Geert Moatjes zit met e hannen ien t hoar! Nou ja, hij het zien hannen op e toavel liggen, mor ien zien kop is t n drukte van belang. Veur hem op e toavel ligt n stoapeltje Kerst- en Nijjoarskoarten, van e HEMA ducht m, of van t Tuunsentrum, doar bennen ze ok niet zo priezeg. t Adresboekje leit dernoast, met n pen die Geert n moal kregen het van Melis, veur ‘bewezen diensten’. Harmke, Geert zien vrouw, het doar ok n blad pepier bij deponeerd, doar moet e de noamen op zetten van de lu, woar e n koart veur schreven het. Dan kommen der ja gien dubbele bij die lu ien e postbus, dat is ok ja niet de bedoeling. Geert het ien tied al drie koarten schreven en de noamen met zien wat trillerg, mor wel dudelk haandschrift op t Harmkepepier zet. En nou het e pauze en zit e ien gedachten verzonken, met e hannen op toavel, mor ok ien t hoar. Hij zigt die hiele koartjesschrieverij niet meer zitten, hij begunt der zelfs n hekel aan te kriegen. “Woarom moet hij dit ok doen, woarom doet ze dat zulf niet?” Met ‘ze’ bedoelt Geert zien vrouw Harmke. Ze wiet ja dat hij laang niet zo “schoon” schrift as zijzulf, zij haar vroeger n dikke acht op dat schrieven, hij n hiel moager zesje. En wat heb je deraan aan aal die schrieverij? Allenneg mor die TNT- boazen op t spek binden, en je wieten niet iens of de koarten dit joar wel ien e brievenbuzzen stopt worden deur die postbodes met die stupide oranje kleur op heur kleren. (Doar haar e ok al hikhakkerij over had, met Harmke: “Geert, dat bennen gien postbodes meer, dat bennen postbestellers, goa nou ok es met dien tied met!”) Postbestellers…. Joa, dizze post haren ze wis en vast bij Harmke besteld en hij kon der zuk op uutleven… Wat was de volgende ok al weer? O ja, de familie Drent-Drenth, das ien koart veur vief personen. Nog mor goed ok dat e niet veur aal die vief Drenten ofzunderlieke koarten schrieven huft, net of e therapeutisch bezeg is ien dizze witte decembermoand. En doe der mor denken om, strakkies komt Harmke thuus en krigt hij de boodschap: “Och Geert, wil jim dizze koarten even op e bus doen?” Of: “Och Geert, ik heb gien specioale zegels meer, kan jim niet even op e olle fiets noar Zuudhörn jakkern?” Wel de slemiel is ien dit verhoal, dat is wel dudelk! Geert kiekt even op e klok aan e muur, nog gien twaalf uur, zit vandoag ok gien bewegen ien, ien die wiezers. De tied wil mor niet om…. Hij stìnt mor es goed en bölkt zo haard dat de buren hem wel heuren kunnen. Zo, dat lucht op. Geert pakt zien Parker op en knipt wat met e drukknop, Harmke is der nou ja doch niet…. “Woarom sturen ze eigelks koarten noar lu die hier nog gien vief huzen vandoan ien e zulfde stroat wonen? Wat is dat veur ‘verwording’? Komt Harmke dammeet thuus en zegt ze: “Jim het de buren doch niet vergeten, hè!!!” En kan hij zo doadelk de klompen aantrekken en zien leven woagen op die glibberge onnergrond om die koartjes ien e buzzen te proppen. En dan komt e vanzulf ien van die Drenten tegen en die wil wel n proatje moaken, mor ja, doar het hij gien tied veur, hij moet as n beunhoas ien e benen om die stomme….. En wat moet e dan tegen die Drent zeggen? “Moi Drent, mooi dat k je zie, mor k heb even gien tied, ik moet noamelk n nijjoarskoart bij jim ien e greune brievenbus vallen loaten….” Geert heurt ien e gang n bult lewaai, der rommelt hiel wat op e deurmat. Geert pakt zuk op en sloft noar de veurdeur. O, hij zigt t al, doar bennen hiel wat koarten bij. Op t moment dat e de stoapel post oppakken wil en zuk even n steuntje verschaft aan e veurdeur, heurt e dat de deurkruk wordt omdraaid, de deur gijt open. Gelukkeg kan Geert zuk nog net stoande holden, Harmke kiekt m aan met n poar ogen die zeggen: “Het jim bij de jeneverfles zeten?” Zien vrouw komt gauw de gang ien en smakt de deur dicht, Geert het net op tied zien vingers terugtrokken van de deurposten. “Moatjes, wat is t verdold kold! Gijt jim temet even noar Zuudhörn om nog wat biezundere zegels op te hoalen? Ze bennen op en buurvrouw is der ok deur. En dan kun je doarnoa nog wel even die koarten hier ien Noordhörn bezörgen, dat spoart n TNT-besteller uut… En jim het de buren doch niet vergeten, hè!!!”
t Hoge Laand, veul bezongen – veul beriemd zie zeggen, dat joe doar nog zain kennen woar de locht de grond aanroakt mit de zee en diek en t Wad – wat? – joa t Wad Delfziel en Daam en t begun van t Paiterpad woar t groan nog op akker bloakt.
MIEN grode laifde om te bezingen of te beriemen of te bedichten doarveur mout ik MIEN Pronkjewail uutlichten: Veendam – Veendam mit golden raand nait bedaild mit zee of diek in Veendam vuil ik mie thuus – vuil ik mie riek
Gain Hogelaandster zeewind deur mien hoaren nait op diek, over t grode wotter stoaren mor wie hebben t Ooster- en Westerdaip t schiere Borgerswoldster paark en meren kinderboerenspul mit kukens, springgoud en paauwenveren.
Ik stap nou stief deur – deur t op de grond valen bloaderdak en hoazeneuten en tamme kestanjes roapen in heur bont en kleureg broen haarstpak t wotter van ons Borgerswolderster meer broest ook wel op n holbol winterdag doar ken ik ook in zunne vlaigerg daanzen stoaren in slichte haarstregen mit n troan of n laag
Hier in Veendam heb ik mien vaaileg tuunhekkie mien dörp van hunneg en melk mit n waarm thuus en n welkom veur elk mien allemachiesvertraauwd plekkie
Ik heur, net as ain van de redacteuren van dit wereldwiedewebkraantje, tot de generoatie dij aanduud wordt als “babyboomers”. Nou bin ik ain van de eersten, geboren vlak noa de oorlog in juni vievenvatteg en in tied mag ik “van Drees trekken” zoas AOW eerst nuimd wer. Nou was ik al n zetje in de VUT, dus wennen aan ”t niks meer te mouten en alles te maggen” was makkelk zat. As je older worden din kommen ook de herinnerns aan de joaren van joen jeugd weer terogge. De jongens van “Queen” hebben dat zo wondermooi vertolkt in heur laid “These are the days of our lives” (Dat binnen de doagen van ons leven).
Sometimes I get the feelin’ I was back in the old days – long ago When we were kids when we were young Thing seemed so perfect – you know The days were endless, we were crazy, we were young The sun was always shinin’, we just lived for fun Sometimes it seems like lately, I just don’t know The rest of my life’ s been just a show
Those were the days of our lives The bad things in life were so few Those days are all gone now but one thing is true When I look and I find I still love you
Ik mos aan dit mooie nummer van Queen denken dou ik dizze week n olle dörpsfilm van Midwolle oet t begun van de viefteger joaren aan t bekieken was . Wat leek t leven dou simpel. As kinder wazzen wie te zain bie t lol trappen op t schoulplaain. Wichter huppeln in n kringe in t rond, jonken wazzen bezeg mit t dou bie ons populaire “streepke-streep”. t Ging der wild omheer, mor dat heurt bie kwoajonken. Joa, veur ons kinder was t leven simpel, lopens of op fietse noar schoule, gain drok verkeer bie de weg, gain hoeswaark, gain mobieltjes, gain computers. Nait overblieven op schoule, mor tussen middag terogge noar Moeke, dij as t aaid kon waarm eten op toavel haar. Of aans broodeten en din weer terogge noar schoule, van haalf twije tot haalf vare. En din zat Moeke op joe te wachten mit n snee stoete. Mit geel suker, jam of stroop. Din mog je speulen. Boeten as t mooi weer was, binnen as t regende of störmde. En as joen Pa haile dag waarkt haar, din kwam soavends eerappels-mit-gruinte-en-vlees op toavel. Of stamppot. Mous, broene bonen, zuurkool mit n swienhakje, dreuge bonen mit spek. Film begunt mit de leden van de Sociëteit De Harmonie mit de doames dij wel ais even heuren loaten willen hou mooi ze zingen kinnen. d’Ain noa d’aander kommen ze bie Hotel van Eerden deure oet en stellen zok op aan Muntengoa’s Loane (Homerilaan). Nou in twijdoezendtiene binnen t aalmoal “mensen van voorbij” oet t gedicht van Hanna Lam:
De mensen van voorbii, zij blijven met ons leven. De mensen van voorbij, ze zijn met ons verweven in liefde, in verhalen, die wij zo graag herhalen.
Wie, de babyboomers oet vievenvatteg en wat loater, kinnen ze aalmoal nog wel. De manlu en vraauwlu dij t dörp in dij noaoorlogse joaren veur ons n gezicht gavven. Van Eerden, hotelholder, de loatere gemaintesiktoares Kampstra, directeur van Boerenlainbaanke Garrelt van Delden, Chauffeur bie gemaaintewaarken Oabel Kruzengoa, goa zo moar deur. Even loater gaait der n deure van n kleuterschoule open. Kleutertjes stromen noar boeten om te speulen. Ook de grotere kinder van de Chr. Nat. School maggen heur schoulplaain op. Midwolle is n verdaild dörp, van oldsher. Verdaild in vrij- en rechtzinnige Hervormden, in Gereformeerden en Christelijk Gereformeerden. De christelken onder de inwoners hebben noa de schoulhervorming van 1920 n aigen schoule opricht. De olle schoule, vrouger van Hervormde Kerke wer overnomen deur gemainte en wer n Openboare Schoule. Benoam de vrijzinnege boeren steunen de openboare schoule en richten din ook n verainen veur openboar onderwies op. Schoule is veur elkenain, ook veur ongeleuvegen, moar veur geleuvegen dij nait noar CNS willen, komt domie wel elke weke godsdienstonderwies geven. Op schoule begunt dus de verdailen pas goud. Joen Hervormde of Gereformeerde vriendje oet de buurt woar je aaltied mit speulen konnen, zulfs op zundag noa de kerke, ging noar dij aandere schoule. Woar ze elke mörgen bidden mozzen, zo vertelde t vriendje mie. Aans kwammen ze loater nait in de hemel. En ze zongen der ook aander verskes as wie leerden op schoule. Meer over wat er langs de wolken roest in ploats van wat op de poaden en de loanen broest. Jezus kwam doar elke dag langs en bie ons op schoule moar ainmoal in de weke. Ik kon der gain verschil in zain, mien kammeroad was mien kammeroad, din moar noa schoultied.
Ook al heb ik nait op christelke schoule zeten, toch kommen der op t christelke schoulplaain bekende gezichten veurbie. Zoas dizze jong mit sproeten. Swier Drenth van Kikkerpolder. Hai is al nait meer bie ons, kört leden oet tied kommen. Meesters van de Christelke Schoule binnen oardeg sportief, bokspringen gaait heur best of. Nee, d’ondrwiezers van de OLS woar de filmers even loater aanlangen, woagen zok nait aan zokse fratsen. En din zai ik veul meer bekende gezichten. Mien leeftiedsgenoten, oldere kinder dij nog in d’oorlog geboren binnen. Kinder bie mie oet de buurte. Jan Blaauw dij ook wat mit dit webkraantje het, Siena van der Wal, n achternichtje, mien scheuvelrivoal Lenus Pluum en kiek, ook Annie Tolk, dij ook al nait meer onder ons is. Want zoveul tied ligt der al achter ons, dat der al gounent van ons leeftied oet tied kommen binnen. Ik denk din ook aan Henkie Joager dij al hail jong deur n brommerongeluk t leven verloren het. Dij niks mitmoakt het wat wie loater mitmoakt hebben, verliefd, verloofd, traauwd, schaiden, kinder en klaainkinder. Zo is t leven ook. Dood heurt derbie. Aine krigt hoast gain kaans om te leven, n aander mout eerst alles in t leven mitmoaken, veur e tonen oetsteken kin.
Noa de filmerij van de schoulkinder begunnen de cineasten veuraan in t dörp te filmen. Gruinteboer Hassing is net op pad en boer De Groot en de vraauw op houk van Hoofdweg en Laange Zuudwenden binnen in t aanleg aan t voetballen. Even wiederop asfalteren gemaintewaarkluu onder aanvoeren van Oabeltje Kruzengoa n stok van Kikkerpolder, bie de gemainte bekend als “Zuiderweg”. De gemainte Midwolle mit zien dik vaaierdoezend inwoners kon dat dou nog aalmoal zulf behappen. Even wiederop kommen mien Pa en Moe in t beeld. Nou, ja, koppen steken net boven onderkaante van t schaarm oet. Ik mout der noast stoan, moar de cameraman hold zien camera te hoog. Wel vol in beeld t grote rekloamebord op ons mure van “Van Nelle voor Koffie en Thee”.
Dou al rekloame op t witte douk. Wie hebben t grote gemeleren bord loater weggooid. Bie t ol iezer. Soamen mit wat aandere rekloameborden. Van Douwe Egberts en Theodorus Niemeijer. Dou wazzen ze niks weerd, nou zol je der goldgeld veur kriegen kinnen.
Op Kenoalweg binnen wat aarbaaiders n sleuve aan t groaven. Opzichter staait derbie en kikt dernoar. t Is veur wotterlaaiden ducht mie, dij noar n hoes achteraan Kenoalweg legd worden mout. De filmers rieden verder deur t dörp. Bekende gezichten kom je tegen. k Wil ze nait aalmoal bie noam nuimen, mor om Fokke Duut kom ik nait hìn. Bie mooi weer zat e op n bankje veur t hoes en zwaaide mit zien stok noar elkenaine dij hom ook groutte. Ook vrouw Duut let zok zain.
Verderop hoofdmeester van ons schoule mit zien vraauw en zeun. Boer HermansDiekstroa bie de boerderij. Ze filmen waarklu in klokkengaiterij van Van Bergen. En n bekende aannemer is bezeg mit t opknappen van n aarbaaidershoeske. Ook wat “neringdoenden” kommen we tegen. De krudeniers van Waalkens en de Grooth, Bakker Ufkes mit vraauw, smid Uffen der tegenover dij nait allain smederij haar, mor ook handelde in fietsen en loater ploffietsen. Zien vraauw en olste dochter Hennie stoan derbie op de film.
Ook de kledingwinkel van dij aandere Uffen krigt bezuik van de cineasten. Wat kreeg de klant dou n aandacht. Mevrouw Uffen was nait te beroerd om mit n klant boeten in de eteloage te kieken noar n artikel wat klant bedoulde. Hail mevrouw Uffen zok bezeg mit benoam doames boven- en ondergoud, de boas zulf zat in de woninginrichten, loater doarbie holpen deur baaide jongens Robbie en Bert. In dij tied ging n zoak nog voak over van voader op zeun. En wat ook opvaalt, elke klant wordt persoonlek noar de winkeldeure brocht en oetgelaide doan. Kom der mor es om in dizze tied. Nou mojje alles zulf pakken en oafreken bie de kassa en din zulf ook nog inpakken. De film let ook wat zain van de plattelandsvraauwen en de christelke vraauwenverainen. De plattelandsvraauwen zitten gezelleg bie mekoar in de zoal van Hotel Gemeentehuis, de christelke doames zellen wel bie gereformeerde kerke zeten hebben. Of in ‘Immanuel’, t Evangelisoatiegebaauwtje op loane noar Botjesverdrait. Ook hier weer bekende gezichten. Sommegen van jonken en wichter van onze schoulklazze zellen heur moe veurbie kommen hebben zain dou dizze film op de reunie van ons schoule vertoond wer. Op t lest van film kommen de sportverainens in actie.
Gymmes tiekverainen TONIDO (Tot Ons Nut Is Dit Opgericht) let zain wat ze onder laaiden van mien oomke Koeno Koers oet Scheemde aal leerd hebben. Jongens, wichter en ook de doames huppeln over t gemaintelk sportveld aan Mennistenloane. Loater kommen ook de voetballers in aktie. En din, t is nait te overzain, de wichter van de padvinderij. Onder laaiden van mevrouw Magendans, nait allenneg de vraauw van ons hoesdokter, mor zulf ook tandarts. Veul leeftiedgenoten zellen t mins nait vergeten hebben. Mevrouw Magendans von dat kinder bie t trekken van n tanne of n koeze oet onze melkgebitjes, nait verdoofd worden huifd. Dat kon wel zunder en dat dee dus gloepens zeer. Je wollen t mins wel veur de schenen schuppen as ze aan joen tannen en koezen zat te roppen. Bie hail wat kinder is der n levenslaange angst veur tandarts van overbleven. Ik goa der din ook nooit mit plezaaier hìn of t mout absoluut neudeg wezen, ook al het mien tandarts hier in Pekel der n hekel aan dat ze minsen zeer doun mout. Nee, t laifst gain koezenropper meer in mien mond.
Ook de brandweer komt aan bod. Dizze stoere jongens geven onder laaiden van commandant Kloas Kampstroa tegenover boerderij van Botjes, n demonstroatie houveel wotter ze wel nait mit heur brandweerauto in t vuur spoiten kinnen. Vuur is der nait bie, mor elk vuur zol subiet oetgoan van dit enorme wotterballet, dat de jongens even loaten zain. Veur nog meer lol kin ook zörgd worren, ze binnen niks te min om de dikke stroale ook even op t nijsgierege volk te richten. n Dail van t publiek komt nait dreuge bie hoes vandoage.
En din inains is film oaflopen. Gain oaftiteln. Zo mor. Ik denk dat der n stokje van film weg is. Nait overnomen op de videobaand dij aine van de gemainte Scheemde in 1996 veur de reunie van de openboare schoule moakt het. Inains zit ik din weer in de aigentiedse werkelkhaid van vandoage. De tied van DVD speulers woar ik t spaigelploatje met de film zo moar inleggen kin en din oafdraaien. En der net zoveul DVD’s van moaken kin as ik zulf wil. Film is oet tied dat wie nog nait ains televisie haren. Inains bin ik van t schoulkind in negentienainenviefteg weer n grote kerel van vievenzesteg. Dij terogge kikt noar zien jeugd. Dou t leven nog zo simpel was. Dou bakker, melkboer en gruinteboer aan deure kwammen en krudenier joe de boodschappen elke weke in hoes brocht. Dat was ook de tied dat minsen van Midwolle en Oostwold zokzulf nog besturen konnen en ze Winschoot, Scheemte, Finnerwolle, Beerte en Schanze der nait bie neudeg wazzen. Wegen konden ze zulf moaken, aandere waarken konnen ze aanbesteden. Wonens werren baauwd deur aannemer oet t dörp of oet omgeven. In baaide dörpen, Midwolle en Oostwold konnen ze openboare en christelke schoulen in stand holden. En opknappen en verbaauwen. En veur n bezuik aan sikterie huf je gain oafsproak te moaken, je gingen der hèn as sikterie open was en din was je direct aan beurt. Terugge in mien tied heur ik Queen wieder speulen. In n geluudskwaliteit woar niks meer op aan te maarken is; gain 45 toeren, gain barsten in de ploat, gain tikken, gain spetters, moar n CD, digitoal:
You can’t turn back the clock, you can’t turn back the tide Aint that a shame, I’d like to go back one time on a roller coaster ride, When life was just a game No use in sitting and thinkin on what you did, When you can lay back and enjoy it through your kids, Sometimes it seems like lately – I just don’t know, Better sit back and go with the flow.
Cos’ these are the days of our lives, They’ve flown in the swiftness of time, These days are all gone now but some things remain, When I look and I find no change.
Those were the days of our lives – yeah The bad things in life were so few Those days are all gone now but one things still true When I look and I find I still love you
I still love you
Nee, wie kinnen tied nait terugge zetten al haar je sommege joaren groag nog ais overdoan – en din aans…. Mor, as t geluud van Brian May zien gitaar zachtjes oetstaarft, din denk je aan joen vraauw woar ja al tien, twinteg of datteg joar en meer mit traauwd binnen. Nait zo as t leven west hebben kon mit dij of dij, moar zo as t joe overkommen is. Mit heur, dij doar bie joe in koamer zit; Ik hol nog aaltied van die ! I still love you.
geleuf nait in Jehova Vishnu of Karma mor inains waas e doar helder en kloar n steern glin en leger as aans op t zulfde stee biekaans de mins wikt God beschikt mor is dat mien bruier dij om t houkje kikt?
Stoareg brekt de zun deur flaren diezeghaid en langzoam worden gerdienen openschoven veur t lèste bedrief van t joar. Deur damp van smeltend snij boven de hoezen glinstern druppels aan de baarkeboom as n te loate kerstverlichten. Kwoajongen hier in stroat vaalt dat nait op, dij binnen tot mien verdrait al doagen in de weer mit veul keboal de kwoade geesten te verjoagen en dat mishottjet keer op keer. Of dizze raaize nait ?
Zo op t oog zugt gain mens wat biezunders aan mie. Ik vuil mie gezond, heb t verstand der goud bie. Al heb ik vaar schroeven in mien linkerbain en kin ik in duuster nait hail goud meer zain,. klopt mien polze wat zwak, is mien blouddruk te hoog, ik bin nog meroakel zo op het oog.
Mien steunzolen dij holden mie op t rechte pad. k Stoa steveg op poten, dus wèl dut mie wat. Bewegen is goud veur konditsie en geest. Vuilt n mìns zok gezond, din is t leven n feest. Mor t geheugen wordt wat minder, net as mien ogen en deur piene in rogge loop ik n beetje gebogen. Mien oam wordt wat körter, kin soms trap nait omhoog, veur de rest gait t fantastisch, zo op het oog.
Wat is t leven toch mooi, mor het gait mie te vlog Bekiek k olle foto’s, din wait ik genog. Din glie ik terog noar dij prachtege joaren, dou genoot je van alles, mor konden gain sìnt spoaren. Je huilen alles oet t leven, luipen over van kracht, wie laagden en daansten tot daip in de nacht. Nou loop ik veurzichteg, t gait nait meer zo haard. k hol reken mit mien pacemaker hier op mien haart. Dou mor ais wat kaalmer, zegt mien cardioloog, k bin toch nog kras veur mien leeftied, zo op het oog ?
Goa k soavends op bèrre, geheur gait op nul en sokken om vouten, man wat is t n spul. t Gebit in t bakje, de lenzen in t vocht en t roam dat mout dicht vanwege de tocht. Lig k endelk op rogge, din stel k mie de vroag : Har k vandoag wat te kloagen, al gong het wat troag.? k Har noa t eten wel wat piene in moag k Loat mie nog nait kisten, hol nait van gekloag. Hol wat reken mit joen leeftied, zee mien gerontoloog, Ach wat… ik liek nog fantastisch, zo op het oog.
Der was n tied dat ik nog was ien ’t mooie Reitdieps landschap. Ze kwamen host elke dag, heur ezels ien t gras schilderend ien stilte tot ien de oavendkilte.
Nog heur ik t gezelschap, het antwoord toen ik vroeg: hoe worden joe nou neumd, “De Grunneger Ploeg.”
Veul is van ze verschenen, der wer n baarg veur beurd, woar ik al ben verdwenen wordt van de Ploeg nog heurd.
t Is doan, t is veurbie zee ol oom in t verpleeghoes. Vraauw en ik keken nkander aan. Zo haarve hom nog nooit mitmoakt. Oom zat altied vol stekken en verhoalen. As hai in zien rolstoule op n verjoardag binnenkwam den begon huil veurkeuken te lagen. Oomke hef nooit lopen kind en haar n kromme rugge. Vrouger luip e op van dij holten stokken under oksels. Zien aine bain sleepde den achter zuk aan en den kon je, ver òf, aan stofwolke al zain dat e der over t zandloantje aan kwam. Hai waarkte op n schoufebriek en kon ofgemieterd goud mit leer worden.
Lu stonnen doar versteld van en zeden: hou kin aine dij zo seupel lop zukse smuie schounen moaken? Dat dee oomke zeer. Hai luip wol seupel mor was nich seupel. Zien stekken hebben hom op bainen hollen. Ik heb mie wol ais òfvroagd hou hai toch aan aal dij verhoalen kwam, want zien wereld was nich zo groot. Hai hef zien levent laank op dörp woond en is altied in t hoeske van zien ollen bleven. Ook dou dij al laank oet tied wadden. Bedstee is der altied in bleven net as t zwilk op toavel en gerdienen veur t roam. t Gehaaim van oomke was dat e slim goud kieken kon en huil goud lustern. Hai kön deur dingen hìnkieken, bekeek t doeknekt van underkaande. Hai kön heuren wat er achter woorden vuild en zegd wui. In t grootske zag hai t kindske en in t stoenske de kwetsboarhaid. Zo kwam oomke aan zien verhoalen. Mor non ist mis mit hom. Hazzenblouden. Noa vaarntachteg joar van t ol stee in t dörp noar verpleeghoes in stad. Zuster komt langs en zegt veul te haard –aan geheur mekaaiert ja niks- zo Gert Jan vandoage most t mit mie doun. Oomke licht even op en zegt: dat is ja nich best. Mor ol plezaaier is vot. Bie t votgoan komt der n troane: t is veurbie, ik mout realistisch weden, k heb t ook tegen doomnee zegd, t is doan. Wie holden zien haand vaaste en hebben woorden sikkom in aanslag: wadden ja altied zo bliedeg en monter… moudveren nich zakken loaten… t is ja nich veurbie… t beste mout nog kommen… Mor woorden kriegen gain oam en wie zwiegen. Kieken in stilleghaaid mit hom daipe leegte in en vuilen n huil klaain beetje van zien boom. Bie deure kiek ik nog even um en swoai. Hij holdt haand umhoog en kikt mie aan. Nich ik, mor hai raaist òf. t Is doan.
Veur dai nait waitn wat dat is, mien pa was zien haile leven petroleumventer, dat heb ik ook vief joar doan, met veul plezair. In Boetn Oosterpoorde ien Stad. Dai klanten dij nait thoes waarn of even nait konnen betoaln wern op schreven in ’t pofboukje. Een boukie met lienen der in, woor je op schrievm kon, van boeten was e broen, ’t boukje was zo’n vieftien bie tien centimeter groot, paste in borstbuutse mor zat maainstal in geldtazze. Klanten dai nait betoald haarn kon je verduiln in vair soorten, schippers en woonwoagnbewoners waarn soms zo vertrokken, mor mie pa haar mie leerd dat dai altijd betoaldn, kon wel joar duurn, mor, t kwam. En dat was zo. Klanten dai zoak haarn of zo vulden wie de blikken, ’t kwam vanzulf wel. Klanten dai nait thoes waarn konnen wie met de loper noar binnen de blikken oet aanrecht kassie holn vuln en weer neer zetten, zaterdags evm bie langs. En klanten dai gain geld haarn as wie an deur kwamen, de man waarkte haile weke en beurde zoaterdags geld. Moz je omstreeks ain uur an de deur wezen, haar man geld beurt, nait langer wachten want dan ging de man noar de kroug. Dat was poffen. Ik wait alle adressen nog, ken ze zo opnuimen.
‘k Haar net naie brommer kreegn, een gruine Jawa, mooi ding man. Ik op pad om geld te beurn. Rie in Hoaltzoagersteege, nee nait haard, ik ree hail langzoam. Komt der tot mien schrik een jonkie oet brandgaanke stoevm, kon nait meer stoppen en ben der bovm overhen reden. Ben mie dood schrokken, ik brommer op stander zet. En noar ’t jonkie tou. Ik haar al gedachten dat oppakt wer en gevangenis in moz. Meschuin was e dood. Jonkie stat op en runt weg, ik der achteran, kwol waitn hou ‘t met hom was. Runt openstoande deure binnen en ik mor roupen. Zien moe kwam aal an deure, “Wat woln joe nou”. Ik zeg: “Ben over hom hen reden, en hoi lopt vot weg”. “Haar joe willen dat liggen bleef?” Ikzee “Nee, mor….” “Niks mor.” zee vrouw, “Je mot hom nait zo baang moakn”. En ze smeet deure dicht. Door ston ik te trillen van de zenen.
Nou het elk en ain ‘t over sloavm ja, die tied is veurbie, mor…. Wie bennen ant venten komt der man an lopen, netjes int pak, een heer. “O”, zegt mien pa, “Komt dai blanke sloavinnehandeloar ook weer an”. Geft mien pa ’n hand en zegd: “Hoe is het meneer Kuipers”. Ondertussen docht ik an wat ik over sloavm op schoul leerd haar. “Weet u nog enkelen?” vracht de man. “Joa ik wait nog wel stuk of wat zee.” mien pa. Pakt zien pofboukje en kikt achterin en nuimt stuk of wat adressen an man deur die dat opschrieft. “Bedankt meneer Kuipers u hoort nog van mij.” Ik zeg tegen mien pa: “Wat dou je nou geef je gewoon adrezzen deur an dai handeloar.” “Och jong, das niks aags her. Dai man waarkt bie grode klaidingfebriek van Weeber an de Achterweg, door moaken ze pakken, jazzen en broukn. Dai hebben steeds weer personeel neudeg, Ik wait nog wichter van de klanten dai nog gain waark hebben, geef ik an hom deur en hoi gat der noar tou om met heur en de olders te proatn. En waitst wat mooi is? Ik krieg der ook wat veur, veur elk adres tientje en as ze der ant waark komen nog es 25 gulden. Wichter bliede, olders bliede en Weeber tevreden. Niks miz met.”
Olders vruign voak an mie pa wait je nog wat veur mien dochter of zeun? En zo was mie pa ook een welgezain bemiddeloar en nait allain veur waark, mor zelfs tussen jong en wicht tipte hoi wel es. Noa dat ik keer lezing geevm haar over petroleumventerij, beld aine mie, haar de pest in, dak zien noam nait zegt haar, want, zee e, ik ben dien pa nog steeds dankboar dak mien vrouw deur hom heb leern kennen. Of aandere dingen. Het bleek noamliek dat mie paas vertrauwens persoon bie Jeudse klanten stak hoi vrijdags de verlichting an, dat mochten ze zelf nait doun. En as der klant was dai krap bie kas was, spronge ook wel es bie.
En zo wast pofboukje veul meer as woor je geld mos beurn.
Pofboukje toch heul mooi woord of nait dan. (Poffen betaikent: Opgeblazen kopen, op krediet dus.)
Noa n winter woar gain ènde aan kwam lig ik op n vrouge feberwoarie-mörn in berre te wachten op t breken van t duuster en t onwizze begun van nije dag Te dinken of ik deroet goan zel of bietaiken veur de nacht Heur ik aan d’overkaande vanof tempeltje op dak n merel flòiten hemels as oet parredies t Haile dörp swigt en luustert mit t Daaiertje is nich aan te roaken en kön k t in handen pakken den brakt Moar in högte bespeult e scheppen wordt flòiten stem van Aiwege en krig haile wereld hoop.
Dou e in keuken ston, draaide hai zuk weerom en luip noar t buro. Hier was wat, dat hom nait aanston. Mor wat? Zien ogen gleden over t aaikenholten cilinderburo. Hai kwam der nait op. Der was wat in dit hoes. Hai wol weer weg lopen, dou zien oog vuil op prullenbak noast t buro. n Deuske. Mit de tippen van doem en wiesvinger, pakte hai t op en vlijde t op salontoavel. Minidisc’s.
Buurvraauw mos mor wachten. Wel deuskes veur minidisc’s, mor gain apparoat om t ôf te speulen en gain disc’s. Hai pakte zien mobiel en belde Ester. ‘Ik bin in t hoes van Reker en ik heb de indruk dat hier nog gain ploug van ons west is. Klopt dat?’ ‘Nog gain tied had.’ ‘Den begunnen wie baaident zulf.’ ‘Loat Flipje dat mor doun en kom. Ik heb die hier neudeg. Wie mouten beter zuiken.’ ‘Nee, niks mitnemen, gewoon hier noartou.’ Hai ging zitten en keek noar toavel. Wat was der mit dat deusje….. Der konden vief disc’s in. Ze wazzen kocht in Duutslaand. Aargens bie Famila. Hai luip noar boeten en klopte bie buurvraauw aan. n Grieze krullenkop kwam om houk van deur. ‘Je maggen der wel in kommen, mor ik wait niks.’ ‘Ik kom groag n’aander keer eefkes n piepke proaten mit joe, mor haar joen buurvraauw ook n auto?’ ‘t Ôldske nikkopte. ‘Der binnen n poar boxen aan t aander ìnd van stroat. Doar het ze aine van. Ze ree nait groag, mor ze is wel ais mit mie noar t zaikenhoes voaren. Den wol ze nait, dat ik mit bus of taxi ging. Ik heb n nije heup mout je reken. En den mos ik veur kontrool en den brocht ze mie. Ze haar voak nachtdainst mout je reken.’ Dubbeldam bedankte heur en luip weer noar binnen en belde Ester. ‘Hebben wie heur tas ook? Wilst ais kieken of der autosleudels in zitten?’ Het was eefkes stil. Dubbeldam vuilde dat e beet haar. Allenneg haar e gain flaauw idee van hou of wat. ‘Wait ik zo nait Harry. Ik zuik wieder en den kom ik der aan. Hest wat vonden?’ Dubbeldam prommelde wat en schoakelde zien tillefoon oet. Hai ging noar keuken en pakte n glas oet kaast.
Betty Boop ston der op mit swaart jurkje aan.Wat was dat wel nait mit Betty Boop? Hai luit t wotter stromen en vuilde mit ain vinger ofdat t kòld genog was. Drij gloazen vol dronk e achter mekoar leeg. En dou ging e weer in koamer zitten. Hai kreeg nou echt de riedel in t gat en begon weer deur t hoes te strunen. Overaal luip e gedachtenloos rond en keek zunder wat te zain. Weer gingen ale kaasten open en ale loatjes. De vlizo-trap kwam omdeel en hai stak zien kop deur t loek. n Lege zolder. Aan de muur hing n combi-ketel en wieder niks. Nog gain snipper pepier. Was dat mien zolder mor, docht e. Hai dee t loek weer dicht. In gaang beneden was n inloopkaast. Ach, docht e. Net as vrouger thoes. Moeke haar der weckflezzen stoan. Ook hier zaten plaanken aan muur. Witgeschilderde muur mit plaanken. Widde roezeltjes aan plaanken. Der stonnen poar flezzen wien. Wieder de gewone veurroad aan pasta’s en flezzen mit boontjes en appelmoes en zuks wat. Onner op grond ston n grode holten kist. Eerappels. Dat was laank leden dat e dat zain haar. Boven hom heurde hai driftege pootjes. Ester was der. Hai dee t licht weer oet en ging weer noar koamer. ‘Gain autosleudels, omreden dat ze op fiets was. Dij staait nog op t waark.’ Dubbeldam wees noar t deuske op toavel. Ester nam t bouk op en las de noam van schriever veur. ‘Barbara Vink, hmm. Noeit van heurd. Doe den?’ ‘Nee man, nait dat bouk, wat kin mie dat bouk schelen. Dat deuske!!’ ‘Hee, verrek, weer mini-disc’s. Woarom aalgedureg lege deuskes en gain schiefjes. Ik heb Flipje aan t waark zet mit dat schiefje, dij we bie heur op t waark vonden hebben. Hai wol nait, mor ik heb zegd, mout van Dubbeldam. Nou zit e te luustern. Aarme jong. Volgens mie staait der allenneg t tikken van klok op. Hai ken der wel buuls bie worden.’ Ze ging op knijen bie toaveltje liggen en keek. Dubbeldam keek ook en vond dat ze nog aaltied n lekker kontje haar. Hai zuchtte daip en perbaaierde de droad weer op te pakken.
‘Op t waark ligt zo’n deuske en n disc. Hier in hoes ligt net zo’n deuske. Wat denk je den vervolgens?’ Ester gromde. Dubbeldam wuir der zenuwachteg van. ‘Dat dizze juvver n mini-discspeuler het of zo’n grotere bak. Dat der hier in hoes n kaast is, of n loatje woardat schiefkes liggen mit ale kleuren van de regenboog.’ Ze wees noar t deusje, woardat de kleuren opstonden. ‘Je denken, dat ze meziek opnemt, dat ze dat òfspeult mit koptillefoon op. Dat ze in heur vrije tied, hier dat deur de boxen klinken loat. Het ze wel n meziek-installoatie?’ Dubbeldam stak zien vinger op en ruirde in de lucht. ‘Deurgoan Ester, deurgoan.’ Ester ston op en keek koamer rond. ‘Het ze gain meziekboudeltje? Volgens mie het ze hail gain tv.’ Dubbeldam keek heur aan. Zai keek terug en draaide rond op heur bevallege hakjes. ‘Ze het niks mit meziek, of radio of tillevisie. Ze het zulfs gain computer.’ t Klonk haalf vroagend. ‘Ik kin in t haile hoes niks vinden’, zee e. ‘As dat zo is, den hest niks aan zo’n minidinges.’ Ze ging op baank zitten en bloaderde gedachtenloos deur t bouk van Barbara Vink. Dou klapte ze t bouk dicht en legde t weerom op toavel. ‘Tja, den kin ik mor ain ding bedenken’, zee ze langzoam. ‘Den hest der allenneg wat aan as dicteerapparoat. Mor den mout der wel n microfoontje bie. Gesprekken opnemen, eh….. dien aigen gedachtenspinsels vastleggen veur wat dan ook. Vogelgeluud opnemen in de vrije natuur. En nou wait ik nait meer.’ Dubbeldam zee niks. Hai docht stief noa. Dat was zo schier mit Ester. Ze konden baaident aldernoast deurkwedeln en deurlullen. Altied kwam der oeteindelk wel weer wat oet. ‘Meziek kinnen we dus wel vergeten. Den blift dat twijde verhoal over. Iets opnemen. Wat den ook. Iets opnemen. Op t schiefke dat wie hebben staait t tikken van n klok. Dat betaikent, dat der aine west is dij n mini-disc het mit microfoon. Hier is niks te vinden, teminnent veurlopeg nait. Dus goan we terug noar t waark. Wel van de collegoa’s, dij mit heur waarkt achter de balie, het zo’n speuler en as t eefkes kin ook nog n microfoontje derbie. Wie loaten dizze toko hailendal dichtplakken. As t mout n jonge agent der dag en nacht veur. Hier kommen we weerom. Ik wol eerst de techneuten der op lösloaten, mor dat doun we nait. Ik denk dat we hier nog wieder aan t strunen mouten.’ Bie achterdeur lagen sleudels op n bredje. Achterdeur kwam weer stief in slöt en ze gingen bie de garagebox kieken. Doar ston hail trankiel n knalrooie Daihatsu. Achterin stonden deuzen mit òlde kraanten. Wat raive veur toen en n kaast dij sikkom oet mekoar donderde, dou Ester Edens deur opendoun wol. Twij legplaanken haren gain verband meer en kletterden omdeel. Ze kon nog gaauw deur weer dichtdrukken en begon te proesten. Dubbeldam lachte zuk de buuts oet en wol heur opsloeten. Mor smui glee ze mit gemak onner garagedeur. ‘Kom we goan noar dat Olderman State. Stallingoa wat vroagen.’ Ze reden stroat oet en dou begon Ester’s mobiel te piepen. Ze keek op t schaarmpje en begon te lachen. ‘Ach Flipje’, zee ze en ze keek Dubbeldam gemain aan. ‘Ja, Flipje, wat is der?’, begon ze. ‘Ik wait ook wel, dast gain Flipje haiten dust mien jong, mor veur mie bist Flipje. Zeg t mor.’ Ze knikte en fronste heur wenkbraauwen. Ze luusterde aandachteg. Dou klapte ze heur mobiel weer dicht en stak hom weerom in heur tas. ‘Flipje zegt, dat der n poar tracks binnen. Bie de langste heurst allenneg t tikken van n klok en volgens hom lewaai van vogels. Kraaien van n hoan of zukswat. Den binnen der twij tracks, woardat niks opstaait. En den is der n klaain stukje woardat middenmaank gerommel en geknitter wat zegd wordt. Mor dat kon e hoast nait verstoan. n Stem van n lutje pork of n vraauw. Den heurst n knal en den ist doan.’ Dubbeldam zette de woagen aan kaant van weg. Hai keek zien collegoa aan. ‘Dat is nait veul. Mor doar mouten we dommit ook mor eefkes waark van moaken. Denkst doe dat dij hampel van n Flipje n kopie moaken kin van dat schiefke? Of ist lozer, dat e dat ding noar de TD brengt. Dat ze dat doar doun?’ Ester docht noa. Ze pakte heur mobiel aan en gnivvelde wat. ‘Dat leste is beter dunkt mie. Loat e dat mor doun. Ik zel votdoalek bellen.’ ‘n Knal is vanzulfs te makkelk’, zee Dubbeldam. ‘Dat ken niks wezen. Nou ja, dat heuren we nog wel.’
Mien Grunnen mit dien schiere gruine dieken, Boerderijen, wierden, meulens en börgen. Mien Grunnen mit kerken, torens en wieken, Ik moak mie aibels grode zörgen.
Doe beschaarmst tröts dien monumenten Omaarmst ze as dien laifste schat. Bie nood staaist kloar mit centen, Mor dien alleraigenste toal dij staarft zowat.
Ik stoa veur t roam en kiek over t plaain. De zunne schient en ik zai de gele bloadjes van berkenbomen noar beneden dwarreln. Wat is dat toch n schier gezicht. ’t Gras van t plantoen ligt stoareg aan bezaaid mit bloadjes. Week of wat leden zaten ze nog aalmoal aan takken, mor deur de haarde wind van òflopen week hebben ze op t lèste t loodje legd en bedekken ze nou t gazon. As je der oog veur hebben, is de haarfst ain groot kleurenpalet. Om de hoaverklap zai ik din ook mensen, dij foto’s moaken van aal dij mooi gekleurde bomen en boskes. Wonderliek aigelk, dat maiste mensen zok verheugen op t veujoar, alewel de haarfst zeker zo mooi wezen kin. As zunne op bomen schient deur de lèste bloadjes stroalt dat n zekere waarmte oet. En juust dij waarmte moakt veur ons gevuil hail veul oet. Dizze haarfst is t veul waarmer as aandere joaren. Zo komt t teminnent op mie over. Luipen mensen aandere joaren om dizze tied al mit dikke jazen aan, nou zai ik ze nog rondlopen in lözze zummerklaaier. Zol t din toch woar wezen, dat t klimoat aan t veraandern is ? Zollen wie t din toch nog mitmoaken, net as mensen op t zudelk haalfrond, dat wie gewoon op n terraske zitten kinnen mit n drankje of n ijsko ? Körtsleden zag ik dat hier al. Willen wie dat aigelk wel ? Zollen wie dat op n duur wel plezaaierg vinden? Of hebben wie, net as in vrouger joaren, laiver n dik pak snij mit kerstdoagen ? As ik bie miezulf te roade goa, kais ik veur t lèste.
Joar of wat leden wazzen vraauw en ik in Kaapstad in Zuud- Oafrikoa. Het was haalf november en winkelstroaten wazzen overal versierd mit kerstspullen. Boven de stroaten hongen verlichte sleeën mit rendaaier derveur. Zollen dij mìnsen doar genog hebben van de waarmte ? Mit kerstdoagen is t doar noa- melk hoogzummer! Zollen ze meschain stiekom jaloers op ons wezen, omreden dat zai ook laiver lekker waarm bie n open heerd zitten of gezelleg mit mekoar zitten te eten, onnerwiel boetendeure n snijstörm aan de gang is ? Vroagen, vroagen, vroagen…..!!
Ain ding is zeker: k wol nait groag mit dij lu ruilen. Loat mie mor lekker waarm wachten tot t nije veurjoar, want dat is zeker, dij komt…Heb je wat om noar oet te kieken. Man, allain de gedachte al….en vergeet din nait goud om joe tou te kieken, as der weer nije bloadjes aan de bomen komen.
Veujoar is net zo mooi as haarfst. De waarmte van dij gedachte kin gain mìns ons òfnemen !!.
Ainmoal is veur elkenaine tied der heer, dat e veur ‘Grode Boas’ verschienen mout. Doar helpt gain laive moeke of aandersoortege fiebeldekwinten aan. Op ainziedeg ofsproken tied het e zoch mor te melden. t Is groag of nait! Dag en tied wordt deur ‘Regisseur van t Levent’ bepoald. Wat Bertus ok pebaaierde: bie hoesdokter deure der sikkom oet lopen; zaikenhoes in en oet goan, aine underzuik noa t aander woar e zoch deur Jan en Alleman schaauwen loaten mos; bezuik aan verschillende lapzaalvers; allerhaande hoesmiddels der op lösloaten; t hölp aal mitnkander gain sikkepit. t Is altmoal vergees. Sniedens in t lief werren allènt mor aarger en namen nait of. Kon bie toeren nait op of dele. Lag t laifst zo laang meuglek op bèrre. Lenoa was der paartieds euvel mit aan. Tebletten, waarme melk mit hunneg, n kejakje niks hölp. t Jong ston bie zetten zowat op kop en mos zoch bedappern t nait oet te hoelen van pien. Bertus mos der, dat was wizze, aan leuven. t Wief har as leste strospier zölfs in elke koamer n bord mit siepels zet, mor Bertus göng mit dag achteroet. Wat zoch veureerst aanzain luit as n onschuldege liefzeerte, wer mit dag undroagleker. Dokter schreef hom wat tebletten veur, mor d’aine hölp nog minder as d’aander. Pien bleef. t Eten smuik nait meer en wat e sloekde bleef underweegs in zien zinkpudde hangen. In t zaikenhoes wizzen ze ok nait recht wat ze van hom denken mozzen. Hebben hom doar zowat binnensteboeten keerd. Noa n bult vieven en zezzen en vief moand loater bleek zoch oet, dat e n dikke vlaaisboom bie hom druig. Noa n tegenweerde operoatsie van krapaan zes uur hebben ze t zwikkie weer aan nkander kramd. Op zoal druig Bertus t oordail geloaten. Har t meschain zölf wel docht. t Was ja nait aans. Kwam te vroug, mor was blied, dat e nog zoveul joar van vraauw, kinder- en klaainkinder had groalen meugen. Vraauw was finoal oet stuur en reerde hail koamer bie mekoar. Heur Bertus, woar zie zowat vievenvatteg joar mit traauwd was, verlaizen. Dat was ja onmeuglek! Zokswat kon ja nait! Hou mos t as Bertus der dammeet nait meer wezen zol. t Laifste göng ze votdoadelk tougelieks mit heur manskerel noar t Beloofde Laand. t Duurde n haile zet aleer zie heur hernam en soamen mit Bertus heur verdrait en onmaacht oetblerd har. Was verdikkeme ok nait niks wat ze veur koezen kregen. Aan kovvie dij n zuster heur stiekom veurzedde, zat gain ‘lak of smak’. Aan t end van mörgen göng ze noar hoes om doar t aldernoarste nijs aan kinder, femilie, vrönden en noabers te vertellen. Zag der as n baarg tegenop. In al alternoatsie har ze nait vroagd hou laank ze soamen nog tegoude haren. Zol t vanoavend meschain wel heuren. t Vuil heur achternoa nog tou. Elks har der al n zwoar heufd in had. t Underzuik duurde ok ja veuls te laank. Mor ains aankieken. Hopenlek duurde t nog n haile zet, veurdat Bertus ‘Piep aan Meerten‘ gaf. Muik heurzölf wies, dat zie t altmangs nog wel n poar joar oetzingen konnen. Sneu genogt is t nait zo wied komen. Vaar moand loater stonnen lu op t kerkhof om: man, voader, grootvoader, bruier en swoager noar zien leste ploats te bringen.
Bertus gaf nooit meer n leste ronde in kroug van Appie Smit. Zien trompet is nait meer van t hoakske in kebof komen. In aigen auto noar t zaikenhoes voaren veur oetslag en gesprek, was veur hom leste ronde west. Kwam mit zaikenwagen weer thoes en het t stuur nait meer in haanden had. Mos t rouer van zien levent kompleet oet haanden geven. Noa n poar weke wer e legerachteg en gaf t bezuik en wiedkieker hom nog wat dieverdoatsie.
op diek windstille withaid wollege rookplumen blinkende windmeulens tegen loodgrieze luchten zun mit goldgele gloud licht in ain tel Eems in zaachte pastelstreken op
links boven nevelslierten aan end van sloten en wieken widde besnijde torenspitskes
acht lopers in oranje rood en blaauw zingen over widde wereld op diek
Deur nijsberichten wordt ons zèggen doan der binnen overstromens bomaansloagen gainain dij ropt “ien minsen welbehoagen” tot aineghaid is t menneg kiend vergoan
verdwoald lopt elknain op biesterboan zai kribben over honnerddoezend vroagen en vuilen heur verroaden, riddersloagen wat draaigens ligt aan worrels van bestoan
haars het zien tied tou winter overdoan der komt ja stilte rond Midwintersdoagen wie overdinken veur- en tegensloagen mit gulle laag, mor mainsttied ook n troan mor aal joar weer geft ronnom dizze doagen dat Ol Verhoal verschoel bie levensvroagen.
Ik wait nait hou ie der tegenaan kieken lu, moar ik heb soms t idee, dat haile wereld op zien kop staait. Wie hebben noa veul gezoes n nije regeren. En wat veur aine! Zai waren t nog mor net mit mekoar ains of ain van dij nijlichters ruip: “Ons land moet op de schop”. Nou, dat het wel wat lös moakt. Kiek mor ais om joe tou. Woar je ook komen, waarklu binnen drok in de weer. Wegen worden opbroken, overal omlaaidens. Stroaten worden open broken, wotterlaaidens deurbloazen en riolen worden vernijd….t is om gek van te worden. Woarom mouten aal dizze dingen touglieks gebeuren…Hebben gemaintes geld over ?… nee dus !! Ik heb mie wel es vertellen loaten, dat in t lèste kwartoal van t joar dingen aanpakt worden, omdat men gain geld overholden mag…. Aanders krigt gemainte volgend joar minder geld van regeren.
Hou din ook… aal dij “in de grond-groaverij” het soms vrumde gevolgen….
Nog mor körtleden har gemainte bie mien kammeroad haile stroate opbroken, om reden dat veul bewoners kloagd haren, dat der mit rioleren wat nait in orde was. Der waren onnerwiel al wel drij controleurs wèst om te bekieken, wat der verkeerd zitten kon, mor zai waren der aiglieks nait achter kommen wat de oorzoak was. Omdat rioleren der al zo’n vieventwinteg joar lag, wui besloten om boudel te vernijen. Dat besluut har vanzulf hail wat om hakken, omreden dat zo n stroate hailemoal open mout, wat grote gevolgen het veur t doaglieks verkeer. Mor wat mout, dat mout, dus wui der aanpakt….!
Kloagen zit mìnsen in t bloud…, dus al gaauw kon je heuren:…”Mout dat nou, kin dat nait aans ? Wie kinnen d’auto nait parkeren. Kinnen ja gain deure meer oet “ Manlu trokken zok der niks van aan en deden heur waark. Bie elke huus wui ook n nije aansloeten noar t riool moakt, dus mos der n gat in t fundament. Noaderhand wui boudel weer dichtmoakt en was t probleem volgens geleerden oplöst. Mor…….
“Heurst doe dat ook?”, zee vraauw tegen heur man, dou ze soavends veur televisie zaten. “t Is net of ik n roar geluud heur… komt onder vlouer vandoan…” Man dee televisie wat zachter en luusterde… “Joa, noust zegst, …ik heur ook wat. Och t zel wel wat rek-en-krimp wezen van de nije riool-aansloeten “Zol kinnen”, zee vraauw, mor hailendaal overtuugd was ze nait. Toun ze de volgende oavend en de oavend doarop nog altied dat geluud heurden, zee man: “Ik geleuf, dat ik mor es in t loek in gaang kieken goa”. “Liekt mie n goud idee”, zee vraauw en langde hom n grode zaklanteern tou. Hai ging op knijen en trok t loek omhoog. Verzichteg scheen e mit de laampe in t gat…. “Och mien laive tied,…dat is ja bienoa nait te geleuven…most es kieken, der zit n jong poeske onder de vlouer, hou is dij doar nou in kommen….?”
“Heremientied”’ zee vraauw, hoal hom der gauw uut… t daaier zel wel hailendaal verdörst wezen”. “Geef mie es n stokje keze”, zee man. “Hai zel vast wel honger hebben”. En joa heur… poeske luit zok lokken…en man kreeg hom te pakken. Verzichteg gaf hai hom aan vraauw “Och dij stumper is hailemoal verkleumd..k Zel hom gaauw even n waarm plekje moaken”. “Dij katte mout tiedens de brekerij deur dat gat kommen wezen” ‘Geliek hest’, zee vraauw, ‘wie mouten “Daaier-ambulance” mor es bèllen. Dij mìnsen waiten precies hou ze boudel aanpakken mouten…’ En zo was t !!.
Toun n uur loater daierambulance kwam, harren ze zo’n nijmoodse “Scanner” bie zok. Zie vonden al gauw oet, dat t baist n “chip” in t oor har. Zodounde wozzen ze wèl de aigenoar was en t adres. Noa n telefoontje konden ze nog dezulfde oavend t daaier bie de gelukkege aigenoar weerom brengen. Dij man was bliede, dat e zien poeske weer har.
“Hè hè”, zee vraauw, “dat is n haile geruststellen…toch goud dat er zo n ambulance is, vindst ook nait ?” “Ik bint nait voak mit die ains, mor dit keer wel”, zee man. “Dij wichter van d’ ambulance hebben n papier liggen loaten… es even kieken wat de bankreken is…… Ons probleem mit riolering is oplöst… kinnen wezen dat wie beetje helpen kinnen om heur geldproblemen mit op te lözzen.
EN DAT GEBEURDE . Har aal dij brekerij toch zien nut had.
As lente komt, kommen de bloumen. Ons moeke nemt de tied veur schrobben en veur bounen.
As zummer komt, bìn k hailendaal blied. Dìn is de kaggeltied veurbie, en is t weer ,boetentied’!
As haarfst komt, heb ik t nait, soest mie kop van t roege weer, dou k Moeke sums verdrait. Zai krigt van mie ’t hinneweer’!
As winter komt, wordt t weer beter! Vorst, doar kìn k wel tegen, k wor weer n echte optimist, mor ook wel n betweter: ,Oldambtrit komt veur vast!’ Gainain dij mie t betwist!
t Is n moal of wat gebeurd dat keunegin veur ain of aander twijdoags waarkbezuik onze pervinsie aan dee. Zie bleef dan sloapen in de ambtswoning van heur commesoares. Dai was der op insteld en har aaltied n koamer veur heur in odder. Veur heur vaaileghaid wör de plietsie inzet. Twij man in n veurkoamer mit zicht op veurdeure en twij man in t toenhoeske achter t hoes. Plietsie was der ook wel ais in hoes in tieden dat der n bepoalde draaigen beston ten aanzain van de commesoares zölf. Ik nuim Wijster en De Punt. Dan waiten joe t wel. Der wör aaltied goud veur de plietsie zörgd. Zo stön in de veurkoamer, op de grode ronde toavel, aaltied vrizze kovvie en n grode tromme mit roombotterkoekjes. Der luip ook n hondje in hoes. Trix. Mor zuneg n törf hoog. Vraauw van de commesoares zee dat t baist aiglieks gain koekjes hemmen mog. En as t n moal aine kreeg, dan wör dat aaltied mit de rechterhaand geven. Links wol Trix t nait aanpakken, vertelde ze groots. Vanoavend zol de keunegin der ook sloapen. De haile dag zat der al plietsie in hoes. Der vuil niks te doun as kovviedrinken. En dat is nait goud. Dan slagt de vervelen tou. Trix kwam of en tou even kieken. Dan kreeg ze n koekje. Eerst oet de rechterhaand. Dou, noa wat muite, oet de linker. Trix was n loos daaier en leerde vlöt. As aine in de loop van de middag zien haand noar de tromme oetstak, vloog Trix bovenop de toavel, wachtte tot deksel der òf gung en begunde der as n zwien in te vreten. Soavends kwam keunegin. Commesoares was bie heur. Zien vraauw luit heur der in. Deure van veurkoamer ston op n gloep. ‘Komt u binnen, majesteit. Uw kamer is in orde en uw bagage is al naar boven gebracht. Mag ik u nog een glas wijn en wat te eten aanbieden in onze woonkamer?’ Dat wol majesteit wel, mor zie wol zuk eerst even wat opknappen. Trix was der ook bie. ‘Wat een leuk hondje heeft u’, zee majesteit. ‘Ja, onze Riks. Echt een schatje’. ‘Riks? Wat een bijzondere naam’. ‘Ach ja, we hebben haar van een oude mevrouw gekocht voor 25 gulden. Die mevrouw sprak nog in termen van rijksdaalders. Dus we kochten haar voor tien rijksdaalders. Tien riksen dus…’
Plietsiemannen heurden t mit verboazen aan. Majesteit von t hail mooi. ‘En ze is zo slim. Een koekje pakt ze alleen uit de rechterhand aan. We zullen haar straks eentje geven’. Dou majesteit n ketaaiertje loater in de woonkoamer zat, ruip vraauw van de commesoares inains hail haard: ‘Trix, wat doe je nou…!!!’ Zie was de noam Riks bliekboar al weer vergeten. t Hondje vloog mit n noodgang de veurkoamer in en kroop doar bie heur kammeroaden van de plietsie under toavel. Wat der in de woonkoamer wieder zègd wör, is nait bekend worden. Mit de koekjes was t òflopen.
Mien vraauw wol slim geern n moal noar Wenen. Mor t bleef der aaltied bie. Aalgedureg was der wat woarum of t nait deurgung. Mor òflopen december zol t dan weden. Mit de bus. Dat was umreden dat k ook wel ais n moal op raaize wol zunder zölf te rieden. Gewoon achterover zitten en n aander t waark doun loaten. k Was nait slim benijd noar wat of doar aal te zain was, mor k wol wel mit. Ais n moal wat aandere lu um mie tou en wat aandere proat leek mie wel wat. k Zol t aal gewoon over mie hèn kommen loaten. De òfraaize was smörgens um kwart over tiene in Beek bie Arnhem. Der zatten n grode gozzel van n kirrel mit laank hoar, n echtpoar oet Zeeland en n ainspaanjer oet Den Hoag bie ons in de bus. Mit dizze lu trokken wie t maiste op. Wieder warren t maist oldern en n stuk of wat wedevraauwen. k Har der gain hoge pedde van op. Achmed zat achter t stuur en Tineke was de raaislaaidster. Tineke knupde n widde buusdouk um de microfoon. Anders kreeg ze der oetslag van, zee ze. Achmed was n goaie chauffeur dai van jeurjoagen huil. Tineke gaf wat algemaine informoatie. De raaize noar Wenen zol twij doage duren. De weerumraaize ook. t Was toamelk stil in de bus. t Warren ook ja ook hoast aal vrömden veur mekoar. Noa d’eerste kovviestop wör t beter. t Was slim mooi underwegens. Ik genoot. Aanderdoagsmörgens reden wie um n uur of elven de grens mit Oostenriek over. Tegen de middag wör der stopt bie n prachteg ol klooster. n Jong ding vertelde ons der alles over: Hou old of t was, wel der aal woond harren, houveul dakpannen of der op laggen en hou laank de hoofdgaange in t klooster was. Hail interessant aalmoal. Soavends was der n lichttoer deur Wenen. Ook slim mooi. Tineke wees veul olle gebaauwen aan en zee wat of t was. Zie zol der loater op trugge kommen. Zie luit ook standbeelden zain: Van Mozart en Goethe, van kaaizer zus en kaaizerin zo. En van nog veul meer lu dai al joaren dood warren. Zie kwam overaal nog op trugge. Der was veul te zain mit over alles veul informoatie. Wie gungen noar n concert van Mozart en noar t paleis van kaaizer Franz Joseph en noar nog veul meer.
Woar of je ook keken: Aaltied was der wel wat van kaaizerin Sissi in beeld. t Was geweldeg en boetendes nog slim gezelleg ook. Der wör veul laagd. Mien vraauw genoot. Zie har de tied van heur leven. Zölf von k t aal slim vermuiend. k Har zere vouten van t lopen en kopzere van alles wat der verteld wör. t Doezelde mie van ale kerken, paleizen en standbeelden. k Was bliede dat wie eindelk weer op hoes aan reden. Underwegens zat k nog ais noa te denken over aal dai olle gebaauwen dai k zain har. Der vörmde zuk n gedachte in mien kop dai k nait benuimen kön. k Kwam der nait oet. Totdat wie weer bie stad aankwammen. Bie t zain van de Martinitoren vuil alles op zien stee. Hail makkelk: Aal dai olle gebaauwen bestoan oet niks anders as olle stainen. Bie de aine net even wat mooier op en tegen mekoar vlaaid as bie d’aander. Net as bie dij Olle Grieze mor dan anders. k Was bliede dat k weer in hoes was. Zag touglieks ook tegen de kommende kerstdoagen op: Der kwammen drij films van Sissi op televizie.
Ploats aan de Eems in t noorden van ons schiere laand haarten kloppen om beurten op laand op zee de hoavenweg is n oader veur t achterlaand mit störm goan schoeven over weg zeekoapen sirreln mit wind mit kringels rookslierten zo alledoags biezunder ervoarens ploats aan de Eems
Nooit zel ik dij tied vergeten, aaltied zel ik t ontholden:. Ons wer leerd: Pluk gain appels of peren bie de boer, de smoak is den aaltied zoer! Eerlekhaid blift t laangste duren, woarom legt men mie den zo voak in de luren? Vruchten van t seizoen kwamen uut aigen goard, onder stro of heu bleven appels bewoard. Ik wait nog hou de belletjes van de ieskare klonken, hou of de kopern deksels op de kare blonken….
In schoulvekaansies mozzen wie op t veld eerappels roapen. De frieten dij moeke doarvan muik, laiten wie ons lekker smoaken. Ook mozzen wie helpen bie t stroschoven binden, doar kon men ons ook tiedens de schoolvekaansies wel vinden. Wie mozzen mit mekoar t heu helpen keren, toch haren wie n prachtege jeugd kin k rusteg beweren. Koornbloumen plukten wie aan raand van koornvelden, met zo’n boeketje wer moeke verwend, kin ik joe wel vertellen. Aarten, ik wait nait houveul ik der dopte, veurdat moeke ze in de weckvlezze stopte. Van rebaarber, proemen, eerdjebaien en zo muik moeke confituur, zai wos de juuste moat van suker, aans was de smoak te zuur. Om heur klevende aigenschappen plukten wie de klaaine klis, Dij gooiden wie de wichter in t hoar, volgde mainsttied straf, nait mis! As jonges muiken wie piel en bogen van n geschikte tak, woarop n stried veur de overwinning uutbrak. Mien eerste laifde en ik hebben onze noam op n boom schreven, ’t bos van vrouger is verdwenen, mien eerste laifde is nait bleven…. Toch denk je op loatere leeftied terug aan dij mooie tied. Dit soort herinnerns roak je nooit weer kwiet!
In de joaren zesteg was ik advertensie verkoper in Veendam-Muntendam e.o. d Olle ambachtschoule in Veendam was opholl n te bestoan en haar roemte moakt veur meubelzoak Intermeubel.
De directeur legde mie noa binnenkomst n poaginoagrode advertensie veur (dou ca Fl 800,-) en wol dei geern op d achterkaante van t kraante. Ik zag, dat der aal artiekels in stonden, dei je op dat moment an de stroatstain n nait kwiet konden en vertelde hom dat.
Hai ston der op, dat hai dat, ondanks mien betoog toch wol, woarop ik zee: Sorry, dat ken ik nait doun! En heb de advertensie nait mitnomen!
Beetje aigenwies het e dou mien voar beld en dei het hom ophoald… Ik dus de weke derop hoast nait noar hom tou…. Wat zol e wel nait van mie denken?
Stoa bie d winkeldeure nog eem stil en twiefelde…. wel? nait? Toch mor verdriesten!
Mit n lachend gezichte kwam e op mie oaf en langde mie d haand. Doe bist mien man! Op die ken ik aan! Oh? zee ik schoamelnd, Houzo? Doe was t messchain gain koopman veurege weke, mor wel gloepens eerliek!
k Heb der veur gain deubbeltje op verkocht!! Mor k was wel aigenwies!
Ja, ie ie hebben mien voar wel beld? Ja, en dei haar der wel belang bie…. Hai is koopman en dat is ook ja goud en…. logisch!
Doe sneest die eem in d vingers, mor wekdest mien vertrouwen. Ploats dizze poaginoa vanweke doarom mor! En zeg tegen dien voar, da k hom aarg waardeer, mor da k allend mit die dit soort zoaken regeln wil!
Ondanks dat mien voar de weke der veur nog pisseg op mie was, kreeg k nou n dikke pluum! Hai snabde mien besloet en dat gaf moud!
Op schoul was Eppie nait n jouker jong, hai was der mit zien denk voak nait bie. Aaid op schoulplaain was e wat zunderliek, nait mit tied mit. Zaandbak bie schoul doar wol hai allinneg in speulen, zien hoaven, zien boot voarde doar. Zien omkieken noar wereld zeeèn begunde in daarde klas, din kwam wereldbol op toavel. Hai was der nait bie vot te sloagen. Petretten van vrouger lu, dij as scheepsjong of kaptain aanbòid wazzen, doar haar Eppie groot ontzag veur. Noar Itoalie, Ruslaand, Duutslaand, Sweden, wiet vot van hoes en dak, mor dat begreep hai vanzulm nog nait. Op zien noamdag kreeg Eppie van zien pa en moeke n wereldbol, dij in t rond siddelde, woar hail wereld op ston. Haildaal verhilderd was e, zoveul ploatsen, mit zoveul wodder. Meester stokte oet, hai neumde Evenoar, Noordpool, Zuudpool, mit hail veul ies, iesberen mozzen hom ook nait ontkommen. t Was zo wied hèn mit Eppie, dat hai aans niks hemmen wol as oardriekskunde. Mor dat kin nait aaid. Meester stokte hom oet dat hai din noar zeevoartschoul mos in Delfziel, veul leren doar mos hai zok op aanleggen goan. Eppie haar mor ain wens, metroos worren, t leek hom meroakels tou. As lu hom vrougen :’’Wat wilst doe loader worren?” Din haar hai antwoord kloar : “Zeeman, t laifst metroos.” Joaren gongen veurbie, leste schouldag ston deraan te kommen, oafschaaid van zien kammeroadjes, en van zien meester. Zien ollu haren t stoer dermit, allain zee haar hai in kop, aans niks.
Haar Eppie aiglieks wel in goaten, dat zee gain loan of stroat was? Zag hai gevoar van störms, hoge golven, schipbreuk en wat nait aal.? Hai wol t ja nait zain. Eppie gong op n schiere dag noar Delfziel, n hoavenploats stoef bie zien dörp. Doar lagen veul boten aan koade, loaden en lözzen mit kroanen. Staarke lu dij doar aan t waark wazzen. n Wereld gong veur hom open om dat aal te zain. Eppie gleufde in zok zulf, of dat goud was.? Pa en moeke twievelden doaraan. Jong ston wat te kieken, dou hai zo driest was om noar scheepsketoor te goan, veur de veule vroagen dij hai haar. Dou mos ter heergoan dat Eppie mit man mit gong veur wat proaterij. Zien dreum. “Wat of hai din wol”? vruig man. “Metroos” zee Eppie. “Dat liekt mie meroakels schier.” “Nou “, zee kaptain : “Kins op dizze boot wel aanmonstern” “Wie kinnen nog wel wat lu bruken veur roege waark.” Vieftien joar was Eppie, pa en moeke slim verdraiteg vanzulm.Vattien doagen loader wer der n telegram bezörgd bie ollu, doar ston in:
Dhr Eppie Mulder kan a.s. Vrijdag bij ons aan boord komen. Om twaalf uur wordt u verwacht, wilt u zich melden bij de kapitein. Neem een zak met kleren mee, de rest is wel aan boord. Wij zien u dus Vrijdag om twaalf uur. Kapitein Haarslag a.b. van de coaster “Marie Helena”
Moeke haildaal van slag, pa kikt stoens veur zok oet. Eppie was zo blied mit dizze tieden. t Was zo wied. Pa en moeke goan mit hom mit noar Delfziel, op fiets. n Schiere boot was t. Nait zo’n dik schip, mor hai mog zain worren. Oafschaaid was swoar, moeke reerde zo haard, ook pa haar buusdouk derbie. Mor Eppie was zo blied. Zien boot, zien dreum, zien denk aan zee was woarhaid worren. “Marie Helena” bloasde op zien toeter, voarde hoavengat oet. Eppie wuifde, pa wuifde, moeke wuifde. Vot was boot. Drij moanden zol jong votblieven, op dij grode zee. Braiven zollen schreven worren, dat was òfsproak. Twij moand haar moeke oetkeken noar n braif, niks van dat aal. Ook pa muik zok zörgen, dat dee hai nait gaauw. t Was winterdag, kold,veul snij. Nog gain braif, zo laank was e vot. Dou op n oavend wer der aan boetendeur rammeld, moeke dee open, doar stonnen twij vrumde manlu bie deur. “Woont hier familie Mulder”? ” Joa”, zee moeke. “Mogen wij binnenkomen, wij zijn van het kantoor waar de “Marie Helena “ voor vaart. n Maal tieden haren dij lu, n jobstieden. Eppie dood. “Marie Helena” was in swoare störm mit man en moes vergoan. Wat n bosschop, verdrait was nait om aan te zain. Dood was e, aanspould op straand bie Finlaand. Lu zollen wel regeln dat jong toes kommen zol ain dizzer doagen. Zo wer Eppie in n loden kist thoes brocht, dij stoere metroos. Minsken in dörp wazzen verhilderd, hai was ja krekt vot. Nou aal dood.? Omkommen in wodder. Dörp raauwde. Eppie ston in veurkoamer, oet dizze tied. Haile dörp was oetlopen op begraftenis. Veul troanen veur Eppie, en veur zien pa en moeke. In Sibboern begroaven, op zien graf n boot de “Marie Helena.”
Veul troanen veur dij stoere metroos, zien eerste en leste raais noar d’aiveghaid.
t Is elf uur, ik goa op berre, eerst nog n bloadje lezen… Der weer oet, mout noar t hoeske! Aans dou ik t…, dat zol wat wezen…
Nog even bie koulkaast laangs, dat stokje pizza van vanmiddag… t Is wel kold, nou ja, t is nait aans, mor goud dat ik t nog zag…
Vot, ook nog n glas melk mit hunneg. Even in magnetron, wordt lekker waarm. Ik wil ja gain krummels in mien bèr, in de koamer ,televizie der bie aan.
Verrek, dizze film heb k nog nait zain! As k weer op klokke kiek, is t drai uur. Kolle vouten en film is doan, van dij pizza krieg ik t zuur…
Gaauw derin, vraauw ligt op mien kaant. k Vaal vot in sloap, wat is dij bère lekker! Om acht uur glìnwakker, vot in t ènne, versloapen, wat is der mit dij wekker???
Ik spring deroet en klai mie aan. Wat mekaaiert die? Wat dust ja maf… k Heb mie versloapen en t is al loat! Man, bist ja vrij …….t is zundag!
Mit n drup aan neuze kom ik oet de iezege kolle weer in hoes, mit n dikke aarm vol bongelholt wat bestemd is veur de holtkaggel. t Vrust 11 groaden en t is n mooie heldere dag,de zunne schient en klaaine wolkjes oazem kommen oet joen mond as je boeten binnen. t Is eerste kerstdag en kinder kommen vandoage bie ons, net as elk joar, om kerst te vieren. Ik haar de week derveur al n schiere boom bie de maarkt hoald en de vraauw haar hom mooi optuugd. Aan de veurdeure hangt n kranze en deur t hoes hìn hangen wat meer fetuutjes dai mit de kerstdoagen te moaken hebben. “t Is kold!” zeg ik en leg intied t holt in de doarveur bestemde bak. Mit n olle kraande en wat fiene holtjes steek ik de kaggel aan, zodat hai dammee lekker op temperetuur is as de kinder der binnen. As t goud is, komt opoe ook weer en den hebben we n haile ploug bienander. Ons Kloas Jan komt mit zien vriendin Femke en Geert komt allint omreden dat zien verkeern net oetgoan is… Mit opoe, mien vraauw en ikzulf binnen we net mooi mit zes man . Eefkes loater wordt t al lekker waarm in hoes en zit ik in de stoule veur de kaggel en denk weerom aan de tied dat ik zulf kind was en hou de winters dou wazzen.
t Is 1967 zo rond 20 december en t vrust dat t kroakt! Der is al nuver wat snij valen en wie binnen de haile dag boeten te vinden. t Is n mooie zunnege dag en mit scheuveltjes onder de aarm en t abbonementskoartje mit n verzekernspelle op de jaze goan wie mit n haile koppel noar de iesboane.Op de iesboane binden wie den van die holten scheuveltjes onder de stevels en begunnen onze rondjes te scheuveln. Sums wuien der haile tochten moakt mit schoule. Den wazzen daipen en wiekjes bevroren en kon je zo noar t meer scheuveln. Mor ook wuien der scheuvelwedstrieden holden of priksleeën woarbie je op n slee zaten en mit twai stokjes mit spiekers deraan joezulf veuroet mozzen zain te kriegen. Ik kiek op as deurbelle gaait en goa noar de veurdeure. As ik deur open dou, staait mien schoonmoe derveur en zegt: “Moi mienjong ,kist mie even helpen, ik heb nog kedootjes in de auto liggen.” “Geef mie de sleudel mor”, zeg ik, “den hoal ik ze der wel even oet.” Even loater kom ik mit n dikke aarmvol kedootjes weer in hoes en leg ze onder de boom. Goa mor mit dien moeke in koamer”, zee ik tegen de vraauw, den gona ik wat mit t eten aan loop.” Ach eten koken is mien hobby en de kerstdoagen binnen den altied weer n mooie gelegenhaid om ais even extroa lekker te koken. De dikke rolloade haar ik n dag eerder al broaden en de kerstpudding mit gesteven aaiwit en n drupke citrounjenever ston ook al kloar . Ik haar de tudesoep al op stel stoan. Nog even eerappels derop en mit de rooie kool, gruine bonen en de waarme steufpeertjes was de moaltied compleet. Intied wazzen kinder ook arriveerd en was t weer as vanolds n gezellege boudel in hoes. Mit n lekker glaske drinken en n stokje banketstoaf wuien de kedootjes oetpakt en de zulfgemoakte gedichtjes veurlezen. “Kiek ais boeten”, zegt Geert inains en as wie den allemoal opkieken, zain wie dat het intied helderop snijen goan is,dat moakt de kerstdoagen ja compleet! ..Vorst, snij en lekker mit joen femilie veur de kaggel,wat n riekdom heur ik mien schoonmoe zeggen en ik wait secuur wat ze beduilt. Tegenswoordig mit aal dai echtschaaidens, kinder tussen waal en schip, ale ellènne, is t nait vanzulfsprekend dat de kerstdoagen as “mooi” herinnerd worden. Veur veul minsen binnen t misschain wel de ellendegste doagen van t joar. Ik goa stoan en schud gedachte van mie oaf. Terwiel ik n blokje holt in de kaggel gooi, denk ik: “Ie hebben groot geliek, wat n riekdom!” En as wie den lekker aan toavel zitten te eten en noaproaten over de kedootjes en de gewone dingen in t leven, den vergeten je al gaauw alle ellende dai der in de wereld is en leg je dizze kerstdag as n mooie herinnern op de plaank in joen geheugen. Boeten snijt t in tied helderop. Ik ben alweer aan t bedenken hou ik dai jongen van mie dammee noar boeten krieg om ze ais goud mit snij in te pepern…t Zel der wel op oetdraaien dat ik zulf inpeperd wor en mit n deur snij invreven rooie kop in hoes vluchten mout… Hou je t ook wenden of keren, je worden toch n dagje older, mor weren zel k mie en zai zellen heur porsie ook hebben. “Kiek, Kloas Jan”, zegt Geert, “hai zit weer aargens op te brouden, ik kint aan zien kop zain! En t het vast mit de snij boeten te moaken.” Ik hol mie wiezelk stil en kiek zo onneuzel meugelk in t ronde en wacht gnivvelnd mien kans oaf.
Twijdoezendtien is veur aaltied veurgoud veurbie. Twijdoezendelf staait weer te wachten op joe en mie. Wat zel dij oons weer veur nijs en verrazzens geven? Ik hoop veur elk en ain n gelokkig en gezond leven ! Met oaf en tou wat malegheden as dieverdoatsie.
’t Was aaltied vaaste prik op vraidagoabend: Doezen, verzoameln en din noar Stad tou. Vaaste gaang van vaaste krougen en din op ’t ênne noar ‘De Koffer’ veur dat wie op huus aan gongen en ons aigen kovver ien doken. ‘DeKoffer’ was n nachtcafé ien Oosterstroat woar aaltied wel wat meziek speulde. n Gemoudelke ofsloeten van n oabendje deursakken. Mor op n oabend kwammen wie ook ains weer De Koffer in en dou vuil ons votdoadelk op dat de meziek aans was as aans. Vrumde dissonaairende klanken kwammen ons tegemuide. Pianist haauwde op toetsen asof hai ze der nog vaaster ienstampen wol (bie gebrek aan hoamer en spiekers)…. Drummer haar duudlek n aandere streuming van Aambachtschoule doan. Hai streek mit kwaasten over zien potdeksels… En de bassist ston aignlieks allenneg moar te waachten tot hai der ook nog n poar dovve tonen deurhîn speulen kon.. en woarachteg, dat lokte hom ook nog zo nou en din…. En de solo’s wazzen veur de saxofonist dij doar nog ains as n gek bovenoet en deurhîn tjoedelde…. De jazz-recensent van t Nijsblad ston der kwoazie ienteressant en iengewikkeld bie te daansen. Din hai begreep t wel vanzulms… Bruier ston der mit volle verboazing noar te kieken en te luustern. Ik hong over de vleugel, aan zied van t podium, t hail spul wat verveeld te bekieken, dou bruier opains dwaars over de mînsen en de meziek hîn reerde: “Hé Gerrit, di’s nait veur ons soort jongs hè??” Van schrik vuil t eem stil, woarnoa de muzikanten de veur ons onbegriepelke droad weer oppakten.
Dou dit experimentele getjoedel eindelk ophuil, ruip bruier: “Mooi jongs, en nôh eem ‘Rockin Billy’ van Ria Valk.” Muzikanten keken hom meewoareg aan, vol meedlied mit dat provinsioaltje dij der hailndal niks van begreep….
Dat wordt der wel es zegd, t is hier zo duuster as de nacht! En mainsttied vinden mìnsen dat nait pretteg, rillens lopen ze over de rogge…. k Heb net even noar TV keken, Nederland 2 “De Wandeling”. Mag k geern noar kieken, al heb k der nait aaltied t geduld veur… Mien vraauw kikt veur mie… Nou ging t over de nacht, te veul aan licht. Hella van der Wijst pruit doarover mit Wim Schmidt, ammeteur-steernkundege, ‘lichthinderloog’, ze wazzen op Schiermonnikoog. t Aailand is snachts donkerste stee in Nederland, schier Schier! Biezunder, Nederland heurt bie de Top 3 van landen woar t snachts t minst duuster is, soamen mit België en Porto Rico…. Benoam in de grode steden kom je snachts bakken mit licht tegen woar t laank nait aaltied vanneuden is. Doar kinnen we nog n bult op bezunegen, mor ja, t Ruttespul dut nait aan “Milieu”… Vrouger, in Midwolle (en dìn main ik zo’n viefteg joar leden….) was t snachts nog duuster zat. Lanteernpoalen haren nait van dij dikke laampen, gain TL-buizen, en LED, was dat dou al wel opbedocht? In woningbaauw was t benoam swinters n duustere boudel. Vroug op bère…. WC was der ja nait, t hoeske ston achter in toene, zel wel n pispot onner bère stoan hebben… Loater aan Nijssiesoordloane was t vanzulf wel beter, wat dij WC aanbelangt. Lanteerns gaven nait veul meer licht as in woningbaauw. As ik soavends nog ains wat doun mos, kraande votbrengen of melk hoalen achter op t veen, was k voak baange, om nait te zeggen schietensbenaauwd (al gaf je dat vanzulf nait tou…) Achter elke boom kon wel n spook stoan en as je achterom keken, kwammen dij griezels aal dichterbie… Of en tou kon je wel ains groalen van aal dat duuster, as je nog even mit pa noar boeten gingen en dìn dij steerns aan locht flonkern zagen. Pa haar doar nait zo hail veul verstaand van, mor hai kon ons doch wel de Grode Beer aanwiezen. Mien schoulkammeroad Beno Doedens wos der meer van as ik, hai was aiglieks d’eerste echte steernkieker dij k tegen kwam. Loater von k in n old schoulboukje (wie mochten bie meester Zonderman n boukje oetzuiken as we meer as 100 punten bie mekoar leerd haren, woarmit wait k nait meer…) n mooie koart van de haile steernlocht. Hail biezunder, mor kreeg t nait in de kop, en dou was t doch nog duuster zat. Wie gingen soavens ook nog wel ains “blikspuit” speulen, in t (haalf)duuster. Blikje onner lanteernpoale… Dìn haar je nait veul last van t donker om je hìn. Dat wer ook aans dou je in de bungeljoaren belanden deden. Zulfs de fietsverlichten dee t nait aaltied en dou der wat scharrelderij bie kwam, was t mor wat spannend doar op t Achterloantje of bie d’Esbörg in Scheemde, zunder licht…. Op pad noar hoes tou, weerom van voetbaltrainen, bin k nog wel ais in duuster aan t appeltjes pikken west, op gevuil, bie d’appelhof van boer De Grooth, op hörn van Laange Zuudwenden en de Hoofdweg. Loater, op kweekschoule in Winschoot, dee t je nait zoveul meer, was t overdag wel ains duusterder as aans snachts in t donker. Woonde je meer in joen aigen kop en was je doar wel ains weg kwiet. Dou haar je ook nog nait aal dij bakken licht van tegenswoordeg, wazzen ook wend aan dörpsleven. Ainmoal was k mit mien schoulkammeroad Jakob Stiekel bie zien zuster in Stad. Man, dat was veur t eerst dat k deur kreeg dat der steeën wazzen woar t snachts sikkom nait duuster wer… Noú, viefteg joar loater, mag k geern nog even n ommetje moaken, in t duuster, op kommando van mien spatoaders. k Mout wel kop derbie holden, en nait aal noar ondern kieken, noar t pad. En bin k bliede dat der doch hier en doar lichtpunten binnen, t zain wordt der nait beter op. Snachts mout k der voaker n moal oet, k dou gain licht aan, k schoevel zo hinneweer noar badkoamer. Das beter veur de hormoonhoesholden, zee Wim Schmidt. Je leren nog elke dag bie…
Geert Moatjes zit ien e bisnis van de voetbalploatjes… t Is zien daarde joar en hij begunt t al oardeg te leren. Nee, hij gijt niet maank aal die jonken stoan, veur t hek bij de grootgrutter. En dan mor bulken: “Meneer! Mevrouw! Heb u ook voetbalplaatjes???!!!” Dat doet e dus niet, doar is e as 65-plusser niet flexibel genoeg meer veur. Die jonken bennen ok ja zo vlug as wotter. As Geert dan zien mond open dut, hebben zij die zilvern pakjes al laank te pakken! (En dan moet Geert der ok nog aan denken om zien mond weer dicht te doen…) Nee, Geert gijt zulf noar de Appie H. over de brug om e fietstazzen vol te proppen met bosschoppen. Niet allenneg mor beschuut, WC-pepier en kees, n poar dingen meer. Drié stukken kees as t moet, en vitaminepillen en of en toe aanbiedingen! (Al moet e doar met uutkieken, veur dat e t wiet, stuurt zien Harmke hum weerom, “heb k niet besteld!”). Bij elke tien euro op e kassabon kriegt e n zakje met vier ploatjes, as t goed is. t Allereerste zakje, doar zaten votdoadelk vijf ploatjes ien, haar hij even mazzel! (Mor n keer doarnoa haar e ien met mor drié speulers, dat leek ja nargens noar!) Dizze reis trouwens gien speulers van de EREDIVISIE! Gien Suarez, of Kubik, of Toivonen, of Granqvist, Mertens, Elm, Pelle of Bahia, of hoe aal die voaderlandse voetballers mor hieten… Nee, de grootgrutter doar bij die nijmoodse oostraand ien Zuudhörn het n ofsproak moakt met e voetbalverieneging “Zuudhörn”! Wat zegt jim? Joa, dat bedoel ik: “Zuidhorn”! Eerst zol allent de hiele jeugd van e greunwitten op e plakploatjes, en dat bennen der al honderden! Mor toen kregen die oldere lu de smoak te pakken en wollen ze ok op t portret: van e zotterdagofdeling, en e zundag, en de doames vanzulf, en de scheidsrechters, kemizzieleden, bestuurders…. Zulfs de consul, veldkeurder Feike, hebben ze n plak geven ien t ploatjesalbum.
Mooi man! Joa, t bennen der wel wat veul worden, mor t zigt der geweldeg uut! Geert is der d’eerste moal mor ies even goed veur zitten goan, bij t ienplakken van de ploatjes. Denk nou niet dat t zo makkelk is! Eerst moet je goed kieken op wélke bladziede zo’n ploatje plakt worden moet, der bennen der nogal wat! n Zegen dat ze de kebouters nog buten t boek loaten hebben… Dan moet e hiel veurzichteg de achterkaant van t ploatje ofpeutern; de noagelbieters hebben hier n groot probleem! Tja, en dan moet t ploatje n bietje recht op e goie stee plakt worden. Poeh, dat is bij die teamploatjes (ien twee helften!) gien sinecure! En dan kiekst ien t album en dan is t potjandorie net of der nog niks ien zit…. Gelukkeg bennen der ok paardij lu die zulf niet spoaren en dan de ploatjes votgeven, dan zit t mèt, nietwoar?! (Nee, niet allenneg bij t hek veur de winkel; Geert kriegt ze op n anere menier ien e brievenbus, mor doar kan e wieder niks van zeggen, das geheim… Deúrgoan, lu!) Oflopen dunderdag is e ok nog even noar de Appie H. west, bosschoppen doen. Dat moet je onderholden, aans ben je de vörm zo kwiet… Haarm Proatjeboksem zat bij de kovvietoavel de kraant te lezen, ‘De Telegraaf’, dat wirrelt je veur d’ogen as je doarien kieken… ‘Hier moet ik niet wezen!’ docht Geert, en hij wol stiekem deurlopen, dee krekt of e allent mor noar de stoetjes keek.. Harm pakde hum zo bij de jas en drukde hum op e stoel. “Zitten! Kovvie!” Doar haar Geert niet van terug. “Mor…”stoamelde hij, “e…!” Harm keek hum ies aan. “Geert Moatjes! t Laand gijt noar de bliksem met dizze nije Rutte-regering en jim holdt zuk bezeg met t spoaren van voetbalploatjes! Wat is dit??! Kop der even bij, Moatjes, alle hens aan dek! En as jim dat iene ploatje viendt met mien kleinzeun derop, iénlevern!” n Bietje studdelnd kwam Geert weer ien t ènne en vervolgde zien AHtoer. Toen e thuus al laank weer met e Zweedse puzzel uut e ‘Kampioen’ bezeg was (Geert diskrimineert niet…), kwam zien vrouw thuus en legde n poar preien ien e greuntebak van e koelkast. “Mien God, Geert, wat hest nou ommaans had? Hoeveul pakken sukkeloa het jim metnomen???! O, ik begriep t al, biezundere voetbalploatjessukkeloa….”
Dat licht, dij kleuren, is dit t parredies, t mout hoast wel, n feest van bloaren! Mien zenen kommen tot bedoaren, t gemoud schut vol, De Gast holdt wies
zien oadem in. Even dut hier de pries van koavels en kasten van hoezen der nait tou. Gain bladbloazers broezen de rust kepot. Ain man mor, op fietse,
ridt veurbie, aarm omhoog: ‘Schier weer!’ Stilte groalt, t gold pakt mie rondom in. t Lief blift stokstief stoan, wat heb ik n zin om laankoet ….. t Vannijs roazende verkeer
dut mie verbilderd oet zied goan. n Tel bin k riddersloagen: ‘Wat mos k ook al weer?’
Ik verhoesde oet de grode stad, noa vief vrezelke joaren. Hier in t klaaine hoavenstadje leek t moanden laank vekaanzie. t Haile gezin kwam tot rust. Moeke keek weer vrolek, mien pa ging weer oet visken, Der wuir weer zongen bie t ofwazzen en dat was hail laank nait zo west. Op 11 november kwamen der kinder groot en klaain bie deur. Ze zongen laidjes en haren lampions bie heur. Mien moe was in de wolken. Ze dreutelde aal in de weer van de kookpotten noar veurdeur. Ze zong mit kinder mit en ik, ik bekeek dat aalmoal in stilte. Ik haar der wel van heurd van Suntermeerten. Doutieds in Zeeland deden ze doar nait aan en in de grode stad haren ze doar gain tied veur. En nou, aal dij zingende kinder mit snotpieken en rode gezichten en glinsternde ogen. Ik sloot doar dat eerste joar, bie veurdeur, Suntermeerten in mien haart. t Joar derop luip ik mit mien bruirtje mit. Ik was te groot veur n lampion en n puut slik, mor ik kon mit hom goan, om hom te bewoaken. Hai zol ja ais verdwoalen. Zien lampion zol ais oetwaaien. Zien puut zol scheuren. Ale slik zol over stroat slistern. Nee, ik mos der bie wezen. Overaal in stroaten wuir aanbeld en overaal gingen deuren open. Glunderde gezichten, moekes bie veurdeur, dij vertederd noar aal dat grut keken en ze den noa de zang gaauw wat toustopten. Zulfs as der van dij grode knuppels kwamen, dij n onneuzel taimke zongen, den zulfs wuir doar in twijduustern toch nog wat slik in puut stoken. Ik wist veurvast. t Was mien feest. Suntermeerten was mien feest.
Ik haar mit bruirtje, dij ik aaigenlieks nait stoan kon zo dag en deur, veur ain oavend vree sloten. Mien moeke mos der van zuchten, dou ze ons baaident zo schier achter bie toavel in de weer zag mit pepier en liem en scheer. Noa n bult geroup en gereer, stond der den n lampion. Hai was schaif, dat dee niks. Dou begon mien echte eerste Suntermeerten. Ik ging mit mien beudelbruiertje aan loop. Nou was bruiertje in zien gedachten ook aal wat kerelachteg. Hai vond mor niks dat ik as n grode hond achter hom aanluip. t Was gewoapende vrede. Zo gingen we op pad. Hai verdainde zien slik en ik ging kopje onder in kinderlaidjes, de sfeer van twijduustern en van lanteerntjes en lampions. t Was aldernoast. Ooms en taantes en mien eelske nichtje haren voak verteld. Mor nou ston ik der middenmaank. Suntermeerten was mien feestdag. n Zetje loater ston ik op kop in bibliotheek en las alles over t feest van t licht, alles wat er mor te vinden was.
Dou ik mien eerste klasje kreeg, kon ik mie mit Suntermeerten oetleven. Haile brud van leren ging sikkom veur n week aan kaant. Weg mit lees-en toalboudel. Vot mit Rekenwaark. Suntermeerten kwam der aan. Den haar je naargens meer tied veur. De lutje grommen gingen aan t knutern mit pepier en karton en gekleurd deurzichteg pepier. Der wuir hier gain lampionnetje moakt. Dit waren aalmoal kunstwaarken mit licht. Aalmoal, zulfs de hulpmoekes haren de swaaitbrobbels veur de kop stoan. Gitaar kwam op batterij en elke dag weer vannijs, eefkes de laidjes deurzingen. Niks gain kipkapkogel. Meester haar schiere laidjes vonden van wel drij coupletten. Dat scheelde vanzulfs in de omzet en in de snelhaaid bie deuren, mor t waren meroakels schiere laidjes. En noa aal dat waarken kwam de dag der doagen. Op 11 november, kwamen op t lest van de schouldag de lichtjes op toavel, schaarms ging omdeel en t licht kwam oet. Ale lichtjes aan op toavel. De maiste van kinder waren den aal zo kel, dat der wel ais aine in troanen oetborst. Meester ging veur in gezang mit gitaar en den konst der hoast aalmoal wel van janken. Zo schier as dat was. En den gingen ze der vandeur, dikke proat over de stroaten en winkels woardat ze veul kriegen zollen. Anderdoags zol ik t aalmoal wel heuren. Soavends ston ik toes bie deure en dailde oet noa n prachteg laid. Snelle ‘kipkapkogels’ luit ik twij keer zingen, dat was heur straf. Grode lummels dij mit ondeugende ogen nog gaauw eefkes wat slik biemekoar brulden. Ik zol ze kriegen, zeker as ze bie mie op t schoultje zaten.
Ach……Nou woon ik in n stil stroatje. Der binnen hier gain klaaine kinder meer. Sums wordt der deur n verdwoald schoap nog wel ais aanbeld. Elk joar blieven we mit n grode bak slik zitten.Wie kopen veuls te veul van dat goud. Het zel joe mor gebeuren, dat der zoveul aanbellen, dast oetverkocht verkopen most bie veurdeur. Dat is tegen beter waiten in, altied weer t zulfde taimke. Ze lopen ons deur veurbie. Ze lopen ale winkels in de haile buurt of. Doar is wat te hoalen. Der worden autopools holden om kinder noar aander ploatsen, mit nog veul meer winkels te transporteren. Ze kriegen kroketten en fricandellen, der worden klaaine kadootjes in de puten stoken. Doar kin ik as ainzoame particulier in zoon schietstroatje nait tegenaan. Dut niks. As ze mor zingen blieven,ook aal is t mor van’ kipkapkogel’ of van ‘Micky Mouse ging lichtje lopen’. As ze mor mit lichtjes lopen blieven. Loat ze zuk mor zaik eten in vedde rommel. As der mor meesters en juvven blieven en aander groten, dij der in leuven. Dij t leuven van Suntermeerten. Ik wel in elk geval.
drij grieze schippers op t leugenbankje achter diek kieken over t wotter, vertèllen zunder woorden woare verhoalen van veurheer. “Van Lauwerszee tot Dollard tou” zingen ze nait meer, dat waarkt heur op t gemoud, want Zoltkamp is gain Zòltkamp meer en t wotter is nou zuit. zie kinnen der nait aan wìnnen, t zolt zit nog in t bloud.
Dou k zes joar was, göng k veur eerste moal noar legere school 75 in Buunderveen. Bewoarschool was in dat joar noa Twijde Wereldoorlog nait meuglek. t Schrieven mos veureerst mit n griffel op n laai. Noadat juvver Jansen t reseltoat van t waark in heur schrifke schreven har, mos je laai in n emmer woater dompeln. Van dij gevolgen, je weer mit n hemmelde laai begönnen konnen. We zaten in vaarde klazze mit roem datteg kinder under knoet van mester Diek, dij wind der goud under har. Aine van zien ‘underdoanen’ stak der bie mainsten mit kop en scholder bovenoet. Nait omreden ze boven ons oetstak wat lengte aangaait, mor deurdat ze in ogen van jongkerels t nuverste wichtje van haile klas was.
k Har mazzel dat Merie krek veur mie in baanke zat. k Mog haile dag tegen heur achterheufd aankieken. t Dee mie wel wat. Sneu genogt zag Merie mie schienboar hailemoal nait zitten. k Was slim jeloers op elks dij zoch in heur aandacht spinzen mog. k Was nogal schieterg van oard. Gain hoar op kop dij der aan dochde heur aan te spreken. k Zol t vervast in boksem doun van bangeghaid. Ainmoal heb k Merie aanroakt. Ze swaaide mit heur ‘peerdesteert’ boven mien inkpot en dou heb k hail verzichteg moanen wat underoet laaid, van dij gevolgen t oetende in pot teregte kwam. Man man wat n boudel! Dou ze heur omgaf, gaf ze heur klasgenote mit heur inksteert n fleer om kop. Laaiden was in last. Mester zedde mie bie kop en kont boeten deure. Mit n braifke in haand mos k votdoadelk noar hoes om mien zunden op te bichten. Mog nait eder weeromme komen aleer mien voader of moeke mie brochde. Mien achterwaark dee al zeer, bie gedenk aan kontjeloage dij k van mien moeke wizze kriegen zol. Krek as t spul sprak. Dou k mie op achterste ploatse bie mien olden vervougde. ( Wazzen baaident drok dounde op t eerabbellaand ) , kreeg k noa mien referoat van links- en rechtsom. Kont vluig mie sikkom in braand. Lopend as n hoaze mos k veur t oldske op fietse moaken dat k thoes kwam. Swait luip mie nog van kop dou ze in heur oetlopersgoud mie weg noar school wees. Wat der in t opkoamerke van bovenmester ofspeuld het, wait k nait vanzölf, mor noa uren- zoas t leek -mog k binnenkomen en noa veul vieven en zessen en ach en wee’s en nog meer spietbetugens mog k mie weer in klazze melden. t Mooiste wichtje van klazze, nee van schole of nog beder van hail Bunderveen en omstreken het mie nooit meer ok mor mit ain oge aankeken. In klas zezze is Merie van schole goan en mit heur femilie verhoesd noar Austroalië. Bie heur ofschaaid het ze school soamen mit heur bruier Rieks traktaaierd. Pude slik vleug op plaain dur lucht en elks kreeg n kaans wat van grond te kriegen. t Span mos thoes n nije pude hoalen. Kin mie der aans nait veul meer van veur gaist hoalen. In t laand van onze tegenvouters schient ze nuver boerd te hebben. Is mit heur stoefan doezend weke bie tillevisie as omroupster te laande komen. Is traauwd en schient n poar kinder op wereld zet te hebben. Rieks is as evangelist noar Nij Guinea vertrokken
In n groot bos stonnen twij bomen. Heur takken roakten n kander. Zai wollen zo groag dichter bie n kander kommen, mor dat was nait meugelk. De aine boom was n beetje groter as d’aander. Hij huil zoveul van dij laange slanke takken dij hom roakten en was zo vol van bewondern veur de smale zulverwidde stam. Ze wollen mekoar groag hailendal omhelzen. Soms wazzen ze zo verdraiteg dat ze de vogels, dij op heur takken zongen en onder heur blaoderdak rustten, nait ains heurden.
Op sommege doagen luip t wotter van heur bloaren, woardeur t leek asdat ze schraaiden. Toch perbaaierden ze te gnottern van de zun, t strelen van de wind, dij heur takken mit bloaren over mekoar vreef. Mor t verlangst naar mekoar bleef, zölfs in dij vroleke doagen as kinder aan heur vouten speulden. Op n dag begon de wind haard te waaien. Hai begreep wat ze zo geern wollen. De wind waaide zo haard dat onze verlaifden omwaai-den. Soamen vuilen ze dele. Dit was wat ze aaltied al wollen, nou roakten heur takken en stammen mekoar hailendal. Zai daankten heur grode vrund de wind en schraaiden van bliedschop. Heur troanen koeskasden zok en vuilen op de grond. Huil, huil laank bleven ze zo liggen. Knienen speulden hoasje over, wandeloars rustten uut, en kinder perbaaierden te balanceren op heur stammen. Elkenain verwonderde zok dat de twij baarkebomen zo mit n kander verstren-geld wazzen. Ook de boswachter zag op n dag wat ter beurd was. Hij von t n prachteg gezicht. Mor, hai was aansteld om t bos te onderholden en omvalen bomen mozzen vort. Hai ontdee ze van heur takken en ze wuien in stukken zoagd. De gelaifden eindegden heur bestoan in n open heerdvuur, woar-veur n verlaifd stel zat. Zai omhelsden mekoar bie de waarme gloud van t heerdvuur. Intied de rook omhoog kringelde, keken ze mekoar laifdevol in de ogen. Gelaifden bie t heerdvuur noch de twij baarken hebben ooit waiten dat op stee woar de bomen valen deden, vaar jonge baarken gruid binnen.
Mien verhoal is omtoald vanuut mien bouk “Golven der Levenszee”
Midden op camping stoan wat poaltjes ien t gras. Noast ain van poaltjes zit n gat ien grond. t Is n schier rond goatje, zo’n 15 centimeter ien deursnee, en as ie der ien kieken gaait t hoast recht omdeel. Bie t gat ligt wat lös zaand en der liggen ook wat ronde keudeltjes. t Gat is veurdeur van n knienefemilie. Mit heur zeuven binnen zai. Pa en moe Knien vanzulf en vief klaaintjes. Klaaintjes binnen n week of drij old en pa en moe doun der alles tou om klaintjes zo goud meugelk groot te kriegen. Smörgens, as t gras nog sjompenat is, zain lu dij op camping stoan, klaaine wolbaaltjes ain veur ain oet hool opdoeken. Eerst komt der n kopke oet, dij kikt even ien t rond en hup doar is t baistje boven grond. As aal jonkgoud boven is, huppeln zai eerst wat veurzichteg ien de rondte en zo gaauw zai t nait vertraauwen, doeken zai t hool weer ien. Om der vief tellen loater vannijs oet te kommen. Den is t speulketaaierke en hebben knientjes dik plezaaier. Kampeerlu hebben heur slinger der ook aan. Loater zitten wolbaaltjes rusteg ien waarme zun oet te rusten. Pa en moe zai je doagsover nait. Elke mörgen stoan der lu mit fototoustel kloar om baistjes zo schier meugelk op n ploatje te kriegen en dij kommem aal mörgens weer krek te dichtbie en den is t eerst weer doan omreden knientjes doeken votdoadelk weg ien t hool as lu dichter den 20 meter bie t hool kommen. Holtdoef binnen knientjes nait baang veur. As dij bie poaltjes deel strikt en wat rondkuiert, blieven knientjes rusteg gras eten en runnen zai om doef tou, dij der ook nait aans van wordt. Knientjes worden wel aal mor driester en huppeln ieder moal wat wieder van t hool of. Allain soavends, ien twijduustern, goan lutjekes mit pa en moe wat wieder van t hool of noar raand van camping tou, doar t gras vanzulf t lekkerst is. Vanmörgen was der al n klaaintje allenneg aan raand van camping, wel vatteg meter van t hool òf. Doar huppelde hai wat ien t hoge gras rond. Mor dou opains runde t klaine baistje mit n voart stroalrecht over t veld noar t hool terug. As n speer ging e. Wat kon dat baistje al allergodsbenauwdst runnen!
Reden van paniek wer al gaauw dudelk. t Runnend wolbaaltje was nog nait ien volle voart t hool iendoken of dikke roofvogel, dij as n kenonskoegel oet lucht deel viel, was der ook al. t Lutje baistje haar t nog naauw red. Roofvogel ging der weer gaauw vandeur Lu op camping hebben der nog haile dag over noaproaten doan. Vaaier knientjes huppelden al gaauw weer rondom t hool. Viefde kwam pas veul loater weer veur n dag. Dij haar zien leske leerd. Eerst ien twijduustern zagen lu pa en moe knien mit heur vief lutjekes vannijs noar raand van camping huppeln en ging t knieneleven aaldoags wieder. Dou wie n week loater vot gingen van camping waren der mor twij lutje knientjes meer. Of lutje deugennait ain van dij twij was, doar binnen wie nait oetkommen.
t Vaalt ons (mie) op dat ter aal meer ien t Nederlands over t Grunnegers schreven wordt, net nou t Grunnegers aal meer schrieftoal aan t worden is, ien stee van spreektoal. Zo is der net n vergees boukje bie t tiedschrift ‘Toal & Taiken’ oetkommen, onder de titel ‘Taal en Teken. Vijftig korte bijdragen op het terrein van de Groninger taal en cultuur’. Deur Siemon Reker en Martin Hillenga.
Ien t Veurwoord schrieven ze: ‘Derhalve: Taal en Teken – uiteraard met een knipoog naar het tijdschrift Toal en Taiken, waarmee een groot deel van de oplage meegestuurd wordt. Meteen is op deze wijze iets gezegd over de lingua franca. Die is het Nederlands. Lezen over taal is al lastig genoeg en als we er een bredere lezerskring mee bereiken, dan zal iedere spreker van het Gronings daar blij om zijn.’
Ons ducht dit argument is kulloazie. Ien dizze zin is logica aan loop goan. t Vernien zit ien t vougwoord ‘en’. Wat noa ‘en’ komt, het niks te moaken mit wat ter veur staait. Der haar stoan monnen: ‘Lezen over taal is al lastig genoeg. Daarom publiceren we dit boekje in het Nederlands, want voor een Groningstalige schijnt het gemakkelijker te zijn om in het Nederlands over taal te lezen. En als we met dit boekje over Groninger taalonderwerpen met de Nederlandse taal een bredere lezerskring kunnen bereiken, dan zullen wij daar blij om zijn, want dan heeft dit boekje meer prestige en krijgen wij dat ook!’
Want woarom zol n spreker van t Grunnegers doar blied om wezen? t Zol mie ien elks geval niks verschelen kinnen. Net as ik zollen veul sprekers van t Grunnegers pas echt blied worden as n braidere kring mit belangstellen veur Grunneger toal en cultuur t boukje aanschavven zol: ‘Zeg t mor. Gronings spreken/Grunnegers proaten, Een methode om het Gronings te leren spreken en verstaan met luister-cd’s’ (deur Geesje Vos en Piet Reitsema).
De lente komt, mor t duurt nog even nou is t nog haarfst t störmt deur de dreven en opa bromt: Kriegen eerst nog snij en ies! wat pratst nou over lente? Doe liekst ja wel nait wies! Hai het geliek, de olle… Veur ’t lente wordt, geft t nog hail wat kolle, mor optimistisch blief k: As wind weer liggen gaait, en natten en kolle binnen vot den is t veur mie n wait: wie kriegen weer lente……. en dat holdt mie der t haile joar boven op!
Bedankt’, zee Dubbeldam en keek op zien sedel. ‘Woar vind ik Bo Laangis?’ ‘Die is waarschijnlijk op de bovenverdieping. Meneer en mevrouw de Boer hadden even hulp nodig. Mevrouw wou in bad weet u.’ Ze wuir aal weer wat eelsk. Dou ze weg luip draaide ze mit heur gat. Mor dou was Dubbeldam al noar boven lopen.
Boven ging e op zien gemak in zo’n grode Chesterfield baank hangen. Recht tegenover hom was deur noar t appartement van meneer en mevrouw de Boer. Hai mos eefkes prakkezeren. Nou was e aal verschaaiden joaren bie de recherche en t was nait aaltied smui goan. Mor dizze zoak was singelier. Hai kwam gain streep wieder. Deur van t appartement ging open en der stapte n man gaang op. Hai was mit gemak twij meter. Hai laagde zien golden tanden bloot. Zien hoar zat strak in de eulie. Hai haar n poar hannen as kolenschoppen. ‘Bo Laangis?’ De man knikte en bleef staan. ‘Dubbeldam van de recherche. Ik wil groag eefkes proaten over Vera Reker.’ De man bleef as n standbeeld stoan. Zien gezicht verstrakte. Dou Dubbeldam beter keek, zag e n dikke troan over wang van man lopen. De man plofde noast hom deel op baank. Deur zien gewicht wupte Dubbeldam weer n stukje omhoog. ‘Ach Vera, weet je. Ze was zo lief. Ze was zo een fijne collega weet je. Ik zweer het je. Ze was de fijnste van allemaal. Altijd was ze zo aardig. Weet je, het was een dame. Ja man, ik zweer het je. Ze was een dame.’ De wotterval stoekte eefkes. ‘Wanneer hest heur veur t lest zain?’ ‘Ik zweer je man. Ik zag haar op dinsdag toen ik de dagdienst in ging.’ ‘Was der wat bizunders mit heur?’ ‘Nee man, deze dame was niet anders dan de andere dagen. Ze was een fijn mens en nu is ze dood…’ ‘Hield ze van muziek?’ Woarom e dat nou vruig, wis a nait. Mor t was wel n vroag dij e vergeten te vroagen was aan de aandere taantes. ‘Ik weet het niet man. Vast wel. Ik zweer het je. Ik ga haar missen man.’ De man schraiwde. ‘Bo Laangis. Wat veur n landsman zit doar achter?’ De man kwam weer wat tot bedoaren. ‘Ik heet Boris man. Ik zweer het je. Mijn vader komt uit Tallin. Mijn moeder is van Bonaire, weet je.’ Dubbeldam klopte man op scholder en ston op. ‘Ik bin n keer op Aruba west’, zee e overbodeg.
Ester Edens zat achter heur buro en frummelde wat mit n apparoatje. t Was n minidisc en ze propte t schiefke in het machientje. Dou drukte ze op t dekseltje en dij sprong net zo vrolijk weer omhoog. t Ding was n moal op grond valen en nou wol e nait meer sloeten. Mor mit wat gemuggel kreeg ze t ding dicht. Ze keek noar t apparoat en bedocht zuk, dat der nog n onderdail bie heurde. Ze keek om zuk tou en luip dou noar n collegoa. ‘Hest ook n MP-3 speuler Flipje?’ Flipje keek op van zien waark en wuir kwoad. ‘Ik hait gain Flipje, ik hait Philip en doar kin ik ook niks aan doun.’ Hai stak n apparoatje omhoog. t Was n blaauw deuske. ‘Ik vorder dien koptillefoon.’ Ester mos der bie laggen. Mit bult gepoest, kwam t geval mit ieselk dunne droadjes op de proppen. t Was ain toezeboudel. ‘Flip, most zuneger mit dien spullen omgoan. Krigst hom votdoalek weer.’ Noa tien menuten haar ze koptillefoon veur zuk liggen, zoas dat heurde. Twij klaaine widde oordopkes en n ìnd droad mit n stekkertje. Ze draaide de dopkes in heur oren en dee stekker in aain van de goaten in t deuske. Zo zat ze stief te luustern, dou Dubbeldam binnenkwam. Dij hoalde nogmoals zien liest oet buuts en sprak nog n moal mit de collegoa’s van Vera Reker. Baaide vraauwlu haren gain idee, ofdat ze noar meziek luusterde. Ester dee oordopjes oet en keek Dubbeldam aan. Snel vertelde hai zien oaventuren en keek noar t apparoatje op toavel. ‘Meziek?’ ‘Nee, der staait volgens mie niks op. Hier en doar heur ik n klok tikken of zuks wat. Heurst t motortje draaien.’ ‘Wel zien motortje?’, vruig e. ‘t Motortje van t apparoat vanzulfs. Mor ik mout nog wieder luustern. Doar gaait n bult tied in zitten.’ Ze schoof t haile spul op zied. ‘Wat hebben we?’, vruig ze aan Dubbeldam. ‘Dooie vraauw en wieder net niks. Vrundelk, goud veur heur waark, goud veur de minsen dij doar wonen, leuk veur de collegoa’s. Beetje n ainspanjer. Nait te veul contacten. Hold van literatuur en kunst. Is n freule of jonkvrouwe.’ ‘Hè, wat zegst nou? Hou komst doar nou bie?’ ‘Ain van heur collegoa’s zee dat. Ze het blaauw bloud. Dat mouten we oetzuiken, hou ofdat dat zit.’ Ester knikte en schoot achter t schaarm van de computer. ‘Hebben we ook wat op pepier, n paspoort, n socio-nummer of zukswat?’ Dubbeldam gaf heur n sedel. Ester tikte wat gegevens in en keek op t schaarm. ‘Ik wait nait houst der bie komst, mor doar ken ik niks van vinden. t Is n gewoon wichie. Zunder prinsessenbloud of zuks.’ Dubbeldam kraabde zuk achter oren. ‘Woarom zeggen ze dat den? Ik bin der flaauw van veur vandoag. Wat goan we doun?’ Ester Edens keek hom aan en gnivvelde wat. ‘Ik wait nait wast van plan bist. Mor ik goa noar hoes den en doar heb ik die nait bie neudeg.’ Dubbeldam ston op en luip noar boeten.
t Regende jonge katten en Dubbeldam bleef in woagen zitten. Hai keek noar t poppenhoes van Vera Reker. Hai kon der gain biet op kriegen. Dizze zoak huil hom snachts wakker. Ester, dij ook nait ain van de minsten was, luip ale doagen deur mit n dikke glief boven neus. Wat ze ook deden, t luip aal op niks oet. Vera Reker was n ainspanjer, goud in heur waark, gain rebullie op t waark of toes. Joa, was dat wel zo? Hai wis niks van heur privéomstandegheden. Hai was bie heur binnen west en haar zain dat der kunst aan de muur hing en dat ze n beste smak bouken haar. n Groot dail van de bouken zol n nuvere sint opsmieten bie verkoop. Mor wel zol der aigenlieks strieken goan mit de sinten? Dou bui over was en zun weer deurbrak, stapte hai oet en luip bie heur achterom. Buurvraauw haar nog n olderwetse waslien. Ze hing grote loakens op en haar n waskepigge in mond. Dubbeldam luit zien koart zain. Zai nikkopte, dou e zee dat e dommit nog bie heur kwam. Zaik nikkopte weer en luit van schrik tip van loaken lös. Mor dou was Dubbeldam aal in hoes. Hai streek neer op baank en zat wat te koekeloeren. Zien ogen gleden bie muren laangs. Zien ogen volgden ale riegen mit bouken. Hai perbaaierde te tellen. t Duurde mor n tel dou zat e aal op over de honderd. Hai ston op en ging dichterbie boukenkaast stoan. Mit kop wat schaif, zo glee zien vinger over de ruggen van bouken. Hai schoot der niks mit op. Ester Edens haar t aalmoal ook bekeken en haar t zegd. Aalmoal literatuur. Zulfs nog indaild op tiedpaarken. Hai keek rechts onner, doar mos den t nijste van nijste ston. Hai pakte t leste bouk en ging weer zitten. Meziek. Hou was dat hier steld mit meziek. Naargens n tillevisie of radio. Woar was de DVD-speulder of aander meziek raive? Woar hai ook keek t was der nait. Hai klom trap op en keek in heur sloapkoamer. Dee kaastdeuren open. Dee loatjes open en dicht. Woar hai ook keek. Dizze vraauw haar niks in hoes. Gain lewaaideuzen. Ze haar van alles niks. Beneden luit e zuk weer op baank plovven en maarkte dat e nog aal mit t bouk in haand luip. Hai bekeek veurkaant. Schreven deur Barbara Vink.”Laatste notities.” Ston der in dikke letters opschreven. Den n ploatje van n ondergoande zun mit op de achtergrond baargen en op de veurgrond n silhouet van n vraauw. Barbara Vink. Nooit van heurd. Op de achterflap stond n stukje tekst, mor hai nam gain muite om te lezen. Hai huil nait van lezen. Zeker nait van romans en zukswat. t Was aal slim genog dat e zok deur aibels laange stukken van t waark vreten mos. Hai legde t bouk op t toaveltje en docht aan buurvraauw. Hai zol t òlde mins nog ais kel moaken. Ze trilde as n rusk, dou hai heur aansproken haar. Dou e in keuken ston, draaide hai zuk weerom en luip noar t buro. Hier was wat, dat hom nait aanston. Mor wat? Zien ogen gleden over t aaikenholten cilinderburo. Hai kwam der nait op. Der was wat in dit hoes. Hai wol weer weg lopen, dou zien oog vuil op prullenbak noast t buro. n Deuske. Mit de tippen van doem en wiesvinger, pakte hai t op en vlijde t op salontoavel. Minidisc’s.
Hest doe vandoag wel lacht? hest doe vandoag wel laifhad? hest doe vandoag dien zörgen oet zied zet? hest doe vandoag gain kwoads in kop had? hest doe vandoag mit minsken proat dij aans binnen as doe? hest doe vandoag zegd, k hol van die? hest doe vandoag n scholderklopke rondgeven? hest doar aal over prakkezaaiern doan? slim stoere vroagen veur n daag as vandoag.
Psaalms en gezangen worden zongen ien ale toalen tot ien t Grunnegers tou. Al wied veur 1959 dou beriemenskemizzie aan aarbaid ging. Kemizzie Kerklaiden van Liudgerstichten het van dij tied of aan ononderbroken waarkt aan t beriemen van psaalms en gezangen. Van stond of aan binnen beriemens ook zongen. Der was verlet om, want sunt 1947 worden her en der ien pervinzie Grunneger dainsten holden. Eerst werden bekende psaalms en gezangen beriemd. Mor ien tied dat Biebel vertoald wer ien t Grunnegers, ontston t plan om ale 150 psaalms te beriemen. En zo is t gebeurd.
Gezangen treft men grotendails ook aan ien t Liedboek voor de Kerken. Mor der binnen ook gezangen opnomen oet Hervormde bundel 1938 en oet loatere bundels as Gezangen voor Liturgie, Zingend Geloven en Tussentijds. Noast n keur aan bekende gezangen het kemizzie ook gezangen beriemd dij messchain nait zo voak zongen worden. Zo telt nije Grunneger bundel 356 gezangen oet ongelieke aiwen, oet verschaaident landen, van alderhande dichters en componisten en oet ale tieden van t kerkelk joar. Presentoatsie zel gebeuren op zotterdag 27 november 2010 om 14.30 uur ien Petrus en Pauluskerk van Loppersum. Riepster Cantorij onder laaiden van Henk de Vries, örgelist Pieter Pilon en zangers Elisabeth Vink en Jan Martens zellen aan presentoatsie mitdoun.
Boetendes zel bundel mit negen gedichten bie n stukkewat psaalms dìn ook aanboden worden. Vaaier dichters zellen elk heur aigen gedicht veurdroagen.
t Grunneger Laidbouk is vanof 27 november te kriegen ien boukhandel, kösten €25,00 (ISBN 978 90 6539 345 6) Eddy Visser
Snijvlokken dwarreln omdeel. Toen is bedekt mit n blaank klaid. t Vrust. Vraauw is drok mit kovvie zetten van wie kriegen kiender dommee op veziede. Zulf zit k wat joareg te wezen. Zesteg bin k worden vandoag. Gedachten goan trug noar mien jonkhaid, dou k nog mit bruiers en zuster thoes wonen dee bie ollu. Wotterlaaiden was der nog nait omreden doar wie woonden was t n onrendoabele streek mit mor n poar ploatsen en wat aarbaidersspultjes, zo’n vief kilometer boeten t dörp. Wotter mozzen wie oet regenput pompen. t Was nog zo’n kopern pomp dij aal week poetst wer. Pomp het nog joaren bie mien zuster ien hoeskoamer te pronk stoan mit n bloumbak der om hìn. Op zodderdagnoamirregs mozzen wie aal week ien tob. Tob ston summers ien stookhut en as t winterde op kougaang. Op kaggel wer wasoaker mit wotter hait moakt en dat wer ien wasketob kieperd. Òf en tou wat kold of waarm wotter derbie en wat zaip en bad was kloar. Op rieg òf oldste der t eerst ien en jongste t lest. Doarnoa stoet eten mit moeke heur zulfmoakte jam der op. Moe moakte mainsttied pudding veur zun- doags. Dat kreeg je deurdeweeks nait. Den haar je zoepenbrij. Dou k hail luddek was, slaipen wie nog ien bèrstee mor noa n verbaauwen kregen wie sloapkoamers. Dij waren dou nog nait verwaarmd en ook dou ston t bovenlicht mainsttied open. Ien winter stonden der dikke iesbloumen op t glaas en doar kon je mit poesten deurkiekjes ien bloazen. Smörgens as je der ofkwamen, mos kaggel eerst aanmoakt worden mit holtjes en den kwamen der n poar briketten op en aaierkolen.
As kaggel hait was den kon der melk aan kook brocht worden en kovvie moakt. t Lekkerst smoakte kovvie summers op t laand as wie dat noar manlu, dij op t laand waarken deden, bringen mozzen ien n swaart emailleerd kedeltje. Der kwam altied n propke pepier ien toet van kovvie mos wel aankommen vanzulf. Spoulkommen der bie en din mit nkander op schoven of ien hokken zitten kovviedrinken en brood eten. k Kin kovvie ien spoulkom nog roeken en t smoakte aan lutje toontje tou. Moeke haar t ook wel ais mit n thermovlès pebaaierd mor dij laiten wie n moal valen en dou rabbelde kovvie ien vlès. Dou we bie pa aankwamen, zeden wie dat t ding valen was, mor dat alles der gelukkeg nog ien zat. Wie begrepen dou nait woarom manlu zo bot laggen mozzen. t Swaart kedeltje het nog joaren dainst doan en dou ollu van ploats òf waren, bruukde moeke dij nog aaid om koamerplanten wotter te geven. Joa, dik viefteg joar leden was t n hail aander tied. Kinnen kiender van nou zuk gain veurstellen meer van moaken. Achternoa bekeken, was t n zörgloze tied veur ons as kiender. Haren der dou vanzulf gain vernul van dat ollu best wel liefzeerte haren om aal dingen doar wie ons loater ook zörgen over moaken deden. Dij tied van dou komt nooit weerom nait, mor k bewoar der schiere herinnerns aan. Wie haren t nait min trovven. Zulfs ien kolle winters was t waarm bie ons thoes. Den schrik k op oet mien gemiemer. Zeun en dochter mit aanhang doavern koamer ien; vlaigen mie om haals en filesetaaiern mie. Mien schierste verjoardagskedo kreeg k loater op dag dou k heur wat over mien jonkhaid, doar k smörns aan dochde, vertellen dee en zai zeden dat zai dochden n nog schierdere jonkhaid thoes had te hebben as ikzulf. Winters binnen ien loop van leste viefteg joar schienboarliek waarmer worden. Zol t den toch woar wezen dat eerd opwaarmen dut?
k Heb joe veureg moal verteld over mien drij Welsumer krikjes Nansie, Koakel en Hinne, doar k aibels wies mit bin. En hou t mie slim verdroot dou Hinne in wintertied deur n hoaneschrobber (buizerd) opvreten wer. In t veujoar hebben wie drij nije krikjes kocht, omreden, twij krikjes in onze grode toene is ja gain gezicht, en mit drij derbie haren wie geliek n soort van veurroadje.
Dou de nije krikjes – dij wie “Rinkjes” deupt hebben, wegens de rinkjes om heur poten – in n kartonnen deuze bie ons aankwammen, haar k brandende vroage: ‘Hou mout ik de Rinkjes integreren mit Nansie en Koakel?’ Hounderencyclopedie wos t: Votdoadelk haile boudel bie mekoar in t donker op rik zetten en din bespruien mit woater mengd mit edik of parfum. Aanderdoags zugt elkenain vrömde hounder, mor dij roeken net zoas heurzulf, dus goud volk, zollen dij domme hounder din dinken. En zo zol integroatsie in ain moal doan wezen. Mor doar leufde k niks van! k Heb t aans doan: n meerdoags integroatsietraject! Van n ol kenarriehok hebben wie – Tom vanzulfs – n tiedelk opvangcentrum veur de nijkomers moakt, mit n wiendeuze as legnustke en n dainbloadje as mizzebak.
Noa n poar doagen heb k eerste stap van integroatsie zet: aal vief krikjes in t boetenhok. Man, man, dat was eerlieks n knuppel in t hounderhok smieten: veren vlogen in t ronde, der wer pikt en hakt en t geschraauw was nait van de lucht. Dus Rinkjes bie nacht weer apaart in aigen hokje en bie dag weer in boetenhok mit Nansie en Koakel. Dou t noa n zetje wat rustiger wer, bin k aan loop goan veur finoale: aal vief krikjes op t aine rik in t grode nachthok. In t donker heb k eerst de drij Rinkjes op rik zet, mit verbindensloekje noar boetenhok dicht, en din Nansie en Koakel, dij nog in toene aan t scharreln wazzen, noar binnen loaten. Dij wichtjes mozzen tot heur verdrait op n lutje stokje beneden sloapen.
En noa twij doagen kwam t grode moment: Rinkjes weer in t donker op rik, moar: t loekje open loaten! Begripst dat k dij nacht nait sloapen kon, k haar mien sloapkoamerroam wied open zet zodat k bie eerste geluden van hounderhikhakkerij votdoadelk ingriepen kon. Mor tot mien verboazen was dat nait neudeg. Aanderdoagsmörns luipen zai aal vief beneden in t hok, de Rinkjes stief bie n ander, Nansie en Koakel boazeg der om tou.
Dij dag din ook mor votdoadelk leste stap: aalmoal in boeten in grode toene. k Hoopte dat Rinkjes vanzulfs heur grode zuskes volgen zollen, dus nait boeten ons toene vreten zuiken goan, en soavends weer aaltmoal op zulfde rik.
In loa von ik een ansichtkoart Doarop t ol daip, waor as een proam deur voart Aan waal een slachterij, Derk van der Loan. Een kroeg, blond wichtje op de stoep der veur Ie denken, wat is dat veur gezeur Mor op dat stee doar het mien waige stoan. Dat dorp, ik wait nog hou het vrouger was De kinder bie juf in de klas Een wupkar knistert over stroat. Gemaintehoes, mit wit balkon Een peerd dij zulf de weg wel von Het vij, de troage boerenproat.
En langs het toenpad van mien voader Zag ik de elzebomen stoan. Ik was nog jong en heb nooit docht Dat dat ook ais veurbie zol goan.
De mìnsen hadden het nait braid Nait elke zummer een nij klaid En toch, om hoes hortensias. Moar schienboar deden ze wat verkeerd In körte tied is heur t wel leerd Wel nait mitkon, dij kwam maal te pas.
Moderne tied het heur veul brocht Het geluk, dat hebben ze kocht En sleept noar hoezen van beton. En op de bank, bie t vensterglas Zai je hou de kunsthortensias Bie buurvrouw kold te pronken stoan.
En langs het toenpad van mien voader Zag ik de elzebomen stoan. Ik was nog jong en heb nooit docht Dat dat ook ais veurbie zol goan.
Nou doekt het jonkvolk bie mekoar Bulkt in spiekerpak en hail laang hoar Mit Beatles mit en voult zok boven Jan. Ik wait wel, t heurt der bie In dizze tied, moar nait veur mie Ik wor der wat onwenneg van.
Ik heb heur olders nog goud kind Heur droaken hangend in de wind Zij, zoegend op wat veterdrop. Bokje springen op t schoolplain Nou allenneg nog te zain Op een ansichtkoartje in mien kop.
En langs het toenpad van mien voader Zag ik de elzebomen stoan. Ik was nog jong en heb nooit docht Dat dat ook ais veurbie zol goan.
Bie ons in stroade woonde doudestieds n manskerel van krapan twinneg joar. Woonde bie zien pabbe en moeke in hoes. Kon zoch allent ja ok nait recht redden. t Jong was n bedie apaart. Nait bepoald ain van de loosten. Har legere school deurlopen, mor haren hom- vanwege zien leeftied – vanoet daarde klazze ‘holdert geven’. Tjebbe gruide op maank groden en leerde doar nait aaltied wat gouds. Luit zoch geern deur aandern opnaaien. Was n dikke deugnait, al mout k zeggen, dat lu hom ok geern broekten as pispoaltje. Dij haalfmale perbaaierde oet, aal wat ons Laimeneer verboden har. Gruide op veur gaalg en rad tot aargenis van elks dij mit hom te moaken kreeg. t Was aans wel slim makkelk hom joen aigen mizzers en poebels in schounen te schoeven. Dij ‘haals’ har ja doch niks in smiezen en zol doarover nooit n ‘maarken’ moaken. Lagde wat en keek doarbie of e t ‘locht’ oetvönden har. Was zo nog aargenswoar goud veur. Bruiers of zusters het Tjebbe nooit kregen. Ain mizzer was veur zien volk schienboar meer as zat. Tjebbe woonde noodzoakelkerwies in n krakkemikkerg kröt, dij aiglieks al joaren ‘onverkloarboar bewoonboar’ was. Moeke Tjikke was optrokken in Vraislaand en was doar ledderlek tegen Jans Mulder oplopen, dij doarzoot n blaauwe moandag aan oomke Douwe Boonstra oetbesteed was. Dij har bie t melken n peun van n kou had en was n poar weke oet runnen. Jans har t doar nuver in t sin en doarin speulde Tjikke van noaber Kees n dudelke hoofdrol. t Wicht was nait moekes mooiste. Har veurwoar bie t oetdailen nait veur- aan stoan en ok t verstaand was n vare weerd. Mit heur haanden kon ze aans meroakel overweg. Mit recht n poterd. Gain meroakel dat ze wel wat in onze Jans zag en hom geern hölp wat heu oet t vak omdeel te gooien. Bandeg waark, woarbie n meens op tied evenpies oetrusten mout. Doar blee t nait bie. Van t ain kwam t aander. In t heu har t span t slim noflek.
Jans was zunegaan n moand thoes, dou zoch oetbleek, dat e noast n bult zwait ok nog wat aans achterloaten har. t Kwam tot n radde traauwerij en noa zeuven moanden zag Tjebbe t levenslocht. Jans har van n boer veur n poar stuver n old oftands hoeske huurd, woar e zoch mit zien femilie redden mos. Jans was n kerdoate aarbaider dij wel wat oet stro zetten kon. Op stee van Rieks Kelder wazzen ze ok slim wies mit hom. Ok Tjikke kon op t Hoogelaand nuver oarden en was veur boerin n goie handeveger. Allent mit Tjebbe, nuimd noar zien ‘pake’ zoaleger göng t nait zoas ze geern wollen. Hazzens paasden bie hom nait altmoal recht in kop. Hai was en bleef n simpele goarenklopper, dij wereld op zien aigen menaaier in gloepde. Tjebbe waarkte hier en doar n blaauwe moandag, mor was op t waark rad oetkeken. Hai was bar zuneg op zien liggoamsvocht en deed t taimke “t waark is veur dommen” gain eer aan. Zien olden wazzen der din ok euvel mit aan. t Jong dee in en om t hoeske niks woar e mui van worren kon. Swaalpde godgaanse dag in’kontrainen rond. Dou e in smiezen kreeg, dat er twij soorten meensen wazzen: jongs en wichter en wel ains meer zag, as goud veur hom was, luip t hailemoal oet klaauwen. Zat aaldeur achter vraauwvolk aan, beloorde en betastte heur woar e mor kon. Dou bleek, dat vraauwlu en jonge wichter nait meer traauwd wazzen veur zien griepgroage peulings. Van dij gevolgen dat Dokter Wiendels Jans en Tjikke Mulder noa n bult vieven en zessen en dagleggens aanreud, hom op te loaten nemen in n inrichten. Onhandelboare Tjebbe was hierzoot ja n gevoar veur elks dij n rok druig. t Har nog hail wat vouten in eerde, aleer male Tjebbe oet hoes ploatst was en rust weerommekeerde in t dörp. Noa n poar joar binnen zien ollu verkast noar t ‘Heitelân’, woar ze in t hoeske van overleden moeke van Tjikke trokken binnen. Wat er van femilie worren is? Gainaine, ok boer Kelder nait, kin joe wiezer moaken. t Volk hierzoot is aans nait bepoald raauweg om heur ofraaizen. Mit Tjebbe in t biezunder, haren ze t hierzoot totoal had.
Ik haar t al n zetje aankommen zain. Zai waren der in gedachten al kwait nait hou laank mit aan de gang…… t Begon al veul eerder, toun mien dochter lid wui van de daaierbeschaarmen. Nou was zai aaltied al gek wèst mit daaier, dus verwonderliek was t nait dat zai noa heur traauwen doalek n katte in huus namen. Mor toun ze lid worren was van dij daaierklub, begon ik mie toch wel wat zörgen te moaken. In de ploatse woar ze woont is noamelk ook n groot daaierasiel, en doar hebben ze aaltied verlet om vrijwilligers.. Het duurde din ook nait laank, of dochter wui benoaderd, of zai nait in t bestuur ploats nemen wol. Mond op mond-rekloame dut voak wondern. Mìnsen hebben mainstied hail gaauw in de goaten wèl zok inzetten wil en wèl nait om waark verlegen zit. Zai stapte derin en t duurde mor even of zie haar zoveul waark, dat ze sikkom gain tied meer haar om noar heur aigliekse waark te goan. Zai is zangeres bie de opera en dat is toch wel hail wat aans as daaier verzörgen. Gelukkeg het ze in heur boane veul vrije tied, dus het verwonderde mie nait dat ik al hail gauw te heuren kreeg, dat ze op de daaierambulance ridt en dat heur dat meroakels goud bevaalt. En bie dat waark kin je nait zeggen, dat je beschikboar binnen van 9 tot 5 uur. Daaier holden doar noamelk gain reken mit as ze jongen kriegen of onder n auto komen. Zodounde wordt ze ook wel es soavends of snachts oproupen om bevöbbeld n aanreden hond of katte noar de veearts te brengen.
Ik heb der grote bewondern veur, hou ze t volholdt, want zai het ook nog n man en twij pubers van zeunen, dij nait van de makkelkste soort binnen.
Drokste tied is t veurjoar, as katten jonkies kriegen. Om de hoaverklap wordt der din beld deur jan en alleman, dat ze weer n nust mit jonge katten vonden hebben, woarvan moetje nait te vinden is. Wat mot je in zo’n geval ? Nou ie bellen even noar t asiel en dij vroagen mien dochter om ze even mit de ambulance op te hoalen….. Dat betaikent in mainste gevallen ook, dat de jonkies bie heur in huus in n “bench”zet worden. Mor zie mouten vanzulf ook eten hebben. Ie begriepen t al. As ik op bezuik kom, tref ik mien dochter aan mit zo’n klaain mormeltje op schoot. Mit n klaain “pipetje” perbaaiert ze dat din te vouern. En dat acht keer op n dag. Dat er zodounde wel es wat huusholdelk waark liggen blift, is din ook gain wonder. De katten goan veur ! Noa acht weken goan ze noar t asiel, woar de dokter ze behandelt en kloar stoomt veur de verkoop. En ie kinnen t geleuven of nait, katjes goan as broodjes over de teunbaanke. Kiek mor ais op www.kittenpaleis.nl
Dochter vaalt noa dij weken in n gat…. Zai het din sikkom niks meer om handen wat de daaier aanbelangt. Doarom was ik nait verboasd toun ik òflopen weke te heuren kreeg: “Wie hebben n hond !!!!”. Dat kon der ook nog wel bie.. Zai doalek noar de winkel om n hondemand te kopen….mor dat vuil heur even zwoar tegen. De priezen logen der nait om. Nou is mien schoonzeun n eerliekse kompjoetergek, dus dij zit deurlopend op internet. En wat wil t geval….der wui n mooie aiken salontoavel aanboden.… Foto der bie…
de toavel bleek n gedailtelk dicht onderstel te hebben….Nou, en… zol je zeggen… mor zai haren votdoalek in de goaten, dat as je dij toavel mit t toavelblad op grond leggen zollen, der n schiere “hondemand” beschikboar was.
Via n stroombraifke kwam de koop tot stand en de familie ging op weg om toavel op te hoalen.
Toun ze op t juuste adres aankwammen, wuien ze al opwacht deur twij grote dobermans….. Vraauw mos eerst dij jonges even achter slöt en grundel doun, veur familie der in kommen kon. In de woonkoamer lag in n houk grote olle gestikte deken. Dat was de plek woar de honden overdag lagen…. “Zo”, zee de vraauw, “Dus ie haren wel be- lang bie de toavel ?……Joa, hai mout vanzulf wel n beetje opknapt worren,….hai is nait nij meer, moar de pries is der ook noar…nait din ? Wol je hom in de koamer zetten ?…beetje schuren en lakken, din kin je der nog joaren plezaaier van hebben….” “Nou,… eh nee…” zee mien schoonzeun, “Wie… eh…” en hai kiek uut ooghouk n oar de gestikte deken, ”…wie hebben noamelk n hond aanschaft…. eh …en wie wollen taovel gebruken…. as hondemand….” t Wör even hail stil….Vrouw docht even daip noa….keek ongeleuveg om zok tou en brocht toun amechteg oet: “Man, man, dat is ja n meroakels idee…,dat ik doar nait op kommen bin”. Kinder begonnen eerst te grinniken en dou barstte de haile meute in laggen oet. “Wel allemachteg…. hebben wie hier dij smirrege deken in houk liggen, onnerwiel wie n mooie hondemand op zolder haren…. Mor òfsproak is òfsproak…. ie kinnen toavel mitnemen…of heb je joe bedocht ?” “Nee”, zee mien schoonzeun,”hier is joen geld. As jë n nije mand kopen willen, heb je alvast n begun”. En mit dizze woorden nammen ze òfschaid. Onnerwegens noar huus lagen ze alle vare slap van t laggen…
Toun ik òflopen week bie kinder op bezuik kwam, ston d’ “hondemand” midden in de koamer. n Pronkjewail mag ik wel zeggen. En de hond docht der net zo over !
bie de weg gain kinder meer tegen dizze tied binnen weer noar school t is weer zo wied de caravan al hemmeld mor nog nait onder dak elk komt weer in t gewone doun en mout weer aan de bak gain tied om oet te rusten van vekansie
Oost-Grunnen blift veur mie de boakermat van mien Grunnegers, ook al schrief k of en tou n West-Grunneger variant. Der is mor ain moudertoal, mit de paplepel ingoten. De rest, al is t nog zo belangriek, blift aanleerd. Wat wilst doar mit zeggen? Doar wil k nog mor ais mit zeggen dat t Grunnegers n spreektoal is, n proattoal (en n proattoal is vanzulf ook n luustertoal…Dát kregen we ook mit van pa en moeke…) Dat proaten mit mekoar is zo meroakels belangriek, doar kin gain schrieverij tegenop! Streektoalen binnen in eerste (en twaide, en daarde…) instantie proáttoalen. Nou, schier zegd, doar zel Jan Groenbroek van Toal & Taiken wies mit weden, en Jan Glas van Krödde, en Jan Blaauw van Kreuze……. Ho ho, nait verkeerd begriepen. Mit schreven waark kin je proattoalen prachteg ondersteunen, dat hebben hail wat lu al vroug begrepen, van Neuteboom tot Geert Teis, Van Knelis ter Loan tot Molemoa, van Jan Boer tot en mit Jan J.Boer… Mor wel in dij volgorde: proaten veurop, schrieven as steun in de rogge. Rogge? Gain waite of hoaver? Nee, flaauw, ik wait t…. Mor is t dìn nait beter ‘rôgge’ of ‘rògge’? Kiek, doar hest t al… Dij stoeregheden komst allenneg mor tegen op pepier. As Grunnegers mit of tegen mekoar proaten, streuen ze nait mit kapkes of streepkes. Wiest de betaikenis zok vanzulf, hest gain toalgids bie vanneuden, naargens in pervinzie, ook nait in Drenthe, of Twente, of d’Achterhoek…. Even vannijs: Wat wilst doar mit zeggen? Doar wil k benoam mit zeggen dat elke Grunneger n schat in hannen (of handen) het mit zien moudertoal! Of t nou om OostGrunnegers gaait, zoas ik, of om lu oet Westerwolle, of Pekel, of van t Hogelaand, of oet Stad, of t Westerketaaier, apmoal heur aigen moudertoal. (En vandoag de dag aal meer ABN as moudertoal, gain wonder dat der kloagd wordt over t toalonnerwies…) Loat dat köstboare toalspul asjeblieft zien oetstroalen holden, ook noar t schrieven, mor loat t de boudel nait verpesten deur kifkederij over kommoa’s, streepkes, hoakjes, kapkes… Toal is n gebroeksmiddel, n bindmiddel, n redmiddel, n middel om je oet te drokken, om te roupen en te reren, om te flu (u)stern, om te zingen, te bölken, te ‘ouwehoeren’, om bakken in te vertellen, benoam om te vertèllen! O, wacht even, bin ik nou weg kwiet of bistoe….? Doarom bin k der zo wies mit dat t vertellen zoveul ekstroa aandacht krigt leste tied, woar je ook kommen, in t Westerketaaier, op t Hogelaand, in Westerwolle. Loat doar veural ook roemte blieven veur (de) streektoal, mit welke oren der ook luusterd wordt. Hest t al weer over de streektoal, mor dé streektoal bestaait doch nait? Staarker nog, dij aine streektoal mouten we nait ains willen, vergraimerij van tied, van brandstof, van kundeghaid, vort der mit…. Loaten we ap-moal onze moudertoal in ere holden, op t eerste (en twaide, en daarde…) plan! Kais as ondersteunen veur schrieverij, speul wat mit ofsproaken om t mekoar nait aal te stoer te moaken, mor moak der gain wetbouk van. n Haandraiken? Prachteg! Roadgevens? Geweldeg! Mor gain oorlog, gain loopgroaven, gain knovvelderij onder de gordel, en gain spiekers op leeg wotter zuiken. Kin t zo eerst weer?
Geert Moatjes nemt t programmablad der nog mor es even bij, even zien woar aal die zenders je noar kieken loaten willen, de aankommende doagen. Zo’n gids is doch wel handeg, alles op n rijtje, mooi rubriceerd, De zotterdag is n faveriete filmdag dat kun je zo zien, de films pazen hoast niet op ien bladzij. Mor moandags en dinsdags? Nee, dan kun je beter n moal ekstroa noar Lars goan, ien e STER Mediastore ien Zuudhörn. Doar stoan hiel wat films ien e uutleen en n kapitoal ben je der niet aan kwiet. De mieste films op e TV doar vindt Geert niks aan, aal dat gehorrer en dat geweld ien tieden van oorlog. d’Iene ontplovven is nog niet iens veurbij, de stoelpoten, lözze haalf verkoolde pepieren en ofsneden aarms of anere liggoamsdelen vliegen nog deur de lucht, of d’aandere uutbarsten is der al weer. Nee, dat is gien vermoak veur Geert en Harmke, veural veur Harmke niet, die het liever n romantisch drama met veul troanen, smachtende blikken en kuskederij op t end. Of n spychologische tragikomedie, doar mag ze ok groag noar kieken, doar worden de karakters ja zo grandioos ien uutdiept. Geert kan n parodie wel woarderen, zo’n film woar t geweld dan zo verschrikkelk overdreven wordt dat t om te laggen is. Of n tiedje leden die moevie (joa, Geert kent al n schier woordje ‘filmtoal’….) met Wanda, die n vis is. Nee, n vis die Wanda nuumd wordt, van die Monty Pythonlu. Doar kan e ontspannen noar kieken en smoakelk om laggen, nou ja, zien mond komt ien e laagstand. Niet dat t goedkeurt dat goldvizzen zo mor uut e kom hoald worden en opvreten, dat niet vanzulf. En ok niet dat zo’n avvekoat de kluit belazern dut en dat die vizzenvreter met n dikke wals platreden wordt ien t sement…. Hij het niet iens alles metkregen, bij die rolprent heb je n dubbel poar ogen en oren vanneuden, nog meer grappen as snijvlokken ien n dikke winterbui.
Venoavend is t filmprogramma ien e gids ok niet zo dendernd. En Geert kikt niet noar de commersjelen, beslist niet. Dizze wereld is al onecht genoeg, hij blieft aal die recloameboodschappen niet. Elke keer mor weer t filmverhoal onderbreken veur d’ien of anere knullege vekaansiesmeersel van factor 20 of meer, of die idiote toestanden die ze der van moaken ien e AH-winkels met die vrumde vogel ien e hoofdrol, nee, dat is niet Geert zien ding. Ze kieken mekoar ies aan, hij en Harmke, en dat betekent tegenswoordeg: “DVD?” Joa, dvd….. Nou is e niet meer noar de Music Store west, ze goan ja op vekaansie, mor der ligt nog wel wat ien e loa. Of en toe nemt Geert n aanbieding met, of n stukje nostalgie, verpakt ien n mooi hoeske. “Wiest wat”, zegt Geert, “we goan es kieken noar “De Vijf van de Vierdaagse”, die olle film met Johnny Kraaykamp en Jan Blaaser, uut de tied dat de Nederlandse film nog niet zo veul veurstelde en dat kun je zien ok. Harmke en hij bennen beident ien n lamlendege stemming en dan kun je de filmkeuze doar mor beter bij aanpazen. n Kop thee derbij, n bakje Activia veur de daarmflora en hup, de schijf ien t apperoat. t Begun is ien e gevangenis ien Leeuwarden en doar kommen ok de leste beelden vandoan. Met de Kraai as brandkastkroaker, Blaaser as linke directeur, Jon Bluming as de staarke man en ok n Surinamer die der volgens Harmke meroakels uutzigt, n knappe gozer. Bluming loat ok nog even zien wat vechten is, nou doar haar Paul Verhoeven wel n hiel aner item van moakt… Nou ja, dit is ok ja nog mor ‘1974’, toen von je t al geweldeg as Bluming zien vechtpose aannam.. Och, t verhoal vindt Geert wat vrumd, mor hij amuseert zuk wel. En Harmke doet dat ok, al valt ze wel n poar moal ien sloap, dat overkomt heur dan, zo mor. En de filmbeelden van de Vierdaagse bennen vanzulf ok wat nostalgisch, der liepen toen nog mor 13000 wandeloars (en nou al meer as 40000…) Aaltied aangenoam om wat schiere vrouwen ien beeld te kriegen, al is t vanzulf bloot van 1974. Hij moet niet zo soezen, zegt Harmke, ‘bloot is bloot’. En n poar eerliekse boeven die n echte rötzak onner uut de zak geven, dat is doch n mooi onnerwaarp?
Dubbeldam bleef noar toavel kieken en draaide t deuske om. Dou pakte hai t rooie schiefke op. Hai huil hom tegen n oor en dee of e luusterde. ‘Wat zol hier op stoan? Wel het zoon apparoat. Ik wol wel ais waiten wat der op staait.’ Ester beet op heur onderlip en docht noa. ‘Was der gain minidisc-speulertje bie? Der binnen twij soorten. Van dij grode kaasten en van dij lutje dingen. Sikkom zo groot as pakje sigaretten. Ik denk hoast dat t zo’n lutje ding wezen mout. Hee wacht ais. Ze luip noar heur buro en pakte n liest. Waist wat der in prullenbak lag bie heur in hoes?’ ‘n Leeg deuske’, zee Dubbeldam. ‘En ik duur der n laif ding om verwedden, dat t volzeten het mit mini-disc’s.’ Hai luip mit t schiefje in haand noar zien buro. Doar ging e zitten. ‘Ik wil n poar dingen waiten’, zee e. ‘Woarom ligt der zo’n ding op heur waark?’ Hai wees noar t rooie schiefke. Ester nikkopte. ‘Woarom ligt der zo’n deuske, ook bie heur toes?’ Ester nikkopte. ‘Woarom is der naargens n mini-disc te vinden?’ Ester nikkopte en ston op. ‘Doar binnen we ook nait noar op zuik west. Net zo goud asdat wie nait op zuik binnen noar n knarrie mit ain poot of n zangeres mit astma. Mor bie Willem van de TD goa ik vroagen, dij wait altied road.’ ‘Joa, nee, luuster nou. Woarom nait bie heur toes, beduil ik, zo’n apperoatje?’ Ester was aal vot. Dubbeldam greep tillefoon en belde mit Olderman State. Twij menuten loater haar Dina Stallinga hom aal weer oet de dreum. Ze haar gain idee woardat hai t over haar. Noeit haar ze zo’n ding bie Vera zain. Dubbeldam wuir grammieteg. Hai docht daip noa en perbaaierde in zien kop n aander spoor te volgen. Dat mit dij mini-disc, dat was veureerst zunde van de tied. Hai nam de personeelsliest en streepte n poar noamen aan. Minsen woardat Vera Reker t maiste mit optrok, zo dag en deur. Hai belde weer mit Stallinga en vernam dat er twij van de liest dainst haren. De daarde was oet nachtdainst kommen.
Hai belde aan en t duurde n haile zet. Hai bleef aanbellen. En op den laange duur heurde hai geluud achter veurdeur. Der wuir wat rammeld mit sleudel of n ket. De deur ging woagenwied open. Veur hom ston n vraauw in nachtjapon. Ze haar t hoar roeg om de kop. Ze haar t kold en dat kon Dubbeldam dudelk zain deur de stof van nachtjapon. Doaronner druig ze allenneg nog n swaarde slip. Ook dat was dudelk te zain. ‘Hai, wat is der wel nait mit dat gebel aan deur’, zee ze mit n kroakstem. De uren nachtdainst zaten in t geluud van heur stem verweven. Dubbeldam luit zien pas zain. ‘Lena Kothof, ik bin Harry Dubbeldam. Ik kom in verband mit Vera Reker’, zee e. Hai was twij sekonden oet lood west deur dizze vraauw en zeker dou ze begon te proaten. Dat von e schier, zo’n sloapkoamerstemmetje. Hai dee n stap noar veuren en de vraauw nuigde hom binnen. Ze gapte van oor tot oor. ‘Pelietsie mout aaltied kovvie, in dij series op tillevisie. Doe zelst wel gain spier aans wezen.’ Ze luip noar zo’n nijermoodse pruttelmachine en dee doar t ain en aander. Dubbeldam keek noar heur bainen. En dou ze zuk omdraaide, keek e gaauw koamer in en zag dat ze t gezelleg haar. Aan de muur hing n kleurenfoto van n grode vrachtwoagen. Rood en blaauw. Der ston aine noast mit handen kruuslings veur borst. ‘Mien man is internationoal vrachtwoagenchauffeur. Hai zit nou in Finland. Ik kreeg vannacht n SMS-je van hom. Zotterdag is e der weer. Den goan we noar de musical in Amsterdam.’ Dubbeldam von heur op slag nait zo schier meer. ‘Ik kom ais proaten over Vera.’ ‘Kòlde kak’, zee ze. Ze zette hom n beker veur mit kovvie. Op de beker ston Betty Boop. Ze ging tegenover hom zitten en nam n kuzzen op schoot. Ze kwam zeker langzoam tot besef, dat heur nachthempje wel wat dun was. Dubbeldam perbaaierde de kovvie en keek heur vroagend aan. ‘Aargens mocht ik heur nait. Zo dag en deur onner t waark ging t wel. Mor ze haar iets. Ik wait t nait, net of t heur aalmoal te min was.’ Dubbeldam ruierde zien kovvie en bluis. Hai trok zien scholders vroagend op. ‘Ze was t laifst allenneg aan t waark, doarom draaide ze ook t maist nachtdainsten. Den kon ze heur gaang goan.’ Ze sluig de bainen onner t gat en keek Dubbeldam aan. ‘Je lagen mekoar nait. Mor dat is toch gain reden om heur t laampje oet te bloazen?’ ‘Nou most ais goud heuren!!!!!’ begon ze. Heur ogen schoten vuur. t Vonkte. Dubbeldam stak zien haand op. ‘Ho nou mor. Ik kom die nait arresteren. Ik wil dingen waiten over Vera Reker. Nait votdoalek ontplovven mins.’ Ze stak n sigaret op. Hai zag dat ze laange rooie noagels haar. Hai vruig zuk òf, of dat wel loos was op t waark. ‘Ze was aaltied op zuk zulf en gesloten. Ik haar allenneg n tillefoonnummer en ik wis woardat ze woonde. Ze was aaltied bezeg mit de bewoners. Muik doar veul tied veur. Ook aal was dat veur t waark nait aaltied neudeg. Ze waarkt, nou ja waarkte, der hail laank. Messchains wel vanòf begun. Dat wait ik zo nait. Bewoners vonnen heur wel oardeg. En verder wait ik niks van heur. Ze was nait traauwd of zukswat. Volgens mie was ze allenneg. Ook gain femilie of zukswat. Wat mout ik der van zeggen. t Begroot mie dat ze der nait meer is.’ Ze prevelden nog n zetje deur over Olderman State. Dubbeldam stapte op en ree noar de Olderman State. ‘Weer niks wiezer worden’, docht e.
Hai von Katrien Datema in de grode zoal. Bie verschaidene toavels zaten koppels òldjes te koartspeulen. In de hal op n flip-over haar aine mit schiere letters schreven dat er bridge was. Dat was dudelk. Katrien Datema was n klain propje, mit t hoar op zolder. Ze hing vol mit glitterkettens en ze druig n pak. n Laange swaarde boksem mit doarop n jasje. Heur vingers zaten ook vol mit ringen en ze haar n bult plezaaier mit ain van de vrijwillegers, dij gedwee rondluipen mit n kar mit kovvie en thee en aans wat. Dou ze Dubbeldam zag, stopte ze t gesprek en kwam ze op hom òfbroezen. Ze nam hom bie aarm en sleurde hom de grode hal weer in. ‘Er is n bridge-drive aan de gang meneer. U kunt hier niet zomaar binnenvallen en de boel een beetje verstoren. U dient zich te melden bij de centrale balie.’ Ze stak n vinger op. t Leek wel of ze n kleuter tousprak. Dubbeldam pakte zien koart en drukte dizze ongegeneerd onner t klaine bepoederde neuske van vraauw Datema. ‘Loat ik doar nou hailndal niks mit neudeg hebben’, zee e extreem bot. ‘Ik wil dat je n roemte veur mie regeln, woardat ik as eerste mit joe proaten kin’, zee e zo plat as n pankouk. Dat waarkte. Katrien Datema brokkelde beetje bie beetje òf en luip vot. Ze foeterde. Vief menuten loater zat e weer aan de grode toavel, woar e ook aal mit Dina Stallinga zeten haar. Katrien Datema streek heur krullen glad en ging toch wat bunzelachteg tegenover hom zitten. Ze vlijde de glitterkettens over heur forse veurgevel en wachtte. ‘Vera Reker!!!’ ‘Is het niet vreselijk, wat er hier allemaal gebeurt?’ begon ze. ‘Wat gebeurt der hier den aalmoal?’ ‘Kunnen we ook Nederlands met elkaar praten, ik heb er zo’n moeite mee met dat dialect. Er is iets vreselijks gebeurd. Mijn collega is dood. En ook nog wel hier. Het is werkelijk te gek voor woorden. Wie doet nou zo iets?’ Dubbeldam haar aal spiet van zien actie. Dit was n putje west veur Ester. Dij haar dizze reudeltaante wel tot bedoaren brocht. Katrien kwam nou pas echt goud op stoom. ‘Vera Reker!! Is t ook slim dat wie t doar over hebben. Wel was Vera Reker? Wanneer hest heur veur t lest zain?’ ‘Dat was op donderdag denk ik. Of misschien woensdag.’ ‘Hou was t mit heur dou op dunderdag of woensdag?’ ‘Nou gewoon, zo als altijd. We deden ons werk. Zij had de overdracht gedaan. Toen hebben we de lopende zaken doorgenomen en daarna is ze naar huis gegaan, denk ik.’ ‘Ook wat bizunders vernomen?’ ‘Wat zegt u?’ ‘Of er ook iets bizonders aan haar was, die keer of de dagen daarvoor.’ De vraauw schikte heur krullen en snoof daip. Ze was kwoad. Dat was wel dudelk. En doar haar Dubbeldam nou weer zien slinger aan. ‘Nee, ze was altijd hetzelfde. Evenwichtig, aardig, vriendelijk. Ze deed haar werk uitstekend. Beschaafd. Vooral beschaafd. Maar dat moet ook wel. Oude adel.’ Ze zee t leste ofdat dat ook nog wat van dat licht op heur òfschienen zol.’ ‘Hou van oadel?’ ‘Ach dat weet ik niet precies. Ze stamt uit n oud adellijk geslacht. Maar ze stond zich daar nooit op voor trouwens. Ze was jonkvrouwe of iets dergelijks. Ze was het gewoon. Stijlvol en sierlijk. En vooral beschaafd. Een dame.’ ‘Bedankt’, zee Dubbeldam en keek op zien sedel. ‘Woar vind ik Bo Laangis?’ ‘Die is waarschijnlijk op de bovenverdieping. Meneer en mevrouw de Boer hadden even hulp nodig. Mevrouw wou in bad weet u.’ Ze wuir aal weer wat eelsk. Dou ze weg luip, draaide ze mit heur gat. Mor dou was Dubbeldam al noar boven lopen.
t Mòs endelk mor ais n moal weden nou beun ston ja mit ol spullen aan nok tou vol mien vraauw zee da’k rais oetrakken zol dus op n motterge dag noar hudde tou
Doar kommen ie joezulf den goud tegen as ain opbewoardereg is vanoet oard dij alles doarboven ien t hoes bewoart doar herinnerns liggen oet hail zien leven
Bouken oet jonkhaid, romtommelderij t ol waigje, speulgoud van wozzen kinder dingeraisen oet joen leven nait minder kleuterij, klokken, n ol schillerij
Vernijs zel t mie dit moal nait lukken goan k bekiek t haile spul, lees wat ien bouken tot t mirreg wordt en wie eten mouten en spullen aiveg doar boven blieven stoan
Laif en leed haren zai mit Beiske, dij n snobbeltje op n Kooikertje leken haar mor dat nait was, daild. Mor nou haar zai t ter tou doan en noa n zetje mos der n nije kommen van zunder hoesgenootje was t wel slim stil ien hoes. t Mos vernijs, net as Beiske, ain oet t asiel worden en t laifst krek zo ain. Lies op internet op zuik en joa heur, noa n zetje von zai der ain dij op Beiske leek.
Dij mos t worden, raip ze votdoadelk. Dou Jo der over tou kwam, zaag e dat hondje ien n asiel ien Malaga haildaal ien Spanje zat en dat wuir hom gek genog. Lies toerde deur en zee dat zai allain dat hondje hebben wol en dat ze der as t mós veur noar Spanje tou wol. t Kwam ook haildaal nait zo gek oet, zee ze, omreden zai zollen ien vekaanzie toch ja nog mit camper noar Zuud-Frankriek tou om doar n oomzegger van Jo ais op te zuiken. Dij haar doar ien buurt n kestailtje kocht om der n hotel ien te begunnen. Zo reden zai dus ènd april noar ZuudFrankriek tou; bezöchden neefke en zien wicht en reden n poar doagen loater weer wieder, richten Madrid. Ien tied haren zai koart bestudaaierd en òfstand noar Malaga leek op koart hail nait zo wied vot, dus Lies onnaaierde dat ze eerst ook nog wel eefkes noar Toledo bie Madrid goan konden. Dij stad haar zai aaltied al geern zain wild. Dou zai doar ainmoal waren, was t ook nait meer zo’n ènd noar Cordova mit olle kattedroal en vandoar was Grenada mit t Alhambra ook mor even biegoan. t Was oetendelk toch wel n allergodsbenaauwdst ènd west! Vanòf Grenada binnen zai dou dwaars deur Sierra Nevada noar Malaga trokken en arriveerden noa tiedstieden bie t hondenasiel dij rund wer deur n Vloams stel. Jo en Lies werden der alleroardegst onthoald, dat mout zegd worden, en zai waren vot op slag verlaifd op t hondje.
Zai zaag der oet as n verklainde oetgoave van heur Beiske. t Hondje was ien tied stereliseerd en chipped en veurzain van ale prikken. t Köstte heur der aal mit aal mor dik drij honnerd euro bie. Ze hebben der wel nog n poar doagen vergees stoan. Dou zai weer votgingen en aalderhartelkst òfscheid van beheerders namen, vruigen dij nog wel woarom zai zulven haldaal noar Spanje kommen waren om t hondje op te hoalen. Dij waren ja wend om hondjes mit vlaigmesien deur hail Europa vergees noar nije boasjes te loaten vlaigen! Gommesdoagen, dat haren Jo en Lies ja hail nait zain op internet! Ston zeker ien klaine regeltjes, mor t kon Jo en Lies ook aalmoal niks verschelen. Zai haren hondje, doar zai slim blied mit wazzen en dij ze Meiske nuimden. En dij zesdoezend kilometer dij zai der veur reden haren, waren ze benoasten bie al weer vergeten. Boetendes haren zai toch ook nog mooi even Toledo, Cordova en Grenada zain, nait den? Onner t noar hoes rieden, haar t hondje mooi wennen kind aan nije boaskes en dat was ook wat weerd. Ainmoal thoes was hondje eerst wat schaauw west en baang veur alles dat bewegen dee, mor dat was al gaauw bietrokken. Meiske kon alderdeegs al mit ien t maandje achter op fiets. Dat was nog t stoerst west om te leren den ien Spanje wordt der ja nait veul fietst mit hondjes. Aigenste zummervekaanzie binnen zai mit heur drijent ook nog even mit camper noar Noordkoap west. Deur t Spoans hondje binnen Jo en Lies dou aan n dik ongeluk ontsnapt op autoboan ien Duutslaand. Dou zai even parkeerd haren om t hondje oet te loaten, was dij der vandeur goan. Eer zai hom weer aan lien en ien auto kregen, haren zai ien tied al wel datteg kilometer wieder wezen kind. Krek dou zai weer aan rit wazzen, kwammen politieauto’s en ambulances heur achterop vlaigen en dat heur veurbie mit toeters en bellen. Dou zai noa uren ien file stoan wieder rieden konnen, kwammen ze zo’n datteg kilometer bie parkeerploats vot, bie t ongeluksplak laangs. Wel vatteg auto’s wazzen doar ien n ketbotsing terecht kommen. Wat waren zai dou blied dat t hondje der oetnaaid was op parkeerploats. Aans haren zai ook wis bie t ongeluk betrokken west, konden zai wel noagoan. As ik aan lu vertel dat Jo en Lies n hondje oet t asiel ien Malaga hoald hebben, kieken zai mie aan en zai k dat dij zuk òfvroagen of dij Jo en Lies wel goud wies binnen. Mor dij baaident, waitend hou of lu over heur Ommelaandse raais dinken, kin dat aalmoal niks verschelen. Zai binnen zó wies mit heur Spoans hondje! Wel vroagen zai zuk nog aaltied òf woarom hondje der doudestieds van deur goan was op parkeerploats. Benoam omreden zai was der doarnoa nooit weer oetknepen! Meschain omreden zai dou bloots Spoans verston? En ondertied al n nuver woordje Grunnens mitkregen het? Wèl zèl t waiten!
Swaarte stokken stoan as n leger gardisten ien t gelid tegen de graauwe, groeterge horizon met op et breekpunt van laand en lucht de bleke sun die al heur kracht neudeg het t graauw te verdrieven.
Hinderk ging deur de snapdeure van de flat en dou deur zien aigen veurdeure. Hai kwam in de koamer en alles was uut en dood. Met zien leste krachten ging e noar de lozaaierkoamer. Dat dee e mainstied om zien vraauw nait wakker te mokken as e loat thoes kwam van zien dainst bie de plietsie. Aigenlieks mos e nog wat eten, mor t was zo’n zwoare, laange dag west dat e laankuut op berre vuil. In de verte heurde hai de leste traain nog noar stad rieden, mor hij sluip al veurdat e zich in de kussen nuzzeld haar. In dreum ging e de dag weer deur. Vannijs beleefde hai hou e s mörgens vroug al op t buro kommen mos om dat ter n bericht kommen was van n inbroak in het ING gebaauw. Mit man en macht wazzen ze der hìngoan. t Leek nait schier, der was n gedounte as ik wait nait wat. d’Huile dag wazzen ze bezeg met t overleg, verhaandeln en grode spannen. Het duurde n aiweghaid veurdat ze de boudel weer in odder haren. Der was veul schaiten en gedonder wèst. Heuren en zain verging joe. Laankuut haren ze mit schaitiezer in aanslag legen. Kammeroadschap en aangst lagen stoef bie n kander. Sums leken ze te winnen en dochten ze dat t kloar was, mor din begon t gespuus weer vannijs te schaiten en kregen ze weer nait ain van dij baliekluivers aan de tillefoon. Je zollen in boksem schieten van aangst, mor meschain haren ze doar gain tied veur had. Aal aandacht was richt op de mensen dij gijzeld wurren. Je willen toch groag dat minsen der leemteg oetkommen? Mor nou was t gelukkeg veurbie en de sloap gaf hom de rust noa dizze verschrikkelke dag. Hij was as in t parradies, zo lekker sluip e. Smörgens, dou e wakker wui, ging e eerst kieken woar zien vraauw was, mor ze was nait in slaopkoamer of does. Omreden hai heur nait von, ging e, nog aal zo muide as n hond, in veurkoamer kieken. d’Huile koamer zat vol mit minsen. Femilie, vrunden en bekènden. Zien vraauw zat op baanke mit heur zuster en zien bruier noast heur. Ze snokte t uut, Hij ging noar heur tou, mor kon nait recht bie heur kommen. Gramnieteghaid ging hom deur de leden en hai wol de huile boudel wel uut de wege schoppen. Zo ‘n zwoare dag, zo laank sloapen, nou wol e wel eem bie zien vraauw wezen. Mor wat of e ook dee of zee, t was alsof ze hom nait heurden of zagen. Hai bulkte t oet en reerde. “ Jaantje, Jaantje, wat is der! “ Hai kreeg gain antwoord. t Was alsof e nait beston. Hai keek nog ais goud om zuk tou en zag dat de pioano uut zied zet was en dat ter n grode, laange kiste op dij plek ston. Benijd luip hai der hìn en mit n grode schok zag hij zuchzulf derin liggen….. Hai schrok en begreep touglieks woarom e zo muide was en gainaine hom zain kon. t Haart dee hom zeer as e noar zien vraauw keek en de woarhaid drong mit n klap tot hom deur. Hai ging zitten op d’ainege stoul dij leeg was. Netuurlijk haar er der nog laank gain vrede mit, mor der zat hom aans niks op. Allinneg, hai wol zo geern waiten wat der beurd was. Meschain kwam e der ooit achter. Vrouger haren ze hom verteld dat as je dood gingen dat ter din n paradies was, mor zo laank zien vraauw zo verdraiteg was, ging e nait op zuik. Hij wol nog bie heur bliemen. Om zo dicht meugelk bie heur te wezen, bleef e op zien stoule zitten om zo noar heur te kieken.
ik was bie mien moe, zat maank heur spullen ze gaait eerdoags verhoezen noar n woonzörgcentrum zo as dat zo mooi hait zörg is aans gehail aan mie vin pampieren weerom in olle schounedeuzen zuikroakte joaropgoaves woarvan noastuurde duplicoaten al laang verjoard binnen groaf tussen olle aalbums en mapkes vin braifkoarten mit vrumde poszegels dij om dij reden ooit bewoard bleven schoapewollen electrisch matje mit infroarode laamp moe wil je dit mitnemen? of zeln we t wegdoun?
ze zit stil veur zuk oet te stoaren noa vievenviefteg joar vot oet heur vertraauwde buurt
wilst toch wél hè moe? ast nait gaait gainain kin die dwingen mor bedenk wel hest leeftied en kist nog kaizen loater nait meer nait waik worren tussen aal wat was dat schut nait op der is nog veul te doun loater mor bezinken loaten ’t is nou even haard deurwaarken
Tröts was e op zien soldoatenpak Oons buurjong Frans krekt 21 joar Ik goa zotterdag noar n ver laand Om vijanden doar te verjoagen
Ik gai de minsen doar ja helpen Van gevoar haar hai noeit heurd Wees mor veurzichteg mienjong Veur das t waist bist aan de beurt
Zien pa en moe brochten hom noar traain Op t station van Assen nammen z’ofschaaid Dou jong weg was haren ze n dikke troan Ach, over vaaier moand komt hai al weerom
Dat t aans luip konden ze nait bevrouden Hai zol veul eerder weer thoes kommen Doar woar hai zo geern hen wol Doar in vaiandelk vuur zol hai omkommen
Zes weken loater brochten ze hom thoes Dai laive behulpzoame aaltied vroleke Frans n Jong leven onneudeg vergraimd Regeern wat heb je wel nait ommaans
Wat dou je doar, wat het t veur zin Aal dij jonge jongens en wichter Hoal ze moar gaauw weerom noar hoes Veurdat je nog meer hoeshollens ontwrichten
‘Noamvalen? Ik proat aal geef Grunnegers, en noamvalen doar heb ik niks mit van neuden!’ Dat heurde Koba ain ien traain van Stad noar Roodschoul zeggen. ‘Hurre, hurre,’ zee Koba, ‘zukkent proat as n kiend dij noast moeke ien n stilstoande traain zit. Der staait n traain noast. t Kiend vragt: ‘Maag ik even kieken of dij aander traain ook roaden het?’ Moeke zit aan roamkaant en het gain zin om roemte te moaken: ‘Hufs nait te kieken. Dij aander traain het vanzulf ook roaden.’ ‘Nee hur’, zegt t kiend verniend, ‘ik kin heur nait zain, dus het dij traain ook gain roaden.’
Mit noamvalen is t net zo. Ain het der meschain gain wait van en ze magen aal meer ofslieten, mor van summegen is nog schier wat van over, en aandern binnen nog lank nait dood! Ook ien t Grunnegers vrözzeln ze der nog hailtied tegen, om deur te leven, voak ien verstainde vörms dij nog haildaal oet t Oldgermoans (500 v Kr.-200 n Kr.) votkommen. Mor stain is haard! Ien veurganger van t Oldgermoans, t olle Proto-Indo-Europees (6000-3000 v.Kr.), kwamen 8 noamvalen veur en Koba zol t aldermeroakels vienen om mit joe noa te goan wat doar nog van over is ien t tegenworrege Grunnegers! Omdat wie bie t PIE en olle toalen aaldeur te moaken kriegen mit noamvalen, geft dr. K. (Koba) Schlemmer hier eerst even n korte oetleg.
Dit binnen de 8 aacht noamvalen van PIE: 1e noamvaal (Nominatief): onderwaarp (wel of wat): Lilumbu1 komt; 2e (Genitief): noamvaal van betrekkend veurwaarp (van wel): Lilumbu’s2 neut; 3e (Datief): mitwaarkend veurwaarp (aan/ veur wel): ik1 lang aan-die3 n neut4; 4e (Accusatief): liedend veurwaarp: ik1 lang die3 n neut4; 5e (Vocatief): aansproken veurwaarp: Safia5! Kiek oet! 6e (Ablatief): vanoet n ploats: ik1 gooi vanoet-boom6 mit-n-neut8; 7e (Locatief): noamvaal van ploats: ik1 zit op-grond7; 8e (Instrumentalis): noamvaal van middel: ik1 gooi mit-n-neut8.
n Veurbeeldzin mit 8 noamvaalsvörms, zo as dij ien t PIE bruukt werden: Safia!5 Vanoet- boom6 lang ik1 die3 opgrond7 Lilumbu’s2 neut4 mit-n-tak8.
1e noamvaal (nominatief): Dizze noamvaal geft ien t aalgemain t onderwaarp van t waarkwoord aan. Wel verricht de handeling dij mit t waarkwoord oetdrukt wordt? Piet1 leest. Ien t Proto-Indo-Europees is dizze noamvaal lichtkaans ontstoan deurdat t lözze woord (boeten zinsverband) ien 1e noamvaal n oetgangs-s mitkreeg. Ien t Letien en ien t PIE is dat nog goud te zain: Paule!5 (Paul!) > Paulus1 lavat (Paul wast). PIE: owei5 (schoap! > owis1 (t schoap).
2e noamvaal (genitief): Dizze noamvaal geft aan wat ain ien bezit het, omvat of ontstoan loaten het: Piets2 bouk. Benoam twijde noamvaal is gloepend toai tegen t verdwienen. Twijde noamvaals s bruken ie bevubbeld nog hailtied ien smörgens, smiddags, soavens en snaachs. Of ien: diens gelieken. ‘Aans is e hail wat maans’, dat binnen ook twijde noamvaalsvörms.
Twijde noamvaals s wordt aal meer ienpangeld veur n constructie mit n bezittelk veurnoamwoord as ‘zien’ of ‘heur’: Wèls boksem? Piet zien boksem en Antje heur rok.
Van wie is dat? Ien t Grunnegers kin doar n olle twijde noamvaalsvörm veur bruukt worden, as doar din n t achter zet wordt, din krigt t woord n zulfstandeg karakter: wel zienent is dat? (Ien t ABN bestoan nog: zijnentwege, te uwent enz.). Of nog aans, mor stainollerwets: welker binnen mienent? (Engels: which are mine)? Grunneger kiender heur-ie wel ains ien t ‘Grollands’ zeggen: ‘Is dit mijnent of jounent?’
Koba’s pa haar vief kiender. Hai traauwde opnijs. Zien twijde vraauw haar aal twij kiender. Mit heur baaid kregen ze der nog drij bie. Dou waren der tien. As Koba’s pa over t haile brutje prout, zee e t tegen Koba’s stiefmoeke: ‘mienent, dienent en onnent.’ Zunder dat e wis dat e apmoal olle twijde noamvaalsvörms bruukte! Wat kon hom t ook verblotekonten!
Grunneger schriever David Hartsema bruukte t woord ‘mienent’ ien zien meroakels moie vertoalen van n laid van J. Brel: Le plat pays/t slichte laand – qui est le mien/dat mienent is.
Mit lege wolkenlucht dij aanstörmt mit het tij Mit mist en dook en damp, dij toudekt as n vlij Dij minsen luddek moakt en veul onzichtboar moakt Mit hoge wolkenlucht, dij vol mit monsters voart Mit haarde noordewiend, dij ales striemt en schudt Dij t loug gain meelie gunt en ales kroaken dut Van t slichte laand dat mienent is.
Verstainde olle vörms van 2e noamvaal: dizzer doagen, van dizzer grötte. Ien veul verstainde oetdrukkens kommen nog woordgroepen ien twijde noamval veur: heer des hoezes, dag des heren, desgelieken, destieds. Trendy toal: agressie is nait des vraauws. Noa woorden dij n houveulhaid oetdrukken kin n olle twijde noamvaals s kommen: dit is nait veul deegs. Hes nait wat beters? Ik wil wat lekkers, wat waarms. Veul laifs!
Twijde noamvaal wer ien t Proto-IndoEuropees benoam bruukt om aan te geven dat t noamwoord rol van n oorzoakelk veurwaarp haar. Nederlands: Heer ontferm u onzer2. Dij vörm is verloren goan en ien t moderne Nederlands en t Grunnegers mainsttied overnomen deur n veurzetsel as ‘over’: Heer ontferm u over ons.
3e noamvaal (datief): Dizze noamvaal is ien veul toalen ain van de meugelke vörms van t indirect object, dij mainsttied functie van t mitwaarkend veurwaarp weergeft: Piet1 geft (aan) Antje3 Pauls2 bouk4.
Een schiere Nedersaksische vörm is de zogenoamde bezittelke datief: de1 oren1 binnen hom3 bevroren. Ien Duutsland is der n bestseller Van Bastian Sick: Der Dativ (3e noamvaal) ist dem Genitiv (2e noamvaal) sein Tod. (Dativus is veur genitivus zien dood).
Bastian Sick is ien Duutsland, wat Paulien – taal is zeg maar echt mijn ding – Cornelisse is ien Nederland. Baaid schrieven ze op n humoristische menaaier over toal.
Bastian Sick: Der1Genitiv1 ist in ganz Deutschland ausgestorben. In ganz Deutschland? Nein! Er hält sich hartnäckig in einigen3 schwäbischen3 Dörfern3, wo es nicht nur ‘dem(3) Nachber sei Katz’ gibt, sondern auch ‘’s Nachbers(2) Katz’.
t Aantal overbliefsels van 3e noamval is nait min, bevubbeld: bie gelegener tied (Duuts: zu seiner Zeit), te gainer tied. Onziedege en mannelke woorden kregen mainsttied oetgang -e ien 3e noamvaal. Dat is nog goud te zain ien oetdrukkens as: te laande kommen, te velde trekken, veur dag en doage, te roade geven. Ook n woord as ‘vandoag(e)’ is n olle datief. Aans zol t ja *vandag wezen. Van + 3e noamvaal komt ook nog veur ien: van haarten! 3e noamvaalsvörms van t bepoald lidwoord worden mainsttied soamentrokken mit t veurzetsel te: (te + den → ten) ten koste van, Jezus is ten hemel voaren, ten overstoan van n notoares, ten hoogsten, ten besten, ten roegsten, ten eersten, ten lesten, ten Zuden. (Te + der → ter): ter dood veroordailen, ter ere van, doar ter ploatse, mittertied. Ten Boer = ter buurt. Vergeliek: Kloosterboeren, Sebalderboeren, Paiderboeren.
4e noamvaal (accusatief): Dit is de noamvaal veur t liedend veurwaarp (direct object): Piet1 leest n bouk4.Tegenworreg wordt n olle 4e noamvaalsvörm nog aantrovven ien: op nduur. Mit daarde en vaaierde noamvaal kommen Grunnegers (en aander Nederlanders) aal meer ien toeze. ‘Pa, *joe1 monnen even kommen’, veur: ‘Pa, ie1 monnen even kommen.’ Joe is 3e of 4e noamvaal: ik1 lang joe3 n neut4. Ik zai joe4 wel. KruijffNederlands: hun/hunnie/hullie (3>1) komen eraan, veur: zij1 komen eraan. Zeeuws: Ons (3>1) ben zuneg’, veur: wie binnen zuneg.
Ain dij recht Grunnegers prat zegt: Wat zol hom3 t4 ook verschelen kinnen! En nait: wat zol t hom ook verschelen kinnen! Want ien t Grunnegers gaait 3 veur 4. Logisch toch?
Ook de n ien n wìns as ‘goienoavend’ gaait op n 4e noamvaal trug (ainen goien oavend). Ien veul dialecten, ook ien t Grunnegers, wordt nog de zogenoamde accusativus temporalis bruukt: ‘Ik bin op n achtsten joareg en t is nou n ainentwintegsten. Deurntied is hai al laang weer op n bainen, mor hai komt pas n zoaterdag. t Kin mie aaltenbliksem gain duvel schelen!
Ien t Old-Grieks kon n woord ien 4e noamvaal betaiken hemmen van ‘wat betreft’. κάµνω τὴν κεφαλήν: ik pienlied de kop: ik heb kopzere. Ien t Grunnegers kin dat nog hailtied mit de konstruktie: ik heb (de) baand lek. Of: Kins mie nou ook aal ien de kop kieken?
5e noamvaal (vocatief). Dit is de noamvaal dij bruukt wordt as ain of wat aansproken wordt. Letien: Vare, Vare, redde mihi legiones! (Varus, Varus, geef mie de legiounen trug! – Kaaizer Augustus). t Grunneger woord “domnee” is oflaaid van de vocatief dominē, van t Letiense woord dominus (“heer”).
6e noamvaal (ablatief): is ain van de aacht oorspronkelke noamvalen van t PIE, doar persoon mit aangeven wer van wel wat oetgaait of stee doar van vertrokken wordt. Ien summege takken van de Indo-Europese toalen doar ablatief ien ophil te bestoan, bevubbeld ien t Germoans, is dij functie van de ‘absolute ablatief’ overnomen deur n 2e noamvaalsvörm: Ik kom t’oavend = as oavend nog kommen mot. Vanoavend = as oavend der al is.
7e noamvaal (locatief): Dizze noamvaal geft locoatie aan. Ien t Grunnegers worden doarveur benoam veurzetsels ien, te en bie bruukt. Ien Germoanse toalen is locatief veur n groot dail opgoan ien 3e noamvaal. Ien t Nederlands is dat benoam bie t veurzetsel te nog goud te zain. Dit veurzetsel komt voak veur ien verstainde oetdrukkens mit n 3e noamvaal, zo as ten huize van of ten tijde van, mor ien t Grunnegers kent Koba doar gain veurbeelden van.
8e noamvaal (instrumentalis): Dit is n noamvaal mit as hoofdbetaiken ‘deur middel van’. Ien Germoanse toalen ging toak van instrumentalis benoam over op 3e noamvaal, aal of nait verstaarkt mit n veurzetsel zo as ‘mit’ of ‘deur’: ik lang die wat aan mit n tak, of: ik wer deur hom versloagen.. t Olgermoans haar lichtkaans nog n rechte instrumentalis. n Enkel fossiel van instrumentalis is ien t Grunnegers nog trug te vienden, zo as (des) te ien: des te beter, des te slimmer. Desto waas n olle instrumentalis van wat nou ‘de’ of dij’ is. Instrumentalis waas ook ain van de oorspronkelke aacht noamvalen van t ProtoIndo-Europees. As zodoaneg beston e nog ien t Sanskriet en bestaait e nog ien t Litouws.
As wie nou nog even trugkieken, din zain we dat benoam 5e, 6e, 7e en 8e noamvaal der ien Germoanse toalen haildaal aan goan binnen (vocatief), of mainsttied overnomen deur 2e (ablatief) of 3e (locatief en instrumentalis) noamvaal. Ien t Hoogduuts binnen eerste vaaier noamvalen der nog. 2e staait onder druk.
Nou, het Koba te veul zegd? Verhipte noamvalen! Aal meer vot, mor dij doodzegd binnen leven nog laank!
Daaier van t open laand en van bossen hadden laiwe as keunenk. Dij was nait kwoad en ook nait boazeg, mor recht en oardeg zo as n keunenk mor wezen kin. Hai raip baisten n moal op veur n keunenkleke vergoadern van aal vogels en daaier. Hai stèlde veurwoarden op veur n wereldwiede òfsproak woarbie wolf en laam, paanter en sik, tieger en hert, hond en hoas rondom ien vrede en vrundschop mit nkander wieder leven konden. Hoas zee, “Oh, wat heb ik der laang noar oetkieken doan dat t zo wied kwam, dat swakkern zunder baangeghaid heur ploats iennemen kinnen noast staarken”. En dou hoas dat zegd haar, runde hai veur zien leven.
n Nije mörn vergankelk licht t zicht liedzoam verdronken grieze ogen verdraitelk stoaren swiegend wiedvot deur t verlais van tied bedrogen
plukken van stroekelnde herinnerns aan soeterge blomkes op heur schoet vaastholden laifde wensteg verleden mit hom dij t aal op stee haar kwiet verswonden deur ofschaaid in t heden
nusterg vervremd benaauwende vroagen t gemoud verstomd in zuiken van dag schraiwend verburgen twievel woaren verlangst noar t valen van duuster naacht
Meer vloot as daip licht en benijd man nich noar boom veur ik dreven op t olle wòtter veur doezendste moal kringe van t lözze levent Umaarmd deur eskes komt zunne deur Bint veul bomen maist ekkelbomen man ook wol essen en beuken Aalgoal verwaaide baisten mit zwoare joaren kieken mie kaauwend aan man vroagen nich recht wat Gres is mijd n ofsneden hondebloume kikt mie verbalderd aan Boer mit swoa hold haand umhoog en n transistor belkt Raaiger kiddelt mie bie oren en boarske schut gramnieterg vot k Roek het zuide laand Kaampen eerappels in volle blui: lila, paars en wit Biezetten n daimt baiten en aal meer rogge, gries en gaail n Rosteg stuk raive in wale wordt monument Mens en Scheppen geven hier nkander n haand t Vrouge löcht vaalt op rode dakpannen van hoezen dij hier heuren as dotterkoezen bie t wòtter En man speulen en slingern liekt wol n achtboane oet stad wied achter dieken Daip oet Ter Oapel, deur Laude en laans Ter Börg schrief ik op Zelln aan den Ellershoezen zeg underwegens noar Ter Wuppen ‘moi’ in Smilke man in Wessenhoezen wordt t eerns Mit Mussel wieder -van zuit noar zolt- loop ve bie Nij Stoatenziel zo Dollard in Weerom noar zee t Holt nooit op en t gijt altied deur. Hou voak muik ik dizze wereldraaize non al? k Krieg der ja nooit genog van Mokken wat mit as wòttertieke op Roeten Oa
Hai was te dik. Edo, t zeuntje van Geert zien bruier. Doar warren zien medicienen de oorzoak van. Hai har der wel muide veur doan um òf te valen, mor dat luip op niks oet. Op de legere school was der noeit n probleem west en in de brugklazze ook nait. Mor non warren der n poar miesgasters dai hum t leven zoer muiken. Dikkop en vetpènze warren de maist vrundelke woorden dai e te heuren kreeg. Hai von t nait mooi. Netuurlek nait. Mor Edo was n goudzak dai t aal gewoon over zuk hèn kommen luit. Dit was nait noar de zin van de drij knuppels dai t schelden op heur gewaiten harren. Dai wollen n reactie zain op heur mizzelke gedrag. En umdat dai reactie nait kwam, gungen ze n stap wieder. Zie harren hum al n poar moal mit n spèlle stoken. Ook gungen ze aalgedureg op zien tonen stoan. In hoes zee e niks. Baange dat zien pabbe noar school goan zol um der over te proaten. Baange ook dat t dan nog slimmer worden zol. Edo begunde slecht te eten en har gain zin um noar school te goan. Hai begunde zuk onzeker te vuilen. Zien olders kregen t in de goaten. Zie pruiten der mit Edo over, mor dai muik heur nait wiezer. Dan mor ais mit meester proaten. Meester begreep eerst nait wat d’oorzoak weden kön, mor goandeweg t gesprek huil e zuk in ains stil en begunde te prakkezaaiern. “Joa”, zee e. “Joa, t kan toch weden dat ik t begriep. Ik heb n poar moal zain dat Edo wat vrömd reageerde as der gounent bie hum in de buurt warren. Net of ze hum zeer deden. Mor k zag dan wieder niks biezunders. t Warren wel aal dezölfde drij jonges dai dan bie hum stonnen of bie hum langs luipen. Ik zal t ais in de goaten holden”. t Duurde mor n poar doage. Dou belde meester Edo zien pabbe op. Hai wus non wizze dat Edo pest wör. Hai har ook al mit de jonges proat en zègd dat e t oeterstee nait hemmen wol. Hai hoopde dat t holpen har. En t huilp. Twij doage. Dou begunde t weer. Edo wol der nog aal niks over kwiet. Zien olders zaggen dat Edo t stoer kreeg. Zien pabbe kreeg ter mit Geert over. Geert waarkde in dai tied bie de kinderplietsie. Hai wus wat veur gevolgen pesten veur kinder hemmen kon. t Begrode hum van zien neefke. t Luit hum nait lös. “Pesten”, zee Geert n dag of wat loater tegen Edo zien pabbe, “is n gebrek aan respect veur degene dai pest wordt. En sums binnen der gounent dai dat gevuil veur respect wat beter bie brocht worden mout. Ik bedoul, dat dai knuppels ais n stöt in de goie richting kriegen mouten. Dan begriepen ze t meschain wat beter”. Hai legde Edo zien pabbe persies oet wat of e doar mit bedoulde. Dai twievelde, mor von t goud dat zien bruier der mit Edo over aan de proat gung. Geert muik roemte bie hum op beune. Doar is e dou maineg moal mit Edo in de weer west. Veul doun en nog veul meer proaten. n Week of wat loater was Edo der kloar veur. Hai vuilde zuk veul zekerder en stroalde dat ook oet. Zien beloagers zaggen dat nait. Edo huilp heur op glee: “Heur ais jonges”, zee e, “dat gepest mout òflopen weden. Ik neem t gewoon nait langer. t Is mor dat je t waiten”. Zie keken hum verboasd aan. “k Wait nait woar of e t over hèt”, zee aine en keek zien kompoanen aan. Dai gnivvelden wat. Um haalf vaaier ree Edo noar hoes tou. Zien beloagers stönnen hum achter n hege op te wachten. Dou Edo veurbie ree, stook aine n stok in zien veurrad. t Gevolg luit zuk roaden: Hai vloog mit fietse over de kop. Zere haanden en kepodde knijen. Edo kroop overènde. Mit zuk drijen stönnen ze liek veur hum. “En wat wost non dan”, zee aine. Edo zedde zien rechtervout wat noar achtern zodat e steveg stön. “Dat zal k die zain loaten”. Mit d’open haand noar veuren gaf Edo hum n haarde stöt mit de moes van zien haand tegen de borst. d’Jong vloog achteroet en bleef in t stiekeldroad hangen. De twijde kreeg n veniendege trap tegen zien knij en vuil op de grond. De daarde muik bainen. Edo pakde zien fietse en ree vot. Twij stroaten wieder stapde Edo òf. Hai zakde deur zien knijen. Hai schokde der over en begunde vrezelk te spaaien. Troanen luipen hum over de wangen. Mit fietse aan d haand gung e op hoes aan. Eerst strampelnd, mor t gung al gaauw beter. Dou e bie hoes kwam, luip e fier liek overènde. Hai stroalde derover.
“Wanneer kommen ze mit dij opgebloazen hamster?” vruig ik moeke. Zai keek mie vergrèld aan en schudkòpde. “Dij opgebloazen hamster nuimen ze n cavia en komt mörn.” “Mörn!?” zee k. “Joa, en nou wi’k der niks meer over heuren. Ons Gittje wil dat daaierke nou ainmoal geern en ze het touzegd der goud veur te zörgen, doe hes’ doar dus haildaal niks mit verneuden. Kloar!” “Nee, dat stinkbaist komt bie ons ien hoes en din mag ik mie doar nait aan aargern.” k Haar heurd dat t vaals weden zol. t Zol n pooske bie ons lozaaiern en ast goud ging mog mien lutje zus, heur aigen cavia kopen. Deur vloog open en Gittje kwam keuken ienrund. “Moe, moe”, poesde ze, “k bin nuigd veur n feest bie Haarm.” “Haarm? Dat keudeldoemke van slagter Wiekstroa?” “Joa en haile klas gaait.” “Wanneer?” “Mörnoavend, van haalf zeuven tot tien.” Moeke nikkòpde en schonk t wicht n glaske liemenoade. “Nog ain daag,” docht ik bie miezulf, “din hèvve dat röttege baist hier rondhinkelepinken en k heb t gevuil dat, as e kaans krigt, hai t haile hoesholden op kop zetten gaait.” Dij mirreg kwam de gruine Fiat 500 van taan Wopke, koggelnd en stìnnend, t aarf oprieden. t Was drij joar leden da’k heur veur t lest zain haar. Ze was niks veranerd. Nog aaltied haar ze wat weg van n heks, allain gain puntmuts op kop. t Scheelde dat ze mit auto kommen was en nait op bezzem. Gelukkeg mor, want t ding haar wel breken kind mit neefke Flip van dattien en zien viefentachteg kilo achterop. Dou ze baaident koamer ien kwammen, keek t jong mie mit zien vaarkante oelekop en drèl-ogen vaals aan. Zien ‘Harry Potter’ bril ston hom schaif op kop. k Haar t jong nog nooit lieden mogt. “Goidag,” zee taande mit stem, “wie kommen Rinus bringen.” “Rinus!?”, zeden Gittje en ik touglieks. “Joa, ons cavia”, zee taande, nog aal mit stem. “Bin ie hom onnerwegens nait kwiet wòrren?”, vruig k hoopvol. Taan Wopke dee net of ze mien opmaarken nait heurd haar en heur bolle vla-Flip snoefde as n peerd dij op kledder ging. “Woarom dou je hom aingns vot?” vruig moeke. “t Baist is duvelachteg,” begon Flip. “Eh, nou .…., hai is n bedie aigenwies,” gilpde taande der vot overhìn.
“Geef mor, din kin e mooi ien waarme koamer stoan,” zee moeke. Ze nam kooi mit ienhòld mit en zette hom noast potkaggel. As k mien zin doan haar, der ien. “Wie hemmen vreten en stro veur hom,” zee Gittje “en ik mag hom verzörgen.” “Mooi,” zee taande,“ das dus veurnkanner. Mor wie moun der nou vot weer vandeur hur!” Even noa tied snidderde ze mit Flip noast heur, ien heur lutje woagen mit n nuvere voart t aarf òf. Rinus zat hail kaalm ien kooi ons aan te gloepen en piepde òf en tou.
Dij oavend ging Gittje noar t feest en moeke noar vergoadern van buurtverainen. k Was allinneg thoes en keek tillevizie, dou k ienains wat piepen heurde ien houk van koamer. k Zag Rinus mit zien twij veurpootjes tegen troalies stoan. “Hòl die de kop,” zee k mit stem richten cavia, mor dou begon e nog haarder te piepen. k Zette t geluud van TV zo haard dat d’haile koamer der van trillen dee. “Kin t ook wat zaachter?” zee ienainen n stem. Ik keek om mie tou, mor k zag gainain. “Nee, k zit hier, ien kooi!” Ik keek noar Rinus. “n Cavia dij proaten kin!?” “Joa, mor k bin aiglieks gain cavia. Meschain kins’ mie nog. k Bin oom Jelle, pa van Flip en bin traauwd mit dien taan Wopke.” “Huh?” Dit kon toch nait woar weden?! Was k aan dreumen? Nee, dou k miezulf ien aarm kneep, dee t zeer. “Dit het dien taan Wopke ommaans had. Zai het mie veranerd ien n cavia en ien dizze kooi stopt. n Zetje leden haren wie roezie over Flip en dou begunde ze ien ainen te zingen. Ik kon ja nait waiten dat ze aan swaarde teuverij dee. Mor k heb zain hou ze mie dit flikt het. Astoe mie nou terwille weden wilze, mie weer te veranern ien n mìns, din krigs’ aal mien geld.” Nou haar k pa en moeke n moal proaten heurd over oom Jelle, dij n hail bult geld hemmen zol. “Ik, aal t geld van oom Jelle?” “Doe dreums doch wel es van n mooi en riek leven? Nooit weer noar schoul, nooit gain hoeswaark weer en de mooiste wichter veur t oetzuiken!” zee e. Dat klonk mie as meziek ien d’oren. “Zeg mor wa’k doun mout,” zee k tegen oom Jelle ien kooi. Hai gaf mie t resept da’k veur hom kloarmoaken zol. “Hai laiver as ik,” docht ik, dou k t smereg goudje ien kooi van Rinus …. eh …. oom Jelle zet haar. Hai spinvoutjede der noar tou en sluig t tjoeksel kokhaalzend achterover. Dou laip e te kooi oet en ging veur mie stoan. k Zag dadde hail langsoam veranerde. Dreumde ik din toch? Mor nee, dou ‘k mie nog es ien aarm kneep, dee t nog aal zeer. Oom Jelle, doar k aaltied van docht haar dadde zo mor op n daag stiltjes vertrokken was, ston stoef veur mie, kort swaart stiekelhoar en bòzzel op bovenlip.. “Slim bedankt mien jong. Mor k zel nou eerst dien wens ien vervullen goan loaten, veurda’k mie vreken goa op dien taan Wopke.” Ien keuken gaf e mie n beker en vruig mie inhòld doarvan op te zoepen. k Juig t ien ain sloek deur t haalsgat. Doarbie prevelde hai hail zaacht ain of aner spreuk dij k nait verstoan kon. “Ankom naacht gaait t waarken,” zee oom Jelle. “Van mörn of zel dien levent veur aaltied veranern.” Dou laip e te deur oet en luit mie allinneg achter. k Vuilde mie hail muid wòrren.
Aner mörn bleef ik, zo as aal zotterdoagen, wat laanger op bèr. k Heurde stemmen. t Was moeke dij mie raip. “Berend, woar bizze!” “Op bèr, woar aans,” raip k, mor ze heurde mie nait. k Dee gain muite meer om nog n moal te roupen. “Hier is e nait,” heurde ik Gittje zeggen. Radde voutstappen kwammen over trappen. Even loater stak Gittje kop om houk van mien sloapkoamerdeur. “Moe, moe,” raip ze, “kom gaauw, Rinus ligt op Berend zien bèr!” “Gatver!” zee ik en schoof wat op zied. Ienainen vuilde ik twij hannen om mie tou. k Wer optild. “Hai is echt laif,” zee Gittje, dou ze mie aaide. “Woar is dat dekselze jong toch,” heurde ik moeke zeggen. Gittje von t ducht mie nait zo slim da’k vot was, want ze laip mit mie op aarm noar hoeskoamer. k Snapde der haildaal niks meer van. Mor dou mos k ienainen denken aan oom Jelle. Wat haar e ook nog mor weer zegd: ‘n mooi en riek leven?’ Oh nee!! Van dij daag of leef k ien n kooi noast potkaggel tussen stro en mout mie ien leven hòlden mit caviavreten. Moeke en Gittje binnen nog aal noar mie op zuik.
Aaltied bis doe doar Zichtboar of onzichtboar Verloaten staais op muur Deur rust en aineghaid omgeven Gevuilloos, zunner emotie Mien evenbeeld Doch allain ik wait Hou k mie van binnen vuil Mor dat zel die n zörg weden.
As ik dit zo’n vieftien joar leden roupen haar, haren mensen docht dat t mie in de kop sloagen was. Je kinnen joe t nait veurstellen, mor vieftien joar leden wazzen der nog gain droagboare telefoons, ….eerlieks woar. Wie hadden vanòf de zesteger joaren al wel de zogenoamde “piepers”. Dat wazzen apperoatjes, woar bedrieven heur personeel mit oppiepen konden as ze dij neudeg haren veur reperoatsie of zowat. n Hail bult lu beschaauwden t as n stoatessymbool, as ze zo’n ding kregen. As ze de piep heurden, mozzen ze as de gesmeerde bliksem noar telefoon rennen, om kontakt op te nemen. Voak gebeurde t, dat ze midden in de nacht oppiept wuien, mor gezain de stoates muik dat de betreffende persoon nait oet. Zai vonden dat meroakel en haren nait in de goaten, dat ze n haalsband om haren, dij op elk moment aantrokken worden kon. In dij tied mos je as je zulf gain telefoon in hoes haren, gebruuk moaken van “telefooncellen”. Dij stonden aargens aan kaante van weg en doar kon je din bèllen, mor maiste mensen haren gain telefoon. t Was wel n veul rusteger tied as tegenworreg. Nou het Jan, Pait en Kloas n mobieltje, woar je dag en nacht mit bellen kinnen.
Wat zeg ik…wat kin je der nait mit ! Foto’s moaken, berichtjes versturen, radio luustern, internetten, òfsproaken bieholden…. Man, man, t doezelt joe ja. As je der aan denken hou dat vrouger ging, begriep je nait hou mensen der toun zunder konden……… As ik jongelu tegenkom, honderd tegen aine, dat ze mit zo’n ding in d’haand lopen. Zie binnen der aaltied mit bezeg. Ain van mien klaaindochters zee zulfs, dat ze zok daip ongelokkeg vuilt, as ze heur mobieltje nait bie zok het…Nou vroag ik joe ! En de techniek staait vanzulf nait stil. k Heb al heurd, dat je mit dat ding straks ook nog overaal betoalen kinnen…Je mouten vanzulf wel gèld op de baank hebben, aans lukt dat nait……..En dat is nou net t zwakke punt bie de jeugd…. Zie kinnen nait mit geld omgoan….! Vroag is den ook, of aal dij nije fratsen wel zin hebben, as je der in t ìnd gain gebruuk van moaken kinnen. Toch is aal dat gedou wel besmettelk… Klaainkinder hebben mie ook zover kregen om zo’n apperoat es te pebaaiern. Eerst heb ik de boot nog n zetje ofholden,…omdat ik nait van plan was om veul gèld veur zo’n ding oet te geven. Dou kwam mien dochter mit n mobieltje, dij ik van heur kriegen kon, omreden dat zai vergees aine kreeg bie n nij abonnement. Toun kon ik vanzulf gain kaant meer op en heb ik de zoak es bestudaaierd. En ie kinnen t geleuven of nait , sunt dij tied loop ik mit zo’n ding in de buutse en ik mout zeggen……t is toch wel makkelk. Veuraal as je noar de caravan willen. Je binnen aaltied beriekboar en wat belangrieker is… wie kinnen aandern berieken, bevöbbeld as we onverhoopt n dokter neudeg hebben zollen.
Joa, wie as oldere jongeren mouten mit in de voart der volkern. Wie zellen ons aanpazen mouten aan de jongere generoatsie, aans missen wie de boot zogezègd en contact willen we toch groag holden, tot onze lèste snik. t Zol toch aiveg zunde wezen, as ons klaainkinder tegen aandere mìnsen zeggen mozzen, dat heur opa nait meer goud bie de tied was. Nou den !!!!! Hou den ook, zoas k der aan kommen bin, bin k der ook weer òfkommen. Ik haar dus dat mobieltje van mien dochter kregen. t Was aine van Vodafone. Nou heb ik gain wait van aal dij verschillende telefoonaanbaiders, mor ain ding staait wel vast, ik wui om de hoaverklap deur Vodafone benoaderd om mie te vertellen, dat ik meer geld op mien telefoon zetten mos, om reden, dat ik mien geld kwiet was as ik nait genog belde!!! Ik wui doar zo zat van, dat ik dij firma n emailtje stuurd heb, dat ik van heur òf wol. Joa, joa, ie lezen t goud….op mien olle dag bin ik ook overstag goan veur de kompjoeter en al zeg ik t zulf, kin mie der oardeg nuver mit redden. Hou den ook, ik kreeg van Vodafone n poar kodenummers, dij k in mien mobieltje zetten mos, schreven ze. Doarnoa haar ik niks meer mit heur van doun en was ik òf van dat gemekker over “opwaarderen”, zoas zai dat nuimden. Ik tikte de codenummers in mien mobieltje, persies as in de braif ston, in de hoop dat de zoak den regeld was…. Nou, mooi nait dus. t Mesien gaf nog n zacht piepje en dou was t doan mit hom. Ik kon der niks meer mit. Ik zeg tegen vraauw: “Nou doar bin k kloar mit.” Ik op slag weer n e-mailtje schreven…. Heur advies was om t apperoat even noar de reperoatie-òfdailen in Stad te brengen. Kösten bie benoadern 95 euro. Wel allemachteg….. , doarom waren ze zo makkelk mit heur kodenummers, nou was k nog verder van huus!!!. Ik bin toch nait gek, dat ik viefennegenteg euro betoal veur reperoatsie, as ik veur tachteg euro n nije kopen kin…. Boetendes, ik wil nait zoveul geld uutgeven veur zo n mobieltje…. Mor ik mout tougeven…..k.vuil mie nou wel n beetje onzeker zunder dat ding in de buutse….. k Hoop mor dat mien dochter gaauw weer aan n nij abonnement tou is !!!!!
Was al n toer muid en lebait alewel bot old was e nog nait Ondanks kwoalen wol boer nait aan zied kwam e onverdachts toch zo mor oet tied
Mit wat schiere woorden bie kist is verhoald doar ain zuneg wat van wis Bie t ofschaaid wer der wat snokken doan, Binnen lu noa kovvie mit pleverkouk weer op hoes òf goan
Nijboer gaait nou over zien laand Deur wede aan hom verkocht haar ploats nog nuver geld aanbrocht
Nou nije mesienen en nije wetten en deur verkoaveln wat aander zwetten Mor op aigenste laand komt oogst vannijs aan kaant.
Twij raiten boodjes laiten wie drieven. Ain was van die en ain van mie. Wel zel heur raais nog ais beschrieven. Vienen zai heur hoaven net as wie?
Twij boodjes hemmen wie drieven loaten Eerst lagen ze stil en doar ging t hin. k Hoop dat ze altied voaren blieven en vaaileg raaizen, tot aan t èn.
Dij scheepkes, dat konnen wie wel wezen. Mit dit verschil: wie drieven al laang. As wie mit n kanner verder kinnen, Din bin ik veur gain störm nog baang.
Ze haren bie hom aan keukentoavel zeten. Zai, ien heur sundoagse klaid en dokter. Hai kon heur aarnswoar van. Van vrouger, t was even leden ien aal geval. t Ging roar, dokter vroug: ‘Waiten ie wel hou of joe haiten, en woar ie wonen?’
En hou old hai was wis dokter ook nait meer. Zai haar hom aankeken en ien n buusdoukje snoven. Klonje, dat rook haitied zo lekker. Hai keek ien t glaas en stak haand omhoog. ‘Zai je wel’, flusterde zai tegen dokter. Baaid keken hom aan, zai haren hom ook zain. Doch was t ducht hom n laive vraauw. Hai zag dat dokter schudkopte en glad ien toeze was. Dij zee dat zai mor even meedzienen veur hom hoalen mos. Zai schraiwde zag e en haar t oareg stoer. Hai zee: ’t Is beder dat dokter eerst mor ais op hoes aan gaait.’ ‘ Waiten ie nog wel woar joe wonen en woar of joe laangs mouten?’ Dokter zol kieken en zai laip even mit. Hai was benijd of e heur nog weerzain zol. ‘Dij man is dik ien de bonen’, zee hai haardop. Verdraitelk veur heur no hai t pad kwiet was. Ien toen mos e der nog ais stief over prakkezaaiern. Even loader zag hai heur oet t achterhoes komen. ‘Jan, koms votdoadelk eten?’ Verbilderd bleef hai bie heur stoan en snoof. ’Klonje. t Schut mie ien ainen ien t zin! Nò wait k t weer.’ Hai zag dat zai slovve ogen kreeg. Zaacht streek hai over n nadde waang.
Muskes kwettern mie tou bère oet: Deroet! Deroet! Das holtdoeve (de töddels worden systemoatisch oetroeid deur buurtkatten, veren vlaigen deur toene) op schure of in baarkeboom. Mien lief noast mien laif komt pienlek vertikoal, neuze lekt, keel sliemt. k Steek kop oet roam, k zai kat van overkaant onner aalberenbos loeren op swaarde liester. Piepen van metoal op metoal jagt kat bochte om, k vrief ogen oet, wotter in glas gobbelt over raand.
Geern mog k hier weden n daam mit vring. Bunders gruinlaand, en groan koubaisten laankoet kaauwen mit slovve ogen bie mie stoan. En Belgen hail groot bie t raait anerkaant sloot. Vrìnsken, ruier ien hoed groapend wachten op woddels, n kapke stoet. Nou, n dòòd gruinlaand wòar ik mor kiek. Gain ruzzelnd raait, gain Belgen en koien, stoan ien n febriek nait ains n noam n nummer, op geel plestiek. Weerom deur t dörp n zet leden nog abbelbomen nou n nijbaauwbuurt, en import wonen. Gain mìns dij mie kin haar t leven vrouger allènt mor zin ?
Nait zo’n slechte tied, veur en in de Twaide Wereldoorlog. Wonen in t Oostenne haar veurdailen, veul roemte, veul boerenploatsen mit n appelhof, veul sloten en grachten, mooi speulterraain in t zandgat, törfkloeten zuiken in t veen en scheuveln op t Koudaip, noar Termunten en weerom. Bie hoes speulen op t blaikveld woar ook sege aan t stek ston, klaaine sikjes aten mie de topjes van mien kniekouzen of. Moeke kwoad, ze was zo wies mit dij widde kniekouzen, mor ik was ze nait weerd zee ze, veul te kwoajongensachteg. Bie onze buurvraauw, vrouw Loer, kon ik wegkroepen onder t schoet, as aandern mie te noa kwammen,.t Was n gezelleg dik mìns, zai huil ons aaltied in de goaten as moeke ains weg was. Jongens woar ik mit noar schoule ging, Heiko, Hendrik, Wiecher, Warntje en Appie, ze haren smörgens al n stok veur mie, Kok- sioanen mozzen weer n pak haauwe hebben… Dicht bie schoule werden stokken votstopt in beukenhege bie klokkengaiterij, as wie weer oet schoule kwammen, wazzen ze vot. Oetvoeren van T.O.N.I.D.O., in Oostwold in hotel ‘De Witte Zwaan’ en in Midwolle in café Hillengoa. Generoale repetietsie in Oostwold, mit n koppel wichter, lopens weerom, Fienie, Fenna, Catrientje, Anje en nog veul meer, belletje trekken en zokswat.
Ainmoal kregen wie Jan Pieter Baarghoes (klompenmoaker) achter ons aan, op hozevörrels. Hai kreeg Fienie Kloassens te pakken, dij het in hoes goud op heur kop had van heur pa, moar wie haren veul lol. Zo kìn k nog wel n zetje deurgoan, mor dat dou k mor nait, misschain n aander keer.
Verkaizen veur Twijde Koamer staait veur deur. t Kamnet under ‘stuur’ van Jan Peter Balkenende is oet nkander flikkerd. Ministers zagen t nait meer zitten en smeten bongel in t ies. Nou pebaaiern ze veur 9 juni 2010 t volk weer op heur haand te kriegen. Kerel nog aan tou, wat gaait t er smangs heer. ‘Heren’ en ‘Doames’ moaken mekoar oet veur rötte vis en aal wat aans nog lèlk is. Aine wet t ja nog beder as d’aander. k Vroag me in aal ainmoud of, wat lu ale joaren dat ze op pluus zaten aiglieks doan hebben? As ze t nou zo nuver waiten, haren ze der oflopen joaren doch nait zo’n schietboudel van moakt? Zellen ze in Koamer oetrust hebben van aal beslommerns in tied dou t er om spande? Zaten doar ja goud van ons senten en dat wazzen nait zo waaineg ook. Dut der bliekboar wel wat tou om doar te geroaken, mor din heb je ook wat! n Dik traktement woar n bult aarmoudzaaiers moandenlaang van eten kinnen. En mishottjed haile boudel deur aaigen of aandermans toudoun, din binnen ze wizze van n waachtgeld, woar honden gain brood van lussen.
Stemmen is vandoag de dag n recht, sneu genogt gain plicht meer. Nait stemmen moakt n meens aans monddood. Verspeulen doarmit t recht om bezwoaren te uten, mor as je t mie vroagen, hebben dij lu kop aal n donder in zölfde zak en moakt t gain reet oet. Béten worren we, doar kinnen we gif op innemen. Bruierliek zitten ze dammeet noast nkander in Zoal mit n tronie van: “Heb k dat nait mooi doan?” As n snobbeltje mitzit vaar joar under Hoagse pannen. In veurgoande tied was t bie toeren net n kinderspul. k Wil nait mit joe in Regaaiern, den… Dij kerel, of dij vraauw mag k nait lieden, dij mag wel thoesblieven. Harregat, lu binnen hailemoal in ‘harriewarrie’. Koakeln as n tude zunder kop. Lopen verdwoasd van aine tillevisiepergram noar d’ aander. Doun maalste dinger om aan ‘stemvlaais’ te kommen. Niks is heur te dol. Stoan op maart, doeken Jan en Alleman. Elk het t beste mit joe veur, tot ze endelk doodzaik en vermuid achterover zakken kinnen in blaauwe stoule. Hè, hè, dij hobeleko hebben we weer had. Kopstokken fietsen mor n Kamnet in mekoar en din zain we wel wieder. Inins binnen roeziemoakers en hoantjekraaiers weer dikke kammeroaden en stoan lu weer as vanolds kniezend noast en achter Keunegin op stoebe van Pelais Noordende. Wel betoald reken? Juustem! Jan en Jaantje mit pet, of mutse. Regeerders goan wieder woar ze stoekt binnen. Vergeten aal misere dij deraan veurof göng. Elks har t recht ja aan zien kaande. t Binnen meroakelse scheuvellopers, dij op t gladde ies nuver oet vouten kinnen. Goa der mor aanstoan! Nije meesters, nije wetten en wie ’t voutvolk’ betoalen ons scheel aan aal boetensporege, schienboar hoogneudege, fiebeldekwinten. t Geld mag geern wezen, woar n bult van is. Regaaiern van aandermans senten is slim makkelk. As je zölf der mor nait aan tekört komen. Nog evenpies en we hebben dij theoater ok weer had. k Bin benijd, wat er van aal touzeggens boven wotter blift. k Heb der n zwoar heufd in. Raggen en reren helpt joe nait. Pebaaier boven pertijen te stoan en hol pladde van vouten droes under.
Geert Moatjes was op pad noar ZuudOafrikoa. Ien gedachten, ien werkelkheid zat e ien e tuunstoel onner d’appelboom bij t holten schut, dat eigelks gien schut meer was. Sommege planken lieten lös, zo verröt as k weet niet wat, de verroeste spiekers lieten dudelk zien wat miesdergheid was. De finoale van de WK veur Voetbal, categorie dikste bankrekeningen, was Geert zien doel. Hij wol wel es met eigen ogen zien hoe die miljonairs op voetbalschoenen dij verdolde Jabulani ale hoeken van t Soccer City Stadium opzuken lieten. Hij was al vroeg ien t joar aan boord goan van t cruiseschip “The Queen Victoria”, as je zo’n verre reis veur de boeg hadden, kon je mor beter op tied bij huus vandoan goan. En hij wol bij d’evenoar wel es zien of keuning Neptunus ien hoogst eigen persoon uut t wotter te veurschien kwam zoas zien schoolmeester op e legere school aaltied volholden haar. Nee, zien vrouw Harmke was der niet bij, die von Kollumerpomp al butenlaand en wer ja al zeeziek as ze op e boot ien Stad n rondvoart moaken gingen. Veur alle wizzegheid haar e zien oranje onnergoed (drie stel), zien oranje moatpak met lichtgrieze streepkes en zien strik met Willem van Oranje embleem t eerst ien e kovver stopt, kon e dat niet meer vergeten. Op e ‘Victoria’ kon e zuk mor beter ienholden, der waren ok Engelsen, Duutsers en Denen as opvoarenden en hij wol niet t risico lopen dat ze hem ien zien oranje kleren overboord kiepern deden…Zol je net zien dat der ien t wotter van die haaien actief waren met n vedde veurkeur veur oranje… Geert dreumde gelukkeg mijlen sneller dan t cruiseschip voaren dee en was d’evenoar al veurbij veur e der aarg ien haar, gien Neptunus zien, weer n schier verhoal noar zien mallemoer. Ien Kaapstad mochten ze t schip verloaten, noadat z’eerst verwelkomd waren deur t “Oafrikoaner Filharmonisch Orkest” onder de leiding van gastdirigent André Rieu. Speuld wer t concerto grosso veur orkest en drie vuvuzela’s (sopraan, bariton en alt) van componist Paul Kruk. Geert was niet bepoald onner d’iendruk, al was t wel biezunder dat Johan Cruyff op haalfscheid ien t programmoa opdook met n imitoatsie van André van Duin. Je moaken wat met op zo’n wereldreis….. Ien t hotel ien Johannesburg, woar e noa n sloaperge treinreis aanbeland was, ston Frans Bauer bij de hoofdiengang ien n Bavariajurkje te ‘croonen’ en energie te verkopen, doár ok al. Geert was nog niet binnen, of de boas van t spul drukte hem n vuvuzela ien e hannen en ging m veur noar t offisjele deur noazoaten van Jan van Riebeek sponsorde vuvuzela-oefensentrum, ien aanbouw. Eerst bloazen, dan n poar Oranjebitter, n handtekeningensessie met Arjan Robben en n Jabulani-show deur truukkenon Klok. Kon der loater aaltied nog eten worden, n Hollandse stamppot met importeerde wienterworrels, wat Keuneginnesoep veurof en n oranje tompouce bij de kovvie. Toen t hoog tied wer noar t Stadium of te reizen, kon Geert vanzölf zien anti-vuvuzela-oordopjes niet vienden, haar e die nou wel of niet ien zien handtaske doan? Hij noar de receptie, mor doar haren ze allenneg mor oranje watten. Ok goed… Ien t Soccer City Stadium verging t heuren en zien, dwars deur de dikke oranje watten hèn. Geert zien trommelvliezen waren al overspannen veurdat der ok mor ien speuler op t veld was. Hij vuulde dat e gewoon ien e lucht bloazen wer, zo licht as n oranje veertje. Hij heurde de hotelboas nog roepen: “Wij sturen de bagage wel noar Holland terug” en toen was e kilometers wied uut e buurt van t WK. Allent dat geluud van die toeters, dat kon e mor niet uut zien oren kriegen, ongeleufelk! Toen e deur kreeg dat e weer ien zien tuunstoel zat, bij t schut ien verval, haar e nog dat geluud van die vuvuzela’s bij zuk. Of nee, t waren de buurjongens met heur oranjebloasderij. Geert pakde zien kraant van e grond, las dat onze kroonprins n dikke bon kregen haar veur t versteuren van e Zuud-Oafrkoanse nachtrust. Willem-Alexander zol midden ien e nacht op t balkon van hotel “Hoe overleef ik t WK” (Eigenoar Francine Oomen) perbeerd hebben t concerto grosso van Paul Kruk uut te voeren, solo. En d’Engelse kroonprins kreeg n verboal wegens aantasting van d’openboare zeden. Die William was zo vergreld op zien Hollandse collegoa dat e zien blauw-met-rood gestreepte boksem zakken liet, op e galerij noast t Holland House. Wat n zootje, dacht Geert, mor goed dat k hier ien t nuchtere Nederland ben….
Der wordt laagt n Scholekster flòit n strepe deur löcht en traainen rieden wieder man tussentieds is der bie Smolensk n vlaigtuug dele stört bint laaiders oet tied ropt en hef Adams dochter gain pabbe meer Polen schraift wereld sloekt
(Beloken Poaske, 11 april 2010)
(Adam Pilch (44), luthers predikant in War- schau was een van de 96 mensen die op 10 april 2010 verongelukten bij de vliegramp bij Smolensk in Rusland. Ze waren op weg naar een herdenking in Katyn., waar door de Russische geheime dienst aan het begin van WO-II 22.000 Poolse officieren en intel- lectuelen vermoord werden. Adam Pilch was getrouwd en had een dochter van 14 jaar).
ZEUVENENDATTEG JOAR LAANK ALTIED DIJ SMOK SOAVENDS MIT: ‘EN MÖRGEN WEER WAKKER WORDEN LAIVERD’ ALTIED DIJ SMOK SMÖRNS MIT: ‘HA MOI BIST DER OOK WEER?’ ZIE WAS DER NAIT AAN WÈND ALLINNEG
GRODE WAARME LIESJUMOBÈRE KON HEUR NAIT IN SLOAP SUZEN ZIE VERZOOP ZOWAT UNDER DEKBÈRE MIT DE BALKONSCÈNE VAN ROMEO EN JULIA OP TAIK ZIE HAAR SNACHTS NOG NOEIT DIJ GELUDEN HEURD DIJ HEUR NOU – SCHIETENSBENAAUWD – UUT SLOAP HUILEN MOR DIJ SMÖRNS ALTIED VOT WAREN IN BADKOAMER STON HEUR ROZE BEKSCHROBBERGIE ZUNDER HEUR SCHARRELDERIJTJE AINZOAM IN BAKKIE OP T GLOAZEN BREDJE KRINGELS – WOAR ZIEN AFTERSHAVE STON EN HEUR SLOAPPONNE WAS UUTSPRAAID OVER TWIJ HOAKIES
WOTTERKOLLE WINTERWEER KON MOR NAIT KAIZEN T WAS GAIN REGEN – MOR OOK GAIN SNIJ IN KOVVIEAPPEROAT TE VEUL JOEGELWOTTER WAT SMIRREGS NÒG OP N KOPPIE WACHDE DRIJ DOAGEN SIEPELTJESVLAAIS VERBAIDE HEUR OP VEZIEDE TE GOAN EN WASPIKKIES – RUSTEN EN ROSTEN – IN T PUUTJE
MOR MÖRN MÖRN KON ZIE ALLE ALLINNEGE ELLÈNNE BIE MEKOAR GROBBELN EN VOTFOEVELN IN KLIKO-CONTAINER EN WINT ZUNNE VAST VAN REGENSNIJ OF SNIJREGEN WANT MÖRN KOMT E WEER THUUS!
Dubbeldam vertrok gain spier. ‘Toch ligt der ain van de hooggekwalificeerde medewerkers staindood in keuken. Nou doe weer.’ Ester haar der gain weerwoord op. ‘Wie lopen ze nog ais deur. Baaide liesten. En wie vroagen Vos, ofdat dij ook ais kieken wil. Dij woont hier aal zo laank in dizze streken, messchains wait hai road.’ n Uur loater waren ze der deur en gingen kovvie drinken. Ze waren gain spier opschoten en Vos konden ze nait vinden.
Ze zaten in auto en keken noar de Olderman State. Ze haren gain idee, wat ze der deden. Sums wol t nog wel ais helpen, as je nog weer wat gingen rondstrunen. Dizze raais haar niks opleverd. Ze waren der baaident van overtuugd, dat Diena Stallinga gain idee haar, woarom heur collegoa t loodje legd haar. Technische Dainst haar in keuken ook niks vonden. Der was bericht kommen dat Vera Reker mit zwoar stomp veurwaarp in de nek haauwen was. Nekwaarvels broken. Votdoalek zo dood as n pier. Niks gain letsel of aans wat. Mit de kop tegen n schaarpe raand dat was aal. De chefkok haar zien haailegste der haailege kooksteeën bekeken en zee dat alles der was. Der was gain twievel meugelk bie dizze heerser. Wat de despoot zee, gold veur aid as woar. Hai vreef zien snor op, as e last kreeg van körte driftjes. Dubbeldam haar zuk veurnomen om dizze despoot te pakken as e n kaans kreeg. ‘Wie willen hier veureerst vot’, zee Dubbeldam en draaide sleudel om. ‘Ach t was ja net zo wies om hier nog eefkes te zitten’, plaasde Ester. ‘Kiek doar gaait weer zo’n kakmadam.’ Ze wees noar n rooie BMW woardat n grieze juvver instapte. ‘Dij is nog goud vereg en smui’, gnees Dubbeldam en gaf n stoot gas. t Hoes van Vera Reker ston in n klaain verstild stroatje. Arbaaidershoeskes in n laange riege. Om de twij hoezen n deurgaank noar achter. Heur woning was op n houkje mit nog n klaainer stroatje. t Leek wel wat op n hofje oet Stad. Ze haren sleudel en gingen noar binnen. Ze luipen deur n klaain gaankje en kwamen rechtsof in keuken. De zun scheen deur t grode keukenroam en t òlde glas in lood toverde gekleurde vlakjes tegen de muur en over toavel. Deur noar koamer ston open en Ester stapte binnen. Aan de muur hing t kleurege waark van Herman Brood. Woar vrouger schösstainmantel west was, hing n kleurenets van Heyboer. Nog oet zien tied dat hai drukdounde was mit systemen. n Veurstellen mit aalmoal sievers en strepen en meer. ‘Wow, wat is dit den wel nait’, zee Dubbeldam. Hai wees noar t waark van Brood. ‘Hier is aine goud bezeg. Most ais in boukenkaast kieken. Ik wait vanzulvens nait of ze t aal lezen het. Mor t is aal duvel literatuur. Veul Belgische schrievers. Ik denk dat hier sikkom alles van Lampo staait.’ Ze bloaderde verschaaiden bouken deur. Ester muik opgewonden geluden. ‘Aalmoal eerste drukken.’ Dubbeldam ston mit neus sikkom tegen n kuunstwaark aandrukt. ‘Echt, volgens mie.’ Hai wees noar de kleurege ploat achter glas. Ze gingen zitten en luiten t aal mit aal wat inwaarken. Vera Reker woonde in n klaain schiethoeske en haar kunst aan de muur hangen. Heur boukenkaast ston vol mit n kapitoaltje aan bouken. t Kon vanzulfs wel, mor t was nait n combinoatie woar aine votdoalek aan denken zol. Dubbeldam ston op en luip noar t buro. t Was n old cilinderburo en ook hier was sproake van kwaliteit. t Ding zat nait op slöt. Aal rammelnd ging t deksel op en ook hier was niks bizunders te zain. n Òlderwets gruin vloei. Gain smetje op te vinden. Lutje loatjes mit kroontjespìnnen, paperclips, punaises en zukswat meer. n Schrift oet t joar nul, woar niks in ston. Dubbeldam ging de loaden bielangs. Tiedschriften over literatuur. Nog meer over literatuur en schrieverij. In prullenbak zat keureg net puutje van de gruinte. In prullenbak lag n leeg deusje. Vera Reker bruukte de puten van de gruinte dus nog n keer. Ook nog milieubewust. Ze dwoalden deur t haile hoeske. Boven twij klaine sloapkoamertjes en n haile luxe douche. Der zat zulfs n bad in. Dubbeldam struunde deur de kaasten en hai keek in t spaigelkaast in douche. Smeersels en make-up spul. Ester kwam bie hom stoan. ‘Duur, aalmoal duur. Alles is van t beste.’ Ze pakte n vrumd boetenmodels flesje van wastoavel en rook der aan. Ze muik n daanspasje en spoot Dubbeldam vol mit n parfum of eau de toilette. ‘Harregat swien, wat dust nou?’, zee e grammieteg. Ester Edens laagde zuk tou buuts oet. Troanen luipen heur over wangen. ‘Man, ik stink as n hoerenkeet, bist wel wies.?’ Ester dee de twist en luip trap weer omdeel. Dubbeldam dee kroanen aan en goeide laauwwaarm wotter in zien gezicht, woar e vol trovven was. t Huilp hom niks. t Luchtje zat overaal. Ze gingen achter bie keukentoavel zitten. ‘Wat doun we der aan?’, vruig ze. ‘Wie goan de haile bliksemse boudel hier over de kop hoalen. Woarom, most mie nait vroagen. En wie loaten ook beslag leggen op alles wat in en op de balie lag en wat van heur was. haar ze doar in Villa Koakelbont ook nog wat privé, n kaast of n koamertje of zukswat? Ester nikkopte. ‘Ik heb alles aal in deuze doan en ze haar n hangkaast mit n slöt derop. Ook inhòld van kaast is in deuze kommen. Aalmoal aal regeld chef. Man, man. Kwaalmst der ja over.’ Hai zee niks. Weer niks opschoten. Vos schudkopte. ‘Ik kin hier niks mit worden. Aalmoal volk van onbesproken gedrag. Koninklijke Shell, Unilever, KPN en wat nait aal. n Eerzoam leven en nou slieten ze de tied in Olderman State. Ook doar is niks mit. Alles wotterdicht.’ ‘Personeel den?’ Vos schudkopte nog n moal. ‘Gain strafblad, niks of naks.’ Dina Stallinga haar geliek. Der was niks op heur personeel aan te maarken. Kloar!!! Vos ston op en luip koamer oet. Ester en Dubbeldam keken mekoar bunzelachteg aan. ‘En toch wordt der van ons verwacht, dat wie mit aine op de proppen kommen, dij heur om haals broacht het’, zee Dubbeldam. Ester ston op kop in n deuze. ‘Den lopen wie nou stroat in en griepen de eerste de beste, dij nait lachend gedag zegd.’ Dubbeldam reageerde nait. Hai nam ook n deuze en stalde alles oet op n toavel. Dou e kloar was, dee e n stap achteroet en keek. Ester kwam noast hom stoan. Ze stonden baaident te kieken noar de spullen, dij oet de Olderman State hoald waren. Spullen van de balie. Verzoameld doags noadat Vera Reker vonden was. t Stelde niks veur. Ze bekeken foto’s dij moakt waren van dijzulfde balie. Zo kregen ze n indruk van de plek, woardat Vera touhuil op t waark. ‘Hoal ais dingen vot dij logisch binnen veur t waark’, vruig e aan Ester. Dij keek en keek en legde paperclips, potloden, bakjes, schriefpapier en zuks wat aan kaant. ‘Nou ik’, zee Dubbeldam. Zo waren ze n zetje aan t schoeven mit paperazzen en rommeltjes. Aan t ìnd van rit bleef der n deuske over en n disc veur n minidisc-speuler. Vos kwam weer binnen mit n sedel. ‘Ook minsen dij oet tied kommen binnen van dizze liest, nou…. ik kin der niks mit worden. Niks ongewoons aan. Aalmoal gewoon doodgoan. Aalmoal zulfde soort lu as dij der nou wonen. Hest niks in handen.’ Dubbeldam bleef noar toavel kieken en draaide t deuske om. Dou pakte hai t rooie schiefke op. Hai huil hom tegen n oor en dee of e luusterde. ‘Wat zol hier op stoan? Wel het zo’n apperoat? Ik wol wel ais waiten wat der op staait.’
Al roem vatteg joar traauwd is mit Jozefias (zeg mor Jos), het t endelk veur n kander….. Heur drij daimt laand is nou ain grode bloumtoene! Dat was in t begun van heur traauwen wel aans! Eerappels, bonen, siepels, rabaarber, kool en wat nait aal……. Jos zaaide, pootte, onderhuil en oogstte letterlek en figuurlek veur zien leven! Voak soavends noa zien waark mos hai der heer. JELSKE DEI dee veur hom nait onder.. Bonen zolten, inmoaken, wecken, dreugen en breken was heur waark. Eerappels kraben, mous strupen en appels plokken ook vanzulfs. En dat noast heur dikke hoesholden mit vief kinder woaras zai overdag handen vol aan haar! Om vief uur kwam Jos thoes. Den haar Jelske de pot kloar en kon der aanschikt worden. As ale moagen vuld wazzen, wossen de oldste kinder oaf en muiken lutjesten op berre. Voar en moeke kropen den al laank op handen en knijen over t laand. Tegen de winter, in november as t leste gewas zo’n beetje oogst was, wuir de haarfst oafsloten mit t slachten van t swien.
d’Haile oogst kwam in de kelder. Stokken swien kwamen in t vat, gezolten en aal en wat schenken en worsten in de weme. Veurroad genogt om winter deur te komen. Zai haarn nooit gain verlet en baaide wazzen zai ter over ains, dat der goud eten op toavel mos. Kinder mozzen goud dijen en staark worden. Konden zai der loater ook goud tegenaan…. Dat was aal in de joaren 1960-1970… Nou beuren zai gain centen meer, moar Euro’s! Kinder hebben t aaltmoal goud en Jozef vrift zok aaid in handen as zien Drees weer bieschreven is. “Wat hebben wie t goud hè, moeke!” kraait hai en bakt heur der voak nog aine veur! “Joa”, ropt Jelske den, “oareg beter as vrouger mit dij pokkel vol waark,. k Ben blied mit mien bloumtoene! Kiek toch ais, wat n bult kleuren…. En wat n vlinders!” Ol Jozef geniet van heur plezaaier, vuilt zok der zulf ook nuver bie en elke oavend bie t noar berre goan zegt hai zaacht: JELSKE DEI! Zoas hai dat heurde van zien Deense schoondochter woaras lutje jong veur t eerst mit thoes kwam…….
Ain veurvaal het grode indruk op mie moakt. k Zel t nooit weer vergeten. t Was d’oavend van 7 dezember 1944 en t laip tegen n uur of negen, haalf tien. Moeke, pa, Wim en Anton zaten ien keuken. Ik lag al ien bèr, n bedstee ien veurkoamer. De muur van bedstee was noast pad dat noar winkel ging. Ien ainen wer ik wakker van haarde voutstappen en lewaai. k Schrok doar wel slim van, want noa acht uur soavends mog der gain mìns meer boeten wezen. Der wer reerd en haard op deur bonsd. Mien haart klopte mie ien keel en ik kroop daip onder dekens, stief van schrik. Eerst wos ik nait wat t was, mor ons hoes was omsingeld deur mannen van de “landwacht”. Zie wazzen kommen om n overvaal te doun ien ons hoes, n razzia.
Ik mos aan jongkerels denken. Veur mie wazzen zie twij grote bruiers. Wat zol der mit heur gebeuren , mit mien olders en mit miezulf ? Landwachters begonnen even loater ien koamer mit spullen rond te smieten. De foto van de keunegin dij aan waand hong, smeten ze ook op deel en stampten derop mit stevels. Deuren van kaasten werren opentrokken en alles wat derin ston wer op grond mieterd. Alderdeegs Biebel. Zie zöchten haile hoes deur. Dou heurde ik ain vroagen: “Hier ligt n kiend ien bèr, zel k heur allain loaten ?” “Nee”, heurde ik n stem, “Hoal heur deroet”. Haile bèr wer overhoop hoald. Wat zag ons hoes deroet, alles lag deur mekoar! Zie schonken nait veul aandacht aan mie en ik bin koamer oetlopen. Dou ik ien winkel om hörntje keek, zag ik dat ze mien pa sluigen mit geweer. Zie haren radio vonden en wollen waiten woar dij vot kwam. Pabbe wol t nait vertellen. Wie moggen gain radio ien hoes hebben. Mien ollu haren olle radio ienleverd en dizze loater weer aanschaft. Kocht van Onne Bos dij dou al ien konsentroatsiekamp zat. ( Loater nooit meer wat van hom heurd) Wim en Anton stonnen mit gezicht tegen muur aan. Achter heur ston n man mit n geweer. Dou ze mie heurden, draaiden ze zok om en richtten de geweren op mie. Reden genog veur mie om gaauw weer ien koamer te goan. Moeke pebaaierde om noar keuken te goan, mor dat luiten ze nait tou. Der wazen pepieren ien keuken dij dizze mìnsen nait ien handen kriegen mozzen. Mor op ain of aander menaaier het ze t toch veur mekoar kregen en hebben ze heur goan loaten. Zie het dou pepieren ien kaggel verbraand. Dou ze indelk vot wazen, haren ze Pa, Wim en Anton mitnomen. Oppakt deur aigen landgenoten. Mien moeke heurde ze nog tegen mekoar zèggen: “As t aalderwegens zo laank duurt as hier, kommen we der toavend nait deur”. Zie besloot dou aander lu op heugte te bringen en brocht mie noar vrunden aan overkaant van weg, de Haaidemoa’s. J.P. Haaidemoa waarkte veur ondergrondse en was dij oavend vot. Moeke en vraauw Haaidemoa gingen mit heur baaident duustere naacht ien. Zie bleven hail laank vot. Zie wozzen woar nog meer onderdoekers zaten en gingen doar woarschaauwen. Annie, n verpleegster dij ook onderdoken zat, mos op kiender van Haaidemoa en mie pazen. Toer loater heurden wie schaiten. Wie werren baang. Wat was der loos ? Kört doarop kwamen de twij vraauwen weerom. Moeke en ik binnen dou weer noar ons aigen hoes goan. Doar zaten wie eerst wat rond te kieken om t aalmoal te verwaarken. Der ston niks meer op stee. Dou wie n toer zo bie mekoar zeten haren, heurden wie mìnsen binnen kommen. Twij mannen kwamen weerom om wacht te holden. Wim was oetknepen onderwiel ze in n aander hoes aan t zuiken wazen. Doarom haren we schaiten heurd. Zie bleven haile naacht. Wie binnen ook opbleven. Om vief uur kwam der aine bie deur om dreug goud veur Wim op te hoalen. De mannen hebben t nooit maarkt, mor wie wozzen teminnent dat e vaaileg was. Noa acht doagen kwam mien pa weer thoes. Wie mozzen doezend gulden boute betoalen. Ytze Bulthoes het der veur zörgd dat geld deur mìnsen ien dörp bie mekoar brocht is. Dat was nog es noastenlaifde. Anton wer noar konzentroatsiekamp ien Duutslaand stuurd. Wim kwam noa vaaier weken weer bie ons. De mìnsen woar e was, Oabel en Siewertje Kuuzengoa op “Klunder”, duurden t nait laanger aan en dat was wel te begriepen. As ze pakt wurren, zaagt ter nait bèst veur heur oet. Wim mos nou haildaal onderdoeken. Gain mìns mog waiten dat e weer bie ons was. Wie wazzen der aaid op verdocht of der ook wat te zain of te heuren was. Bart zien pa haar twij verschoelen in ons hoes moakt. Hai was ja timmerman. Soms kwamen tante Gees en heur dochter Corrie op veziede. Wim bleef den haile dag ien bedstee, deuren dicht vanzulf. Aarme jong ! Corrie kon n vèrske op örgel speulen (Scheepken onder Jezus hoede} en dat ging haile dag toerloos deur. Wim wer der gek van. Mor zie mog t aans ook doun en t zol ien goaten lopen as t nou ienainen nait meer kon. Aander keer kwam ain stoet hoalen. Wie wazzen nog aan t eten en bleven aan toavel zitten, Wim zat deronder. En dij man ging mor nait vot. Loater hebben we der nog voak om laagd, mor dou klopte ons haart ien keel. Zo kin k nog veul meer oetstokken, mor k loat t hier mor bie.
Dou kwamen endelk Canadezen om ons te bevrijden. Vanoet ons dörp konnen wie branden ien Stad zain. Wie konnen nait meer wachten om vrij te wezen, dou wie zagen hou Duutse soldoaten zok trogtrokken. t Was weer n schiere veujoarsdag, 14 april 1945, dou bevrijden kwam. Wim kon weer vrij rondlopen en wie zagen ook aandere jongkerels lopen, van wel wie docht haren dat ze noar Duutslaand stuurd wazzen, … ook vrij. Op 5 maai was haile laand vrij. Oorlog was veurbie. n Poar weken loater kwam bruier Jans weer thoes. En Anton kwam ook weerom. Hai was vlucht oet kaamp en was al veur bevrijden weer ien Nederland. Wie zellen Ons Laimeneer aid dankboar wezen dat der mìnsen wazzen dij veur ons vochten hebben en zulfs heur leven geven hebben om ons weer vrij te moaken.
t Mout toch ook nait gekker worden, zee de man in zokzulf, dou hai van fietse òfstapt was en bie de geldautomoat pinnen wol. Op d’automoat ston mit grode letters: “Deze automaat is vanaf heden gesloten. Als je geld wilt pinnen is er een automaat bij de Hema of bij ons kantoor in Veendam.” Hai boog zok nog es veurover om noa te goan of e t wel goud lezen haar. “t Is toch nait te geleuven, hou instantsies vandoage de dag mit mìnsen omgoan. Nou is t al zover dat je straks om joen aigen zoer verdainde geld bedeln mouten of ie worden verwezen noar n aandere ploatse. As of dat zo makkelk is mit dat onbetraauwboare streekvervoer….” Narreg keek hai om zok tou en wos zok schienboar even gain road. Op dat moment kwam der n vraauwmìns aan mit fietse aan d’haand en bleef bie hom stoan..
“Ah”, zee ze, ”ook al op joen neuze valen??? Gain sìnt te kriegen he ?” Man keek heur aan en ik zag hom denken: “Woar bemuit dat mens zok mit”, mor hai was goud opvoud, dus hai zee: ”Krek mevrouw, zai hebben doeme mit ons in d’ haand, as je dat mor waiten”. Dou e ainmoal zo vèr was leek hom n proatje toch nait zo gek, zo te zain en hai ging wieder: “Ik kin mie de dag nog heugen, dat was in de tied dat wie ons loon nog in puutjes kregen,…ach jongelu waiten dat vanzulf nait meer, dou waren de banken mor wat bliede as je bie heur kwamen om n reken te openen veur joen armzoalige spoargeld. Wèl har in dij tied n bankreken, toch bienoa gain mìns ! Mor begun zesteger joaren, wui inains dij grode gasbèlle ontdekt in Slochtern, en dou ging t haard. Wie kregen der zo mor tien persent loon bie…Wat n riekdom! Dat wie t aan hogere priezen weer kwiet waren, doar docht dou gain mìns om. Wie hadden wat te besteden. Bedrieven wollen dou geliek òf van dat loon in puutjes. En doar zaten de banken op te wachten. Zie wuien van ale kanten benoaderd deur banken om toch veural bie heur te komen om veur aal t personeel n bankreken te openen, zodat mìnsen votdoalek over heur geld beschikken konden en nait meer veur t puutje in de riege stoan mozzen. Nou dat leek t personeel wel wat! En t bedrief huifde gain gèld meer van de bank hoalen om uut te dailen. Aal mit aal n groot veurdail……. Veur wèl ???? In dij tied ging aine van ketoor mit n grode tazze noar de bank en huil soms wel meer dan honderddoezend gulden op… , op fietse. Mout je nou es om kommen…Is op t heden nait meer vertraauwd. Afijn, dou waren de banken godsbliede dat aal dat personeel n reken bie heur kreeg. Vanòf dij tied wuien banken ook aal groter en bankgebaauwen aal hoger en duurder…van onze sìnten. En wat is de dank ? Zie perbaaiern ons aal meer waark op de nekke te drukken. ”Internet-bankieren”, nuimen ze dat…lekker makkelk, mor nait veur mie. Ik bin al op leeftied en heb gain kompjoeter. En kin je aan heur veurwoarden nait voldoun, den sturen ze joe veur n poar sìnten k wait nait woar hìn. Nee, mevraauw, zai willen dik aan ons verdainen… dat is t. En zai denken dat wie dat nait deur hebben. En wat kinnen wie deraan doun ? Niks volgens mie…of waiten ie wel n oplözzen?” Vraauw keek hom noa zien tiroade verbiesterd aan. Zai was ja hailendaal nait aan t woord kommen en dat was nait heur bedoulen wèst. “Man”, zee ze, ”ie binnen mie ook aine.. Ik bin ja schor van t luustern…” en mit dij woorden nam ze fietse aan d’haand en muik dat ze votkwam. Man keek heur voldoan noa….zo, hai haar zien gale uutspijd en vuilde zok glad oplucht. Hai keek nog es noar de gèldautomoat en kopschuddend slofde hai weg richten stad, in de hoop dat e bie d’ Hema nog wat geld pinnen kon.’
Op kovviebezuik bie zuster beproaten wie vrouger, nou en loater Hou òf t was, hou òf t is en hou òf t kommen zel Over ollu en ons en kiender Over wat was, wat is en kommen gaait Bewaarkt, zaaid en oogst komt ien t ìnd bloots nog ploug!
t Is ja van rötten besnuvveld. Noa aal ellèn van veureg joar, dou n meloot op Keuneginnedag in Apeldoorn zien zwaarde ‘gevoar’ in volle voart deur ofzetten juig en zeuven on- schuldege mensen noar d’ overkaande, was t dizze raaize in Zeeland gelokkeg weer as vanolds. Tot n bezopen kerel t tiedens twij menuten stilte t op n roupen zedde en t haile volk op onstuur brochde. Drijenzesteg mensen van groot tot klaain werren under vouten lopen in peniek dij t volk aangreep. Wat n konsternoatsie!
t Is ja onnuur en zokswat oetrekend op n ogenstond dat hail Nederland stille staait bie gedenk aan oflopen Twijde Wereldoorlog dij bienoa twinneg miljoen lu om haals brochde. Doar staait elk benul ja bie stille. Gelokkeg huilen n poar lu kop derbie, woarunder ‘Moeke van t Voaderlaand’! Woar gaait t mit ons volk hin, as zoks soort lu t rouer overnimmen? Hou kinnen we ons tegen zokswat woapen? t Is glad meer regel as oetzundern, dat lu mekoar noar t leven stoan. Voesten, vouten, messen en revolvers worren broekt om t geliek te hoalen. Elke grofdoadeghaid doarbie is ja aaltied volsloagen sinloos! t Is amperan traauwd om mit n koppel lu bie nkander te komen of te stoan. Gimmestieklekoalen, scholen, verainengsgebaauwen, zwemboaden, speulvelden, daanslekoalen, festivals, bie t rouzen, overaal ligt t gevoar zowat op loer. Reloatsies kinnen plotsklaps overgoan in moord en doodslag. t Is te makkelk aal oetwassen op reken van boetenlaanders, waarklooshaid, kripsie, draank, drugs, pikanteghaid en behuifte aan geld te schrieven. Menshaid liekt hailemoal op hobbel te wezen. Kin der van ‘Hogerhaand’ nait ingrepen worren? Mit proaten allènt komen we der zo ja nait. Bin ok jong west, mor aan wat tegensworeg zoaal pesseert, hebben we doudestieds nooit docht. Hou t wieder mout? Toukomst zel t veurvast leren!
Nog even en din kinnen wie weer de bluiende eerappelvelden zain. Mooi is dat as zo’n lap laand in blui staait en der ligt zo’n blaauwe of widde gloed overhen. Krek zo mooi as de bollenvelden in t Westen. As ik bie zo’n kaampe eerappels stoa, din mout ik, hou gek t ook klinkt, aaltied in miezulms lagen, omreden mie dat dut herinnern aan dou ik zo’n vieftien joar ôld was. Joe worren nijsgiereg…… . t Was op n zotterdagnommerdag nog vroug in t veujoar, dou mien voader tegen mie zee: “Goa doe even noar boer Jansen om vief kilo vrouge pooteerappels. Mor denk derom dat ze nait te dik binnen en steveg in de schil zitten. Ast der weer bist, goan wie ze soamen even in de riege zetten”. Zo luip ik noar boer Jansen, n poar honderd meter bie oons vandoan. Eerlieks zegd von ik dit gain vervelende bosschop. Boer Jansen haar n dochter, sikkom n joar older as ik, zat op dezulfde schoul, allain n klas hoger. t Was n aibels mooi wicht von ik, mor ik mout der votdoadelk biezeggen, ik haar gain “Anschluss” bie heur. Dat nam nait weg dat zai t aankieken meer as weerd was. En nou ik n bosschop haar, was dat n goie reden om dicht bie heur te kommen. Opgewekt kwam ik op deel van boerderij en dou roupen van: “Is hier volk ?” Gain antwoord. Ik verder noar t veurend en weer roupen: “Is hier volk ?” Weer gain reaksie. Din mor deur t kaarnhoes noar achterkoamer wat touglieks keuken was. En dou ik doarvan deur opendee………..wel ston doar…….???? Juust t wicht van zestien joar ! Dat mooie wicht van Jansen ! Mor wat ik ook zag, dat zai zok aan t wassen was, de grode zotterdagse beurt zel k mor zeggen. En hou trof ik heur doar………….? Krek……..in volledeg Evakostuum !
Mien laive tied….ik mos pooteerappels hoalen en ik kreeg dit op de koop tou. Mor t wicht zag mie ook direct en ze luit mie n gil, woarvan joe de trommelvliezen zowat scheurden. Ze trok toavelklaid van toavel en sluig dat om heur tou. Mor op toavel ston nog hail wat diggelwaark en mit dat zai t klaid der oafgrisde, wuir dat echte diggelwaark………n keboal nait te zuneg. Veur dat ain van oons baaiden ook mor wat zeggen kon, vloog der n aandere deur open en doar ston heur voader, boer Jansen. Hai zag votdoadelk wat veur taffereel der in zien keuken ploats haar en hai veraanderde in ainmoal as n kou mit kopzaikte dij zok aan t opbloazen was. “Doe bliksemse snötneuze”, begon hai te briezen, “wolst doe mien dochter wat aandoun ?” t Ainegste wat ik der oetbrengen kon was: “Poters !” “Poters”, brulde Jansen, “ik zel die potern !” en mit dat hai dat zee, pakde hai pook bie kaggel vandoan en veur dat ik der op verdocht was, kreeg ik mie toch een fleer veur de kont, ik wos van schrik nait hou zeer of dat dee. Mor ik haar wel t benul de twijde slag nait oaf te wachten en heb , ducht mie, van mien levensdoagen nooit haarder runt as dou. “Dat gong gaauw jong…en woar binnen de poters ?” vruig mien voader dou k weer thoes was. k Heb hom t verloop van mien bosschop verteld. Hai zee niks……..draaide zok om en gong vot. Dik haalf uur loater haar hai vief kilo poters, bie boer Hoan vot aan aandere kaant van t dorp.
“Moutst aan loop blieven jong”, zee e dou wie de pooteerappels in de riege deden. “Zitten zel eerste tied wel stoer veur die wezen, mor………….” en dou kwam der hail fientjes achteraan: “doe hest vandoage meer netuur zain as allain mor eerappellaand !” Kiek, doarom laag ik aaltied in miezulms as ik bie zo’n kaampe eerappels stoa. Zitten dou ik der nooit bie, de reden doarvan zel joe dudelk wezen, mor touglieks denk ik aaltied: “Wat is de netuur toch mooi !”
Geert zien opa was gain gewone. Hai har zuk vrouger n mooie boerderij baauwen loaten in de buurt van Boertang. Mor in t boer weden zat veur opa te waaineg oaventuur. Streupen en joagen. Dat was t. Doar har e oardeghaid aan. En smokkeln. Man, wat was der mooier dan midden in de nacht mit n koppeltje kammeroaden, elk mit n zak vol kovvie of botter op de nekke, de grens over te sloepen. t Luit zuk dan ook roaden dat t mit t boerenbedrief nait goud ofluip. t Boerenbedrief wör verkocht en opa en oma verhoesden noar n woning in de buurt van Vlagtwedde. Hai wör boerenaarbaider. Bie zetten har e toch nog tied veur streupen en joagen. Joaren loater, dou Geert n joar of dattien was, vertelde opa wel ais wat over dai roege tied. Dat e in ain nacht wel ais doezend gulden verdaind har. Mor ook wel ais verloren har. Dat de kommiezen hum achternoa zatten en dat e wel ais uren in n sloot legen har um zuk te verstoppen. Geert heurde t mit rode oren aan. Non lag der bie opa achter t hoes aaltied n laange schonkege stok. Wel n meter of zèzze laank en zo dik as n kinderaarmke. Stok lag tegen t houderhok aan. Hai har opa wel ais vroagd woar of dat ding veur was. ‘Veur t vissen.’ Geert wol dat nait leuven. Zo’n dikke stok, zunder snoer. Doar kön ja gain mèns mit vissen. Op n moal vruig Geert of e dan ais n moal mit mög um te vissen. ‘k Zal die der dit van zeggen’, zee opa, ’t is mie aiglieks te gevoarlek’. ‘Woarum gevoarlek?’. Geert wör inains slim nijsgiereg. ‘Non dat zal k die zeggen: As plietsie mie zugt, dan bin k de bok. t Is noamelk streng verboden um op dizze menaaier te vissen’. En dou was der gain holden meer aan. ‘Dammeet, noa t eten’, gaf opa oeteindelk tou. ‘Mor denk derum: gain rode mutse of zuks wat. Dat vaalt veul te veul op. En as ik zeg: Liggen… dan letst die plat op t lief valen’. Zie harren net zo goud veur t eten goan könd. Geert kön hoast gain hap deur zien keel kriegen. Mit zuk baaiden luipen ze achter t hoes t veld in. Opa druig de laange poale en Geert n madde mit netten derin. Dou ze in t open veld kwammen, mözzen ze gebukt lopen, zee opa. Bie t woater wör t visnet oetrold en over de volle bredte van t daip oetzet. De poale kwam hier goud te pas. Opa keek aalgedureg um zuk hèn of der ook onroad was. Hail veurzichteg luipen ze dou n hail ènde wieder. Geert begreep inains woar of de poale veur was dou opa hum mit n plons in t woater valen luit. Terwiel ze in de richting van t net luipen wör dat um de poar meter herhoald. t Was um de vis op te joagen noar t net tou. En t waarkte. Der zatten drij dikke joepsters van vissen in. Opa dee ze in t leefnet dai e in t woater hong. ’t Is nait vertraauwd dat wie ze non mitnemen. k Hoal ze vanoavend wel op as t duuster is. En non goan we noar hoes tou’. Op de zandweg noar hoes tou kwam heur n kirrel tegemuide. ‘Doar komp Mulder aan’, zee opa. Noadat ze ‘moi’ zegd harren, keek Mulder noar de poale en vruig e of ze wat vongen harren. ‘Joa’, zee opa ’n poar dikke snoukboarzen. Wost ook aine?’ Dat wol e wel. ‘Ik breng die hum vanoavend wel even’. Geert kön dai oavend nait in sloap kommen. Wat n geluk dat t aal goud goan was en dat plietsie heur nait betrapt har. Aanderdoags was plietsie Mulder al op tied bie hoes veur t waarm eten. Der kwam snoukboars op toavel…
Hij las n gedicht op internet over Een die er niet kende. De troanen kwamen druppelsgewies deur de regels bie hem binnen, ze smolten op zien brandend hart woar ze n uutweg vonden toen er deur het werelds web met de Voader wer verbonden.
Jaan is hail wies mit mooie olle dingen. Hai zaag bie ons n tinnen kroantjepot stoan en dou kwam dit verhoal over toavel hen: Wie hemmen ook zo’n olle tinnen kroantjepot ien hoes stoan mor schane genog zit doar n deuk ien en doar is n verhoal aan verbonden.
Wais ja wel dat k geern vissen mag en doar heb k altied wat ofdankte klaaier veur liggen, zodat t beste goud nait onner visvoudel komt te zitten. Op n oavend, Tine en ik waren nog nait zo laank traauwd , dou wol ‘k aan t vissen. Mor woar was mien olle trui? Zatten wel wat goaten ien, mor hai was nog lekker waarm aan. k Kon hom naargens vinden. Tine mor ais vroagd of zai ook wis woar of mien olle trui bleven was. Dat wis zai wel, zai haar hom dij week ien voelnispuut gooid en voelnispuut zol non wel op drekstoup liggen. Van alteroatsie wis k nait wat of k zeggen mos, zee Jaan, k was zo vergreld ien hakken dat k ben noar boven tou goan noar klaaierkaast, Doar greep ik Tine’s nije klaaid wor zai wies mit was en dij k veur mien ogen nait zain mog, pakte scheer en knipte t ding ien stukken. Dou ging k noar beneden woar Tine in koamer zat. k Smeet heur klaaid noar heur tou en belkte: Hier hes dien klaaid, dij ken non mooi mien trui achternoa. Tine wer liekwit zo kwoad wer ze en ze smeet mit n dikke gloazen asbak deur koamer hen dij nait mie mor kovviepot rouk. Ie begriepen t aal wel: zo is deuk ien kovviepot kommen. t Duurde wel twij langen en twij korten veurdat kwoie buien weer ofzakt waren mor kovviepot dut ons nog voak ter omdenken dat oet kwoadens niks gouds votkomt.
t Vaste groepke zit weer om toavel tou, veur heur staait haide kovvie en proat be gunt weer lös te kommen.
Jaan vragt wel of der soavends mitgaait te kloaverjazzen en aal gaauwachtig binnen ze t ains dat ze mit drij man hen goan zellen. Ze hemmen n mooi krougke ontdekt woar t beregezelleg is om te koarten en doar zel raais noar tou. As vanzulf komt proat weer ais n keer op lu dij der nait meer binnen, mor dij destieds ale weken hen gingen te koarten. Zo ook over dat krazze wiefke, Geertruud. Zai kwam of t non mooi weer was of dat t regende altied op heur fiets, sums fietste zai doarveur wel meer as 15 kilometer. Ook n moal ging zai haildaal noar Winneweer hen te koarten. Trof zo dat Geertuud bie Haarm aan toavel kwam en dij kon nait allenneg staarke verhoalen vertellen, mor ook n staark stukje doun. Dou ze wachten mozzen op priesoetrieken, zee e: “As der ain is dij mie dit noa doun ken den geef k veur haile zoal n rondje”. Hai haar t nog nait zegd of hai wipte mit ain vinger zien oog der oet en dee hom ien zien bierglas mit bier. Geertruud keek hom ais aan, zee niks mor wis mit n zulfde slag langs heur oog en lait heur oog noast zien oog ien t bier vallen.
Haarm zien mond vil open. Dat wer n dure oavend veur hom. Kastelain was aal drok ien weer om n rondje ien te tappen. Baaide ogen werden tou t bier oetvist, ofspould mit schoon kroanwoater en aigners grepen heur oog weerom. Haarm kon t nait loaten om nog even te nitjen: “Nee “Geertruud, dit is mien oog, dij schele is dienent”.
Zo tussen woaken en sloapen ien heb k wereld bie de kop. Sums lig ik tiedstieden wakker mor voak löst sloap t op. Och, aal dij prakkezoatsies dij mie sums wakker holden, t is aiglieks ja niks meer as n beetje soezebollen.
‘Ach tou nou, waist wel! , dij man van die?’ Ze kikt heur schoondochter wat vertwieveld aan. ‘Moe, dat was joen zeun ! Wait je zien noam nait meer?’ Ze schrokken der alebaaide van. ‘Aalbert toch!’. ‘Ach joa , kwist nait meer. Kin toch gebeuren?. Wor doe nou mor eerstes zeuvennegenteg, din waist persies wattis…’ ’t Zel wel, moar ik kin mie nait in joe verploatsen, kiek das nou t verschil. Joe kinnen dat wèl in mie, joe binnen ook vievenzestig wèst’. Zee ze mit noadrok op wèst. Olske ging der hail prat op dat ze nog zo goud bie heur verstaand was. Dat was ook hail laang zo wèst, mor t begon leste tied minner te worren, veuraal noamen. Heur zeun en dochter waren joaren leden aal twij overleden. Heur liggoam was der doarentegen aarger aan tou. Proaten kon ze nog en doof was ze hailendaal nait. ‘Hest mien nije ledikaant aal zain?’ Ze loensde in richten van heur schoondochter. Mit heur aine oog zag ze nog moar mit ain percent en aandere mit zo’n zèzze. Ze wolt aiglieks nait waiten, in heur beleven zag zai t aal nog goud. As der verziede wèst was, zee ze groots: ‘Wat zagen ze der weer keureg oet’. Heur schoondochter luip noar sloapkoamer en zag dat ledikaant t zulfde was, mor der hing klaain kastje aan voutenend dij mit n slaankje aan bère vastzat. Nije matras tegen deurliggen, docht ze, doar was al eerder sproake van wèst en was endelk kommen. ‘Ledikaant is t zulfde, moe’, zee ze. ‘Nou, ze binnen der wèst vanmörn, dat waik hail zeker!’ hiel ze stug vol. ‘Joa laiverd, zo gaait as je older worren, je vergeten wat en waiten t aalmoal nait zo goud meer’, maarkte heur schoondochter op. ‘Mien koppie is nog goud’, kwam der wat vranterg oet. Zai zat in heur stoa-op-stoul, mor lekker achterover leunen kon ze nait goud meer, heur hoog vergruide rogge luit dat nait tou. ‘Dou mien bainen moar even omhoog.’ Ze zwaaide wat mit heur reumahaandje noar knoppenkastje van stoul. Schoondochter deed doadelk, mor nog gain tien minuten loater mozzen bainen alweer deel. Ze wis nait hou ze zitten mos. ‘Laifst goa k nou op bère en blief veur aaltied liggen’, zee ze mit n zucht en der vot achteraan: ’Hest mien nije ledikaant aal zain?’ ‘Nije matras, moe’, zee schoondochter. ‘Nee hur ledikaant’.
‘Joa moe’, zee ze goudeg, ook om der vanof te wezen. ‘Roup zuster mor, ik wil op bèr.’
Zuster kwam even loater en ree heur op postoul noar sloapkoamer. ‘Nou zelk mien nije ledikaant es even perbaaiern’. ‘Matras, mevrouw’, zee zuster. ‘Nou, din het mien schoondochter mie veurlogen, dij zee ook dat n ledikaant was’, zee ze en gnivvelde wat.
d’ Olle wilg is vot. De jonge beuk die altied ien zien schaduw stond groeit ien t licht de ruumte dicht en fluustert ien t duuster noar d’overbleven stam: “Ik mis die zo, dien zuchten en dien kreunen, dien steun ook ien mien rug” moar hai heurt niks meer terug, gien tak ziet er meer wuiven allain de grote paddestoel op d’overbleven stam liekt n klaain stukje op te schuven.
Nog nait zo laank leden laip ik ains deur t streekje in t Westenne van Midwolle woar ik geboren en getogen bin. En dou kwam ik tot de ontdek-ken dat er sinds mien jeugd – ik heb der woond tussen 1945 en 1964 – n bult is veranderd. Der kwammen nait allain nije hoezen (mien olderliek stee, t grode hoes tussen de baide holten lichtpoalen, is as ainige van t streekje tussen draaibrogge en de S bochte, ook wel ains Körte Zuudwenden nuimt, stoan bleven moar van boeten en van binnen wel veranderd) moar de boerenloanen de bouwte op, de zandgronden aan de zuudkaante van de Hoofdweg deur t dorp, mit zien klaine looppadjes overdwaars, binnen aal mit mekoar verdwenen, oplöst deur wat “ruilverkaveling” nuimt wordt. En deurdat Grunneger Landschap t natuurgebied rond de Ennemoabörgh oetbraiden wol, is er van de landerijen achter mien ol hoes waor vrouger eerappels, waite en en hoaver verbouwd wer, nou n natuurgebied moakt. Bouwte, zoas dat joarenlaank het bestoan, en woar wie as kwoijongs tussen de opgehokte korenschoven speulden, is der nait meer.
Op topogroafische koarten oet dij tied vin je nog wel de olle boerenloanen aangeven, moar padjes tussen de boerenloanen zai je der nait op. Padjes laggen dwaars op de boerenloanen en voak noast een sloot. Wie konnen as kwoajongs Evers zien loane opfietsen tot der n plankje over sloot aan linkerkaante van loane lag. Mit n handige stuurbewegen noar links en din even goud mikken en din vol gas t plankje over en t padje op. As je t goud deden. Moar ‘t is mie n keer dik mishortjed; ik misde t plankje, klapte mit veurrad in slootswale woarbie ik van fietse oaf lanceert wer en dou mit mien bovengebit tegen fietsbelle aanklapde waorbie mie n stok van ain van de veurtanden oafbrak. k Heur nog altied “Ting” van fietsbelle in mien kop as k der aan denk.
In t hoes met de witte punt bin ik in 1945 geboren. Even wieder lag der bie wat toenkampkes weer n plankje over n sloot en ging t padje verder net zo laank tot wie bie Boeremoa’s loane aan westkaande van t Midwolder Bos wazzen. Hier kwam ook n padje oet van zuudelijk dail van “Olgers Loane”, officieel “Diurckenlaan” wat in Scheemdermeer oetkwam en “Erflaan” nuimt was deur de gemainte. Aan dizze loane woonde dou n familie Klooster, dij noa het openstellen van t Midwolmer bos veur de gewone man, over de bospadjes deur t bos noar t dörp fietsten. Want de “Erflaan” was in de richten van ’t Dörp n meroakels slechte boerenloane woar t onmeugeliek fietsen was. Der ging n beter pad noar Scheemdermeer, moar din mozzen de Kloosters n poar kilometer omrieden. Wie gingen doar ook voak op fietse t bos in, noar Middenloane en din verder noar t Zuuden. Want hailendal achter in t bos bie de “Boslaan” wazzen n poar mooie smaale bospadjes, aiglieks niat meer as braide bandensporen, spannend om doar mit fietse deur te raggen. Mit bulten en koelen, wat dreuge sloten wazzen, moar as t grondwotter hoog ston was de bodem wel modderig. In dizze tied zol je zeggen dat wie aan t fietscrossen wazzen, moar dou hadden ze dat woord nog nait oetvonden, tenminste, wie hadden doar nog nooit van heurd. Over de Middenloane en din over t oostelijke bospad ging het din weer terogge noar t noorden, noar t dörp, bie t Hoogbaargje langs en din over n holten broggetje (zunder leunens) over de daip doaronder gelegen Zwetsloot. Deur de potklaai oet dizze zwette was t Hoog Baargje ontstoan. Want arbaiders dij in t verleden Zwetsloot mit schuppe oetgroaven hebben schoven de koaren mit de vette potklai op n al moar hoger wordende klaaibult. Toun Zwette kloar was leek het op liggende kadde en de gekromde oprit noar de aal moar hoger wordende bult wer din ook Kaddesteert nuimd. Aander kaant brogje was n boske mit hoge sparrebomen.
Middenloane anno 2006. In t bos rechts laggen onze crosspadjes. Hailendal aan t enne van dizze “zichtloane” deur t landgoud lag de Ennemoabörgh. En omreden bochten in dizze zandpadjes nogal vairkant wazzen nammen wie altied n oafsnieden binnendeur. En doar het n opstekende boomstronke n keer n enne moakt aan ain van mien trappers. Mit ‘n noodgang de bochte deur, trapper aan verkeerde kaant van fietse noar beneden en mit n dikke knap brak trapper compleet van t crankstel oaf. Ik kin joe vertellen dat mien Pa dou slim wies mit mie was. Haar e veur zien jong n schiere fietse in mekoar flanst, ree dij hom de boudel aan gört. Schelden dat e dee. Kon e de resten van de trapper in de cranke ook nog nait zulf lös kriegen en mos ik veur n neije trapper toch noar fietsmoaker Uffen. Kostte mien Pa weer zoerverdaind geld ook nog.
Topografische kaart uit 1961. Ale sloten en ale lutje lapkes laand mit heur toenpadjes worden nait weergeven. Wie hadden zoveul meugelijkheden om van Draaibrogge (Dr br) over t Nij knoal deur t veld in t bos te kommen. Ten noorden t Kou Daip. Kleine Dollard was de iesboane van de Iesverainen “Eigen Kracht” Links van de Turflaan de bult in het land dat “Hoog Baargje” nuimd wordt.
As je nou in t Westenne van Midwolle tussen de boerderij “De Vicarie” van Imca Marina en t Midwolmer bos noar t Zuuden, achter de hoezen, kieken vin je de olle Bouwte van vrouger nait weer. Loanen en padjes binnen vot, inruild veur ‘n stok roege natuur woar soms de Koniks peerden van t Grunneger landschap lopen. Aan aander kaante van t daip is bouwte nou inruild veur n grote camping dij aigenoar Jan Glas vanzulven “Camping De Bouwte” nuimd het. Allain n poar olle moar nog krasse knarren van mien leeftied denken nog wel ais aan dij tied, zo’n dikke vieftig joar leden, dat ze op heur olle fietsen over boerenloanen en lutje padjes van heur hoes noar en deur t Midwolmer Bos ragden, zo haard as t moar kon. Het simpele bestoan van n kind in n tied dat der nait veul speulgoud was en dat net as Ede Stoal “nog niks begreep van pien of zörgen”. Loater zol t bos n hail aander betaikenis veur ons kriegen. Dou wie oog veur de wichter kregen en aal dij lutje padjes ons noar oafgelegen plekjes konden brengen woar je soamen zo romantisch van de natuur konnen genieten. Moar da’s n hail aander verhoal en n hail andere natuur. As t bos doarover vertelen kon !
Aiglieks was Geert n week of wat leden nog bie opa west veur n bak kovvie. Mor non, begun jannewoarie, wol e der toch ook hèn op nijjoarsveziede. Dit moal mit zien vraauw. Dai har der ook wel zin in um weer ais noar opa te goan. t Was der aaltied gezelleg. Zie von opa n moderne man. Non ja, of dat zo was, is nog de vroage. Loaten we zèggen dat opa nait aine was dai achteraan luip. Geert wus, toun vrouger de televizie op de maart kwam, dat zien grootolders d’eersten warren dai aine kochden. Op woensdagmiddag kwammen ale kinder oet de buurt televizie kieken. En gain dubbeltje betoalen, zo as t bie andern wel gebeurde, mor gewoon vergees. Opa was ook ain van d’eersten dai n plof har. n Berini. Hier mot wel zègd worden dat opa mit zien lèste plof n verkeerde keuze doan het. n Rap, aine mit drij versnellens. Hail kirrelachteg hor, doar nait van, mor opa kon der nait mit overweg. As e ainmoal n beste gang op de kedde har, was t gain probleem. t Venien zat hum in t wegrieden. Opa gaf te veul gas en dan vloog hum t veurrad aaltied n ènde umhoog. Hai stoiterde dan nog n moal umhoog en umdele en vot was e. t Was n vermoakelk gezicht en elk en aine ston te kieken as e weg ree. t Kon opa niks schelen. En non gungen Geert en zien vraauw bie hum op nijjoarsveziede. Opa was in t achterkoamertje. Hai ston op n stoule. Televizie op volle staarkte. Op n Duutse zender netuurlek. Hai zee aaltied dat e dat net zo goud verstoan kon as Nederlands. En de programma’s warren veul beter. Geert gung doar nait meer tegen in. ‘Moi opa, wie binnen der hor. Veul zegen in t nijjoar! Mor wat doun joe op dij stoule?’ ‘Moi kinder, ook veul zegen. k Wol net even n stuk schìnke tot de wieme oethoalen. k Har al docht dat je wel even kommen zol- len.’ Hai wus dat Geert slim gek was op n plak schìnke. Aiglieks har e aaltied wel wat lekkers in hoes. Opa was nait giereg. Elkenaine was der welkom. En hai har aaltied wel wat under de körke. Nait dat e zien geld over de baalke smeet, nee dat zeker nait. Mor hai luit t wel rollen. ‘Willen joe kovvie of laiver wat anders. Zölf heb k al kovvie had, mor k kìn t zo even zetten.’ Geert wol kovvie. Hai mös nog rieden. Mor zien vraauw wol wel wat anders. ‘Har k wel docht’, zee opa, ‘n Bezzentje zeker. k Heb haile lekkere bezzenjannever.’ ‘Non kom mor op mit joen bezzen. Ais pruiven of t werkelk zo lekker is’. Hai schonk heur n glaske in.
Toun ze der veurzichteg n slokje van nam keek e heur benijd aan. ‘Hou vinst?’ ‘Hmm.’ ‘Lekker?’ ’t Is gain bezzenjannever’. ’t Is bezzen mit jannever. Dat is persies t zölfde.’ ‘Leg mie dat mor ais oet’. ‘Non, dat is hail makkelk. k Heb n vlezze zuide Spoanse wien kocht. Swaarde bezzen. En dat heb k aanlengd mit n beste florte jannever. Even schudden en kloar is t. Zo moaken ze bezzenjannever ook. Mor dizze is veul goedkoper. En net zo lekker.’ Zien schoondochter har der even gain weerwoord op. Mor t smuik goud en t doende ook.
De zun kikt mie wat diezeg aan as k in de vrougte, ook woazeg nog van t minne sloapen, de nije dag aankiek. De lucht vaalt pislaauw op mie deel bie d’eerste stap noar boeten. D’ol man van t padje achteroet komt weer as elke dag op fiets veurbie. Zummer, hèn, buurman !, ropt e noar mie. Hai het weer es geliek
Positief denken, ook in t Grunnegers. Doar is noar aanlaiden van de 25ste K(r) euze ook wel n reden veur. Dou wie dik vaaier joar leden mit ons rondzendbraif begonnen, haren we gain sekuur idee hou t wieder goan zol. Eerst mor doún, kinnen we doarna aaltied deurgoan mit prakkezaaiern.. Rondzendbraif werd n dikke rondzendbraif en webstee kwam sentroal te stoan. Veurnemen om 10 braiven in t joar te moaken, doar kwam niks van, 6 was t maximoale aantal, elke twij moand, ook op webstee www.kreuzekeuze.nl. Dou wol k tussenliggende tied overbroggen mit Kreuskes…. Kreuskes kwammen, kreuskes gingen, k haar mien haand overspeuld, al zit k nog aal te brouden op n waarkboar alternatief. t Ekstroa podium veur lu dij geern Grunnegers schrieven (willen), is in elks geval gainain moal leeg bleven. Verhoalen, gedichten, verskes, dörpshistorie, toalbeschaauwens, ofwizzeln zat. Das mooi, das hail schier, das muite weerd. Doch blief k n twievelkont, wil k aaltied meer as dat deroet komt. Wat mie stekt, is dat de toalverschaidenhaid nait voldounde oet de vaarf komt. t Grunneger streektoalgebied is nait allenneg Fré Schreiber zien Grunnegers, of t Oldambtsters van Simon van Wattum en van mie… Ook t Westerwols heurt derbie, binnen wié even bliede mit lu as Hanne Wilzing. En t Stad Grunnegers (wat veur Grunnegers????) en t Westerketaaiers, pardon, t Westerketiers, zo as dat deur Stichting ‘Mien Westerkwartier’ goud en geef onner d’aandacht brocht wordt, mit films as “Die van hiernoast” en benoam ook meziek. Denk mor ains aan dij schitternde spaigelploat van ‘Westkaant Stad’ mit as spilfeguur Gert Sennema. Mor woar blieven de verhoalen en gedichten ien t Westerketiers? Woarom wordt der zo waaineg instuurd noar Kreuze? Woarom mout t Westerketiers allenneg mor ien t Westerkwartier en op webstee van t Westerkwartier n stee vienden? Woarom kommen aner lu oet Westerwolle of oet Knoalstreek zo stoer mit schriefwaark op de proppen bie Kreuze? Woarom is t Stad-Grunnegers nait dudelker te vinden op de Kreuze-bladzieden? Of hebben w’aalmoal ons aaigen stee inricht en vuilen w’ons doar allain mor thoes? Denken we “Loat dij aander mor bie mie kommen, denkst doch nait dat ik noar dij aander tou goa…”? Woarom wordt de Grunneger Schriefwedstried elk joar zo steriel organizaaierd deur Stichting ‘Grunneger Toal’ en d’openboare biebelthaiken? Woar blieven de ‘dwaarsverbanden’? Of binnen we doar al zo aan wend, ainmoal in t joar, dat we omvalen van muide weden as we aan twij moal dénken? Of mout der aaltied n wedstried van moakt worden mit priezen, opdeborstklopperij en kinnesinne? As t zowat wordt as “Westerketiers allenneg veur Westerkwartierders”, of “Knoalsters allain veur Knoalsters”, dìn begunt streektoalschrieverij verduveld veul te lieken op navvelstoarderij, lééft t nait, zo as t leven kìn! En woar is aiglieks onze nije ‘Streektoalfunctionoares”? Wie kriegen doar veuls te waaineg van mit, of ligt dat aan ons zulf? Nou ja, woar k in elks geval bliede mit bin, is mit “Grunnegs Goud” van Bouwe van Norden en zienent in t Dagblad op dinsdag. k Vin nog aaltied dat ook t Dagblad meer streektoal in heur kolommen stoppen kìn, mor asmits mout je tevreden weden mit n haalf aai, beter as n lege dop. En RTV Noord? Enkeld moal n dikke tiene, mor voak n lutje zeske of n dikke onvoldounde…. Dat het ook te moaken mit dat Grunnegers van Schreiber dat elke dag (mor nait op zun- of zotterdag…) deur Olaf Vos as ainegste Grunnegers prezentaaierd wordt. Verneukerij! En de Noordmannen dìn? Schiér of en tou, mor voak ook n bult gekwedel, tegen de klippen op. En ik mor denken dat Grunnegers zo veul mit zo waaineg woorden zeggen kìnnen…. Of hebben w’aalmoal aal meer woorden vanneuden om aal minder te zeggen, in onze streektoal? En dut Kreuze, aal dikker, doar ook aan mit? Och, loaten we nou eerst mor ‘verzulverd’ weden deur dij 25x Kreuze, kinnen w’over t ‘gold’ ien toukomst nog genog kopschraben…
Vaalt nait mit veurdat riem der in zit t staait din wel hier op schaarm pampier allinneg veur n bliever n vaastholde grunneger schriever biet mie in ledders as t mout mit stip, k goa veur goud dat gait ja, zomor nait ain, twij, drij zoas dat hait lebendeg oet mien kop staait der nog niks op swait en troanen gedicht of verhoal wat is der aan de haand mien kop braandt van zoveul “kreuzekeuze” vieventwinneg moal zulfde leuze aalbaaiden fileseteerd n grunneger webstee meer as weerd.
Geert Moatjes het zuk even terugtrokken op e WC, dat moet kunnen, of en toe. Geert is vervroegd op pensioen, hij is ok wat vroeg old, mor verder is t n doodgoie man, die belangstelling het veur elkenien en of en toe n bosschop gijt doen veur zien vrouw, Haarmke. Beschuut en kees bennen zien specialiteiten… Geert het joarenlaank bij d’overheid diend, mor hij kreeg t noar boven slijmen en t noar beneden trappen niet zo onner de knij. Vervroegd uuttreden. Geert viendt t best. Vervelen is der niet bij. Butendien bennen der ien en buten Nederland aal meer problemen woar j’aan de keukentoavel over noadenken kunnen, as je der tied veur hebben. “Geert! Geert! Woar zit jim nou toch? Geert!!!” Geert holdt zuk even muusstil. Heurt e doar wat? Zien vrouw was nog niet op, Haarmke haar slecht sloapen en haar tegen m zeid dat ze nog even liggen bleef. En Haarmke wis donders goed wat ze wel of niet wilde, doar kon Geert niet tegenop. Hij was trappen ofsukkeld en haar veur zukzelf even n kop thee zet. “Gééééérrtt!!” Nou heurt hij Haarmke te keer goan. Haarmke, woar e al meer as veerteg joar met trouwd is. Ze kunnen met mekoar lezen en schrieven, mor doen dat voak hikhakkend en dat wordt nog wel ies vrumd bekeken deur betrekkelke butenstoanders. Haarmke is t type van “Gien woorden, mor doaden”, Feyenoord is heur twijde kluppie, noa Grunnen… Ze holdt t huus schoon, n tien met n grivvel, pruddelt voak wat, meer uut gewoonte as van harte, mient t niet zo kwoad. Geert moakt zien stuutsiekoren boksem vast, trekt nog even aan e boord en gijt dan noar e gang. As e al bienoa de deur dichtdoan het, denkt e aan t deurtrekken, kan e mor beter niet vergeten… Hij heurt wat gestommel boven, gijt de trappen op en kiekt om t hoekje ien e grode sloapkoamer. Doar zit zien vraauw, op e raand van t bed, elbogen op e knibbels, kop ien e hannen, t hoar ien e ruden… “Woar is de brand?” Votdoadelk het Geert ien e goaten dat e niet perberen moet om grappeg te wezen. Met n ruk komt de kop van zien vrouw omhoog, ze kikt m vernietegend aan. “Woar zat jim doch aal die tied? Kirrels… as je ze neudeg hebben, bennen ze nargenswoar.. Bah!” “Ho, ho, k mos even n bosschop doen op t huuske, dat het zien tied neudeg. En hier ben k nou ja…” “Joa, nou t te loat is, nou huuft t niet meer. Aaltied t zulfde, aaltied achter de meet, k heb t allerbenauwdst had, man! k Heb t zwit nog veur e kop! Wat n oaventuur!” Geert knippert even met e ogen, schoert zien wenkbrauwen, kikt zien vrouw ongeleuveg aan. Ze voart vannijs uut, doet der nog n fikse schep bovenop. Noemt m n ongeleuvege Thomas, die vanzulf niet iens ien e goaten het dat der wel ies wat met zien vrouw gebeurd wezen kan. “Joa, mor…” “Joa, mor… Joa, mor… n Verstandeg woord komt der niet uut… Joa, mor…” Harmke snikt even, en veur alle wizzegheid nog mor ies. Met n stem woarien d’angst nog noatrilt, vertelt ze dat t niet veul scheeld haar of ze was der niet meer west… Harmke loat zuk met n dramoatische bewegen achterover op t kuzzen valen en stoart met ogen as theeschuddeltjes noar t plefon. Even kiekt ze schuun opzij ien e richting van Geert die niet hielemoal wiet wat e deraan het. Hij krabt mor ies achter t oor, kuggelt wat, pakt zien buusdoek. Dan vragt e: “Vermoord? Hier ien ons eigen huus, op e sloapkoamer? En wel wilde dat dan wel? Woar is dij…” Harmke swiept omhoog en hoalt weer die bliksemende uutkiek veur de dag. Ze priemt heur ogen ien dij van heur man, snikt nog n moal en perbeert dan heur verhoal te vertellen. Haarmke het gevuul veur dramatiek, hoe kun je Geert ok aans wat aan t verstand peutern… : ”Jim begript der ja hielendal niks van!” Ze zegt dat ze op e terugreis was van Nijziel noar Noordhörn, noar huus, binnendeur over d’Olle Weg, bij ‘De Gouden Leeuw’ laangs… Dat was de bedoeling temennent…Ien Nijziel woonde vroeger n over-, overtaande van heur grootvoaders overopoe, aan t begun van de Hoofdstroat, rechts, bij t wotter. n Groot, ollerwets huus met n hoge stoep en n deftege veurdeur met kleine roamkes en iezern spielen. En n deurklopper die je achter ien e tuun nog heuren, ok al bennen je oren op heur retour. t Huus is nou van n achternicht, die slechter lopt as dat ze revelt. Geert kan doar min tegen, mor Harmke trekt zuk der niks van aan. Ze gijt der ienmoal ien e week noar toe, n moaltje eten hènbrengen. Toen ze dizze reis net op t haalfscheid was, ien t open veld, kwammen der ienies vanachter n boske twij seldoaten op heur of, met van die laange stoaken, pieken met n schaarpe punt, en die punt staken ze veuruut.
Haarmke veraltereerde zuk sikkom dood! “wat n vrezelk gezicht haar die ene, brrr!!” Ze vertelt omstandeg dat die vrumde feguren begonnen te schruwen, mor dat ze der niks van begreep, t kon wel Spoans west hebben! Haarmke dacht dat t iets as ‘Bibo’ was, en “Verdugo’ … Nou, dat Bibo kon ze nog thuusbrengen, die feguren wollen wat te lezen hebben, mor dat ‘Verdugo’…. “t Zal wel n vluuk west hebben, zo zagen ze der wel uut! Ze kon der niet zo mor laangs, dat haar ze wel deur! “ Joa, mor…” “ Hol nou mor ies op met dat ‘joa, mor…’ dat wieten we nou wel. Haar mij mor holpen, mor nee e… Woar was mien man toen ik met e dood bedreigd wer? n Bosschop doen, op t huuske.. En doar stijt e nou! Geert, de Geweldege!” “Joa, mor… nou bist hier ja, op e sloapkoamer, en…” Haarmke loat m niet uutproaten. Met n trillende stem vertelt ze dat t niet veul scheeld haar, of ze haar t niet noavertellen kund. Die iene met die vliemscharpe piek, die zette heur dat ding op e borst en rrrtttsss, ien ién moal heur kleren kepot, van boven noar beneden… Ston ze doar hoast ien heur blootje, t was mor goed dat ze vanmörgen n schone BH uut e kast pakt haar… Ze kon niet aans as met beide hannen heur kleed en jas bij de polten vastholden… En toen begon die aandere ien heur rug te porren, ze mos mét noar t hoofdkwartier, ien e meulen van Noordhörn. Poeh, dat was n end ploetern deur de bragel… Kwammen ze doar ien t dörp, zag ze nog meer van dij kirrels rondsjouwen. Ien van die lu ston op wacht bij de deur, die hiel heur tegen. En toen begonnen ze met mekoar te smoezen en hup, deur open, gingen ze noar binnen. En zij mor aaldeur heur kleren steveg vastholden, de ienkiek was ja al onnuur… Even rondkieken was der ok niet bij… Ze zag wel dat der iene gevangen nomen was, ze docht even dat t Geert zien kammeroad Harm Proatjeboksem was…” “Haarm Wommels? Nee, dat kan niet, die zit ien…” … mor ze kon t niet niet goed zien, t was doar wat duuster. Toen ze t even beter zien wol, begon die iene met dat vrezelke gezicht votdoadelk te brullen, net zo’n ieselke beer ien e dierentuun… brrr! Ston doar n soort hoofdman, n admiroal of zukswat… “n Admiroal?”zegt Geert, “dat kan niet. Die heb je bij mien wieten allenneg mor op t wotter..” “Och man, wat kan mij dat nou schelen wat veur ien t was, veur mijn part kapteingeneroal-keuning… En vaal me niet konstant ien e rede! Och heden, wat n toestand…” En weer werden d’emoties Harmke even te machteg, zakdoek der vannijs bij. Ze waren weer tegen heur aan t proaten goan, hiel langzoam: “Ver….doe….go”.. Nou ja, wat “ver” is, dat konnen ze heur wel vroagen, dat wiet ze wel. Ze dee aans niks as hefteg knikken…. En toen dat “doe..” Toen dacht ze dat ze heúr bedoelen deden… Ze haar mor weer hefteg met e kop hènneweer bewogen… En toen ze “go” zeiden met n vroagende blik, nou, toen begreep ze dat as “goa der mor vandeur…” Ze haar zuk omdraaid en wol zo de meulen uut lopen, mor….. En weer was t even mis, kwamen der schiere troanen teveurschien, Geert pakde zien rooie buusdoek derbij, mor doar keek zien vrouw met ofgriezen noar. “Bah! Vot dermet!” “Joa mor, ik wil… Nou, dat der vandeur goan, dat was der niet bij west! Bliksemsnel ston die seldoat met zien piek tussen heur en de deur ien, en smereg kieken dat e dee, ongeleuflek. En toen zol e heur met zo’n laange speer deurboren en die aander die hiel heur vast bij heur kepotte jas… Ston ze ienies ien heur BH veur dij Spoanse aanvoerder, n dikke vette grijns op zien snoet, hij slikde zuk al om zien mond… En wat t slimste was? Der stonnen ienies aalmoal anere seldoaten om hèn en die haren aalmoal t zulfde gezicht as heur Geert…. Mor ze staken gien poot uut om heur te helpen! Nou, toen was ze me doar doch goan gilpen! Ze konnen heur wel ien Nijzielster schans heuren, wis en vast! En zij mor denken: Woarom helpt Geert mij nou niet, woarom doet e nou niks? Mor aal wel der kwam, gién Geert… Kirrels! ”En…?” “Nou, niks en…” Ze was wakker worden op heur Ikealedikant, kléddernat.. Wat n toestand! Dat dee heur denken aan dat verske van Wiea Buze: ‘Woar is de man…’ En woar is e? Op e WC….”
Geert zegt even niks meer, pakt n schone handdoek uut e kast en geft heur dij. Dan sloft e trappen of, schenkt n grode mok vol thee ien en gijt der met noar boven. Even oarzelt e, mor dan gijt e noast heur zitten, op e raand van t bed. Hij pakt heur haand, holdt heur de mok thee veur. Haarmke nemt n slok, kikt hom aan, leit heur kop op zien scholder.
n Vedde zwien oet Faarmsum, Wol wonen op stand in Woltersum. Op n nommerdag gong hai aan de loop, Mor wuir vongen en weg was zien hoop. Nou hangt hai bie n slachter in Loppersum
Ester haar aantaikenblok kloar. Der ston aal genog opmaggeld. Vraauw Stallinga begon. ‘Heur noam is Vera Reker. Ze waarkt hier al tieds tieden. En ze is ain van de besten dij wie hebben. Gedegen, goud veur de òldjes. n Gezellege collegoa. Ik wait niks vervelends over heur te zeggen. Ik wol dat ze aalmoal zo waren. Nou binnen de maisten dat ook wel, omreden dat we de hoogste veurwoarden stellen aan t personeel. Ze worden aalmoal screend en ze mouten van onbesproken gedrag wezen. En ze mouten hoogkwalificeerd wezen. Dit is nait zo mor n seniorenresort!!!’ Dat haar Dubbeldam aal laank schoten. Ze zaten hier op stoulen, dij haar op t buro bie heur de hoogste chef nog nait. Stallinga ston op en luip noar n kaast. Ze trok n loa open en hoalde der n blaauwe map oet. Ze legde de map deel veur Ester Edens. Dij dee hom open en keek op heur bloc. Ze muik n krabbeltje en sluig de map weer dicht. ‘De map gaait mit en dij krieg je zo snel as meugelk is weerom.’ Ester wilde gain weerwoord. Stallinga knikte. ‘Nog n keer mevraauw. Wat is er zo bizunder aan Vera Reker? Woarom mos ze dood? En woarom hier op t waark? Bedenk wat. Denk noa. Patienten, dij ontevreden waren over heur. Collegoa’s dij wrokkeg binnen op heur. Heur nekwaarvels binnen broken en we kinnen aannemen, dat dat nait kommen is omdat ze oetgleden of vaaln of wat den ook is. Veureerst goa ik der van oet, dat ze om t leven brocht is.’ Hai zweeg. Alles ston eefkes stil leek t wel. De vraauw tegenover hom, keek hom roadeloos aan. ‘Ik wait t nait. Ik wait t nait!’ Ze trok heur scholders op en begon te schraiwen. Ester keek noar heur collegoa en schudde wat mit kop. Dubbeldam haar gain idee woar dat nou weer over ging. ‘Mag ik van joe n liest mit noamen van elk dij hier waarkt? Volledege krachten, parttimers, wat nait aal. Van directie tot aan toenman. ‘Ach, Kootje het t nait doan, dat is ja zoon laive jong’, snifte Stallinga. ‘Nee, dat snap ik ook wel, mor bie wieze van spreken.’ ‘En wil ik ook groag n liest van bewoners zo as ze der nou wonen. En van gounent dij tot twij, drij joar leden oet tied kommen binnen.’ De vraauw nikkopte stom. ‘Der is veurvast ook n wachtliest veur dizze instellen, is nait?’ Weer nikkopte de vraauw, mor deur dit leste kwam ze weer wat bie. ‘Instellen, hou kom je der bie, Wie stellen de hoogste eisen……’ Dubbeldam ston op en wuifde heur woorden vot. Hai was hier kloar mit dizze juvver.
Hai ston bie de balie en keek noar t beeldschaarm. Ook hier was alles hekje perfekje. Potloden en aander schrieverij netjes in bakjes. n Tillefoon, dij votdoalek meerdere lienen haar. Wat papierderij in bakjes. Hier wuir e nait veul lozer van. Der lag n disc veur n mini-discspeulder middenmaank de paperclips en plakbaand. Hai dee de loa open onner t buroblad en zag niks bizunders. Achterin de loade lag n deusje. Doar haren ook disc’s in zeten veur zo’n discspeulder. Hai keek in t kastje links en keek in t kastje rechts. Papieren en nog ais papieren. Verbandtrommel, tillefoonbouken. n Bak mit sleudels. Hai tikte op t toetsenbred en t beeldschaarm sprong bie. Op t schaarm zag e de agenda. Hier en doar stonnen wat òfsproaken veur de dagdainst. Dokter zol om vieftien honderd uur bie meneer Braaksma wezen. Om zeuven uur was der n vergoadern van de bewoners mit kovvie en gebak. Dubbeldam draaide zuk om en keek links en rechts gaang in. Hier kon je joen leste doagen wel deurbrengen. t Zag der prachteg oet. Alles t duurste van duurste. In de gaang stonden chesterfield baanken. De gerdienen kosten n vermogen. Overaal zwoar parket op de vlouer. Der ging n deur open en n vraauw op leeftied stapte de gaang in. Ze druig n mantelpak en haar t hoar op zolder. Ze was zunder leeftied. Heur gezicht was hail licht opmoakt en de zunnebril dij in heur grieze hoar boven op kop stond, haar meer kost den Dubbeldam bedenken kon. Bliksem, docht Dubbeldam, ze is den wel op leeftied, mor ze het schiere bainen. Dit was vrouger n elegante, mooie vraauw west. Dat was ze nog, docht e der vot achteraan. Ze druig n golden ketten en aan heur vingers zat ook nog genog gold. Dubbeldam ston doar en keek noar heur. Ze luip op hom tou en ze knikte hoogverheven. ‘Dag jongeman’, zee ze mit n krachtege stem. Veur dat e der op verdocht was, was ze oet zicht verdwenen. Hai dee n voam noar t grode roam en zag dat ze in rode BMW stapte. Ze luit de motor eefkes goud gieren en reed weg ofdat ze aan de Tulpenralley mitdee.
Dubbeldam zat achter zien buro en keek noar muur. Hai keek noar n vlek en verbeeldde zuk dat t aigenlek n vlinder was. Ester Edens keek noar heur maggels. ‘Ik snap der niks van as t der op aankomt’, zee ze mit n daipe zucht. Ze keek noar t schaarm en begon dou as n gek te rabbeln op t toetsenbred. Dubbeldam keek van vlinder noar zien collegoa. Ze was mooi, vond e. Hai haar t dou indertied goud vergraimd mit heur. Domme kou, dat e was. Hai keek deur de personeelsliest van t golden kestailtje en wuir der nait veul wiezer van. Vera Reker waarkte der t laangst soamen mit Diena Stallinga en de directeur, dij nou in Vietnam was. ‘Is dat verdacht, dat aine in Vietnam zit?’ ‘Slim verdacht, docht ik zo. Ik denk dat wie onze doader hebben. Arresteren dij kerel. Het e n koale kop? Den votdoalek arresteren mit Diekstroa zien team van stoere macho’s!!!’ Ester keek nait aains op van t schaarm. Dubbeldam luip liest nog ais deur. t Zee hom aalmoal niks. Noamen waren in computer stopt en der was niks oetkommen. Elk dij waarkte bie de “Olderman State”, haar nog zulfs nait zunder licht reden in t duuster. Ester gaf n ram op n knop. Printer begon te rabbeln en ze bukte om t pepier op te pakken. Dubbeldam keek weer noar de vlinder, omreden dat e nait in de bloes kieken wol. Doar wuir e zenuwachteg van. Ester glimlachte en bekeek de liest. Dou dee ze hail vilain t ain noa leste knoopje van heur bloes weer vast. ‘Aalmoal ingenieur. Directeur. Piloot. Manager. Politicus. Wat nait aal. Aandailen of n bult geld in de knip. Niks op aan te maarken. Nederland mout groots wezen op dit soort minsen. Ze speulen tennis, bridgen wat of lopen achter n rollator. Gounent goan nog ais op n “cruise”. Aalmoal minsen woar dast n hekel aan hest.’ Dubbeldam vertrok gain spier. ‘Toch ligt der ain van de ‘hooggekwalificeerde medewerkers’ staindood in keuken. Nou doe weer.’ Ester haar der gain weerwoord op. ‘Wie lopen ze nog ais deur. Baaide liesten. En wie vroagen Vos, ofdat dij ook ais kieken wil. Dij woont hier aal zo laank in dizze streken, messchains wait hai road.’ n Uur loater waren ze der deur en gingen kovvie drinken. Ze waren gain spier opschoten en Vos konden ze nait vinden.
In “Duvekoater” (nummer 45, april 2010), dat prachtege blad van de Historische Verainen in Gemainte Scheemde (dat nou gain gemainte Scheemde meer is…), staait vannijs n biedroage van Jan Pieter Koers over ‘Nijssiesoord’. Der binnen belangwekkende archiefstokken opdoken oet olle gemainte Midwolle mit nijs over dij olle streek tussen Midwolle, Meerland en Winschoot. t Begun mit de’pioniers van 1820’ wordt schier beschreven, lu as Tiggelaar, Topelen, Oudekerk, bekende noamen, ook nou nog. Wonen deden z’in n soort ‘plaggenhutten’, hoesnummers wazzen der dou nog nait doar. Törfsteken was n belangrieke bezeghaid, seizoenswaark. Konnen lu doarnoa noar Vraislaand, was t heutied. Aarbaiders binnen der zulf nait slim riek van worden, t geld ging noar Vraise beleggers. Wil je meer waiten, mout je t verhoal zulf mor lezen. (Kiek aans ook mor even op www.historiescheemda.nl). Dou wie in 1953 noar de Niesoordloane verhoezen deden, wazzen we nog mit ons vaaiern: Pa, moeke, bruier Hemmo en ik. Mien olste bruier Henk was deure oet, mien zuster Gepke ook. Mos ook wel, wazzen ja mor drij sloapkoamers in dij nije hoezen, en n vliering van bordketon… Kwam mien opa ook nog bie ons in, was k mien koamertje kwiet, mos k bie ollu op grode sloapkoamer sloapen. Tot 1957, dou ‘opa Drijbörg’ oet tied kwam, 80 joar old. Het t goud volholden, mit zien boerenaarbaid van vrouger, en zien Bechterev-rogge…Kreeg k mien koamertje weerom, kon k begun moaken mit t volplakken van de muren en t plefon, mit foto’s van kerken en Conny Froboess…. Niesoordlaan 59, wat wait k doar nog van? En doar kommen ze, d’herinnerns, t wordt tied dat k de boudel ais beter organizaaier, mor ja, k heb ja nooit aan tiéd… Verhoalen over t hoes zulf en de toene (woarop onze hounderhok n stee kreeg en ik t verschil nait zag tussen jonge worrels en roet), over de noabers (Fokko Bamberg dij zo schaif op zien Kapteyn Mobylette zat…leren jaze aan…), t speulen op stroat, op voetbalveld, op t laand (dammen baauwen in sloten, wazzen boeren nait bliede mit).
Landjeknollen schoonvrieven en opkaauwen, net as zuringstengels; droaker oploaten, braifkes omhoog sturen bie boontjetaauw laangs… Juchtern mit jonges en wichter op stoppellaand maank hokken mit waaite en rogge, verstoppertje speulen, verkerentjederij…. Veur moeke n poar moal in weke vlèzzen melk hoalen ‘van de boer’, bie Lammert Koning, achter op t veen, woar nou t wotter van Blauwestad gobbelt. Hikhakkerij mit overbuurman Hemmo Tiggeloar over d’balen dij op zien laand schopt wörren, mit Lammert Diekhoes (mit wel je gain drokte kriegen konnen) over t vuurtje branden, dou pa en moeke op vezide wazzen… Zain hou katten jongen kregen, en waiten dat ze nait apmoal blieven konden, dat der gounent verzopen wuiren…. Kat dij bie Tuun in schure n nust moakt haar, doar jongen kreeg en dou in onze aigen schure opsloten zat, nait noar d’jongen toukon… Kwam ze loater doch nog aanslepen mit haalfdode jonkies… Lopens noar legere schoule, dou nog aan aner kaande van t dörp, sikkom bie t Midwolmer bos. En runnend weerom noar hoes, bakker Louwtje Nieuwenhuis was der voak net west, stoete was nog waarm. Dikke kappe derof, botter derop (nee gain roombotter…) en hup, noar t voetbalveld (en oetkieken dat Mans Loer je nait zag). En aaltied mor weer pebaaier k ‘orde in de chaos’ te kriegen, wil k mien onthold opschonen. Laauw loene, t blift oetkieken, je binnen zo de weg kwiet, net as dou, laank leden, in dat hail olle Nijssiesoord, van dij törfstekers…
As liesters denken dat n schovvel is bedould om wurms boven de grond te kriegen en hòltdoeven hikhakken om de aarfschaaiden te verleggen, as muskes mie de bonen boven groaven, de kikkers liggen te zunneboaden bie de viever en koaters jaauwsternd tegen de heeg aan miegen, heb ik mien twievels over t koopkontrakt
Hond dij mit n dik stuk vlaais ien bek moartil over laip, zaag zien aigen schaar ien t wotter van moar. Hai dochde dat t n aander hond was mit n stuk vlaais ien bek dat n moal zo groot was as zien aigen. Hai lait vlaais tou bek oet valen en besprong aander hond votdoadelk om hom meester te moaken van t dikkere stuk vlaais.
Zodounde verloor e baaident. Dat wat e pebaaierde te griepen verdween ien t wotter omreden t was mor n schaar. t Eerliekse stuk roakte hai kwiet omreden t dreef vot ien moar.
Onderwegens van en noar schoul fietsen mien kammeroadjes en ik aaid bie n vervalen old hoes laangs. t Gehail zigt ter roepseg en triesterg oet. Vaarf bladdert van kezienen, geuten en veurdeur. Muren binnen voalbroen. Pannen binnen hier en doar stokkend. Ain van grote zichten is sneuveld en der is n swaarte ploat veur spiekerd. Veurgevel zigt ter oet as kop van n ol piroat mit n lap veur ain van ogen en hier en doar n smartlap en n dèl ien verweerde gezicht. Soms is t krek of wie ol zeeschoemer kreunen heuren as wie der laangs fietsen. Zunder dat wie t maarken, fietsen wie den wat haarder. Of en tou vertelt ain van ons onder t veurbie fietsen n griezelg verhoal. Ien t ol hoes spoukt t staarvenswoar, moaken wie nkander wies.
n Zetje leden onnaaierde ain van kammeroadjes om ais om t hoes hìn te lopen en te kieken of wie der aargens ienkommen konden om oet te vigelaaiern of der doodstaarvenswoar spouken zitten. Elke dag hebben wie t ter over as wie der laangs fietsen, mor elke dag blift t doar bie. Ain het opins n bult hoeswaark; n aander mout voetbalen en n daarde mout noar joardag van zien opoe tou. Zulf zol k der best ais kieken willen, mor aiglieks bin k ook n beetje benaauwd. Dou pa guster vertellen dee dat t olle hoes over vattien doagen òfbroken worden zèl, omreden der worden doar nije appartementen baauwd, vuilde ik mie blied, mor ook n beetje n benaauwde hukker. k Wil der, loofk, ankommend week toch nog even kieken goan.
Smangs, as plietsieman Geert in de pervinsie dainst dee op motor, kwamt t veur dat e tegen kovvietied hail touvalleg in de buurt van Vlachtwedde was. Door woonde zien opa. Ook n Geert, woar of hai netuurlek noar vernuimd was. Opa woonde in n klaain boerderijtje. Kaande oet van Zèlng. Aiglieks huilt t midden tussen n boerderijtje en n aarbaiderswoning. Hail ainvoudeg. Achter in t hoes n poar zwienhokken en wieder noar veuren was n achterkoamertje mit n bedstee. Deur n gaange kwam je dan in de veurkoamer. Doar warren nog twij bedsteden. In t achterhoes was n kroane mit n geutstaine. Allain kold woater. En n oale toavel woar n gasstel op ston woar opa zien eten op kookde. Niks gain sanitair. Gain wc. Joa, zon holten geval mit n gat der in en mit n deksel der op. Um de zoviel tied wör de pudde doarunder leeg hoald. ‘De bere snieden’ nuimde opa dat. En gain douche. As e zuk wassen wol, nait te voak, dee e n kedel hait woater in n waskomme. Kinder, Geert zien olders, harren der al voak bie opa op aandrongen dat e dai olle kwinde vot dee. Zie wollen opa n nije woning tou mit meer comfort. Hai was ook ja al in de tachteg. Veural Geert zien moeke muik zuk der drok um. ‘En centroale verwaarming zol ook nait gek weden. Dai oale euliekaggel van joe vertraauw k veur gain cent. d’Haile boudel brandt joe nog ais of.’ Hier reageerde opa nait op. ‘Man’ zee opa dou, ‘wat willen joe toch. k Woon hier ja best. k Heb mien hounder woar of k elke dag noar umkieken mout. En op t kaampke laand hier achter t hoes heb k mien schoapen woar of k veul oardeghaid aan heb. Boetendes krieg k veul aanloop. Der komp elke dag wel aine veur n kop kovvie of n borrel. k Mout der nait aan denken um in t dörp te wonen mit veur t hoes n tegelpadje en achter t hoes ook. En wieder niks. Doar har opa netuurlek wel n punt. Dat har Geert zien moeke ook wel in de goaten. Mor zai har ook n punt. En dai goeide ze op toavel: ‘Mor ie hemmen gain douche. En dat gedou mit zon waskomme en dat groetjen mit n waskelabbe is ja niks. Nait dat joe stinken hor’ goeide ze der gaauw tussendeur, ‘mor t is toch n hail gedou. En as je n douche hemmen springen joe der gewoon elke dag even under.’
Hier har opa gain weerwoord op. Hai zee dat e ter non nait wieder over hemmen wol. Um en bie n haalf joar veurdat opa oeteindelk toch verhoezen zol, kwam Geert der op n mörgen aanzetten veur n kop kovvie. Want joa, in de kommende winter zol opa inderdoad tegen d’euliekaggel aan valen en zol hum d’haile boudel ofbranden. Hai zedde net zien motor achter t hoes op d stander dou opa d’achterdeur open dee. ‘Moi mien jong. Wat mooi ja dast der bist. Kovvie zeker?’ ‘Moi opa. Joa, ik doch joe hemmen de kovvie wel kloar.’ Geert trok eerst zien motorpak oet. Opa har t altied slim waarm in hoes. Bie t kovviedrinken vuil t Geert op dat opa hum wat guteg aankeek. Hai zat woaraargens op te bruien. Even loater kwam t hoge woord der oet. ‘Moust ais mitkommen. k Wil die wat zain loaten.’ Opa troonde hum mit noar t achterhoes. Hai luip noar ain van d’al joaren leegstoande zwienhokken. In d’houk ston, op n högte van n leutje twai meter, n oale gemeleren waskedel. Woar e òp ston was nait te zain. Doar zat noamelk n plestieken gerdiene um tou. ‘Wat vinst?’ ‘Wat ist?’ ‘Kiek mor.’ Geert trok t plestiek oet zied. n Holten stel- loage, woar de waskedel op ston, kwam te veurschien. Hai begreep der niks van. ‘Most beter kieken mien jong. Dan zugst dat t n douche is’. ‘Hou waarkt dat ding?’ was Geert zien reactie. ‘Hail makkelk. k Heb der eerst n poar goaten in haauwd dai ik mit n ploatje ofsloeten kìn. As k de kedel volgoeid heb mit waarm woater, goa k der in mien blode kont under stoan en trek k t ploatje vot. En dan goa k mie douchen. As de kedel leeg is dreug ik mie òf. Begripst’? Geert begreep t. Hai wol der geern bie weden as zien moeke dit te zain kreeg.
Bruierg en k haar n onbestemd gevuil. t Zol n waarme dag worden mit dunder en bliksem haar t nijs roupen. k Wol vot even noar maart. Nog even wat lekkere abbelsienen hoalen. Doar komen zag k datter meer zo docht haren. t Was al glad drok. Bie gruinteboer ston n vraauw mit n hoofddoukje dij heur n dikke woddermeloen kopen wol. k Mos even gnivveln en docht aan mien Oma. Dij raip dou haitied van ‘even n hoofddoukje op kop doun hur’, as t wat koller wer. En benoam mit wiend was zai oareg zuneg op heur permanentje. Ien ainen vil n braifke oet t knipke van dij vraauw en siddelde n endje wieder omdeel bie keesboer. Zai vernam der niks van. n Wat oldere man dij doar ston zette votdoadelk zien grode vout der bovenop en nikte ais noast hom noar n stevege vraauw. Ik heurde dat t wiedvot wat begon te rommeln ien lucht en zun was even vot. n Verbalderde man vuilde hou ain hom greep onner bie zien boksempiep en vout op tilde. k Pakte t braifke van tien euro en bedankte man. Zee dat hai doar goud aan doan haar din aans haren wie over maart runnen mouten achter n braifke van tien euro. Zien vraauw greep hom gramniedeg bie aarm en zai laipen vot. k Langde vraauw bie gruinteboer heur tien euro en zee: ’Shukran.’ Asjeblieft, ien heur moekes toal. Zai keek mie mit twij grode broene ogen aan en bedankte mie zaacht.
Was bliede om heur sinten en verboasd dat k tegen heur proaten dee ien heur aigen toal. Din zai kon goud hollands proaten. Ik zee heur dat k wat leerd haar dou ien t laand woar zai votkwam. En dat t mit handen en vouten oareg lukt. Zai dankte mie nog ais en zee dat heur man zat te wachten op n bankje veur bie t begun van maart. Dat Allah mie belonen zol en nuigde mie kovvie te drinken bie heur thoes. Dit mog k nait waaigern von ik. Mit heur man en mien abbelsienen laipen wie noar heur hoes. Bie achterdeur ien hoes stonnen apmoal schounen en k heb mienent der ook bie zet. k Zag baaid nkander aankieken. t Was noflek. Al was der ook n bult verdrait begreep k wel. Zai wazzen heur Allah dankboar en vrougen of ik dat mienent ook was. k Heb verteld, mit ale bewondern veur welk geleuf din ook, dat mien Allah achterbleven is ien t laand woar zai votkwamen. Dat ik grootbrocht bin ien t geleuf. Twij of drij moal noar kerk en noar n Christelke schoul. Mor dat wat ik ien heur laand mitmoakt en zain heb, nait paast bie mien geleuven. Dat ik doar voak nog ais van dreum of wakker van lig snaachts. En doar sums doagen last van hemmen kin. Mor t Dikke Bouk of hou t haiten mag ien n aander geleuf, dat ik dat n goud bouk vien. Allinneg dut t mie zeer hou minsen oordailen en veroordailen. Doar heur aigen oetleg aan geven. Zoas t heur paast en nait zoas ter staait. n Aander oetsloeten of òfsteuten. Omreden n aander geleuf, kleur, toal of laand woar of joe geboren binnen. Geboren worren ien aarmou, oorlog, honger of riekdom. Doar kinnen leutje potjes nait zulf veur kaizen as dij geboren worren. Mor dat ik bewondern haar veur baaid. En benoam dat zai zo dankboar wazzen. Dat ik doar even stil van wör. Zai wollen geern dat ik n moal voaker op kovvie kwam. Boeten zag k dat stroaten nat west wazzen van n vrizze bui regen. Dikste bruierghaid was over. Thoes komen wol vraauw waiten woar of k wel nait zeten haar. Zai haar kovvie mor deur geutstain smeten. Ik vroug heur of zai bie mie zitten kwam boeten. Ien zun, baaid mit n lekkere abbelsien. En of zai even luustern wol, din ik wol heur n verhoal vertellen. t Was n nofleke zummerse dag. Gewoon achter t hoes ien ons toentje. Gewoon, bedocht ik mie ?
De zunne flakkert deur t blad van boom en vaalt op grond as puzzelstukjes licht. Ik zit mit mien rug tegen zien dikke stam, n aander boom benìmt mie t zicht.
In dizze tegenwoordege tied mit jachteghaid bekommern mìnsen zich nait meer om netuur. t Gaait om hebben, kriegen en hoalen, mor oetaaindelk lopen ze tegen n muur.
Je huiven der nait ains zo wied veur vot, goa mor gewoon ais zitten onder n dikke boom. Kiek noar de speuling van de netuur om joe tou, dìn worden joen ogen muide en loom.
Mit joen ogen dicht en geluud van netuur Kiek je in joezulf zo daip as je kinnen. Je zellen zain dat as je goud kieken, vrede en geluk bie joezulf is te vinden.
Dus minsen, waark en geld is nait wat mout, verdroagzoamhaid en mitleven is woar t om draait. En as je vrede hebben mit joen aigen leven, Dìn heb je lang nait zoveul verdrait.
Ik zai hom zitten op baank veur t glas, de zunne schient op zien gezicht. Ik zai de gliekenis in t prefiel, haalf in de schare, verder in zaacht licht.
Dezulfde krullege kop mit hoar, de koeltjes in zien wangen. Dezulfde schoapachtege laag om zien mond en aalweg perbaaiern zien moeke te stangen.
t Is echt n zeun van zien pa, hai het precies dezulfde streken. Mor in zien borst klopt n golden haart en zien goud humeur is nait te breken.
Hulpvoardeghaid staait hoog in top en lekker eten komt der vot achteraan. Doarvan het hai zien waark dìn ook moakt, dat vindt hai mooi en doar komt op aan.
In mien gedachten haar ik hom op aarm al weer zo’n twijentwinteg joar leden. t Is ja ook vrezelk zo gaauw as dat gaait, mor as ik terugkiek dìn bin ik tevreden.
In Amsterdam, schreef Simon Carmiggelt ais in ain van zien stokjes, kinnen je allain leven as je over baargen geduld beschikken én……… berusten kinnen. Ik kin nog zo’n ploats woar dat zeker nait minder geldt, al ligt dij ploats ver bie oonze hoofdstad vandoan. Sodom is de noam, al staait dij noam nait zo op oonze landkoart. Is t in Amsterdam zo dat je deur ale drokte van t verkeer t neudege geduld opbrengen mouten en dat je berusten mouten in t veule lewaai dat dat mit zok mibrengt, in Sodom ligt dat op n aander vlak, noamelek in t oafwachten en voak t negetieve. Aaltied en overaal is t oafwachten: “Dat zellen wie nog ais bezain, of wie zellen t licht der nog ais over schienen loaten …..meneer”. t Negetieve is voak de achterdocht: “ t Zel wel weer ten koste goan van oons as mindere man…… meneer”. Of dat t verschil is tussen t Westen en t Noorden? Voak twievel ik, sums denk ik dat t woar is. Mor zo gaauw je n gevuil van aargenis over joe hìn kriegen, din is t nait meuglek woar din ook te wonen en te leven. Geduld en berusten…….dat binnen voak de steunders woarmit je t heufd boven wotter hollen kinnen. Mor…….der binnen grenzen; de moat is n keer vol en din is der mor ain oplözzen……….de stilte en de rust opzuiken. Vekaansies baiden doar n goie oetkomst; even ver weg en….. oafstand nemen. Veur miezulms is der ook zo’n plek in Sodom, noamelek t Rosarium.
Zoas n roos elk joar insnuid wordt en de nije oetlopers weer geweldig mooie bloumen geven, zo trek ik mie van tied tot tied even terug in t rozenpaark om de stilte en de rust op te zuiken, om din, voak mit nije gedachtenkronkels, mien bloumen nuim ik dat, der weer oet te kommen. Sums bot der hail spontoan wat oet, sums binnen doar wat kunstgrepen veur neudeg. Kunstgrepen dij oetvoerd worden deur de mensen dij je in t paark tegenkommen; deur heur meroakels dij ze oethoalen, of deur de vertelsels dij ze joe sums op n dainblad aanlaangen en din, din “gruien de mooiste rozen”. Mor wat der ook gebeurt; t is de rust en de stilte dij dizze bloumen tot grui en blui kommen loaten mouten. Zo ontstoan mien ver- hoaltjes, op n rusteg plekje woar ik even miezulms wezen kin. t Is din ook goud mis, as ‘ mien plekje in t paark’ , zoas ik dat nuim, in beslag nomen wordt. Zoas lest, dou der n flink oet de kloeten wozzen knuppel op ‘ mien plekje’ zat, een knoepert van n radio bie zok, woar n hels keboal oetkwam. Meziek nuimen ze dat, mor t dut mie meer denken aan Indioanen- of oerwoudgeluden. Der zit n bepoald ritme in, mor verder kin ik der niks van moaken. Doar gait mien rust en bezinnen, docht ik en der zat niks aans op as deurlopen. Achter n grode Rododendron bleef ik stoan en deur de takken heb ik dij knuppel aingoal strak aankeken en in miezulms zee ik aalweg: “goa weg…………..goa weg doe……….doe moutst doar weg………..!” n Soort Oosterse magie schient dat te wezen en dat mout waarken noar men zegt. t Duurde zeker n ketaier dou jong wat onrusteg wuir, mor vot goan…….? Ho mor ! Ik gong deur mit haardop wensen en……… noa nog n dikke vief menuten, ston hai op en…..luip de bosjes in ! Nait om mie mien plek te gunnen, nee…………..mor om zien bloas leeg te loaten lopen! Dit is dubbel miljeubedaarf……! Zee ik haardop in miezulms. Dou hai kloar was mit zien ontwottern, gong hai weer op ‘mien stee’ zitten. En ik……….ik mor weer wensen! t Duurde zeker nog tien menuten veur hai in t’ende kwam; de radio op scholder pootte en dou hail langsoam vot luip. Gelokkeg…..’mien plek’ was weer vrij en de rust was weerkeerd. Mor ook n “nije roos” zat in mien heufd. Pen het t even loater op pepier oettaikend en joe binnen der nou getuge van. Kiek……zokse rozen…………och as joe t zain willen……. Sodom staait der vol van !
Swaarde liester zits mie bovenop schosstain ja te hizzebizzen noar n aander vogeltje zo vrij
t Glansriek metoal van dien strak gefluit snidt mie dwaars deur t lief brengt mie n kloet veur haals alderdeegs wat van mystiek voart deur mie hin. Hou rij
en mit houveul sjars dustoe wa’s mos en maains die vogelvrij doe lees mien gedachten raks tot daip ien t kopke krenkt doe reers wat roar en aigennikkeg toch dat n minsk van vogelzang aingoal wat minselks denkt
Dien pazzipant pikjet wat ien t rond lustert wel akkroat noar bedoulen van dien toon mit kopke schuuns omhoog holdt e die ien t zicht
Hé doe! Kom as duurze hier op dizze schosstain en ik schiet die de baaide ogen dicht!
Bosschoppen doun is nait mien laifhebberij. Ik wait dat t gebeuren mout, want ja, der mout netuurlek wel wat eterij in hoes weden. En as t weer zo wied is, goa k ook altied mit. Mien vraauw pakt dan alles wat der neudeg is en legt t in t winkelwoagentje. Ik leg t op de baand bie de kassa, dou alles dan weer in tazzen, droag t noar d’auto, hoal bie hoes de tazzen weer tot d’auto oet en pak alles weer oet. Alles gaait zo as t gaait bie ons. As k ais n moal zölf n bosschop veur mien vraauw doun mout, is t n ander verhoal.
Zie schrift mie dan op n braifke wat of ik hoalen mot, wat of t kost en woar of t ligt. Mainsttied komt dat dan wel goud. Vleden weke ook. Ik mos noar de Albert Heijn. t Snijde en t was vrezelk kold. Mensen harren zuk aal dik aantrokken. Mien nije laange onderboksem vuilde lekker aan. k Har t braifke al oardeg nuver ofwaarkt, mor kon allenneg de soep nait vinden. Der luipen mie twij vraauwen veurbie. d’Aine, wat oller, druig n dikke laange jaze, har stevels aan en n bontmutse op. d’Ander, veul jonger, druig n strak, blaauw mantelpakje en har n poar mooie schounen mit hoge hakken aan. Zie har laank blond hoar en op heur jaske zat n golden noamploatje. k Har heur der nait eerder zain. Deur t Aholdblaauwe van heur klaaier doch ik dat ze meschain n soort gastvraauw in de supermaart was. Ik greep mien kans en sprak t jonge ding aan.
‘Waiten joe ook woar of de mosterdsoep ligt?’ Oet de högte zee ze: ‘Ik werk hier niet hoor! Ik ben stewardess’. ‘Oh…mor mit joen blaauw pakje liekt t anders net of joe hier heuren’. Zie keek mie vergrèld aan mit n poar hemelsblaauwe ogen. Non mout k zeggen, dat ze wel n soort stovven raimke um heur nekke har woar of je n sleudel aan hangen kìnnen. t Raimke was bedrukt mit de letters KLM. Mor goud, k heb zölf ook wel zo’n ding mit de noam van n bedrief der op, mor dat wil nait zeggen dat ik doar ook waark. k Vruig heur ook nog: ‘Mor waiten joe wel woar of de mosterdsoep ligt?’ Dat wus ze nait. Zee ze. Even loater zag k de vraauwlu mit zuk baaiden tot de winkel oetlopen. t Zal wel n mouder en n dochter west weden. Mouder trok heur kroage nog ais goud op. Dochter har gain kroage um op te trekken en luip hail dapper op heur hakjes de snij in. ‘Dai is binnen de körste keren KLM-blaauw van de kòlle’, gnivvelde k bie miezölf. t Leek mie gain mens veur n wollen bortstrok. Meschain gaf zo’n pakje wel n slim waarm gevuil. Mosterdsoep heb k zölf vonden.
Geluk, is as n zunnestroal Zo zuver, kloar en licht Dij deurbrekt op n graauwe dag Woarveur t duuster swicht Geluk, is ook n regenboog Mit aal zien bonte tinten Dij òfstekt tegen n zwaarde lucht As n poort van kleurge linten Geluk, binnen lamkes in t gruinlaand Laandjebloumen in t gras Proemebomen in volle blui Leutje eendjes in n plas Geluk, binnen vlinders in mien toen Muskes in de stroeken Dikke hommels op de bloumen Rozen, dij zuit roeken Geluk, binnen steerntjes in nacht En t licht van volle moan Geluk zai k in veule dingen As k doarveur open blief stoan !
Wie vertrokken van Trångsunds* pier op n klaaine kuststoomboot, genoamd Figaro, wat gain bot handzoame noam waas veur n schip oet ons aailaandkontraain.
t Schip waas nait bot vlöt, bevaleg, elegant of jenteg. Haildaal nait: t waas n lewaaieg schip, nait bot solide en n balderboksem zo as Joukahainen ien Kalevala**, en ondanks aal dat lewaai en gesis, ondanks n spaigelgladde zee, bokselde hai wieder mit n tamtaaiernde troaghaid.
t Waas n smoorhaite Augustusdag. Hemel zette n iesdern koepel om ons tou, zun gluide omdeel, zodat alles joe veur de ogen schitterde, én scheepsmotoren deden heur best om leven aan dek te brengen.
Ik perbaaierde, mit dizze omgeven veur d’ogen, om ien mien verbeeldens „t Spitsrouden lopen van Viborg“ te reconstrueren, de blouderge slag zo as e ien dij hoogdroavende, academische en Vergilioanse stijl deur Groaf Oxenstierna beschreven is, mor net as aandern lichtkaans aal veur mie aan, ervoarde ik dat waarkelkhaid en woarnemens ter stee moaken kinnen dat de vrije vlucht van verbeeldens belemmerd wordt. Ik haar allain nog mor tied had om mie dij grootse oetdrukken te binnen te bringen: „rotsen dij schepen ien vaal lopen laiten, bedekt mit heur wrakken en deur nkander schud deur heur dundern”, dou ik wakker wer oet mien dreumkederij deur „Blitz tausend Donnerwetter, wat duvel!“ Doar sprong mien sloapende pazzipant omhoog van zien latjesbaank, woar e zo vredeg en stil op legen haar, onder n grote, graauwe linnenparaplu. Veur mie ston n man van middelboare leeftied mit n korte nek, braide scholders, n gedrongen torso en korte bainen. Kop was hom haildaal rood van hettens en mit n geboar van wanhoop en gremiedeghaid veegde hai zien neus, of wiste hai hom t swait van zien gladde veurheufd. “Die verdammten Fliegen” zee e, as om hom te verontschuldegen, en hai mouk n stieve Duutse boegen.
Rest van de dag konden wie onmeugelk om nkanders gezelschop tou en om dij reden keken wie nkander mor ains stief aan. Man zat orreg min ien zien klaaier. Tempi passati stroalden òf van de noaden van zien lözze linnen jas en van zien verfrommelde broek, tempi passati van zien opgebloazen rood en slecht schoren gezicht. Veurtied mos ik dat gezicht ooit zain hemmen ien n fienere, beter oetgebaaitelde versie, zuverder van hoedskleur, mor woar en wanner? Ik begon n inventoares van rommelhok ien mien geheugen te moaken en zocht ien duusterste houken en hörns noar haalf vergeten en verswonnen herinnerens aan mien kienderjoaren; mor alles vergees. Ik ging op kaptaain aan, bie t ketelhoes laangs, doar zwaarte, glinhaite dampen, geur van raanzege eulie en stainkool oet omhoog dreven, as van moddergeisers van Ieslaand, om hom wat biezunderheden over mien pazzipant te vroagen. Vergees. Op trugweg kwam ik laangs n grote, versleten, deur motten aanvreten kovver van robbenvel. Op noamkoart las ik: F. v. Dravershausen Kaporien.
k Joa, doodstaarvenswoar, t waas hom, Fritz Nikolajevitsj von Dravershausen Kaporien. Mien god, wat waas e veranderd! Hai dij ooit n icoon van onverveerdhaid waas, hai dij zien Viborgdialect zo bedoard sprak, hai haar nou wat trugtrokkens over hom; n blik van verontschuldegen, dij vroug om tougevendhaid; wereld was nait oardeg veur hom west. Fritz, dij bespoddelke jong, polyglot, ain van de veule schoulkammeroaden woar de onstaarfelke woorden van Majoor Hartius op van toupazen waren: „ik ken ale toalen, tol’ko (mor) kin heur nait spreken”. Fritz waas t product van n aiwenlaang durende, mishottjede kruzing, n proeksel dij aal wat typisch, karakteristiek waas, elke veerdeghaid, elk begun aan groes haauwgen haar. n Mengsel van Duuts, Pools, Zweeds, Fins en Russisch bloud broesde hom deur d’oaders. Dat waas allinneg aal dudelk oet zien noam. Allain aan grinzen van olle cultuur- en machtskontraainen kinnen zukse noamen aantrovven worden, ontlaind aan verschillende toalen. Net as mit zien noam, waas zien toal bie nkander klebukseld oet verschaaiden toalen dij sproken werden laans kuststreek van de Oostzee en de Golf van Finland. Hai waas ain van de leste vertegenwoordegers van n mengtoal, dij bekend waas onder de noam van ViborgZweeds en beroemd ien t haile laand.
’Fritz, kins die mie nog herinnern?’ Fritz keek mie aan mit zien blouddeurlopen ogen, hai veegde zien veurhoofd òf mit n grote zieden buusdouk en zee langzoam: ‘Entschuldigen Sie.’ Ik vertelde hom mien noam. ‘Aha, nåh, doe bist! Tied leden dat wie nkander veur t lest tegenkommen binnen. Nåh, goud mit die? Woar koms vot? Woar gaais hin?’ vroug e, aal keek e wat zuneg bie dit touvaleg trevven. Ik beantwoordde zien vroagen en wie gingen bie nkander zitten en meneuverden Frits zien parasol wat om ons te beschaarmen tegen hettens van zun en t ketelhoes, terwiel, zo as voak bie zukse gelegenhaiden, wie proatten over olle tieden. Wie gingen aal ons jeugdvrunden bie laans en hillen herinnerns op aan tieden van vernuverns oet onze kienderjoaren. Twinneg, vieventwinneg joar veurtied waren wie nkander tegenkommen bie Majoor M. thoes en bie de hereboeren K. en B. Vieventwinneg, daareg joar veurtied haren wie mit ons baaid aan t visken en aan t voaren west en haren wie bafka en linna speuld. Kort en bondeg, wie bewoarden over en weer zulfde herinnerens aan onze kiender- en jeugdjoaren. Stoaregaan ontdeude Fritz, kreeg e meer proatjes en begon e te vertellen over wat of e deurmoakt haar. Hai sprak zien Duuts mit n vremd Russisch aksent en hai hil hom akkroat aan ale hoffelekhaidsoetdrukkens. Zien stem waas zwak en dun, en hou daip e ook begon, op t ind van zien zinnen kwam e hailtied op n hoge toon oet. Omdat e nou en din n Zweeds woord deur zien proat hin gooide, permeteerde ik mie hom te vertellen dat e zien Zweeds nog nait vergeten haar. Hai wer der rood van om kop en antwoordde mit n zucht. ’Schanegenoeg, schanegenoeg!’ ‘Woarom ”schane genog”, hou meer toalen ain sprekt, hou meer e ien reken is, zo as t gezegde gaait.’ ‘Es ist nicht wahr, das ist eine Lüge,’ begon e, zo haard dat zien stem dervan kroakte; en ien t hoogste falsetto steutjede hai vannais deur: ’Da-da-da; es ist nicht wahr.’ Ien zien gebroken toal begon e zien kiek op t toalvermogen oet te stukken. Zien toal waas net zo nondescript as zien aalgemaine veurkommen. Wat mekaaierde, waas ironie, humor, waarmte; t waas n kolle, gebroken toal zunder overtugen en pertaanzie, alewel hai nou prout over wat hom aal n hail zet kweld en ploagd haar. Wat e zee, zol-je as volgt soamenvatten kinnen.
Tr/Vysotsk /Vysotsk ångsund/Uuras/ VysotsIe kinnen mor ain toal leren. De rest kennen ie nait zo as t heurt. Ook aal ken-je grammoaticoa goud, ie binnen as n vaaierkantege pin ien n rond gat; ze zellen joen ziel nooit n levendege oetdrukkenswies worden. En dizze aine toal dij ie leren, zulfs dij mot ien joen kienderjoaren leerd worden, aans zellen ie nooit heur rondom smoak, heur fienste betaikensverschillen te pakken kriegen. n Verordern dat n laand twijtoaleg wezen mot, is maalmanswaark – n onmeugelkhaid. As der ain waas dij dit oet aigen ervoaren wis, din waas hai t wel; as der ain waas dij leden haar aan t gemis van n moudertoal, din waas hai t. Aal zien hoop waas vervlogen, hai haar t levent nait op n bordje had, en dit alles schreef e tou aan dij aine oorzoak; dit gemis van n moudertoal en dit tekortkommen allain waas daipste oorzoak.
Fritz zien veurolden waren van oorsprong oet de Baltische landen. Laang leden, ien tied van Zweedse permoters, haar zien femilie bie dat beroemde gilde heurd, t Zwaartheufd Bruierschop ien Tallinn. Tiedens 17de aiw haar n Draverhausen, Andrej Ivanovitsj, hom as handeloar ien Finse stad Villmanstrand registreren loaten, noar gebruuk zunder dat e ooit op dat stee west haar, zodat e om verschaaiden lokoale belastens en hevvens ien zien aigen Sint Petersburg touschaiten kon. As kiend waas Fritz aal aigen west mit de drij toalen van Viborg: Fins, Duuts en Russisch, n deupgeschenk van ain of aander kwoaie fee; en bovenop dit juk van kennes, mos e loater ook nog Zweeds leren. Aargens tussen zien tiende en twaalfde wer dizze babylonische toezeboudel nog vergroot deur n Fraanze bonne. Toesternust ien zien hazzens waas vervaast worden, en oet gebrek aan n systemoatische grammoaticoastudie (ien dij doagen lazen ze allain mor n Letiense syntaxis op schoul) wer t aal joaren minder. Hou groder e wer, hou meer t verlet om nije woorden. Ien dij etymologische wildernis, pakte hai t eerste t beste woord dat e ien muit kwam, en omdat e, noadat e zien ollu verloren haar, mainsttied bie femilie ien Viborg touhil, waas dizze wildernis vervast groot genog.
‘Eine Lüge is es. Waistoe houveul muite t mie kost het om t slechte Duuts te leren dat ik nou proat? t Het mie veul joaren van stried en waark kost. As n ol keerl heb ik t waark van n kiend haildaal opnijs doun monnen. Waistoe wat ik deurmoakt heb om te perbaaiern op en van schoul te kommen? En kins die veurstellen wat ik op schoul leden heb omwille van mien toal? Ik, de witte kraai, de rooie doef; elkenain keek en lusterde noar mie.’ ‘Nou ja, jonges binnen altied vraid. t Het gain zin om joe doar nog drok om te moaken.’ ‘Mor wichter, loater, dinkstoe dat dij genoadeger west waren?’ Ik kon t nait helpen dat ik even glimlaggen mos. Ik herinnerde mie de neerloagen ien zien jongesjoaren. ‘Herinnerstoe die Mari H…, dij traauwde mit dij Russische handelsman? Zai het mie t levent ien ielìn brocht.’ ‘Wat is der gebeurd din?’ ‘Vrags mie wat der gebeurd is?’ En hai begon mit t volgende verhoal. Om t ien zien aigen woorden te doun, zol ik hail nait kinnen. Ik zel t mit pemizzie zo goud meugelk noavertellen.
‘Goud! Herinners die dij twij mooie scheeraailandjes, de rotsachtege Neulasaailanden, doar zeeoarends heur jongen oetbrouden ien oestege sparren? Wie waren doar mit n hail smak, Misha, Dasha en Mari; o joa, doe waas der ja ook bie. Wie visten op forel aan zeeoever en op golden ruusvoorn ien dij ondaipe baai. Dat mot ien de joaren van 1850 west wezen. O, wat n dag, om nooit te vergeten! Kwarts ien t rode greniet schitterde ien zunschien as n miljoun steerns. Golven spoulden vris en vrij, n zeewiend mit zien staarke en zaachte aanroaken, aan horizont, n bos van masten en wimpels; dat waas Trångsund. – Ik bleef hailtied dicht bie Mari, hilp heur mit t oas en waas zo gedainsteg en traauw as n poedel. t Wer oavend, n prachtege zummeroavend. Wiend ging liggen, golven werden laif, zaacht. Moan kwam op as n baal en scheen omdeel over golven: n braid, geel zwad tussen lucht en onszulf. Ainden vlogen hoog aan hemel, haalzen rechtoet, op weg noar begrasde ienhammen. Tied om op hoes aan te goan.
Wie waren ien ons boot, allain op zee. Aander lu waren maans west om wied veur ons oet te kommen. Ze waren haildaal verswonnen ien n lichtluchtege violette dook dij boven t woater hing. Mari waas hail vertraauwelk, zaacht en vrundelk west. Nou of nooit, docht ik. Ik rustte op mien spoanen. Maria Karlovna fluusterde ik en stak mien haand oet noar heur. Ze gaf mie heur witte pootje. A! Jeugd, jeugd, prachtege tied! Wat n zegenrieke sensoatie trilt ter deur joe hin as ie deur zo’n zaacht en waarm haandje mit rozenrode vingertjes aanroakt worden! t Moanlicht vil op heur gezicht. Ik kon zain dat ze aans waas. Zai wachtte dudelk op n zeggen van mie; mor haals zat mie potdicht en t bloud broeste mie noar de kop. Wat mos ik zeggen, en ien wat veur toal? Zai sprak sikkom niks aans as Zweeds. Ien t lest zee ik: “Maria Karlovna, willen ie miene wief worden?” A! Ale beteuvern waas broken; zo as prinses dij oet heur bosdoeske wakker wer van n doetje, zo wer Maria wakker schud deur mien woorden. Ik kon dudelk ien t moanlicht zain hou n schaar van spot heur over t gezicht kroop. Ik draaide mie doalk van heur òf, mor lait n spoan ien t woater valen. Ik leunde oetzied om hom trug te kriegen.’ ‘Joa, ik herinner mie dat ter proat waas van n haile toustand.’ ‘Hai, as ik mor ain toal goud spreken kind haar, wat veur toal ook. As mien woorden der vrij oetstroomd waren, ongeremd as golven van zee. Mor nee, wat t daipst ien mien ziel zat, laag bezied as n mozzel ien zee. Over mien lippen wer t verhevendste belaggelk, fiene winken werden barokke, hoogdroavende, platte gedachten. Kins die mien toustand veurstellen, doar op zee mit heur en mit mor ain spoan. Wie mozzen wel om hulp roupen, en dat waas t ind van mien leutje laifdesverhoal.’
Fritz oogkuurde strak veur hom oet. ‘Och joa, zeg ik nou, ik heb heur zain bie heur leutje Russische broaskeders, mit heur holle wangen en grote tanden. Ik ben blied dat t oflaip zo as t goan is. Mor dareg joar leden waas t hail stoer te verduren. Zaacht, wit, aantrekkelk en rond as n stoetje. Geef tou dat t n stipdiggeltje waas!’ ‘Dat geef ik tou, ik wil zulfs tougeven da’s n fikse petatter van t löt kregen hes, mor allain ien laiden van barden speult jeugdege laifde dij reusachtege rol doar t haart joe van brekt. Vanwege de troanenrieke laiden van dizze dichterlieke knoapen het de nije generoatie hom verhaard. Der binnen hail veul aander dingen ien t levent muite weerd om achterheer te zitten.’ ‘Aal goud,’ antwoordde hai stoens, ‘perbaaierstoe mor te geloven dat t verleden nooit bestoan het, dat omkapte bomen begonnen binnen oet te botten en opnijs te bluien; zulf kin ik doar nait ien leuven. Ik kin die verzekern dat ik n minsk bin dij op ale Zeuven Zeeën schipbreuk leden het; en de oorzoak van aal mien ongeluk is t feit dat ik gain moudertoal heb.’ Hai rustte mit zien lelk geboetseerde kop op zien handen en gapte veur hom oet; en zo heurde ik de rest van zien noodlottege oaventuren aan.
Mit n baaid laipen wie deur n leutje dörpke op klaai. Mien zeun en ik. k Wol hom geern wat steeën zain loaten woar n verhoaltje aan vast zit. n Dörpke mit n loug, twij kerken stoef bie nkander en n kroug. Twij smederijen, twij gruinteboeren, twij bakkers, twij slachters en zo kon k nog wel even deurgoan. Ik haar wat oet te leggen. Zeun schudkopte mor wat en von dat minsen t dou nkander nait makkelk mouken. Nee, dörpen wazzen vrouger oareg verdaild. Ien goien en gonnent dij der nait bie heurden. Krekt van welke kaant je t ook mor bekeken. Zulfs op t kerkhof was t onnerschaaid te zain. Bie bejoardenhoeskes zat n ol boas boeten op n baank n dikke segoar te smoken ien zun. Hai trok ter flink aan zagen wie. ‘Moi,’ raip hai ienainen. ‘Komen ie ais hier, kin ik joe nait?’ Inderdoad, n ol boer woar k vrouger wel ais wat veur doan haar dou k zulf nog n dikke kwoajong was. Hai haar dudelk verlet van n proatje. ‘Joa,’ zee e , ‘doe hest toch voak n moal winteropslag veur mie rond brocht?’ Zeun keek mie ais aan din dij begreep ter niks van. Boer haar geliek. En k mos zeun even oetstukken wat of winteropslag was en hou dat voak ging.
Minsen bestelden vrouger zoveul mud eerabbels bie boer. Veur bie winterdag. En bie haarstdag werren dij, as boudel sorteerd was, bie minsen laangs brocht. Mainsttied mit peerd en woagen wied achteroet over klaailoanen tot stoef onner diek. Voak bie leutje aarbaidershoeskes. Vief mud, zeuven mud was sums niks, mainsttied nog veul meer. Din der wazzen n baarg kiender ien dij hoeskes. Sums wazzen zai wel mit zien vieftienen. En as t n beetje wol was der ook nog n opa of opoe bie ien hoes. Ik dee dat rondbringen mainsttied mit n ol knecht, en t mos haitied op n zodderdag. Eerste moal vergeet k nooit weer. Bie t eerste hoeske zee vraauw, dou wie eerabbels onner bedstee smeten haren, dat wie vast wel wat te drinken lusten. ‘Joa,’ zee ol knecht, ‘doar spijen wie nait ien.’ Schuddeldouk wer wat omgleerd ien n poar smoezelge kopkes en vlès kwam op toavel. Dat was veur mie even sloeken. Votdoadelk op vrouge mörn aal aan de jannever. Vlammen slougen mie oet. Wer vlöt vernijs ienschonken en ol knecht lait t hom zichtboar smoaken. Ik docht dit komt nait goud vandoag. Mor wie mozzen nog wieder en n beetje vrizze lucht dee goud. Ik kon zeun vertellen en boer knees der bie, dat eerabbelzakken aal zwoarder werren. En dat wie nog meer jannever kregen dij dag. Knecht zee n gegeven mement, dou hai mie n moal aankeken haar, dat hij stiekom mienent der wel bie opzoepen zol. Noatied docht hai dat ter voak n moal foezel bie zeten haar. t Wazzen laange doagen en weerom ien graauwduuster noar boerenploats zat ol knecht veur op woagen noast mie te sloapen. En ik mit n beroerde pokkel der noast. En t was mor goud dat t peerd wis woar of e laangs mos. Aans was t zeker voak nait goud komen. ‘Mooie tieden’,zee boer. ‘Woar hebben ie no joen winteropslag vandoan?’ Dat was even stoer oetstukken. Din boer De Boer of Albert Heijn kon hai nait.
Der wazzen twij bruiers dij nait mit en nait zunder mekoar konnen. Op n goie dag zee Co tegen Ad: ‘Waist wat, wie goan n wedstried doun. Wie kroepen baaide in n druppel wotter en wie kieken wel de staarkste is’. ‘Goud’, zee Ad, ‘moar dìn gaait t wel om n potje bier’. Noa n trainingskamp van n dag of vare zol t wezen. En ze haren t weer mit. Om haalf twije smiddags begon het dik te regen. Nait zuneg. Man, man, man wat n gobbe! Co tèlde òf: ‘Vuur, vlam,…… mars’, en bie mars sprongen ze op d’eerste de beste druppel dij tegen t roam van d’achterkoamer van heur hoes aan knapte.. De stried ging laange tied geliek op. Baaide kregen ze n rooie kop en baaide kregen ze kramp in heur spieren. Aan gestìn gain gebrek. Wel zol t winnen, wel kreeg de druppel in de macht?
Om negen minuten veur drije vuil de beslissen. Ad gaf zok onder grof verboal geweld – de gloeiende gvd’s knapten bie t glas omhoog- gewonnen. Co laggen en net wol hai voldoan achterover leunen, dou hai maarkte, dat toch nog aine staarker was as hom. Hou hai zok ook wurgde, hai kon de druppel nait aan t glas hoalen en t duurde den ook nait laank, of hai mos haildaal heer hoalen. Ze gleden mit heur drijen as op n glieboane noar beneden om op de vensterbaanke met n doave- rende klap in wel doezend druppeltjes oet mekoar te spatten. ‘Ziezo,’ zee Zwoarte Kracht, “Ze kinnen wel wat denken, moar der is moar aine de aller- staarkste. En zeker ast om n pilsje gaait. Hier mit dat bier!”
Oorlogstied ien Grunnen ligt al weer wied achter ons, mor herinnerns doaraan binnen mie aaltied bie bleven.
10 maai 1940 t Was n schiere veujoarsdag, dou mien moeke mie smörgens vroug wakker mouk om mie te vertellen, dat ons laand ien oorlog was mit Duutslaand. Mien zeuvenjoareg verstaand begreep nait wat dat betaikende en wat ons te wachten ston. Wie heurden dat Rötterdam bombardeerd was en dat onze soldoaten mit Duutsers aan t vechten waren. Dij oavend stonden der veul mìnsen boeten mit mekoar te proaten. Ien vèrte zagen we stofwolken van Duutse tanks en vrachtwoagens dij over olle stadsweg reden. Zo kwamen ze ook deur Taisn. Veul is mie nait meer biebleven van eerste oorlogsjoaren. k Wait nog wel, dat der n wichtje van twaalf joar bie ons wonen kwam. Heur hoes was bombardeerd ien begun van oorlog. Veul van dij kiender werren tiedelk onderbrocht bie aander volk deur t haile laand tot ze weer n stee haren om te wonen Ook kin ik mie nog herinnern dat eerste vlaigmesienen over begonnen te kommen. t Was nait wied tot Duutse grìns. Snachts ien bèr heurde ik eerst n zoemend geluud, dat aal mor dichterbie kwam. Dat wazen vlaigmesienen dij over ons hìn vlogen vanoet Engelaand op weg noar Duutslaand. t Klonk ons as meziek ien oren. As der teminnent nait schoten wer en Duutse joagers der achterheer gingen. Bart zien pa was hoofd van luchtbeschaarmen en ston mit aander manlu op wacht as der gevoar was, snachts mor ook wel overdag k Wait nog dat n vlaigtuug brandbommen valen lait. Mainsten villen ien t laand, mor ook gounent ien appelhof. Aander moal zaten w’ien keuken en ienainen heurden wie n dikke knal. Wie laiten ons votdoalek op vlouer valen. Haile hoes ston te schudden. Loater bleek, dat n vlaigtuug vief bommen valen loaten haar, dou n Duutse joager achter hom aan zat. Ain bom vil op weg, vlak veur t hoes van Oosterdiek. Aander dag zol doar n traauwerij wezen. De roamen waren kepot, mor glaswaark en staingoud dat al kloarston veur aander dag was nog hail. Twijde bom vil op hoes van Apol. Dij stonnen boeten en haren ter net over dat ze beter ien hoes goan konnen. Dou ze zok omdraaiden om dat te doun, was hoes weg en zagen ze allain n daip gat. Bèr van Apol zien bruier lag mit poten omhoog op bodem. Hai leefde nog wel, mor was zwoargewond. Dochtertje dij ze onder melkkaar vonden (hai was melkboer), was gewond. Aander dag hebben ze nog resten van vaaierjoareg zeuntje aan overkaant ien veld vonden. Drij bommen wazen op laand van verschillende boeren valen en haren gain schoade aanricht.
Ien tied (1943) was mien ainegste bruier, Jans, oet hoes goan. Hai was zeuventien joar en wer doarom oproupen veur de “Arbeidsdienst”. Mien olders en Jans besloten dat t beter was om onder te doeken. “Ondergrondse” het zörgd veur onderkommen en vaalse pepieren. Wie wozzen nait wat der van hom worden zol en wie haren ter stoer mit dou e vot ging. t Was eerste moal dat k mien pa schraiven zag. Kört doarop kwamen onderdoekers bie ons wonen, Wim en Anton. Dij wollen nait waarken veur de “Arbeitseinsatz”. Mannen van 19 tot 25 joar werren doarveur oproupen. Ien begun luipen Wim en Anton vrij rond. Pa haar n bakkerij en lutje krudenierswinkel. De jongkerels holpen hom ien bakkerij en brochten brood rond bie klanten. Anton het ook nog bie smid waarkt. Dat lag hom beter. Wie hebben ook nog even n daarde onderdoeker had, mor dij is nait laank bleven.
Der wazen gain Duutse soldoaten ien ons dörp. Wel n NSB-er. En ook twij dij zok bie “landwacht” aansloten haren. Dij gingen Duutsers helpen mit razzia”s om jeuden, onderdoekers en mìnsen van t verzet op te pakken. Soms kregen we n tip van “ondergrondse” dat ter n overvaal kommen zol. As wie n truck ien dörp rieden zagen, werren jongkerels woarschaauwd. Menneg moal gingen ze veld ien om zok te verbaargen. Soms gingen ze schoelen ien hutten dij doar stonden. Zie sluipen voak ien veld en ien n wottermeulen, woar ook rötten rondlaipen. En soms zaten ze op zolder van ol schoul.
t Kwam wel veur dat ze doar doagen achter mekoar blieven mozzen. Din brocht moeke heur soavends eten. Voak wer ik der ook op oetstuurd om ze te vinden en te vertèllen dat t weer vaaileg was. Aan n klaain wichtje wer nait zo veul aandacht schonken as ze bie touvaal soldoaten tegen kwam. t Was aaltied weer spannend of t wel goud kommen zol. t Wazen ja ook jonges van nog mor n joar of negentien Wie konnen ook nog wel es lagen.. Zo was der weer es n woarschaauwen. Ain van de onderdoekers greep n jas, keek der noar, smeet m dou weer weg en mouk dat e vot kwam. De twijde keek der ook noar, mor lait hom ook weer valen. Dou pakte daarde (Dirk) hom op en runde der mit vot, pebaaierde hom aan te trekken, mor dat lokte nait……..t Was n striepkoren boksem.
Van mien bruier haren wie hailtied niks heurd. Wie wozzen dat e eerst bie n bakker in Andiek was. Loater is e doar weer weggoan om n aander stee te zuiken, mor wie wozzen nait woar e zat. t Was of der gain ìnd aan d’oorlog kwam. Mor dou kwam invoasie ien Normandië. Wie kregen weer hoop. Onze vrunden aan aander kaant van zee en oceoan haren ons nait vergeten. Wie luusterden stiekem noar radio.en dochten dat wie meschain over n poar weken of moanden wel vrij wezen zollen. Mor t gebeurde nait. t Slimste mos nog kommen. t Wer n kolle, laange winter. Veul mìnsen haren hoast niks te eten en gingen dood van honger. Eten was al n poar joar op de bon.. Zölf kwamen wie niks te kört vanwege de bakkerij Soavends zaten we bie n eulielichtje, omreden stroom betuun was. Bie Bart thoes zaten ze omstebeurt op fiets om stroom op te wekken.
Ain veurvaal het grode indruk op mie moakt. k Zel t nooit weer vergeten. t Was d’oavend van 7 dezember 1944 en t laip tegen n uur of negen, haalf tien. Moeke, pa, Wim en Anton zaten ien keuken. Ik lag al ien bèr, n bedstee ien veurkoamer. De muur van bedstee was noast pad dat noar winkel ging. Ien ainen wer ik wakker van haarde voutstappen en lewaai. k Schrok doar wel slim van, want noa acht uur soavends mog der gain mìns meer boeten wezen. Der wer reerd en haard op deur bonsd. Mien haart klopte mie ien keel en ik kroop daip onder dekens, stief van schrik. Eerst wos ik nait wat t was, mor ons hoes was omsingeld deur mannen van de “landwacht”. Zie wazen kommen om n overvaal te doun ien ons hoes, n razzia.
Van zokse aainzaalms kin je ja wel n haartverzakken kriegen!
Joa, dat kin, denk ik…. mor je kenn n der ook positief over denken!
Willem van Hanegem: -nee, nait Johan!- het bedocht, dat elk noadail zien veurdail het.
Ook ik heb de oetzenden zain, woarin Emma Wortelboer (familie van de pillendraaier oet Pekel?) dat zee.
Doar hest weer zo n t.v-ster, dei t zo goud wait! zee k roazend.
Mor nou, n poar weke loater, ben k der wel gelokkeg mit!
Loat ze mor mooi blieven, woar ze zitten, zee k vanmiddag tegen moeke. Je mouten der toch nait an denken, dat zok volk hier heer komt!
En boomdien, as wie hier aal dat kak kriegen, hou drok kin t den wel nait worden? n Bult theorie-intelligentie, woaras wie niks mit kenn n, toch?
k Mout der nait aan denken!
Mor zo n oetdrokken van n ,dame’ is wel schoamachteg! Der wordt over dat lichoamsdail proat of t n kankergezwel is!
Nou, wie waiten t wel aans! Nait den?
Ook bie aander zenders en programma s word der regelmoateg smeten mit seks. En dat hait den n goud programma!
Zai verzaiken de toal en t moreel, en dat mag. Dat heur programma ,Talkshow’ hait is weer zowat.
t Is ja gewoon n proatprogramma! In t A.B.N. vanzulfs praatprogramma! En…… wat wodt doar den beproat?
Elk het t over de aander, dei t zo slecht dut! Bah!
Bie Eva lestdoags zat de veurzitter van LTO in heur programma, soamen mit Caroline van der Plas….
t Ging over t klappen van n akkoord tussen t kabnet en de boeren.
Hail slauw opsteld, mor gain zekerhaid noa t akoord! Baide aanwezegen legden -volgens mie- hoarfien oet woarom zai nait ,mitgoan’ konden.
Tot wel drei moal! Mor Eva en TV-profeet Fleur Bremer konden t mor nait begriepen! (Gain Boeren verstand?)
Nogal boazeg wuir der op reagaard: Als het niet meer wil, dan zoek je toch een andere baan? en
Nu laten jullie de boel klappen….. schiet je weer niets mee op! Wat willen jullie dan wel? Caroline en collega woll n t nog wel n moal perbaarn,
mor t haar gain zin! Tegen zoveul ,intelligentie’ was nait te proaten! Geliek haarn ze!
Wat ik tegen moeke zee, noa t oafsloeten von k zulf nait mooi mor mos k eem kwiet: ,Kutwiem’!!
Mor zai waiten nait beter. Vandoage de dag spij n op t Noorden en aal mor denken, loat ze verrekken Beemschoa/Ter Oapel en….. en…..!
En nooit heurt van dei ,Hollanders’ dei in oorlogstied heur vreterij geern op n ol fietse zo n tweihonderd kilometer van hoes in t Noorden hoalden omdat
ze aans niks meer vraten as bloumboll n en aander rommel, te gek om hier te benuimen!!!
Dou nait zo wied vot op fietse of lopend, as nou mit d auto!
Caroline zelt nait makkelk ktiegen, mor zai blift wel mien hoop! En hoop dut leem! Vandoar…..
Der is aaid stilleghaid as ien kerk op n deurdeweekse dag. Ook nou as k laangs t smaal fietspadje, even voart moakend, helgen van t holten tiltje op fiets. Wottervogels swiegen votdoadelk as dij mie gewoar worden. k Stop op t vlakke dail, midden boven t moar, bie plaank doar n stukje oet verswonnen is geliek n rötte koes. Kiek om mie tou en zai van mie vot swimmende ainden en wotterpiekjes. As n verkenner oet t leger loat ik mien blik rondwoaren over wiede omgeven. Over t wotter liek onder mie. Levensoader oet vrouger tied en nou trug brocht tot òfwottern, vis- en wottervogelverblief en voarweg veur n aindoadege tourist ien n kano. Peddeloar loat t raanke bootje over t moar zigzaggen geliek n joagende snouk onder wotter hinneweer schait. n Ainzoame viskerman, doeknekt as n raaiger ien onderwaal, aargert hom onverzains aan wottertourist, mor blift noar dobber loeren. Den woart mien blik over gruine, hier en doar n beetje glooiende velden vol schoapen en heukels. Ien klaaine legertjes lopen dij te groazen as of heur levent ter van of hangt en zai nog ain moal goud vreten eer ze stried iengoan.
Lekkere roek van nijskes maaid gras, aanlangd deur n poestje zummerwind, dringt mien neusgoaten ien. Dij komt van n veld even wiederop vandoan doar gain legertje vee marcheert. Doar liggen swoaden gras te dreugen geliek riegen platte zaarken op n stadse begroafploats. Nog wieder vot, ien verte, liggen olle boerenploatsen, plat en braid ien t wiedse landschop, krek of ze der hìn kwakt binnen oet lucht wied der boven. Bie t aine nijmoodse veebedrief liekt t krek aansom. t Is net of dij, triesterg en koal as n molbult, vanoet grond omhoog drukt is. Hail wied vot, rondom mie tou, torentjes van n haandvol kerkjes; vermoanende vingers ien t Grunningerlaand. Dij waren vervast te klaain den woarschaauwens hielpen nait genog en bewoakers van t geleuf worden nou zölf bewoakt deur monementendainst. En ook vergroetjen van t landschop konden dij nait tegenhollen. n Rieg hoge stoalen masten – mit koabels, dij as n feestslinger deur t landschop ophongen binnen – overvleugelt aal t overge. Veuroetgang is nait te stoppen. Der wordt over proaten doan dat ter eerdoags vannijs zo’n guirlande bie komt. Ook zol der nog ain – n koabelstroat nuimen politici dij – onder grond deur kommen. t Wordt ter nait mooier op hier bie t Holten Waigje achter ien maiden, mor nou t is nog aaid n oase van rust. t Is en blift mien laifste stee.
“Speulen”, ain van de belangriekste woorden dij n mìns tot zien beschikken het, in zien kinderjoaren, mor ook loater, veul loater. Toch wordt t woord misbroekt, kiek allain mor noar t mediageweld dat lösbarst as d’Olympische Spelen holden worden, ainmoal in de vaaier joar. En wordt der ook nog onnerschaaid moakt tussen Zummer- en Winterspeulen…
Ain grode commerciële toustand (zeden we vrouger aaltied dat ze allain mor in communistische landen aan indoctrineren deden….) En as der n Oranje bobsleestuurder zien verstaand gebroekt en nait mit zien drij plouggenoten op dij idioot gevoarleke boan sleetje rieden wil, wordt e de grond inboord. Hai mout zok nait aanstellen en ‘crashen’ heurt der ja bie… “Spelen”, doar hebben we t over…. Speulen ontspant, speulen moakt je rieker, speulen moakt je sosjoal veerdeger, speulen moakt je weerboarder. Dat begunt al in de waige, in de kinderwoagen, in t looprek en dat gaait wieder op schoule. Veur mie was dat vanzulf voetballen in wat veur verschienen ook, mor ook “kinderspelen” op 5 maai, puzzelrit op fietse op d’ULO (al hebben we doar zulf wel n aandere draai aan geven as de bedoulen van de leroaren was…), kloaverjazzen op kweekschoule…. Mor ook achter t hoes n tente moaken van t grode rik, matten of loakens derover. As t regende, joa, dìn pas bleef je in hoes. Werden stoulen in keuken op n riegje zet, dat wazzen de hoezen. Kreeg k n stoapel koartjes van moeke, schiere scholdertazze derbie, pedde van opa op kop. Was k postbode en smeet ik bie elk hoes wat koartjes deur gleuf van braivenbuzze… Ging k loater in elk hoes kieken wat veur koartjes t wazzen, wat derop ston, of wat veur postzegel derop plakt was… Of wie gingen op t zaail in de veurkoamer mit bromtolle aan loop, prachteg zingend geluud. Dou wer ook ik ‘supporter’ van de Tour de France en knipde ik d’oetsloagen oet de kraande. Dij stonnen aaltied hailemoal derin, van nummer ain tot en mit nummer lest. Ging ik ale noamen op pepiertjes schrieven, volde ik ze op, dee ik dij in n lege schounendeuze en gooide ze aalmoal deurmekoar! En dìn was t grote moment aanbroken: Ik keek d’aandere kaande op en pakde dìn ain van dij pepiertjes oet de deuze. Dat was dij dag nummer ain: Faanhof, Voorting, Hassenforder, Caput, Desmet… Doar kon ik toerloos mit bezeg weden. Speulen was veur mie ook, as t regende, of soavends bie donker, Mens-erger-jenieten, of sjoelen en dammen… Loater kwam doar “Monopoly” bie, of veur in stee. Tillevizie kwam in joaren zesteg op batterij en dou wer t doch wel aans. Je wazzen ook older worden en wiezer, mor doar mos wel veur leerd worden. Speulen bleef je doun, al was t bevöbbeld blokje voetbal op d’Oosterd in Scheemde, as we aigelks op weg noar hoes wazzen. Speulen in t zwembad, op t sportveld, bie t kenoal (woar asmits t begrip ‘speulen’ te veul oprekt wer: boompkes dij kepot gingen, dreuge baarms dij in braand stoken werden…) Speulen in hoes mit de kat, op schoot of in de nek, speulen mit de fietse, mor dat leste was tegen t zere bain van pa. “Fietse in schure, das gain speulgoud!” Op kweekschoule in Winschoot ston der veuls te waaineg speulen op t rooster, mor doar vonnen we wel wat op: klaplopen en dìn biljarten bie Voorthuus aan d’Maarkt. Of kloaverjazzen in lunchroom van Deiman… Paardij kwekelingen speulden mit de laifde, haren allain mor oog veur mekoar, zagen aans niks meer, proefwaark of gain proefwaark….. Was ook n joar mit keuzelessen, doar kon je joe oetleven bie Nederlands mit Egmond: speulen mit toal, mit woorden… Dat speulen ontspande, het mie rieker moakt, sosjoal veerdeger, weerboarder. Loat ik nou bie d’Olympische Spelen t idee hebben (en dat is mién idee…) dat t nait ontspant, dat t nait eerlieks rieker moakt, nait aaltied sosjoal veerdeger en ook nait weerboarder. n Grode poppenkaaste mit schiere sport dij sikkom onzichtboar roakt tussen en achter ale commercie. (Hebben we t nog nait ains had over ‘doping’…) En zowat mout dìn veur grof geld noar Nederland hoald worden?
stoareg vaalt de regen dikke druppels hangen aan t glas stribbeln even tegen zuiken den elks heur aigen pad glieden links en den weer rechts mor wel langzoam noar beneden t liekt wel of ze laiver boven bleven en t valen n vergizzen was
Hendrik- Jan was op legere school n kloukhaans eerste klas. Aiveg hoantje veurste. Aaltied klebbe open. t Aaltied beder waitend. Jonglu mogten hom nait lieden, luiten hom as t evenpies kön, links liggen. ‘Bij ons in Beverwijk…, doar kwam e vot – ,of bij mijn vader thuis…’ Op school was mester Huusman der euvel mit an. Gain meens wol noast hom zitten. Werren flaauw van zien geplaas. Van t leren kwam din nait veul meer. Aalweg revelde Hendrik- Jan deur t verhoal van mester Kloas hin. Hou voak dizze hom ok woarschaauwde. Dij vint wis der bie hom ja niks van. As je hom leuven mogten, konnen ze hom beder veur klazze zetten. Ok in t speulketaaier mozzen ze zien referoaten aanheuren, teminnen as je bie t jong in buurte bleven. Els zöchde zoch din ok wat aander dieverdoatsie. Zat werren ze van dij knuppel. Sneu genogt was e t zeuntje van directeur van ploatselk eerabbelmeelfebriek, van dij gevolgen kinder opdroagen was, zoch zo waaineg meuglek mit dij wiesneus op te holden. Kon voader zien boan ja wel kosten. As ze heur netuur opvolgden, zolden ze dij maalhibbel t broasken wel veur ains en aalmoal ofleren. n Duuk in t woater van t kenoal ston al tieden op t pergram, mor t jonkvolk kon t zoch nog nait recht aineg worren. Paardie maalkoppen wollen hom laiver in febriekskoelen verdwienen loaten. Under t schoem vonnen ze hom ja nooit weer. Gelokkeg bleef t aalmoal bie proaterij, aans was görde ja goar west. Zo kabbelde schoollevent zaachies verdan, in hoop dat Hnnerk- Jan in loop der joaren doch echt wat lozer worren zol. Dat bleek zoch oet. In viefde klazze draaide t jong om as blad aan boom. Woar t aan legen het, Joost mag waiten. Mester Jansma kon der wel ais n bult aan biedroagen hebben. n Knoap oet aigenste kontraainen, dij toal van dizze aanwas schienboar beder begreep. Hinnerk- Jan het school in aalsgeval mit goud gevolg deurlopen en mog wieder leren op HBS. Doar bleek zoch oet, dat e n goud verstaand har en binnen gestelde tied har e zien diploma in buutse.
Göng noar akkedemie in Stad. Woar e bleven is, wait k nait, mor k heb heuren verluden, dat e nou ain of aander bankdirekteur wezen mout. Zel zien kost wel nuver veur t kaauwen hebben en zoch in dizzen veurvast nait vergeten hebben.
Geert zit op t puntje van zien stoel veur de tillevizie, zien ogen worden aal groter en groter. Op t toestel wordt 10 kilometer scheuveln oetzonden, ien de scheuvelarena van Vancouver, aner kaant Canada. Geert kiekt voak niét noar dit sportgedoe, hij kan der gevoelsmoateg niet zo best met omgoan. t Is apmoal te eerns worden, te zwoar beloaden, te dúúr ok! Dat numen ze dan nog wel Olympische Spelen, mor met ‘spelen’ het t niet veul meer te moaken. “Geld regeert” en doar wordt t wel beter, mor niet pretteger van… Nou is e met n dörstege keel van boven kommen, zien vrouw Harmke zit ien heur aarmstoel te puzzeln, de TV stijt aan. t Vannijs schier moaken van de scheuvelboan is net doan, der kommen nog twee ritten. Geert is der doch mor ies goed veur zitten goan en het hartkloppens kregen van Bob de Jong die eerst aal mor achter n Noor aan ree en toen op haalfscheid zien liet wat e eerst niét zien loaten kon: nog haarder scheuveln… En as leste poar op t programma stoan Sven Kramer (aandreven deur Essent, as dat gien ‘doping’ is…) en n Rus Skobrev, dat moet dan de golden race worden. Doar hebben die commentatoren veur de TV ok al hoast hikhakkerij over, ze loaten ieder bod goed merken dat 3 eigelks 1 te veul is… Doar kan op bezunegd worden. As Sven Kramer beter ien zien slag komt en die vervelende streep achter m blift. zit Geert al hoast op e vloerbedekken. Harmke het m al n zet ien e goaten: “Geert, Geert! Ontspan die nou es, jim gijt der veuls te veul ien op, das niet goed veur dien rikketik!” Geert heurt heur wel, mor niét wát ze zeit. Die Kramer ridt sikkom n pion onnersteboven, springt der over hènne en gijt as n roazende op pad noar de 7 km, nog 3 te goan. Die opperaanvuurder aan e kaant, Gerard Kemkers, krigt tillefoon en slagt de hannen veur t gezicht, n maal bericht ien e oren! Hij holdt nog wel contact met Sven as die veurbij komt, de vuusten hènneweer schuddend, mor briefkes schrift e niet meer. En ja, dan wordt t aan t ènd net “Pension Hommeles”. Smeets het t niet meer, zien sekondanten worden baloreg, t publiek op e tribune zit der bepoald gien feestje te vieren, d’arbiters vergoadern op t ies en Kramer zölf begunt met brillen te smieten…. Over die Rus, die Skobrev die doch ok goed reden het, heur je niemand meer. Geert perbeert nog wat thee uut zien glas te drinken, mor dat is al laank leeg, opdreugd ok aan e binnenkaant. Kikt e n moal rechtstreeks noar dat Olympisch gedoe, gijt t votdoadelk mis. Gold? Vot! Noar Korea, is zo’n lutje opdonder der met van tussen, de noam kun je niet ies goed uutspreken… Harmke het heur puzzel hoast kloar. “Wat is dat doar veur spultje?” vragt ze aan Geert. “Nou”, en Geert moet even slikken, “die Kemkers, die verdulde coach, die is zakt veur zien eksoamen “verkeersagent”. Hij het zien pupil Sven de verkeerde boan opstuurd en nou is de hieleboel ien e tuus… “
“O”, Harmke is niet zo gauw van heur stuk, “bennen zeker n bult amtenoaren doar ien Canada dat ze doar zo’n punt van moaken, apmoal lutje lettertjes zeker. Die Kramer scheuvelt doch t allerbeste? Wat n gesoes, en dat hiet dan ‘De Olympische gedachte’… Wil jim nog wat te drinken hebben?” Dat liekt Geert niet zo’n gek idee. Hij vindt t wel genoeg, dat domme gerevel en de lutje boeketten bloemen veur de winnoars doen de deur dicht. Wat n overtrokken toestand. Moakt zo’n scheuvelheld n uutglieder, al of niet op aandrang van zien trainer, is de wereld direct te klein. Dit al te zekere gold verduveld snel votsmolten… Geert pakt zuk op en gijt nog even buten kieken of e zuk nog uutleven kan bij t snij vegen, mor nee, dat smelt al net zo gauw as dat Kramergold… Zaand derover!
In dokege flarden Verdwoalen òf en tou mien woorden – zuikend noar n uutweg in t labyrinth van mien gedachten
De wind – joa de wind Zolaank t neudeg is wil ik de wind wezen under dien zojuust ontwoakte vleugels Om die nait vleugellaam te zain Die staark moaken om bie windstilleghaid die te loaten zweven op aigen kracht
Sumtieds zai ik die fietsen Dien pakkiedroager volstougd mit begoazie Slingernd Moar veurdat ik die roupen kin Stapst doe òf om mie te vroagen – te helpen dien snelbinders aan te sjorren Din – radder as n knipoge ontglipst mie weer In tied dat ik mien pad vol stiekeldoorns en obstoakels nog òfloop wachtst doe alweer – laggend dien pad van rozen veur die En doe – doe fietst – Zò vol leven – t leven in
Din zweefst doe weer n wiekslag wieder t open veld in terwiel dat ik – aigenlieks – soamen mit die de peerdebloumpluusters vot haar laggen willen Ik wol die dailgenootje moaken van mien aigen oogst aan ervoarens Mor doe zaaist op dien aigen menaaier Summege zoadjes verwaaien in de wind Mor t grös vindt holvast in moudertje eerde
Ik vuil mie As de haarfst – koal en kleurloos in schemern astoe die mui daanst – licht as n veertje op dien aigen waarme zunnestroal
Kom en licht mie bie astoe òf en tou uut rusten wilst hierzo – op t zaachte mos – in de koulte van de vrouge mörgendaauw Ik vuil mie óók licht mor te zwoar bevonden om die bie te lichten Mien grootste kracht – schuult ja In mien zwakhaid veur die
Betovern bie dien stille laag Zichtboar as de snij – dij de nacht veraandert in ain widde verblinnende mörgen
Oadembenemend As ik die ontluken zai as noa n laange wintersloap under de widde snij vandoan En doe opvaalst – onopvalend
Ik verdwoal en verdwoal En ik zuik die – aalweg weer opnij mor doe bist nog gewoon te dichtbie Ik run – uut alle macht mor run nait laangzoam genogt dink ik
Zugs doe Bie zetten zel ik die vroagen mouten Mien raaizegids te wezen In mien aigen labyrinth – Drij moal Mien KIND
Kin n mins oeit – t schierste mor ook t alderstoerste wat joe overkommen kin – verwoorden?
Alles wat je hier lezen komt oet mien grode doem!!
Ze schikte heur laange blonde hoar en leek noa n zetje tevreden. Make-up tiedens de dainst was verboden. Nou was ze de nachtdainst grotendails allenneg, dus t zol kinnen. Ze dee n dun loagje lippenstift op heur volle lippen. Net nait teveul. Nou wast echt goud. Mor ach, veur wel zol ze dat doun? Bewoners sluipen en der lag mor aine op zaikenzoal. Ze besloot dat ze t veur zukzulf dee. Ze streek heur rok recht en dee t licht oet. Dou stapte ze de gaang in en luip rusteg noar de balie. t Geelachtege licht scheen overal zwak en allain bie die balie scheen n burolaamp. Ze legde heur rollletje pepermunt noast t schriefblad en knipte de computer aan. Dou zette ze heur tas onner t buro. Met ain vinger vuilde ze dat de grode koamerplanten dreug waren. Ze gaf ze wotter mit n òlde roodkopern gaitkan. n Monsterlek misbaksel. n Kadootje van n dankboare bewoner. Ze bekeek de overdracht en zag dat er gain bizunderheden waren. t Wuir n laange nacht. Op computer ging ze op zuik noar n radiostation. Bie Itunes vond ze n radiostation, dat barokmeziek oetzond. Hail zachtjes luit ze Bocarinni oet onzichtboare boxjes kommen. Ze pakte heur Mp-3 speuler en legde hom op t buroblad. Ze controleerde de batterijen. Dij waren vol. Ook dat was dik veurmekoar. t Klaaine microfoontje draaide ze rond en dou muik ze n testopnoame. Alles hekje perfekje. Dou kwam der n signoal en luip ze rusteg noar de zaikenkoamer. Mevraauw Hamstra mos plazzen. Vakkundeg huilp ze de sloaperge patient. Ze streek de vraauw veurzichteg over t grieze dunne hoar. Mit n zucht glee de vraauw wieder en daiper vot in dreumenlaand. Ze luip weer terug noar de balie en heurde wat gerommel in de keuken. Doar haar op dit tiedstip gain aine zoaken. Ze dee de deur open en wol t licht aanknippen. Zover kwam ze nait. Ain grode dovve dreun brak heur nekwaarvels en ze glee langzoam overzied. t Bleef duuster in de keuken. De deur ging langzoam weer dicht en wuir aan de gaangkaant dichtdrukt. Hail, hail eefkes, heurdest wat van voutstappen en dou kwengelde der n mandoline-concert over gaang. Heur nachtdainst zat derop.
Harry Dubbeldam en Ester Edens keken mekoar aan. Vrouger waren ze n setje west. Smoorverlaifd was e op heur west. Mor dat was aal weer tiedstieden leden. Nou waren ze kollegoa’s en nait meer as dat. Dat docht Dubbeldam, mor sums begon t hom nog wel wat te steken as Ester heur mooie laange bainen zain luit. Of as ze bie hom langs luip en hai heur rook. Den mos e zuk bedappern. Voak docht e dat ze t der om dee. Hom nog eefkes goud de kop roeg moaken. Ze kon hom lezen as n bouk. t Seniorencomplex stroalde wat oet. Dit was n opbaargploats veur òlde mensen mit geld. Alles zat strak in de vaarf. De oetgestrekte grasvelden gingen over in grode indrukwekkende rodondendronstroekerij. Dìn was der nog n dubbelde riege mit beuken. Op t hoofdgebaauw ston n eelsk torentje mit n klokje derin. Dit was geld. ‘Òldjes goan hier toch dood. Verpleegsters mouten juust in leven blieven’, motterde Ester. ‘Tja, haar ik ook docht’, zee Dubbeldam en keek nog ais rond. ‘Mor, messchain gaait dat hier wel aans. Most nou toch ais kieken. Freylemabörg is der niks bie. n Beetje mit dien rollatortje deur rozentoen lopen. Eendjes vouern in de gracht. Verpleegsters achternoa zitten. Ik goa vroagen ofdat ik mie hier aal opgeven kin.’ Edens schudde wat mit kop. Heur òlde vlam was nog gain spier veranderd. Ze wis dat e der niks van mainde. Hai haar der altied van dij male proat op. ‘Dit is wat aans as huize Veldzicht. Most ais kieken. Der lopen hier zulfs widde paauwen rond. As dat gain geld betaikent, dìn wait ik t ook nait meer. Laive toetpot nog aan tou.’ Hai luip dapper in de richten van veurdeur. Ester luip snel achter hom aan. Ze strompelde meer as dat ze luip. Heur hoge hakken waren nait bepoald geschikt veur de kobbelstaaintjes, dij tot bie veurdeur lagen. ‘Rimmetiek dut hier evenveul pien as bie “huize Veldzicht”, zee ze grimmeg. Dubbeldam nikkopte en luit heur veur goan. Haar e vrouger goud leerd, docht Ester. Wedden dat e noar mien achterwaark kiekt. Ze keek om en Dubbeldam gnees wat. Ze stonden in n grode roeme hal. Links en rechts waren zitjes. Der ston n groot aquarium en Dubbeldam schoot der votdoalek op òf. Haar e vrouger ook had. n Grode bak mit tropisch spul derin. Dizze bak zag der goud oet. Dat haar ook wat geld kost. Hier luip veurvast elke dag wel aine de boudel eefkes bielanges. Mor goud, hier was e nait veur kommen. n Vraauw van sikkom twee meter, kwam noar t twijtal tou. Ze zag wit om de snoet en ze dee drok. Ze luiten de koart zain en de vraauw begon votdoalek aan Dubbeldam te roppen. ‘Goa mor mit, dìn breng ik joe wel noar t stee.’ Dubbeldam muik zuk lòs oet de knellende greep van de vraauw. Ze luip deur of ze niks heurd haar en baaide collegoas sjokten mit. Ester perbaaierde n proatje, mor de vraauw was over de toeren. Dubbeldam kreeg aal gaauw in de goaten, woardat t aalmoal gebeurd was. Deur noar keuken ston open en der was n lint veurspannen. Binnen in keuken, was t kroakhelder. Op de vlouer lag n vraauw in n vrumde bocht. t Heufd muik n vrumde houk mit de rest van t lief. Heur laange blonde hoar lag as n stroalenkrans. Ze zag der vredeg oet. Allenneg boven heur mooie wenkbraauw zat n male snee. Langs heur sloap zat bloud. Op de vlouer lag n plas bloud. t Was oetsmeerd tot aan boetendeur.
De laange slinger-om-de-mast keek en begon te schraaien. Dikke troanen en Ester dee heur best om t mìns wat te bedoaren. Dubbeldam begon n proatje mit de techneuten. ‘Veureerst kin ik der nog nait veul mit. Ze is mit de kop tegen dit aanrechtblad aanknapt. Mor dat je doar nou direct de nekwaarvels van kapot hebben? Ik wait t nait Harry. Boeten lopt n paauw mit bloud aan steert. Ik denk dat t daaier binnenwest is in keuken en de boudel goud versmeerd het. Dat zol betaiken, dat boetendeur openbleven is. Nou mouten we dat widde kreng ook nog vangen,omreden dat e n getuge is. Grapje Harry, grapje. Serieus, zo is t goan denken wie. Aine het heur n bats in nek dekt. Mit kop tegen schaarpe raand van t aanrecht. Bom, hier neervalen. Doader gaait noar boeten. Boetendeur blift openstaan. Roodborstje huift nait tegen t roam te tikken. Lopt zo noar binnen. Krigt zien stukjes brood nait. Is den vergreld. Smeert mit de veren deur t bloud en gaait weer noar boeten. Den kommen onner mörgentied schoonmoakers. Ach, wie kommen der wel achter.’ Harry keek. Dizze vraauw was mooi, ook al was ze zo dood as n pier. Sereen, was t woord wat hom in de zin schoot. ‘Dou mor deur en den wachten we t boudeltje wel òf.’ Hai ging noar de vraauwlu tou en keek noar de lange wapper. Ze was weer wat tot bedoaren. ‘Wel het heur vonden mevraauw…?’ De vraauw stoamelde wat. Harry Dubbeldam haar nait veul geduld mit dizze jankerd. ‘Zai wuir woarschaauwd deur de schoonmoakers vanmörgen’, zee Ester. ‘Ik heb de noamen aal opschreven.’ ‘Is hier ook aargens even n koamertje of n stee, woardat wie eefkes proaten kinnen. Mevraauw….. nou heb ik nog joen noam nait heurd.’ ‘Stallinga. Diena. Wie kinnen wel even noar mien kantoor goan. Of mien kantoor, nou ja, t kantoor.’ Ze luipen gaang deur en ze opende n deur. t Ston op deur. op n bredje. Kantoor. In ain keer roak, docht Dubbeldam. Hai keek Ester aan. Mor dij keek expres aander kaant op. Ze gingen zitten aan n laange toavel en de vraauw beredderde de boudel. Der was niks te bereddern, omreden dat alles hier spic en span was. ‘Wat kin je mie vertellen over……’ Hai knikte mit zien heufd in richten van keuken. Ester haar aantaikenblok kloar. Der ston aal genog opmaggeld. Vraauw Stallinga begon. ‘Heur noam is Vera Reker..’
n Snijpop langs de kaant van Blauwestadmeer legde testamentair vaast: Bìn ik nait meer, din loat ik niks noa, want zowoar, ik bestoa oet niks ! En dat zeg ik mor ain keer!
Moane slept en vanoet swaarte hemel kieken doezend steerns mie aan Mit kop omhoog zuik ik op gevuil mien weg en vroag mie of houveul lutje stipkes der aan diszied eerde verdwienen in t duuster net as ik Zunder schienvat wordt t pas löcht in ruumte vaalt alles op zien stee Wied weg ropt n kou en kleurt de stilleghaaid Laiwe gef dröge regen wie griepen t mit ogen en hebben wìnst.
‘Is der wat slims gebeurd?,’ vragt Kloas aan de man, dij mit aarms over autostuur hìn ligt en haardop zit te schraaien. ‘Och’, zee de man wat noasnötternd, ‘wat is slim en as k joe t vertel din snappen ie t toch nait.’ De auto van de man staait op n parkeerploats, n èndje t bos in. Kloas komt hom over de madde, as hai mit hond zien doagelks loopke dut. ‘Uh nou ja, k heb der niks mit van neuden, mor as k joe helpen kin?’ De man laagt wat en zegt as n boer mit koeskillen, ‘nee helpen, nee, dat kinnen ie nait, k mout t zulf doun.’ En geliek begunt e weer te schraaien. ‘Hai’, zegt Kloas, ‘as k joe helpen kin…bie zo’n verdrait.’ ‘Nee’, snokt de man, ‘slim oareg van joe, dat ie mie helpen willen, dat troost mie eerliekswoar. Mor och’, gong de man wieder, ‘ik en allain ik mout der deurhìn, deur dit verdrait, dit gemaddel en gespaddel.’ n Sikkom vattegjoarige man kikt Kloas hulpeloos aan. ‘Zol t n wedeman wezen?’ dinkt Kloas, dij t even nait aan kin. Zo onder zien waark deur zit hai zien routswaarde verdrait hier in t bos oet te schraaien. ‘Ja’, dinkt Kloas, ‘onder zien waark deur. t Is dunkt mie n raaizeger, as ik noar auto en nedde pak kiek. n Schiere strikke veur, biepazend lefdoukje op.’ De man is broen van de oflopen zummer. ‘Of zolt van de zunnebaank’, dinkt Kloas. n Luddek wit streepke zit over zien ringvinger. Op achterbaank van auto ligt n sporttazze haalfopen. Op n plakploatje, dij der opplakt is, staait: ‘Jeugd voetbaltoernooi.’ n Poar wichterschountjes valen der zo wat oet. Wieder ligt der nog n swaart sportbroekje en voetbalsjaal woarop staait ‘F.C. ons dörp!’ ‘De man is noatuurlek swoar overwaarkt’, dinkt Kloas. Zeker wedeman worren. Zien waark, n gezin mit opgruiende kinder in de bongelleeftied. ‘Mien vraauw hè’, zegt de man aan Kloas, ‘en ik wos t nait in t veuren. n Best wief, n goie moeke en din dit.’ ‘Joa jong’, zegt Kloas wat vrundelker. ‘En zo inainen oet tied kommen, n haartaanval?’ vragt Kloas. ‘Oet tied kommen??’, zegt de man, ‘was dat mor zo, of nee toch nait. O mien God wat zeg k nou’, en geliek begunt de man te reren, of der gain end aan komt. Dikke troanen stromen op zien handen. Kloas krigt der n kloet van in haals. ‘Het zai n aander?’ vragt Kloas, as de man wat biekommen is. Nee, schudt de man mit zien heufd, as e stief op lippen bit. ‘Hest doe n aander? ‘ zegt Kloas vroagend. ‘Was t mor zo’, zegt de man. Kloas hulpeloos aankiekend. ‘Nou’, zegt Kloas, ‘ik snap der niks van.’ Hai begunt zug kriegel te vuilen. Hai zuikt mit zien ogen zien hond, wil hom aanflòiten om deur te lopen. ‘Joa’, zegt de man aan Kloas, ‘dat kin k mie begriepen. Kom bie mie in de auto zitten, din zal k die ales vertellen.’ As Kloas auto instapt let e zien hondje veur hom zitten. ‘Was de wereld mor zo makkelk as joen hondje’, zegt de man en krigt n laagje op zien gezicht. ‘k Bin n traauwde homo’, zegt de man stoer. En der vot achteraan, ‘nait vot weer tou auto oetstappen. k Vertraauw die. Bist eerste in joaren woar k mien verhoal aan kwiet kin en k kom die mit gain vinger aan, wees mor nait baange.’ ‘Baange bin k nooit’, zegt Kloas, ‘mit zuk n stoere hond bie mie.’ Baaide kieken ze noar hond, dij Kloas veur hom hòldt. Ze kommen wat te laggen en in dizze lözze sfeer vertelt de man zien verhoal. Opgruid in n swoar òfgeschaiden gezin. Zundoags twij moal noar kerk. Van preekstoul òf wer hom al jong induzzeld wat zunde en ontucht was. Hai ging mit jonges oet zien buurt noar n man, dij n toentje haar aan de spoorliene. As zai wat mit de man ‘speulden’, kregen ze eerdjebijen, aans nait. Dij aigenste man bleek loater olderling te wezen in hervörmde kerk in dörp wiederop. Hai wos van niks. Wur òlder, gong noar schoul en loater hogerop leren in stad. Gewoon as elk aander. Schoulfeeskes, daanspartijkes. Hai kreeg verkeren. n Nuver wichtje was t, oet n geriffemeerd gezin. Zien toukomstege schoonòllen waren wies mit hom. Jong kon goud leren. Wol van ales aanpakken in vekanties. En benoam, Grétha, heur dochter, haar zegd, ‘zo netjes van je wait wel.’ n Doetje bie t kommen, n doetje bie t goan. Gain seks veur t traauwen, verloven, joaren spoaren, traauwen. Drij kinder haren ze kregen. n Wicht en twij jonges. Groots en wies was e der op. Zin aan seks mit Grétha was mor moateg. Grétha docht voak, ach hai is muide. n Swoare boan mout je reken en veul zörg veur zien gezin. Veur zien kinder n beste pa en ook veur heur n schiere man. En nog wus hai van niks. Tot.… tot e Heinz tegen kwam. Heinz was n openlieke homo. Goudlaags, vrundelk en aaltied kloar stoan veur n aander. Dij knipoogjes van Heinz, hai wer der verlegen van en mit. En dou… dou wus e t. Van dou of aan wur ales aanders. Aalgedureg wol e bie Heinz wezen. Hai nam hom mit noar hoes. Stelde hom veur as n mitwaarker van hom. Grétha en de kinder vonnen hom votdoalek oardeg. Nooit kwam der wat in Grétha op en de kinder waren nog te klaain. Thoes was t nou aal ‘van Heinz veur en Heinz noa.’ Tot Grétha n moal zee. ‘Hol toch op mit dien Heinz. Konst der wel verlaifd op wezen.’ Wat dreunde dat deur in zien heufd. ‘Dien Heinz… verlaifd…verlaifd.’ ‘Wait ze t?’, vragt Kloas, dij mor stil luusterd haar noar de man zien verhoal. Kloas duufde zug hoast nait te verruiern onder t proaten en docht: Proat mor, tou mor man, proat mor. Endelk kon de man zien verhoal kwiet. Kloas haar eerlieks mit de man te doun. ‘Nee’, zegt de man, ‘nait van mie’. ‘Ze mout t toch waiten’, zegt Kloas, ‘doar het ze recht op’. ‘Waist doe hou t mout?’ zegt de man. ‘t Is allemoal zo stoer en swoar. Kerk, mien waark, de buurt, de femilie. En din mien kinder, k wil ze nait kwiet. Ze zitten in heur bongeljoaren, binnen zulf aan loop mit heur aigen prille gevuilens. Jonges zitten op voetballen, bie ons in dörp. Stoere jonges en heur pa?’ De man bogt zug veurover en dut n kastje open, hoalt n swaart mapke der oet, woarop zien traauwring ligt. Oet t mapke hoalt e n foto en laankt hom Kloas over. ‘Kiek’, zegt de man, ‘dit is Grétha. Was t nait zo’n goud wief, din haar k ter makkelker mit. n Best en laif mins.’ Op de foto staait n schiere vraauw. Ze dragt n parelsnoer om haals. Kloas krigt ter benaauwd van. Noa dat e wat houst het en daip oadem hoald, zegt Kloas, ‘Der mout toch proat worren, ook mit Heinz der bie, mit joen drijen.’ ‘As der proat wordt, din is t mit zien twijent. Heinz is vleden week oet mien leven stapt’, zegt de man. Hai gaait stil en bitter zitten janken.
Dus toch n wedeman dinkt Kloas. As Kloas oet de auto stappen wil, zegt de man ‘BEDANKT’ en legt huil veurzichteg zien haand op Kloas zien aarm en zegt: ‘k Goa dizze nacht op logeerbèrre sloapen.’ ‘En wieder?’ zegt Kloas. ‘Joa’ , zegt de man mit rooie betroande ogen, ‘en wieder….?!!’
t Luip aal tegen zes uur, dou Meneer van Dieken aan mien deurpost klopde en vruig of hai der wel even in kommen mog. As deur bie mie open staait, betaikent dat, dat elkenain, zunder kloppen, zo binnen lopen kin. Mor men het n netuurleke beschoaven om ook bie n openstoande deur toch even te kloppen. En zo ston doar Meneer van Dieken. Meneer mit n heufdletter, want hai ston op dat Meneer.
Meneer van Dieken woonde aal joaren bie mie in t bejoardenhoes omreden hai t aan t haart haar en zok in zien aigen hoes, noa t overlieden van zien vraauw, nait meer zulfstandeg redden kon en zok dou wat verwoarloosde.
“Ik wol joe n boske bloumen aanlangen”, zee e en dat kwam der wat mistroosteg oet, op n menaaier zoas ik Meneer van Dieken nait kende. “Woar heb ik dij aan te danken?” was mien reaksie, want ik haar niks biezunders veur hom of n aander doan en as dat wel zo west was, huifde doar niks tegenover te stoan. “Joa…e……kiek….e………”, zee e; en dou wuir t even stil, net of hai aan t overdenken was of t wel vertellen wol woarveur hai langs kwam. Mor noa n körde stilte gong hai wieder mit: “Mag k der wel even bie zitten goan ?” Netuurlek mog hai dat en omreden ik vuilde dat hai mie wat belangrieks te vertellen haar, dee k deur mor dicht en gong bie hom zitten. “Woaraan heb ik dij bloumen te danken?” vruig ik, om t gesprek op gaang te brengen. “Joa….e……kiek….e….” zee e weer noa ’n daipe zucht: Ik….eh….ik……eh…….heb sunt kört wat ……e…….wat je nuimen…..e…..verkeerntjederij !” en dou was t net of zien longen hailndaal leegluipen. Doar laifde op ôldere leeftied veur mie gain zunde is, antwoordde ik mit: “Kin k joe doar mit filesetaaiern ?” “Dat mag !” zee e opgelucht, mor geliek weer n beetje mistroosteg gong hai deur mit: “Wie haren vannommedag om drij uur n oafsproak hier achter in t paark, …….mor ….e…….zai is nait kommen!” “En nou binnen dij bloumen veur mie ?”, reageerde ik ainegszins verwonnerd. “Nee man….hôl ze toch zulf op joen koamer, of as je dat nait willen, loaten wie ze din hier aargens in ’t gebaauw zetten.” “Nee….!” reageerde Meneer van Dieken subiet. ‘Nee !’ op n menaaier woaras de echte Meneer van Dieken, dij waait wat e wil, in noar veuren kwam. “Nee en nog ais nee !”, zee e nogmoals. “Wanneer ik dizze bloumen op koamer heb, of as ze hier aargens in t gebaauw stoan, din kiek ik der ieder bod tegenaan en dat herinnert mie deraan dat zai nait kommen is. Nee…….joe nemen ze mit noar hoes, kloar!” Ik kon Meneer van Dieken te goud om tegen te sputtern. “Hou wieder?”, vruig ik noa dizze bekentenis ainegszins nijsgiereg. “Wie hebben oafproat elke dinsdag- en vrijdagnommedag in t paark; dus wie wachten mor oaf !” En mit dat ‘wie wachten mor oaf’’ was oonze konversoatie oaflopen en zunder nog wat te zeggen gong Meneer van Dieken noar zien aigen stee.
Zo gebeurde t dat ik sikkom drij week laank, twijmoal in de week, zunder ain woord der bie, n boske bloumen mit noar hoes kreeg, want elke rais was Meneer van Dieken hoopvol votgoan mor mit n illusie aarmer weer thoeskommen. “Kinnen joe heur nait ais opbellen ?”, vruig ik de daarde week, want ik was der beetje mit aan. “Ik wait heur adres en heur tillefoonnummer nait ains”, zee Meneer van Dieken wat aansloagen; “ik wait allain dat zai Geertje van der Loan hait en net as ik goud tachteg is. Mor………wie wachten mor oaf”, waren weer zien woorden en weer zat ik met n boske bloumen.
n Dag of wat loater, dou ik tussen de middag de kraant aan t deurblaodern was, vuil mien oog op n advertensie onder de femilieberichten mit as tekst:
In stilte ingeslapen
Geertruida Maria van de Laan op de gezegende leeftijd van bijna 84 jaar
De advertensie was ondertaikend deur n executeur-testamentair en verder ston der bie dat de cremoatie aanderdoags om drij uur ploats hebben zol. Ain beltje was voldounde. Aanderdoags binnen Meneer van Dieken en ik der soamen hìn west. Hai het n mooi boske bloumen op heur kist legd. “Nou het zai toch heur bloumen had !”, zee e dou wie weer noar t tehoes gongen. “Mor wie haren t soamen nog zo gezelleg hebben kìnd, want t gaf weer n doul in t leven ! Mor joa……zo is t leven en t leven gaait deur ! Wie wachten mor oaf !” Dat is t leste wat ik van Meneer van Dieken heurd heb. Twij doage loater is hai in zien sloap insloapen, zeuventachteg joar ôld. “t Haart was schoon op!”, zee d’hoesdokter. Mien vraauw en ik hebben hom bie t oafschaid n schier boske bloumen mitgeven in zien graf.
Dit verhoaltje het joaren leden de 1e pries kregen bie de Grunneger schriefwedstried in Winschoot. Ik droag t nog voak veur as ik ais n oavend vullen mout veur verainens. Dit is ain van de sikkom 200 verhoaltjes dij ik heb. Mor ik bìn der beetje zuneg mit, want n aander gaait der nog wel ais mit aan loop. Doarom aaltied mien noam der onder. As direkteur van ain van de Winschoter verzörgingshoezen (nou 5 joar in de VUT), dee ik elke vrijdagmörn n verhoaltje bie de bewoners. Mainstied waren ze oet doeme zogen, sums zat der n klaain beetje woarhaid in, mor t belangriekste was dat wie even lagen konnen mit mekoar.
Zuangzi, n Chinese filosoof oet de klassieke periode van Chinese filosofie (550 tot 250 v.Kr.), wordt zain as ain van de drij meesters dij t fundement legd hemmen veur t taoïsme. Ien tegenstellen tot n aander meester, Lao Tzu, is t bestoan van Zuangzi wel aan te tonen. Zuangzi is mit-auteur (zien leerlingen schreven noa zien dood t grootste dail) van t gelieknoamege bouk, ‘Zuangzi’, doarien e deur middel van klaaine, kurege verhoaltjes of gedichtjes zien vizie geft op n bult filosofische vroagstukken. Zuangzi wordt nog hailtied zain as ain van de voaders van t taoïsme, en as ain dij hail dudelk zien stempel drukt het op t zenboeddhisme zo as wie dat vandoag de dag nog kennen. Zuangzi het de noam dat e der nait om tou draait en zien ideeën, hou iengewikkeld ook, verwoordt ien n briljant, simpel verhoaltje of gedichtje. Ook aal wer zien toalgebruuk voak ofdoan as ‘kienderlek’ of ‘onoetwozzen’.
Hieronder n veurbeeld van ain van zien gedichtjes:
n Iezelk lelke kerel
As n iezelk lelke kerel voar wordt En hai krigt bie naacht n zeun din stekt e trillend laamp aan en moakt – doodsbenaauwd – dat e bie t potje komt kieken of dij ook op hom liekt
n Lied welt uut mien binnenste noar buten, geluud zwelt aan. Hoe ken n mens zich beter uten dan zingend uut zien dak te goan. Alle vreugde juicht omhoog vanwoar t is ontstoan, de zun stroalt ien n golden boog, knoppen bennen opengoan.
Op dizze mooie middag klinkt ien mien vreugdelied de lof aan God de Schepper deur Wel ik zo geniet
Leste moand van t joar, doagen korten en nachten binnen laank. Duustere snijluchten, vorsteg weer, t joar lopt op zien leste bainen. Dat gaait ook op veur ol man, hai ligt stil op ber, aarms stief onner dekens, allain zien gezicht mit n dik bos wit hoar stekt der boven oet. t Eten en drinken smokt hom noar niks of naks. Ook zien sigaret smokt hom nait meer, t huift nait meer, t is genog west. Veur hom duurt t wachten laank. Hai wil toch zo aibels geern overstap doun noar dij nije wereld woar hai zo noar verlangt. Mor t mishotjet hom, nog elke mörgen goan zien ogen weer open en zigt hai n nije dag. Ook op Oljoarsdag zit k bie zien ber en hai dut mie denken aan t Olle Joar zulf. Vannaacht om 12 uur kom t Nijjoar hom verlözzen.
Kon dat ook mor veur dizze ol boas – zo mor rusteg wegglieden noar n aandere tied vol vree en rust… Op Nijjoarsdag zit k weer bie zien ber – k wìns hom tou dat aal zien verlangens oetkommen maggen. Hai kikt mie aan en knikt. Alles is hom braid noar t zin, veur hom huift niks meer, loat mor, t is goud zo.
“Wollen ie der geern n luuks papierke omtou, of kin t zo?” vroug mevraauw van mien boukwinkel. “Nee hur, t is veur miezulf.” Ze haar mie wel eerder hulpen, hailtied op dij vrundelk glimlaggende menaaier. Ze het zwaart hoar en broene ogen, is vrij slank en net as ik ien hoes, mit n leesbril op t puntje van neus.
Ze stopte De Kartuize van Parma ien n wit papieren puutje. “Dat is din 36,50 euro veur joe”. “Ik heb boukebonnen. Is dat goud? Aans zol ik t nooit kopen, veuls te duur veur mie.” Ze haar ook nog ains n aantrekkelke lach. En der hong n roek van parfum om heur tou, woar neusvleugels mie autemoatisch wat wieder van open gingen. Ik betoalde heur mit boukebonnen dij ik veur mien joardag kregen haar. Volgens Arnon Grunberg is De Kartuize van Parma, van Fraanse schriever Stendhal, ‘een van de meest romantische boeken die ik ken en een van de interessantste boeken over verveling.’ As officier ien t leger van Napoleon was Stendhal ain van de waainege overlevers van de beruchte trugtocht oet Rusland (1812). n Boer oet Sapmeer het tocht noar Moskou ook overleefd. Zien pakkend verhoal is optaikend deur K. ter Laan. Oet boer zien aigen mond, schreef Ter Laan der bie, mor doarmit was Ter Laan wat ongelukkeg in t woarhaid zeggen, heb ik mie vertellen loaten.
k Haar De Kartuize van Parma kocht omreden ik wol waiten wat Stendhal schrift over t godserbarmelieke ìnd van veldtocht – bevraizens, tyfus, oetputten – van doezenden Fraanse soldoaten ien Vilnius, hoofdstad van Litouwen. n Joar of wat leden is bie groafwaarkzoamheden ien Vilnius n massagraf ontdekt. Eerst wer docht aan Duutse soldoaten, mor dou der apmoal Fraanse knopen aan uniförms bleken te zitten, wer der onnaaierd dat t om Napoleons troepen goan mos. Ol soldoatebonken en uniförmresten binnen officieel, ien tegenworreghaid van Fraanse ambassadeur, herbegroaven op n kerkhof ien Vilnius.
Mit dat ik mien bouk te t puutje oetpakte, kwam der n nofleke parfumgeur oet omhoog. Dat mos van mevraauw wezen. Ik snoof roek n poar moal op. Hou laang blift parfumroek aargens aan hangen? t Witte puutje ligt nog hailtied op toavel. Ik kin t mor nait over t haart kriegen om t puutje vot te smieten. Mien vraauw zel t eerdoags wel ien muit kommen en oetrakken.
n Kniezebieter oet Westerlee, Was aldernoast aan de diarree. Dokter zee: moag is joe op riddel, Din is vasten t allerbeste middel. En verder:…..hôl deur open van joen plee.
Eemshoaven stoef bie mit zien schiereghaid Eemshoaven ligt deel in aal zien kloareghaid Eemshoaven mit noatuur, schoapen op diek Eemshoaven raaigers, knienen, hoazen, laimeneerstiek Eemshoaven zien dikke boten, bedrieveghaid Eemshoaven woar n grunneger veur staait Eemshoaven stoef bie zee, stoef mit zee, Eemshoaven schier is hoaven, grunnen wie binnen op stee.
n Aalbert* oet Veendam, Dij wos nait wat hom overkwam. Hai wuir vereerd mit n lint En verheven tot “Veendammer wind”. Sunt dij tied het hai de wangen lam.
n Swieniegel oet Ôl Pekel, Was flaauw van zien gestekel. Hai kochde zok dou n scheermesjien En wuir zo glad as n pas geslacht swien. Nou hebben lû oet Pekel aan dizze iegel n hekel.
n Bouk mit hakkemak en nikkenak ien en over Grunneger toal, om te lezen, te laggen, te liepen en om spultjes mit te doun
Proto-indo-europees (6000-3000 v.Kr.) (Overgang van Midden- noar Nije Staintied)
Dat Indo-Europese toalen n femilie vörmen wer pas aan t ind van 18e aiw ontdekt. Dou kwamen Europeoanen ien ketakt mit India, woar veul toalen waren dij ien toalkundeg opzicht op Europese toalen leken. Toalkundegen kwamen op t idee dat aal dij toalen n zulfde oorsprong hemmen mozzen. Benoam ontdekken van t Sanskriet waas hierveur belangriek, n olle toal dij ien 18e aiw allaank nait meer sproken wer, behaalve deur priesters, mor woar wel veul teksten van waren. Dus ongeveer zo as t Letien ien Europa, dat ook sikkom allain nog deur priesters sproken wer/wordt.
Hare Krishna en Sanskriet
Tegenworreg leren leden van ISKCON, ook wel bekend as Hare Krishna-bewegen, haailege teksten oet de Veda’s ien t Sanskriet, net as veul laiden dij ze zingen leren.
Oom. Dat is volmoakt. Dit is volmoakt. Volmoakt komt van volmoakt. Trek volmoakt òf van volmoakt, wat overblift is volmoakt. Maag vrede en vrede en vrede aal om wezen.
Dou bewezen waas dat Sanskriet, Grieks, Letien, t Litouws en aander toalen oet ainzulfde oldere toal ontstoan waren, perbaaierden toalkundegen der achter te kommen hou of dij oldere toal, dij naarns opschreven is, der oetzain hemmen zol. Dat hemmen ze veur nkander kregen deur veul olle toalen ien Europa en Azië mit nkander te vergelieken en doaroet n grondvörm te konstrueren. Dat wer de Proto-Indo-Europese toal (PIE, proto = oer), n rekonstrueerde grondvörm. Omdat wie bie olle toalen te moaken kriegen mit noamvalen, geft dr. K. (Koba) Schlemmer hier eerst even n korte oetleg aan haand van de zin: Safia!8 Ien-boom7 lang ik1 die3 n neut4 van-Lilumbu2 mit-n-tak5 oet-mien-boom6.
(1=Nominativus/Onderwaarp, 2=Genitivus/ Noamvaal van betrekkend veurwaarp, 3=Dativus/Mitwaarkend veurwaarp, 4=Accusativus/Liedend veurwaarp, 5=Instrumentoalis/Noamvaal van middel, 6=Ablativus, 7=Locativus/Noamvaal van ploats, 8=Vokativus/Aansproken veurwaarp).
Kenmaarken van t PIE binnen o.a.: 8 noamvalen, 3 geslachten (mannelk, vraauwelk en onziedeg), allain hoofdzinnen, wizzelnde klemtonen, SOV-toal (Subject-ObjectVerbum: ‘kou gras vret’), n relatief vrije woordvolgorde, gain lidwoorden en mainsttied gain persoonleke veurnoamwoorden ien 1e noamval.
t PIE zol om en bie 6.000-3.000 joar veur ons joartellen sproken wezen. Woar de Proto-indo-europese toalsprekers heer kwamen en van woarheer zai heur loater over grote dailen van Europa en Azië verspraaid hemmen, doar binnen toalhistorici t nait over ains: Zuud-Rusland/Oekraïne, Noord-Rusland of de Kaukasus. Of n kontraain ien/bie Turkije of de Balkan. Mainste Indo-Europeoanisten gonnen der vanoet dat t kontraain boven Zwaarde Zee (Oekraïne) de beste kandidoat is.
Hypothetische situoatsie van verspraaiden van Indo-Europese toalen rond 2000 v.Chr. De touwbekercultuurhorizon het n gele ondergrond. t Kontraain woar de satemisering begonnen is wordt donkerrood weergeven.
Ien 19e aiw het Duutse toalkundege August Schleicher n kureg foabeltje schreven ien t Proto-Indo-Europees: Schoap en peerden.
Noar zinsbaauw let foabeltekst dudelk zain dat t Proto-Indo-Europees reconstrueerd wordt as n SOV-toal. SOV wil zeggen: Subject, Object, Verbum: kou gras vret). t Letien, t Grieks en t tegenworrege Litouws binnen ook SOV-toalen.
Omreden Schleichers toalspultje wat teveul op t Sanskriet leek, hemmen toalkundegen noa Schleicher t foabeltje opnijs bie de kop pakt ien t licht van nije ienzichten ien rekonstruktie van t PIE. Onderstoande versie is ien 1979 veursteld deur Winfred Lehmann en Ladislav Zgusta.
1 J.P. Mallory: In search of the Indo-Europeans. Thames & Hudson, New York. ISBN 0-50027616-
Schoap en peerden n Proto-Indo-Europese foabel
Behaalve bie t Duuts hemmen veurzetsels bie Germoanse en Romoanse toalen funkties van noamvalen overnomen. Ien tekst van t foabeltje binnen noamvalen achter de woorden zet. En ien letterlieke vertoalen binnen veurzetsels, dij ien loop van tied bie veul toalen funktie van dij olle noamvalen overnomen hemmen, tussen hoakjes zet.
t Proto-Indo-Europees mot, net as t Sanskriet, 8 noamvalen had hemmen: 1=Nominativus, 2=Genitivus, 3=Dativus, 4=Accusativus, 5=Instrumentoalis, 6=Ablativus, 7=Locativus, 8=Vokativus. Mit noamvalen achter de woorden en letterleke weergoaven op regels onder tekst kinnen ie dit foabeltje nou ien geef Grunnegers opschrieven:
Owis1 ekwōs1kwe Schoap en peerden ook
Gwerēi6 owis1, kwesyo2 wlhnā1 ne Heuvel(op) schoap, (van)wel wol nait ēst, ekwōns4 espeket. is, peerden-4 zaag.
oinom4 ghe gwrum4 woghom4 weghontm4, ain juust zwoar woagen mennend,
oinom4kwe megam4 bhorom4, oinom4kwe ain-ook groot last, ain-ook ghmenm4 ōku bherontm4. mens snel droagend.
Owis1 nu ekwomos3 ewewkwet: Schoap dou peerden(aan) sprak:
Tod4 kekluwōs owis1 agrom4 ebhuget. Dat heurd schoap veld(-noar) vluchtte.
Vertoalen ‘Schoap en Peerden’
Op n heuvel zaag n schoap zunder wol n stel peerden. Juust ain (der van) mende n zwoare woagen, ain droug n zwoare last, en ain droug snel n mens. Schoap zee dou tegen peerden: t haart schrient mie om n man peerden drieven te zain”. Peerden zeden echter: ‘Luuster, schoap! t Haart schrient ons om te zain: n man, n meester, (hai) moakt wol van schoapen tot n waarme jas veur homzulf. Schoapen hemmen (din) gain wol’. Dou schoap dat heurd haar, vluchtte hai t laand ien.
Veul reconstrueerde vörms lieken op dij oet t Letien: ovis (schoap), equus (peerd), cor (haart), videre (zain), spectare (zain), unus (ain), potis (meester), ager (laand); Litouws: kuris (welk), klausyti (luustern); Grieks: mega (groot), anèr (man), Oldgermoans: wagna (woagen).
Ook aal schoren Indo-Europeoanen om en bie 2500 v.Kr. schoapen nog nait en haren ze nog sikkom nog gain getemde peerden, doch geft t foabeltje n levendege kiek op toalkundege vörms van t PIE.
Vroug Haarm aan mevraauw Bokje: “Wel het de wereld schoapen?” Zee mevraauw Bokje: “Dat het de Here God doan”. Antwoordde Haarm: “Nee hur, boer Jelsemoa, dij het de wereld schoapen”. Smeet mevraauw Bokje kwoad deur dicht.
Vroag: woarom kin dit woordspultje wel ien t Grunnegers en nait ien t Nederlands?
Dou eerde moakt wèr dochde ons Laimeneer k dou Nederlaand mor ais aan zet Grunnen op koart, wel te verstoan schaaiden leg k nait tot Zwolle, mor k bin wieder goan Roodschoul nog veurbie Zo dochde God, zo dee God.
Aander lu, wierden, klaai wolken, zun, moan aal schient hier ook, steerns zain ie hier zulfs aan hemel stoan wat gaait boven Grunnen? zoveul schiers mit peerd en kou bliede mit mien laand, hou begunnen? Van Lauwerszee tot Dollard tou
Moeke was joareg. Heur drai zeuns warren mit vraauw en kinder op veziede. Hail gezelleg. Bloots Tineke, heur dochter, was der nog nait, terwiel dai t dichtste bie woonde. Ain stroade wieder mor. Tineke har oflopen zömmer scharrelderij kregen mit aine Cor oet Amsterdam. n Grode kirrel mit laank blond hoar. Ze konnen aalmoal goud mit hum overweg. Mor wat belangrieker was: hai was goud veur Tineke.
Mit kerstdoagen is Cor bie heur introkken. En non muiken ze zuch zörgen. Ze harren Tineke al n poar moal zain mit n blaauw oog of mit blaauwe plekken op heur aarms. Zölf dee ze doar aal wat woazeg over: dan weer har ze zuch stöt en dan weer was ze valen. Van dai goie indruk van Cor was nait veul meer over. Ze dochten al dat Tineke nait meer kwam, dou ze der toch in ains deur d’achterdeure in kwam. Zunder Cor. Heur aine oog was vrezelk bloudereg en zwollen. En t bloud luip heur tot mondhouken oet. Ze wol wat zeggen, mor der kwam sikkom gain geluud oet. Moeke zedde heur gaauw op n stoule. Pabbe schudde zien kop en keek Theo, zien oldste zeun aan of e zeggen wol: ‘Wat mouten wie hier non toch mit aan…?’. Theo zee eerst niks. Dou gung e stoan en keek zien baaide bruiers aan. ‘Wie goan even kieken hou of t mit Cor is’. ‘Och nee’, zee moeke. ‘Broek joen verstand jonges’. ‘Moak joe mor gain zörgen, moeke. Wie binnen der zo weer’. En vot warren ze. Mit zuch drijen. Cor zat op baanke. n Vlèzze bier in d haand. ‘Wat motte jullie’, zee e mit zien Amsterdamse accent. ‘Wie wollen even waiten hou of Tineke aan dat dikke oog en dai blouderge mond kommen is…Mie ducht, dat most doe wel waiten’, zee Theo. Joa, dat wus Cor wel. Ze was tegen n deure aanlopen. Dat dee ze aalgedureg. Hai von heur n dikke klonterd. ‘En nou me huis uit, ik hep met jullie niks te schafte’. ‘Wat zeest doe, heur ik dat goud? Dien hoes..?’ ‘Ik woon hier’. Dus was t, volgens Cor, zien hoes. Dou ze gain aanstalten muiken um vot te goan, vloog Cor inains umhoog. Mit zien biervlèzze sluig e op Albert, de jongste bruier in. Dai kreeg hum bienoa op zien kop, mor umdat e net op tied oet de zied sprong, kreeg e de klap op zien scholder. En dou was t genog. Cor wör even under handen nomen. Hail goud…! Buren belden in tied plietsie. Dai wuzzen ja ook nait wat of der gebeurde. Cor zien gebrul was angstaanjoagend. Totdat Theo hum dudelk muik dat e zuch stil holden mös. Zien ogen zwollen dicht. Drij tanden deroet. Aine der van har e nog deursloken ook. Zien ribbenkaaste wör ook goud bewaarkt. Hai kreunde der over. Theo belde n taxi. Tegen Cor zee e: ‘Zuik dien rommel bie mekoar. Veul kan t nait wezen. Doust hier kwamst hast ook niks. En dammeet gaaist vot. Ik wil die hier noeit meer zain. En ook gain gedou mit bellen of zuks wat. Hailendaal niks. Hest dat goud begrepen?’ Cor nikde dat e t begrepen har. Proaten vuil hum stoer. Plietsie kwam. t Warren de hoofagenten Geert en Henk. Dai keken Cor ais aan. ‘Wat is hier wel nait gebeurd’, zee Geert. ‘Cor hier is tegen n deure aanlopen. Dou is e valen en n beetje maal trechte kommen. Zo is t goan, Cor hèn?’ Cor nikde. En tegen Albert zee Theo: ‘Hoal doe ons Tineke ais op. Dan kan plietsie ook zain hou of dai der oet zugt’. ‘Dit hier is Tineke heur hoes. Zai is tegen daizölfde deure aanlopen, as joe begriepen wat of ik bedoul’. Dou Tineke der even loater ook bie kwam, begrepen Geert en Henk persies wat of Theo bedoulde. ‘Dus der komp naargens n aangifte van?’vruig Geert nog even veur de zekerhaid. ‘Klopt’ zee Theo. Taxi was der ook. Cor har zien haile boudel in twij kovvers pakt. Theo gaf taxichauffeur n stoapeltje euro’s en vruig of dat genog was veur Amsterdam. t Was genog. ‘Mooi. En nait stoppen underwegens. Deurjoagen tot op de Dam. Geef hum doar mor n peune dat e tot d’auto oetvlugt’. Plietsie von dit ook n goud plan. Meldkoamer wol van Geert nog wel even waiten hou of t oflopen was. ‘Dit is dreuge of doan. Der komp gain noawaark van’.
Op toavel ligt n stukje pampier, dat al wel honderddoezend moal open en dichtvollen is. Ziedkaanten binnen voazelg en vollen binnen slim sleets worden. t Plastic omslagje woar oft pampiertje in zat, is op noaden oetscheurd. “Ik huif t nait meer te lezen. Kin elk woord oet mien kop, wait sekuur hou elk lettertje schreven is. Zai t aal nachten veur mie en bedink mie wat of ik terug schrieven mout. Mor ik kin gain woorden vinnen, ik wait nait…………” Man legt der n foto noast. “Dij heurt doar bie.” Klinkt zien stem. “En dizze,” hai legt der nog n foto noast, “dizze is van loater.”
Op de aine foto stoit n schiere jonge vraauw. Ze het heur hoar wat opstoken. Donker laank hoar, mit wat krullen. Heur ogen kieken duuster in de lens, hoast of ze t nait vertraauwd. Toch ligt der om heur mond n klaaine glimlaag. “Ze was zo mooi,” fluustert man, “zo mooi en zo laif. Ik docht dat wie veur aiweg en aaltied bie nkander blieven zollen. Dat wie veur nkander moakt wazzen. Dat wie nkander tegen kommen wazzen, dat was ja al n wonder op zuk. Din kon der toch niks meer wezen dat oons oet nkander drieven zol. Hou wie op nkanders levenspad kommen wazzen, dat mos ja wel zo oetdocht wezen. En dat ze mie oetkoos, mie. Lelk jonk mit dat onneuzele brilletje, mit dij spillepoten. En toch was dat zo. Wie kwammen op nkanders pad en dat zol oons pad worden. Wie mit zien baaide, wie zollen bie nkander blieven, zo wizze as wat. Aiglieks mog ze ja nait ains bie oons kommen. Ze kwam oet t ruzzenkamp en wie zaten in t waarkkamp. Mor zokswat gebeurde wel meer. Der gebeurde dou wel meer wast die nou nog amper veurstellen kinst. Dat wie doar in zo’n waarkkamp zaten, dat doar Ruzzen in t aandere kamp zaten en dat we ook nog deden wat der van oons vroagd wèr. Nou ja, vroagd….. t Was n haardhandege menaaier van vroagen en din dou je aal gaauw wat der vroagd wordt. t Ging zo ast ging. As der bombardementen wazzen, din verkroop ze zuk altied bie oons. En dou, aan t end, dou wie vot konnen, wol ik heur mitnemen. Wie heurden ja bienkander. Mor ze wol eerst waiten hou oft heur ollen vergoan was. Hou oft doar aal was. En ik, ik wol mien ollen zain. Wol waiten of ze der nog wel wazzen. En din, din zollen wie nkander weer opzuiken, zollen veur aaltied en aiweg bie nkander wezen. Aaltied gelokkeg en aaltied mit zien baaide.” Hai gaait weer zitten. t Tikken van de grode klok op bozzem is aal wat der te heuren is. Op de heldere slag van draai schrikt e op: “Ze was der nait, was nait op oafsproken tied en ploats. Ze kwam nait, dij dag nait en ook nait op aal dij aandere doagen dat ik doar ston. Ze kwam nait, ze kwam nait. En ik, ik wus nait wat ik mos. Oafraaizen en mien ollen achterloaten. Ze wazzen ja zo bliede dat ik der weer was. Oafraaizen, mor hou kon ik heur vinnen? Op roakeldais oafraaizen en din mor zain. Mor tieden wazzen aans worden. Mien braiven kwamen weerom, wuiren nait oafleverd. ‘Adres onbekend’ ston der op. En dou op n dag kreeg ik dit braifke en dizze foto. Kiek, lees mor. Dat is mienent. Dat leutje popke is mienent. Ik wol der vot doadelk op oaf. Adres ston der ja in. Ambassoade gaf mie gain visum. En weer kwammen mien braiven weerom.” Zien grode haanden frommeln en friemeln wat. “Most dit mor mitnemen, most mor kieken wat ofst der mit dust. Mien vraauw wait nait aans of ik heb t wegdoan. En as ik der straks nait meer bin en ze vindt dit in mien potterfulie, din dou ik heur doar zoveul verdrait mit. Dat wil ik nait. Ze was goud veur mie, ze gaf mie kiender en ik bin wies, slim wies mit mien kinder. En ze bleef bie mie dou ik old wèr en nou ik zaik bin, is ze der ook. En straks, as ze allìnneg wieder gaait, din zel ze mit n gerust haart aan mie dìnken. Mien verdrait en mien laifde neem ik mit mie mit. Dat is van mie.” Baaide foto’s en t vervolde pampierke kommen in n enveloppe. n Dag of wat loater stonnen we in crematorium bie zien kist. Familie hèt oafschaid nomen. Kist wordt sloten. Tussen zien grode haanden twaai foto’s en n sleets stukje pampier mit roavels aan ziedkaanten.
Mien man en ik zitten boeten ien onze toen en ik vertel hom hou wie vrouger ien onze pubertied op n riegje ien ons blaikveld lagen te zunneboaden. Hai schiet ien de lach bie t woord blaikveld. Hai het dai tied ook nog metmoakt en ken de oafmeting van dat blaikveld. Tegenwoareg zollen wie dat een postzegel neumen. Wie bennen slap van t lachen want ik ben een beelddenker en zai ienains hou lachwekkend dat was. Wie wissen nait beter omdat wie der met opgruid waren mor ien de ogen van mien prille laifde van toen mot het er wel hail aans uutzain hemmen. Op moandag haar mien moeke loakens en ondergoud ien de blaik te liggen en as dat der nait lag en wie vrij waren lagen wie der dus te zunneboaden. Broen worden op t blaikveld…
Wie haren wel een groot haim moar dat mos bruukt worren veur mien pa zien timmerbedrief. Vrachtwoagens mossen der over om materioal te leveren en t wer bruukt veur opslag. Waarkploats en loods en auto stonnen der ook op.
Moeke zat voak ien de schaar noast de regenbak tegenover t blaikveld. Moe waas dou ien overgang besef ik nou. Het zwit gutste heur van t gezicht oaf as wie doar in de felle zun lagen te bakken. Zai zat sokken te braaien op vaaier pennen of ze haar wat stopwaark. Ze dee noeit niks.
Sums vrougen wie heur of we al broen werden. Ze keek den over heur bril en kon nog nait zeggen of dat al zo was. Pas tegen berretied zagen wie zulf ien spaigel dat wie toch wel hier en doar wat verbraand waren.
Joaren loater pootte mien zwoager n stuk of wat blomkes ien een deel van de blaik wat hai omspit haar. Den leek t achterthuus toch wat fleureger. Wie waren allemoal al t huus uut en moeke ging toch noeit ien zun liggen en loakens en ondergoud hingen nou aan t rik te dreugen. Toenstoulen konnen ook wel op de tegels stoan en nog een poar ien t gras. Ik ken mie nait heugen dat wie oeit een grasmaaier had hemmen. Dat leutje stukje kon wel met n scheer onderholden worden. Nou snappen joe denk ik wel woarom mien man zo ien de lach schoot dou ik t over ons blaikveld haar.
Ik stoa weer veur n deur. Zol ik wel, zol ik nait…. Zol ik toch mor? Wat tref ik aan…. Aiglieks wait ik wat ik aantrevven goa… Nou ja, nait apmoal vanzulf, ik dìnk dat ik wel n beetje wait hou oft is mit dij aner, dij aan anerkaant deur is.
Ik wacht nog even: Zol ik wel, zol ik nait…. Moud zinkt mie in schounen. Ik wil ja apmoal nait over drumpel. Ik wil nait, nait even, even nait, nou even nait. Ik wait dat t vandoag nait zo mor gaait. Ik goa mie ongemakkelk vuilen, nait goud in t vèl. Ik zol t nait waiten, nait waiten wat of ik zeggen mout. Nait waiten of dat wat ik zeg, wel is wat zegd worden mout. Sums is der niks te zeggen, niks meer te zeggen, binnen woorden op of te veul. Sums is der allenneg nog zwiegen. Sums is zwiegen zwoar en is proaten, woar din ook mor over, toch nog wat. Proaten verploatst locht, t moakt geluud en t liekt glad ofter wat doan wordt. En wat zit ik din te doun, as ik zit en zwieg… Aner volk lopt noar binnen, ze leggen waske in kaast, roemen koamer op, geven aine te eten, hemmeln aine wat. Doun zichtboar, tastboar van alles wat. Schrieven in t dossier wat ze doan hemmen, hou laank ze der west hemmen, hou ze dizze of gene aantroffen. “Mevrouw sliep”, “meneer had koorts”, staait der din in t rapport. “Mevrouw dronk wat thee”, “meneer heeft goed gegeten.” Tied staait derbie, sums vief menuten, sums wat meer, maistieds minder. En ik, wat schrief ik op? “Mevrouw sprak over haar leven?” “Meneer voelt zich zo eenzaam.?” En tied, hou schrief ik op, dat t wel meer as n ketaaier stil was. Dij haarde waarkers zeggen: “Wie willen wel mit die ruilen, doe hest aal tied van wereld om te zitten en te proaten.” Mor ik dìnk, dat ze aiglieks vrougen wat of ik nou toch dou.
En joa, wat dou ik aiglieks? Ik zit, ik zit en luuster, ik zit, luuster en proat, ik bìn der. Ik hol aine zien haand vast. Ik luuster noar t verhoal van t leven. Ik bìn der. En dat liekt makkelk. Ik vroag t mie oaf, wat dou ik din? En wat ik dou, dut dat dij aner ook wat? Hèt dij der wat aan? Is t wel van belang dat ik der bin?
En wat tref ik din aan in zo’n koamer, zo’n appartement? n Mìns mit vroagen, sums overspould deur vroagen, sums hoast versloagen deur aal dij levensvroagen. Mor altied n mìns in t leven. t Leven mit aal zien kanten en randen, het altied weer boeiende van t leven…
En as dat din zo is, woarom slagt de twievel zo tou? Woarom wil ik dizze deur veurbie lopen, nait noar binnen, veuraal nait noar binnen…..
Wil ik t verdrait, de piene, t gevecht nait meer zain, nait meer heuren, nait meer roeken, nait meer mitvuilen? Ik wil zunne en simpelhaid, haarde zeewiend en kòbben op pier. Ik wil kienderlakken in mien oren en speulgoud om over te trippen. Ik wil gain verhoalen van verdrait en pien, van oafschaid, lösloaten, allìnneg wezen, ik wil nait empathisch wezen, bin muid van empathie, bin zat van empathie. Ik wil nait ‘der wezen’.
En toch wait ik, dat ik hier dammee over drumpel stap. Ik zol ‘der wezen’, mit haart en ziel ‘der wezen’. En vannijs zal ik t apmoal heuren; t verdrait, t baange wezen, de laange nachten, t muid wezen, old en de doagen zat wezen, verlangst noar aal dij dij der, sums al zo laank, nait meer binnen. Verlangst noar dij aine, woar t leven mit daild is.
Mien vouten hemmen heur weg al vonnen, veur ik der zulf aan dìnk. Wis zol ik vannijs hier over drumpel goan, aalvot weer. En aalvot zol ik weer bie n aandere deur stoan, vol drumpelvrees, horror vacuï. En vannijs mie ofvroagen, ‘wat dust hier?’. En din toch, toch weer over dij drumpel stappen.
Drumpelvrees blift, moud verzoamelt zuk en ik dou, net as aal dij anere moalen, deur open.
Terwiel de vraauw in t rond kikt in koamer, zegt ze: “Ik bin eigelk wel oetkeken op de kleuren van de muren.” “Oh god …”, denk ik, “doar goan we weer….” “Moust ais luustern mienjong”, zegt ze, “doe bist eerdoags ja twai weke vrij. Kinst den muren nait even sauzen?” “Ach”, perbaaier ik nog, “het zit der ja nog mor n poar joar op en der wordt nait rookt. t Is ja nog goud.” “Joa”, gait ze deur, “mor dai kleur het mie van t begun oaf al tegenstoan,ik zal mörgen ais noar de winkel goan om alvast saus op te hoalen.” “Ach”, docht ik, “het binnen ja ook mor n poar muurtjes, doar bin ik in ain dag mit schier.” n Poar doagen loater dou ik in hoes kwam van t waark, zag ik t al stoan, n grode emmer muursaus en eh….schuurpepier en gewone vaarf en kwasten en grondvaarf en n flèze tapentien. “Wat nou?” vroag ik zo onschuldeg meugelk, “gaven ze de boudel vot ofzo bie de vaarfwinkel?” “Nou, kiek”, zegt ze, “op de mure krieg ik nou n aandere kleur en dìn pazen de kezienen der nait meer bie, dus dai mouten ook even overstreken worden en wie hebben boudel dìn ja toch al op kop stoan.”
n Poar doage loater was t dìn zo wied. Poestend en stènend, woapend mit kwast en roller, begon ik aan mien karwaai. As der wat op de wereld is woar ik n hekel aan heb, is t wel sauzen… Ik kin dat ook nait ,as ik aander minsen dat doun zai zunder ain sputtertje op de grond, vroag ik mie oaf hou ze t veurnander kriegen. Bie mie lopt de saus de maauwen in en tou boksempiepe weer oet… Ik dou nait aans as mit n swienhondje de vlouer weer schoonmoaken….Noa n dag of vief van vaarven en graimen haar ik de put der toch oet en ik mout tougeven de koamer zag der weer fris en schoon oet. Dou wie dìn soavends de meubels weer op stee haren, was ik ja schier tevreden mit t eindresultoat en docht nog n dag of wat van mien vekaansie te genieten. Niks was minder woar, lu….. “Vinst ook nait dat dai donker aiken meubels van ons aiglieks nait meer van dizze tied binnen?” vragt ze. “Ik goa ducht mie ais even mit de hond sjaauwen…” perbaaier ik van onderwaarp te veraandern. “Doe moust mörgen onze stoulen, toavels en kasten mor ais op t internet te koop aanbaiden”, zegt ze, “en dìn goan wie nije meubels hoalen. Wie hebben geld genog op spoarrekening en aans gaait regeern der mor mit strieken.” Tja, dat willen we ja ook nait , dus haar ik aanderdoags mit mien digitoale fototoustel dai ik van kinder op verjoardag had haar, ale donker aiken meubels derop knipt. Dou bin ik achter de kompjoeter kropen en heb op Marktploats de meubels te koop aanboden. Intied dat olle meubels op internet stonnen te pronken ,wuir ik deur de vraauw van de aine winkel noar de aandere sleept en haar ik zoveul stoulen, toavels en kasten zain dat ik mie der gain road meer mit wus. Wie wazzen al n poar doage bezeg en haren intied al n hail ènde meubels verkocht… Om nog n beetje lekker te zitten, haren wie ons toenstoulen mor in koamer zet. Oetendelk was mien vraauw tevreden mit heur keuze en de weke derop werden der oet ale houken van de pervinzie stoulen, toavels, n bankstel en kasten bezörgd. Dou alles op stee ston, was mien vekaansie oflopen en was ik blied dat ik weer aan t waark kon, zodat ik eindelk weer n beetje rust kreeg. Moroal van dit verhoal is: “Lu, as vraauwen mit saus in hoes kommen, dìn kin dat mor zo oet de klaauwen lopen en veur dat je t waiten, hebben je t haile huus op kop stoan.”
Hai staait stil op een zandloane Want hai zugt zo’n mooie lucht De zunne schient tegen de wolken En swaalfkes scheren in neerwoartse vlucht
Dit is zien eerste vrije dag Woarin hai haildal niks meer dut Noa viemvatteg joar waarken Mog hai ja eindelk mit de vut
Nait meer vroug tot bèr oet Nait meer op fietse noar de boas Mit zien termos en zien stoettromke Nait meer noar dat aiweg geroas
Dit mos ja de mooiste dag wezen As zien vraauw dit ook mor kon zain Zai is in t verzörgingstehoes Gain verstaand en slecht ter bain
Mit ain ruk springt hai weer op fietse Een stoef ketaaiertje den is e bie heur In fietstazze n dikke puut mit rumbonen Dai vindt ze lekker het geft heur kleur
Bèr is leeg, z’is net veur e kwam overleden Zien blik omvloerst deur n dikke troane Hai zugt niks van de mooie netuur En wie ……wie waiten de reden
Dit drijkeuningenlaid is om en bie 1650 as vlaigend bloadje deur de wereld goan Wie kregen t al weer n tied leden toustuurd deur Henk Scholte en hai haar der gain bezwoar tegen dat we t in Kreuze ploatsen gingen. Aiglieks haar dat al in de veurege õflevern wezen mouten, mor dat is ons even ontkommen.
In n stroombraifke schreef Henkt t volgende derover :
“k Heb t noa veul speurwaark vonden in de Koninklijke biebeltaik in n Hoag. Dik datteg joar leden har k der over lezen in t tiedschrift Groningen joargang 1916. Domie Wumkes nuimde dit laid in n artikel over t oldste Grunnegers. Hai har doarbie ook dails n fragmint van Starre Gesangh opnomen. Omreden dat ik al joaren mit Grunneger meziek aan loop bin, wol k dizze singeliere tekst mit Törf uutvoeren. Ik kwam loater in t bouk van Jan Ter Gouw “De Volksvermaken” n volledige versie tegen.
Dat wuir uutgangspunt veur Törf en noa onnerzuik noar “hier treden wi Heere met onse Steere” haren we ook meziek derbie. T Orgineel har k dou nog nait zain. Goud nou is dat ook boven woater. Magst hom as vanzulf wel bruken veur dien Kreuze.
Achterin t Biebeltje van opa’s opoe, groeterg boukje zunder slöt van zilver, opeten mainstekaans (ons Laive Heer zel t vergeven) bie gebrek aan wat aans, stoan noamen van heur man en kinder dij ze kreeg en soms mor even holden mog en zai dij langer bleven hebben heùr mor even had. de Heere geft, de Heere nemt, zo was nou ainmoal t leven toch ! krabbels in dik en dun schrieven n verhoal en zeggen meer as duurste zaark vertellen kin.
Opgruid op n boerenploatse in n lutje dörpke har k doarom n bult dieverdoatsie. Mit joargetieden mit was der aaltied wel wat te doun. Op klompen banjerde ik over t aarf as n volsloagen boernknecht. Nou was der op t ainpeerdsbedrief van mien ol heer waark zat, mor t mainste kon e zölf wel berakken. In poot- aai of oogsttied mos moeke touhelpen. Bie tied en wiele mos k ok wel ains mit toupakken, wel ofstemd op mien meugelkheden vanzölfs. Van dij gevolgen k din pineut was en melken mos. Voader kwam wat loater, as je hom leuven mogten. Der kwam aans sikkom aaltied wel wat maank. En ik mor kniepen en struppen om leste kou oet te kriegen. Gelokkeg hebben veurmoalege underdoekers mie voak oet braand hölpen. Elke mörgen tuugde ik mit n hail koppel jongs noar school. Der was underweegs aaltied hail wat te doun en te zain. In weer en wind göngen wie op pad en noa schooltied bleven we voak hangen om hier- of doarzoot wat te speulen. k Kin wel zeggen, dat k as kind n onbezörgde jonkhaid had heb. Trok noa schooltied op mit mien kammeroad Rieks, dij n joar eder t locht zain har. t Akkedaaierde nuver en soamen hebben we tot ons traauwen mit nkander optrokken. Ok onze olden zagen mekoar voaker as smörgens evenpies over hege veur n groutnis. Rieks voader was under drok van zien olders en oldere bruiers,- dij dochten dat dij kerel oet Berlien ok t beste mit heur veur had – lid worren van dij Bewegen. Regaaiern har t volk in tied van krises en grode waarklooshaid ja aanroaden t ains over grins te pebaaiern. Zagen der schienboar gain kwoad in. Pertij van Ir. Mussert kreeg n baarg aanhang. Ok femilie van Rieks was besmet mit dat virus. Geert het nooit n vergoadern van Pertij bezöcht. Wol der niks mit van doun hebben. Om van t gesoes of te wezen, har e poot zet. Het in oorlog gain meens aanbrocht. Gain meens kwoad doan. Doch wer e noa de oorlog opbrocht en mit n bult pertijleden opsloten. Omreden voader wis, wat e doudestieds nait doan har,- in zien oard n bovenbeste kerel was, dij gain vlaig kwoad dee, – het e zien best doan hom vrij te kriegen. Oetendelk is hom dat ok lokt. Geert wis wat zoch in voaders schure ofspeulde, mor het tegen gain mìns mond opendoan. Nait te spreken was e over pertijlaaiders, dij in t kamp beste boantjes wissen te kriegen en doardeur gain verlet van vouer haren. Hoantjes blieven hoantjes en zain aaltied kaans mit beste winden mit te draaien. Zaten noa Grode Braand veuraan op Keuneginnedag en deden of vree aan heur te danken was. Geert luit zoch dij dag nait zain. Bleef achter geroaniums. Rieks dee aan alles mit. Har aan aal noch part noch dail had. Doch luit e zoch over dij mizzelke tied nooit oet. Luip vot as schoolkinder, onwaitend, bevubbeld zongen over: Op houk van stroat, stait n… Wat zol zokse proat hom zeer doan hebben.
Wie hebben der nooit ok mor ain woord over voel moakt. t Was en blift mien alderbeste kammeroad, al het t woord ‘kammeroad’ aigenlieks n roare biesmoak. Kinder van N.S.B- ers hebben t nog aaltied nait makkelk!
t Snijt en niet veur t eerst, dizze winter. De snijvlokken vliegen deur de lucht, ze dánsen, der stijt n haarde wiend. Geert zit ien e veurkoamer, hij kan noar buten kieken en ok noar t scherm, dichtbij de DVDrecorder. Geert het n DVD kregen, met e post, doar keek e van op, mor hij is der slim wies met. Votdoadelk t kevört (met van die kunststofbobbeltjes ien e bekleden) openmoakt, DVD deruut en….. Toen was e even stil worden: Op e veurkaant niet allenneg n mooie blonde vrouw, ok n rooie Eend. Zo’n Eend roept herinneringen op, Geert zien eerste vierwieler was ja ok n rooie Eend, n eerliekse 2CV4, van Oosterhoff ien Griepskerk, doar kon e met zien laange rug prima ien zitten. (Joa, hij haar eerst n Toyota perbeerd, mor die waren ien e joaren zeuventeg nog zo klein, hij kon zien knijen net onner t stuur kwiet; doar kon e doch niet met sturen, dat haren ze hem niet leerd, toen e opging veur zien riebewies). Zien vrouw is der ok bij kommen, die wil wel es zien wat dat is, zo’n spiegelploatje, “Moest kieken..” Zij holdt t niet laank vol, begunt votdoadelk al snibbeg te reageren: “Woar is t verhoal? Woar gijt t over?” Geert reageert der niet op en as de rooie Eend onner t viadukt vandoan komt en even loater vannijs, mor sekuur d’aandere kaant op riedt, reist ze kopschuddend noar t achterhuus of. Geert blift kieken en benoam ok luustern. De gedichten doar kriegt e niet zo direct vat op, mor dat verhoal over Hendrik die broaf wer, dat het e deur. Die zes nonnen hebben al hiel laank wacht, denkt e, kun je wel zien, echt van die deurleefde koppen, mor goed dat Hendrik de rooie Eend op zien pad trovven het, of de Eend hèm….
Och, hij vindt t wel ‘interessant’, hij verveelt zuk niet: Sijtse Scheeringa met zien cowboyhoed, mooi verske en ien t veurbijgoan repareert hij ok met ien handbewegen de Eend, kan zo bij Oosterhoff waark vienden; Piet Buist op e brug bij Eibersburen, machteg stuk meziek, mor die trommelsloager komt wel wat knulleg ien beeld; Gert Sennema bij t wotter, óver t wotter, twijzang met Vera Sutman, die schiere blonde met heur prachtege stem. Ze zegt niet veul ien e film, mor ze ìs der wel! Poeh! Dat spinakken, dat ze modern dansen numen, dat moakt m onrusteg. En dat hènneweer rieden deur t Westerketier, doar wordt e wel wat duzelg van. Zo stoa je bij t Leekster Meer of t Jodenschooltje, even loater jakkert de Eend noar de Piloersembörg bij Den Ham of noar Trimunt met zien bunkers en zien oorlogslachtovvers, ridt Vera Niebert ien, bij Jonkersvoart langs… Ze is al ien Lutjegast west, doar begunt t, met t kunstwaark dat Tasman verbeeldt. Nee, gien Noordhörn, dat is vanzulf n minpuntje, mor ja, je kunt ok niet alles van t Westerketier ien zo’n DVD stoppen. t Schathuus van Zuudhörn haar der n stee ien vienden kunt, en Foan vanzulf, met wat der nog over is van ‘Bijma’ en…. Nou dwoalen zien gedachten doch wel aarg ale kaanten op, is Vera met heur slotlied bezeg, ien t kerkje van Franssum (en ok as slotvrouwe van Nienoord… Hoe ze dat zo snel veurmekoar kregen hebben, n roadsel…) Met n zucht pakt Geert de ofstandsbediening, speult der nog wat met. Zal e… Dan heurt e voetstappen ien t achterhuus, de tussendeur kroakt, doar mos e doch mor even met t eulieklipke bij, zien vrouw komt binnen, hielemoal buten oadem. “Geert jong, ik ben even bij de buurvrouw west, even bijproat en noar de radio luusterd. En wij hebben doar toch n geweldeg mooi verske heurd, prachteg! Hoe t hiet? Ik leuf “Woar gijst henne” en Buist zong t, Piet Buist! Buurvrouw zei dat e uut Groodegast komt, of uut Lutje-, dat dut ok ja niks. Mor zingen, jong! As jim doch noar t grootdörp gijt, mörgen, dan kan…..” Geert kiekt noar zien vrouw, der komt n klein lagje om zien mond. Hij zegt niks, richt d’ofstandsbediening noar d’apperoaten en klikt, zet t geluud nog wat haarder. Doar is e al, Piet Buist met zien jongs: “Woar gijst henne”…. Dan kiekt e noar t gezicht van zien vrouw, die even niet zo gauw wiet wat te zeggen…. “Nou, is dit n schiere DVD of niet?” Geert gijt der nog ies goed veur zitten….
De DVD “MOEST KIEKEN” met Vera Sutman ien e Eend van Koos en Tiny Wiersmoa kun je ien e winkel kopen, ien ploatenzoaken ien t Westerkwartier. Veur 10 euro! En aans kiek je mor even op www.mienwesterkwartier.nl.
Hai doezelde aan zied bie brug. Mit haand aan leunen. Stoefbie fluusterg vroren verdrait. Zien dreumende herinnerns bie t bushokje. Laankachteg blond bos goldgeel hoar. n Verdronken winterwereld ien heur daibe blaauwe ogen. Ien verwondern nijsgiereg noar t veurbie goan. Vris vraizende waarmte kwam hom ien t gemoud. Òfkereg kieken van kriegel zun om houk van kerk. n Wènsteg verdwoalde weeromraais.
Winters laifde gevuil maank vroren laand. Knovvelnde aarms ien weeg bie lopen deur ruzzelnd snij. n Diezege waarmte van oam ien flitterg duuster. Wiedweg onderweegs noar iesboan. Scheuveln. n Toezeboudel van gevuilens. Heur helder zulvern schodderlag. Begriepend zwiegen van daipblaauwe oetkiek ien denneroek. Heur bliedeg zaachte hoar. ‘Oet n leutje vlèske’, zee zien oor bie heur flusternde waang. Lippensmoak van zuide kwast. t Zol haitied winter blieven. Doar was gain ènde van. n Vroren aiw ien t veuroetzicht. Oamloos droafde tied deur winterdoagen. Daipvroren laifde ien t gemoud doar baaid gain kolle vernamen. t Pad noar hoes aal körter. Aineg gewaiten en handen van baaid ien knup. Stoef bie nkander en zo wiedvot. Helleg verniend versmoord. t Geleuf onmeugelk, heur pa onverzeddelk. Schrouwend smolten, ien vertwieveld smoezeg snijproeksel.
Bus brocht heur vot en dreum noar t ènde. Bekleumd stoarde hai zien gedachten achternoa. Aineghaid van mementen bielaangs over t daip. Laank iezelk scheurde wereld, zo wied hai kieken kon. Hieperg broken, grofdoadeg ien nkander zakt. Verdraitelk wodder kwam aal kanten boven. Hai snoof en pakte buusdouk.
Hendrik-Jan was nait ain van de loosten, zo bleek zoch oet in t aander verhoal. t Jong zat op legere school n klazze boven mie. Leerderij was nait om blied van te worren. Voak huilden ze hom veur t zooitje. Zo ook dizze raaize. Dörsmesien was langes west op t dörp en har n riege korenbulten oproemd. t Koren wer votdoadelk ofvoerd in jute zakken. Stropakken stonnen der nog genogt. Veur schoolkinder n aibels mooi stee om te speulen. Mit n koppel jongs en wichter wazzen we noa schooltied doar ook steevast te vinden. Kroepieweg speulen en zokswat meer. Kerel, wat göng t er smangs tou. Keboal was nait van locht en t zwait goesde ons van kop. Ok Hendrik- Jan kwam der n moal overtou. Wol stommegeern mitspeulen. t Was ons om t even, mor n poar wichter dochten der schienboar aans over. Stonnen wat te smoezen en gunterbokken achter n stoapel pakken. Noa n zetje wazzen ze der schienboar oet. Ruipen slichte knoap. Vruigen hom o man of, of e mitspeulen wol. Hendrik- Jan nikde dat n oard har. Doar mos e wel wat veur doun, zee Oaltje van Haarm Hadders en knees noar aander wichter. “Wat din?”, vruig e. “Magst mitdoun, mor din mouten we eerst dien snubbeltje zain”, zee Oaltje. t Jong druddelde wat, mor zie bleven haardvochteg. t Was en bleef: groag of nait! Hendrik- Jan gong deur knijen. Wichter namen hom mit noar n naauwe deurgang en doarzoot mos t wezen. Boksem underoet. Kwoajong deur t gat en noa wat vieven en zessen, elks mos dat wonder van vernuft ja zain, mog e boks weer optrekken. Sneu veur hom, mor noa n stief ketaaier was t speulen doan en trok elks weer op hoes aan. Wichter wissen n aalsgeval hou t gerak van n jongkerel der oet zag. t Zel heur vervast nait tou valen wezen.
Wat hest heer zeten achter lu van Jezus mit geweld, belken en bandiezen tot dast -dij dut mout t waiten- hoog op peerd grepen deur hemels löcht dele völst. Blind wuist in Rechte Stroade zulm man van de Weg. t Löcht dreef die wereld in en brochde die hail in Athene. Haarst ogen nich in buutse en hazzens nuver schraabt. Bekeekst mit verstand aal heur goden en mit Griekse dichters wöst goud road. Vergreld over leegte könst preken nich loaten. Zo wuist nuigd op d Areopagus en stonst midden maank hoge lu. Dij wollen wol ais waiten wat dizze Nijsblad van t Oosten oetstokken kön: aal proat is ja gain pankouk. Mor huilst n beste preek: ‘In hom leef ve, beweeg ve en bin ve’. Mooi ja. Gain last van zenen had? Niks in boksem doan mit aal dij perfesters um die tou ? Lutje tentenmoaker, nuimsde die zulm in braif aan Korintiërs nich n misbrudsel? Woar huilst moud toch vot? Bist rakt deur t Löcht en dien vuur veur Christus hef in haile wereld vlam vat. Hest proat en nich swegen. Net as Liudger in Ommelanden. Net as Luther -dij völ ook ja dele veur t löcht- veur kaaizer en kerke in Wörms: ‘hier stoa k, ik kin nich anders’. En net as wie vandoage hier in kerke en dommeet op maartplaain in tram of thoes of op welke Areopagus din ook. Kom lu van de Weg loat moudveren nich hangen en loave proaten en nich swiegen over wat ons drif. d’Aivege kin ja alderdeegs de slimste misbrudsels aibels goud bruken.
Oktober 2009
*Vanoet Stad mit traain noar Winschoten, den wieder mit bus noar Troapel en den aal mor –n lutje 3000 kilometer- liekoet deurlo- pen noar t Zuudwesten.
n Poar moal in de weke goa k noar de sportschool. Umreden k wil der geern n beetje fesounlek oetzain blieven en doarnoast is t veur de sosjoale contacten ook nait verkeerd. Ain oavend dou k mit n groepke vraauwlu aan bodypump, n aander moal aan spinning en dan nog ainmoal dat k veur miezölf wat aanrommel. Dat lèste het nait veul um hakken hòr. Bin k ook zo kloar mit en dan kìnk doarna wat langer in de sauna. Dat is altied mien belonen noa t sporten. Non is t mie opvalen dat k der grofweg twij soorten mìnsen zai. d’Eerste, woar of k miezölf veur t gemak ook mor tou reken, binnen de lu dai der gewoon plezaaier aan hemmen um te sporten. d’Aine wat meer as d’aander, mor toch.
t Aander dail bestaait oet de wat meer fanatieken. Dai binnen mit vrezelk zwoare gewichten in de weer. Hemmen voak grode tatoeoaties op d’aarms en zörgen der veur dat heur dikke spieren goud te zain binnen. n Daarde dail bestaait oet volk dat der mainsttied mor even is. Dai binnen der noa n poar moal flaauw van. Umreden zai hemmen last van spierpiene of zo. En mit aine van dizzen kwam k aan de proat. In de klaidkoamer. Dou k binnenkwam, luip k noar rechts. Noar de kluisjes mit de hoge nummers. De lege nummers stoan links. k Har bie de receptie de sleudel van kaaste vatteg kregen. Hoog dus. Dai aander was der zeker net veur mie. Hai har zien gewone goud nog aan. k Zee ‘moi’ en hai zee ook ‘moi’. Hai keek mie noadenkd aan en zee: ‘Mag k joe ais wat vroagen? Even n klaain underzuikje’. k Keek hum verboasd aan. k Har aiglieks gain zin in flaauwekul. k Wol gewoon sporten. Mor k nikde toch mor dat e zien vroage stellen kon. ‘Waiten joe, as joe hier binnenkommen, zunder te zuiken, woar joen kaaste staait?’ Hai was n joar of datteg. Zien vedde hoar was stief tegen zien kop aan kamd. Zien brille was meschain wel van zien pabbe west. Dikke hoaren gruiden tot zien neuze oet. En dan zien goud. De bore van zien boezeroen was zo kreukelg, dat mien moe zeggen zol: ‘net of n hond em in zien kont had het’. Zien boksem har e slim hoog optrokken, mor doardeur kwammen zien widde sokken wel goud oet. n Soort verstreude perfessor. k Zee dat k aan t nummer zain kon of mien kaaste links of rechts ston. Hoog of leeg dus. Wieder nait. k Wait nait of e der wat aan har. ‘Mor k heb veur joe ook n vroage’, zee k. ‘Ook n underzuikje.’ Hai nikde mie bliede en nijsgiereg tou. ‘Ik denk dat joe allain wonen. Klopt dat?’ ‘Joa’ ruip e, ‘ joa, mor hou kommen joe door bie?’ ‘Kìn k non nog nait zeggen. Mout t underzuik eerste nog wieder oetwaarken”. Hai keek mie verbaldereerd aan. ‘Dat mainen joe nait’. ‘Ach nee, man, k begugelde joe ook ja mor’. ‘O… k doch al, zol dai man werkelk zain kìnnen dat k n ainspaanjer bin?’ ‘Nee, noatuurlek nait’. k Draaide mie um. k Ston liek veur kaaste vatteg. k Heb de man noeit weer zain. Zal toch wel aine van t daarde dail west weden.
Dit verhoal speult aan t einde van de joaren zesteg.
Vrouger woonden wie in t prachtege dörpke Slochter. In dai tied was der op zo’n dörpke nog hail wat dividoatsie, as ik der tegenwoordeg deurhen rie dìn is t der doods. Winkels binnen der nait meer, terwiel der in ons tied juust hail veul winkels wazzen. Zo haren wie ja twai bakkers, ain slachter en n melkboer. Ook was der n dreugist en tegenover t Slochterbos zat t postketoor. Mien ollu haren in dai tied n krudenierswinkel. Dat huil in dat der waarkt worden mos, alles zat in flezzen en dai mozzen dìn weer oetzöcht worden. Dat deden wie dìn maisttied noa schoule. Wie haren n grode toene en der overhìn keek je zo het veld in. Doar was ons tiedverdrief, doar konden wie onze vrije tied deurbrengen. Het Slochterveld was vrouger deursneden mit meulnwiekjes. Meulnwiekjes wazzen braide sloten van zo’n drai meter braid mit n mooie haarde zandbodem der in. Op t ènne van zo’n wiekje ston n woatermeulen dai t overtollege woater t Slochterdaip in pomte. Rond dai wiekjes was n levendege bedrieveghaid van flora en fauna. t Woater was zo helder dat je de bodem zain konden en omdat t mor n lutje meter daip was, konden wie der mooi zwemmen in leren. Rondom dai wiekjes wazzen mooie waailanden en holtwalen, mor ook eerappelvelden, korenvelden en ropknollen. Veural de ropknollen dai wazzen lekker, je ging ze ofschillen en dìn raauw eten. Via waailanden en over sloten hìn kon je noar t Slochterbos. Doar hebben wie ja hail wat beleefd vanoet onze fantasie: cowboys en indioanen of oorlogje… t Was n mooie tied. Deurdat je zoveul in het veld wazzen, leerden je der ook hailveul over de planten en daaier . Loater dou ik zulf kinder haar, heb ik pebaaierd dizze kennis aan heur deur te geven, want tegenswoordeg wait de jeugd t verschil tussen n ekkel en n beukenootje nait meer. Op zundag was t bie ons thoes rustdag. Dìn wui der smörgens kovvie dronken en dìn wui der voak luusterd noar zo’n lutje bandrecordertje. Dai was dìn aansloten op n olle buizenradio, ie waiten wel, mit zo’n kaddeoog derop. Ook haren wie al n zwaart widde televisie en keken wie soavends noar Swiebertje en Pipo de Clown.
Dìn kregen wie der van ons moeke een kop sokkeloademelk en n plakke olwievenkouk bie. Veuraal dai sokkeloademelk smuik lekker, want t wui moakt van poeder cacao en volle koumelk, zo bie de boer vot. t Ainegste vervelende von ik altied dat je op zundag schier goud aan kregen en dat je schoon blieven mozzen, mor ach de zundag was ook altied zo weer om. As ik terug denk aan dai tied, dìn denk ik veuraal aan t gemoudelke en t rustege: Wat vandoag nait was, kwam mörgen wel…. De sunterkloastied, Sint Meerten, de kerstdoagen, t was veur mìnsen de gelegenhaid om te ontspannen en feest te vieren. Dìn wui der lekker eten en was je mitnander blied. Ik bin nou sikkom viefteg en ik verlang wel ais noar dai tied terugge, veuraal omdat aal dai mooie tradietsies dai de mensen bienander kregen, verdwienen.
Nachtdainst bie de plietsie in Stad. Geert har doar altied n dubbel gevuil bie. Aan ain kaande von e nachtdainst wel mooi. Der gebeurde hoast altied wel wat bezunders. En snachts was der gain gedou en gain chefs dai hum op zien vingers keken. ‘Gain dak op t hoes’ zo as Geert dat nuimde. Mor aan d’aandere kaande warren der netuurlek ook noadailen. Noa n poar nachtdainsten was e der mainsttied hailemoal deur hèn. Hai har zien vrije doagen dan haard neudeg um der liggoamelk weer n beetje bovenop te kommen. Hai har weer dainst mit Frida. Hai kon t goud mit heur vinden en har der oardighaid aan um heur wat praktiekervoaren bie te brengen. En mit Frida kon e vrezelk lagen. Ook nait unbelangriek. t Was n biezunder rustege nacht. Um n uur of vaaier reden ze op de ringweg van Stad. Geert achter t stuur.
Der kwam n ol Toyotaatje de weg op rieden. ‘t Zol mie verboazen as dai nait stolen was’ zee Geert. ‘Hou komst doar bie?’ reageerde Frida. ‘Non, dat vuil k gewoon. Vroag t mor ais aan de meldkoamer.’ Inderdoad, de auto was twij doagen leden stolen aan de Eikenloane. Frida keek Geert vol bewondering aan. ‘Hou kan dat non, das doe zowat aanvuilst?’ ‘Meschain is dat ervoaren. Dat krigst doe ook nog wel’. Frida kon t mor amper leuven. Even leek t of de lu in de Toyota der vandeur goan zollen. Chauffeur gung inain veul haarder rieden en schoot n ofrit of. Geert bleef der, in zien veul snellere auto, makkelk achter rieden. Dat harren ze in de Toyota bliekboar ook in de goaten, want dou Frida t stopbord aan zedde, bleven ze vot stoan. Twij jonge knuppels. Dou Frida noar de pepieren vruig, kwam t hoge woord der al gaauw oet. Pepieren harren ze nait en chauffeur har gain riebewies. Zie harren de auto votnomen um der n beetje in rond te toeren. Op t lèste harren ze de auto wel weer trugge brocht. Dat wollen Geert en Frida wel leuven. Mor de jongens wörren wel in de boeien sloagen, noar t bereau brocht en in de cel zet. Dou ze n uurtje loater t gebroekelke pepierwaark doan harren, zee Geert: ‘Help mie ontholden Frida, dat k dammeet even dit braifke bie mien schoonolders in de buzze gooi’. Ze keek hum vroagend aan. ‘Lees mor’ zee Geert en huil heur t braifke veur. Frida las haardop: ‘Ik heb joen auto weer vonnen. Ik kom vannommerdag wel even langs. Geert’. De flere tegen zien kop zag e nait aankommen.
Frambozestroeken lonken: “mos ons körtwieken wie hemmen laange, dode stronken krieg snuischeer der mor bie”
Beetje zun en dreug weer t aarbaidt goud dizze keer gruine òfvalbak rakt vol mien kop het n kleur as n ból hemd plakt van swait op rug t is tied veur n schaft mit n brug
Stroeken stoan der nou knap bie n aibels schier putje veur mie op dizze leste dag ien november
Gezienus zien zeuntje haar n knientje, dij e ais op rommelmaarkt ien t dörp kocht haar veur n kwartje. t Was ain van twij jongbaistjes van zès weken old en t jong was der wild op west. Dou e bie zien moeke gain geheur von dou hai hom kopen wol, gaf e t nait op en zeurde zien pa net zo laank aan kop dat dij tou gaf. Dij von t aargens zulf ook wel schier dat t leujong n daaier hebben wol. Hai mos pa wel touzeggen dat e t baist zulf vreten geven zol en ook oetmizzen. Nou, dat was vanzulf votdoadelk touzegd. Moeke zee nog tegen Gezienus dat e der mor op reken mos dat hai zulf veur t daaier opdraaien zol. Mor handel ging deur en t jong was eerste doagen aalvot mit t baistje ien tril. Knien kreeg Swartje as noam, omreden hai hailendaal swaart was. n Aander jonkje oet t dörp kocht t aander baistje, mor dij haar t ter noa n poar moand al tou doan. Opa timmerde n hok veur Swartje en noaber dij der ook zien slinger aan haar, timmerde n goazen ren ien mekoar. Eerste doagen waren der gain aksies, mor dou t hok oetmist worden mos, wer laifde van t jong al wat minder groot. Dat haar e ja nooit docht, dat dij boudel zo stinken zol en toch wel slim smereg was, mit dij jier en keudels. Mit n greep mit laange stoal en mit ol heer zien waarkhandschounen aan werd klus toch kloard, mor t duurde al nait laank meer of Gezienus draaide der zulf veur op. t Jong mos net hoeswaark moaken of net n bosschop doun of voetbalen, aaid krekt as t weer tied van oetmizzen was. Ook mos pa aal voaker vroagen of jong t knien wel vouerd haar. As Swartje boeten was ien ren ien summer was t gain dorie; nait veur t vouern en nait veur t missen. t Knelpunt laag hom veuraal ien wintertied as t baist onnerdak was ien t achterhoes. Mor t jong was der wieder nog altied wies mit en speulde voak mit Swartje. Hai hoalde hom den oet ren en knien kon vrij deur toen strunen. Of en tou verswon t baistje wel ais tussen stroeken, mor hai kwam altied weer luchteg springend terug. Ien tegenstellen tot zien bruiertje werd Swartje older en older. t Jong ook vanzulf en dij kreeg t ook drokker mit voetballen en mit leren, zodat Gezienus aiglieks hailendaal veur t baist opdraaien dee. Hai haar t er wel ais over dat t baist op n duur mor vot mos, dou Swartje older wer en nait vanzulf dood ging. t Baist was op n duur al n joar of aacht west en nog zo sond as n vis ien t wotter. Mor dou ging knienezaikte rond. Jong zat veur t eksoamen dou Swartje zaik wer en kop vol swelderij kreeg. Ogen waren haildaal tou. Pa docht dat t knien mor òfmoakt worden mos om oet lieden verlöst te wezen, mor dat ging jong en zulfs moeke veul te wied. Nee, t baist mos en zol noar veearts om kieken te loaten of der wat aan te doun was. Jong mos vanzulf hoeswaark doun; moeke zee dat t pa zien toak was om mit Swartje noar veearts te goan en doarmit was t beslist. Zodounde zat Gezienus op n oavend noa t waarm eten mit Swartje ien n deus op knijen bie veearts ien wachtkoamer. t Ging der doar nuver om heer. n Dikke herder haar krekt n kat gedienen ien jagd. Kat was oet t kooike van boaske ontsnapt en herder zol kat wel even mores leren. Kat kon zuk net op tied redden deur ien gerdienen te klimmen. Noast Gezienus zat n jongemaaid ook mit n kat ien n ketonnen deus op schoot. Deur t gedou mit herder was dij kat ook van streek roakt en plasde ien deus. Ie roaden t al. Natte bodem viel der onneroet en herder haar twijde kat ook gerdienen ien jagd. Gezienus hiel deus mit knien op knijen goud vaast, din boas van herder zat liek tegenover hom. Snoet van herder kon hoast bie deus mit knien der ien kommen en hai rook knien vanzulf. Hond dee niks aans as noar deus tou snuffeln mit oren recht ien t ìnd en hail begereg kiekend. Gezienus docht ter aan hou t eertieds ging dou hai nog thoes wonen dee bie ollu op ploats. Dou kwam t regelmoateg veur dat der n daaier zaik wer en t ter tou dee. As t slim was, werd der n haandje bie holpen. Nou mos je votdoadelk noar veearts, den daaier waren net kiender veur lu. Hail even mos e , ondanks herder dij aal mor driester wer en ook al begunde te likkeboarden, hoast kniezen, tou e om suk hìn keek noar aal dij börgerlu mit n zaik baistje, dij zo verdraiteg keken. Ainege oetzunderns waren katteboazinnen dij hels waren op boas van herder en zulf ook hoast bloasden van verniendhaid, dou zai katten weer ien deus of kattemaand haren. Boas van herder trok hom der nait veul van aan. Zee enkeld mor dat hond broaf was en niks dee. Hai hiel hond net kört genog aan lien zo dat dij net nait bie deus van Swartje kommen kon. Gelukkeg was herder t eerst aan beurt dou veearts wachtkoamer ien kwam en hail even noar gedientjes keek veur t roam. Dij hongen der wat vrumd bie. Dou herder vot was begonnen lu aalmoal te koakeln as dat t n schaande was dat zuks wat mit laive poeskes gebeuren kind haar, mor op t lest zat Gezienus nog allain mit Swartje ien deus ien wachtkoamer. Dou veearts hom raip en knien zaag, prakkezaaierde en mommelde dij wat. Dou kreeg e n spuit en zee dat e t knien n spuit geven zol, en dat as t daaier aanderdoags nog leven zol, hai nog zo’n spuit hemmen mos. Òf Gezienus ter veur over haar, vroug e. Aans kon e t knien ook wel iensloapen loaten, den veul hoop haar e nait. Denkend aan ellèn en verdrait as e zunder Swartje thoes kommen zol, zee e dat hai ter op woagen wol. Knien kreeg dus n spuit; ging weer ien deus en op hoes aan woar belangstellen groot was en ook opluchten dat Swartje nog leven dee en veearts der wat aan doun kon. Gezienus zee dat e volgende dag weer hìn mos veur vannijs n spuit. Hai vertelde der mor nait bie dat veearts zegd haar:” As t knien den nog leven dut”. Mor Swartje zat aanderdoags nog rechtop ien zien hokje en Gezienus der soavends weer mit hìn. t Jong mos vanzulf noar voetbaltrainen, dus dij kon nait mit. Gezienus haar wel n wat steveger deus opzöcht dit moal, mor herder was dij oavend nait ien wachtkoamer. Twij katten wel weer en dij waren nou toamelk trankiel. Gerdientjes hingen weer recht. t Knien kreeg vannijs n spuit en veearts zee dat e t nou wel redden zol mor dat e over twij doagen nog n leste spuit hebben mos. Swartje klunderde aal wat op en noa drij doagen het Gezienus leste spuit hoald. Hai haar ientussen al wel heurd dat t dure spuiten waren – wel twij tientjes t stuk- dij veearts zaike daaier gaf en noa leste spuit vroug Gezienus veearts den ook wat benaauwd hou groot òf schoade was. Hai keek Gezienus aan en zee: “ Dou mie mor n tientje den k vind t ja zo geweldeg dat ie aal mor weer kwammen mit zo’n zaik baist veur dij zien leven ik nog gain dubbeltje geven haar en woarvan k noa eerste spuit docht haar dat k joe nooit weer zain zol mit t baistje”. Swartje was der n zetje loater weer haildaal bovenop en was deur goudkope spuiten toch zo immuun worden veur ale zaikten dat e, zond en wel sikkom zestien joar old worden is. Gezienus het der dus nog joaren waark aan had, mor zo slim von e dat nou ook weer nait. Aiglieks dee hai t ol baistje, dij e ien toen begroaven het, slim missen noadat e t zoveul joaren verzörgd haar. Zeun is nou traauwd en het zulf n zeuntje. Hai het opa al vroagd of e t knienehok en ren nog het……
Niks kon hem nog gebeuren. Dit werd zien joar. Hij was weer hielemoal op e kladden en hij zol ze es wat loaten zien. Al die lu die altied moar schudkopt hadden en riepen van “dat wordt nooit wat met dat jong”, die zollen ien 2010 wel aanders piepen. De nije IK was geboren of kon je beter proaten over herboren. Hij keek om zich henne en begon fluitend de halflege gloazen en flessen en halfvolle asbakken en bakjes pinda’s op te rumen. De brakke smoak die de alcohol van nijjoarsnacht ien zien mond achterloaten had, werd verdrongen met een stukje dreuge worst, die der eerst nog even deur de mosterd streek. “Woar gijst henne, woar kost vot” sjanterend stoof er deur de koamer en een haalf uurke loater was er van de ravage niks meer te zien. Hij zet e tillevisie aan en zapte noar t Teletext-kanoal van Noord. Niks gien biezunderheden met Nijoarsnacht, wat sleperij en poar smoorbezopen snuiters die ien e bak zet wadden, moar vedder was alles rustig verlopen. Hij bladdert wat deur de agenda van die Nijoarsdag en wat er las, gaf hem ienenend een briljant idee. ‘Nieuwsjaarsduik in haven van Burum’. Doar zollen ze van stoan te kieken as er mörregn, met Unoxmuts, breeduut op de regio-bladziede van t Nijsblad ston. Hij bedocht zich niet, kreeg zien zwembroek uut e kast, vette zich ien met vaseline en sprong achter t stuur van auto. Burum, here we come, the newborn king is on his way!’ De‘Grote Oren’ kwammen steeds dichterbij en hij kreeg der al meer zin ien. Een nij joar, een nij begun, een frisse duuk, een frisse toekomst. Tot zien verboazing was t drok ien t hoaventje. Een voage kennis kreeg hem al drekst ien t oog, begon te kniezen, wende hem t nijjoar oaf en zee “Wat zil dit, kistoe wel ooit zwemmen?” Dat soort slampampers zollen hem niet meer te pakken kriegen. As een groot man liep er de bouwkeet ien en dee zien trainingspak aan t kapstokje met rugnummer dattien. Het nummer 13, dat er van de veurzitter van e iesvereniging kregen had, plakte der aan e ziedkaant van zien zwembroek.
“Hij was er hielemoal kloar veur”. Om twaaf uur precies stonnen zowat 50 kirrels en vrouwlu langs de kaant van t Diep ien Burum. De burgemeester schoot met zien alarmpistool en de hiele stoet runde manmoedig noar t wotter. Hij liep met mooi ien e kopgroep, zon bietje op t tiende plak. Nog even spoeken wat beelden van de aflopen drie, vier joar deur de kop. Man, wat had er zien tied verbraand. De raand van t wotter is er eerder dan er docht had. Bedenken is er nou niet meer bij want die 40 man achter hem duwen gewoon deur. Hij dut e ogen dicht en springt. Op noar t nije leven!
ien vrouge mörnuren as t licht nog vér is en duustern dichtbie kon ik mie wenteln in dien waarmte aibels schier pooske gain gustern gain vandoag vaastholden tot tied mie löswaikte t aal wegtikte heugtepunt tot n zaacht erinnern verblaikte giny hartman
Daipvroren sporen laaiden t laand op over doeker waaiern vandoar oet over t stuk ongeplougde baitelaand rij inspoord deur t zwoare raif van grondgebroeker Slootroegte ligt ien bulten op hoge walekaant
Iesbebonkte sporen lopen over t bragelg laand hier en doar braider en raanden wat hoger ien ril noar wenakker tou en vandoar weerom noar aander kaant Ien t vraizen rillen haard worden en kolle plazzen liggen stil
Juust ien wintertied is t netuur dij zien vraide gang doar gaait Laangs sloot staait n ainzoame pijgerde boom hail desoloat n Hoamele hoas gaait der nog vandeur; verdwient ien diezeghaid dik kaans dat winterse dood ok t aarme baist te wachten staait
Dan trekt t aal dicht en begunt t fluusternd wit te vlokken begunt snij van t laand n prachteg schilderij te moaken Aanderdoags is t helder en ligt t kunstwaark der duroabel heer bie guster vergeleken herken je t hail stuk laand nait meer
Woar k guster ien t verdraitege graauwe laand vergeefs nog noar zöchd’ het nacht mie onverdachts nog dat schiere van snijwidde winter brocht Lucht nou zichteg blaauw; t widde laand deur zun beschenen en hail t sombere van kolle wintertied doarmit geluudloos verdwenen
Binnen nooit oet nkanders dinken Man as ve proten stoeken woorden Wat wied vot nog waik is wordt stoef bie houkeg en haard Levent völ tussen ons in verwaaid zunder ènde Nöst wui lege staal en ais oet tied reer ve achter voldeure Vuil ve ons verloaten en kommen der woorden
(Kinnen nkander nooit vergeten ruumte hef nomen man binden is bleven)
t Was dit joar mooi veurnkander. Gain drokte om Josef en Maria. t Was kloar en veur elk dudelk. Dizze moal n nije Josef. n Moager jonkje dij bie veujoarsdag haildaal oet Olland op t dörp wonen komen was. “Peter Christiaan”, haar hai zegd op zundagschoul. “Maar iedereen zegt gewoon Peter.” En ien tied e t zee, gloop hai elk ais wies bielaangs deur zien brilletje. Hai kon gain Grunnegers proaten mor dat was veur Oaltje gain perbleem. Zai was doch aal op zuik noar n nije vrizze Josef en dit paaste persies. Juf haar boudel ais ien verwondern aankeken. Peter was nog aigenzinneger as Oaltje en wis t nog veul beder. Baaid wazzen oareg aan nkander woagd. Wonder boven wonder konden zai t aibels goud mitnkander worden. t Duurde nait laank of elk nuimde hom ‘perfester’.
“Dij aigenzinneghaid het e nait van n vremde”, zee köster onder t eten en haar Oaltje ains schaif aankeken. “Zien ollu binnen gain hoar beder.” Zien moeke was votdoadelk op vraauwenverainen en zang goan. Verainen op onstuur en zai was aal veurzitter bie zang. En hai haar begrepen dat ze dommee op zuik noar n nij bestuur konden. “Aal stadse fratsen en der deugt ienainen naarns meer wat van. Doar binnen vraauwlu mooi onkloar mit. Zien pa is van t zulfde. Dij zit al ien kerkeroad en zol boudel wel even ombatterijen. En hai het domie ien buus. Dij is glad wies mit hom din zo’n man mit n beste boan bie melkfebriek kon e wel bruken. Hai mos sìnteboudel van kerk mor ains goud op order bringen. Dioaken Vriesemoa en plietsie Haarkemoa binnen der ook nait bliede mit.” Oaltje haar der gain bosschop aan. Zai haar heur Josef. Engelen, herders en wiezen kregen n male tied en juf haar der gain stuur meer over. Perfester zien moeke kwam der zulfs nog over tou dou juf ter mit domie over had haar. Perfester zien Pa, meneer Willems haar tegen domie zegd dat zai dit joar n echte staal hebben mozzen.
Dat leek domie wel wat. Hai mos dat mor regeln. Vriesemoa haar vroagd of hai wel goud wies was. Köster wol der haildaal nait van waiten. Doar was gain stee veur, en plietsie Haarkemoa docht dat zai der mor beder gain rebulie om moaken mozzen. Domie haar aal ais roupen dat t om vrede op aarde ging. En veur t eerst ien joaren mos der n klaaine boom komen. Ien n aander hörn noast preekstoul haar Willems besloten. Köster en Vriesemoa haren der stuur aan geven. Zai zollen boudel wel regeln en aandern mozzen zuk der nait mit bemuien. En domie docht dat t zo din mor mos. Kiender van zundagschoul haren t vernijs drok mit t ienstudaaiern. Perfester zien moeke haar roupen dat zai t allinneg wel of kon en juf was nait meer neudeg. Boer Vriesemoa en Haarkemoa haren aal n moal of wat vergoaderd bie köster thoes. Bie n klókje wazzen zai t gaauwachteg ains. Teveuren wer der drok spiekerd, zoagd en carbeleumd veur n staal. Haarkemoa haar nog n rieg ol dakpannen veur t dak. En t was kerstfeest veur zai der op verdocht wazzen. Vriesemoa docht dat ezel dij bie hom ien abbelhof laip ook ien staal mos. Din Maria haar ook mit n ezel bie stroat lopen. En hai haar nog n swaarte heukel dij os weden kon. Haarkemoa mos doar stief om lagen. Vriesemoa zee dat e net n ol zegebok was dij brannekkels vrat. Köster docht dat zien bok din ook wel mitdoun kon. Dij bok stond haildaal ien t achterende van zien toen ien n hut. n Echte rasbok veur t dekken van aal sikken dij der ien kontrainen wazzen. Din kon hail gemainte vot zain hou zo’n goie zegebok of hai wel nait haar. Doags veur tied haren ze boudel iennkander spiekerd. Pakken stro, vretensbakken, heu, brokjes, baiten en n bak veur wodder stonnen kloar. n Mooi schaif dak mit pannen der boven en t krubke mooi ien t midden. Ezel, heukel en zegebok links achter dikke planken. Aan rechterkaant n ooi van vraauw Diekhoezen mit twij leutje lammer. Ooi was heur n zet leden n moal oetreten en haar bie ram ien t kaampke laand lopen. En no wazzen der mor zo veur kerstdoagen n poar lammer. En grode pop van Oaltje kon mooi ien t krubke haar zai docht. Dou staal kloar was mos kerstboom stoef noast preekstoul. En elk docht smirregs op kerstdag dou zai kerk ien kwamen dat zai op n verkeerd stee wazzen. Roek van n boerenploats ien graauwduuster van keerzen en leutje lampkes. n Lucht om te snieden. Zegebok haar zien best doan en aal houken en hörns wodder geven. Onnuur zo roeken. Kerk was vernijs oareg vol, mor banken bie staal bleven leeg. Wazzen gonnent dij net zo laif stoan bleven. t Was noflek en kiender zaten mooi veuraan mit brannende keerzen. Domie glunderde noar elk en nikte bliedeg bie t binnenkomen. Hai kreeg n haand van olderling en zol preekstoul op mor hai kon der nait laangs. Kerstboom stond ien weeg. Achterom en op knijen wol net zo min. Willems stond der rad bie en zol t even regeln. Haarkemoa keek Vriesemoa en köster mor ais aan. Aal drij gniflaagden. Köster kwam ien t ìn mit n kistje en pakte oet n duuster hörn lopiesweg n katheder. Domie haar hier dudelk nait op rekend en was van lèg. “Òfblieven”, graauwde köster dudelk heurboar tegen Willems dij t even regeln zol. Baaid haren veurtied aal dikke roezie had. Haarkemoa mos der zulfs over toukomen. Willems vond t neudeg veurtied ien staal boudel nog mor ains aans hin te zetten. Bie geval dat Vriesemoa zag dat t krubke mit t potje vot was. Zegebok haar ien houk maal stoan kaauwen op n bain en pop haar t hoar der ook aal òf. Gelukkeg wis Oaltje der nog niks van, mor köster was aldernoarst vergreld west. “Willems zol der mit zien poten ofblieven!”, haar köster roupen. Domie zee dat hai bliede was dat elk weer op t feest van geboorte en vrede was. Zegebok en heukel stonden ien verboazens noast nkander over t schot te kieken. Zai wazzen ain en aal oor wat of doar nait aal gebeurde. Allinneg leutje lammer mekkerden. Bok docht dat hai t nait goud zain kon en ging mit veurpoten bie t schot op stoan en belkte mor ais. Gemainte mos lagen en ezel wol der ook groag bie heuren. Dij stond wat ien verdrukken achter heukel zien dikke gat. Ien ainen zag elk dat ezel heukel ien t gat beet. Dij brulde van schrik en sloug en schopte aal kanten oet. Planken vlogen der oet, schotten ondersteboven en zegebok nam n roam maank abbelsienen dij op n laange toavel kloar lagen. Dij haren hom aal n zetje lekker tou leken. Grode konsternoatsie. Kerkeroad stoof bankje oet en Vriesemoa greep heukel. Domie en Willems dij op zied baang stonden te weden zagen hou köster mit zegebok veurop en aal aander der achter mit t spul kerk oet gingen. Schoap mit lammer stond stil ien houk te kieken en mog blieven. Dainst bleef ruier en boom wer wat loader aan stoken. En Josef en Maria hebben t spul red. Zo mooi as dij baaid dat deden. Herders deden heur verhoaltje, wiezen gaven kedoos en engeln haren ien gain joaren zo aibels schier zongen. Domie bedankte elk dij zien best doan haar en dou kregen kiender n boukje en n abbelsien. En noatied bie t omtrekken was der nog sukkeloamelk. Aan t ende van feest heurden ze apmoal Oaltje vrezelk gilpen en schraiwen. Dij wol nait zunder heur pop noar hoes en haar hom pakt oet t krubke. Grode schrik en konsternoatsie en zai was nait te bedoaren. n Vrezelk aarm verdrait. n Week loader mog Oaltje mit juf van zundagschoul n nije pop oetzuiken. Domie docht ankomend joar mor gain baisten meer bie t kerstspul. En boom mos mor weer op t ol stee.
Ien t duuster op pad doar schoevelt wat t wil over weg, noar d’aander kaant doar ligt n groot stuk laand mor grode dingen, mit bundels licht, dij stoeven veurbie, ik dou mien ogen dicht….. en dou k mien ogen weer open had….. doar zat e, t swieniegeltje, hail stil zai wait nait wat ik wil k neem heur op ien t koeltje van mien haand breng heur noar dat groot stuk laand.
Doe zitst veur t roam en kiekst noar boeten Zuikst de zun, mor dij schient nait Telst regendrupkes op de roeten As tiedverdrief, oet aineghaid Soesderg glieden dien gedachten As vanzulf weerom noar ‘toun’ Waarme zummers, swoule nachten Dien eerste laifde in t plantsoun
Doe zitst veur t roam, zugst joe weer lopen Op blode vouten laangs t straand Wereld lag nog veur die open Hai schreef dien noam in t nadde zaand Din sloetst doe dien muide ogen Eefkes voulst de waarmte weer Van dij laifde, laank vervlogen t Voult zo goud, aal dut t wat zeer
Doe zitst veur t roam, bienoa te sloapen Suzend tussen ‘nou’ en ‘toun’ Gain kracht om moud bieain te roapen Gevòllen handen, niks te doun Mor din kom ik eefkes bie die k Aai dien old, deurleefd gezicht Deur troanen hìn, laagst doe noar mie n Aarm om die tou, verwaarmt, verlicht !
n Gehaaim verklap ik nait as ik zeg dat ik gain deurwinterde aanhanger bìn van dít seizoen. t Is mie gaauw te kold, hannen pippern mie, ook al heb k ze in buutsen, oren bevraizen mie aan kop, neuze staait stiefoet. Mit dij snijboudel wordt der nait veul beter op. Laank, laank leden, dou ik snijbalen gooien t mooiste van de haile winter von, joa, dou lag t wat aans. Mor nou? Beetje snijbalen smieten mit de jonges van onze buren, dat is nog wel wat, mor voak schut t mie al in rogge as ik mie bok om snij te pakken…
Snijpoppen? Doar dou k nait meer aan. n Hut moaken van dit widde spul huift veur mie ook nait meer. Wat wél hail schier is, dat binnen de foto’s! n Prachtege wereld (as je ploatjes bekieken in n waarme hoeskoamer mit n kop haide sokkeloa onner haandberiek…)! Krieg ook wel kolle hannen, bie t foto’s moaken, mor k heb der minder last van. Mien vraauw het mie van dij vingerloze handsen moakt, kin je handeg gebroeken bie t fotograferen. Steeën mit snij vastleggen, tied bevraizen. As kind haar k aaltied voesthansen, braaide voesthansen. En n mutse op kop, ook braaid. (Of dat van 3 Suisseswol was, wait k nait meer…) Moeke was goud in braaien, het zoveul braaid dat ze der braai-reuma aan overhiel. Pienlek! In dij tied mouk ik nait veul ploatjes in winter. Doar woagde ik mien nije Agfa Click nait aan, al heb k in ’63 wel foto’s moakt, wied vot van Elf Steden, Reinier Paping, Jan Uitham, Jeen van den Berg… Dij kwammen we ien kraande tegen, of op radio. t Zel ook zo omenbie de tied west weden dat we n tillevisie in hoes hoald hebben, pa’s waark. Konden we onze horizon verbraiden, ongeleuflek, in koamer veur n kastje… Snij en vorst? Mien kammeroaden nait, das dudelk. Nait elke winter was der even royoal mit, aans haar k wel beter scheuveln kind. Motorisch zit ik nait zo geweldeg in mekoar, k maark t nog, of wéér, elke dag. (Huft gain octrooi op aanvroagd worden…) Op legere schoule vol dat nog nait zo op, al vól ik wel wat voaker as maiste anere kinder. Dìn haar k n bult rechts veur de kop, dìn weer aan linkerkaande. Onnersteboven, bainen in locht, klompe vaalt, op mien kop…. Van ULO-tied in winter herinner ik me nait zo veul, votstopt. Thoes blieven was der nait bie, platjelopen dee je swinters nait, woar mos je hìn? Loater noar Winschoot, noar kweekschoule. k Wait nog dat we van d’olle schoule aan Engelseloane vervoaren deden noar t nije gebaauw aan Omsniedenskenoal, loater Mr.D.U.Stikkerlaan. (Dij man, Stikker, haar t ongeluk dat e in Sodom geboren wer…) Dou we doar al n zetje noar tou gingen, mos dij nije schoule zo neudeg offisjeel opend worden, op n zotterdag, middenin winter. Kold, dikke snijbuien, wegen ‘vanzulf’ onbegoanboar, benoam weg achteroet tussen Midwolle en Winschoot. Spaigelglad! Wie haren n stoer meziekstok instudaaierd onder laaiden van Ben Verlaan, Bach ducht mie, of aans femilie dervan. Mos we snommedoags om haalf twije op schoule weden, op dij zotterdag. Ik bin even op fietse op pad west, dat was ja gain doun. Bin weerom goan, din zongen ze dij schoule mor nait open…. Ollu haren der dou nait veul muite mit dat k nait noar Winschoot ging, zat nait veul Bach in heur genen en wis en vast nait op zotterdagnommedag om n schoule dij al laank in gebroek was nog ains te open veur n stel bobo’s in donker pak en mit strikken veur. (Vergis je nait, wie haren dou ook aalmoal strikken veur, aankommende schoulmeesters. Der was ook ja nog gain Prins Claus…) Smoandags noa dij opening kregen we wel wat vervelende opmaarkens, mor wat kon ons dat schelen dat Ben Verlaan von dat we aiglieks onner de snij deurkroepen most haren om op schoule te kommen, zo staark haar de drang weden mouten. Joa, veur zién Bach zeker….(Noú is Bach ook van mié!) k Herinner mie ook nog n moal dat der nog veul meer snij lag, in bulten opjagd, dou was aal t riedend verkeer onmeugelk (behaalve arresleeën mit peerd derveur, mor dij haren wie nait). Gingen we zotterdagsoavens lopens noar Winschoot, n feestje ducht mie, en loater lopens noar Scheemde en doarvandoan noar Midwolle, steerns aan locht, wie aal proatend over Vietnam en zokswat, wie wollen en zollen de wereld ja verbetern (en das wat aans as nije schoulen open’…)
n Bouk mit hakkemak en nikkenak ien en over Grunneger toal
om te lezen te laggen te liepen en om spultjes mit te doun
t Riegje van toalveurollen: toalbetovergrootol: Proto-Indo-Europees → toalovergrootol: Old(West)germoans → toalgrootol: Old (neder)saksisch→ toalol: Middelnedersaksisch → tegenworrege Nedersaksisch (woaronder t Grunnegers).
Proto-indo-europees (6000-3000 v.Kr.) Overgang van Midden- noar Nije Staintied
Dat Indo-Europese toalen n femilie vörmen wer pas aan t ind van 18e aiw ontdekt. Dou kwamen Europeoanen intensief ien ketakt mit India, woar veul toalen waren dij ien toalkundeg opzicht op Europese toalen leken. Toalkundegen kwamen op t idee dat aal dij toalen n zulfde oorsprong hemmen mozzen. En mainsten binnen t doar nog hailtied mit ains. Doar wordt ien dit bouk ook van oetgoan, ook aal binnen der vroagtaikens over ditten en datten, aans wordt dit bouk te dik. Benoam ontdekken van t Sanskriet waas hierveur belangriek, n olle toal dij ien 18e aiw nait veul nait meer sproken wer, behaalve deur ‘priesters’, mor doar wel veul teksten van waren. Zo as t Letien ien Europa, dat ook hoast allain nog deur priesters sproken wer/wordt.
Dou bewezen waas dat Sanskriet, Grieks, Letien, t Litouws en aander toalen oet ainzulfde oldere toal ontstoan waren, perbaaierden toalkundegen der achter te kommen hou of dij oldere toal, dij naarns opschreven is, der oetzain hemmen zol. Dat hemmen toalkundegen veur nkander kregen deur veul olle toalen ien Europa en Azië mit nkander te vergelieken en doaroet n grondvörm te konstrueren. Dat wer de Proto-Indo-Europese toal (PIE, proto = oer), n rekonstrueerde grondvörm.
Omdat wie bie ‘olle toalen’ te moaken kriegen mit noamvalen, wordt hier eerst even kort oetstukt wat en houveul dat binnen, aan haand van de zin: Koba! Ien (dien) boom lang ik die n neut van Volkert mit n tak oet (mien) boom.
8 = Vokativus/Aansproken veurwaarp: Koba!8 7 = Locativus/Noamvaal van ploats: ienboom7 1 = Nominativus/Onderwaarp: ik1 3 = Dativus/Mitwaarkend veurwaarp: die3 4 = Accusativus/Liedend veurwaarp: n neut4 2 = Genitivus/Noamvaal van betrekkend veurwaarp: van-Volkert2 5 = Instrumentoalis/Noamvaal van middel: mit-n-tak5 6 = Ablativus is noamvaal, woarmit persoon van wel wat oetgaait of stee woar wat vandoan komt aangeven wer: oet-mien-boom6.
Belangriekste kenmaarken van t PIE binnen: 8 noamvallen, 3 geslachten, mannelk, vraauwelk en onziedeg, allain hoofdzinnen, wizzelnde klemtonen, SOV-toal (Subject-Object-Verbum: ‘kou gras vret’), n relatief vrije woordvolgorde, gain lidwoorden en mainsttied gain persoonleke veurnoamwoorden ien 1e noamvaal, gain veurzetsels, woorden gonnen oet op volle klinkers.
t PIE zol om en bie 6.000-3.000 joar veur ons joartellen sproken wezen. Van woarheer Proto-indo-europese toalsprekers kwamen en heur loater over grote dailen van Europa en Azië verspraaid hemmen, doar binnen toalhistorici nog aal over aan t hirrewirren: Zuud-Rusland/Oekraïne, Noord-Rusland of de Kaukasus. Of n kontraain ien/bie Turkije of de Balkan. Mainste Indo-Europeoanisten gonnen der vanoet dat t kontraain boven Zwaarde Zee (Oekraïne) de beste kandidoat is.
100: kentum of satem
De omvangrieke Indo-Europese toalenfamilie wordt traditioneel onderverdaild ien twij grote groepen, de westelke kentumtoalen en oostelke satemtoalen. Dij benoamens binnen oflaaid van Letiense en Indo-Iroanse woorden veur honderd, resp. centum ([kentum]) en [satəm].
Kentumtoalen omvatten Itoalische talen, Keltische toalen, Germoanse toalen, Grieks en meugelk nog n aantal oetsturven groepen.
Satemtoalen omvatten de Indo-Iroanse toalen en t Balto-Sloavisch (Baltische toalen en Sloavische toalen).
Om reden wie kinnen satemtoalen oet ons toalboom votsnuien, het boom aal orreg wat minder takken kregen. Wie holden allain kentumtoalen over.
Hypothetische situoatsie van verspraaiden van IndoEuropese toalen rond 2000 v.Chr. De touwbekercultuurhorizon Behaalve bie t Duuts hemmen veurzetsels bie Germoanse en Romoanse toalen functies van noamvalen overnomen. Ien tekst van foabel binnen noamvalen achter de woorden zet.
Schoap en Peerden n Proto-Indo-Europese foabel
Duutse toalkundege August Schleicher het ien 19e aiw perbaaierd n foabel te schrieven ien t Proto-Indo-Europees: Schoap en peerden. Noar zinsbaauw let foabeltekst dudelk zain dat t Proto-Indo-Europees rekonstrueerd wordt as n SOV-toal. Dat wil zeggen: Subject, Object, Verbum: kou gras vret). t Letien, t Grieks en t tegenworrege Litouws binnen ook SOV-toalen. t Grunnegers is n SVO-toal: ien hoofdzinnen is volgorde mainsttied: kou vret gras. Toalkundegen noa Schleicher hemmen t verhoal opnijs bie de kop nomen ien t licht van nije ienzichten ien rekonstructie van dizze proto-toal. Onderstoande versie is ien 1979 veursteld deur Winfred Lehmann en Ladislav Zgusta.
Behaalve bie t Duuts hemmen veurzetsels bie Germoanse en Romoanse toalen functies van noamvalen overnomen. Ien tekst van foabel binnen noamvalen achter de woorden zet. 1 J.P. Mallory: In search of the Indo-Europeans. Thames & Hudson, New York. ISBN 0-500-27616-1
Hare Krishna en Sanskriet
Tegenworreg leren leden van ISKCON (International Society for Krishna Consciousness), ook wel bekend as Hare Krishna-bewegen, haailege teksten oet de Veda’s ien t Sanskriet, net as veul laiden dij ze zingen leren.
Oom. Dat is volmoakt. Dit is volmoakt. Volmoakt komt van volmoakt. Trek volmoakt òf van volmoakt, wat overblift is volmoakt. Maag vrede en vrede en vrede aal om wezen.
Geert is thuus bleven. Eiglieks haar e nog even noar de nije Appie H. wild, ien Zuudhörn, ien schaar van d’ALDI. Mor hij moet ja zo onnuur veul en haard kuggeln, hoesten, blavven….. Zien vrouw het al watjes ien heur oren propt, ze zei niks, keek hom allenneg mor aan met ien e ogen zo’n blik van “Jim moakt t niet laank meer…” Joa, de noaberske is ok al aan e deur west, met e vroag of zij n hond aanschaft haren. Ze heurde ja wel zo’n allernoast vrumd geblaf… Geert zien Harmke haar toen mor zeid dat Geert n interne Mexicoanse hond haar, ien e keel, gevoarlek, niet te stoefbij kommen…. Noaberske was loater aankommen met n pepier, met tien tips veur de “Bestrijding van de….” Wieder kon Geert t niet meer lezen. Hij haar der votdoadelk n kop kovvie over hèn gooid, ién brune ellèn… Zien vrouw haar hielemoal gien commentaar leverd, dat was nog t slimste. Ze haar wat keukenpepier ofropt, de schuddeldoek derbij pakt en toen heur jas aantrokken. Met e kop recht was ze de deur uutstieveld, ze ging zölf wel beschuten en kees hoalen bij de grootgrutter, dan kreeg Geert wat meer ruumte veur zien Mexicoanse hond….
Doar zit je dan, ien e keuken, de toavel vol met kraanten, de hoestdraank op t theebredje, n stoapeltje schone buusdoeken op e vensterbaank. Geert gloept noar t veurblad van e kraant. Is ok niet meer de dege, degelkheid die t ooit was… Hebben ze doar n groot pertret op t veurblad zet van die Gooische vrouwen op leeftied, net of der gien eerns nijs meer is tegenswoordeg. Honderdviefteg dooien met twij bomauto’s ien Irak? Dat bericht moet je sikkom met n vergrootglas opzuken aargens binnenien e kraant… Joa, as de FC n minne middag het tegen die Tukkers ien Enschede, dat zetten ze met koeieletters op t sportkatern. Gien mooier vermoak as liedvermoak…. Ze geniéten dervan die pennelikkers… As t dan zo slecht is, woarom kun je dat dan niet ofhandeln ien drij regeltjes? Kloar! En n Grunneger ploeg die t niet goed dut? Of n Vriese club die sikkom onderaan stijt? En dat Twente ook, as je de kraant onnersteboven holden? Man, wat veur Grunnegers, en Vries en Tukkers is doar dan nog wel aan… Dat wol Geert wel ies wieten… As je die noamen ziet, van die voetballers, je kunt ze niet ies goed uutspreken. Lopt der ien Heerenveen n Tarik Elyounoussi rond, en n ‘Papadopoulos’, die zundag ien Tilburg bij toeval met zien kop tegen e bal aanliep en n goal ‘scoorde’ (gewoon doelpunten moáken is der niet meer bij…). Nou, die Broabantse omroeper haar die noam nog niet ies hielemoal uut zien keelgat verlöst, lag de bal al weer aan d’anere kaant ien t doel. Nee, met zo’n onmizze Griek kun je niet Europa ien, loat Foppe de Haan mor weerom kommen, en die ijscoboer, hoe hiet e al weer…. Geert gooit der nog mor ies n beste blavverij tegenaan, wan kan n mens t doch benauwd hebben… d Oardegheid is deraf, denkt e, de voetballerij moakt der n rommelpot van. Kiek mor noar RKC doar ien Waalwijk, nog even en je vindt zo’n club allent mor meer ien t vergeetboek. En zo’n Scheringa ien zien hemd doar ien Wognum… Hij is dan wel ien Griepskerk geboren, mor dat zegt ok niet alles…. En FC Grunnen kan met dit elftal ok allent mor kampioen worden van t rechter riegje, meer zit der niet ien met aal die Zweden, Noren, Denen, Russen, Belgen. Oafrikoanen, Zuud-Amerikoanen, Broabanders…. Het Piet Fransen gien kiender op e wereld zet? Der moet meer duvel ien (dan mor niet meer op zundag speulen…) en potverd…. Geert krigt nou even gien oasem meer, hij lopt hoast blauw aan. Harmke komt net de keukendeur ien en geft m votdoadelk n poar beste sloagen op e rug. Ze zet ok n deus en n blikje veur zien neus. “Wat het jim nou metnomen?” brengt Geert uut, as e weer proaten kan. “Eterij”, zegt Harmke, “veur dien Mexicoanse hond…..” Ze kikt Geert aan en ienies ziet e de pretlichtjes ien heur ogen. Ze het m stroal veur t lapje. “Of het jim hier meer zin aan?” Harmke hoalt wat uut e tas, n poar zolde heerns, van e viskroam. Geert zien uutkiek verbetert met topsnelheid, hij glimt. “Ston dat ok op t pepier van ons noaberske?” zegt e, veurdat e d’eerste hap nemt. “Mmmm!”
Even op fietse noar t Hoornsedaip in Stad. Noar dai goudkope winkel. Umreden k wol mie n poar fiene vaarfkwasten kopen. k Har al n moal zain dat ze dai doar harren. In de winkel vuil pries mie zo mit dat k vot mor n serie extroa mit nam. Dou k weer boeten ston, dee k zunnegloazen weer op mien brille. Hail makkelk, dai kìn k der zo opklikken. Lucht was slim schaarp. k Dee net mien nije kwasten in fietstazze, dou k Willem zag. k Har vrouger mit hum op kaddegezoatsie zeten. Hai zag mie ook. Wie muiken even n proatje over hou of t was. k Dee mien zunneklepke mor weer òf. Oet fersoun. Lu woarof je mit proaten, mouten joe altied in d’ogen kieken können. Dat hemmen ze mie vrouger leerd. Dou k vief menuten loater weer op fietse zat, har k mien klepke nog in haand.
En dou muik k n fout: Um nait of te stappen, um t klepke weer op mien brille te zetten. Nee, dat kon zo wel even, doch ik. Under t rieden. Mit lözze haanden. t Wicht dai mie op plof in de muide kwam, zörgde derveur dat k achterum keek dou ze mie veurbie was. k Ruip heur ook nog noa. Umreden dat k heur kìn en nait um hou of ze der oet zag. Dat wol k der even bie zeggen. Doar bin k hail eerliek in. Zai keek ook achterum en ruip nog wat noar mie. Kon t nait verstoan. Mor dit alles was net even te veul… Mit lözze haanden rieden en ook nog ais roupen en achterum kieken. Fietse gung inainen mit n schaarpe bochte noar rechts. Of k wol of nait. Zuver tussen twij parkeerde auto’s deur. t Veurrad stoiterde tegen kaande van weg aan. k Vloog mit n boge over t stuur hèn en kwam laankoet op wale van t daip trègte. Nog gain meter van t woater òf. k Bleef even beduusd liggen. k Vuilde dat k alles nog bewegen kon. Gaauw weer in de bainen en kieken of der ook gounent warren dai t zain harren. k Doch van nait. k Was der goud òfkommen. Blaauwe plekken zol k loater wel zain. k Wait nait wizze of k vrouger veul lu bekeurd heb veur t rieden mit lözze haanden….
Achter struken verstopt, op e muur nummer vier, Stijt n olde boerderij, Ien het Westerketier.
Graas dat gruuit ien e geut, Muur bucht deur, schief en krom En e mensen bennen vot Nooit weerom, nooit weerom.
refrein Aal t geluud dat ik heur, Koeien bennen der nou niet meer, Is t ruuzen van e wiend, Komt nooit weer, komt nooit weer.
Olde stookhut wordt bruukt, Veur wat pieken en n hoan. Moar e riekdom van toen, Is vergoan, is vergoan.
Hiel zien leeven, dizze ploats t Zwaade peerd, d olde hond. Winter, zummer, veurjoar, haarfst, Zien haart heurt bij dizze grond.
refrein Aal t geluud dat ik heur, Koeien bennen der nou niet meer, Is t ruuzen van e wiend, Komt nooit weer, komt nooit weer.
Waarken op e boerderij God, das aal wat ik ken. Zeg me wat moek nou doen Zeg me woar moet ik henne.
refrein Aal t geluud dat ik heur, Koeien bennen der nou niet meer, Is t ruuzen van e wiend, Komt nooit weer, komt nooit weer.
(Bedocht bij SWET-Kornhorn, toen k t verske Aragon Mill van Si Kahn heurde. t Orgineel gijt over t verval van een weverij. Dizze versie heurt bij de boerderij Gorter ien Kornhorn.)
Elk joar streken in t dorp, woar k t levenslocht zag, wel n poar ooievoars dele. Volgens zeggen elk joar wel drij poar. Tot roem in twinnegste aive bleven ze doar nuzzeln. Aan t kinderaantal bie t waarkmansvolk was dat wel te maarken. Aan kinder mekaaierde t doar nait. t Was liggend waark en veul aander dieverdoatsie was der veur d’ olden ja nait! De eerste aaiber zedde zoch op ploatse van Jan Hoving, op grens van Buunderveen en t Exloërveen. Twijde op t olderlek stee van Jan Timmer. t Daarde koppel hoesde op t dak van Haarm Hebels. Ain van mien veurolders. n Old woagenrad op n ofkodde boom was heur underkomen.
Heur gerak vonden ze in de Hunze. Roar mor woar, elk joar mieterde ain sprikkebain n aai oet t nust vertelde leste femilie. Wollen op dizze menaaier schienboar heur dankboarhaid veur genoten verblief tonen. Touvaal, of was t aai nait bevrucht west? In aalsgeval, vertelt t verhoal wieder, rolde dat aai over t raiten dak stokkend in t hoge gras. Ainmoal was t nog hail en mog elk t evenpies in haanden holden. Wat n joekel! t Kleppern van vleugels van dij grode vogels zel vervast n mooier geluud west wezen, as t geroezie van brutoale musken. In Biebel mag din wel stoan, dat er zölfs gain muske vaalt van t dak zunder toustemmen van Hemelse Voader. Meraskers haren zölf wizze laiver n aandere, wat grotere vogel oetkozen, as ze t teminzen veur t zeggen haren.
As jongen groot wazzen, verzoamelden zie heur veur grode raaize noar Ofrikoa. t Volk zel doar ok wel verlet van kinder had hebben. Of is dat onwieze proat? Joar loater kwamen ze bie levent en welzain steevast weeromme.
Dou ik mien nij speulgoudtrommeltje kreeg deest doe mie veur hou k d’r op hougen mös Het was septembermoand en rooie beuk ver boven ons huil neutjes nog even vast oam in en keek nijsgiereg mit Ploatje van lutje jonkje op stoultje boeten bie keuken Grote zuster boomt vrundelijk over hom hìn en bruiers op stevels kieken as bruiers tou. Nooit waiten man veur t roam achter aanrecht stön –ducht mie- moeke Bekeek t net as beuk en baident dochten mit n stille laag: lösloaten kin begunnen. Wadden slim veul beukeneutjes dat joar.
Amsterdamse Grunneger plietsiepeerd Eric mit pensioun op Peerdekamp ien Soest Ientocht plietsiepeerd tiedens Open Dag op zoaterdag 24 oktober
Vandoag, 24 oktober, is t zo wied. plietsiepeerd Eric oet Amsterdam gaait mit pensioun. t Gloependgrode Grunneger peerd wer bie zien aantreden vernuimd noar destiedse hoofdkommessoares van plietsie Amsterdam, Eric Northolt. Op Peerdekamp ien Soest, t nationoal rusthoes veur olle peerden en pony’s, maag Eric, noa 19 joar traauwe plietsiedainst, van zien olle dag genottern. Begun dit joar blokkeerde Eric veur de veraandern zulf de stroat. Hai strukelde midden ien Leidsestroat en wol nait meer ien t ind. t Wer dudelk tied veur hom om t wat kaalmer aan te doun. Vandoag, tiedens Open Dag van De Peerdekamp ien Soest, zel Eric officieel aan t publiek veursteld worden. Hai wordt oetgelaaide doan deur zien twij opvolgers, de kommedantenpeerden van bereden plietsie Amsterdam. Om 13.45 vertrekt Eric vanof de Birkhoeve mit n eskorte van twij plietsieruters ien vol ornoat over Birkstroat noar t bezuikerscentrum van De Peerdekamp, woar e om 14.00 uur veursteld wordt aan t publiek.
Over Eric
Eric is as plietsiepeerd n bekend gezicht ien Amsterdam en wiede omstreken.
Hai is mit 23 joar, t oldst waarkende dainstpeerd en hai het din ook n fikse carrière achter zien peerderug. Mit ienmiddels roem 19 dainstjoaren het e t neudege mitmoakt. Zo wer Eric ienzet om orde te bewoaren tiedens traauwerij van kroonprins Willem Alexander en prinses Maxima ien 2002. Ien 2007 rouk Eric gewond bie rellen tiedens voetbalwedstried tussen Ajax en NEC. Hai laip n grode hoofdwond op deur stainensmietende vandoalen. Doch bleef e stoareg aan t waark. Zo kennen ook veul plietsieruters Eric, t dapperste peerd van staal! Kollegoa’s van bereden plietsie Amsterdam binnen din ook blied dat ‘heur Eric’ nou noar De Peerdekaamp maag. “Wie zellen hom aldernoarst missen” zegt beriedster Heleen Schenk. “Mor wie kinnen ja altied noar Soest kommen om hom op te zuiken”. Eric krigt n nij hoofdstel en n leste kommando: rust!
G&G: Jan Peerboon (=molleboon).
P.S. Ien volgorde van grootte: doeveboon, peerboon, schoabeboon, wierboon, waalske boon. (Instuurd deur Jan Sleumer)
Wat zain joe zusters…..wat zain joe Wat denk je aiglieks …..as je noar mie kieken Een narrege ol kirrel…….ook nait goud wies Mit oafwezege ogen…..dai kieken in t niets
Dai graimt mit zien eten….en geft gain antwoord As joe tegen hom bulken…wel even perbaaiern hor Dai schienboar nait zugt….wat joe allemoal doun Dai aaltied wat kwiet is…….n sok of n schoun
Dai ,of hai wil of nait…….. t dut as joe willen Met in bad goan en eten…zien laange dag mout vullen Is dat wat je denken?….is dat wat je zain? Dou den joen ogen mor open….want je kieken nait noar mie
Ik zel joe vertellen wel ik bin…..zoas ik hier zit As ik dou wat joe zeggen …..en eet wat je mie geven Ik ben n jonkje van tien…….mit n pabbe en mamme Mit bruiers en zusters…….dai hollen van mekander
Een jong van zestien…..loop haard van stoapel En dreum dat ik gaauw…..n nuver wichtje tegen kom Een vent van twinteg…..mit mien haart slim op hol En denk aan belofte……dai ik heur gaf en ook holden zol
Viemtwinteg bin ik nou……ik heb zulf nou kinder Ik bin genaine neudeg……en heb n gelökkig huushollen Intied bin ik datteg …….de kinder gruien snel Ze zitten aan elkander vast mit….. baanden dai nait breken
Viemvatteg, mien kinder binnen groot….ze binnen op zugzulf Mor mien vraauw staait noast mie….. je heuren van mie gain klacht Mit viefteg heb ik weer……babies op mien knij Weer klaaine kinder ……t is veur ons ja nait nij
Een duustere tied komt veur mie aan……..mien vraauw overleden Ik kiek in de toukomst…..en schud t van mie oaf Mien kinder hebben alle aandacht…..veur kinder van heurzulf Ik kiek terug op de joaren….en de laifde en t geluk wat ik haar
Ik bin nou n ol kirrel…..…..joa de natuur is wraid Mor ast doe old bist…..wil nait zeggen ook gek Een liggoam dat rimpelt……….en langzoam foalt Der zit nou n stain….. in ploats van n haart
Mor in dit olle liggoam…..zit n jonge kirrel van geest En zo nou en dìn……as mien getaaisterd haart klopt As ik denk aan t geluk……..en denk aan de pien As ik zit in mien stoule…..en mien leven vannijs leef
As ik denk aan de joaren….dai veuls te haard vlaigen En mie deel leg bie t fait……..dat alles verdwient Dus open joen ogen minsen….dou ze open en kiek Nee gain ol kirrel…kiek beter …want den ……zug je mie.
Gedicht is stuurd deur Cor zien zuster oet Austroalie, deur hom omtoald
Der binnen momenten in t leven, woar je even bie stil stoan blieven. Of woar je aiglieks bie stil stoan zollen mouten. Mor zo as zo voak, heb je t drok en veur je t in de goaten hemmen is tied wiedergoan. En t moment is al weer veurbie. Der binnen van dij haile grode momenten en din blief je zeker wel even stilstoan. Sums ist zo’n moment dat je dìnken dat haile wereld ook stil staait en toch draait dij gewoon wieder op zien laange, laange boan. Messchain liekt t wel zo, mor as je wat oller worden, kommen der aal voaker zukse momenten. Momenten van stilstoan en joe realiseren dat wat der is nait weerom komt. Hou kom ik doar nou weer zo bie…. Nou, lutje jong was dizze zummer bie oons. Lutje jong kin ik al laank nait meer zeggen. Duurt nait laank meer din gruit e mie boven kop. Lutje jong is grode kerel worden. Grode kerel mit zien aigen meziek, zien aigen ideeen en wis en zeker ook zien aigen kop. Jong het zien acht joar grondschoul had en oetslag van Cito-toets gaf VWO aan. Zien kameroad kreeg zulfde oetslag. Dus mit n baaide noar n aandere schoul. En din gebeurt t: agenda, schriften, kaftpapier. Kaftpapier, joa gewis, bouken kommen tegenswoordeg weer oet n boukenfonds en din wordt der van kinner verwacht, dat ze zuneg binnen op heur bouken. t Spul mout kaft worden. Sms-je van dochter: ‘Hest doe wel ais bouken kaft?’ Bouken kaften…. n Tas mos der kommen. Rugzak; zwaart, mit n specioale tekst derop.
Agenda; nee, nait dij, mor dij. Schriften, multo’s, pennen, potloden. t Stekt zo naauw, joen haile ego hangt der vanoaf. Fiets mos der ook kommen, mor kameroad en hai wollen n olle opoefiets. Gain nij spul, dat paast nait. Din binnen ze ja direct zichtboar as brugsmurf. Aalgedureg haren we t wicht aan telefoon: “Was ik ook zo? Nou most toch weer ais heuren. Nog even en ik dou hom wat. Hai zuikt t mor oet, hai en Jan mit heur baaident.” Wie konnen der wel om lagen, mor toch…. Toch bleef der bie oons baaide zo’n gevuil van dit is weer zo’n moment, zo’n moment woar je bie stilstoan, woar t leven zoast west hèt, nait weer komt. t Leven woar je zo aan wènd wazzen, veraandert zuk, wordt aans. t Komt nait weerom. Jong gait noar n aandere schoul. Messchain ist wel leste keer, dat è in zummervekaanzie bie oons is. Messchain is t aankomend joar wel hail aans. Elk joar in zummervekaanzie of in aandere vekaanzies was e der. Aalgedureg ook in weekends. Wie zagen hom opgruien. Wie konnen der van genieten. En nou, nou komt der weer zo’n grode verandern op oons of. t Is veur hom t opgruien, t spannende van groot worden. Doar heuren ja gain opa’s en oma’s meer bie. Doar kommen kameroaden in beeld en wichter, verlaifd worden, leren en din studaaiern. Aander volk komt der in zien leven. Zien leven krigt zien loop. En messchain wel n haile aandere loop as wie verwachten. Heuren wie doar nog bie? As ik dit zo schrief, bedìnk ik mie, dat t ja nait allìnneg doarom gaait. t Gaait ook om oons zulf. Om hou wie aan hom zain kinnen, dat we oller worden binnen. Hou wie aal meer oller aan t worden binnen. Om oons tou goan mìnsen dij we al joaren kinnen mit pensioen of vut. As we op n traauwerij binnen, ist nait van vrunden, mor van kinder van vrunden. Cremoatsies binnen aal voaker van mìnsen van oons leeftied. Wie worden oller, worden strammer, willen nog zo veul, hemmen nog zoveul plannen. En din inains bedìnk je joe, dat tied veur weer n nije generoatie aanbroken is. Op mien waark goan der verschaaident woar ik mit waark mit de vut. Sums, ast wakker worden mie zwoar vaalt, wil ik dat ook. Lutje jong was bie oons. Soamen keken we noar aal dij prachtege klippers en aandere schepen dij Eemshoaven en loater Delfziel binnenvoaren deden. Hai glom der over. In dij tied had e wel leven willen, kaptain op zo’n schip. Hai genoot van t vuurwaark. En was glad wat verdraiteg dat t al weer veurbie was. Loatste oavend ligt e op bed. Ik zit nog even op raand bie hom. ‘Dit was toch echt wel de alderschierste vekaanzie.’ Zegt e. ‘Sums wol ik wel dat tied stil stoan bleef, gewoon nou,’ en hai knipt even mit vingers, ‘stil stoan bleef.’ Ik striek hom deur zien krullen en kin ja nait aans zeggen as: ‘ik ook mien jong, ik ook.’
In mien schooltied göngen mor waaineg jonglu op zwemles. We haren doar ja gain geld en ok gain tied veur. Eerst n zet op fietse, n stötje zwemmen en din weeromme. Mien voader har veur mie as haandenveger wel wat aans te doun en d’aandern zel t nait aans vergoan wezen. t Zwemmen heb k din ok leerd in n wieke. Bie zummerdag, as zun deeg n zet braand har, göng t loos. Soamen mit n koppel jonkvolk en wat oldern, dij eedle kunst al machteg wazzen, trökken we op wieke aan.
Van aal wer der mitnomen. Van n mizze plaanke tot fietsbanden, autobaanden en balen. n Opbloazen binnenbaand wer in n aachte om t pokkel van n kind legd. Kopje undergoan was der din nait meer bie. t Opschoten volk leerde ons t eerste begön. Elks polterde wat rond. Wel gain zwemboksem har, trok zien underboksem achtersteveuren aan. Ok oetwozzen deden heur Jaeger underboks mit laange piepen verkeerd om aan. t Lutje jong zol aans wel ains boeten deure kieken kinnen en zokswat gaf ja gain pas. t Gaf noast lering n bult vermoak. Wel gain binnenbaand mitnomen har, pebaaierde mit n bale bie t goud in, kop boven woater te holden. Dat vuil nog nait tou. As bale wegvlopde, göng zwemmer gehaaid kopke under. Mit veul gepoest, gesten en gebler mos ungelokkege der noa n pooske doch weer aan geleuven. Zo kregen noa verloop van tied mainste kinder slag under kontrool. Leek wel nait op school-, vlinder-, of rugslag, mor ze konden der mit verdan en doar göng t oetendlek ja om. Op z’n hondjes kwamen we noa wat ‘lessen‘ aan overkaande en wazzen mit t reseltoat keuneg te riek. Vandoag de dag leren onze kinder t op n hail wat bedere menaaier. Tieden binnen gelokkeg hail aans worren en doar plokt elk vruchten van.
Wat n mooie stek op Landgoud ‘t Tolhek’ ie bennen doar zegend! Of de zunne nou schient, of t regent…… Wat is der mooier as mit joen baide te fietsen en te wandeln deur de Drentse bossen en over d haide!
n Mooie zoaterdag, begun november. Plietsieman Geert was op surveillance. Geert har tiedelk n nije collega bie zuch. Aine Frida. Heur olders kwammen oet Marokko. Frida was hier geboren en togen. De toal was dan ook gain probleem. Ze was begun twinteg en net kloar mit heur oplaaiden. Aan Geert de toak um heur wat praktiekervoaren bie te brengen. Non, dat was hum wel touvertraauwd. Frida stuurde d auto in Zuudhörn de Vraisestroatweg op richting Stad. Der ree nog net n auto veur heur langs dai de zölfde kaande op gung. Frida har heur verstand bie t verkeer. Geert har, ook deur zien ervoaren, n wat roemere menaaier van um zuch hèn kieken. Hai keek dus nait allain noar dai auto, mor ook noar wat of der in zat. En dat ruik hum. ‘Heb k dat goud zain’ zee e, haalf bie zuch zölf en haalf tegen Frida. Frida wus nait woar of e t over har. Zai har niks bezunders zain. ‘k Mout mie al staark vergizzen, mor k mainde toch eerlieks dat k in dai auto hier veur ons n sunterkloas zitten zag. Nait achter t stuur mor der noast. k Loat hum even stoppen.’ t Stopbord veur op de auto wör aan zet. Frida knipperde mit de lichten. Gain reactie. Nog n moal knippern. Oeteindelk har d’ chauffeur t in de goaten en draaide n pekeerploatse op. Geert tot d auto oet en der op of. Hai trok deure aan pazzezierskaande open en dee gliek twij stappen achteroet. Der kwam hum n vrezelke lucht tegemuide. Mor t gung der nog meer um wat of e zag. Frida keek mit. Op pazzeziersstoule zat n schoap. Net as n mèns, recht overènde, mit zien kont op stoule.
Der was n rood klaid um tousloagen en t zat ordentelk in de gordels. t Leek zo ook net n sunterkloas. t Schoap keek heur wies aan en nikde mit kop. In d auto was t n dikke zwieneboudel. Achter t stuur zat n oale boas. Hai keek Geert vrundelk aan. ‘Man’ zee Geert, ‘wat hemmen joe hier wel nait in d auto?’ Hai keek hum verboasd aan. ’n Schoap. Wat dochden joe dan?’ Geert begreep dat e nait zon slim loze vroage steld har. ‘Joa, dat zai k. Mor in dizze auto heurt gain schoap. En dan mit zon rood klaid der um tou, t liekt verdold ja naargens op’. ‘Och, t is mor veur n hail klaain stukje. k Bin al sikkom bie hoes. En joa, dat klaid. Dat is der veur dat stoule nait voel wordt. Mörgen mot mien vraauw der weer op zitten en dan mag heur goud nait voel worden. Begriepen joe wel?’ Geert begreep t aalmoal. d Oale boas kreeg wel n bekeuren. Hai was der nait bliede mit. Mor hai mög t lèste ènde noar hoes wel deurrieden. Mit t schoap noast zuch. Dou ze weer in d’auto zatten begunde Frida te gieren van t lagen. ‘Wat hest doe wel nait’ vruig Geert terwiel e zölf ook vrezelk lagen mös. ‘Ach man, ik zai hier zuver mien opa veur mie. Dai jagt ook geregeld n moal op dizze menaaier mit n schoap deur Marokko.’
Ze haren Joakob bie zien oren. Ol boer Boer en ol boer Vriesemoa. Noa veul klókjes en n baarg verhoalen en fratsen over jacht haren z’ hom vongen. Hai haar zulf zegd dat e wel n moal mit dij ‘vlaggestok’ mit op jacht wol. Hai doulde op dij gevoarelke polsstok dij haitied mit mos. Mor hai haar haildaal der nait op rekend dat baaide oldjes t goud vienden zollen. Ze haren over t algemain gain verlet van kiekers. Aal was t allinneg mor te veurkomen datter nog meer proat wer. Baaid joagers wizzen zulf wel wat der mankaaiert en dat huift t hail dörp nait te waiten. Der wer votdoadelk n dag en n ploats ofproat woar ze bienkander komen zollen. Of Joakob wat gruins aandoun wol. Dij mirreg kwam al gaauwachteg. Nait makkelk kwam Joakob vlöt achter, zo’n onmeugelk laange stok. t Leek wel of zien fiets krompen was. Wiedbains fietste hai achter baaid joagers. Ze gingen oareg wied t veld ien over laange kloeterge klaailoanen. t Zwait laip hom ien stroaltjes over rug en zien boksem schuurde hom bie zien gat en bainen laangs. Ze heurden hom aal n zetje nait meer. Haildaal bie boer Kloassens achteroet zol der nog n joager bie komen. Doar bleven fietsen stoan en zol t lopend wieder. Dou ze doar kwamen, sloug Joakob schrik ien de bainen bie t zain van auto dij doar ston. Dit zol toch nait woar weden, dij auto kon hai wel. Jacht zakte hom aal geliek onder ien zien stevels. Plietsie. Leste keek net zo verbilderd as mitkomen man mit stok. “Wat of dij kloun hier mos”, was aal wat plietsie zeggen kon. “Hai dragt stok en t wild”, was kört wat ain van joagers zee. Der wer dij mirreg nait veul proat. Dat was goud vonden joagers, din verjoag je ook t wild nait. “Mooi rusteg weer”, zee ol Boer bie neus laangs. Baaid oldjes haren oetstokt hou ze dij mirreg t wild aan de jas komen wollen. Noa drij stukken laand vil t eerste schot. Joakob kroop ienenkander. Hai kon zuk hoast nait goud hollen en haar ien ainen aldernoarst veul belangstellen veur zien stok. Hai zatter zulfs bie op knijen te schudden van t lagen. Baaid ollen stonden mit optrokken wenkbraauwen te kieken wat of der wel nait was. Hai lag laankoet op t gruinlaand. Nee, gain dikke hoas mor plietsie. Joakob was noamelk as eerste over n schut klommen en haar baaide ol joagers der overhìn holpen. Plietsie kon t zulf veul radder von hai. Hai haar ais n moal zain dat boeren mit ain hand aan dampoal bie boetenkaant over sloot hìn zwaaiden. Hai haar allinneg nait op boerenzuneghaid en n verrötte daampoal rekend. En din is honderd kilo oareg veul. “Joe magen van geluk spreken, dat ie der nait ien valen binnen”, zee ol Boer. Plietsie stommelde overènd, raip nog: “Stom, en ston volgens mie toch op vaaileg”, en ging wieder. t Ging nait zo vlöt dij mirreg. Stok was ook oareg zwoar, en joe konden hom aigenliek mor op ain menaaier op nek droagen. Joagers bleven mor n ende oet de buurt van Joakob . Anderhaalf uur loader vil t twijde schot. Aandermoal gain wild. t Begon no toch wel gevoarelk te worden mit plietsie zien poebeltjes. n Smaal bragelslootje was dizze moal boosdouner. Joakob haar veur baaide oldjes n plaank der overhìn legd noar aander kaant. Plietsie haar plaank nait neudeg. Zo’n lutje schietslootje sprongen joe ja zo over. t Was din ook n troage sprong, oet stilstoan mit baaid aarms noar veuren en ien ain haand t geweer. Hai sprong tekört en t was oareg bragelg. Hai zakte tot aan zien knijen ien de jirre, sloug haardop brullend laankoet veurover, en schoot. n Aldernoarst maal gezicht. Of n smereg gruin monster van twij meter oet sloot bie waal op kroepen wol. n Dikke doeknekte rooie kop, onder bragel en n lucht om te snieden. En hai zwaaide alleriezelks gevoarelk mit t geweer.
Joakob zien dag kon nait meer stukkend. Mit n oetgestreken hazzens docht e: “Zo, das no ains mooi veurnkander. Aigen schuld, wat n vrezelk grode hampel.” t Duurde even veur ze t laange lief aan kaant op waal haren. Plietsie haar ook nog n perbleem. “ k Bin mien stevels kwiet”,bromde hai gramniedeg. Zo kon t nait laanger vonden baaide oldjes. Ze wazzen nog nait zat van t leven. Din mor gain wild, t was zo wel mooi west. Mor gaauw binnendeur weerom. Stoef bie boerderij mozzen ze even wachten op dij grode stinkerd dij n ende ien t achtern strampelde. Piep kon ien braand en Joakob kon din mooi even op t geweer van ol Boer pazen. Dou pas bedocht Joakob hom dat ze haile dag gain polsstok neudeg had haren. Ze haren hom mooi bie de poot, bedocht hom. t Was net of t zo weden mos. Ien ainen kwamen der twij eenden aan vlaigen. Joakob kwam kaalm ien t inne, legde aan en schoot. n Doublet, ze villen as bakstainen oet lucht. “Veur plietsie”, zeden baaid ol joagers vot. Hai haar zo’n aldernoast meleur had dij mirreg en zol doar vaast nog veul en voak van heuren. Achter boerderij dee Joakob baaid eenden ien kovverbak van plietsie. t Was aal met aal nog mooi loat worden. Baaid ol joagers dochten dat t beder was mor gain klókje meer te drinken. “Holden joe tegoud jonges”, zee ol Vriesemoa. Ien t dörp ging elk zien weeg noa dat Joakob zien stok weerom geven haar. “Hebben wie n baarg wil van had nait”, zee ol Vriesemoa, “van dij stok”, en keek ol Boer glundernd aan. t Was dij dag nog nait doan mit aal ellèn, t hil nait op. Dou plietsie thoes kwam wol hai baaid eenden even oet auto hoalen. Hai dee kovverbak lös en der flotterde hom mit veul keboal vot n dikke eend liek veur de kop. t Knapte der over. Hai sloug verbilderd mit achterkop tegen deksel van kovverbak en vil achterover t toenhekje op rug maank rozen. Dokter, dij deur noabers roupen was ston der schudkoppend bie noa t aanheuren van zoveul ellèn op ain dag en t zain van dij grode jaauwsternde plietsie. Plietsie mos mor n dag of wat thoes blieven. Hai haar dattien kramkes achter ien kop. Twij oareg dikke blaauwe ogen, kop onder krazzen en n verstoekde enkel aan jachtdag overholden. Zien stevels ook nog kwiet en apmoal lutje winkelhoakjes van rozen ien boksem en jes. En nog mor ain eend over. Baaid ol joagers wazzen noa t aanheuren van ales t mit nkander ains, dat t beder was mit dizze kombenoatsie mor nait vernijs joagen te goan.
t Stekt dwars deur dien hart henne Ondersteboven gien ding meer t zulfde Kop kwiet niet meer wieten wat te doen Hulpeloos ken het allennig niet aan janken der komt gien enne aan vot weg van hier starf en kom weer
As doe n vogeltje wast den vloog ik mit die mit As doe n ekkelboom wast den klom ik in dien takken As doe n wottergolfje wast den zwom ik die in muide en as doe allain wezen wilst den dou ik lichten oet Mor as doe den verdraiteg bist en misschain begunst te blèren den bin ik van de leg oaf en perbaaier die te troosten Doe en ik binnen soamen aine doar helpt niks aan dat blift gewoon zo
Dou t niks bie oerknal ontplofte en tied en roemte begonnen, waas dou niks ontploft? Kwam onze oermouder, zwaarte Koba, rond 50.000 joar leden oet Oafrikoa? Waas ze dou aal proatsk? Of ging t meschain net as bie tegenworrege witneusmeerkatten (Cercopithecus nictitans)?
Dat as heur keerl belkte: ‘pioew!’ Dat Koba din wis: luipeerd! Kiek oet! As e gaalpte: ‘hak!’ Din wis ze: oadeloar! Oetkieken! Mor as e ‘pioew-hak’ schraauwde, din wis Koba: dik meleur! En t gaait diskeer nait spesioal om n luipeerd of n adeloar. t Gaait om votwezen! Zo vlug as n dattien! En rrrrrrrroetsch!!! Doar snitterde ze hin! Zo rad as ze kon, te boom ien!
(Hail vrij noar Kurt Vonnegut)
Minsk en daaier
Tieger maag geern joagen Vogel vlugt wat om Minsk maag geern zitten en denken: woarom, woarom, woarom?
Kou vret geern gras Vlinder vlugt wat om Oap maag geern zitten en schraauwen: minsk? Dom, dom, dom!
Doch worden ‘aalgemaine’ alaarmroupen as ‘pioew-hak’ gain ‘woorden’ en gain ‘toal’ nuimd. Veurdat Koba’s noageslacht, de homo sapiens sapiens, primitieve ‘woorden’ zeggen kon, mos t strötteheufd genog ien keelholte iendoald wezen, woardeur tong meer roemte kreeg, beweegleker en smaler wer. Op nduur laag t boudeltje zo gloependschier op stee, dat Homo Sapiens Groningensis der loater aacht varianten van t Grunnegers mit proaten kon: Stadsgrunnegers, Westerkwartiers, Kollumerpompsters, Hogelandsters, Oldambtsters, Veenkolonioals, Westerwolds en t Noordenvelds (NoordDrente).
Omreden mainste lu kennen de variant van t Noordenvelds nait, komt hier n veurbeeld. Woar dut joe t aan denken? t Stadjeders?
P. van der Velde: Noordenveld (Van de LP ‘Noordenveld’)
Noordenveld, mien olle laand van mai, Noordenveld, ik hol zo veul van dai, Met dien bossen en dien essen, waor de rogge gruit, Met dien mooie olle wallen, woar de bekketrekker bluit, Noordenveld, mien laand, ik hol zo veul van dai!
Noordenveld, mien olle laand van mai, Noordenveld, ik hol zo veul van dai, Met dien deipies, die vol kronkels deur het gruine graslaand gaon, Noordenveld, laand van mai, Noordenveld, mien laand ik hol zo veul van dai!
Ientied mozzen Koba’s noazoaten ook nog even abstract denken leren. Dat begon der mit dat ze deurkregen dat as ze n zoadje ien grond stopten, der op n loater mement n plant of n boom oetgruien kon, woar ze n dikker gevretje van kriegen konnen as lukroak ale zoadjes opeten dij ze op heur pad tegen kwamen. Mit t tiedsbegrip haren ze t begun van abstract denken bie de kop en konnen ze mit symboolgebruuk aan loop goan. Hou laank of t duurt het dat Homo Sapiens Sapiens dij symbolische druppel overging en van wanner òf aan der proat wezen kin van n oldste toal is veul hikhakkerij over. Waas dat 75.000 joar heer?
Toalspul
Mit toal kin ook kennes van levens van minselke veurolders overbrocht worden. Van pre-historie òf aan is dij kennes mainsttied nait veurbie grootolden goan. t Is hail singelier dat ien ons tied van makkelke informoatieoverdracht veurolderkennes eerder klaainer as groder wordt. Houveul waiten ie van t leven van joen ollu, van joen grootolden en van joen overgrootolden?
n Luk beetje;
n hail luk schietbeetje;
3 n hail bult.
Symbolische druppel
Volkert waas nog nait over symbolische druppel hinstapt, of Koba zee tegen hom: ‘Geef mie dien haand.’ ‘Mien haand votgeven?’ Volkert wol heur doalk n petetter verkopen. Koba schrok der van: ‘Hes n tiek ien kop, mien jong?’ Volkert wer nog helleger: ‘Kins mie nou ook aal ien de kop kieken?’ ‘Woarom wors hailtied vot zo gek ien hakken?’ vroug Koba. Volkert onderzöcht zien baaide hakken, mor kon gain fits of foazel vienen. Hai, keerl, docht e, guster zee Koba aal dat ik t gras gruien heuren kon, de wiend vlaigen zain, dat ik snouken ien t wotter housten heurde en n vis te t wotter oet proaten kon. Mor zukswat bestaait ja hail nait en as ik din vaals wor, begunt ze te liepen. Mien vraauw begript mie nait.
Onomatopee
Liepen en laggen binnen menselke oetdrukkens dij nait tot toal rekend worden om reden zai binnen onwillekeurig en onkontroleerd, behaalve as ze opschreven worden of op t moment dat ain der over vertelt: ’Koba laagde heur te buus oet: ‘Ha, ha, ha, ha, ha!’ En Volkert ston der bie te liepen: ‘Huuuuuu!’ t Maag net aansom wezen. t Is t ook meugelk dat minsen mit nkander communiceren zunder dat ter geluud aan te pas komt, zo as bie geboarentoal. Dat wordt ook tot toal rekend. Dove minsen binnen ook minsen. Ien ‘Groninger Internet Courant’ kon je dit lezen:
Cursus vloeken in gebarentaal
t Geboar: ‘Instituut veur Geboaren, Toal en Dovenstudie’
As t geluud van liepen of laggen opschreven wordt, din het dat alderdeegs n dure noam: onomatopee of klanknoabootsen, n stijlfiguur woarbie ien ain of meerdere woorden n geluud noadoan wordt. Ien literatuur worden onomatopeeën voak toupaast: ‘en din atendronken wie: smak, glap, slop, slok, slurp.’ Mainste onomatopeeën stonnen ien stripverhoalen. ‘Blerk!’ of ‘reldekedel!’ (Doar vaalt wat). VRÔÔÔÔT! (Let ain n scheet). TSJRRRRAAAAAAKKKKK!!!! belken Asterix en zien pazzipanten as ze Romeinen aanvalen.
Ien t Hondenparredies (Suske en Wiske), ien n Grunneger vertoalen deur Jan J. Ritzemoa, heuren ie ‘Kaiiiiiiiit!’ as Lambiek oetglidt. ‘Bang!’ as e mit kop tegen toavel, en ‘smak!’, mit kop op grond vaalt. ‘Bonk, bonk, bonk!’ as t van trap of gaait. ‘Whooo!’, brolt t hondje en ‘snif’ as e rokt. ‘Eeeeeek!’ Taande Sidonia smakt op grond. ‘Hahaha!’ lacht n muske om Sidonia.
Letiense schriever Vergilius dut ien Aeneïs 8, vers 596 t geluud van n galopperend peerd noa. Lees haardop: (Oetsproak: u = oe. Qua = kwa. Net as ‘que’ bie Usquert: Uskwerd): “Quádrupedánte putrém sonitú quatit úngula cámpum”. Trámpelnde hóuven van péérden vertráppen de múlle káámbe. (Ned.: Dónderend dréunen de hóeven en sláan ‘t stof óp uit de vlákte. Of: In roffelend galop stampt de hoef het mulle veld).
En bie Ovidius (Metamorphoses 6, vers 376) klinken rikkikkende (!) kikkers as: “Quámvis sínt sub aquá, sub aquá maledícere témptant”. Al kwékken z’ook ónder t wóater, doar perbaaiern ze nog kwóad te kwakken Ned.: Hoewel zij onder water zijn, proberen zij daar nog kwaad te spreken.
Wat zegt n kikker as e kloarkomt?
Kwak!
n Liestje mit allitererende oetroupen tegen daaier staat ien Gezondhaid en Groutnis, deur K.G. Pieterman.
(Ex: “Liber Ludicrus Groninganus in usum scolarum“, recognovit Janus Slumer, A.D. MMIX)
Mit verboazen heb ik ien leste T&T (maai/ juni 2009) reactie van Tonko Ufkes lezen op t lesbouk ‘Zeg t mor’. Hai vragt hom òf: wel mot t bruken? En hai geft zulf t antwoord aal, ik citeer: ‘t is bedocht om Grunnegs proaten te leren, of beter, goenent die Hollaands proaten, kinnen met dit lesboek Grunnegs proaten leren.’ En zo staait t ook ien ienlaaiden van t lesbouk: een methode om het Gronings te leren verstaan en spreken. Meer pretendeert t bouk hail nait. Dat olders, grootolders, vrunden, buren gain Grunnegers tegen kiender en nijkommers proaten, doar kinnen schrievers van ‘Zeg t mor’ ook niks aan doun. Meschain kinnen veul Grunnegers heur t nait veurstellen, mor toch bennen der ‘Hollanders’, nijkommers of nait, dij verlet hemmen om zo’n lesbouk, of dij heur opgeven veur n cursus Grunnegers, tot ien Amsterdam aan tou. Nait veul, mor ze bennen der. Ikzulf bin ooit ains opbeld deur n specialist van t zaikenhoes ien Stad, dij mie vroug woar of e op cursus kon. Hai wol op zien minst lu, dij beder Grunnegers as Hollands proaten, verstoan kinnen. Omdat ik boeten pervinzie woon, kiek ik meschain wat te veul van op n ofstand tegen t culturele leven ien Grunnen aan, mor ik kin mie mor nait begriepen woarom Grunnegers voak zo aldernoarste zuur en zuneg op nkanders activiteiten reageren. Kritiek mot ter wezen, mor of t non om ‘Boven wotter’ of ‘Zeg t mor’ gaait, veul Grunnegers doun niks laiver as nittjen.
En woar kin dat aan liggen? Lopen der ien t culturele bos van Grunnen te veul alpha-kereltjes rond? Of vaalt ter ien Grunnen gemiddeld meer regen as ien de rest van Nederland? Waait wiend lu ien Grunnen aingoal te haard om kop tou? Let zun hom ien Grunnen aal te voak zunder waarmte zakken? Zeg t mor!
Kedootje, in biebelthaik… Komst nait ale weken tegen… Allewel, lest bie Grunneger Boukendoagen kon j’ook al aine mitnemen: ’n Peerd is gain mìns’… Benoam veur laifhebbers van Grunneger leesderij, of veur heur dij dat worden willen. Benijd of dat wat zorren aan diek zet (nij-Grunnegers…). Nou doun ále biebelthaiken in Nederland mit, veur vaaierde moal: “Nederland leest”… Boukjes worden wel aal dunner, ast dizze in kaast zetst, vinst hom nait weer… Dut ook niks, dij dikke letters doun slim zeer aan d’ogen, kinst beter achterop kieken, staait schriefster Hella S.Haasse, mooi ploatje mit swaart-wit gruin achter heur. “Oeroeg” hait t boukje, in 1948 in poar weke tied schreven, over n vrundschap in Indië, ook swaart-wit. Dik zesteg joar loater kin elk dat dunne boukje vannijs deurflottern en dìn derover proaten mit elkenain, Nederland leest ja… Ik hol nait zo van dat gesoes over bouken, ik lees laiver. Van alles deur mekoar, tuttifrutti. Nou bin k mit n oldje van Singer bezeg, “De Slaaf”, votdoan in biebelthaik, veur n prikje op kop tikt. Nog zo aine, van Teirlinck, “Gevecht met de engel”, prachteg! Ook veur 50 eurocent… Wat n riekdom! Dat lezen, doar haar k al vroug last van.
Hou k t leerd heb, wait k nait meer. Meester Smid (‘Buikie’) in Midwolle haar der wat mit te moaken, en “Pim en Mien”. Hou dat bie meester De Vries (‘Proeme’) was? Dikke dook… Bie meester Zonderman kloart t op. Schiere biebelthaik achterin klas, bult bouken, nummer derop, op t broene kaft. Kaft kwam derom tou deur onszulf, wie leerden dat van meester, k wait t nog hail sekuur. Aal dij bouken stonnen op n lieste, doar mog je op vraidag nije oetzuiken, mit noar hoes. Mos je wel veurege eerst inlevern, zunder vetvlekken. As der wel aine op kommen was, zedde meester doar mit n rode pèn n kringe om tou, ston je derbie mit n rooie kop. Wat heb ik doar al n bult lezen! Van Norel, drij dailen “Engelandvaarders”, en n bouk dij “Giethoornse vrijbuiters” haide. Loater von k oet dat t schreven was deur Van der Geest. Wat ook mooi was? Van Schuil: “Rob en de stroper van Tjot-Idi”, was ook ains as heurspel op radio.
Loater heb k dou ook “De AFC’ers” lezen, en “De Katjangs” en “Hoe de Katjangs op de kostschool van Buikie kwamen”, mor dat was al in ULO-tied ducht mie. (Vrumd, loater pas heurde ik dat meester Smid, ‘Buikie’, ook in Indie west was…) Op ULO bin k mit aigen biebelthaik begonnen, glorietied van buusboukjes, ‘pockets’ werden ‘in’. Prisma’s, mor benoam “Zwarte Beertjes”, spannend! Op kweekschoule in Winschoot stapde ik over noar de “Salamanders” van Querido, en noar de Ooievoars. Salamanders was ja ‘literatuur’, Ooievoars was van alles en nog wat. Oók ‘erotiek’, dij schune verhoalen van Paul Rodenko, zo as “Helse Vertelsels”. Ston k doar in winkel bie Nieborg in Sodom boukje of te reken, al weer mit n rooie kop. En dat schier wichtje bie kassa mor gnivveln, haar t boukje al laank lezen vanzulf….Dat kopen van bouken, doar bin k mit deurgoan, net as mit t lezen. Nee, nait veul schune verhoalen, meer geschiedenis, gedichten, misdoadverhoalen en ‘literatuur’, al was k doar eerste tied noa kweekschoule stìnzat van. Dat wer je doar ja deur ströt hìndrokt, nait gezond meer. Heb meer as n joar gain ‘goud’ bouk in hannen had. Allain mor ‘detectives’, haile Havank-serie, en Maigret, en De Saint… Dat kopen laip wel wat mis, kon t mit lézen nait biebainen. Staait apmoal picobello op plaanken of in kaasten, méér as dij ‘Boekito’ in zien hoes haar, mor hier is der nog nooit aine west van woningbaauwstichten. Kin t nait aal meer lezen, schane. Der gaait nou ook veul weer deure oet, kin anern der bliede mit moaken. Lézen dou k nog aal en sunt vaaier joar ‘Nederland’ dus ook. Beter loat as nooit…
t Knittert en t vlamt Mien vraauw zit as verlamd Rechtop in ons bèr Gai sloapen zeg ik t is nog ver
Misschain gaait t nog wel over De wind oelt deur t lover Kist mie wat ik gaai in koamer Donar smit weer mit zien hoamer
t Regent boeten ja jong katten Bèr is leeg ik ken t nait vatten Ik gaai ais kieken woar of ze is In koamer zit ze gedienen stief dicht
,t Is nog hail enkel, t zakt al weer oaf Kom der weer in bist ja stainkold Nog even noar t hoeske den kom ik der aan Daip onder dekens ..veur onweer is ze baang
Ik kìn mor nait vergeten hou noa zes moand bliede verwachten dien levenke ophil te bestoan. Ambulaanse, zaikenhoes, gedienen om t bèr, n zuster dij vlukte dou ze die zag. Mien liggoam leeg, mien haart vol verdrait. Hou ainzoam kìn je wezen ien n zaikenhoes vol minsen.
Ik kìn mor nait vergeten hou noa zeuven moand bliede verwachten ook doe, mien kiend, nait leven kons. Of ik die zain wol, vroug dokter, doe wast ja haildaal geef. Mor k heb die nait zain, nait op aarms had, k was ja allain en duurfde nait. Hou baang kìn je wezen ien n zaikenhoes vol minsen.
Ik kìn mor nait vergeten – ik wil ook nait vergeten.
augustus 1975 en november 1976 Steem, oktober 2006
In mien onthold zitten twij haarde knallen overnomen oet verhoal van kind van dou man in Duuts pakje zit op knijen rerend voeste omhoog grift in kop van mie nou
oorlogstied komt bie vloagen aanwaaid t liekt dat herinners al veur geboorte ontstoan binnen inplant in kop van dou zaikenwoagen ridt langzoam noar nou
aanslag veur t kantongerechtsgebaauw in ’43 veraltereert schoulgoande kinder nou nog mit twij haarde knallen achter heur ogen in rógge zain ellèn van dou
in zaikenhoes komt aanschoten SD’er oet tied onnerwaarp van stille proaterij bie groten en lutjen van dou op raaize deur tied mit open oren van mie nou.
Ook plietsie was hoast n moal aigenoar west van n hondje. Mor goud veur t hondje dat t nait deurgoan is. Plietsie zat vieventwinneg joar ien betrekken bie Rieksplietsie. En dat kin joe nait zo veurbie goan loaten zo as aander plietsies dochten. Der mos n feest en n kedo komen. Allinneg wát, dat wizzen ze nait. Dou docht ain dat t mor n lutje hondje weden mos. n Jachthondje. Hou laanger ze ter over haren, hou meer ze twievelden. Aiglieks was dit gain goud plan. Stoareg aan wazzen ze t aal meer mitnkander ains dat t nait goud kommen zol. Allinneg aal as joe zagen hou hai mit minsen omging, loat stoan mit n hondje. En t aarme hondje wollen ze dit aiglieks nait groag aandoun. Dou haar ain van plietsies oet poelegrap n aander plan. As zai hom ains zien jachtterrain ien vogelvlucht zain luiten. Kon e wereld ook ais van n aander kaant bekieken. Aal plietsies haren veuròf dik pelzaaier. Allinneg aal omreden elk wis hou baang plietsie op hoogte was. t Was ja n grode belkert mit n hail klaain hartje. n Dikke baangeschieterd. t Leste veurstel vond elk goud. Op dizze menaaier haar elk der dik pelzaaier van. Op grode dag zulf laip plietsie tröts rond. Feestelk ien zien goie goud en hai glom as n hondekeutel ien moaneschien zag elk. Hai ging der recht veur stoan dou zai hom zien kedo gaven. Bie t haardop veurlezen van braifke woar t kedo op ston, wer hai graauw om snoet, en stötterde. Hai was haildaal van leg. “Vandoag?” vroug hai der zaacht achteraan. ‘Votdoadelk’, wer der roupen. ‘Auto staait op joe te wachten.’ Ien Eelde ston n piloot kloar mit zo’n klaain vlaigtuugje.
Hai fileseteerde plietsie en was oareg loos mit zo’n kerdoate kerel ien zien goie pak. Plietsie dreudelde wat en vertwieveld stapte hai ien. Ze gingen staail omhoog en schuuns achterover. Hai nikte even mit vleugels aan baaide kanten as groutnis en ze vlogen noar t Grunnegerlaand. Hai zette aal gaauwachteg intercom zaacht noa t heuren van haard kokhaalzen. Hai haar aal even docht dat t wat zoereg begon te roeken. t Roamke mos mor n klaain stukje lös, n beetje vrizze lucht zol hom goud doun. Plietsie haar n hail maal uurtje en spijde zien goie goud aan aal kaanten onder. t Wer allerswaartste dag van zien haile dainsttied. En of der gain end aan kwam. Dou zai omdeel kwamen, stötte hai zuk aan t stoultje veur hom en kreeg hai nog n dikke boel veur de kop en n bloudneus. Piloot keek zuneg dou hai oet stappen wol. Plietsie vil der noamelk oet, dou t deurtje open doan wer en hai noast t wiel stapte. t Was even hoger as hai docht haar. Hai lag laankoet veurover op landingsboan en kreeg baaide knijen deur boksem. Aal plietsies dij der wazzen werren alleriezelkst stil bie t zain van zoveul ellèn. Dit haren ze zo nait bedould en zulfs nait docht. t Ging din ook rad noar hoes veur n verschonen. Hai was zulfs broen ien nek en stonk n uur ien wiend wis ain van aander plietsies. t Geluk was dizze dag mit n lutje hondje, dij deur n laif klaain wichtje ophoald wer. Stief knovveld mit baaide aarms der omhìn wer ‘Moppie’ n zwoar jachtleven bespoard.
