dat n laand twijtoaleg wezen mot, is maalmanswaark – n onmeugelkhaid. As der ain waas dij dit oet aigen ervoaren wis, din waas hai t wel; as der ain waas dij leden haar aan t gemis van n moudertoal, din waas hai t. Aal zien hoop waas vervlogen, hai haar t levent nait op n bordje had, en dit alles schreef e tou aan dij aine oorzoak; dit gemis van n moudertoal en dit tekortkommen allain waas daipste oorzoak.
Fritz zien veurolden waren van oorsprong oet de Baltische landen. Laang leden, ien tied van Zweedse permoters, haar zien femilie bie dat beroemde gilde heurd, t Zwaartheufd Bruierschop ien Tallinn. Tiedens 17de aiw haar n Draverhausen, Andrej Ivanovitsj, hom as handeloar ien Finse stad Villmanstrand registreren loaten, noar gebruuk zunder dat e ooit op dat stee west haar, zodat e om verschaaiden lokoale belastens en hevvens ien zien aigen Sint Petersburg touschaiten kon. As kiend waas Fritz aal aigen west mit de drij toalen van Viborg: Fins, Duuts en Russisch, n deupgeschenk van ain of aander kwoaie fee; en bovenop dit juk van kennes, mos e loater ook nog Zweeds leren. Aargens tussen zien tiende en twaalfde wer dizze babylonische toezeboudel nog vergroot deur n Fraanze bonne. Toesternust ien zien hazzens waas vervaast worden, en oet gebrek aan n systemoatische grammoaticoastudie (ien dij doagen lazen ze allain mor n Letiense syntaxis op schoul) wer t aal joaren minder. Hou groder e wer, hou meer t verlet om nije woorden. Ien dij etymologische wildernis, pakte hai t eerste t beste woord dat e ien muit kwam, en omdat e, noadat e zien ollu verloren haar, mainsttied bie femilie ien Viborg touhil, waas dizze wildernis vervast groot genog.
‘Eine Lüge is es. Waistoe houveul muite t mie kost het om t slechte Duuts te leren dat ik nou proat? t Het mie veul joaren van stried en waark kost. As n ol keerl heb ik t waark van n kiend haildaal opnijs doun monnen. Waistoe wat ik deurmoakt heb om te perbaaiern op en van schoul te kommen? En kins die veurstellen wat ik op schoul leden heb omwille van mien toal? Ik, de witte kraai, de rooie doef; elkenain keek en lusterde noar mie.’ ‘Nou ja, jonges binnen altied vraid. t Het gain zin om joe doar nog drok om te moaken.’ ‘Mor wichter, loater, dinkstoe dat dij genoadeger west waren?’ Ik kon t nait helpen dat ik even glimlaggen mos. Ik herinnerde mie de neerloagen ien zien jongesjoaren. ‘Herinnerstoe die Mari H…, dij traauwde mit dij Russische handelsman? Zai het mie t levent ien ielìn brocht.’ ‘Wat is der gebeurd din?’ ‘Vrags mie wat der gebeurd is?’ En hai begon mit t volgende verhoal. Om t ien zien aigen woorden te doun, zol ik hail nait kinnen. Ik zel t mit pemizzie zo goud meugelk noavertellen.
‘Goud! Herinners die dij twij mooie scheeraailandjes, de rotsachtege Neulasaailanden, doar zeeoarends heur jongen oetbrouden ien oestege sparren? Wie waren doar mit n hail smak, Misha, Dasha en Mari; o joa, doe waas der ja ook bie. Wie visten op forel aan zeeoever en op golden ruusvoorn ien dij ondaipe baai. Dat mot ien de joaren van 1850 west wezen. O, wat n dag, om nooit te vergeten! Kwarts ien t rode greniet schitterde ien zunschien as n miljoun steerns. Golven spoulden vris en vrij, n zeewiend mit zien staarke en zaachte aanroaken, aan horizont, n bos van masten en wimpels; dat waas Trångsund. – Ik bleef hailtied dicht bie Mari, hilp heur mit t oas en waas zo gedainsteg en traauw as n poedel. t Wer oavend, n prachtege zummeroavend. Wiend ging liggen, golven werden laif, zaacht. Moan kwam op as n baal en scheen omdeel over golven: n braid, geel zwad tussen lucht en onszulf. Ainden vlogen hoog aan hemel, haalzen rechtoet, op weg noar begrasde ienhammen. Tied om op hoes aan te goan.
Wie waren ien ons boot, allain op zee. Aander lu waren maans west om wied veur ons oet te kommen. Ze waren haildaal verswonnen ien n lichtluchtege violette dook dij boven t woater hing. Mari waas hail vertraauwelk, zaacht en vrundelk west. Nou of nooit, docht ik. Ik rustte op mien spoanen. Maria Karlovna fluusterde ik en stak mien haand oet noar heur. Ze gaf mie heur witte pootje. A! Jeugd, jeugd, prachtege tied! Wat n zegenrieke sensoatie trilt ter deur joe hin as ie deur zo’n zaacht en waarm haandje mit rozenrode vingertjes aanroakt worden! t Moanlicht vil op heur gezicht. Ik kon zain dat ze aans waas. Zai wachtte dudelk op n zeggen van mie; mor haals zat mie potdicht en t bloud broeste mie noar de kop. Wat mos ik zeggen, en ien wat veur toal? Zai sprak sikkom niks aans as Zweeds. Ien t lest zee ik: “Maria Karlovna, willen ie miene wief worden?” A! Ale beteuvern waas broken; zo as prinses dij oet heur bosdoeske wakker wer van n doetje, zo wer Maria wakker schud deur mien woorden. Ik kon dudelk ien t moanlicht zain hou n schaar van spot heur over t gezicht kroop. Ik draaide mie doalk van heur òf, mor lait n spoan ien t woater valen. Ik leunde oetzied om hom trug te kriegen.’ ‘Joa, ik herinner mie dat ter proat waas van n haile toustand.’ ‘Hai, as ik mor ain toal goud spreken kind haar, wat veur toal ook. As mien woorden der vrij oetstroomd waren, ongeremd as golven van zee. Mor nee, wat t daipst ien mien ziel zat, laag bezied as n mozzel ien zee. Over mien lippen wer t verhevendste belaggelk, fiene winken werden barokke, hoogdroavende, platte gedachten. Kins die mien toustand veurstellen, doar op zee mit heur en mit mor ain spoan. Wie mozzen wel om hulp roupen, en dat waas t ind van mien leutje laifdesverhoal.’
Fritz oogkuurde strak veur hom oet. ‘Och joa, zeg ik nou, ik heb heur zain bie heur leutje Russische broaskeders, mit heur holle wangen en grote tanden. Ik ben blied dat t oflaip zo as t goan is. Mor dareg joar leden waas t hail stoer te verduren. Zaacht, wit, aantrekkelk en rond as n stoetje. Geef tou dat t n stipdiggeltje waas!’ ‘Dat geef ik tou, ik wil zulfs tougeven da’s n fikse petatter van t löt kregen hes, mor allain ien laiden van barden speult jeugdege laifde dij reusachtege rol doar t haart joe van brekt. Vanwege de troanenrieke laiden van dizze dichterlieke knoapen het de nije generoatie hom verhaard. Der binnen hail veul aander dingen ien t levent muite weerd om achterheer te zitten.’ ‘Aal goud,’ antwoordde hai stoens, ‘perbaaierstoe mor te geloven dat t verleden nooit bestoan het, dat omkapte bomen begonnen binnen oet te botten en opnijs te bluien; zulf kin ik doar nait ien leuven. Ik kin die verzekern dat ik n minsk bin dij op ale Zeuven Zeeën schipbreuk leden het; en de oorzoak van aal mien ongeluk is t feit dat ik gain moudertoal heb.’ Hai rustte mit zien lelk geboetseerde kop op zien handen en gapte veur hom oet; en zo heurde ik de rest van zien noodlottege oaventuren aan.
Mit n baaid laipen wie deur n leutje dörpke op klaai. Mien zeun en ik. k Wol hom geern wat steeën zain loaten woar n verhoaltje aan vast zit. n Dörpke mit n loug, twij kerken stoef bie nkander en n kroug. Twij smederijen, twij gruinteboeren, twij bakkers, twij slachters en zo kon k nog wel even deurgoan. Ik haar wat oet te leggen. Zeun schudkopte mor wat en von dat minsen t dou nkander nait makkelk mouken. Nee, dörpen wazzen vrouger oareg verdaild. Ien goien en gonnent dij der nait bie heurden. Krekt van welke kaant je t ook mor bekeken. Zulfs op t kerkhof was t onnerschaaid te zain. Bie bejoardenhoeskes zat n ol boas boeten op n baank n dikke segoar te smoken ien zun. Hai trok ter flink aan zagen wie. ‘Moi,’ raip hai ienainen. ‘Komen ie ais hier, kin ik joe nait?’ Inderdoad, n ol boer woar k vrouger wel ais wat veur doan haar dou k zulf nog n dikke kwoajong was. Hai haar dudelk verlet van n proatje. ‘Joa,’ zee e , ‘doe hest toch voak n moal winteropslag veur mie rond brocht?’ Zeun keek mie ais aan din dij begreep ter niks van. Boer haar geliek. En k mos zeun even oetstukken wat of winteropslag was en hou dat voak ging.
Minsen bestelden vrouger zoveul mud eerabbels bie boer. Veur bie winterdag. En bie haarstdag werren dij, as boudel sorteerd was, bie minsen laangs brocht. Mainsttied mit peerd en woagen wied achteroet over klaailoanen tot stoef onner diek. Voak bie leutje aarbaidershoeskes. Vief mud, zeuven mud was sums niks, mainsttied nog veul meer. Din der wazzen n baarg kiender ien dij hoeskes. Sums wazzen zai wel mit zien vieftienen. En as t n beetje wol was der ook nog n opa of opoe bie ien hoes. Ik dee dat rondbringen mainsttied mit n ol knecht, en t mos haitied op n zodderdag. Eerste moal vergeet k nooit weer. Bie t eerste hoeske zee vraauw, dou wie eerabbels onner bedstee smeten haren, dat wie vast wel wat te drinken lusten. ‘Joa,’ zee ol knecht, ‘doar spijen wie nait ien.’ Schuddeldouk wer wat omgleerd ien n poar smoezelge kopkes en vlès kwam op toavel. Dat was veur mie even sloeken. Votdoadelk op vrouge mörn aal aan de jannever. Vlammen slougen mie oet. Wer vlöt vernijs ienschonken en ol knecht lait t hom zichtboar smoaken. Ik docht dit komt nait goud vandoag. Mor wie mozzen nog wieder en n beetje vrizze lucht dee goud. Ik kon zeun vertellen en boer knees der bie, dat eerabbelzakken aal zwoarder werren. En dat wie nog meer jannever kregen dij dag. Knecht zee n gegeven mement, dou hai mie n moal aankeken haar, dat hij stiekom mienent der wel bie opzoepen zol. Noatied docht hai dat ter voak n moal foezel bie zeten haar. t Wazzen laange doagen en weerom ien graauwduuster noar boerenploats zat ol knecht veur op woagen noast mie te sloapen. En ik mit n beroerde pokkel der noast. En t was mor goud dat t peerd wis woar of e laangs mos. Aans was t zeker voak nait goud komen. ‘Mooie tieden’,zee boer. ‘Woar hebben ie no joen winteropslag vandoan?’ Dat was even stoer oetstukken. Din boer De Boer of Albert Heijn kon hai nait.
Der wazzen twij bruiers dij nait mit en nait zunder mekoar konnen. Op n goie dag zee Co tegen Ad: ‘Waist wat, wie goan n wedstried doun. Wie kroepen baaide in n druppel wotter en wie kieken wel de staarkste is’. ‘Goud’, zee Ad, ‘moar dìn gaait t wel om n potje bier’. Noa n trainingskamp van n dag of vare zol t wezen. En ze haren t weer mit. Om haalf twije smiddags begon het dik te regen. Nait zuneg. Man, man, man wat n gobbe! Co tèlde òf: ‘Vuur, vlam,…… mars’, en bie mars sprongen ze op d’eerste de beste druppel dij tegen t roam van d’achterkoamer van heur hoes aan knapte.. De stried ging laange tied geliek op. Baaide kregen ze n rooie kop en baaide kregen ze kramp in heur spieren. Aan gestìn gain gebrek. Wel zol t winnen, wel kreeg de druppel in de macht?
Om negen minuten veur drije vuil de beslissen. Ad gaf zok onder grof verboal geweld – de gloeiende gvd’s knapten bie t glas omhoog- gewonnen. Co laggen en net wol hai voldoan achterover leunen, dou hai maarkte, dat toch nog aine staarker was as hom. Hou hai zok ook wurgde, hai kon de druppel nait aan t glas hoalen en t duurde den ook nait laank, of hai mos haildaal heer hoalen. Ze gleden mit heur drijen as op n glieboane noar beneden om op de vensterbaanke met n doave- rende klap in wel doezend druppeltjes oet mekoar te spatten. ‘Ziezo,’ zee Zwoarte Kracht, “Ze kinnen wel wat denken, moar der is moar aine de aller- staarkste. En zeker ast om n pilsje gaait. Hier mit dat bier!”
Oorlogstied ien Grunnen ligt al weer wied achter ons, mor herinnerns doaraan binnen mie aaltied bie bleven.
10 maai 1940 t Was n schiere veujoarsdag, dou mien moeke mie smörgens vroug wakker mouk om mie te vertellen, dat ons laand ien oorlog was mit Duutslaand. Mien zeuvenjoareg verstaand begreep nait wat dat betaikende en wat ons te wachten ston. Wie heurden dat Rötterdam bombardeerd was en dat onze soldoaten mit Duutsers aan t vechten waren. Dij oavend stonden der veul mìnsen boeten mit mekoar te proaten. Ien vèrte zagen we stofwolken van Duutse tanks en vrachtwoagens dij over olle stadsweg reden. Zo kwamen ze ook deur Taisn. Veul is mie nait meer biebleven van eerste oorlogsjoaren. k Wait nog wel, dat der n wichtje van twaalf joar bie ons wonen kwam. Heur hoes was bombardeerd ien begun van oorlog. Veul van dij kiender werren tiedelk onderbrocht bie aander volk deur t haile laand tot ze weer n stee haren om te wonen Ook kin ik mie nog herinnern dat eerste vlaigmesienen over begonnen te kommen. t Was nait wied tot Duutse grìns. Snachts ien bèr heurde ik eerst n zoemend geluud, dat aal mor dichterbie kwam. Dat wazen vlaigmesienen dij over ons hìn vlogen vanoet Engelaand op weg noar Duutslaand. t Klonk ons as meziek ien oren. As der teminnent nait schoten wer en Duutse joagers der achterheer gingen. Bart zien pa was hoofd van luchtbeschaarmen en ston mit aander manlu op wacht as der gevoar was, snachts mor ook wel overdag k Wait nog dat n vlaigtuug brandbommen valen lait. Mainsten villen ien t laand, mor ook gounent ien appelhof. Aander moal zaten w’ien keuken en ienainen heurden wie n dikke knal. Wie laiten ons votdoalek op vlouer valen. Haile hoes ston te schudden. Loater bleek, dat n vlaigtuug vief bommen valen loaten haar, dou n Duutse joager achter hom aan zat. Ain bom vil op weg, vlak veur t hoes van Oosterdiek. Aander dag zol doar n traauwerij wezen. De roamen waren kepot, mor glaswaark en staingoud dat al kloarston veur aander dag was nog hail. Twijde bom vil op hoes van Apol. Dij stonnen boeten en haren ter net over dat ze beter ien hoes goan konnen. Dou ze zok omdraaiden om dat te doun, was hoes weg en zagen ze allain n daip gat. Bèr van Apol zien bruier lag mit poten omhoog op bodem. Hai leefde nog wel, mor was zwoargewond. Dochtertje dij ze onder melkkaar vonden (hai was melkboer), was gewond. Aander dag hebben ze nog resten van vaaierjoareg zeuntje aan overkaant ien veld vonden. Drij bommen wazen op laand van verschillende boeren valen en haren gain schoade aanricht.
Ien tied (1943) was mien ainegste bruier, Jans, oet hoes goan. Hai was zeuventien joar en wer doarom oproupen veur de “Arbeidsdienst”. Mien olders en Jans besloten dat t beter was om onder te doeken. “Ondergrondse” het zörgd veur onderkommen en vaalse pepieren. Wie wozzen nait wat der van hom worden zol en wie haren ter stoer mit dou e vot ging. t Was eerste moal dat k mien pa schraiven zag. Kört doarop kwamen onderdoekers bie ons wonen, Wim en Anton. Dij wollen nait waarken veur de “Arbeitseinsatz”. Mannen van 19 tot 25 joar werren doarveur oproupen. Ien begun luipen Wim en Anton vrij rond. Pa haar n bakkerij en lutje krudenierswinkel. De jongkerels holpen hom ien bakkerij en brochten brood rond bie klanten. Anton het ook nog bie smid waarkt. Dat lag hom beter. Wie hebben ook nog even n daarde onderdoeker had, mor dij is nait laank bleven.
Der wazen gain Duutse soldoaten ien ons dörp. Wel n NSB-er. En ook twij dij zok bie “landwacht” aansloten haren. Dij gingen Duutsers helpen mit razzia”s om jeuden, onderdoekers en mìnsen van t verzet op te pakken. Soms kregen we n tip van “ondergrondse” dat ter n overvaal kommen zol. As wie n truck ien dörp rieden zagen, werren jongkerels woarschaauwd. Menneg moal gingen ze veld ien om zok te verbaargen. Soms gingen ze schoelen ien hutten dij doar stonden. Zie sluipen voak ien veld en ien n wottermeulen, woar ook rötten rondlaipen. En soms zaten ze op zolder van ol schoul.
t Kwam wel veur dat ze doar doagen achter mekoar blieven mozzen. Din brocht moeke heur soavends eten. Voak wer ik der ook op oetstuurd om ze te vinden en te vertèllen dat t weer vaaileg was. Aan n klaain wichtje wer nait zo veul aandacht schonken as ze bie touvaal soldoaten tegen kwam. t Was aaltied weer spannend of t wel goud kommen zol. t Wazen ja ook jonges van nog mor n joar of negentien Wie konnen ook nog wel es lagen.. Zo was der weer es n woarschaauwen. Ain van de onderdoekers greep n jas, keek der noar, smeet m dou weer weg en mouk dat e vot kwam. De twijde keek der ook noar, mor lait hom ook weer valen. Dou pakte daarde (Dirk) hom op en runde der mit vot, pebaaierde hom aan te trekken, mor dat lokte nait……..t Was n striepkoren boksem.
Van mien bruier haren wie hailtied niks heurd. Wie wozzen dat e eerst bie n bakker in Andiek was. Loater is e doar weer weggoan om n aander stee te zuiken, mor wie wozzen nait woar e zat. t Was of der gain ìnd aan d’oorlog kwam. Mor dou kwam invoasie ien Normandië. Wie kregen weer hoop. Onze vrunden aan aander kaant van zee en oceoan haren ons nait vergeten. Wie luusterden stiekem noar radio.en dochten dat wie meschain over n poar weken of moanden wel vrij wezen zollen. Mor t gebeurde nait. t Slimste mos nog kommen. t Wer n kolle, laange winter. Veul mìnsen haren hoast niks te eten en gingen dood van honger. Eten was al n poar joar op de bon.. Zölf kwamen wie niks te kört vanwege de bakkerij Soavends zaten we bie n eulielichtje, omreden stroom betuun was. Bie Bart thoes zaten ze omstebeurt op fiets om stroom op te wekken.
Ain veurvaal het grode indruk op mie moakt. k Zel t nooit weer vergeten. t Was d’oavend van 7 dezember 1944 en t laip tegen n uur of negen, haalf tien. Moeke, pa, Wim en Anton zaten ien keuken. Ik lag al ien bèr, n bedstee ien veurkoamer. De muur van bedstee was noast pad dat noar winkel ging. Ien ainen wer ik wakker van haarde voutstappen en lewaai. k Schrok doar wel slim van, want noa acht uur soavends mog der gain mìns meer boeten wezen. Der wer reerd en haard op deur bonsd. Mien haart klopte mie ien keel en ik kroop daip onder dekens, stief van schrik. Eerst wos ik nait wat t was, mor ons hoes was omsingeld deur mannen van de “landwacht”. Zie wazen kommen om n overvaal te doun ien ons hoes, n razzia.
Van zokse aainzaalms kin je ja wel n haartverzakken kriegen!
Joa, dat kin, denk ik…. mor je kenn n der ook positief over denken!
Willem van Hanegem: -nee, nait Johan!- het bedocht, dat elk noadail zien veurdail het.
Ook ik heb de oetzenden zain, woarin Emma Wortelboer (familie van de pillendraaier oet Pekel?) dat zee.
Doar hest weer zo n t.v-ster, dei t zo goud wait! zee k roazend.
Mor nou, n poar weke loater, ben k der wel gelokkeg mit!
Loat ze mor mooi blieven, woar ze zitten, zee k vanmiddag tegen moeke. Je mouten der toch nait an denken, dat zok volk hier heer komt!
En boomdien, as wie hier aal dat kak kriegen, hou drok kin t den wel nait worden? n Bult theorie-intelligentie, woaras wie niks mit kenn n, toch?
k Mout der nait aan denken!
Mor zo n oetdrokken van n ,dame’ is wel schoamachteg! Der wordt over dat lichoamsdail proat of t n kankergezwel is!
Nou, wie waiten t wel aans! Nait den?
Ook bie aander zenders en programma s word der regelmoateg smeten mit seks. En dat hait den n goud programma!
Zai verzaiken de toal en t moreel, en dat mag. Dat heur programma ,Talkshow’ hait is weer zowat.
t Is ja gewoon n proatprogramma! In t A.B.N. vanzulfs praatprogramma! En…… wat wodt doar den beproat?
Elk het t over de aander, dei t zo slecht dut! Bah!
Bie Eva lestdoags zat de veurzitter van LTO in heur programma, soamen mit Caroline van der Plas….
t Ging over t klappen van n akkoord tussen t kabnet en de boeren.
Hail slauw opsteld, mor gain zekerhaid noa t akoord! Baide aanwezegen legden -volgens mie- hoarfien oet woarom zai nait ,mitgoan’ konden.
Tot wel drei moal! Mor Eva en TV-profeet Fleur Bremer konden t mor nait begriepen! (Gain Boeren verstand?)
Nogal boazeg wuir der op reagaard: Als het niet meer wil, dan zoek je toch een andere baan? en
Nu laten jullie de boel klappen….. schiet je weer niets mee op! Wat willen jullie dan wel? Caroline en collega woll n t nog wel n moal perbaarn,
mor t haar gain zin! Tegen zoveul ,intelligentie’ was nait te proaten! Geliek haarn ze!
Wat ik tegen moeke zee, noa t oafsloeten von k zulf nait mooi mor mos k eem kwiet: ,Kutwiem’!!
Mor zai waiten nait beter. Vandoage de dag spij n op t Noorden en aal mor denken, loat ze verrekken Beemschoa/Ter Oapel en….. en…..!
En nooit heurt van dei ,Hollanders’ dei in oorlogstied heur vreterij geern op n ol fietse zo n tweihonderd kilometer van hoes in t Noorden hoalden omdat
ze aans niks meer vraten as bloumboll n en aander rommel, te gek om hier te benuimen!!!
Dou nait zo wied vot op fietse of lopend, as nou mit d auto!
Caroline zelt nait makkelk ktiegen, mor zai blift wel mien hoop! En hoop dut leem! Vandoar…..
Der is aaid stilleghaid as ien kerk op n deurdeweekse dag. Ook nou as k laangs t smaal fietspadje, even voart moakend, helgen van t holten tiltje op fiets. Wottervogels swiegen votdoadelk as dij mie gewoar worden. k Stop op t vlakke dail, midden boven t moar, bie plaank doar n stukje oet verswonnen is geliek n rötte koes. Kiek om mie tou en zai van mie vot swimmende ainden en wotterpiekjes. As n verkenner oet t leger loat ik mien blik rondwoaren over wiede omgeven. Over t wotter liek onder mie. Levensoader oet vrouger tied en nou trug brocht tot òfwottern, vis- en wottervogelverblief en voarweg veur n aindoadege tourist ien n kano. Peddeloar loat t raanke bootje over t moar zigzaggen geliek n joagende snouk onder wotter hinneweer schait. n Ainzoame viskerman, doeknekt as n raaiger ien onderwaal, aargert hom onverzains aan wottertourist, mor blift noar dobber loeren. Den woart mien blik over gruine, hier en doar n beetje glooiende velden vol schoapen en heukels. Ien klaaine legertjes lopen dij te groazen as of heur levent ter van of hangt en zai nog ain moal goud vreten eer ze stried iengoan.
Lekkere roek van nijskes maaid gras, aanlangd deur n poestje zummerwind, dringt mien neusgoaten ien. Dij komt van n veld even wiederop vandoan doar gain legertje vee marcheert. Doar liggen swoaden gras te dreugen geliek riegen platte zaarken op n stadse begroafploats. Nog wieder vot, ien verte, liggen olle boerenploatsen, plat en braid ien t wiedse landschop, krek of ze der hìn kwakt binnen oet lucht wied der boven. Bie t aine nijmoodse veebedrief liekt t krek aansom. t Is net of dij, triesterg en koal as n molbult, vanoet grond omhoog drukt is. Hail wied vot, rondom mie tou, torentjes van n haandvol kerkjes; vermoanende vingers ien t Grunningerlaand. Dij waren vervast te klaain den woarschaauwens hielpen nait genog en bewoakers van t geleuf worden nou zölf bewoakt deur monementendainst. En ook vergroetjen van t landschop konden dij nait tegenhollen. n Rieg hoge stoalen masten – mit koabels, dij as n feestslinger deur t landschop ophongen binnen – overvleugelt aal t overge. Veuroetgang is nait te stoppen. Der wordt over proaten doan dat ter eerdoags vannijs zo’n guirlande bie komt. Ook zol der nog ain – n koabelstroat nuimen politici dij – onder grond deur kommen. t Wordt ter nait mooier op hier bie t Holten Waigje achter ien maiden, mor nou t is nog aaid n oase van rust. t Is en blift mien laifste stee.
