Dou gemainteroad onnaaierde dat t hoaven- en industriekontraain van Delfziel oetbraaid worden mos, wer docht dat ter veur n aantal dörpen gain stee meer waas. Ook Oterdum mos vot. t Dörp waas mit kerk en kerkhof tegen diek aanbaauwd. Kerk zulf stak boven diek oet. Laank leden boesterde doar ains n dikke störm. t Waas onder kerktied en domie, dij hoog op preekstoul over zee oetkeek, zaag dat ter n schip ien nood waas. Midden onder preek zol e bèlkt hemmen: ‘’Het is goed dat we hier zijn, broeders, want daarbuiten vergaat een schip!” Aal t kerkvolk bleef rusteg zitten, want ze wozzen: resten spoulen vanzulf aan en din begunt ons waark pas. Strandjen dee elkenain!
Mor der is ook n aander versie. Volgens wat n goie vrund der over heurd het, zette domie zien kerkvolk aan t bidden en is hai van preekstoul ofbuult om als eerste bie t strandgoud te wezen. Mor dat kin ook n aander domie en aargens aans west hemmen.
Ien ons tied schreef Grunneger schriever J.K. Harms n verhoal dat zuk ofspeult op t kerkhof van Oterdum, getiteld ‘Berend-Oom’. Dat verhoal staait ien ‘Aan raand van tied’. http://www.oterdum.com/verhalen_gedichten/Op% 20RaandvTied.html
Ien t bouk ‘Schrijvers op streek’ staait n aangriepend verhoal van J.K. Harms, onder de titel: ‘TANTÓ?!’ http://www.kleineuil.nl/uit-deregio/schrijvers-op-streek-details
Doodmuide vuil Ankie op baank. t Was nog mor haalf tiene en nou al zo muide, dat was toch nait normoal. “Wat heb ik nou aalmoal doan?”, docht ze haardop. “Zeker, k was al mui dou k vanmörn mien 28 joar oet bèrre sleepte. t Was mie gewoon te veul om brood veur Jan en ons twij lutje beudeltjes kloar te moaken en ze noar school te kriegen.” Even docht ze vertederd aan de blonde kopkes. Persies Jan, hail aans as heur gladde donkere hoar. Heur heufd zakt wat meer noar veuren en geliek vuilt ze weer dij vervelende pien in nek en scholders. As of der n vrezelk zwoare last op drukt en ze t heufd nait meer draaien kin. Ze kikt noar de voele boterhambordjes, d’omvalen beker melk van de jongste, ze mos nog zoveul doun: stofzoegen, bèrren opmoaken, bosschoppen doun en straks kinder van school hoalen. Mor o, o, o, wat bin ik toch mui. t Is hoast om te jaanken. Zuchtend gaait ze aan t waark. Ik kin der ook ja mit gain ain over proaten, dinkt ze. Buurvraauw Schoafsmoa, zee vleden weke nog: “Stel die nait zo maal aan! Muide? Bist ja nog hartstikke jonk. Wat mout ik din wel. Ik bin al vievenzesteg west hur!” t Liekt mie t beste dat k mor even n ofsproak moak mit dokter, besloot Ankie heur prakkezoatsies. “Tja Mevrouwtje,” zee dokter geruststellend. “Ik kan niets verontrustends vinden.” “Mor dij pien din dokter en dij muidegheid, hou mout ik doar mit aan. t Is gain pretje hur!” “Begrijp ik, begrijp ik, maar er is heus niets waarover u zich zorgen hoeft te maken. Neemt u maar flink wat beweging in de buitenlucht.” “Mor dokter, k kom voak genog boeten. Bosschoppen doun, kinder noar school bringen en weer ophoalen. Dat dou ik mainsttied lopends of op fietse.” “Dat is anders en niet voldoende. U heeft daar achter uw flat een prachtig terrein om extra lichaamsbeweging te nemen.” “Achter de flat? Mor dokter, din kinnen ze mie ja aalmoal zain?” “Ja, mevrouw Finkers, dat bedoel ik. Het beste met u.” “Nou en dat was alles, doar kon ik mit hèngoan, Jan.” zee Ankie. Dou ze hom vertelde van heur bezuik aan dokter. “As hai vindt dat dat goud veur die is, din most dat zeker doun.” Klonk Jan zien stem vanachter de kraande. Dat was ale steun dij Ankie van hom kreeg. Veurzichteg en in t duustern, begon Ankie aan heur oefeningen. Mor op n duur kon ze dat soavends nait meer volholden. t Was nait te doun. Toch vuilde ze, dat t beter ging en ze was vaastbesloten om deur te goan.
Op n mörn dou de buren de sloapkoamer gedienen open deden, zagen ze tot heur verbiestern Ankie aggewaaiern op t veldje achter de flat. Van balkon tot balkon was ze t onderwaarp van gesprek. Vraauw Schoafsmoa, ging t haardst tekere: “Och heremientied! Kiek nou toch ais! t Mos nait maggen. n Schaande is t! k Vin t aarg hur. k Vin t aarg!” Vraauw Schoafsmoa mog van dokter juust nait aan gimmestiek doun. Ale buren waren t mit heur ains. Mor in d’sloapkoamer achter d’aigen gedienen, bekeek d’ain heur ‘rollechies’, tilde d’aander buurvraauw mit muite heur aarms op en was buurvraauw Tineke smörgens al zo muide as n hond. “Woar hoalt ze de moud vandoan”, duurfden ze aalmoal tougeven. En Ankie? Dij schraaide in d’aarms van heur man. Muide van t hoeshollen, de veurschreven oefeningen en dij prikkende ogen in heur rugge. Mor ze ging stug deur. Dokter haar geliek. Ze vuilde zok n stuk beter. Mor dij prikkende ogen …? t Is nou ongeveer n haalf joar loater en der klinken vroleke geluden deur de locht. t Lewaai komt boven de raauwe kreten van de maiwen en t gesnoater van d’eenden oet. Twij moal in week zain je n stuk of tien buurvraauwlu runnen, taauwchiespringen, baalgooien, bokspringen en aander meneuvels moaken. Zo te zain hebben ze veul plezaaier.
En Buurvraauw Schoafsmoa? Dij staait glundernd aan kaant. Mit haide thee, heur nije pompkanne en heur mooiste theegloazen.
En Ankie? Dij het t weer bewezen: Deurzetten is t haalve waark!
“Haarm! Haarm, woar bistoe?” t Hoelen ston t wicht noader as t laggen. Woar was heur kerel in ainen doch bleven? Körtsleden ree e ja nog stoef achter heur op fietse. Woar kon e doch wezen? Was in ainen as van wereldboom verdwenen. Zol dij vìnt in t maisveld reden wezen om heur veur maal Hinkie te holden? Zie achtte hom der best tou in stoat! Wacht es even? Was dat nait Haarms fietse doar in onderwale? Joa wizze, dat was zien olderwetse fertuut. Hinnie keek nog es goud om heur tou. Naargens was heur manskerel te zain. Alleneg n poar grode cirkels in de voart wazzen te zain. Ze ruip nog mor n moal aangsteg. “Haarm!” Plotsklaps brak cirkel en doar kwam n kop boven woater.
Schienboar haar e heur geroup heurd. “Hierzoot bin ik. k Kom der aan.” Mit wat vieven en zessen en n bult gestìn vruidde e zoch noar kaante en kroop bie wale omhoog. Hinnie kreeg zunder noadenken heur tillefoon en zedde doarmit heur ’lotje wanhoop’ op petret. Loater het ze – om heur ingeven – doar nog verschrikkelk om laggen mouten. Was ja ok n koddeg gezichte. Kleddernat. Krek n verzopen kadde. t Hoar flatterg om kop. Wild greep Haarm noar d’ogen. Verdikkemie, woar was zien fokke? Verhilderd keek e om zoch tou en muik aanstalten weer in t kenoal te stappen om t fertuut veur t zain te zuiken. Dou greep Hinnie in. “Kerel woar bist mit bezeg? Vuil die es veur de kop. Konst ja wel nait wies wezen. Kinst dien brille wel ofschrieven, dij vinst in dat voele woater ja nooit weeromme. Moust es zain houst der bie lopst. t Woater miggelt die tou boksempiepen oet en krödde zit overaal op dien kleroazie. Magst wel kieken ofst dien pepieren, sleudels of knibbe nog wel in buutse hest”. Dat vuil aans tou. Haarm trok zoch de knip en keek of aal der nog inzat. Gelokkeg miste hai wieders niks. n Viske of n aalbert ontbraken bie d’inhold. n Braifke kon e votsmieten, hoessleudels kwamen touglieks mit zien knibbe teveurschien. Haarm wol t zwikkie zo weer bie zoch steken, mor Hinnie greep hom deurwaikte geldpude oethaanden en legde hom in heur körfke. t Zol der nog veul tou doun om t weer dreuge te kriegen. Wat begozzeld ston e op wale. Zedde zien fietse weer ‘in bainen’ en reeuwde om t iezen peerd weer te bestiegen. Hinnie pebaaierde hom mit wat pepieren buusdoukjes eerst wat teunboarder te moaken, mor ruik al rad deur heur doukjes hin. Gelokkeg bood n touvalege veurbiegangster oetkomst, aleer Haarm mit zien nadde buusdouk gangs zol goan. Man man wat n boudel, mor gaf veur nijsgierege Oagjes n bult dieverdoatsie! Langzoam aan binnen baaident weer op t Knoal aangoan. Zie wazzen d’haile raaize as Klaain Doempke mit zien broodkrummels te sporen en trökken alderweegs n bult bekieks. Haarm het der niks aan overholden. Gelok bie n overhoal was, dat e komende weke veur n stoaroperoatsie noar t Refaja mos.
t Ging al joaren van twij kanten, olden sturven oet en jongen wollen der nait meer hin. Op n duur zat ter nog mor n handjevol olle mensen achterien kerk. Nije veurganger, ain van akkedemie oet Stad, net kloar veur domie, kreeg doarom opdracht van kerkbestuur om kerk weer vol te kriegen, om der weer n leventege gemainte van te moaken. Wer hom wieder nait veul ien weeg legd, as kerk mor weer vol kwam. Nije domie pakte t aigentieds aan. Hai preekte sundoags ien n gewoon pak zunder strik, ien ploats van ien n swaarde toga mit n widde bef. Hai ston ook nait boven op preekstoul, mor beneden, achter deuphek, midden maank kerkvolk. En hai preekte hail tougankelk, moatschoppelk betrokken, zoas dat haitte. t Was nog n jongkerel en kerkvolk was wies mit hom. En zo kon t gebeuren dat t ol kerkje ale zundoagen weer vol zat. Kerkbestuur blied, kerkvolk blied, elkenain blied. Dizze domie was ook op aander terraainen aktief. Hai onnaaierde dat t ol kerkje wel n opknapbeurt bruken kon. Onder zien permoters kwam der n kemizzie dij n kollekte hil ien dörp, doar hail wat geld mit oplopen wer. En dij links en rechts subsidies aanvroug – en ook kreeg. Timmerman legde pannen weer op stee en vervong verrötte geuten. Kobersloager mouk nije regenpiepen. Kepotvroren stuukwaark wer weer vannijs besmeten en hier en doar wer wat vaarf op kwastjed. Ook t örgel wer opklanderd en vannijs stemd. t Ol kerkje ston der nou weer bie as nij, kant n sieroad ien dörp. Mor der was aín ding dij nog miste, torenklok mit t uurwaark. Hong wel n klok ien toren, mor dij was scheurd en t geluud was net n blikken paan. Boudel was ook stokverröt doar bovenien. Doarom ook wer klok al joaren nait meer lud.
Wel wait, kwam haile boudel nog n moal van boven en dat was nait zunder gevoar. t Uurwaark zulf was ook haildaal noar de filo, n dikke roustboudel. Wiezerploaten stonden al joaren op haalf zeuven. Vanzulf mos dat ook as leste nog aanpakt worden – goud is goud, mor beder is beder. En noa n dik joar was scheur ien klok moakt en t uurwaark weer vannijs aandreven, mor nou elektrisch en computergestuurd. En holten dakruder was haaildaal vernijd mit n splinternije vergulde hoan derop as wiendwiezer. Apmoal sponsord deur ondernemers en zoakenlu oet dörp en wiede omgeven, handeg aanpeerdjed deur nije domie. En zo konden mensen nou weer vannijs zain hou loat of t was en – nog mooier – ook heuren. Van dij tied of aan ludde klok ook weer, ale doagen om aacht tuur, twaalf uur en om zes uur en hai sloug doarbie op haalve en haile uren. Net zoas t vrouger west het. Tied was nou zo persies regeld dat t nog gain seconde ofweek van werkelke tied. t Uurwaark was radiografisch verbonden mit atoomklok ien Frankfort. Mor deur dat vannijs weer klokluden was nou wel n perbleem ien dörp ontstoan. Paardie mensen haren der last van. Benoam sundagsmörgens om aacht uur. Din lagen ze nog op ain oor en slaipen oet noa n oavend stappen of haile week haard waarken. En van dat klokluden werden ze wakker. t Ging hier om nait-kerkelken, openboaren zeg mor, mainst forenzen oet Stad. Dij waren hier kommen te wonen vanwege rust en roemte en ien dij tied ludde klok nait. Veur kerk mit zien klok haren ze nait veul konsideroatsie. Zai leefden noar aigen zeggen ien moderne tied en elk haar zulf wel n klok ien hoes of n hallozie om aarm. Klokluden was wat van vrouger. Noar kerk goan traauwens ook, mor doar wollen ze gain drokte om moaken. Dat mos elk ja zulf waiten. Mor dat klokluden sundoagmörgens, dat vonden ze n aarm verdrait. En ook ien week was t klokluden om aacht uur slim vro veur verschaaiden vutters, dij ver veur heur vievensestegste al bie hoes waren. Der ontston op nduur n kwestie ien dörp, véur t klokluden of der tegen. Ien t bokkeblad stonden wekenlaank iengezonden stukken mit veul emootsies van veur- en tegenstanders. Der wer proat met domie en kerkbestuur, mor zunder rezeltoat, want dij wollen t klokluden zo holden. t Was ja vanolds heur kerk en klok en dij waren aiwenold en doarom mos der gewoon lud worden. Kloar, oet! Openboaren – oetsloabers feidelk – wollen ien aalsgeval smörgensvro, en zeker sundagsmörgens geern van t luden òf. t Wer n haile hikhakkerij en ze kwamen der nait oet. En börgmeester, dij openboaren ien aarm nomen haren, wol zien vingers der nait aan branden en boetendes, hai was ook van kerk. Baaide kampen stonden zodounde liek tegenover nkander. Op nduur kwam der op veurstel van domie n mediator bie, ain dij der spezioal veur deurleerd het om tussen partijen te bemiddeln. Dij zee: ”Joe mouten n compromis sloeten. Elk dut bie zien standpunt wat wodder bie wien. Dat is eerlek.” En dat deden ze din mor, oetìndelk, ze mozzen toch wàt. Kerkminsen mozzen zodounde wat ienlevern van t luden. Oetsloabers mozzen apsepteren dat ter bie tieden aal lud wer. t Rezeltoat was dat kerkklok nou ien week wel drijmoal doags ludt en zien gaalmende klanken over t vlakke laand oetstreut. Mor nait op zundag, din is klok stil. Mainsttied binnen der ien dit soort compromissituoatsies gain winnoars, hier ook nait. Kerkminsen mozzen toustoan dat klok nait op zundag ludde. Toch n veurnoam ding veur n kerk en dat begrootte heur ook slim. Oetsloabers wollen t luden ale mörgens geern kwiet, mor hebben allenneg zundag kregen. Mor oetsloabers haren t idee dat juust zai t mainst ienleverd haren, want haile week wer der ja ludt, op zundag noa. Dat het ter ook mit te moaken dat dij mediator t op n compromis aanstuurde. En doarbie hebben oetsloabers gewoon nait hoog genog ienzet. Net as gebeurde ien de volgende anekdote:
Jan en Hennie binnen aarvenis van heur overleden moeke aan t verdailen. Ze kommen ienains n setje van twaalf zulvern gebaksvörkjes tegen, ien n mooi deuske.
Jan: “Heden, wat n mooie vörkjes. Dij wil ik wel hebben.”
Jan: “Nee, ik wil ze apmoal. Verdailen is schane, t is n setje. En doe hes al aans wat.”
Hennie: “Dat is nait eerlek, ik vien ze ook mooi. Wais wat? Wie vroagen buurvraauw Gerda of zai ons helpen wil mit t verdailen. Zai is neutroal en goldeerlek. En din kriegen wie der gain roezie om.”
Gerda: “Joe mouten n compromis sloeten. Elk levert wat ien van zien aais. Negen vörkjes veur Jan en drij veur Hennie.”
Vlak ter op kreeg jonge domie n beroup dij e ook aannam. Hai ging noar t westen van t laand. Der kwam tiedelk n vervanger, n domie vlak veur zien emeritoat. Dij dee t weer net as vrouger. Duurde nait laank of der kwam mor n handjevol mensen meer ien kerk. Domie preekte ook vannijs weer op hoge preekstoul, tegen t stainen verwulf dat hol klonk en slim echode, zodat dij poar oldjes achter ien kerk hom hoast nait verstoan konden. En zo was t weer net as ien t begun. Opgoan, blinken en verzinken. Mit ain verschil, klok ludde nog aal. Mor nait op zundag.
Dizze kerk mit torenklok is nou n muzeumstuk worden, netjes opvaarfd en historisch verantwoord opklanderd. Mit n modern, elektrisch uurwaark, aansloten op atoomklok van Frankfurt. Mor elk het tegenwoordeg n klok, hallozie of wekker. En op ale mobieltjes en elektrische apperoaten zit ook tied, n mens is ja van ale kanten omringd deur tied. Torenklok is zodounde n funksieloos fertuut worden oet vrouger tieden, n twistabbel veur compromizzensloeders. Ien dit dörp mag klok allain luden veur oardeghaid of veur poelegrap. Mor mensen willen der gain last van hebben. t Ultieme rezeltoat van compromizzen, haalf put-, haalf regenwodder. En as t haildaal nait hoger of leger wil zetten ze klok gewoon oet.
As d’haarfstwiend waait over t Grunnegerlaand. En t goldgeel raait mie touwuift laangs de woaterkaant. Heur ik ien t zaachte roezen de plumen mit nkander smoezen. Din wait ik, hier bin k op mien stee. Vuil mie voldoan en hail tevree.
Wel kin zok zotterdag 25 april 1998 nog herinnern …?
Dij zotterdag zollen de piepen van de Hunzecentroale deelhoald worden en dat zol, zo deden Dagblad en RTV Noord verslag, n groot spektoakel worden, want t zol mit n grode plof en veul stof gepoard goan en t aanzain van Grunnen zol doardeur drasties veraandern. n Bult mensen werden dij zotterdag verwacht en wat schetst mien verboazen, mien Jaantje wol doar ook noar tou. “Kiek“, zee ze, “der is aal een bult veraanderd in de wereld, mor ik bin doar zulf nog nooit getuge van west en nou veraandert der hail dichtbie wat en doar wil ik bie wezen! Wie stoan bietieds op, zuiken ons n nuver stee woar wie t gebeuren goud overzain kinnen; doe nimst foto-apperoat mit en moakst n poar mooie ploatjes, din kinnen wie loater zeggen: wie waren der bie dou Grunnen zien aanzicht veraanderd is!” Ik heb eerlieks zegd nog wel even tegensputterd, omreden ik von dat wie van t gebeuren op tillivizie n veul beter beeld kregen. Veurvast dat t deelhoalen van de piepen vanoet ale houken te zain wezen zol, was mien argumentoatsie. “Nee mien jong”, reageerde Jaantje narreg, “dit mouten je van noabie mitmoaken, din pas kin je de loater goud over proaten: van de plof; t valen van de piepen; de stofwolken; de reaksies van t volk … Dat gevuil krigst doe nait as wie veur de kiekkaast zitten goan! Wie goan der hen en doarmit oet!” Gain proaten tegen. En zo gongen wie dij zotterdagmörn al bietieds richten Stad. Jaantje haar zok goud veurberaaid, want n tazze mit stoetjes en n kaan kovvie haar ze bie zok en nait te vergeten t foto-apperoat mit n nij roltje der in. Dat wie nait allain waren, kregen wie aal gaauw in de goaten, want t was drokte op de A7. “Zugst nou wel dat t gain roar idee van mie was om der bie te wezen”, zee Jaantje ainegszins schaarp, “aal dij aandere lu dij hebben t zulfde gevuil der bie as ik; en wat ik die zeg, doe denkst der loater ook zo over; ik zai t aal veur mie hou doe der over proaten dust, doarveur kin ik die veuls te goud.”
Hou dichter wie bie Stad kwamen, des te drokker t wuir. Bie Euvelgunne mochten wie nait wieder, auto mos van weg en mos parkeerd worden in een stok gruinlaand. En dou lopen, zowat drij ketaaier laank en dou was Jaantje t stee nog nait noar t zin. Mor dou op t lèst zai heur vouten begon te vuilen zee ze: “Hier goan wie stoan, din hebben wie n goud oetzicht en kinnen ale vief de piepen deel kommen zain.”
Wie mozzen nog wel drij ketaaier wachten veur t grode spektoakel. Joa, as mien Jaantje wat wil, din mouten wie der aaltied bietieds wezen, mor gelokkeg: wie hadden kovvie en stoetjes bie ons en ik haar Dagblad van dij dag mitnomen om tied deur te kommen, want aingoal noar dij piepen kieken dij der noa dizze dag nait meer waren, kon mie nait bekoren. Jaantje roakte aal gaauw mit aandere mensen aan de proat en bood ze een kop kovvie aan en ze konnen der ook n stoetje bie kriegen. Dou ik noa t deurnemen van de kraant kovvie wol, zee ze: “Schaande jong …. t is op! Och ik heb ook joa zo gezelleg proat mit dij mensen. Nog even en din gaait t gebeuren, din goan wie gaauw noar hoes en zet ik vrizze kovvie veur die!” Ik verdaipte mie, om mien gramniedeghaid te verbaargen, mor weer in kraant. Opains …… n knal; ik schrok der van en keek geliek richten de piepen. Noa n poar tellen zag ik ain wat zwiebeln en dou nog ain en nog ain en dou kwam t haile spul noar beneden. “Foto …. foto ….foto!” ruip Jaantje, “en vergeet nait mie der bie op te zetten!” Nou haar ik t apperoat in binnenbuutse van mien jaze stopt en de rits doarvan dichtdoan, om ding nait te verlaizen. En veur dat ik ding zowied kloar haar, ston der nait meer wat Grunnen zoveul joaren zien aanzicht geven haar. Ik heb nog wel n poar ploatjes moakt en doar heb ik n branplek aan mien veurheufd aan overhollen, want deur t onverwachtse haar ik toustel verkeerd om in handen en zo’n flitslaampe wordt goud hait. Aal mit aal, de piepen lagen in 20 tellen om en t stof was snel verdwenen en wie konnen weer op hoes aan. Mor nog wel even n haalf uur lopen en veurdat wie auto weer op weg hadden, waren we weer n haalf uur verder.
Sikkom vief uur noadat wie van hoes vertrokken warren, waren we der weer; veur n gebeurtenis van pakweg 20 seconden. En wat heb ik doar veur kregen? Gain kovvie mit n stoetje, amper de piepen valen zain en noa loater bleek …. gain foto’s dij t bekieken weerd waren. Op tillevizie hebben wie loater dij dag de beelden goud zain, vanoet ale houken én bie herhoalen; snel en langzoam. En dou heb ik een goie indrok kregen van wat der in dij 20 sekonden gebeurd was, en woar ik zulf bie west was. n Dag of wat loater konnen je n beeldbaand kopen. “Zellen wie ook aine bestellen?” vruig Jaantje, “din kinnen wie dat loater nog ais zain en zain loaten!” Zai pruit nait meer over mitproaten en mitbeleefd hebben, want ondanks dat zai der bie west is, het zai n klain beetje t gevuil wat mist te hebben.
De piepen binnen nou weg en as ik der nou nog aan denk wat ik op dat moment mitmoakt heb, bin ik doar nait raauweg om: sikkom vief uur onderwegens veur pakweg 20 tellen, en din t zowat ook nog mist hebben!
Mor Grunnen blieft der wel om W ook zunder piepen!
Joarn lang ben ik bie muziekveraineging west, veur wel ‘t waitn wil Harmonie ’67 oet Stad.
Onze muziekverainegeing dee met aan wedstrieden en festivals. Ook in boetnlaand. Wie waarn oetneudegd in Lauenburg, stoef tegen de Oost Duutse grens an. De maainsten zagen het zitten om door poar doagn hen te goan. Mor der waarn ook poar dai de oorlog metmoakt haarn, dai het nait zagn zitten. Haarn over wat der allemoal gebeurd was, zen ben nait te vertrouwn en zukswat. Wie mozzen ze omproatn om toch mor met te gaon, ze waarn as muzilkant onmisboar!
En zo gingen wie met meer as hondertwinteg leden in twai buzzen noar Lauenburg. Door ankomen wern wie verwelkomt en een dail wern onderbrocht bie verschillende pleeggezinnen. Mor een dail woor ik ook bie heurde mos overnachten in groot gebouw, was vrouger en bioskoop west, stouln waarn der allemoal oet en nou wer’t gebruukt as sportzoal. Wie waarn de eersten en konnen een mooie plek oetzuikn. Op balkon, waarn wie mooi onder mekoar ja. Mannen dai eerst nait metwoln luipn wat te moppern mor namen genougen met ook een pekkie op ‘t balkon. Wie hebben de bern oetspraid en alles kloar legd veur as wie ‘s oavond’s noar berre mozzen. Wie mozzen ‘s middags en soavonds nog optreden en gingen noar beneden, luipn deur de zoal dai toun nog leeg was. Wie hebben ons optredens doan en kwamen ‘s oavonds loat weer an de zoal. Deure wer opendoan, en wie noar binnen. Zoal dai ‘s middags nog leeg was, was nou mudjevol. Aalmoal jonges en wichter. Ain zee van sloapzakken en dekens, stoev tegen elkoar an. En overal bewoog wat. En een gekoakel van heb jou, tuudehok was der niks bie.
Mannen dai eerst nait metwoln mopperden: “Bende, rötzooi, woor bennen wie beland.”
Groot dail waarn Duutse jongens en een aander dail waarn wichter oet Denemarken. Dat was mie wat. Wie noar bovm. Gelukkig onze plekken waarn der nog. We trokken onze ponne an en kropen in sloapzak of onder dekens., Mor man wat een kaboal door beneden. ‘t Was net stuvertje wisseln, je heurde ze tegen mekoar zegn: “Heb jij deze al gehad, dan neem ik die.” En ruilden van sloapzakgebruukster. Mannen dai eerst nait met wollen aargenden zug blau. Deense wichter kraaiden het oet. En jongens gedruigen zug as hoanen dai ‘t huile kippehok nog mozzen oafwaarken. Wat een toustand. Jongs en wichter haarn kennesmoakn en austausch te letterliek nomen zol’k mor zegn.
Ain van de mannen dai eerst nait metwol haar zug van onder al oetklaid, trok zien uniförmjaz weer an, zette uniförmpet op de kop, ging stoan, vlak tegen balkonreeling an en bulderde: “Als joe nou de snauze nait houden, smijtz ik jullie der allemaal draus!!!”
En om zien woorden kracht bie te zetten sluig met vlakke haand op de balkonraand. Ken ‘t nait helpen, mor ‘t leek net een Duutse kaptein of zukswat
Dat was Grunnings, Nederlands en Duuts deurelkoar.
Mor of aine het verstoan het betwievel ik, mor ‘t huilp wel. ‘t Was doodstil, angsteg stil. Mor dat was veur ons nog nait alles. Mot je je es indenken zo as dai man der ston, van bovm as mititair in uniförm mor van onder, en dat zat net achter ‘t balkonrailing, een spierwidde lange onderbrouk, met kruus beetje loag. Dat was zon komisch gezicht dat wie blauw laagen. Mor dat was nog nait alles, wat toen hoi ging stoan, zakte zien ondebrouk stukkie noar beneden. En toen hoi klap op balkonraande gaf weer stukkie en hong het kruus tussen de knaien. Wie dochten as zug nog kwoader moakt zakt zie onderbrouk heulemoal of tot op de enkels. Wie haarn het nait meer.
Ging goud en haile nacht hebben wie niks meer heurd. ‘s Mörgens gingen wie noar beneden om ons te wassen, de man dai de jeugd woarschouwd haar luip ook met. En je wil het leuvm of nait, jonges en wichter gingen stoan en bogen as knipmessen. “Guttenmorgen Herr.” Man luip deur mor knikte ze tou as ‘n hoge militair.
En echt dat is alle doagn dat wie door waarn zo blevm.
En toun wie op terugwege waarn noar Grunnen zee man: “Ben bliede dat ‘k metgoan bin, heb ze endeliek es terecht ken wiezn!”
Kraai was ofgunsteg op roaf, omreden t zain van n roaf was n veurtaiken en lu konnen aan zien vlaigen zain of toukomst der goud oetzaag of dat ter tegenheden op komst wazzen. Dou kraai n koppel raaizegers aankommen zaag, vloog hai boven ien boom en begon zo haardoet te krazzen as hai kon. Raaizegers keken noar kraai en vrougen heur òf wat of dat bedudde mor ain van lu zee: “Loat wie mor wieder goan, van t is mor n kraai en zien krazzen bedudt haildaal niks”.
As ie joezulf veurnoamer pebaaiern veur te doun as ie binnen, moak ie joezulf belaggelk
Kat wer verlaifd op n knappe jongkerel en smeekte Venus om heur ien n vraauwspersoon te veranern. Venus voldee aan t verzuik en veranerde kat ien n schiere jonge maaid. Jongkerel zaag heur en wer smoorverlaifd. Hai nam heur mit as zien bruud. Terwiel zai mit heur twijbaaident ien sloapkoamer wazzen, vroug Venus heur òf of kat mit liggoamelke veranern heur gewoonten ook aanpaasd haar. Doarom lait zai n moes ien sloapkoamer lös. Kat dij even nait docht aan heur tegensworrege toustaand, vloog van bèr of en dat achter moes heer. Dij wol zai opvreten. Venus was dudelk teleursteld en veranerde vraauw gaauw weer ien n kat. Netuur is staarker as opvouden.
wenakker van mien leven is n gerdien gain deurkieken aan aal deurzetten zunner deurzicht dou mien ogen tou k goa omdeel kraab vedde kloeten van haanden òf krieg weer oam k leef
In n schier tiedschrift mit Grunneger schrieverij heurt ook n onderdail over d’historie van de Grunneger literoatuur. Doarom schrief ik regelmoateg veur joe n n stokje onder de noam ‘Grunneger schrieverij’. Ik zuik din n schier gedicht op, meugelk ook wel twije van dezulfde dichter en din bespreek ik dat en ik schrief ook wat over de dichter of dichteres. Dat klinkt stoer, mor leuf mie, ik pebaaier dat op n makkelke menaaier te doun en ik hoop dat din meer lu belangstellen veur de Grunneger schrieverij van vrouger kriegen. Al dij Grunneger schrievers hebben n tic van t dialect of de streektoal, zo as aandern geern zeggen. Ik krieg voak de vroag wat of t verschil is; dialect of streektoal. k Zol t nait waiten. In elk geval hebben de mainste Grunneger schrievers n waarm haart veur alles wat mit Grunneger cultuur te moaken het. Zo haar ikzulf ook nog n vrijwillegersboantje in t Veenkolonioal Museum in Veendam en dus wait ik ook wel wat van de Veenkolonioale geschiedenis. Ik bin gek op Grunnen, Grunnegers en t Grunnegers. “Hou komst zo gek”, zellen ie mie vroagen. k Wait nait. t Is n gevuil! t Is t zulfde gevuil wat ol domie Pieter Jan van Leeuwen, dij leefde van 1906-1992, haar veur ons pervinsie en ons volk. Hai was geboren in Noord-Holland, mor kwam mit zien ollu noar Winschoot woar e noar t gymnasium ging. Hai studaaierde veur domie in Laaiden. Dou kwam e weerom noar Grunnen en was op verschillende ploatsen in ons kontraainen predikant. Hai was d’eerste predikant dij preken in t Grunnegers huil. Hai huil ook veurdrachten over de Grunneger literoatuur op de RONO, nou RTVnoord, en was bestuurslid van de Stichten t Grunneger Bouk. Noast zien waark was e dus aanpeerdjeder van de Gunneger toal en schreef e gedichten. Van hom is t eerste gedicht dat ik joe dou. t Gaait over t woarom van zien en ook mien gevuil veur t Grunnegerlaand.
Woarom?
“Woarom bistoe zo verbraand op dat koale Grunnegerlaand mit zien wind en dook en regen? Wat ligt die doar aan gelegen? Woarom leefstoe ‘t alderlaist maank dat volk? Zai bin ja mainst stief en stoens, mit waineg woorden. Hou kenst bie dat volk wel oarden? Woarom blifstoe toch zo traauw aan dei toal, zo roeg en raauw? ‘k Schoam mie ja miezulf te heuren; ‘t zel mie ook nait weer gebeuren!” Woarom.. woarom.. goa moar deur. Aaltied as ‘k dei vroagen heur dou ‘k mien best om ‘t oet te leggen, moar hou mout ik het toch zeggen?
Want ie hebben schoon geliek: ‘t is een laand van klaai en sliek. Boven pollers, sloten, kolken, niks as roemte, wind en wolken. ‘k Wait wel, ie bekieken ‘t goud: ‘t is een volk, dat zien gemoud opsloet achter strakke koaken; wel het doar wat mit te moaken? Zeker, wat ie zeggen is woar: ‘t boerse toaltje roast wel roar in joen fien-gevuil’ge oren: aal dei grovve platte woorden! ‘k Wait het wel, holt joe moar stil! As ik mie verweren wil, heb ‘k nait veul om bie te bringen: laifde is nait op te dringen.
Moar hou min of ‘t hier ook is, dit is zeker en gewis: aan gain laand wil ‘k aal mien leven mie mit zo veul laifde geven. Laifde vragt ja nait woarom! Laifde is gain rekensom, dei men moakt om oaf te wegen wat d’r veur is en d’r tegen. Laifde is d’r, zunner meer en gain mens wait ooit woarheer. Bin w’asmis d’r mit geboren? of heb wie ons haart verloren? Och, wat dut ‘t ook? Hier is ‘t laand, doar mien laifde fel veur braandt. Woarom? ‘k Wil d’r nait noar vroagen. Doarom! Aal mien levensdoagen!
Zo lu, nou wait je woarom ik mit t Grunnegers aan de loop bin. Grunnen is mien stee net as dat t was van domie Van Leeuwen.
Ondanks mien vremde boetelands-achtege noam: Henri Wierth, veurnoam Frans, achternoam Duuts, bin ik toch n rasechte Veenkolonioal dij opgruid is in Muntendam, Tripskomnij en Ommelanderwieke. Elke moal zel k in Kreuze n verhoaltje schrieven over n schriever of schriefster dij allaank uut tied is. n Dooie schriever dus! Om kört te goan ik vertel joe in dij stokjes wat over de geschiedenis van de Grunneger schrieverij. Om bie d’eerste schreven stokken in t Grunnegers te kommen huif wie nait wieder weerom in de geschiedenis as ongeveer 175 joar. Wat ter doarveur op pepier zet is, stelt haildal niks veur en doar is ook zo goud as niks van bewoard bleven. De Grunneger schrieverij begunt dus zo om en bie 1840. Doarom was t slim biezunder dat ik n lutje joar leden n verjoardagsgedicht toustuurd kreeg dat schreven was in 1842. Op dat gedicht zal ik zo mitain wel ingoan. Toch bliekt dat roemschoots veur t moaken van dat gedicht der ook al Grunneger waark schreven is. t Alderoldste vers in de Grunneger streektoal verscheen in 1670 in de ‘Kleyn Heerenfeenster Almanach’ en is n kerstlaidje. t Hait ‘Starregesangh’.
Ik zel joe ais n stokje dervan zain loaten:
Starregesangh
Stect Vrunden, het heufd ter deuren oet, Ont loestertt eyn mool no onsen geloet. Drie Koningen keumen jo hier ter boon,
Wol ise nicht geven, soo lootse man goon. Want sicht, wy singen hier nicht omsunst Maer om dijn gelt ont goede gunst.
t Gaait nog veul wieder, mor doar zel k joe nait meer met ploagen. t Is dus n schooigedicht, woar lu om kerstdoagen verkled as de drij Keuningen bie deuren langsgoan. Toch kin je in dit gedicht al dudelk wat van t Grunneger dialect woarnemen.
Nou t gedicht dat mie toustuurd wer. t Is vonden in t archief van de femilie Römelingh, boukverkopers in Stad. t Is schreven deur Johannes Römelingh Jr. dij t moakt het veur zien aanstoande schoonzuster Jaqueline, Adriënne Nieveen. De tongval is dudelk Stadjeders. t Hait ‘Verjaardag’ en din staait onder de titel “door haren liefhebbenden broeder, Joannes Römelingh. Uit liefde en achting.”
Jaqueline, hier heb ik ein varsien deur dei, Tot andenken van Gruningerland en van my; Doarom heb ik het ook in dei toal moar geschreven, Dan kan ‘s dou het naderhand veur oardighaid lezen.
Met mien breuir in de arm, Has ‘t hier nog al goud en warm; Dag oet, dag deur ging s’dou an t kieken, Deftig langs de glende rieppen, Vrouluu met heur golden koppen, Bonte schoeden, jak en rokken, Was veur dei ein vremd gezigt, Is ‘t nait zoo mien lijeve wicht?
t Examen van Doofstomme kinder, Was veur dei ook al neit minder; Even als de groote toren, Welks mooi gezigt dei mos’t bekooren Deur al dei slichte gruine waiden, Oetmuntend, boven Drentsche haiden: Vervolgens naar het frongelhoes, Ging ‘s dou met zuopen-dik naar hoes.
Om nou nog wat van ‘t land te weiten. Ging je in de snikke landwoarts zweiten, Noar Domenei van Lutkegast; Moar ‘t boersche was je gouw tot last. Doch ‘t Boutenposter kermis leven het jou nog wat verand’ring geven. Want, ‘t dansen, smokken als ein zwien, Endompagneerde bei ein goud glas wien.
Nou weer Stadwaarts arreveierd, Weur je in de Harmonie trakteierd Op goud gezelschap en Margchau Muziek beter als Laidsch taptau. Na in de kerke stief te hebben zeten In ‘t Sterenbosch de tied met kayr’en versleten Ging ‘t ‘s Maandags rieden naar den Ham In ein Kire-bou van zes man. Nou neit meer van zulke woar Want, tied tot ofschaid is hoast doar Dien bladdien is ook hier met vol Na ‘s hemels zegen! LEBE-WOHL
t Schiere aan t gedicht is, dat ter n bult dingen in beschreven worden woar wie nou gain wait meer van hebben. Der lopen vraauwlu mit ‘golden koppen’, dat betaikent dat ze n ooriesder druigen. Omstreeks 1850 werden dij òflegd. Din kommen der nog n aantal zoaken in veur woar wie in dizze tied ook nog wait van hebben: t Doofstommen instituut van Guyot bestaait nog aaltied en de grode (Martini) toren is ook nait vot te denken uut Stad. t Steernbos komt ter in veur en n concert in de Harmonie, de vrougere concertzoal in Stad dij ze ofbroken hebben. n Frongelhoes is n soort uutspannen woar lu op zundag hingingen om wat te drinken. In t geval van t gedicht ‘Zoependik’. (karnemelk) Ook gingen ze mit n kireboe noar Den Ham. n Kireboe bliekt n soort vaarwieleg (speul)rietuugje te wezen. En zo kin je uut zo’n gedicht ook nog n oardeg stokje geschiedenis hoalen.
Bie Boukhandel Godert Walter ien Stad waas op 11 september jl. de prizzentoatsie van t boukje ‘’Nijntje bie zee’’. t Gedicht ‘’Nijntje bie zee’’ is veur dij gelegenheid schreven en is veurdroagen deur Nijntje-vertoaler Jan Sleumer.
opa pluus en oma pluus dij waren wies mit nien mor heur echte noam is nijn want t is n hollands knien
op n dag zee opa pluus ik heb wat schiers veur die ik heb die n échte autoped moakt echt woar? vroug nien, veur mie?
dou mouk opa ook n kare om mit noar zee te goan dat kin je lezen in t letien in t bouk van miffa-ad mare
quodam die pater floccús dixit: quis it mecum in arenas et litús et in mare magnum
wat dát wel wezen maag ien dat ol letien het nientje knap even overzet zó gaait de tekst van nien:
op n dag zee pabbe pluus wel wil mit mie op rit noar de dunen en t strand en noar de zee, wel wil der mit
dou mog nien mit pabbe mit ien zee, n haile tied dou spatte zai heur pabbe nat en hai kroop nait bezied
Zo kin we toerloos deurgoan mor pa bölkt: nientje pluus mien zeupke staait aal n zetje kold ik wil vot noar huus
Aal wat n mens van neuden het, ligt daip in hom al te wachten, totdat t kloar is om aan t licht en teveurschien te komen. Joe huiven allain mor tied te nemen om op zuik te goan noar wat der in zit, din zel je t vervast vinden. Sneu genogt gunt n mens zoch doarveur tied voak nait. Het t ja zo drok mit aander dingen. Wil zoch doar kop nog nait over breken. Komt dij tied, din komt dij ploage vanzölfs, zel e wel denken. Doch pebaaiert hai wel ains t levent noar zien haand te zetten. As t din mishottjed, is wereld te klaain. Reert en bandiest dat n oard het. Veurlopeg ligt zukswat, as hai nog jong is, in toukomst verbörgen. Wat dij hom brengen zel, wait mor Aine, dij t altmoal in Zien levensbouk opschreven het. Dat blift veurlopeg veur lu verbörgen. Mor ains komt t der oet. Der is aans mor n schietbeetje veur neudeg om gelukkeg te wezen. Griep t mit baaide haanden en hol t vast zolaank as t kin. t Kin zomor van aine dag op aander hail aans wezen. t Ligt veur t grootste dail aan en in joezölf en aan joen menaaier van denken. As je n hekjeperfekje binnen, pleeg je roofbaauw op joezölf en kom je joezölf ainmoal tegen. Broek tied dij Heer joe geft. Veul hebben je veur wat geluk ja nait neudeg.
Wèl geft n haand aan vlinders in lucht? Wèl geft n aarm veur aal dij troanen? Wèl dreugt aal dat verdrait? aindoagsvlinders vot goan mit veul laifde noar zun omaarm dij lu in joen denk mit laifde, mit dankboarhaid n vogel in lucht dij nait weerom kommen gaait, zomor oet dizze tied, vot vlogen noar d’aiveghaid
In goldlöcht noakt legst aarms weer um mie tou bist mie doezend keer overkommen wast der veur k die bedinken kön zo gönk t en het t goan Mor dit moal ist veur t eerst dat k die van overvèr noadern zai En ask die in ogen kiek zeg k ervoaren: ik ken die Nije tied brekt aan
“Als een scharensliep om half één ’s middags bij een zandboer aanklopt, dan eet hij mee. Een kleiboer jaagt hem van zijn erf’.”(‘De graanrepubliek’ van Frank Westerman). Dizze regel wordt aanhoald oet verdochte houke: ik kom van zandgrond – Westerwolle – en bin ook nog boerenzeun. Toch zit der wol n körrel woarhaid in, ducht mie. Tegenstellens tussen boeren en aarbaaiders op Westerwolle wadden klaainer den in bievubbeld Oldambt en t Hoge Laand. Grens van de grootste laandaarbaaidersstoaken in Nederlandse geschiedenis in Oldambt van 1929 (viefdoezend mensen stoakende van begun maai tot haalf oktober) lag net boven Westerwolle. Doar wui nich stoakt. Ik kin mie nich heugen davve as kinder underschaaid muiken: wie speulende mit nander en göngen mit nander noar school. Mien pa zien rogge was ook op zien vieftegste versleten, mien moeke molk mit rode buusdouk um koien en ik druig klaaier van mien bruiers òf. Op mien tiende wui ik bewust dat der ook op Westerwolle wel sproake was van aarbaiders en boeren. Ik haar wat wörms zöcht op misbult en göng mit mien bamboehengeltje visken in t Ol Daip bie Smilke.
Dou ik bie t wotter aankwam stön der n jong van n hogere schoolklazze mit zien stok in t wotter te reuren en hougen. Ik zee: dat most nich doun, jagst ja aal vizzen vot. Jong keek mie vergreld aan en zee: wost doe boer, mie aarbaider bestèllen? Zo hevve n zetje tegenover nander stoan. En in dat moment van betonnen stilte heb ik leerd davve nooit lözze mensen binnen. Elk mens het zien geschiedenis en woarve vot kommen bepoalt houve ons wereld inkieken.
As je wat moaken willen, mout je zörgen veur voldounde matrioal, geraidschop en licht. Doarom is de Schepper van t hailaal begonnen mit t licht aan te steken. t Twijduusterde dou over d’eerde. Dat was aans nog n haile put. Hai kon aans nog nait bezunder veul zain. Doch keek God in rondte en zag dat t aal dik in order was. Twijde dag het ‘Kunstenoar’ zörgd veur locht, zodat der leven op eerde meuglek wer. Tevree keek Hai om zok tou en zag dat t dik in odder was. Daarde dag muik Aalmachtege n schaaiden maank laand en woater. Luit t gras gruien, plantte stroekjes en wat bomen. Vaar veurwoarden veur leven, wazzen ja schoapen: licht, locht, laand en woater. Vaarde dag luit God hemellichten verschienen: zun, moan en steerns. Dou kon Grode Kunstenoar goud zain wat Hai ommaans had har. t Leek Hom wel wat tou. Volgende dag werren vissen veur t woater en vogels in locht moakt. Der kwam hierdeur n bult levent in de braauwerij. Heer kreeg der alsmor meer zinneghaid aan. Zesde dag zedde Hai kroon op zien waark. t Vij luit Grode Boas groazen op de waaiden en dou t hailemoal noar Zien zin was, knuterde t Opperwezen van klaai n popke in nkander. Bluis t locht in neusgoaten, t haart begon te pompen. Duurde nog wel even veurdat dij volgruid was.
Van al t waark was God zo mui worren, dat Hai n rustdag inlasde. Dolgelukkeg was Heer mit Zien kreoatsie. Zollen t echt doagen van vaarentwinteg uur west wezen, of mouten wie der meer tied veur oettrekken? Dut er ok nait tou! t Was n nuver en bandeg waark. Spiedelk, dat mensen zo’n zooitje van Zien kunstwaark moakt hebben. Koopzundoagen vertellen schienboar n aander verhoal. Elks mout mor doun wat hom t beste touliekt en wat e loater bie zien Moaker verantwoorden kin.
Op n leutje spultje op t Hogelaand woonde Bèrtus, n ainzulvege man. Hai was traauwd mor vraauw en hai haren gain kiender. Mit zien baaident sporrelden ze wat aan, wat koien, jonkvij en twij Belgen. Dij Belgen waren neudeg veur t plougen, zaaien, maaien en aander waark. Bèrtus haar ook mor zo’n tien bunder laand, krekt genog om rond te komen. En zien vraauw haar t drok mit heur hoesholdentje. Ale moandagmörns laag t witgoud aal vroug op blaikveld te blaiken en om mirreg kwam de haile boudel aan lien: n laanke hemdrok en onderboksem van Bèrtus en n hempke en directoire van noaberske; wat loater kwamen heur nachtrokken, bezroen, schoet en wat hozen der bie. Joa, t noaberske haar handen der vol aan.
Ale joaren verbaauwde Bèrtus noast zien vouerbaiten ook sukkerbaiten. En dij sukkerbaiten, dij lusten zien Belgen zo geern.
Mor ja, doar worden zai blazzeg van en as Belgen din mor wat kwiet werden, din was t gain perbleem. Zo gaf Bèrtus op zotterdag zien Belgen ook weer wat sukkerbait bie hun praan vouerbait. En op dij zundagmörn laip der mor ain Belg ien t laand. Wel laag der n waike flodder stront. Mor Belg dij der bie laag haar gain zin om ien t ìnd te komen. Bèrtus bleef mor thoes van kerk, noaberske ging der wel hin en toun zai weerom kwam ston heur kerel zuch op kop te kraben. Belg was nog nait baineg, vijarts mos mor komen. Schane, vijarts haar eerder roupen mouten worden, want der was nait veul meer aan te doun en om mirregstied haar Belg der tou doan. Vijarts vroug nog of Bèrtus gain leergeld geven haar, want twij joar leden was hom ook aal n Belg dood goan deur t vreten van sukkerbait. Bèrtus nikkopte wat en zee: “Mor zai luzzen ze zo geern.
Dij drij waskniepers zitten nog aal op t boerenhek in dij gruine waaide en zie keuveln en kreveln over wat ze zain. Ze verwondern zuk over alles, de sloot aan de rechterkaande van t hek, mor ook dij aan de linkerkaande. Kikkers loaten heur laidje heuren en de zunneblift mor schienen. Joa, sums komt ter ook n buie regen om alles weer vris te moaken en ze zain hou t gras, de bloumen, alles om heur tou der van opknapt. De bloumkes dij de kop al hangen luiten, stonnen weer in t end en daankten de zunne en de regen veur alles wat vergees is. Op n goie dag wui t hoornvij verploatst noar de waaide aan de veurkaande van de kniepers. Ze waren der huil bliede mit. t Hoornvij daansde en sprong, je kon de bliedschop van de baisten zain aan de meroakelse draaien dij ze muiken.
Aine van t koppeltje hoornvij, Grietje, kwam ais kieken bie t hek en zag ons drij waskniepers. Ze muiken n proatje en begrepen mekoar al gaauw. Grietje vruig hou daip de sloot aan de rechterkaande was en wat ter aalmoal inzat. Doarbie kwam t eerste misverstaand tussen de proaters. Ze keken noar verschillende kaanten, want d’ain keek noar rechts en d’aander noar links. De waskniepers wozzen nait wat ter inzat, want zo wied konnen ze nait opzied kieken, mor ze heurden wel de kikkers kwoaken en sums sprongen ze veur heur laangs asof t feest was, mor veul konnen ze nait vertellen. Soam keken ze dou weer veuruut noar boerderij. Van t ain kwam t aander, mor echt goud was heur ketakt nait omdat ze iederbod, as ze tegenover nkander stonnen, de vekeerde kaande uutkeken. Wat veur de ain links was, was veur de aander rechts. Behalve as Griet veuroet keek, din zaggen ze alles liek. Dat gaf wel verwarren, mor omdat ze begrepen dat alles vergees was, bleven ze goie vrunden. Ik vroag mie wel òf: As ze nou loater in de poletiek goan, kinnen ze din ook t verschil ontdekken tussen links en rechts?
Elk dij n beetje geduld het en nijsgiereg is, zol op nduur zowat ale Grunnegers kennen leren kinnen. Dat wil zeggen ale Grunnegers dij wat ien t openboar doun. Doar zel we ien dit stukje wat van zain loaten.
Omdat Duo Mokumer Molleboon drij doagen noa Sunnermeerten, op 14 november, optreden zel ien Utrecht, kwamen wie ien ketakt mit Geert Jan Dussel, ain van bestuursleden van de Grunneger Verainen veur Utrecht en Kontraainen, Groningen en Ommelanden, opricht op 15 juni 1918.
Ien t bouk van Daniël Broersma ‘Het wonderland achter de horizon’ staait, ien t hoofdstukje De opkomst van de Groninger migrantenverenigingen: “Mede onder invloed van J. E. Scholtens initiatief nam het aantal verenigingen voor oudGroningers vanaf 1917 sterk toe. In 1929 waren er over het hele land verspreid tenminste 28.”
Op t heden kin-je achter ien elke oflevern van t Tiedschrift Toal & Taiken zain hou min doar van overbleven bennen: 6!
Apeldoorn: ‘Grunneger Verainen’, Ede: ‘Dieverdoatsie’, Meppel: ‘Aigenhaimers’, Nunspeet: ‘Peerd van Ome Loeks’, Zwolle: ’De Molleboon’ en Utrecht: ‘Groningen en Ommelanden’. G&O geft bladje Pronkjewail oet.
“Broersma: De her en der opgerichte Groninger migrantenclubs waren vooral bedoeld als gezelligheidsverenigingen. Sprekend is ook het plezierreisje van de Groninger migrantenvereniging te Utrecht op 7 juli 1919. Die dag maakten tweehonderd verenigingsleden op uitnodiging en kosten van hun erevoorzitter J.M. de Muinck Keizer (n suksesvolle stoalfabrikant) een boottochtje over de Vecht.”
Tegensworreg is Antje Braam-Iwema ereveurzitter van G&O. Antje Braam is bie mien waiten nooit de vraauw van n dikke stoalfabrikant west. Dus elke expat-Grunneger dij nou n tochtje over de Vecht moaken wil, mot dat zulf mor even bekieken, ducht mie. Op liest van ienschreven leden bie G&O oet 1925 staait ook n Mej. B. Braam, zonder beroep. Nog femilie? Moeke van Antje’s man? Lichtkaans dat dizze mejuvver B. Braam dat tochtje ien 1919 over de Vecht mitmoakt het!
Tot zo ver geschiedenis van G&O. Trug noar t heden, de toukomst en n berichtje van bestuurslid Geert Jan Dussel: ‘’Bie t optreden van Duo Mokumer Molleboon verwacht ik tuzzen de datteg en vatteg mensen. Zoal is nait al te best wat akoestiek betreft, mor is klaain genog om t zunder verstaarken te doun. Publiek is hail geschikt veur zukswat en binnen ain en al oor. Heb ik zulf voak ervoaren, omreden ik heb ook voak optreden doar.’’
Omreden ik heb ook voak optreden doar? As wat? Wat zol Internet doarvan zeggen? ‘’Onder de naam ‘Grunneger Gnivvels’ hebben we, samen met een aantal enthousiaste mensen, de CD ‘Wijs met Groningen’ gemaakt.’’ Ik zocht deur: http://www.streektaalzang.nl/strk/ gron/gronggnn.htm ‘’Het is een cd met liedjes in en over de Groningse streektaal. Het verhalende karakter van de liedjes en ook de melodieën doen denken aan Ierse folksongs. De teksten, deels in het Nederlands en deels in het Gronings’, zijn geschreven vanuit verschillende perspectieven. Zo zijn er liedjes over mensen die in Groningen zijn geboren en/of opgegroeid en die er nog steeds wonen. Maar er zijn ook liedjes over Groningers die buiten de provincie zijn gaan wonen, emigranten dus eigenlijk.’’
Bie de Grunneger ‘emigranten’ ien Utrecht is diskeer Duo Mokumer Molleboon aan de beurt! Ien heur pergram zingen ze ook n laid over de Velinkjes, emigranten oet Wesfalen.
Drij Velings oet het Moffenland Men nuimt ze mijstieds poepen Elk met n glassien in de hand Dij zatten drok te zoepen En pochten op ihr Vaters Haus En op t viel besser Leben Bie heur te lande en dat ihr Wein Kwam van viel zeuter Reben!
Dag: 14 november (vrijdag). Ploats: Rehobothkerk, Briljantlaan 6 Utrecht. Tel. 030-2516427. Tied: 19.30 uur. Zoal open om 19.00 uur. Pries 5 euro (zowat vergees ja!).
http://www.duomokumermolleboon.nl/
Noaschrift. As ie meer waiten willen over n Grunneger verainen bie joe ien de buurt, din kin je altied ketakt opnemen mit Sien Berghout: sien.berghout@upcmail.nl of tel. 024-378579.
Zun schient weelderg over sloapend daal riepende korenvelden liggen omzeumd deur gruine tinten van bos glooiend bie heuvelflanken op vlijd
wodder stroomt hoasteg deur slingernd revierke mout nog even vlaigensvlug noar Donau tou veurbie verstilde witbekerkte dörpkes doar vrougertied al tiedstieden stoan bleven is
volgens oetmoakt plan fietsen toeristen of heur levent ter van òfhangen dut niks zaind hoasteg van rust- noar ìndpunt tou
dat nijmoodse wereld hier stilstoan bleef hebben zai gain bosschop aan omreden zai vlaigen tevree deur leegblud laand
Wied vot kin ain torens al zain van oerold stadje ien Altmühltal doar Kelten en Romainen al leefden maank staile kaalkrotsen en glooiens van t laand
Bonefoasius van Dokkum stichtte der n bisdom eerste bisschop baauwde klooster en kerk burg hoog boven stad zetel van preloaten herinnert mit noam aan Sunt Willibald
ien dom zit hai veur aiweg ien stain bie altoar op zien aigen restanten ien maarmern urn Erharts lait hailege zien kop sikkom leven bisschop het t zichtboar stoer mit wereld had
dattien aiwen loater vergoapen lu zuk der aan wat aal ien dij tied wel nait tot stand brocht is herinnerns ien stain doun dinken aan wat ais was bringen zo parredies meschain wat dichter bie
Twij manlu, doar ain van aaltied woarhaid zee en d’aander niks aans as leugens vertelde, raaisden mit heur baaident ien laand van d’oapen. Ain van oapen dij homzulf tot keunk van ale oapen oetroupen haar, gaf opdracht om baaide raaizegers op te pakken en noar hom tou te bringen. Hai wol van heur waiten hou of mìnsen over hom dochden. Hai ging op zien troon zitten en baaide kerels werden veur troon brocht. Hai groette heur en vroug: ”Wat veur keunk vienen mìnsen nou dat k bin?” Leugenoar zee: ”Lu vienen joe n geweldege goie, wieze en staarke keunk en joen oapen binnen apmoal ook hail wies en geschikt om hoge posten te beklaiden ien t mìnsenriek.” Oapekeunk en zien oapen wazzen hail wies mit leugens van leugenoar en hai kreeg schiere kedoos. Dou eerlieke man dat heurde, dochde dij dat as leugenoar al zukse schiere kedoos kreeg veur zien leugens, hai deur woarhaid te vertellen nog wel veul schierdere kedoos kriegen zol. Dou Oapekeunk hom den ook zulfde vroag stelde zee kerel: ”Ie binnen n boetengewone oap en aal joen bedainden hier binnen ook boetengewone oapen.” Oapekeunk wer hail kwoad dou hai dat heurde en lait eerlieke man deur zien oapen verscheuren.
Mien oompie Gerrit het wat last van overgewicht, hai wiet dat aan zien leeftied en nait aan de kookkunsten van taande Ellie en de met- en leverworst van de slachter. Hai is al n poar keer mit n dieet begonnen en der ieder bod net zo gaauw weer mit oetschaaid. “Mout ik mie op mien leeftied den nog oethongern loaten?”, zegt e ieder bod as we der over begunnen. Nou is t wel bekend van Oom Gerrit dat as e eten krigt mit oliefeulie der in, dat e mainsttied 5 menuten loater op de plee zit. Op n gegeven mement wer ik beld of de vraauw en ik mit heur oet eten wollen, omreden dat ze zoveul joar traauwd wazzen. “Liekt mie goud,” zee ik, “k hol van oet eten goan, veuraal op n aander zien knip, woar goan we hìn den?” “Dat hol ik nog even veur mie,” zee t olske, “dat is n verrazzen.” t Was hoogzummer en zo’n 22 groaden en we hadden körde boksem der bie aan. Dou we in Sibboeren kwammen stonnen ze al kloar. Bie t instappen kon ik nait noaloaten Oom Gerrit te vroagen of hai rekloame muik veur Friesche Vlag. “Binnen ja net melkvlezzen dij tot joen boksempiepen oetkommen”, gekscheerde ik. “Hest dien aigen kromme poten al wel ais goud bekeken?”, sneerde hai weerom. Aal proatend kwammen we oetendelk in n Daam oet bie n Italioans resterant. Wie hebben doar heerlek eten hor, niks mis mit, en dou we as leste nog n dikke bak ijs op haren om de goatjes te vullen, gingen we weer op hoes aan. Dou we tussen Staindam en Sibboeren wazzen vruig Oom Gerrit of ik even stoppen wol, omreden dat e neudeg pizzen mos en hier nog nait veul volk en wel schiere bomen wazzen. Ik stopde en hai ging achter n dikke boom. Eefkes loater kwam e weer achter boom vot en luip der over of e in de boksem scheten haar en, leuf t of nait, dat was ook zo. “Ik ston achter dij boom”, zee e, “en ik mos n leutje scheetje loaten en dou luip mie t al bie de bainen langs. t Zel wel weer dij röttege oliefeulie west wezen.”
Wie hebben hom op achterbaanke zet mit plastic voelensputen der onder, dij ik touvalleg in de kaddebak haar en zo binnen we mit n noodgang en de roamen open noar Sibboeren reden. Mien Oom Gerrit en oliefeulie dat gaait nait bienander, den krigt e daarms van streek. Aander moal geven we hom allaint widde ries.
De ain zel t doun, d’aander loaten. Ik zeg mor zo …. ik zeg mor niks en loat ze proaten. Want ain ding staait veur mie wel vast. Elk prat …. noar wat der t beste ien zien stroatje paast!
In dizze vrezelk haide zummer binnen wie mit vekansie in Annecy in Frankriek. De zunne braandt van smörgensvroug tot soavends dat we noar bèrre goan. Zulfs snachts is de temperatuur zo hoog dat dekens, sloapzakken en zulfs dunne loakens nog te veul binnen. Al vroug is t in de caravan nait meer uut te holden en de doagen begunnen op tied. t Zwait staait mie veur de kop as ik van t waslokoal kom. Oaltje lopt poestend en stennend heur boudeltje bie mekoar te zuiken om zuk douchen te goan. t Wordt weer zo’n tropische dag. Ik zet n kopke thee en smeer n poar stoetjes en terwiel dat ik wacht dat Oaltje weerom is, zet ik de deuren van d’auto open, zodat t lutje beetje wind even deur d’auto waaien kin. “Wat dou we vandoage?”, vroag ik as wie de stoetjes en de thee soldoat moaken. “Wait k nait,” zegt Oaltje, “mor ain ding is zeker. Hier kinnen wie nait blieven, t wordt hier vandoage ja wel 30 groaden.” “Vrouger op schoule heb ik leerd, dat hou hoger je kommen, hou kolder of t wordt”, zeg ik. “Wie mouten de baargen mor in en t n beetje hogerop zuiken.” En din het Oaltje n grandioos idee. “Wie rieden vandoage noar Chamonix en nemen doar t traaintje noar de gletsjer van de MontBlanc. Doar wollen wie ja toch nog hin.” n Ketaaiertje loater binnen wie onderwegens. De temperatuur vaalt nog tou; as wie teminsten de roetjes van d’auto open loaten. Omdat wie oardeg vroug binnen, vinden wie nog al gaauwachteg n perkeerploatse en din goa ik noar t holten lokethuuske om koartjes te kopen. Der staait toch al n laange riege volk veur. Dij hebben woarschienlek t zulfde idee had as wie: boven op de baarge is t meugelk n beetje kolder. Bie t instappen wordt t n soortement ’dreun-op’ om n beetje schier ploatske in t lutje traaintje te kriegen. En doar boemeln wie hin. Deur de bozzen trekt t lutje lokemotiefke de riege woagentjes noar boven langs n soortement grode meccanostrip woar n tandrad, dij aan de traain zit, t gevoarte noar boven trekt.
t Bos wordt noa n lutje haalf uurtje wat dunner en wie zain prachtege vergezichten. In de traain is de temperatuur om te snieden. Elk wist zuk regelmoateg t zwait veur de kop vot. Inains holdt t bos haildal op en komen wie in de ‘almen’. Uutgestrekte stukken grasvelden, woar koien lopen mit grode koubellen om de nekke. Boven t geroatel van t traaintje uut kin je getingel heuren. Houwel de zunne al n haile bult kracht het, is t hier toch al aanmaarkelk kolder as beneden tussen de bomen. En din binnen wie inains bie n lutje stationnechie midden in t veld. t Traaintje stopt en der wordt omroupen dat we, as wie dat willen, nog stokje hoger kinnen, mor dat we hier bie de grode MontBlanc-gletsjer binnen. Oaltje en ik stappen, net zo as n haile bult aander lu, uut en lopen in n grode drom noar n aantal gebaauwen, dij doar stoan as of ze der deur n grode reus hinstreud binnen. Dij gebaauwen blieken n restaurant, n aantal souvenirskroamen en petattinde te wezen. Op t terras van t restaurant vinden wie n stee en bestellen ons n kop kovvie. Van de gletsjer hebben wie nog niks zain, mor aan de koulte dij wie vuilen, mout dij nait wied vot wezen. n Ketaaiertje loater breken wie op en op t zulfde ogenblik stoan der al weer lu kloar om ons stoulen in te nemen. Wie lopen t terras òf en zuiken ons weg deur de drokte veur de snoarderijenwinkeltjes. Wie vinden t pad weerom en wie lopen nog n lutje indje wieder. En doar is e din … de gletsjer! n Reusachtege, hobbelge iesmassoa vol mit kloven en scheuren strekt zuk kroakend en steunend veur ons uut. Kilometers ver slingert n laange, honderden meters braide iesrevier zuk van ons uut de baargen in en verdwient in de verte tussen de glinsternde baargtoppen. Leunend over n hek staait n grode koppel lu zuk te vergoapen aan dit wonder van de noatuur. Oaltje en ik zuiken ook n stee. “Wie haren n jaze mitnemen mouten”, zeg ik en Oaltje is t volledeg mit mie ains. t Is hier behoorlek kold en der waait n vrizze wind. “Moust kieken”, heur ik inains mien wederhelft noast mie, “Je kinnen bliekboar in dij gletsjer.” En inderdoad, sommege lu lopen over n padje noar de gletsjer noar hool dij doar deur mensen in t ies uuthakt is. Wie schoeveln ook dij kaande op en t duurt nait laang of wie vuilen t ies, woar aine matten op legd het, onder de vouten. In de riege goan wie noar d’open in de ieswand. t Duurt mor even of wie lopen deur n gange mit gruinachtege wanden. t Is hier vreselk kold en Oaltje en ik huvern. Noa n meter of datteg komen wie in n grode ruumte, woar allerhaande beelden van daaier in stoan. Daaierbeelden dij doar in t ies uuthakt binnen. n Prachteg gezicht. De beelden hebben n gruinachtege weerschien en wie woanen ons in n sprookje. De kolde is even vergeten en wie genieten van al dit moois. Mor t is doar kold, slim kold, zo midden tussen t ies binnen in de gletsjer.“En din moust die veurstellen, dat dizze haile massoa langzoam van de Mont-Blanc ofschoft noar beneden tou,” zeg ik tegen mien vraauw.Ze zegt niks, mor aan heur holden verneem ik dat zai ook verboasd is over dit wereldwonder. Ze slagt d’aarm om mien middel en drokt zuk tegen mie aan. Dat is aaltied heur menaaier om aan te geven dat ze t slim noar t zin het.En din slagt inains de kolde tou. Mien vouten begunnen te pippern en deur mien dunne maauwhempke vuil ik de vorst.“Hest alles goud bekeken, ik bin weer aan n kop haide kovvie tou.” Oaltje begunt in de richten van d’uutgang te lopen, woar ik uut opmoak, dat zai mit mie van dezulfde gedachten is. As wie weer bie d’uutgang komen, slagt de hitte ons in de muide en t benaauwde zwait brekt mie uut en ik blief even stoan om noar oam te happen. Din zetten wie koers in de richten van t restaurant, woar wie wonderboarliek vlöt n stee vinden. “Gain kovvie,” fluuster ik noar Oaltje, “ik neem n borreltje. Ik bin van binnen zulfs kold.” Even loater vuilen wie de braand van n lekker glaske Jägermeister in ons liggoam en kommen wie weer bie van n tocht deur t ies bie n hitte van zeker 30 groaden.
“Kreuze? Wat is dat den?“ “Waistoe dat nait?” “Nee, wat is dat den?” “Dat is ja t Grunneger tiedschrift woar ik redakteur van bin.” “O joa? Hou laank dust dat den al?” “Al drij joar.” “O, dat wos ik hail ja nait.” “Waistoe dit den wel?: Houveul staarke manlu bin- nen neudeg om n stain op te tillen?” “Wai’k ook nait.” “Doarom ligst doar zeker altied nog onder?”
Ast wachst en wachst en nog es wachst den kinst wel wachten blieven ‘gain inspiroatsie’ is de klacht ‘ik wait niks om te schrieven’ moar wees es eerlek zeg nou zulf dat is toch aal kulloazie
kiek noar de wereld om die tou doar is dien inspiroatsie
schrief moar es op hou of t der heer gaait gewoon es wastoe zugst en ast den leest wat of der staait hest zomoar n gedicht
‘d’Ainegste menaaier om n vrund te kriegen, is deur der ain te wezen’, zegt n old spreekwoord. Zörg der veur, dat je aaltied n eerste klas model van joezulf binnen in ploats van n twijderaangs van n aander. Moak joe in t levent van aaldag nait drok om dingen dij woarschienlek nooit gebeuren. ‘n Mens lidt dikmoals t mainst deur t lieden dat hai vreest, mor dat nooit opdoagen komt’, ston der in t Nederlaands op n ‘schilderij’ dat bie ons thoes boven bedstee hong. Doar is volgens mie niks mis mit. Bewoar joen aandacht laiver veur belangriekere zoaken. Mit aal t gejeuzel kommen joe nait wieder. Zuik t geluk nait boeten, mor in joezulf. t Binnen ja nooit omstaandegheden dij joe ongelukkeg moaken, mor t gedenk doarover. t Is nooit te loat, om te wezen wat je aaltied al geern wollen. Wel t geluk aantelen wil, mout t dailen goan!
Wat vroag van joen levent ok is, t antwoord is aaltied: Laifde. n Stokje mitmenselkhaid, vree en vrundschop. Mit wat noastenlaifde komt elks n stok wieder.
Doarveur huif je kerke zulfs nait plat te lopen. n Kopke kovvie, n paan soep, n lusternd oor of n scholder om op oet te reren, kin in n mensenlevent bar veul betaiken. Aal wat je veur n aander doun, heb je veur Verlözzer Jezus doan.
Ik bin haard aan t trainen veur de Run van Winschoot. Veureg joar luip ik hom in zeuvenvatteg menuten, dat is dus n dikke twaalvenhaalve kilometer in t uur. En nó wil ik dat verbetern. Din mot ik in n haalf uur zesenhaalve kilometer lopen. En dat is nó net van mien hoes tot aan de bochte bie t Midwolmer bos. Ik bin om negen uur tot hoes oet goan en nó loop ik bie t strandje langes. Dat heb ik in vief menuten doan, k bin oareg op schema. t Is schier weer en t lopt lekker. Din heur ik achter mie t geluud van n traktor of zukswat. En t komt aal dichterbie. Ik kiek even achterom en zai n dikke mesien op mie òf kommen. t Is zo’n braid ding mit n bakke der veur. En hai komt recht op mie òf. t Is wel singelier dat e juust doar ridt woar ik loop. Ik krieg t n beetje benaauwd. Net of e t derom dut. Of e mie omver rieden wil. Of e mie in zien bakke nemen wil en din hail wied vot gooien. Ik duurf hail nait achter mie kieken, mor ik begun wel aal haarder te runnen. Ik heur t geluud aal dichterbie kommen. Dat ding zel toch wel woaraarns bie t strandje wezen mouten, hai zel toch zo wel ofdraaien of stoppen … Mor veurlopeg is e nog achter mie, en hai liekt wel aal dichterbie te kommen. t Zwait staait mie op de kop, en dat is nait van t haarde lopen. Tenminsten nait allenneg! Ik bin t strand allaank veurbie en dat rötding is nog aal achter mie. Kwam der mor aine aan dij mie helpen kon. Mor der is gainaine te zain, t fietspad doar ik op loop is leeg. Logisch ook, wel gaait dinsdagsmörgens om negen uur aan t fietsen? Din krieg ik n idee. Ik neem n roam oetzied en run van diek dele. Mor tot mien schrik heur ik dat apperoat nog aal achter mie. Hai is ook dele kommen. En t lopt hier veul zwoarder. Beter is t om toch weer op t fietspadje lopen te goan. Ik run diek weer omhoog en din t fietspad weer op. En nóg heur ik dij rötmesien achter mie. Wat wil dij kerel toch wel van mie? Woarom volgt e mie aalweg? Wel is t traauwens, dij achter mie aan zit? Dat heb ik netuurlek nait zain, en nó duurf ik hailendal nait achterom te kieken. Ik run en run en run. Dat is t ainegste dat ik doun kin om mien leven te redden.
Din bin ik bie de bochte bie t bos. En ik heur hou of de traktor achter mie stil holdt. Der gaait n zucht van verlichten deur mie hin. Mor nó wil ik ook waiten wel of mie dit aandoan het. En woarom. Ik draai mie om en din zai ik n man op mie of kommen. Verrek, dat is René. En hai lopt te laggen. Wat ropt e nó? “Achttien kilometer in t uur. Wat n prestoatsie!” Ik kiek hom nait begriepend en vergreld aan. “Ik wol die even n luk beetje mithelpen”, zegt e, “En t is die lokt. Nó ook nog even mit de Run zulf”. En din gaait mie n lichie op. Morzo, onbetoald, heb ik n reuzentrainer kregen.
wèl wait nog wèl ik bin en kin nog mien verhoal? wèl nuimt mie bie de noam en sprekt der nog mien toal? vergees mor wachtend op t schip dat nait meer komt, stoa k hier allent nog mor veur poal. gain proam dij ik nog draaien kin, loat stoan de tied.
Rolpoale bie t Oldehoofse knoal
Vrouger wuien schepen voak trokken deur n peerd en soms ook deur de schipper zulf. Ze luipen den over t joagpad langs t wotter. Dat was gain makkelk waark. As t schip deur n bochte trokken worden mos, kwam e voak tegen de wale aan. Om dit te veurkommen wui gebruuk moakt van rolpoalen, ook wel joagpoalen nuimd. De joagliene luit men den over de rolle lopen. Gelaaiders mozzen der veur zörgen, dat de liene nait van de rolle luip. Zo bleef t schip midden in t knoal. Rolpoalen worden al joaren nait meer bruukt. Toch binnen der in Grunnen nog veul bewoard bleven. Soms binnen ze restaureerd en lieken weer as nij. Monumentjes langs t wotter dij te voak onopgemaarkt veurbie lopen worden!
Ploatsen woar je ze nog zain kinnen vinden je op http://www.noordelijkscheepvaartmuseum.nl/nl/ collectie-en-onderzoek/onderzoek/ rolpalenproject/rolpalen-in-groningen
t Duo Krödde was in 2013 n verrazzen in de Grunneger meziek. Rients Faber (Stad, 1974) en Bart Corporaal (Franeker, 1976) brochten in jannewoarie van dat joar heur eerste laid ‘Duuster’ uut op YouTube. t Wuir vot oppikt deur lokoale en regionoale radiozenders. Dizze gaauwachtege deurbroak gaf aanzet tot t opnemen van n hail album. n Plougje meziekanten wuir bie nander gadderd en nog veur t ènde van t joar kwam ‘Waterlijn’ uut. Op oljoarsdag bleek dat ‘Duuster’ in Alle 50 Goud op nummer 30 binnenkommen is. Nou is der n nije single, ‘Zunneschien’. Tied veur n proatje mit de manlu van Krödde.
Bert Wijnholds
Rients en Bart, k schreef net dat je vleden joar de verrazzen in de Grunneger meziek waren. Vuilt dat veur joe ook zo? “Wie binnen zeker verrast deur t succes! Dou we begonnen, haar we nooit docht dat ons meziek draaid worden zel op Radio Noord en mit n noteren in de Noord 9 kommen zel. Wie hebben juust dou we begonnen zegd tegen nkander: ‘Wie goan nou ais meziek moaken zunder concessies en t moakt nait oet wat aander lu der van vinden. Wie goan veur de meziek dij wie zulf moaken willen’. Geweldeg dat t din oppikt wordt!”
Haar je al plannen veur n hail album toun t laid ‘Duuster’ uutkwam? “Ondanks dat we in n körte tied veul nummers schreven hebben, woaronder ‘Duuster’, haren we nait direct t plan om n haile CD te moaken. ‘Duuster’ sprong der as nummer bovenoet en we besloten dat nummer via de social media oet te brengen. De clip hebben we doudestieds in n uurtje schoten. Dou ‘Duuster’ aal voaker draaid wer en beluusterd op YouTube, kregen we van volgers op FaceBook de vroag of der n haile CD kommen kon. In tied was ons repertoire flink gruid en hebben we n selectie gemaakt van 11 nummers en de CD ‘Waterlijn’ in aigen beheer opnomen en oetbrocht.”
Was ‘Waterlijn’ ook votdoadlek zo’n sukses? “Tja, wat is succes. De CD is goud ontvongen. n Enkeling von hom wat zwoar, mor wieder was elkenain enthousiast. ‘n echte luusterploat’, kregen we voak weerom. En dat is t ook. t Is gain feestmeziek, mor nummers woarst goud noar luustern moust. Op de Radio binnen benoam de Grunnegstoalege nummers draaid deur de noordelke regionoale omroupen. Maar t nummer ‘Duuster’ is toch met kop en scholders t maist bekìnde nummer van de ploat. Van de ploat hebben we ook de titelsong ‘Waterlijn’ oetbrocht. t Grappege is dat we juust van dat nummer dochten dat t meer draaid worden zel op de radio, omreden dat t makkelk in t geheur ligt. Nait dus! Meschain wel omreden dat t n Nederlandstoaleg nummer is? Zo zai je mor weer dat der gain paail op te trekken vaalt en dat moakt t aalmoal zo leuk.”
Joe nuimen joezulf Krödde, hou bin je op dij noam kommen? “Hail ainvoudig. Wie wonen baaident in t dörp Ten Post. Aan d’aander kaant van de N360 ligt t buurtschop Kröddeburen. Bart zien keuken kiekt oet op t kombord mit dij noam, dus dou we tiedens n biertje op zuik waren noar n noam, keken we noar buiten en wer t Krödde.”
t Plantje mit de noam ‘krödde’ wordt voak zain as onkruud … “Klopt. Krödde betaikent onkruud.”
Hou kinve joen meziek omschrieven, wat is typerend veur Krödde? “n Recensent beschreef ons meziek as poëziepop. Dat vonden wie wel trevvend vonden. De teksten binnen veur ons belangrek. Wieder speult in de muziek de piano n dominante rol. Voak het de gitaar dij rol, mor de melodische piano is toch n beetje ons handelsmaark. Ook nou we oetgruid binnen tot n volledege band, holden we vast aan n laaidende piano. t Effect hiervan is dat ons gitarist Jorgen zuk haldaal oetleven kin mit loopjes en zo n vrije rol het. Ons meziek is wieder gain feestmeziek. t binnen veuraal rustege luisterlaidjes.”
Joe moaken laidjes in t Nederlands en in t Grunnegers, het dat n bewuste keuze west? “Zo as zegd, hebben wie bie de start van Krödde tegen nkander zegd: we moaken de meziek die we willen. t Gevolg hiervan is dat we d’aine keer n Grunnegs nummer schrieven en din weer n Nederlands nummer. Sommege lu vonden dat wie n keuze moaken mozzen, mor doar hebben we dus bewust nait veur kozen. Wie moaken de meziek dij we groag moaken willen.”
Joe binnen baaident nait opgruid mit de Grunneger toal? “Dat klopt. Bart is van oorsprong n Vrais. Rients is wel opgruid in Grunnen. Rients is den ook degene van ons baaident dij de Grunneger teksten schrieft of teksten van Bart vertoalt in t Grunnegs, zo as bie ‘Zunneschien’.”
Is t schrieven in t Grunnegers den ook stoer? “Rients is n omgeven opgruid woar Grunnegs proat wer, dus hai is vertraauwd mit t klankbeeld van de toal, mor actief proaten dut hai t nait. Toch kaizen we ook t Grunnegs as toal veur ons meziek. t Geft n extra mystiek aan ons sferische meziek. Lu mainen voak dat Grunnegs n raauwe toal is. Wie hebben ontdekt dat de toal veul ronder en sferisch is as docht. Moar t zingen in t Grunnegs is dus wel n oetdoagen, omreden dat wie de toal nait van origine beheersen.”
Zingen in de Grunneger toal liekt n oardege opgang te hebben onder artiesten dij der nait mit groot worden binnen. Hou zel dat kommen? “t Liekt inderdoad n trend te wezen. Henk Scholte van RTV Noord sprak lest al van n Grunnegse lente. Wie waren der ons in elks geval nait van bewust dou wie de keuze moakten om ook in t Gronings te goan zingen. Meschain is der nou meer roemte veur niet-Grunnegers om in t Grunnegs te zingen. t Wordt deur t pebliek meer aksepteerd en deur ale nije digitoale platförms is de drumpel hail leeg worden veur meziekanten om de meziek te moaken en te prezenteren aan n braid pebliek. Doar plukken we nou de vruchten van.”
Woarin vinden joe inspiroatsie veur t schrieven van teksten? Dat verschilt per nummer, moar wie hoalen de mainste inspiroatsie oet ons directe leefomgeving, dingen dij wie zulf mitmoaken of zain.
Wel binnen joen meziekoale helden of grode veurbeelden? En heurve doar wat van weer in Krödde? “Wie hebben n braide smoak. Rients is fan van Bruce Springsteen, Bart holdt van Ramses Shaffy tot Radiohead. Moar jazz, klassiek en metal draait hai ook. De rest van de band holdt van Queen tot Jimmy Hendrix. Heurst dit brede palet nait 1 op 1 weerom in ons meziek. De rode droad is wel dat we van meziek holden mit n mooie melodie en teksten mit wat daipgang.”
En wel vind je goud in de Grunneger meziek? “Rients gaait veur Edwin Jongedijk. Bart veur Törf en de serieuze nummers van Erwin de Vries. t Is gain Grunnegs, moar Daniël Lohues is qua streektoal wel de absolute bom. Dat is meziekoal aarg genioal aalmoal.”
Joen single ‘Zunneschien’ staait nou hoog in de Noord 9, wordt t de Grunneger zummerhit van dit joar? “Dat hebben wie nait veur t zeggen, mor dat zel noatuurlek fantastisch wezen. Wie binnen in elks geval ontzettend blied dat t nummer zo goud ontvongen is.”
Kinve veur dit joar nog meer verwachten van Krödde? “We hebben aarg veul matrioal liggen. We willen rond de joarwizzeln n EP oetbrengen, mit doarop 3 à 4 nummers. n Haile CD zellen we wel willen, mor kost zoveul tied, dat we eerst kaizen veur n EP.”
Rients Faber en Bart Corporaal, daank veur dizze Droadproat. t Leste woord is aan joe. “Meziek moaken is geweldeg. Krödde is gewoon t leukste meziekoale project dat we ooit had hebben.”
=====================================
‘Waterlijn’
Krödde € 12,00 Te koop bie http://www.kroddemuziek.nl/
Krödde op Facebook: https://www.facebook.com/krodde.krodde
Krödde op Twitter: https://www.twitter.com/KroddeCom
Krödde op Soundcloud: https://www.soundcloud.com/kr-dde-muziek Krödde op YouTube: http://www.youtube.com/user/KroddeCom
Is t Letien nou haildaal dood? Nee hur! Mor sums is t stoer om ien t Letien over nijmoodse zoaken te schrieven. t Is bevubbeld nait zo dat dij ol Romeinen niks van haisterge seks wizzen. Ze haren ja heur Bacchanalia. Mor omdat video technologie nog komen mos, haren ze ook gain oetdrukken veur “sex tape.” Doarom kin t schrieven ien t Letien over de video van Paris Hilton heur seksoepke difficillimum wezen. Ien t stukje op Vicipaedia Latina (Letiense Wikipedia) wordt juvver Hiltons beroemde Web video beschreven as pellicula in interrete vulgate de coitu Paridis.
“Paris Hilton est heres dives, nata Novi Eboraci, 1981, cui proavus erat Conradus Hilton, conditor deversoriorum Hiltonensium. Hilton est cantatrix, sicut mima in televisione, necnon et ostentatrix vestium. Anno 2003 magna fama orta est Paridi Hilton propter pelliculam in interrete vulgatam de coitu Paridis cum Ricardo Salomon amico habito. Anno 2007 viginti tres dies in carcere egit, quod autocinetum duxerat sine charta permissionis.”
Ien t Grunnegers: Paris Hilton is as aarfgenoam van n riek man, geboren ien New York, 1981, doar heur overgrootvoader Conrad Hilton oprichter van Hiltonhaarbaargen waas. Hilton is nait allain zangeres, mor ook actrice op tillevisie en klaaiermodel. In 2003 kreeg Paris Hilton veul bekendhaid vanwege n video op internet over sex mit heur vrund Rick Solomon. Ien t joar 2007 zat ze drijentwinteg doagen ien gevangenis, omdat ze n auto bestuurde zunder riebewies.
Is n ol Romein om Leerms kommen?
Grunnegers dij toch ien Rome bennen, monnen even noar Zoel van Marcus Aurelius zuiken. Doar staait n ofbeelden op van n Germoans ‘ding’. Dat Germoanse woord komt tussen 9011000 veur ien de betaikenis van ‘rechtszoak’.
Ien Germoanse tied waas n ding n volksvergoadern dij as rechtbaank fungeerde). Vergl. noam van t Noorse parlement Folketing. ‘Leermster Stain’, dij meschain te moaken haar mit toaken van rechters, dij verantwoordelk waren veur t onderhold van wegen, sloten en woaterreservoirs is ien 1974 ploatst. t Is n zwaarfstain oet Rolde.
Dingsloot en Dingstain
Oet ‘Geschiedenis van Uithuizen’, deur historicus A. Bolt:
“De rechtspraak in de middeleeuwen vond in de open lucht plaats. In de rechtstoel Uithuizen/ Uithuizermeeden kwam de Ding of Dink, d.i. de vergadering van rechtsgenoten, aan de grens van beide karspels (kerkdörp) bijeen om de eed af te leggen. Hier lag een ven of weide met een sloot, waarvan in 1387 sprake is: ‘Quam vulgus apella Dingslaet, in una pasqua, que dicitur Aesterfenne’, d.w.z. ‘door het volk Dingsloot genoemd, in een weide, Oosterven genaamd’. Op Hemelvaartsdag van elk jaar legde de nieuwe redger, na het luiden van de klokken, de eed af.”
Leerms is ain van hoogste wierdedörpen van pervinzie, ontstoan op n kwelderwaal aan de Fivelboezem. Der wordt aannomen dat t ontstoan is aan t begun van joartellen. Het n ol Romein n ding ien Leerms zain en ofbeeld op dij zoel ien Rome?
*A.D. 2005 Bij de dingvonder over de dingsloot // werd tussen ca. 1300 – 1700 de rechter van Uithuizen – Uithuizermeeden // jaarlijks op Hemelvaartsdag // in zijn ambt bevestigd. Het recht ging rond over 20 edele heerden // verdeeld over vier klauwen (= klucht, dail van n dörp).
Toalspultje
Griekse dichter Palladas (4e aiw): Waas ains n grammoaticus Dij zien dochter kreeg geliektiedeg Drij kiender Ain mannelk, ain vraauwelk en ain onziedeg.
n Grammoaticus op t staarfber Fraanse grammoaticus Dominique Bouhours bewees op zien staarfber dat n grammoaticus nooit doan waark het. Tegen lu dij om hom tou stonnen fluusterde hai: “Je vais … ou je suis en train de … mourir. Les deux formules sont correctes.” (Ik stoa op t punt om oet tied te kommen, of oet tied te roaken; baaide oetdrukkens bennen goud).
“Homo, homo, tu hic?” Twij vraauwlu kommen nkander tegen ien Heerestroat ien Stad. Zegt d’aine: “Kerel, kerel, doe hier?!” Zegt d’aander: “Joa man.” Dat hemmen Grunneger gymnasiasten zo ien t Letien vertoald: Duae feminae se obviam veniunt in Via Dominorum in Urbe. Dicit una: “Homo, homo, tu hic?” Altera dicit: “Sic est, vir.”
was t weer dij dunderdag soavends loat, routkold Ubbo Emmiusstroat in Stad.
n Vraauw zit op stoep verschoel, in schemerg licht van schoamte n doeknekte zummerjas. t stuk kerton ‘Help, ik bin dakloos’ daipliggende ogen n opholden haand, dij wacht.
Der waren ains drij waskniepers, dij mit mekoar op n boerenhek zaten. t Was n prachtege dag, de zun luit vergees heur waarme stroalen over t prachtege landschop goan. t Boerenhek ston aan de raand van n gruine waaide. In de sloot kwoakten de kikkers, in de zun vlogen de vogels en t landschop, zo ver as je kieken konnen, t zag der prachteg uut. Allereerst zag je de vetwaaide, t waggelnde korenveld, de eerappels dij gruiden, vergees, mit heur gruine bloadjes noar de zunne. In de wiedte zagen zai n spul met appel-, pere-, proeme-, en kaarzeboomen en alles gruide en bluide vergees onder dij prachtege, vergees schienende zunne. De drij waskniepers keuvelden soam en genotterden van mekoar, van de zun, de kontrainen en ze bedochten bliede dat alles vergees was: t Genottern van de zun, mekoars gezelschop en rompslomps ontdekken ze in de verre waaide, prachtege peerden, hoornvij en schoapen.
Op t boerenspul, verscholen achter de bomen, heurden ze de kippen, ganzen en t rustege blavven van n hond. En alles was vergees!
“Woarom…..? Doarom …!”, wordt der smangs zegd. Veuls te voak komt t of- schaaid onverwacht en overvaalt joe as n daif in nacht. Op n haile bult vraogen blift t antwoord oet. Lu zeggen makkelk: “Dat heurt bie t leven.”
t Was zien tied meschain, mor dat is swoar te begriepen. Was meschain noar mens rekend veuls te jong. Dij Grode Boas doar- boven docht der schienboar anders over en Zien wil is wet. t ‘Woarom en Woartou’ zit in ons verweven!
Op grode vroage ‘Woarom?’ wordt t antwoord nooit geven. Bie vroagen over dood en leven is der gain: ‘Doarom’
t Leven is droagen, t leven is goan. t Leven is bestoan, zunder veul vroagen. t Woarom wordt: ”Mor laive God, woartou din doch dit löt?”
Mien bruier Bernard en zien vraauw Lieneke zollen mit heur aigen bootje ook ien t Duutse Papenburg aankommen. Ien ‘Passantenhaven’, zo as hoaven op zien Nederlandse woaterkoart vermeld ston. Ik logeerde ien Papenburg bie Sini Schlömer en heur man Erwin. De dunderdagoavend veur aankomst van Bernard en Lieneke ging ik soam mit Sini en Erwin alvast op zuik noar ‘Passantenhaven’. ‘Passantenhaven’? Doar haar ien Papenburg nog nooit ain, alderdeegs hoavenmeester nait, van heurd.
Vrijdagsmörgens belde Erwin noar hoavenmeester: “Willen ie mie bitte aanroupen, as der n Nederlands bootje veur de sluzen te liggen komt?” Smirregs, hoavenmeester aan lien: “Ik geloof dat e aankommen is, mor schipper wait nait wat of e wil, hai lopt waal op en deel en kikt aaldeur mor wat ien t rond.” Ik nam telefoon over: “Hou zigt schipper der oet?” “Wacht even, verrekieker mot ter weer bie. Joa! n Man mit nait veul hoar.” “Dat zeggen ie hail orreg.” Ik toetste t nummer ien van Bernards mobieltje. Lieneke nam op. Ik vroug heur: “Wat doun ie doar toch bie dij sluzen? Bernard lopt waal aal mor op en deel ja. Ie monnen even wachten, din komt ter n groot schip en doar kinnen ie achteraan!” “Hou waistoe dat wie hier bie de sluzen binnen?” “Hier ien Papenburg holden ze alles en elkenain ien de goaten!” “Ik snap ter niks van, ik geef die aan Bernard.” “Hallo Bernard, hier Sintroale Kommandopost Papenburg. Wie volgen joe op radar.” “Echt woar?” “Nee, geintje, mor wie hebben hailtied wel telefonisch ketakt mit hoavenmeester.” “O, dóárom wis e mien noam! Dou ik zien sluuspost binnenstapte, sprak e mie aan mit: ‘Herr Schlömer! Herzlich Willkommen in Papenburg!’ Ik begreep ter niks van. Hou kon e mien noam nou waiten? Wat n verrekte boudel, ja!”
Nait wied van Papenburg ligt Herbrum. Doar is de grondlegger van de Grunneger Sleumer-tak ien 1798 geboren: Rudolph Schlömer. Oet tied kommen ien Oethoezen ien 1869. Op t stee, doar Rudolph woond het, woont nou nog n Bernhard Schlömer. Sini’s bruier Engelbert Schlömer, oet Papenburg, brocht Bernard, Lieneke en mie der hin. Ik belde aan, deur wer opend. Bernard gaf man n haand en stelde hom veur: “Bernard Sleumer.” “Joa, ook Bernhard Schlömer.’ Elkenain lachte hom te buus oet.
Ien olle kerk van t noaburege Aschendorf is betovergrootvoader Rudolph deupt. Dij kerk kins bekieken. Olle doopvont is der nog.
Ien t noaburege Tunxdorf kins nog hailtied ‘Hof Schlömer’ opzuiken: stee, doar Rudolphs olheer Hermann ien 18e aiw nog woond het. Doar woonde tot veur n poar joar heer nog n Maria Schlömer. Boeren blieven as t kin bie honk. Bie Tunxdorf is n alderorregst leutje campinkje. Stilte, rust, bos, haaide en vennen, wat wil n mensk nog meer.
Wat mout je as mensk veul leren. Dat bedocht ik mie net, dou k even n zetje op d’hometrainer zat. Kroepen, lopen, fietsen … Gedachten gingen trogge in de tied: Oorlog, vatteg-vievenvatteg. Ondanks dat t kopen dou betuun was, kreeg k op mien viefde, zesde joar n lutje fietske van mien ollen. n Deurtrapper! Der zat ook gain rem op, as je stoppen wollen, den huil je d’baaide bainen gewoon stief! Hail trots laip ik in t begun mit fietse aan haand noar schoul, honderdviefteg meter wiederop. t Terraain achter d’schoule beston oet twij stokken van ongelieke hoogte. Direkt achter d’schoule was t ongeveer tachteg cm hoger as de rest. Ik zette mie schrap bie de schaaiden en lait mie den noar beneden rollen. Dat gaf nuver gang en mien baide lutje baintjes gingen vanzulfs mit in t ronne! Zo leerde ik evenwicht hollen en noa n moal of wat plat op de bek, kreeg k t ding oareg schier in de macht. Mooi man, mieters mooi! Dou k dat kon, stoof k al gaauw t haile plaain over. En vloog k over t laange bospad noast de schoul de Noatuurschoon in. Wat was k doar wies op! Op stroate fietsen gaf ook gain perblemen. Auto’s reden der hoast nait. En wat kon je doar haard! Op n dag stoof k vanòf t schoulplain d’stroate op en joug mit n bloudgang noar hoes. t Zel wel etenstied west wezen, vast? Ons dam haar aan baaide zieden n muurtje van zo’n datteg cm hoog. Haar voar zulf metseld. Joa, ons voar kon alles! Even te haard ree k van stroate dam op en vloog aan d’linkerzied tegen t doar opmetselde dail. Boven over t stuur op kop in d’sloot! Fietse boven op mie en d’kop vol kreuze! Bah! Mien taande, dij op veziede was, het zok sikkom dood lacht. Doar was k goud kwoad om. Bie t older worden wuiren de fietsen aal groter. k Was in dij tied n echt lutje bunzeltje! Aal meer oetperbaarn wat kon….. Zo haar k fietse van n oomke stiekom pakt en zat k mit mien linkerbain deur t frame te stampen dat t n lust was! Op mien 12e mit n kammeroad noar Dieverbrug, woaras wie aaid welkom wazzen bie Freerk en Hillechien Jonkers. Mien voar het doar in d’oorlogsjoaren onderdak had, dou e deur de Movven aansteld was as putjegroaver. Voak bleven wie doar zo’n drij weke en vraten d’lu alle proemen van d’bomen! Dou k verkeerntjederij kreeg, en wie mit ons baaide in n lutje tentje kampeerden, was t meer lopen as fietsen, mor dou we traauwd wazzen en t lutje goud der bie kwam, wuir t fietsen ook weer populair. Lutje jong, ons twijde, leerde op de camping t fietsen van zien zuske. k Zai t nog zo veur mie! Prachteg! En de vaardoagse in Drenthe. Wat n gezelleghaid! Tuurlek! Dat was loater! Hevve ook joaren doan. Mien kammeroad, n geinponum eerste klas, stapde doar n moal op n wildvrumde kerel òf en vruig: ‘Hou ist?’ ‘Moet ik u kennen? Ik zie het niet, wie bent u?’ ‘Nou moust ais heuren Annie … bin k zo old worden? Hai zucht t al nait meer!’ En tegen de man in kwestie: ‘Dust ook mit aan de vaardoagse?’ ‘Ja, maar wie bent u?’ ‘Bedenk die mor ais goud! Komst der ain dizze doagen vast wel achter!’ En vot was e! ‘Konst dij man?’, wol zien Annie waiten. ‘Nee, mor k heb hom wel an t denken zet!’, zee e mit grode grijns op zien smoel. Ale aander drij doage kwam d’kerel bie ons om te polsen wel of hai was. Zien vraauw von t slim flaauw en wol, dat hai vertelde, dat t n grapke was. Mor Kees haar der meer lol aan om hom dat te onthollen! De vieventwintegste vaardoagse ligt mie ook nog vris in t geheugen. Trix en Claus reden dou mit! Wie zaten op n gegeven moment achter n boerenwoagen mit aal witte fietsen der op! ‘Wat stelt dat nou veur?’, zee k tegen moeke. Domme vroag, zai wos dat ook ja nait! Bleek dat baaide aanwezeg wazzen noar aanlaaiden van t jubileum! De fietsen op de woagen wazzen veur heur en heur gevolg … reservefietsen. Claus wuir onderwegens oetdoagd deur Jannes van der Wal veur n potje dammen. Noa drij zetten zette Jannes hom al mat!
As Drentenoar in Grunnen, hebben de bozzen mie aaid slim aantrokken. Veuraal in Drenthe! De natuur, de rust….. nou ja … en veuraal t fietsen mit ons baaide deur de bozzen en de haide. Gain dikke poesten wind, zo as in t Grunneger laand mit de wiedse vergezichten! Nee, as t aits kon: Drenthe!
Nou wie older worden en elk n Harley Trapson mit ondersteunen hebben, komt Grunnen meer in! t Gedou mit t fietsenrik achter op de knobbel en dij ekstroa autoritten lokt nait meer zo. En k mout zeggen, dat Oost-Grunnen der n stuk mooier op worren is! n Rondje Oldambtmeer – al gaauw 25 kilometer – is ook prachteg op bepoalde tieden. Ja, nait t haile joar … sums heb je noa t waarm eten gain zin om ook nog n moaltiedje muggen te versnoapern! Mor wel meer rust onder t fietsen! Lest op n rondje Hondshalstermeer kwamve van Scheemde noar Nijwol – over t padje langs t Zieldaip – mor vaar tegenliggers tegen. Dat heb je nait in de bossen in Drenthe. Doar binnen de poaden n hail stok braider! Mien zwoager oet t westen, oareg optimistisch, maik tiedens alweer n Drentse vaardoagse ais de opmaarken: ‘Joh, wat is het hier toch prachtig fietsen! Wat mooie brede paden, je kunt er met de auto wel over! En je voelt hier niets! Geen wind, geen regen …’ ‘Nee’, zee ik, n beetje sarcastisch. ‘Veuraal nait op zo n zunnege dag as vandoage!’ An dij opmaarken wordt e nog voak n moal herinnerd. Zo as zegd, vinden wie t in Oost Grunnen nou ook wel schier. Al haren wie veurege weke in Wedde nog wel even de pest in. Doar haar n ze op stroate schreven, dat je 30 mozzen. Ons opvouden gebood ons dij regel op te volgen. Stoand op de pedoalen konve t mor net hoalen! d’Ondersteunen van ons Harley Trapson schaait bie 25 oet, aans vaal je onder de kategorie snorfietsen en den mout je n helm droagen. De leste 5 kilometer wazzen doardeur aarg zwoar en wie haren aan elke hoar zowat n zwaitdruppel! ‘Hou kinnen zai joe dat nou aan doun!’, raip moeke en sprong noa de hoalde limiet onmiddelk van t fietse veur n kovviepauze! Op n bankje tegen de bozzen was t goud biekommen. ‘Goavve weer?’, vroug ze noa n ketaartje en wie schoven d’kont weer op t zoadel. ‘Verrek’, raip ze even loater. Nou mouten wie zesteg!’ En weer stampten wie ons t zwait op pokkel! Postend en zwaitend zatve wat loater alweer op n bankje. ‘Dat is ja nait te doun, wel bedenkt nou zowat?’ ‘Oldjes pesten, aans niks’, was mien antwoord. ‘Mor steur die nait! As ze ons bekeuren willen, kinnen wie bewiezen dat wie de snelhaid wel reden….. Doe hast datteg en ik ook!’ ‘Zo ist mor net! Zellen wie nog even bie d’hoaven kieken, hou drok of t is mit de boten van Pieter Dekker?’ Zo zegd, zo doan… n Gevulde kouke en wat energiedraank deden de rest. In ain ruk trogge noar Scheemde. ‘Wat binnen wie riek, datve dit nog doun kinnen he?’, zee ze bie thoeskomst! ‘Joa’, zee ik. ‘En dat noa zo’n zeuventeg
”Ik wol wel n poar doage kamperen. Gaaist mit?”, vruig mien beste kammeroad Harry. Ik hufde nait laank noa te dinken, om ik was ja wel tou aan der even oet wezen. k Was net n poar moand zaik west en nó weer n luk beetje op bainen. Autorieden kon ik nog nait, dat mos ik nog eerst weer goud oefen. Dus vekansie haar ik nog nait regeld. “Joa, hur, ik bin dien man”, zee ik. n Raaize van Grunnen noar de Noordzeekuste is toch al gaauw vaaier uur rieden. Dus dou wie de camping opreden wazzen wie bekòf. En dou kwam de domper: vol! Joa, wat wil je, op vraidagnoamiddag in juni. Mor Harry luit zok nait oet t veld sloagen. Wie haren mor n lutje tente, zee e, en wazzen tevree mit n hail lutje plekkie. De campingaigender gaf ons n kans: as wie nog n stee vinden konden, din was t hom best. t Was n beste tied zuiken, om alles was inderdoad volzet mit tenten en caravans. Dou zagen wie, tuzzen twij grode bungalowtenten, twij fietsen stoan. As wie dij aan zied zetten zollen, zol ons tentje der net stoan kinnen. n Haalf uur loater was t regeld: fietsen wazzen netjes aan kaante zet en tente ston. Wie konden omgeven verkennen. Dou wie zo tegen zeuven uur terogge kwammen, zagen wie veur ons tente n stoule stoan mit n jonkje van n joar of vieve derop. t Kereltje ging bienoa hailendal schoel achter n grote gitaar doar e op pingelde. “Moi”, zee ik, zunder aarge dat ik in Holland was. “Moi”, zee t jonkje. En dat was vrumd, mor ook wel oareg netuurlek. Hai kwam wis ook oet Grunnen! Dou kwam der n vraauw tot tente oet, dij noast onzent ston. Zai keek nait aal te vrundelk. “Habt ihr unsere Räder da hingestellt?”, vruig zai. n Duutse dus. Wie keken heur schuldbewust aan en nikkopten. Dou legden wie oet dat wie dit net n schier stee vonden veur ons tente. En zai legde oet dat zai hier was mit n vrundin, doar de aander tente van was. Doarom haren zai heur fietsen der tuzzenin zet. Mor ja, t was ja nait aans. Zai gaf ons n haand. “Rosette”, zee ze. En t jonkje was heur zeuntje Ralf. De vrundin kwam tou heur tente oet. Ook dij keek stoens, mor noadat Rosette verteld haar hou of t zo kommen was stelde ook zai zuk veur: “Rosette.” Hè, ook Rosette? Joa, zai haren touvalleg dezulfde noam. Wie keken n kander aan. Haren ze ons veur t zootje, of was t werkelk woar? Mor ja, wie mozzen t ja wel leuven. En t bleek woar te wezen, zai nuimden nkander telkenmoal bie dij noam. Dat kinnen je nait uren achter nkander volholden. Der bleken nog twij kinder te wezen, n zuske van Ralf en dij aander Rosette haar ook n zeuntje. Mor dij baaide kinder wazzen klaainer, dij konden nog mor net lopen. Dou kinder op berre lagen wer t recht gezelleg. De aine Rosette speulde op heur gitaar, de ander zat derbie en rookte n sigaretje. Zo kwam t dat wie heur de noamen “Rosette Gitarre” en “Rosette Zigarette” gaven. Zo konden wie dij baaiden oet nkander holden. t Wer duuster. Rosette Zigarette zöchde heur tente op, en ook Harry was slim mui. “Goa din toch ook lekker op bèrre”, zee ik. En dat dee e. En dou wazzen Rosette Gitarre en ik allenneg.
Zotterdag
Wie maarkten dat der overainkomsten wazzen. Ik was schaaiden en ook heur laifde veur heur man was oflopen. Doarom ook was zai hier op vekansie mit heur vrundin. As n soort van bedenktied. Zai wol aigenliek schaaiden, mor in Duutslaand gaf dat grode problemen. Zai wol waiten hou of ik dat doan haar. Ik vertelde heur over hou goud wie dat regeld haren, zunder heibel, in goud overleg. Kinder haren der aigenliek gain last van had, t was aal trankiel verlopen. En dat was ja ook veur de kinder t beste. Rosette wol dat ook geern zo regeln, mor ja, mit heur man was t nait zo makkelk. Dij wol gain kaante op. Wat zol ik heur aanroaden, vruig ze. Tja, doar haar ik zo gain antwoord op. t Beste was dat zai gewoon heur haart volgen zol. Gewoon doun wat zai docht dat t beste was, din zol t wel goud kommen. t Was al wied noa middernacht dou wie elk ons aigen tente opzöchden. Wie haren allenneg mor proat, wieder niks. Mor t gaf mie n hail vrumd gevuil. t Leek op vlinders in t lief …
Volgende dag gongen Harry en ik noar Amsterdam. Dat haren wie ja al ofsproken dou wie guster bie ons tentje zatten. Mor aigenlieks haar ik der nait veul zin in. Ik wol mor ain ding: dicht bie Rosette wezen. Dou wie op n terrasje zatten tegenover de Woag op Nijmaark, zee ik dat tegen Harry. “k Haar t wel docht”, zee e mit n lag, “Doarom bin ik gusteroavend zo vroug in tente goan. Is der dou nog wat gebeurd?” Ik stukde hom oet, dat dat nait zo makkelk was, je motten aaltied veurzichteg wezen. Nait te haard van stoapel lopen, niks overdrieven. Boetendes wos ik ja nait hou of Rosette derover docht. Ik haar last van vlinders, mor of zai dat ook haar? Dou wie terogge kwammen op camping, t luip tegen zes uur, wazzen de wichter der al. Ze wazzen bezeg mit n barbecue veur te beraaiden. En ze gongen der van oet dat wie miteten zollen. Doar haren wie wel oren noar. Makkelk, nait koken en toch lekker bikseln. t Wer gezelleg. Wie vertelden wat over Amsterdam, zai wazzen mit de kinder noar t strand west. Rosette Gitarre, mien Rosette dus, vruig geliek of wie mörgen mit heur mit deden, as zai noar t strand gongen. Ik keek Harry aan, wie zollen in de omgeven rieden goan. Hai lachde en ruip: “Natuurlek, dat is ja hartstikke leuk!” Kinder werren op bèrre brocht. Ik vruig Harry of e t echt zo leuk von. Hai nikkopde, zee dat e der recht zin in haar. “Mor wie zollen ja mit auto aan t rieden goan?” zee ik. “Och, man, doar is t ja veuls te waarm veur”, zee e, “Lekker in t zaand liggen, lekker zwemmen, wat wil je nog meer”. Ik wos dat e t mainde, mor ik wos ook dat e t veur mie dee. Wat n kammeroad! Wichter kwammen weer bie ons zitten. Rosette haar heur gitaar der bie pakt. En n dikke map mit teksten. Rosette begunde te zingen. t Wazzen bekende songs, je konden ze zo mitzingen. Dou kwammen der twij jongelu op ons oflopen. Zai zeden dat der even wieder op camping n kampvuur mokt was, en dat t mooi wezen zol as wie doar bie kwammen. Ik haar der aigenliek nait veul zin aan, wol laiver soamen mit Rosette wezen, mor de aandern stonden geliek op, en dus gong ik mor mit. Rosette Zigarette nam veur aal wizzeghaid ook mor n flezze wien en wat gloazen mit. t Was wel hartstikke gezelleg, en de groep wer aal groter. t Was aigenliek n groot internationoal feest,mit Hollanders, Duutsen, Engelsen en n poar verdwoaldeTsjechen. Op n gegeven ogenblik kwam der n dikke Duutser aanzetten, dij mit de neudege bombarie zee, dat e geern sloapen wol. Hai haar geliek, t was ook ja al tegen middernacht. Zo kwam der n inde aan t feest. Wie zöchden ons tenten op. Mit Rosette was t nog even niks worden …
Zundag
Bepakt en bezakt luiten wie ons dele op t strand. t Was nog mor tien uur, mor t was al oareg waarm. t Zwait ston mie al op kop, mor ik haar din ook noast mien rugzak, parresol en n tazze mit speulgoud van de kinder droagen doan. Wie spraaiden ons handdouken oet en gongen zitten. Eerst even oetrusten. Rosette haar heur handdouk krekt noast mienent legd. Touval? Ik keek noar heur, mor zai was mit heur wichtje bezeg, haar gain tied veur mie. Even loater runde zai mit heur baaide kinder en t jonkje van de aander Rosette richten wotter. “Zellen we ook mor?”, zee ik tegen Harry. Hai sprong op en runde veur mie aan noar de zee. Dou wie n haalf uur loater ons dele luiten op ons handdouk wazzen we oareg ofkould. Ik gong op rogge liggen en dee de ogen dichte. Sluip ik of was ik wakker? Ik woagde t nait de ogen open te doun. Dit was ja n hail biezunder gevuil. Zaachte vingers kriebelden over mien aarm. Dou sloten heur vingers zuk om mien haand. Ik wos dat ik wakker was, dat dit woar was. Ik wer der waarm van, en vuilde mie hail gelokkeg. Misschain zol t oflopen wezen as ik mien ogen open doun zol. Ik bleef dus liggen en dee of ik sluip. Ik heurde heur oademen, tevree zuchten. Ik keek veurzichteg n luk beetje oetzied. Zai lag op rogge, mit de ogen dichte, n glimlach om de mond. Wat n laif gezicht haar ze, en wat n schier liggoam. Stiltjes luit ik mien ogen van heur heufd tot heur vouten over heur lief goan. Zai dee heur ogen open en lachde mie tou. “Gehst mit?”, vruig ze en ston op. Ik wol net wat zeggen over heur kinder, mor dou zee Harry mit n nikkop noar de aander Rosette, dat zai wel op kinder letten zollen. Wie klommen duun op en even loater wazzen wie mit ons baaiden. Zai greep mien haand en doekde mie even aan.
t Zaand was bloudhait. En ik ook. En nait allenneg van de zunne. Rosette haar mie mitnomen noar dizze duunpan, doar gain mins ons steuren kon. Zai haar mie dele trokken en nó laggen wie noast nander in t zaand. Zai haar de aarms om mie tou sloagen en smokde mie vureg. En nóg duurfde ik t nait leuven. Kon dit echt woar wezen? Kon zo’n mooie Duutse vraauw morzo verlaifd op mie wezen?
Zai legde heur borsten op mien lief en sluig heur bain over mienent hin. Dou duurfde ik heur ook aanroaken. Ik streelde heur rogge, heur billen, heur bainen. Zai rolde weer van mie of en gong mit heur haand over mien borst dele. Veurzichteg dee zai mien zwemboksem oet, dee heur bikini òf. Dou schoof zai over mie hin. Aarms om nkander tou kwammen wie terogge op t strand. Laggend zagen Rosette en Harry ons aankommen. Wie luiten ons dele op de handdouken. “Kovvie?”, vruig Harry. Wie aten ons broodjes, wie dronken kovvie, en loater n glaske wien. Wie speulden mit de kinder in t wotter, wie zwommen wat tegen de hoge golven in. En wie keken noar nkander, wie keken veural noar nkander. En as t aits kon smokten wie, doekden wie, streelden wie. Wie wazzen gelokkeg en bliede. Wie haren nkander vonden. t Was zo gewoon, zo normoal, de aandern vonden t logisch, huilden rekening mit ons gevuilens.
Soavens gongen wie mit de kinder pankouk eten in n lutje restaurant en dou rusteg zitten bie de tente. Rosette en ik tegen nander aan, aarms om mekoar tou. Wie wazzen mui van dizze dag, en wollen aigenlieks allendeg mor sloapen. Mor t was de leste nacht, mörgen gongen wie weer noar Grunnen. “Gehst mit?”, vruig Rosette en gong richten heur tente. Even keek ik noar de baaide aandern, mor dij deden of der niks bezunders gebeurde. En dat was ja ook zo. Ik ston op, zee “Gute Nacht” en luip de Duutse tente in.
Moandag
Mit troanen in de ogen doekde Rosette mie aan. Zai wreef mie over mien rogge, streek mie deur mien hoar. “Ich ruf dich an”, zee ze mit n snok in heur stem. Zai stapde in heur auto. Zai zwaaide, de kinder zwaaiden en dou ree zai achter de aander Rosette aan camping òf. Vort was ze. t Ainegste wat ik van heur haar was de herinnern. Gain adres, gain tillefoonnummer. Om heur man wos ja van niks, en mog t ook nait waiten. Tenminsten veurlopeg nait. Ik was haildal ofhankelk van wat Rosette doun zol. Zol zai mie bellen, mie schrieven? Zol ik heur ooit weer zain? Of was dit allendeg mor n vekansielaifde west?
Op terugraaize noar hoes haar ik niks te vertellen. Ook Harry huil zok stil. Hai begreep woar ik mit bezeg was, woar ik aan dochde. Was dit n inde of was dit n begun?
Dit verhoal is ook opnomen in t boukje ‘Vekansieverhoalen van Stichting t Grunneger Bouk.
n Kwieke hoesvraauw oet Renesse wol aibels groag op fiets noar Pesse d’Eerste zeuven kilometer zat de voart der nog flink ien Mor doarnoa kreeg ze zoadelpien Dou was t gaauw over mit heur interesse
Dokter Van Weerden haar ter wel ais mit zien kammeroad over. Over hou je zo laank meugelk gezond blieven konden. Baaiden arts, waren zai t totoal nait mit nkander ains over heur levenswieze. Mor toch waren ze goie kammeroaden en prouten geregeld over de dingen des levens. Dokter Van Weerden was dörpsdokter en op leeftied. Nait echt old, volgende moand zol e vievensesteg joar worden. Hai ston op punt om mit zien praktiek te stoppen en rentnaaiern te goan. Hai was hom bewust van zien leeftied en wis as dokter hail goud hou of e leven mos om zo laank meugelk gezond te blieven. En zo dee e dat ook. Hai leefde rusteg en kaalm, dee ale doagen zien liggoamelke oefens, at de goie dingen en nait te veul. Hai rookte nait en hai dronk nait – allenneg bie spezioale gelegenheden – en paasde goud op homzulf. Zien kammeroad oet Amsterdam, n studiegenoot en spezialist ien t UMC, dee persies t omgekeerde. Hai was aldernoarste dik en dee alles wat n mens ofroaden wordt en wat God verboden het. Hai rookte as n schosstain, at veul en lekker, vet, spek, sukker en zuit en nooit gain vrizze gruinten. En verder veul draank en vraauwen en totoal gain bewegen. Hai mos as dokter toch beder waiten, wer hom wel ais veurholden. Mor dat von hai apmoal veul te swaart-wit. Bie hom ien t zaikenhoes kwamen ook mensen mit vrezelke zaiktes, dij wèl hail netjes leefden en goud oppaasden. t Zat hom nait zozeer ien hou je leefden, mor veul meer ien aanleg en touvaal, was zien overtugen. t Leek of e zien haile leven op dokter Van Weerden veur laag, want hai haar ien zien ogen veul meer plezaaier en genoot van t leven. Van Weerden dee dat absoluut nait volgens hom. Dij vegeteerde mor wat, doar ien dat gat ien Grunnen. Dij dee alles beschaaiden en nam t leven bie beetjes. Dat was niks veur hom, man van de wereld.
“Stel die veur”, zee kammeroad op n moal, “dastoe nou de keuze haars tussen twij dingen. Wie bennen baaide n mooi rukje ien de sesteg, mor wie hebben meschain nog wat leven te goud. De eerste keuze is den: nog n laank leven ien gezondhaid, n twinneg, meschain wel dareg joar. Mor doe blifs dien haile verdere leven ien dien dörpke wonen, soam mit dien vraauw en moaks niks mit van belang, n toamelk aintoneg leven. Mor, van aander kaant, doe krigs ook gain kwoalen en vrezelke zaiktes en ale ellènde dij doar bie heurt. Of, en dat is de twijde keuze, doe leefs vanof nou nog tien joar, ook ien betrekkelk goie gezondhaid, mor vaals ien ain klap weg mit n hartaanval of n beroerte. En doaraan veurof gaait n enerverend en opwiendend leven. Doe gaais aan raais over haile wereld, zigs de grode wereldsteden, moaks kennis met vremde kulturen en beleefs prachtege, mor ook spannende oaventuren. Publiceers nog n onderzuik of schrifs nog n bouk. Wat zolstoe kaizen, kort en heveg of laank en laankwieleg?” Dokter Van Weerden mos stief noadenken over dij keuze en zee: “Doar geef ik die over n week beschaaid van.” t Was mor n idee van zien kammeroad vanzulf, n gedachtenexperiment. Zukke keuzen bestoan ien t echte leven nou ainmoal nait. Netuurlek kon e kaizen veur n opwiendend leven, om op raais te goan en veul mit te moaken. En nog n moal publiceren haar hom altied al mooi tou leken, hai haar nog wel n idee veur n onderzuik. Zoas de reloatsie tussen t hebben van n hoesdaaier en gezondhaid. Mor je mozzen t ook willen, dat raaizen over haile wereld. En den bèn je n moal ien New York of Las Vegas west of ien Beijing of Timboektoe, veraandert dan joen leven werkelk? Van aander kaant, n laank en gelukkeg leven bestaait nait, allenneg ien sprookjes. Dus, wol e nog n klapper moaken din mos e gaauw wezen want zoveul tied van leven haar e nait meer. Den toch mor n kort en heveg leven? Mor saai en vervelend is ook mor betrekkelk. Hai haar plezaaier ien t wonen ien t rustege dörpke, haar n grode toen, veul laifhebberijen en vernuverde hom best. Dus ja, wat is saai? En gezondhaid was ook nooit weg, dat haar e altied al vonden. Gelukkeg haar Van Weerden dij keus van zien kammeroad nait echt, mor hai vuilde hom aal verplicht om n keus te moaken, von t alderdeegs weg ienteressant. Noa veul wikken en wegen en laange gesprekken mit zien vraauw, koos e din toch mor veur t eerste, n laank en laankwieleg leven en hai meldde dat aan zien kammeroad. Dij was t nait mit hom ains, hai ging veur twijde keus. Zai prouten der nog n zet over veur tillefoon. Dat was de boazes van heur vrundschap, dat ze ter over hebben konden, overtugen wollen ze nkander nait. Mor verschil ien levenstiel was en bleef der. n Dik joar loader, zomor op n dag, kreeg dokter Van Weerden bericht dat zien kammeroad n haartaanval kregen haar en kort terop ook nog n beroerte. Hai was nou haalfziedeg verlamd en laag op intensive care van t UMC ien Amsterdam. Feidelk vegeteerde hai, letterlek. Dat wat e eerder zulf nooit wild haar en dat e dokter Van Weerden ien wezen altied verweten haar. Joa, zo kin t goan, docht dokter Van Weerden. Mor hai haar gain net goud-gevuil, t is ook zien aigen schuld ja, mit zien ongezonde menaaier van leven. Nee, dokter Van Weerden von dat elk doun mos wat e zulf wol mit zien leven en dat elk doar ook zulf verantwoordelk veur was. Van Weerden zien kammeroad was noa n poar moanden ien n verpleeghoes toch nog schielek overleden. Mor ales went en ook t verlus van zien kammeroad begunde op nduur te slieten. Ientied ging t leven gewoon deur. Hai leefde rusteg en bedoard mit zien vraauw. Zai genoten van t leven ien t lutje dörpke en ze konden t ducht heur zo nog wel n zetje volholden. Der is gain beder leven as n goud leven, was dokter zien zeggen altied. Hai haar t idee dat zien keuze morzo nog wel ais oetkommen kon.
Dokter Van Weerden en zien vraauw haren n kat, n dikke swaarde koader mit n widde bef en widde snorhoaren.
Zai waren der hail maal mit en t was heur ainegste hoesgenoot, kiender haren ze nait. Op n keer zat kat haile dag al ien grode kestaanjeboom en wol der nait oet. Bliekboar was e aargens van schrokken en duurfde hai nait te boom oet kommen, hou ze baaident ook noar hom raipen en smeekten. Hai zat haalfweg verstiefd op n hoast horizontoale tak, n meter of zeuven, aacht boven grond. Boom ston dichtachteg tegen t hoes en dokter Van Weerden pakte laange ledder, zette dij tegen gevel aan en bestudaaierde hou hoog e klimmen mos om bie kat te kommen. Verzichteg klom dokter wat stommelachteg bie ledder omhoog en hil hom stief vaast aan ziedkanten, baang as e was om te valen. Hai prout ondertied laive en geruststellende woordjes tegen zien kat: “Kom mor heur, wees mor nait baang, kom den laiverd, wilstoe n beetje melk?” Dou e op gelieke hoogte as zien kat was, schatte hai de ofstand tussen hom en kat en docht, as ik n roam dou, heb ik hom. Hai was al wat driester worden en duufde ain haand lös te loaten. Zien vraauw ston onder bie ledder en raip benaauwd omhoog: “Kiek oet Hans, hol die goud vaast!” Dokter Van Weerden ston mit ain bain op ledder en hil hom mit ain haand vaast. Hai dee n uterste roam mit aander haand en haar kat bie t nekvel te pakken. Triomfantelk raip e noar beneden: “k Heb hom!” Mor hai lait kat doalek weer lös, omdat hai ledder onder zien vouten wegglieden vuilde en hai hail even ien lucht hangen bleef. Mor dokter Van Weerden kwam hail maal telande op toenbaank dij der persies onder ston en doarnoa mit kop op tegels. Hai kon nog net besevven dat e doodging, doar was e oetaindelk ook dokter veur. En hai bedocht dat e gain tied meer haar om van wat din ook spiet te hebben, ook nait van zien levenswieze. En dat e mit zien leste oadem nog net ofschaid van zien vraauw nemen kon, dij t veur heur ogen gebeuren zaag en vanzulf haildaal overstuur was. En dat t persies drij uur was, want hai heurde torenklok sloagen. Mor wat e óók nog net besefte was dat e gain laank en laankwieleg leven meer hebben zol en ook gain kort en enerverend leven. Kat was ook noar beneden smakt en runde verschrikt te thoes ien. Mekaaierde hom niks.
“Wolst ook n ijsco hemmen?” zien ogen smelten, hand griept noar de buus, beurs gaait al open. Hai het mie denk ik t wodder ien de mond zien lopen en moakt n grapke met de ijscoman. Glunder komt er der met twij hoorns aan.
Wie slikken, “lekker he?” wie knikken. Vervroemelde buusdouk hangt haalf uut zien jas, komt straks van pas.
k Was mor n ogenblik met hom allain mor k zel zien smeltende ogen veur de ijscokar nog voak es veur mie zain.
Oflopen zummer was n schiere, waarme zummer. Haren zes weken vrij en k haar mit kammeroadskes ofsproken om bie mekoar te sloapen. Mor eerste week waren der gain ofsproaken en zo nam moeke ons ale mirroagen mit noar Aimshoaven. Konnen doar ja goud bie t strandje swimmen, zandkestelen baauwen enzo. Zo ook de twijde dag; buurwichtje en -jonkje konnen schier mit, want moeke kon vief kiender mitnemen. Buurwichtje haar net as ik aal n swimdiplomoa, mor bruier en buurjonkje nait; jongste bruierke was drij, dus doar mos moeke op pazen. Wie vertrokken om ain uur. n Haile pakkelarrie ien oraanje Golf, zo as n tas mit speulspullen: n baal, schepkes en emmerkes, aander tas mit etendrinken en wat slik, daarde tas mit dreuge schone handdouken. Wie mozzen apmoal n tas mitslepen diek over, want moeke haar heur handen al vol aan heur aigen pakkelarrie. Zai haar n klapstoul, n ol klaid, verrekieker, fototoustel en n soort “ongelukkentaske”, woar schoon wodder, plaaisters en n witte buusdouk ien zaten. Ook mos zai ja op leutje bruierke pazen. Wie waren aal rap oetkled en stoven op t wodder òf, bruier en buurjonkje wollen aan t groaven. Noa ketaaierke kwamen wie weer op t strandje, moeke haar zuch aal ienstalleerd: klaid op grond mit bruierke der op, handdouken op rug- en aarmleunens van stoul, zo veur t griepen. Op houken van klaid stonden de tazzen, tegen t votwaaien. k Wol even wat oet klaaiertas pakken, toun moeke raip: “Oprötten, vot, vot, vies baist, hest handdouken nat piest!” Hai, hai, hai, moeke stoof overènd en keek om zuch tou, om te zain woar dij dekselse hond wel nait vandoan kommen was en wel aigender wel nait weden zol. En joa heur, doar laipen n laiverd en n laifke mit n hondenraim zunder hond!
Moeke vroug: “Is dij hond van joe?” Zai antwoorden: “Joa.” Moeke: “Hai mout hier aan lien vaast, lopen ja schoapen, waiten ie dat nait of hemmen ie bordje nait lezen”? t Stel: “Onze hond wil nait aan raim, gaait e aal mor blavven.” Moeke: “Nou hier mout t wel en joen boxer het hoast ale handdouken nat piest, dat kin k nait waarderen!” Moekes ogen leken wel vuurbalen, zo kwoad keek zai. t Stel: “Nou sorry, kinnen wie ja niks aan doun.” Moeke: “Joawel, vaastbienden en vaast loaten!” Moeke kon der ook ja niks meer aan doun, handdouken waren aal natpiest en zai smeet ze aan kaant. Gelukkeg haar zai nog drij dreuge schone over. t Stel zöcht n plekje wieder op, mor aander femilies doar keken heur vot, zai waren nait welkom. Toun ging t stel mor n loopke doun om westeleke pier hin; t volk aan t strandje en diek hil t stel goud ien de goaten. Mien moeke ook. Toun t stel weer bie t strandje kwam, gingen zai mor over diek hin en vot waren zai.
Dit verhoal is ook opnomen ien bundel ‘Katjewìnst op t Hogelaand’ (2014)
Opa pakt bosschoppen in aander haand en gript oma bie maauw op maart. ‘Wat hest?’ Nusterg trekt zai aarm terug. ‘Kiek, n kroam mit speulgoud. Jong wordt zeuven nait aander week?’ Oma wil gain schaiterij hebben en man van kroam staait maank deuzen mit t swait veur de kop. ‘Allinneg mor indioaneveren.’ Mor opa wil ook zo’n biel en n dik mes derbie, doar zai aaltied t hoar mit van kop snieden. Van rubber, en dij zitten mit rekkertjes op zo’n stuk keton. ‘Man, din moak ie dij zulf toch, gewoon van holt.’ Opa vuilt hom even aan kop. Nee, en man gript vernijs in deuzen om. Noa n stief ketaaier holt e n stuk keton omhoog. ‘Joa’, zegt opa, ‘zukkent bedoul k.’ Oma schudkopt.
Tim is der vrezelk wies mit. Zien pa en moeke kieken zuneg din dij binnen van n partij tegen ales, wat ook mor liekt op roeziekribberij. Opa het ter drok mit. Hai kropt geliek op zolder en zuikt aal koiboi en indioaneboukjes op. Tim en zien kammeroadje kriegen les van n echte ol indioan en opa moakt heur mit ruderstokken, ol loakens en n toavelklaid n echte indioanetint. Komt ook n stee veur broaden van n bison, heurt oma achter keukenglaas en baargt geliek luzivèrs op, boven in t kastje. Even loater runnen baaide jonges om hoes tou in bloot lief mit dikke rooie strepen en swaarte gleren aan kop. Ol indioan krigt wind van veuren in schuurtje. Hai mout hom votdoadelk oorlogsstrepen van kop bounen en jonges kriegen heur bloes aan. Bie schuurtjedeur komt zai nog even weerom en gript lippestift van waarkbaank. Hai zol toch beder waiten. Schrik slagt heur in bainen, even loater as zai bie t aanrecht staait. Jonges bonken aan t glaas en belken: ‘In sloot zeten.’ Opa drupt aan aal kanten en blaauwbragel lopt hom over klompen. ‘Boeten oettrekken en votdoadelk douchen’, zegt oma. ‘Rokst as n orkebeer.’ ‘Nou aal? t Is nog gain zotterdag.’ Opa is baang veur dun vel, din doar kriegen indioanen op leeftied last van. Dij magen nait te voak nat worden en hai was nou al nat genog, zegt e tegen jonges. Opa wol wilgetakken snieden en glee dou onderoet op klompen, en hai haar stoere woorden roupen dij allinneg ol indioanen bruken magen, haar e zegd op waal. Jonges mouten heur eerst mor ais om snoet wasken en kriegen n glaske ranja mit meelkoekjes. ‘Nou, veuruit din mor, nem din mor mit noar tint en bedoar joe mor ais eefkes.’ Oma mout eerst om bosschop. Opa het weer dreug goud aan en laiver vuurwotter zegt e. Woar of oma is. Hai hoalt hom n broene vles en n theekopke omreden dat beder is zegt e, en glopt eefkes deur glief van tint noar achterdeur en stopt vles onder toavelklaid op boom. Indioanen verstoppen boudel aaltied, wait e en kikt nog eefkes noar achterdeur.
Wat loater runnen jonges weer over t gras en deur toenpad mit piel en boog. Smirregs willen zai eten in tint. Opa bringt heur boudel op n plaank en vertelt nog n spannend verhoal. En dapper indioanen binnen naarns baang veur, of ze nait sloapen willen in tint? Joa, dat willen zai.
Opa zit mit Tim veur tint bie vuurkörf in twijduustern. Kammeroadje zien ollu hebben beld. Hai duurt nait meer en dreumt naachts, dat hai komt n dag of wat even nait speulen. Opa vertelt hom nog n verhoal veur sloapen goan. n Aanschoten indioan dij achternoa zeten wordt deur koiboi’s en kommen ook nog wolven bie aan t end. Opa dut nog even n moal of wat n wolf, en din mout Tim mor ais sloapen goan. Oma komt nog eefkes kieken. Of e nait baang is, din hai is haildaal allinneg en t is ook oareg duuster, dat hai kin zo in hoes hur, zai let achterdeur wel lös en aans mout e mor even roupen. Logeerbèr staait kloar. ‘Mooi man’, zegt opa, ‘indioanen.’ Hai kikt in duustern over toen en lopt noar veur aan stroat, nog even in braivenbus kieken. Ziedkaant hoes dut e nog even n moal of wat n wolf. Achter hoes heurt e n indioan jaauwstern en brullen. Tim zit in hoes, haildaal oet stuur en wil nooit meer indioan wezen en noar hoes.
Schane, denkt opa. Mor wacht ais, din kin e beder koiboi wezen. Hai pakt oet kaast in schuurtje n rousteg ol windbuks, sleupt loop der òf en liemt n ronde stok op kolf. Din boort e nog n gat veur in stok. Noa schuren kwastjet e loop swaart mit fietslak en hangt hom veur dreugen aan lien. Geweldeg, net echt. Hai is dreug. Doar zel Tim wies mit wezen. Hai bekikt hom ais goud. Din bogt hom veurover, glopt achter in toen en scholdert geweer inainen. ‘Stoan blieven! Aans schait k joe aalmoal over n bult!’
‘Most ais kieken, gaauw. Wat het e doar? n Geweer? Most ais heuren.’ Buurman komt noast vraauw stoan en kikt tusken coniferen deur. ‘Joa, dij man is levensgevoarlek. Wegwezen hierzoot, veur hai ons zigt.’
‘Nou, t is veurmekoar hur.’ Oma poest van haard fietsen en dut knopen van jes lös. Tim en ollu kieken heur aan mit grode ogen. ‘Rieden der twij overvalbuskes veur hoes vot van plietsie. Ik kom net van t bero òf. Roaden?’
Nou d’eerste echte zunnestroalen ons weer op kop braanden, krieg we weer sinneghaid aan kommende vekaanzie. Sleurhutten worren tegen 1 april van staal hoald en wie zuiken bozzen, strand, zaand en zee op as t ainegszins meugelk is.
Ok penzionoado’s kriegen kriewel in t bloud. Rieks Hendriks, kerel van ol Lammechie, mos der aan leuven. Of e nou wol of nait, t wicht kreeg t van de zunne op de braide heupen. Lammechie was, dou kinder deure oetvlogen wazzen, ombold as n blad aan boom. Ze was, dou kinder nog om heur bainen luipen, sikkom mit gain meugelkhaid van hoes te braanden; nou ze nait zoveul meer omhanden haar, wos ze biekaant nait meer wat ze in en om t hoes zo aal oetvreten mos. Rieks ston din ok elke mörgen, as e bainen amperaan oet berre stoken har, peroat allerhande zoaken omwille van zien oldske oet te voeren. Kerel nog aan tou, man vruig zoch bie toeren of, woar ze in heur waarkenstied zo aal tied vandoan hoald haren. Was zien ‘Lam’ veureerst nog wat olderwets wat t oetgeven anging, vandoag de dag was t aal nijmoods wat klok sluig. Zowat niks was heur te dol. Kinder stonnen ja op aigen bainen. Doarveur huifden zie heur nait meer oet te trekken. Vandoage wazzen ze zölf aan beurt. Begroodde heur eerst van aal doemkruud, geld kon je ja mor ain moal oetgeven en heur twij beudels kostten haanden vol geld. Tegenswoordeg ston knibbe voaker lös.
t Was begonnen toun kinder wat older werren. Tillefoon mos der kommen. Was ja slim makkelk as der meleur of scheel wezen zol. Ok veur kinder, dou der wat roek aan heur Gerriet en Janske kwam, was t smieteg as ze wat oethoezeg te doun haren. Konnen as t neudeg wezen mos, makkelk deur middel van t ‘droad’ om hulp of road vroagen. Lammechie sluigen vlammen nog oet, as ze dochde aan d’eerste moal dat t belgeluud deur koamer klonk. Zie was aan loop in t kebof om op tied d’eterij op toavel te kriegen. Kinder wazzen in koamer mor, staken tengels der nait noar oet. Verdikkemie, t kwam ja aaltied op heur dele, mottjede zie wat in heurzölf. In loop trok ze schoede lös, aleer zie tillefoon oppakde. Begreep nait woarom jonge lu oetbarstten in n schoaterlag. Wat vegrèld vruig ze heur òf, woarom t jonkvolk heur zo oetlagde. Zie het t nog voak aanheuren mouten, as tillefoon rinkelde. “Moeke …”. Joa, zie wis t nou wel, schoede veurvot en hoar kammen! Harregat, hou kin n mens zo dom wezen? Nou draaide Lammechie heur haand nait meer om veur dit wonder van vernuft. t Hoes ston vol mit allerhaande nijmoodse fertuuten. n Computer, laptop, tablet, smartphone, of ze muiken gebroek van internet, Skype, Whatsapp en wat aander kulloazie. Lammechie boukte aine raaize noa d’aander. Der was nog zoveul dat ze stommegeern nog ains in t echt zain wollen. t Was vandoage ja altmoal meuglek. Nait dat ze begreep, hou ze der altmoal mit omgoan mos, mor mit òf en tou wat handevegers kwam ze n beheurlek end. Om hoaverklap trok t poar der soam op oet. Haren nait veur niks joarenlang betoald veur heur penzioun. Ze konnen t ja beder zölf opmoaken veur en aleer ‘Hoge Lu’ in Den Hoag der mit aan loop gingen.
Loat zunne mor schienen. t Kwam heur meer as tou, dochten ze.
n Lutje aacht moand leden binnen mien vraauw en ik opa en oma worden. Wie binnen vanzulf hail wies mit onze eerste klainkiend en we hebben der aal n poar moal op paasd bie zeun en schoondochter thoes. Dat ging meroakels goud en “Nou wordt t tied”, zee zeun,” dat joen klaindochter ook mor ais noar opa en oma te logeren mout om dat oet te pebaaiern. Den kinnen wie mooi even noar Noorderzun ien Noorderplantsoun zotterdagoavend. En zundagmörgen even oetsloapen vanzulf”. En dat ging deur. Tegen n uur of zes op zotterdagnommirreg wer klainkiend mit haile hebben en holden brocht deur zeun. “Zai mout veur t sloapen goan nog n schone luier en n fleske melk hemmen en den zel ze t wel tot mörgenvroug redden”, zee zeun, ”alewel sumtieds wordt zai ook wel ais midden ien naacht wakker, omreden zai het den honger en den mout ze ook nog n lutje fleske mit melk tussendeur hebben, heur”. Dat zol wel löslopen, dochden wie en zeun ging der vandeur. Om zeuven uur hebben wie mit ons twijbaaident t wichtje n schone luier omdoan. Ging hail goud. Ik tilde baintjes omhoog bie hakken en vraauw dee luier om. “Dat is n stuk makkelker as vrouger dou der nog vaaileghaidsspellen ien mozzen”, zee oma en t was zo kloar, mor dou docht wichtje zeker dat wie t nog mor n moal doun mozzen en plasde nije luier votdoadelk weer vol. Dou dat òfhanneld was, mog ik heur fleske geven. Klaindochter haar der goie sloek op en fleske was ien n veeg leeg. “Haars kiend tussendeur nog ais n boerke doun loaten mouten”, zee vraauw, mor dat was k even vergeten. En hou of da’ k heur nou nog over scholder legde en op rugje kloppen dee, n boerke kwam der nait en ien t leste mos t den mor zunder boerke en zo legde oma klaindochter ien ledikaantje. Ledikaantje doar zai zulf ook vrouger as potje ien sloapen haar en ons zeun ook dou dij klain was. k Haar t ding vannijs opschillern doan en der schiere plakploatjes op moakt. Was hail schier worden, al zeg k t zulf. Mit dat oma klainkiend deel legde, gaf lutje over. “Dut mie niks gain nij, zai het ja ook nait boerd”, zee vraauw. t Kiend der weer oet en hemmeld; haldaal verschoond, bèrke verschoond en dou vannijs der ien. Dat ging goud. Wie hemmen nog n verhoaltje verteld en nog n laidje veur heur zongen en storreg aan vil zai ien sloap.
Wie sloepend koamertje oet en veur TV. Om twaalf uur nog even hail veurzichteg keken, mor potje slaip as n blok en wie ook mor op bèr. Op menuut òf om drij uur wer k kloar wakker. Lustern of k kiend ook heuren dee. Nee, aal was stil. k Von t wel hail stil. Zol t wel goud weden mit lutjeke? k Begunde mie aal mor meer zörgen te moaken. Stel die veur dat zai weer overgeven haar en nou ien spij laag. Dat kon toch nait. k Wer vanzulf aal wakkerder en op t lest ik der oet en sloepend noar sloapkoamertje tou. Stikduuster vanzulf. k Heurde niks en k zaag niks en laamp kon k nait aandoun. As zai slaip kon zai den ja juust wakker worden. Op t leste bin k op knibbels noast ledikaantje kropen en net zo dicht bie t bèr, tot ik t wichtje oamen heurde. Zai slaip as n roos en was niks mis mit heur. Gelukkeg! Hail veurzichteg weer achteroet kropen ien duustern en dat weer op bèr. Vraauw slaip as n roos! Mor sloap kon ik nooit weer vatten en om vaaier uur begunde k mie vannijs zörgen te moaken. Zol t wel goud weden? Roar ja, da’ k haldaal niks heurde. Noa n zetje bin k mor weer noar t koamertje slopen, vannijs noast t ledikaantje kropen en luustern of zai slaip. Ze slaip vanzulf! Ik weerom op bèr. Om kort te goan; om vief uur het zulfde gedou zuk herhoald en om zes uur nog n moal. Nooit weer n wink ien ogen had. Dou k om haalf zeuven wat heurde, was k ter ook aal oet en ston k al noast ledikaantje. Klaindochter was net wakker worden en keek mie laggend aan. Ze schotterde t oet. k Heb heur der oet hoald en mit vraauw, dij ientied ook wakker worden was, hemmen wie heur weer n schone luier om doan en n fleske geven. Dou mog zai bie ons op bèr. n Feest was dat man. Wat had kiend, mor wie ook, n pelzaaier. Mor al gaauw bin k zeker ien sloap valen, den k wer opains wakker omreden der wer aan mien hoaren trokken. Oma, mout ie noagoan, haar klainkiend al ienstuupt dat zai dij sloaperge opa mor ais aan zien hoaren trekken mos. Dat belooft nog wat veur toukomst, mor eerste moal logeren is n succes worden.
Dit verhoal is ook opnomen ien bundel ‘Katjewìnst op t Hogelaand’ (2014)
doe hest t aal op rieg zo zitst nou ainmoal in dien vèl tèlst mainsttied twinneg tot n stieg krekt zo as k t nou vertèl zel die ais wat zeggen, wis nij laiverd H t lukt mie aaid as k tèl van ain, twij, drij.
“Woar kin ik joe toch van?”, vruig de man, dij n ofloaden winkelkartje deur de hal van ons winkelcentrum schoof. Hai stopte en luit zien liggoam op zien linkerbain rusten, terwiel dat e zien linkeraarm op t woagenkje legde. Ik keek hom aan om in mien geheugen noa te goan of ik dizze man meugelk aargens van kon. “Dat zol wel kinnen”, zee ik en keek hom verwachtensvol aan. “Ie binnen toch dij man, dij op Radio Noord elke zundag van de hounder verteld het?”, ging e wieder. “Van Nansie Kukelhoane of zukswat. Dat mouten ie wezen, want dou ie bie de kassoa mit de juvvraauw te proaten stonden kwam joen stim mie zo bekind veur.”
“Joa,” laagde ik, “dat bin ik, mor dat haitte van Nansie Koakelhenne. Vonden ie dat mooi?” “Kirrel man, of ik dat mooi von. En mien vraauw ook. Spesjoal doarom het ze dou bie dij snipsnoarderijenwinkel hier in t winkelcentrum n stainen henne kocht veur op tilleviezie. Ie binnen der nou nait meer op ja, mor nog aaltied staait dij henne doar. Dat is Nansie Kukelhoane, zegt ze din. Dij mout doar stoan blieven.” “Nansie Koakelhenne”, verbeterde ik hom. “Dat is ja oardeg, dat ie en joen vraauw t zo schier vonnen. Mor ja, aan alles komt n ende, nait?” “Elke zundagmörn, as ie der op wazzen, zörgde mien vraauw, dat ze om vief veur tiene de kovvie kloar har en din gingen wie der even veur zitten,” vertelde hai wieder. “n Lekker stokje kouke derbie en din noa t nijs begonnen dij maiwen te roupen en din zee Imca: ‘Even noazoezen’ en din ging t loos. Schier man! Wie vonden t aaltied weer mooi. Woar hoalden joe t vandoan en din aal dij olle Grunneger uutdrukkens, hè. Mooi hur. Ie hebben ons der n bult plezaaier mit doan.” Ik knikde en wol wieder lopen. Mor dat zat mie nait zo licht. De man ging nou op baaide bainen stoan en versperde mie t pad. Hai kwam huil dicht mit zien gezichte bie mie en vervolgde zien reloas: “Ie hebben zulf zeker ook hounder nait? Aans kin je doar ja nooit zo goud over schrieven, ja.” “Nee,” zee ik, “ik heb gain hounder. Vrouger harren mien ollu hounder.” “En bedinken ie t aalmoal zulf? Dat is ja wonderboarlek. Woar hoal je t vandoan! Ik zee lest nog tegen mien vraauw: dij man mout op n boerderij groot brocht wezen. Binnen ie meugelk n boerenzeun?” “Nee,” zee ik, terwiel ik uutkeek noar meugelkhaid om van de kirrel of te komen. “Mien voader was schoulmeester.” “Nou, din bewonder ik joe nog meer, hur. Wat was t aaltied mooi. Komt dat nou nooit weer op Noord?” “Dat dink ik nait,” mainde ik. “t Pregram is oflopen, hè. Der is nou wat aans op.” “Ik har aans nog wel n poar hail schiere verhoalen veur joe had. Ik heb noamelk zulf ook hounder. Zel ik joe doar ais wat over vertellen? Ik har ais n henne, dij ging mit t gat in wepenust zitten en doar het ze wel drij weke last van had. Zol dat n onderwaarp veur joe west hebben? Of van dij hoane dij zo geern bie d’eenden in t hok wol. Harren ie doar wat mit kind?” Ik hoalde de scholders op. Mien vraauw zat in huus te wachten totdat k mit de bosschoppen weerom kwam. Woarom ging dij man nait n beetje aan zied? “Dou ie op Noord dij verhoaltjes vertelden, hebben wie ons aaltied n veurstellen moakt hou of ie der uutzagen en nou ik joe zai, binnen ie huil aans as dat ik docht. Mien vraauw mainde aaltied, dat ie n grode, stoatege man wazzen. En ook nait zo old. Ie binnen zeker wel al vievenzesteg nait?” “Dou joen vraauw mor de grouten van mie”, perbaaierde ik n ende aan t gesprek te moaken. “Dat zel k doun, meneer. Dat zel k zeker doun. Ze zel der van opkieken dat ik zomor proat heb mit zo’n beroemde man van Radio Noord. Dij kom je ja nait aaldoage tegen.” “Nee, dat is woar,” gaf ik hom geliek, “mor ik wil nou geern mien bosschoppen doun. Mien vraauw zit op mie te wachten. k Vin t mooi dat ie mien verhoaltjes zo schier vonnen. Goei hur, ik mout nou wieder.” Hai ging inderdoad aan de kaande en langde mie d’haand, drokde hom stief en keek mie vrundelk aan. “Moi hur, meneer, mien vraauw zel t nooit leuven willen, dat ik hier in t winkelcentrum zo mor mit Kees Visscher proat heb.”
Melkenmaaid laip noa melkens mit emmer melk tou t laand oet noar boerderij en lait ien loop heur gedachten aigen gaang goan. ”Veur sinten dij dizze melk opbrengt, kin k teminzent drijhonderd aaier kopen. As aal gaait zo as t goan mout, kinnen doar n lutje drijhonderd kukens oet kommen. As t mitweert binnen kukens groot tegen tied dat dij mainste sinterij opbringen op maart. Tegen haarstvrijweek heb k den genog sinten moakt om mie n nij klaid te kopen. Ien nij klaid goa k den noar kermis tou en aal jongkerels willen den votdoadelk mit mie traauwen, mor k wies heur apmoal òf”. Krekt dou gooide zai kop ien nek en begunde wat te spirrewirren. Zodounde lait zai emmer mit melk valen en aal heur mooi plannen wazzen op slag noar de moan. Op boerderij kreeg zai boetendes ook nog pruddels van boer en wer zai kort op loon.
n Echtpoar haar n hìn dij heur aal doagen n golden aai leggen dee. Zai dochten dat hìn n dik stuk gold ien heur haar en om dat gold te kriegen, slachtten zai hìn. Mor tot heur verwondern ontdekten zai dat hìn der van binnen krekt zo oet zaag as aander hounder en gold zat der nait ien hìn. t Slichte poar, dij hoopten dat zai ien ainen riek worden zollen, roakten zo gemoak van n golden aai doags, kwiet.
Sunt 6 feberwoarie is Eline Brontsema (t Zaand, 1988) de nije streektoalfunksjenoares veur de pervinzie Grunnen. t Dattegjoareg jubeleum van heur veurganger Siemon Reker was n goie gelegenhaid om de toak aan heur over te droagen. Is zai n goie opvolger? In dizze droadproat n gesprek mit Eline Brontsema.
Eline bruukt Facebook nait veur heur waark en doarmit ook nait veur interviews. Diskeer is t gesprek verlopen mit de droadpost.
Eline, op t mement da’k dizze vroag stel bist nog gain twij moand in funksie. Kin k al aan die vroagen hou t bevaalt? Zeker, t gaait mie goud noar t zin! k Heb ook veul positieve reacties had, dat is ook mooi om te heuren vanzulf.
Bist nou de belangriekste perzoon wat de Grunneger toal aangaait? Zo zai ik dat nait. Mìnsen dij Grunnegers proaten binnen veul belangrieker, zunder heur gain onderzuik!
n Joar eerder wast al mitwaarker worden bie t Bureau Groninger Taal en Cultuur, woarom bist doar toun aan t waark goan? t Leek mie geweldeg om dat wat mie boeit terug te zain ien mien waark. Dat leek mie wat biezunders en zo zai ik dat nog aal: k vuil mie n geluksvogel.
Hest filosofie stedaaierd, dat liekt nait recht te pazen bie n affeer woarin je mit toal aan d’loop binnen. Dat heur ik voaker. Mor filosofen hebben nait n bepoald affeer woar ze ien terecht komen noa heur studie. Der is veul meugelk. En dus ook streektoalfunctionoares worden. Bepoalde dingen dij ik leerd heb kin ik wel bruken ien mien waark vanzulf.
Kinst doar n veurbeeld van geven? Bievubbeld teksten analyseren: woar gaait t nou aigelk precies over? Wordt ter n drogreden bruukt? En verder vroagen woar n ander stopt mit vroagen stellen.
Bist 25 joar, is t belangriek dat dizze funksie nou invuld wordt deur aine dij jong is? Ik kin mie nait veurstellen dat t n noodzoak is dat “de nije” 25 is, mor t het wel bepoalde veurdailen vanzulf. Je kinnen bievubbeld makkelk socioale medioa ienzetten en verder kin we weer even veuroet vanzulf.
Bistoe zulf ook opgruid mit de Grunneger toal? Wel mit opgruid mor as kiend nait sproken. Mien pa en moe hebben t altied mit nkanner en mit femilie proat mor tegen kiender wer Nederlands proat. Ik heb t bliekboar leerd deur t te heuren.
Wordt de toal nog wel veul bruukt deur Gunnegers van dien generoatsie? Ik bin zeker nait ainegste dij op dizze menaaier mit t Grunnegers opgruid is. Van mien generoatsie binnen der nog veul meer dij t as kiend nait proat hebben mor dij t wel heurd hebben van pa en moe. Ik heur ook wel ais dat ze t nait duren omdat ze onzeker binnen over heur toal. Toch zol ik zeggen: gewoon doun!
Der is dus ook wat onzekerhaid wat t proaten aangaait, moar t is nait zo dat de toal nait leeft bie jongere Grunnegers? Tja, dat onderwaarp komt aaltied aan bod as t over t Grunnegers gaait, ik kin waaineg veurspellen over ons toal. Ik zol t positief holden willen, van oetstaarven is gain sproake, van verandern wel.
Doe nuimdest net de socioale medioa, kin dat n belangriek middel wezen om de streektoal leventeg te holden? t Is n nij middel om mit nkanner te proaten. Mor ook om informoatsie te dailen, bievubbeld over t Grunnegers. Bie t BGTC worden bievubbeld wel TIM’s schreven, teksten over opvalende “Taal Ien Media”, mit n link noar t Grunnegers is. As der n nije tekst moakt is, wordt dij direct op Twitter zet.
Der is pebaaierd om meer erkennen veur t Nedersaksisch te kriegen, tot zowied zunder sukses. Is t neudeg dat dat der wel komt? Vanzulf is t antwoord joa. Nait allinneg om t Grunnegers zo goud meugelk te beschaarmen, mor ook om t te stimuleren.
Wat wordt der meuglek mit zo’n verhoogde stoatus? Hou kin t Grunnegers doarmit beschaarmd en aanpeerdjed worden? t Nedersaksisch – woar t Grunnegers onder vaalt – wordt nou onder dail 2 van t Europese Handvest erkend. n Erkennen onder dail 3 zol n hogere status van t Nedersaksisch betaiken. Allinneg al veur t beeld is t belangriek dat ons toal ook echt deur elk as toal zain wordt. Oetstroalen zegt veul en dat is bie toal nait aans.
Mouten wie as streektoalproaters zulf ook meer doun om dat beeld te verbetern? Dat zo’n hogere stoatus nait allenneg ‘op pepier’ bestaait? Grunnegers proaten is t veurnoamste!
Speult t onderzuik ‘Vroag&Antwoord’ ook n rol in dij beeldvörmen? Ik wil nait zeggen dat t Grunnegers n slecht imago het. Dat bliekt ook oet aal dij geweldeg enthousiaste reacties dij wie kriegen van ienvullers van Vroag&Antwoord. Wie kriegen sums laange teksten terug as n vroag wat opropt, bievubbeld over vrouger. t Zol hail mooi wezen as Vroag&Antwoord der mit veur zörgt dat mìnsen mit n positieve, belangstellende blik noar heur aigen toal kieken.
Onderzuik doun is ain van dien veurnoamste toaken. Wat dut n streektoalfunksjenoares nog meer? Belangstellen vergroten, t gebruuk stimuleren, bievubbeld deur der over te vertellen bie n lezen of deur der over te schrieven. Elke week op deengsdag staait ter n stukje van mie over hVroag&Antwoord ien t Dagblad, elke wònsdag om haalf ain vertel ik der over op Radio Noord en ain moal ien vattien doagen komt ter n kwestie oet t onderzuik noar veuren ien n column op ons webstee. Verder is t eerste echte tastboare resultoat van Vroag&Antwoord “Asjeblieft!”, n boukje over Grunneger tussenwaarpsels van ienvullers en oet vrougere bronnen. t Boukje is schreven deur Siemon Reker, mit mitwaarken van mie en is dit joar oetkomen.
Dustoe dien waark aans as Siemon Reker? t Gait mie der nait om t aans te doun as mien veurganger. k Vien t veuraal belangriek dat t Grunnegers onder de aandacht blift. Doar zel ik mie op richten.
Eline Brontsema, daank veur dizze Droadproat. t Leste woord is aan die. Om t Grunnegers zo goud meugelk ien beeld te kriegen is t echt belangriek dat ter zoveul meugelk mìnsen mitdoun aan Vroag&Antwoord. Oet ale houken en van ale leeftieden. Hou meer ienvullers, hou beder t onderzuik!
De webstee van Vroag&Antwoord: http://www.hetverhaalvanhetgronings.nl/
De webstee van t Bureau Groninger Taal en Cultuur: http://www.rug.nl/research/ groningertaalencultuur/
t BGTC op Facebook: https://www.facebook.com/ rugbgtc
t BGTC op Twitter: https://www.twitter.com/bgtcrug
t Liekt op n foute som of n misploatste grap. Is t nait! Nee, n woar gebeurd verhoal, woaras paartie lu zok aan meten kinnen. Of … is t pure mazzel? Joaren leden mog ik kennismoaken mit n vrijwilleger bie de Seniorendag in Winschoot. Schiere peer, woaras ik goud mit overwegens kon. Hai was ook Zunnebloumer en was aarg begoan mit minder bedailden. Over en weer nuigden wie nkander, as wie wat biezunders organiseerden. d’Eerste moal dat ik nuigd wuir op n gezellege middag, stelde hai mie veur aan n jonge knoap oet Irak. Hai woonde in t asielcentrum boeten zien dörp en mien moat haar hom nuigd, omreden dat hai nogal ainzoam was. ‘Kin e sosjoale kontakten opdoun en wordt t leven meschain wat droagleker.’ was zien mainen. t Was n rusteg, beschaiden jonkie (ik schatte hom op n joar of achttien). Hail netjes, en aarg hulpvoardeg veur de gasten. ‘Dij redt t hier wel’, was mien reaksie. ,Dat hoop ik van haarten!’, was zien antwoord en oet t gesprek dat volgde, vertelde hai mie dat t aanvroagen van n verbliefsvergunnen aarg intensief en bewaarkelk was! ‘Ain en aal pepierzooi! en raaisderij noar Den Hoag. Zai zitten as daaier opsloten en maggen hailendaal niks! ‘Nait waarken, nait leern niks! Om muide van te worren!’ n Joar of wat loater kreeg k vannijs n nuigen. ‘k Heb veur die n specioale ploatse reserveerd!’ Soam mit ons veurzitter haar n wie n stee tegenover d’börgmeester. n Hail sympathieke man, woarmit t makkelk proaten was. Hai prait ook Grunnegs! Al gaauw stuurde ik t gesprek mit hom op t asielzuikerssintrum en vroug of hai nait wat meer voart zetten kon op t verkriegen van n verbliefsvergunnen. Hai haar vot deur, over wel ik t haar. Zien gezichte betrok en hai vertelde, dat t jonkje woarschienlek weer trogge mos. En dat noa vief/ zes joar prosedeern! ‘Joa, t leven veur dij lu is slim stoer’, gaf e tou. Anno 2013 is t den toch raak! Hai krigt zien vergunnen, mag noar schoule. Wat n weelde! Veul diploma’s het e inmiddels hoald en waark vonden. Ook n schier vogeltje in d’kooigie, dij hai touwezen kreeg! En van zien waark n gloudnije auto! t Kin nait op, zol je denken. Der zat nog n addertje onder t gras … Op de dag, dat ik op bezuik was, haar e vrij nomen, omreden dat hai n aais tot troggebetoalen kregen haar van € 3000,-! Nou mos e noar n adviseur om dat aan te vechten. ‘Ie blieven an de gang’, zee mien moat. ‘Mor hier kommen wie ook wel weer oet.’ En hai begon te vertellen. Mit zien ollen en bruier en zus is hai vlucht veur Saddam. In Iran kwamen zai in n tentenkamp. Nait te roem moust reken. Zai keken voak n moal in d’loop van n geweer! Soam mi t n kammeroadje (zai wazzen dou 17!) vluchtte hai om van alle ellende òf te kommen. In n auto vol mit meloenen, woartussen roemte moakt was, kwamen zai via Griekenland, Turkije in Nederland. n Dag of vare gain wotter zain en vanzulfs ook nait noar d’wc! Midden in Amsterdam konden zai der oet! Gauw de boskes in en t bundeltje goud, dij ze bie zok haren aan. Dat vuilde al hail wat vrizzer! Joa, en den aanmelden op t plietsiebero P Schietensbenaauwd wazzen zai doar al n moal of vieve langs lopen. Dou mos t toch wezen. Hailndaal verbiesterd wazzen zai van de vroag van n dainstdounde agent: ‘Jullie hebben vast wel trek in een kopje koffie en een broodje?’ Gain geweer! Gain gevluik! Wat zol dit betaiken? ‘Enne..’ ging de plietsieman wieder: ‘Als jullie een douche willen nemen, kan dat hier ook hoor!’ Hai haar al laank roken, dat t doezen al n zetje leden was… Vrijhaid! Dit was vrijhaid! Zai wazzen al laank vergeten, wat t betaikende! Noa meerdere sintrums, kwam hai in Noord Nederland. t Vervolg heb k joe inmiddels verteld.
n Poar weke leden haar k mien moat n mailtje stuurd over de betaiknis van t woordje MOI! Reden veur hom om mie te nuigen veur n bakje leut. Doar heb ik guster gebroek van moakt en om ze te felesiteern mit heur sukses en vastholdendhaid nam k n kouke mit P opspoten mit creme: 1 + 1 = 1
Zwoantje Hadders was n propke van vattien joar. Har heur noa legere schoul aldeur volpropt. Op bainen noa was t wicht sikkom aine bie aine! Doch zat der n nuver kopke op. Hou ze aan de vreet kommen was, duur k nait recht zeggen, mor as ‘mulo-big’ dee ze heur bienoam eer aan. Ollu wozzen ok nait recht wat ze der mit aan mozzen.
Zat veurvast nait recht in heur hoed. Moeke har mit t wicht al n zetje bie dokter lopen, mor ok medesienman ston veur n roadsel. As Zwoantje heur klebbe nou mor es open dee, mor dij broekte zie allenneg veur t noar binnen waarken van aal wat heur veur mond kwam en dat was schienboar nait zuneg. Geeske zörgde oet veurzörg aaltied dat allerhande slik achter slöt en grundel opborgen wer. Har in Zwoantje heur koamerke, dat veur heur verboden tougang was, regelmoateg rondstruund, woarbie ze terdeeg achtte op ploatse woar t wicht ain en aander opbörgen har. Noa ja man kon aiglieks beder zeggen: woar ze heur romtommelderij achter t gat valen loaten har. Hou Zwoantje wegwies kon worren in heur ‘behoezen’ bleef veur heur verwekkers n open vroage. Wanner ze in de smiezen kreeg dat moeke heur zoaken noarakde, zol t hoes ja te klaain wezen. n Haile zooi verunderstellens wazzen Geeske en Kloas in dij joaren al deur de kop spookt, mor zunder rezeltoat. Haren heur ‘vrundinnen’ of, beder zegd, heur klasgenoten al under verheur had, ok de school en heur leroaren haren ze bestookt mit vroagen, mor wazzen gain stap wieder komen. Tot Kloas in t schuurke, woar Zwoan heur fietse doagleks wamsde, verbörgen achter de hoanebalken n gehaaime schoelploatse von, an t zicht onttrokken deur n lege eerabbelpuut. Hakkemak en vegezak har ze doar an zuite wildeboudel verzoameld. Soavends mos t wicht, geern of nait, mit t wotter veur dokter. Hou ze in aal toonoarden ok ontkende, roasde, bandiesde of reerde, dou voader de haile mikmak op toavel fikkerde, kon ze gain kaande meer op. Hoelend as n lutje potje, wat ze aigenlieks ok nog was, gaf ze tou, dat ze Geert van der Sluus, dij vanof t eerste joar bie heur in klazze zat, zo bar slim mog, dat ze aal veur hom doun wol. Mor t jong har bliekboar n poar aandre wichter veul hoger op zien lieske stoan. Zie vuil volkomen boeten zien aandaacht.
Dit ‘tobbelviske’ was deur hom zo oet stuur roak, niks kon heur meer verblodekonten. Oet ‘luddevedudde’ was ze an t snaaien goan. Noast heur buusgeld har ze of en tou wat geld oet hoesholdknibbe van heur moe stolen. Dat ze deur heur ‘gesnasker’ zo dik, vet en onooglek wer, was nog nait tot heur hazzens deurdrongen. Noa n oaker vol troanen beloofde ze heur olden, dat ze heur leven betern zol.
Oetendelk is t mit Zwoantje nog ‘dik’ in odder komen. Zag der noa t eksoamen oet as n vrizze bloume, dij t anzain meer as weerd was. Dou ze zeuventien wer, zat der al zoveul reuk an t wicht, dat Haarm oet t Veld op heur verjoardeg kommen mog en noast n dikke smok heur wat schieterg n schier rinkje kedo gaf.
Einhard (770-840) waas n Frankische dichter, geschiedschriever en biogroaf van Karel de Grote.
Dat Einhard t nait bot op haar mit Saksen maag oet t onderstoande blieken. Zo dudelk as de dag: ‘Dou oorlog ien Itoalië veurbie waas, wer volgende oorlog tegen Saksen (772-804) opnijs oppakt. Gain oorlog, dij Franken ooit ondernamen, duurde zo laang, waas zo vol van alleriezelkste wandoaden of waas zo stoer. Dij Saksen, net aans hoast ale volken dij ien Germoanië leven, bennen vraid van noatuur. Ze bennen overtuugde duvelaanbidders, stoan ons geloof nait en vienden t haildaal nait oneervol om wetten van God of van minsen te overtreden. Ging zowat gain dag veurbie of t gaf hier of doar rebulie of vrede wer broken. Wie swetten over haile inden aan nkander en aan baaide kanten was moord, roof en brandstichten aaldoags. Op t ind mainden Franken dat tied ter heer waas om nait laanger allain mor militair op heur overvalen te reageren, mor om ains n Endsieg op Saksen te behoalen. 33 joar laang waas mit n allergloependste hoat aan baaide kanten stried leverd, mor verlaizen van de Saksen waren groder als dij van Franken.
Aan stried haar veul eerder n ind wezen kind, as dij Saksen nait zo traauweloos west waren. Ontelboare keren deden ze of ze onder t mous stopt waren, gaven heur aan Karel over, beloofden ales te doun wat ter van heur aaisd wer, boden gijzeloars aan en laiten boden van keuneg tou. Op n duur haren ze moudveren zo bot hangen loaten, dat ze allerdeegs beloofden om heur duvelaanbidden op te geven en t Kristendom aan te nemen. Net zo voak as t heur wil leek om dat te doun, hemmen ze heur woord broken. …..Mor keuneg hil woord….. Oorlog dij zo laang duurd haar, kwam aan zien ind en de Saksen legden heur bie veurwoarden van keuneg deel: oetschaaiden mit haaidense praktieken van heur veurollen en aannoame van t kristelk geloof. Dou eerst werden ze mit t volk van de Franken veraind.’
Aal dizze hiepkonterge opmaarkens over Saksen bennen oet Einhards pinneveer kommen. Autochtone Grunnegers kinnen Einhards woorden ien buus steken. Zukkent bennen meschain ook Saksen, as heur veurollen laankmanstied ien Grunnen woond hemmen. Of waren zai Vraizen, of Chauken? t Woongebied van de Grunnegers waas veur dij tied dichtbevolkt. t Totoale aantal ienwoners van haile pervinsie Grunnen tussen 3e en 10e aiw wordt schat op t relatief hoge aantal van 12.500 . *1
Dat is ongeveer geliek aan t ienwoneraantal van t tegenworrege Appingedam!
Moezen hillen n vergoadern om oet te figelaaiern wat of beste menaaier was om elkain te woarschaauwen aans kat ter aan kwam. Van aal bedinksels dij aandroagen werden, was der ain dij mainste stimmen kreeg en dat was t veurstel om kat n bèl om haals te hangen. Den konnen moezen votrunnen as zai bèl heurden en ientieds bezied kroepen. Mor dou moezen der op deur gingen en der ain aanwezen worden mos dij kat bèl aanbienen zol, was der gainent te vienden dij dat doun duurde.
Op n aibels haite dag ien zummer, dou alle wilde daaier slim dörst hadden, kwammen n laiwe en n dik wild swien, noa laang zuiken, tougelieks bie n lutje wel aan om te drinken. Zai kregen votdoadelk drokte over wel van heur as eerste drinken mog en noa wat hikhakkerij duurde t nait laang of zai kregen sloagerij en vochten noa n zetje op levent en dood mit nkander. t Was nog kamp dou zai achter poest even stoppen deden om op oam te kommen. Dou zagen zai dat n koppel gieren en kraaien op takken van n dooie boom vlakbie tou zat te kieken tot ain van twijen of meschain wel baaide vechtersboazen t ter tou doun zollen, zodat zai verlaizer van stried of baaident opvreten konnen. Laiwe en swien kwammen dou op slag tot zinnen en sloten vree. Zai zagen ien dat t beter was om vrunden te worden den opvreten te worden deur gieren en kraaien.
Doar twij vechten om n bonk gaait daarde der mainsttied mit vandeur!
Ik heb joe wel ais eerder verteld lu, van mien oompie Gerrit en taande Ellie oet Sibboeren. Op n oavend, dou ze mit heur baaide zaten te rummikuppen, begon Taande Ellie in ainen over dat ze toch stoareg aan wat op leeftied kwammen. “Stel”, zee ze tegen oom Gerrit, “dat ik veur die aan oet tied kom, wat gaaist den doun, want kinst die nait redden en kinder hebben we nait, allint mor n neef in Sapmeer. “Ach mins”, zee oom Gerrit, “woar hest t toch over, doe bist 67 en ik 70 en wie kinnen nog joaren mit.” “Joa, mor toch,” huil taande Ellie vol, “je lezen de roarste dingen in kraant, minsen valen mor zo om en den bist allìnt, kinst ja nog gain eerappel schillen loat stoan goar kriegen.“ Bedenkelk dee oom Gerrit t zwiegen der tou en dee net of e een stoere zet aan t bedenken was mit de sievertjes van Rummikub. In tied dat ze verder aan t rummikuppen wazzen, haar oom Gerrit kop der nait meer bie, want zien vraauw haar om aan t denken zet over dat ain van heur baaide oet tied kommen kon. In ainen kloarde zien gezicht op en keek e zien vraauw aan of hai t blaauwe stopgoaren opnijs oetvonden haar. “Ik heb lest lezen”, begon hai, “op mien schootcomputer, op de webstee van n EHBO-verainen over n reanimoatsie-les. t
Duurt mor een poar uur en t kost hoast niks en as der den wat mit die gebeurt, den kin ik die reanimeren.” Votdoalek greep hai tillefoon en meldde zuch aan veur de les dij de volgende dag al geven wer.
Anderdoags haar hai zien pak oet kaaste hoald, t ding stonk noar mottebalen en hai haar hom de leste vief joar nog nait weer aan had, mor je mozzen toch wel een beetje schier veur n dag kommen. Hai mos t lief wat intrekken en de knoop van t jaske wol nait in t knoopsgat. Hai keurde zochzulf veur de spaigel. Nah goud, n beetje hoog woater en t jaske zat wat spans, mor wieder was hai der wel tevree over. Dou hai boeten deure bain over stang van de fieste slingern wol, ging dat nait. Deur zien strakke boksem kon hai t bain nait hoog genog kriegen. Fietse mos hoast plat veur hai der op zat.
Bie de verainen mos hai eerst de theorie aanheuren en snapte der nait veul van. Dou mozzen ze om beurten op de knibbels bie n poppe en den mit handen midden op de borst drökken. Dou oom Gerrit aan beurt was en zoch deur de knijen zakken luit, scheurde de noade van zien boksem van d’achterste boord tot aan de knoop aan veurkaant tou open en ston d’olle man zo’n beetje in zien ondergoud. Mit schoamrood op de koaken muik oom Gerrit dat hai weer in t inde kwam en mit ain haand veur de kont greep hai in loop weg zien pette van de kapstok òf, sprong op fietse en ree noar hoes. Thoes vertelde hai t haile verhoal aan taande Ellie dij der wel vrezelk om lagen mos. “Ach,” zee oom Gerrit, blaauw om kop van t lagen, “t haar ain veurdail, ik kon weeromraaize n stuk makkelker op fietse kommen.”
Der bennen twij soorten mensen ien wereld, dij van katten holden en dij gek op honden bennen. Ik ben n kattenmens. Nait dat ik niks mit honden heb, prachtege daaier heur, doar je hail veul oardeghaid aan hebben kinnen. Mor n kat is n veul mysterieuzer. As je ien de paailloze daipten van heur ogen kieken … En mit n hond heb je verplichtens, ale doagen n moalofwat aan loop. n Kat redt hom zulf. Dit verhoal gaait over n kat.
t Olle kerkepad tussen ons dörp en t volgende dörp, n asfaltpad van omtrent n meter braid, is veureg zummer vannijs asfalteerd. Dat wer ook tied, want t was slim verzakt en der zaten dikke goaten ien. Dat asfalteren was nog n hail gedounde mit n asfaltmesien, n vrachtauto mit waarm, dampend asfalt, n kroan en n stuk of wat gemotorizeerde kiepkaren om t asfalt op stee te brengen en n wals om t vaast te rieden. En veul drokte, gebrom en gebroes. Affijn, n dagofwat loader was t wegje weer kloar. Dou ik dij oavend wat rondlaip op t nije wegje om te kieken hou t worden was en loader weerom bie hoes, was doar ienains n vremde, haildaal grieze kat, n jonge poes mit n luk belje om haals. Zai runde bie ons om t hoes tou en lait heur makkelk aaien. Ondertied snorde ze der over en mit steert recht omhoog as n vlaggestok. Dudelk n bliede kat. Wie hebben zulf vaaier katten en mainstied, as ik soavends even ien boeten loop, is der altied wel ain van ons katten bie mie, nou ook. Dus dat was bloazen en graauwen tegen nkander mit dikke steerten. Dij vremde kat lait heur nait votjoagen, mor laip mie óók achernoa. Dou ik tegen bergoanstied weer ien hoes ging, lagen baaide katten nog ien veurtoen, nkander ien de goaten te holden. Mien vraauw ging tegen haalf twaalf op ber en ik zat nog even wat tv te kieken, ales was al ofsloten. Doar kwam ienains dij grieze kat te koamer ienlopen. Ze miaauwde en gaaf mie kopkes bie bainen laangs, of ze hier al joaren woonde. Ik was stomverboasd, zo ienains n vremde kat ien koamer. Mor k von t aargens ook wel gudeg. Ik prout wat tegen heur en aaide heur wat, mor zette heur doarnoa toch mor weer ien boeten. Want dit kin netuurlek nait, t is n aandermans kat. Zai is zo te zain hail sozioal opvud en ze het n belje om haals om vogels òf te schrikken. Mainstekaans is dit n nije kat van overburen, dij nog nait haildaal bekend is hier, meschain wel wat te vro lösloaten. Dus ik zette grieze kat op oprit, achter dichte deur en ging weer ien hoes. n Poar tellen loader, ik haar gat nog mor naauw aan stoul, kwam kat alweer te koamer ien lopen, doodgemoedereerd deur t kaddeloekje, deur keuken en hal noar koamer. Dit kin toch echt nait en ik laip noar achterdeur om dij los te moaken. Kat runde miaauwend veur mie aan mit steert blied omhoog, docht zeker dat ik heur wat geven zol. Mor ik dee deur open, pakte kat op en zette heur rezeluut ien boeten: “Vooruit doe, sodemieterop, wiektie weg kat!” Ja, wat mout ik aans? t Is n haile mooie, laive kat, t klikte doalek tussen ons. En dat vuilde kat ook wel vanzulf. Mor hou meer ik heur aanhoal, hou steveger de baand en hou muileker t wordt om dij te verbreken. Doarom dee ik toch mor zo oakelg meugelk tegen heur. Mor t ging nait van haarten.
Aanderdoagssmirregs, ik was wat ien toen aan t knudern, laag dijzulfde grieze kat ienains noast mie ien t gras op rug te rollen van genougen. Potverdorie, is dij kat ter nòg aaltied? Nou herinner ik mie voag dat ik vannaacht wat lewaai en gejammer heurde, beneden ien hoes. Meschain is dizze kat vannaacht nog weer hier ien hoes west en het ain van ons katten heur wegjagd. Ik kiek nog ais goud noar t belje om heur haals en ik zai dat ter n luk kokertje aan hangt. Ik draai t kokertje open – kat let mie rusteg begoan – en zai dat ter n oprold braifke ien zit mit noam, adres en tillefoonnumer der op. Handeg mit zo’n alemansvrund, zowel veur aigender as veur viender. Zai woont ien t volgende dörp, lees ik. Dus haildaal gain nije kat van overburen. Dizze kat het n beste raais moakt. Nou ik wait woar of kat thoesheurt, wil ik heur ook zo gaauw meugelk weerom brengen. Ik goa doarom doalek mit kat op aarm lopend noar t aander dörp tou. Hou eerder kat hier weer weg is, hou beder. Meschain is heur boas of boaske wel bezörgd noar kat aan t zuiken, ze is zeker al twij etmoalen vot. t Is nog n haile tippel van ons hoes noar haildaal achteraan t aander dörp, n drijkwart kilometer mit n kat ien aarms. En n pakje wordt op nduur n zakje … Ien t begun is kat hail mak en kikt nijsgiereg en vol vertraauwen om heur tou. Mor tegen t lest wordt ze onrusteg en wil van mien aarm ofspringen. Ze begunt te vruzzeln, schopt mit achterpoten en ik mout heur stief vaastholden. Dat vient ze hail oakelg en ze begunt kloagelk te miaauwen. Dat begroot mie op mien beurt slim, mor ik blief standvasteg en dou wat ik doun mout. Ik loop nog wat haarder en hol heur stief ien houdgreep. As ik bie t bewuste hoes aankommen ben, bel ik aan bie veurdeur, mit nog aalweg n sporrelnde kat ien aarms. Mor der dut gainain open. Ik loop om t hoes tou en loat kat achter t hoes lös. Ook achterdeur zit op slöt, is gain mens te zain hier. Kat schut doalek deur t kaddeloekje, net zukkent as dij van ons, en ik zai deur t roam van achterdeur dat ze bie heur bakje mit brokjes gait. Mooi zo, dij is weer op stee. Ik haar nog wel even verslag mit aigenders hebben wild, mor dij bennen zo te zain nait thoes. Mit n gerust gemoud loop ik weerom noar hoes tou. Mainstekaans is dizze kat schrokken van dat asfaltlgedounde, van eerguster. Ze is meugelk verbiesterd worden deur dat lewaai en stinkerij en op rek vlogen, net verkeerde kaant op richten ons dörp en op zo’n menaaier bie ons terecht kommen. Mor nou is t apmoal weer ien odder.
Aanderdoags, zodderdagmörgen, net onder kovviedrinken, heuren wie gemiaauw ien hoes. n Aander geluud as van ons aigen katten. En joa heur, doar is dij grieze kat weer. Ze lopt doodgemoedereerd ien koamer om, is nait benaauwd veur ons katten en dut of ze hier thoes is. Ze rokt aan t schuddeltje doar mien kouk op legen het en slikt krommels op. Ik stoa versteld. Dij kat het dus weer t haile èn noar ons hoes tou lopen. Het mout nou nait gekker worden! Ik vien t n pracht kat, laif en aanhoaleg, ze geft kopkes en snort dat t doavert, haildaal nait baang, ja bie t braitoale òf. Ik hol doar wel van, mor wie hebben aal vaaier en ik wil dat ons katten nait aandoun. En boetendes, dij kat is gewoon van n aander. Dus dij kat mout absoluut doalek weerom. En zo loop ik nog n moal mit n kat ien aarms van ons dörp noat t volgende dörp. As ik doar aankom mit nog aalweg n slim vruzzelnde kat veur borst, bliekt dat ter weer nait open doan wordt. Ze konden wel op vekaanzie wezen. Mor as dat zo is en ik loat kat hier weer lös, heb ik heur dommit zo weer bie mie ien hoes. Dizze kat is dudelk aan mensen wend en zuikt ze alderdeegs op. Goie road is duur. Den schut mie ien t zin dat kaddeloekje ook op slöt kin. Ik loat kat weer deur t loekje en ze gait ook nou doalek weer bie heur brokjes. Mit t klepke noar binnen tou open verdraai ik t knopke aan binnenkaant van t loekje, zodoaneg dat t loekje allenneg noar binnen tou open en dicht kin. As kat ter oet wil, zel ze t klepke mit kop dichtdrukken. Zo zit kat nou opsloten ien heur aigen hoes. Der zel toch wel verzörgen en n kaddebak veur heur wezen, neem ik aan.
Snaachts dreum ik van dij grieze kat. Ien mien dreumen vergroot en vervörm ik altied de werkelkhaid. Dat ik heur vertraauwen ien mie schonden heb. Ja, heur vertraauwen ien de mens ien t algemaain. Zai zöchte aandacht en beschaarmen bie ons, mor der was gain plek veur heur. Ik wor doar toch zo waik van. Zai het woarschienlek haile naachten om ons hoes tou swonden, op zuik noar n waarm thoes, dij ze bie ons docht te vienden. Mor ik heb heur verlangst slim beschoamd en heur tot twijmoal tou ien n leeg hoes terug zet. Ain moal kon t aarme baist nog weerom kommen, mor noa twijde moal was t oflopen. En dij aarme katten van ons, dij kregen der ienains n vremde iendringer bie. Ze waren haildaal van slag en doar kin ik ook hail min over. Ik dreumde alderdeegs dat ons oldste koader, ‘di papa’, den mor veurgoud votging en hom zo opovverde om roemte te moaken veur dij grieze kat. En dat begrootte mie ook hail slim.
t Was dij naacht nog laank onrusteg ien mien gemoud.
Ko en Knèlske wonen op n leutje dörp op t Hogelaand. Heur hoeske is aal n zet te koop. Der kommen wel kiekers, mor gain kopers. Moakeloar zegt wel dat zai moud holden mouten, mor dij kiekers mouten heur aigen hoes ook ja kwiet. Nou t krises is zit ter gain schot ien verkoop en Ko en Knèlske hemmen besluut nomen: zai blieven ien heur hoeske wonen en goan t opknappen. t Hoeske zel beneden haildaal over kop mouten. t Mout zo moakt worden dat t geschikt is veur heur olle dag. Timmerman komt ter bie en vragt wat zai zo ien kop hemmen: Ko wil verwaarmensbuizen ien vlouer, omreden hai het voak kolle vouten. Drubbels mouten der oet Ien heur washok zel douche groder mouten; nou is e mor negenteg bie negenteg en dat is nait hanneg as ain van heur lebait wordt en zai mekoar helpen mouten mit hemmeln; douche willen zai dommit gewoon ienlopen kinnen en ien houk mout n zitbaankje kommen. Timmerman heurt de wìnsen van Ko en Knèlske aan. Hai zegt: “Mor din mouten joe wel n moand t hoes oet!” Knèlske: “Dat hebben wie aal opbedocht, wie zetten auto boeten deel en kinnen din ja ien autohok wonen, nait?” Timmerman bedenkt dat Ko en Knèlske heur plannen aal n hail end oetwaarkt hemmen. Hai vragt nog: “Waiten joe din wel dat ter din ook n nije keuken ien mout?” Joa, dat waiten zai wel. Timmerman: “Veur hanneghaid is der ook wat nijs, domotikoa, din bedainen joe mit n ofstands- bedainen joen licht, gerdienen en zo wat. Willen joe dat ook?” Nee, dat is te nijmouds, lichtknoppen kinnen zai nog wel vienden en n gerdien dichttrekken: t mekaaiert heur toch nait aan haanden? En zo gaait timmerman mit plannen aan slag, moakt wat taikens en komt mit n pries. Ko en Knèlske zeggen dat t mor deurgoan mout. Mor t mout wel ien t veujoar, as t aal wat waarmer is. Maaimoand noadert, Ko en Knèlske roemen t hoeske leeg. Der gaait ook veul noar drekstoup, omreden t opknapte hoeske mout roem blieven, goan dij olle kasten, toavels en stoulen mor vot. Autohok wordt ienricht mit hoge toavel, vaaier stoulen en heur twijpersoonsbèr. Op Ko zien waarkbaank zet Knèlske wat petroliestellen, van dij gevolgen dat zai doarop heur eten koken kin. Timmerman het nog wel n woagen woar n gemak ien zit mit n wotterbakje, woar zai zuch din hemmeln kinnen.
Haalf julimoand is t hoeske kloar. Der zit n grintenvlouer ien dij waarm aanvuilt. Drubbels binnen vot, van dij gevolgen dat as nood aan man komt en zai mit n kuierkaar deur t hoes mouten, dat din zo kin. Knèlske mout nog wel leren koken mit zo’n inductiekokerij, mor dat zel wel wènnnen. Aalbaaident binnen zai blied mit heur “Quooker”, dij het altied kokend wodder. Das n oetkomst, want as dij olle wodderkoker aan loop was, mos tillevisie haitied haarder. Dat gaf voak wat krip- sies tussen Ko en Knèlske. Heur nije bèrren pazen meroakel ien sloapkoamer, bèr kin bie kop of voutenènd omhoog en der tussenien is roemte veur n nachtkaast. Zo hemmen Ko en Knèlske nou n nijmouds hoes, aanpaast noar ontwikkelns van nou, woar zai old ien worden kinnen. Wel mozzen zai twij moal vervoaren, mor dat haren zai der groag veur over. Zo konnen zai op heur aigen vertraauwde stee wonen blieven.
t Mag meschain gain noam hebben, mor k kiek in t veurbiegoan stommegeern noar t vraauwlek schoon. In t biezunder as t wicht kop sierd het mit n koppel zummerstippen. Woar t aan ligt kin k zo ain, twij, drij nait ains zeggen, moar t het veur mie wel wat. As de rest der under ok nog paast, is t aal mit aal hailemoal dik in odder. Kerel, hou kom k derop, terwiel dat mien wederhelfte t aanzain ok meer as weerd is. Denk veurzekers aan tied, dat k zölf nog op jacht göng. Al was t veur mie noa n zetje, bie mien Geertje koop-en-slag, tot aler tevredenhaid. t Zel wel aan older liggen, dat n manskerel wat oog veur dij ‘tobbelviskes’ krigt. k Wait nou wat k heb, mout nog mor ofwachten wat n aander mie meschain brengt. Kin t beste t mor bie t olle loaten. Zel dat aans mit d’oorzoak wezen, dat n bult kerels as ze de viefteg pesseerd binnen en in de penopauze roaken, t aledoags gezicht kuutjebuten veur n wicht van om en bie twinneg lentes. Harregat, k mout der ja nait aan denken! Woar denkt dij stumperd moud en energie vandoan te hoalen om zo’n ‘jonkvraauw’ te behoagen? Of denkt e onverdrutzoam: “Ik goa der veur, zel kidde nog ains ommeroak staaigern loaten. Brek e din brek e!” Wat n lieder, dammeet wait e nait hou rap e weer op t olle nest dele strieken mout. Mor din is deure wizze veur aiveg tou. Har alles deeg oet figelaaiern mouten, aleer e zok in n onwis oaventuur störtte. t Gras bie n aander kin der smangs nuver gruin bie liggen, mor kin op duur wel es allemachies broen worren. Spiet komt aaltied noa de zunde, staait in t Grode Bouk, mor din is t voak al te loat. n Mens kin beder aan de toavel zitten, asdat e zölf op etenskoarde staait! Joager har innertied zien ogen en hazzens nuver kost geven mouten, veurdat e tougaf aan t underboek gevuil. Dit soort noaloateghaid kin n vent aans duur te stoan kommen. Zörgt mangs veur n bult pien in de kop en in knibbe. As der ok nog kinder binnen, is ellèn hailemoal nait te overzain. Noast n bult trammelant, haartzeer en zörgen levert zo’n oetstap in t hoezelk verkeer, noast wat nijeghaid en dieverdoatsie, aans bar veul noawaark op, dat nait ain, twij, drij op te lözzen is. k Kiek gerust wat noar zummerstippen op t snoetwaark van n nuver poedie, ons Laimeneer het n mens nait veur noppes twij ogen geven.
Kieken kost ja niks as k de knibbe en t ovrege gerij mor in de buutse hol. t Mag thoes – veur mien gevuil – paartieds wat behelpen wezen, dat is mainsttieds nog beder as mie zat eten. t Veurkomt in aalsgeval hail wat aargenis en noareghaid. Woar kin k t beder kriegen!
Fietsen van Haren in Grunnen noar Haren in Duutsland, aal mit aal zo’n 150 kilometer, je mouten der mor zin in hebben. t Is n haile prestoatie en je mouten mor ofwachten wat t weer dut, of t gluiend hait is of jong katten regent, want veul meer weertypen heb we nait hier in Nederland. t Is netuurlek wel n prachteg tochtje deur t mooie Grunneger en Drentse landschop en de bulten van de Hondsrug. t Is ook n aibels mooi gezicht, aal dij minsen in dij strakke felgekleurde pakken mit n stuk zeemleer veur de kont en n helm op de kop. Dat dee mie denken aan mien olle oompie Gerrit oet Sibboeren, dij zit altied veur televisie as der wielrennen op is en al dat gefiets haar hom insperaaird om dat ook ais te goan doun. “Waist wat wicht,”zee e tegen taande Ellie, “ik goa de sportieve toer op en goa ook wielrennen”, en dee doad bie woord, greep schootcomputer om op Marktploats te kieken noar n fietse en de doarbie beheurende attributen. In gedachten zag e zuch al in zo’n strak pakje mit n helm op kop op n superlichte carbon fietse zitten.
Zoveul te langer hai d’advertenties bekeek, zoveul te meer kwam hai der achter dat de strakke pakjes der nait in zien liefmoatje 62 wazzen en dat n carbon fietse toch wel vrezelk duur was. “Snapst dat nou Ellie?”, zee hai: “t Is weer allint veur dunne minsen mit n dikke porremennee dat wielrennen, de gewone aarbaider pist weer noast de pot en mag der allint op de televisie noar kieken.” In ainen schoot hom in t zin dat hai nog n olle racefiets in schure op zolder haar, op n drafke ging hai noar schure en huil t goldkleurege ding te veurschien. t Apperoat was wel al 30 joar, t stuur verroust en de banden plat. Mit fietspombe wazzen de banden zo weer haard, mor de dingen waren haalf vergoan en dou oompie Gerrit der mit zien honderdtwinteg kilo op zitten ging, borsten ze mit n haarde knal oet nander. Mismoudeg ging e weer onderdak en zee tegen taande Ellie: “Zel we zotterdag noar Haren om noar wielrenners te kieken?”
Vraauw bukt heur en pakt bosschoppen oet t karretje. Tjonge, zai mag der wel wezen, al is z’op leeftied. n Daip decolleté let zain wat of z’in hoes het. Modern kled, t hoar in de plooi en mooi oppoetst. Ik schoef aan. Staait nog n jong stel tusken. ‘Wat is dit?’ Vraauw het n pak in haand en stekt aarm oet. Man dut verschrikt n stapke achteroet. ‘Waistoe niks van zeker! Wat bist toch n grode viesdert!’ Of ze n kaketoe zien leste sauske oet poot pakt hemmen. Heur blaauwe potloodstreepkes boven ogen stoan recht in t inne. In heur mondje zol ain van mien trostomoatjes pazen. Zulfde kleur. Man mit gries hoar vol sloagen wordt rood om kop en kikt om hom tou. Jong veur mie draait hom om en begunt te brullen van t lagen. ‘Hiero, pak aan doe! Mit eerbijensmoak nog wel! Weerom zetten! En ho, nem bakje eerbijen ook mor mit. Bah!’ Hail winkel kikt, zulfs meziek is even oet. ‘Vieze ol mannen,’ zegt zai tegen kassajuvver. Man schoevelt vot. ‘Mag k der wel laangs,’ vragt e even loater. Hai’s intied krompen en aarms binnen swoar worren. Vraauw het ofrekend en lopt winkel vast oet. ‘Wat was dat?’, vragt t wicht veur mie en zet bosschoppen op baand. n Dikke kaar vol, barbecueën zo t liekt. ‘n Gezinsverpakken condooms!’ Jong hikt ter nog over. ‘Watte?’ Ze kikt tegen hom omhoog. Jong mit baaid’aarms vol tatoo’s is wel twij koppen groder. ‘Hestoe …… ? Nee hè! Wat bistoe n lul!’ ‘Er staan nog meer mensen hoor!’ Kassajuvver kin weer proaten en wil der wat voart achter tou. ‘Ik goa boeten n sjekkie roken hur.’ Jong naait ter gaauw oet. ‘Sodemieter mor op,’ zegt ze. Ik zai t wicht hoar oet t gezicht bloazen. Ze kikt even noar mie. ‘Ik schoam mie glad.’ Overal in winkel heur k nou gonnent lagen. ‘Barbecue?’ Ik knik noar kaar. ‘Joa,’ zucht ze, ‘vanoavend, mit ons vrunden.’ ‘Zel k die helpen, din gaaistoe boudel mor inpakken.’ Zai trekt scholders n moal of wat op en schudt kop zachies. ‘Sorry.’ Kassajuvver krigt weer kleur om snoet. Komt n laagje op heur bolle toet. en n koeltje in kin en in wangen. ‘k Dou vest even oet hur’, en hangt hom over stoul. ‘Dankjewel, laif van die.’ zegt ze as zai ofrekend het. Ik kiek in ogen dij pazen bie heur kestaanje hoar en dink aan onze retriever vrouger. Ze blift nog even stoan.‘Wilstoe o …?’ Ik leg haand op heur scholder. ‘Beter van nait ducht mie. Dien vrund …’ ‘Jammer.’ Din krigt zai rug recht en birst winkel oet. Hai mos steveg deurlopen om heur in te hoalen. Dou e noast heur laip keek z’hom vergreld aan. Hai kon heur nait biehollen. t Haart bonkte hom in d’haals. Loat mor, docht e. Hai kin van mie wat, docht zai. Thoes pakte zai vot boudel oet. Hai zat veur t glaas in koamer en stoarde noar boeten. Wer nait proat en zai ging noar sloapkoamer, strieken. Klok haar in tieden nait zo haard tikt onner t eten. ‘Ik was zulf wel òf!’ Hai ging zitten lezen. Vremd docht ze. Hai het niks te koop. Kwam even n aander trekje om mond dou zai docht aan kaar oetpakken. Ze wis nait wat of ze zag. Eerbijensmoak, grinnikt ze. Zol t echt zo? Brrrr, ze mos der nait aan dinken. Toch mooi tegenswoordeg, dat dat kin. Was vrouger wel aans. Stiekom gedou. Ze mos dinken aan heur aigen scharrelderij. Elk van wichter was gek op hom mor hai wol allinneg heur. Mooie tied. Knappe vent en is e aigliek nog wel.
Zai mag heur geern zain loaten mit hom. Schane dat e last van t haart het en voak zo gaauw muide is. Mor wat wil j‘ook. Baaide dik in de zeuventeg. Toch magen ze der nog wel wezen. Even loater lopt zai noar koamer mit kovvie en twij schuddeltjes. ‘Kiek. k Heb ons mor even traktaaiert. n Tompoes. k Heb die der ook n vörkje bie doan hur en n servetje. Dat wilst toch aaltied groag.’ Hai kikt heur ais aan. Ze laagt eefkes.
Ze staait wat bezied. t Is weer aalmoal bier. Barbecues kwaalmen en proat wordt aal dikker. Hai staait bie jonges. Din schoatern ze t oet. Even derveur haar e bie aander t zulfde verteld schienboar. As e noar heur tou komt en aarms om heur hin slagt draait ze vot. ‘Nee mien jong, bist nog nait kloar mit mie!’ Hai laagt en wipt n vleske bier lös mit aansteker. ‘Ol man het mooi pech! Eerbijensmoak vanoavend?’ en zet t vleske aan mond. ‘Wie wel hè?’ Lopt n kolle rillen over heur rug. Ze gaait in hoes. Op zien sloapkoamer zuikt z’heur boudel bie nkander in taas.
Is soavends nait veul proat. Hai ligt nog wat te lezen mit n boukje in ber en heurt heur in douche. Zai is der al n mooi zet. Nog n zaalfke hier en n slikje doar. Ze kikt nog mor n moal in spaigel en draait heur op zied en nog ains. Vuilt even over heur borsten. Doar was e zo gek op. Hou laank is t nou wel nait leden dat zai …… ? Ach, wat hoalt z’heur in de kop. Toch, aargens? Zol e nog wel? Ze gniflaagt, pakt heur körte nachthemd, kamt t hoar nog n moal en krigt t leutje vleske. As deur opengaait kikt hai over zien bouk. Zachies hoalt e oam deur neus. Chanel no. 5.
t Is net over elven op t wekkertje as k gedienen dicht schoeven zel op sloapkoamer. Zellen zai t al oeproat hemmen? Ik kiek noar bejoardenhoeskes. Din komt n ambelaans mit gillende sirenes in stroat. En nog ain. Springen gonnent oet mit n kovver. Aander baaide pakken brancard. n Vraauw in nachthemd dut deur lös.
Stroate is routduuster. Stroatlanteerns binnen oet. t Is beangstegend stil. Ik loop midden op weg. Aan baaide handen n kind. Wie droagen scheurde, groeterge klaaier. Ik pebaaier de hoezenriege, dij ons beschaarmen kin, te berieken. Op dizze glije klinkerstroate vallen bewegende gaisten te veul op. No bin ik bie de hoezen. Ik blief stoan. Ik luuster. In de verte zai ik scharen de muren langes schoeven. Binnen ook vluchtelingen, denk ik. In ainen klinken, stoef bie, marcherende stevels. Dij kommen dichterbie. Ik begun te runnen, mien lutjeste onder de aarm, de aander sleep ik mit mie. Troanen lopen mie over de wangen. Ik bin verhoopt.
Din zai ik n winkeldeure dij openstaait. Ik run noar binnen. De roemte is leeg. Der is allenneg nog n teunbaank. Doarachter loat ik mie dele vallen. Ik heur t gedreun van de stevels om de houke. t Is stil. t Leger staait, luustert. Ik hol mien oadem in. Mien handen binnen proppen in de monden van mien kinder. Ain ainegst geluud, en t is mit ons oflopen. Laank, hail laank, slim laank blift t stil. Din … geschoevel. Boven mie zai ik n spaigel. En in dij spaigel, op de kop, zai ik de vijand.
De loop van zien geweer op mie richt, mor zien gezichte de aandere kaante op. Op zien mutse zai ik t gehoate symbool. Ik realiseer mie dat, as ik hom zain kin, hai mie ook ontdekken kin. Ik schoef mien kinder onder de lege teunbaanke, drok miezulf stief tegen heur aan. Kiek in de spaigel. Nóg zai ik dudelek de soldoat. Allent t duuster van de winkel kin ons beschaarmen. Ik kiek bie mien kinder langes onder teunbaanke deur. Ik zai, stoef veur ons, grote vouten. Vouten in stevels. Stevels van de vijand. t Symbool op de gepse. Goldkleurege sporen opzied. Din klinkt der n schot. Rondom mie vallen schaarven. Spaigel is kepotschoten. Mien veurheufd blödt. Ik vuil n schaarpe piene. Ook deur mien haand. Mor ik duurf nait te kieken, nait te bewegen. De stevel gaait veur teunbaanke langes. Din gaait e in ainen vort. Mit gaauwte. Of e baange is. t Haarte bonst mie in de keel. Ik oadem nog. Onheurboar. Ik duurf mie nait verreppen.
Hou laank lig ik hier? Stille. Onbeweeglek. Urenlaank. t Blift stil. Donker. Din, as t eerste mörgenlicht noar binnen komt, duurf ik langzoam hoog te kommen. Mien handen griepen de bovenraand van de teunbaanke en ik trek mie op. Mien ogen krekt boven de teunbaanke oet pebaaier ik wat te zain. Niks is veraanderd, t liekt of der niks gebeurd is. Ik goa stoan. Boven mie n lieste mit schaarven in de raand. Ik heur mien noam roupen. No eerst realiseer ik mie dat ik hier nait allenneg bin. Mien kinder! Ik boek mie, help de oldste onder teunbaanke oet. Ik griep weer onder teunbaanke. Vuil klaaier, riet dij noar mie tou. Neem de jongste in mien aarms. Streel t gezichie. t Is kold, kold as ies. De handjes. Ook ieskold. Ik dou mien klaid open. Drok t lutje liefke tegen mien waarme borst. Neem t aander kind bie de haand, n waarme haand. Ik aai over de waange. Waarm en zaacht. Waggelnd loop ik noar de winkeldeure. Ik goa noar boeten, loop in t luchtege zunlicht. Ik loop midden op weg, noar t licht tou. Din zak ik deur mien knijen dele. d’Oldste noast mie kikt mie aan mit vroagende ogen. Ik dou mien klaid open. Troanen droppeln op t levenloze popke. Ik reer. Din n knal. Ik zai mien oldste dele zakken. Bloud oet de borst. Ik boeg mie der over. Din vuil ik n sniedende piene in mien rogge. Haarder wordend zaachter wordend geluud om mie tou. Lichtend duuster veur mien ogen. Zwevend stoef aan de grond.
k Las op n webstee mit nijskes over d’wieke woar k woon, t opdroadse bokkeblad zeg moar, dat der gain ‘meziekanten’ meer zitten te speulen bie d’ingaang van t winkelsintrum. Dat was veur mie gain nijs, k woon der sikkom boven en k haar al n zetje niks meer heurd. Dat ik ‘meziekanten’ tuzzen aanhoalenstaikens schrief, is nait veur niks. De mainsten maggen zoch nait zo nuimen. Zo was der n moal n accordeonspeuler, dij ik n accordeonsleuper von. Hai was echt A-meziekoal. Joa, mit n heufdletter A! Fersounleke deuntjes kon e nait speulen, moar zien pìnsörgel mishandeln dee e ofgemieterd goud. Nou zatten der wel voaker van dij slörms dij bepoald gain John Woodhouse binnen, moar dit was de minste dij k oeit heurd haar. Om midwintertied zat der aine dij allenneg moar ‘Jingle Bells’ speulen kon. Doar tuzzendeur kreeg e nog n aander laidje tot zien peensörgel uut, dij k nait zo gaauw thuusbrengen kon (hait dat improvizoatse?), moar ale vief menuten was t weer “Jingle Bells, Jingle Bells …” Hai speulde nait ains maal, moar n braid repertoire haar e nait. Der het al es n jonkje stoan mit n vaalse fioule, dij kon wel drij verskes speulen. k Wait nait hou goud of dat e was. Zien instrument klonk veuls te lelk, as e talent haar, kwam t der nait uut. Op n zummerse noamiddag in september zat der ook n moal n fioulspeuler. Dij speulde nog wel oardeg nuver en kon ook wat meer verskes, moar hai von t bie temperturen van meer as twinteg groaden neudeg om de ‘Schneewalzer’ te speulen. t Klonk nait vaals, dus k heb mie der nait aan aargerd. k Von t wel knap dat e sikkom noadloos kon overgoan in ‘Hava Nagila’. Dizze fioulist kreeg ook nog wel es n poar sìnten in de pedde, moar de mainsten zel ik laiver geld geven om der mit uut te schaaien. Moar huifst gain mislukde stroatmeziekant wezen om irritante meziekjes op t winkelnde volk lös te loaten. Wat denk je van n ijscoboer mit bölkdeuzen (k pebaaier es n nij Grunneger woord veur ‘luidsprekers’) op zien woagen. n Joarofwat leden ston hier summers ain moal in d’weke n Italioanse ijscoboer op t plaain. Dij mainde dat e wel klanten trekken kon mit n falderie-faldera-deuntje, sekuur as uut n speuldeuze. Noa nog gain uur en vief verkochde ijsco’s was e gelukkeg weer vot. Toun kwam der n moal n wicht aan mit dezulfde ijscokare. Dij haar wel fersounleke meziek. t Klonk mie meer Spoansachteg in d’oren as Italioans, moar dat kin aan mie liggen. Ze kon wel meer ijsco’s verkopen in tien menuten as dij vent in n hail uur. Dij ijscoboer komt ook nait meer, hai ging failliet. Hou zel dat toch kommen wezen?
As t echt zo is dat der gain ‘meziekanten’ meer zitten goan, kin ik dat nait slim vinden. De stilte heerst al nait onder mien balkon, mit draaiende auto’s, rabbelnde winkelkarrechies en rerende grommen. Dat is mie nait te veul, moar wel genog. Van mie kin t wel zunder getjoedel van pìnsörgels en gejaauwster van fioulen.
Nou kom k ook nait meer in de verlaaiden om zulf haarde meziek te draaien. Dat heb k nooit doan, k wil ja gain roezie mit mien noabers. En k haar Rammstein ook nog nait vonden op Spotify. En as der wel weer stroatmeziekanten kommen, loaten t den goien wezen. n Joarofwat leden wol D66 in Stad veurstellen om audietsies te holden. Dat zel wel verkaizensproat west wezen, k heb ze der nooit weer over heurd. As t nog es vernijs ter sproake komt, ik bin der mit veur. Loat k der nog wel even bie vermelden dat aal dij ‘vaalsspeulers’ t beter kinnen as ik. Moar ik ging der den ook nait zitten …
Hier lig ik, kloarwakker te dreumen dou mien ogen mor weer dicht. Ik zai die doar, wel roar zo in t duuster n helder gezicht ik roek zulfs dien hoar. k Luuster, knorst tevreden, ruzzelst mit vouten maank loakens, main dien oam nuunt zulfs mien noam. k Vuil t rood van t behang en plefon, dien kleur, dien vel dat mie braand, kiek in spaigel doar k vannaacht nait bie die kommen kon. Ik mout ter oet, neudeg pizzen, en steut mien tonen. k Heur die belken; ‘Hampel blief der mor oet, zolst nait woaraarns aans goan wonen!’ k Schoevel zachies weerom over t zaail zunder licht. Kolle vouten mien handen zuiken, woar bistoe nou. Vuil waarmte kroep verzichteg tegen die aan, kroel zaacht dien hoar sloag n aarm om die tou. Stoft ain in t inne begunt te gillen, ber oet en vlugt in gedienen. Mien hemel wat krieg we nou. Knip votdoadelk n lichie aan en heur ain vrezelk lagen. k Zai ons kat hangen, haildaal in toeze, heur zaacht, miaauw.
Grode spaigel haangt al joaren braidoet boven stainen bozzem bovenaan ien reliëf tafreel van muzekant en zes daanzers stief opsloten ien holten liest veur aiveg verstaind ien beelden
mor soavends as t schemer wordt kommen figuurkes tot leven heur k citer den zaacht speulen zai k daansers smui bewegen op vrij ritme van dij meziek en zulf dou k mit zo as t ien spaigel liekt
t Is al waarm smörnsvroug. Geliek even lopen mit t hondje. Hai het nait veul zin en n hekel aan waarmte. Bie t fietspad, doar nog n lapke grond van gemainte achterkaant toenen van hoezen ligt, stopt n buske van waarkveurzieningschap. Stapt n bonk van n kerel, n viefteger zo t liekt, oet dubbele cabine en lopt noar achterkaant. Aanderkaant komt n opzichter zo te zain. ‘Dit is joen stee vanmörn’, heur k hom zeggen, ‘en noa schaften goan ie mit aander jonges mit, begrepen.’ Man zegt niks, pakt n schovvel en n haark achteroet en smit deur dicht dat t doavert. ‘Mout dat nou zo’, zegt opzichter, ‘tjonge jonge, deur hoast oet hingen en geliek hail buurt wakker.’ Man zegt nog niks. Gaait n deur van cabine lös en belkt ain van ‘grode klootzak’. As t buske vot is smit e haark en schovvel aan kaant en draait hom n sjekje. Hai liekt mie wel om en bie twij meter. Roeg ien t laank hoar mit bakkeboarden, kikt vrezelk duuster en scheerraif kin e volgens mie al n week of wat nait vienen. Hai veegt n drup onner neus vot, snoeft en rochelt n dikke kwaalster op stroat. Zo, dat is dat en hai kikt ais ien t rond. Zien oranje reflecterend goud is hom krap bemeten en zo te zain huift hai nog nait aan t waark. Ik krieg t glad benaauwd van dat waarme pak. Ik heb hom al voaker aan t waark zain ien de wiek, haitied allinneg. Hond wil nait bie hom laangs. ‘Moi’, zeg k, as k laangs loop mit n grommende hond achter mien hakken. ‘Moi’, zeg k nog ais. ‘ Komt van t pak dink ik en wies op hond.’ Man swigt en kikt of e mie vergraimen wil. Din mor nait dink ik, roare kerel. k Mout n endje wieder toch even lagen, net zo’n dikke goldjebloum.
Smirregs, bienoa drij uur staait e der nog. Middenmaank boskederij, hai het wat schovveld en ligt n leutje bultje roet. Hai bogt hom veurover en kikt en kikt nog ais. Nait noar grond mor is zeker wat tussen stroekjes. Hai kikt even om hom tou en bogt weer noar veuren en blift kieken.
Ik goa even wat bezied stoan en bin nijsgierig worren. Der komt n leutje jonkje aan van n joar of vaaier op zien trekkertje. Hai stopt vlak bie man. ‘Hoe heet jij?’, vragt e. Man kikt, zegt niks en bogt hom weer noar veuren. ‘Hoe heet jij?’, vragt t jonkje nog n moal. ‘Ikke Fritsje, wat doe jij?’ Man kikt vergreld, komt ien t inne, stekt schovvel omhoog of e hom haauwen wil. t Jonkje vaalt verschrikt van zien trekkertje, zet sirene aan en runt brullend noar hoes. Ik dink, wat krieg we nou. Net as k teveurschien kommen wil runt ter n moeke bie mie laangs. Zai blift op t fietspad stoan stoef bie man.
‘Wat is dat, hemmen ie Fritsje haauwen?’, heur ik. ‘Duren ie wel?’ Man zegt niks en kikt of e heur verroppen wil, mor moeke staait wieder as schovvelòfstand. Ik zai heur bie hom laangs kieken, ze bogt eefkes veurover en kikt ook tussen stroekjes deur. Pakt t trekkertje en runt weerom noar hoes. Wat vremd, dink ik en grode goldjebloum gaait onverdrutzoam wieder mit veuroverboegen en kieken. Ik begriep ter niks van en blief nog mor eefkes stoan. Wat zol doar weden? Inainen n dik stuk keboal, stoeven wel zes wichter achter n hoes vot tussen boskederij deur. Gonnent ien bikini en k zai moeke van Fritsje der ook bie. n Verbilderde man staait as vaastvroren en veur hai der op verdocht is krigt e emmers wotter op kop. Hai’s driefdeurnat. Vraauwlu schottern en vlaigen geliek weerom. Nou begriep k t pas. En of t zo weden mout komt t buske mit opzichter der aan.
‘Mooi opschoten nait?’, heur k hom roupen. ‘Kerel, vuilen ie joe wel goud ie binnen ja deurnat van t swait en gain donder opschoten. Wat hemmen ie wel nait ommaans?’ Ik zai n schovvel omhoog goan. Opzichter runt noar t buske en broest mit n noodgang vot. Even loater zai k n verzopen goldjebloum mit n schovvel en haark over t fietspad recht op mie òf kommen. Ik kiek woar of k zo gaauw hin kin en hond begunt vast te grommen. Vlak bie mie blift e stoan. Hai kikt mie aan, dwaars deur mie hin. Ik wacht. ‘t Is hait’, zegt e en wrift hom n swaarte veeg veur kop.
vogel vlugt dwaars deur snijbui vot zun opzuiken dat mout e mien laive tied, k mout nog zo veul kilometers veur dat k bie mien palmboom bin gain èlf steden mor wel doezend
kat zakt deur snij, poten nait meer te zain het muite om der oet te kommen daaier kikt om zok tou hai het lopen op regenwodder widde snijkloeten krekt ies n elfstedenraais veur daaier
man mit camera aan haals mit zien hond dij t nait op poten holdt snij mit ies der bie, zol t woarhaid weden elfstedentocht? petretten? ies eefkes ontkommen, doar liggen man en camera
lu binnen aan loop mit wodder op iesboan, mit n rooie streep, scheuvels oet vet, din op boan rooie streep is nait haildaal liek oet liek aan, dat dut ja niks wedstrieden, èlf moal iesboan inom
bie mie in stroat n man dij noeit snij zain het, swaart as nacht is hai wit as snij van grode kèlleghaid donten snij as manna oet hemel dikke snijbui dij as n klaid op stee ligt eefkes loader, wis woar, k heb t bewies ‘swaart op wit’
mor din n tak mit schiere bloadjes zol t overleven? èlf stroalen zun veur zo’n klaain gruin takje doezend stroalen zun din is der n begun aanloop is der ja, doar mouten wie t mit doun
Winter dij gain winter was veurbie klokjes hebben snij verloren mantjesmuskes hikhakken over schierste muskesmaaid holtdoef doagen aan de loop mit wat t nust wezen mout ik zai, ik heur, ik vuil, ik wait t is veujoar mor in de viever drift swieniegel dood en even roek ik t veujoar nait.
Wie hebben in Kreuze al n moal wat aandacht geven aan zangeres-laidschriefster Marlene Bakker (Nijziel, 1984). In nummer 39, november 2012 konden ie lezen over t Grunneger gevuil in heur meziek. Toun was ze benoam aan d’loop mit waark van Ede Staal. Moar ook veur heur is der meer as Ede. In t laid ‘Loat Grunnen Nait Zakken’, dij in jannewoarie uutkommen is, holdt ze vast aan dat Grunneger gevuil. Hou staait t der veur mit Marlene Bakker? In Droadproat kinve wel es n beetje mit heur bieproaten.
Bert Wijnholds
Marlene, t is al n zetje leden da’k in Kreuze over die schreven heb. Hou gaait t der mit?
“Best goud. Mien single wordt goud draaid op radio en veul minsen hebben hom download op YouTube, Soundcloud en iTunes. Geft n hoop pozitieve energie om nij waark oet te brengen.”
Hest in jannewoarie ‘Loat Grunnen Nait Zakken’ uutbrocht, kinst ons wat vertellen over t ontstoan van t laid?
“Gerhardt Heusinkveld kwam tiedens n Grunneger Dainst in Amsterdam Hanne Wilzing tegen. Hai kwam mit zien gedicht ‘Loat Grunnen nait zakken’ en de vroag of Gerhardt t op meziek zetten wol. Toun t ainmoal kloar was vroug Gerhardt mie om t in te zingen. Toun ik de tekst las was k metain verkocht. Kreeg noppen op de hoed zoals Henk Scholte dat aaltied mooi zegt. De opnoames bie Bernard Gepken (gitarist Daniël Lohues) verluipen zo goud dat we besloten t metain oet te brengen onder Gerhardt zien label.”
Doe vinst t gain protestlaid, woarom nait?
“Klinkt zo negatief. t Laidje is juust n hart onder de raim veur ale mìnsen in t eerdbevensgebied en n ode aan Grunnen en de Grunnegers. Der wordt aal zo pessimistisch noar Grunnen keken. Dat moakt mie echt boos. Ik kin mie dood aargern aan tv as t over Grunnen goat. Minsen zetten continu n verkeerd beeld neer. Ik wil just mooie pozitieve meziek over Grunnen zingen. Ik bin trots op Grunnen en dat ik der woon.”
Dat Grunneger gevuil, woar k doudestieds over schreef, zit hier hail staark in, of nait?
“Joa absoluut, dat sprak mie ook zo aan in t gedicht. Ik wer aansproken en wos zeker dat meer mìnsen dat hebben zellen. Veuraal t refraain vin ik mooi: ‘Grunnegers heur je nait gaauw kloagen / doe bistoe en joe binnen Ie / as ze slicht n onske vroagen / dou der den mor n kilo bie’. Grunnegers binnen enorm beschaaiden minsen. Ze waarken hard moar kloagen nait snel. Mooie aigenschoppen, moar ik dink dat wie wel wat meer veur onszelf opkommen maggen. En ook zain loaten dat we trots binnen op ons pervinzie.”
Huifdest der nait laank over noadenken om t op te nemen. Paast t laid meziekoal bie die? Is t, mit Hanne Wilzing zien tekst en Gerhardt zien meziek, n echte Marlene Bakker?
“Veuraal de boodschap paast perfect bie mie. Meziekoal zain, zai ik de single als n interessant uitstapje. De EP dij ik dit joar goa opnemen zel wel n aandere stiel hebben.”
Kinst doar al wat over vertellen? Wat kinve verwachten dat typerend veur dien meziek is?
“Lastege vroag! De nummers dij k nou aan t schrieven bin stoan nog echt in de kinderschounen. t Zellen in ieder geval zeer persoonleke laidjes worden.”
Gaaist de teksten den maist zulf schrieven, of zöchst doarveur nog weer soamwaarken mit aandern, zo ast ‘Wondern Van Mien Stee’ schreven hest mit Fieke Gosselaar?
“Ik pebaaier t apmoal zulf te schrieven, moar loat ale teksten wel checken op spelfouten deur verschillende mìnsen. Ik heb maarkt dat t toch voak lasteg is om teksten van aandern te zingen, omdat elkenain zien aigen stiel en onderwaarpen het. Moar wellicht zellen der ook soamwaarkens tot stand kommen. Zo bin ik wel mit n gedicht van Fieke Gosselaar aan de slag goan.”
Is schrieven in t Grunnegers nog stoer veur die?
“Joa best wel. Ik volg sinds n joar cursussen Grunneger toal en ik merk wel dat t aal beter goat. As ik nou nummers schrief kommen der nou ook intuïtief grunnegse zinnen bie en dat is leuk te maarken.”
t Eerste schriefwaark da’k van die zain heb, t gedicht ‘Smilke’ (Kreuze 46), was goud. Hest nait veur niks de daarde pries wonnen bie de Grunneger Schriefwedstried. k Heb der nog wat van leerd, t woord ‘stroezeln’ kon ik nait.
“Hahaha wat leuk. Zo zai je moar weer. ‘Smilke’ ston al n poar joar op mien liest om òf te schrieven. Toun ik heurde van de wedstried vuilde dat as n goud moment om t òf te schrieven. t Ging mie hail makkelk òf, as of t gedicht al òf was veurdat ik dat ook doan har. Woarschienlek komt dat deurdat t al zo laank in mien hoofd rondspookt haar.”
Grunnegers proaten dust nog nait zoveul. Dat is stoerder veur die, of nait? Is t zingen makkelker?
“Zingen is veul makkelker. Din kin ik mie veurberaaiden en de juuste woorden opzuiken. As ik mot proaten din wil k spontaan kinnen reageren en dat is juust stoer veur mie in t Grunnegers omdat ik Nederlands bin opvoud.”
Der binnen meer artiesten nait grootbrocht mit de Grunneger toal, moar binnen der wel mit aan dloop. Hou komt dat?
“Ondanks dat ik t Grunnegers nait spreek vuilt de toal wel hail herkenboar en dichtbie. Ik bin n Grunneger en ik maark dat as ik Grunnegs zing, minsen mie beter begriepen. De toal komt directer aan en dat is ain van de mooiste dingen dij je mitmoaken kinnen as je optreden. Ik dink dat meerdere artiesten dit ook zo vuilen. Ik heb joaren Engels zongen maar dat was toch aans. Doarnoast maark ik dat der ook vroag is noar Grunnegse meziek. Minsen hebben tegenwoordeg behuifte aan ‘echthaid. Dat kin om meziek goan, moar ook om ‘echte’ producten. Je zain t in ales terug. Van hou je je leven invullen mit eerleke producten tot n twijdehands of antiek meubel wat weer haildaal hip is. Wereld wordt steeds klaainer. TV en internet moaken dat alles haail dichtbie is. Doardeur hebben minsen behuifte om noar hun aigen kultuur terug te griepen. Ik maark dat bie miezulf ook. Ik bin aaltied op zuik noar authenticiteit en wil dat ook in mien meziek heuren loaten.”
Bist ook nog aan d’loop mit Engelstoaleg waark, of zitst nou haildaal op t Grunnegers?
Ik richt mie nou haildaal op t Grunnegers. k Heb maarkt dat ik mien tied goud verdailen mot. Dus t Engelstoaleg waark ligt veurlopeg op de plaank. k Heb t best drok op dit moment. Ik waark as docent Engels op twij schoulen in Grunnen, bin mit mien zus bezeg om n winkel/webshop op te zetten mit vintage/retro/antiek producten en ik treed regelmoateg op mit mien band. Ik regel aal mien boukingen, persberichten etc. op dit moment zulf dus das best n kerwaai.
Haarst de “echthaid” vonden in de laidjes van Ede. Is hai ook n meziekoal veurbeeld veur die? Wel binnen dat nog meer en wat veur invlouden hebben zai op die?
Absoluut, dij man is genioal. Hou hai in t Grunnegs zien gevuilens verwoordt vin ik prachteg. Zien laidjes goan echt aargens over. Dat maark ik ook as ik zien laidjes zing, minsen binnen stil. Je kinnen zain dat de minsen zien teksten echt woarderen en begriepen. Dat vin ik ook mooi aan Grunnegers. Wie hebben moar n poar woorden neudeg om t over haile daipe gevuilens te hebben. Gain poespas of woord teveul. Noast Grunnegstoalege meziek luuster ik noatuurlek ook veul noar Engelstoalege meziek. Ik bewonder Ani DiFranco enorm. n Echte ‘self-made woman’ mit aal hail wat albums op heur noam. Mooiste album van heur vind ik “Revelling/Reckoning”. Ik heb heur ook al n aantal keer live zain, aarg indrukwekkend. Zai zingt zo open en eerlek over van ales, kin je allenneg moar respect veur hebben. Fiona Apple vin ik ook aarg goud. Beheurlek intense meziek. Vooral heur album ‘When the Pawn’ is aarg goud. Ik hol echt van artiesten mit n aigen unieke sound zo as Anthony and the Johnsons, Tom Waits, Ray LaMontagne, Radiohead, Joan As Police Woman, Little Dragon. En zo kin ik nog wel even deurgoan. Ik hol ook van olle soulmeziek zo as Aretha Franklin, Martha Reeves and the Vandellas, Bill Withers, Otis Redding, Percy Sledge, Etta James, van die mitblèrmeziek, heerlijk! Ik luuster ainglieks van alles. Van soul tot electro. En wel vinst goud in de Grunneger meziek? “Swinder vin ik aarg goud, schiere teksten en hun laidjes blieven metain in je hoofd hangen. Bin hail benijd noar hun cd dij dit joar uutkomt. Harry Niehof bewonder ik ook vanwege zien gitoarspul. Hai wait iets hail aigens neer te zetten. Daniel Lohues is din wel gain Grunneger, moar ik vin zien meziek echt geweldeg. Echt n rasmuzikant. Zien liveshows binnen ook aarg goud. Ook mooi hou hai humor en serieuze onderwaarpen noadloos in nkander over kin loaten lopen.”
Daniël Lohues trekt volle zoalen in t haile laand. Zit dat der ook in veur n vertolker van t Grunneger laid?
“Vanzulf! Daniel Lohues haar noatuurlek wel t geluk om landelek deur te breken mit Skik, dat het hail wat deuren veur hom opend. Moar zien soloalbums binnen stuk veur stuk haartstikke goud en dat trekt aaltied minsen dij zich aansproken vuilen deur zien meziek en dialectteksten. Aan d’aandere kaant blift t aaltied lasteg om mit dialectmeziek deur te breken in Nederland. Ik maark dat ook mit mien single ‘Loat Grunnen nait zakken’. In t noorden van t laand is de single goud oppakt. Maar in t westen wordt t nait draaid. As of dialectmeziek der nait tou dut. Ik zai doar wel n uutdoagen om dat te deurbreken. Toun mien single nog moar net oet was, wer k nuigd in De Wereld Draait Door. Moar op t leste moment is dat toch ofzegd. Ze haren al teveul meziek pland en wie werren aan kant zet. Zo gaait dat in dij wereld. t Gaait der keihard aan tou. Most die doar nait deur loaten kisten. Kop der veur en gewoon deurgoan. Meziek mot op d’eerste ploats veur diezulf genoegdoening geven, doarnoa mot je moar kieken of aandern t ook mooi vinden, aans wor je denk ik doodongelukkeg.”
Marlene Bakker, daank veur dizze Droadproat. t Leste woord is aan die.
“15 Meert is de Dag van de Grunneger Toal. Elkenain is nuigd om te kommen genieten van Grunnegse dichters, sprekers en optredens van Bert Hadders, Törf, Harry Niehof en wie speulen ook!”
‘Loat Grunnen nait zakken’ Marlene Bakker Te beluustern op YouTube en Soundcloud.
Zai keek bielaangs heur gerdientjes. Ree n swaarde woagen vot achter schuurdeuren. Was even wat drokte west, haar zai zain. Handenwrievend laip ol knecht te birzen en dou wazzen der n man of wat mit kist van t veurìnne komen. Domie en boer zien vraauw keken woagen noa. Noflek haar zai mit Moortje op schoot zeten soavends en hom aaid over zien snoetje. n Drupke melk vil oet zien snor. Zai haar n kopvol kovvie dronken onner laamp achter bie toavel. Heur grode laifde was luud snorrend bie heur zitten komen. Ze haren mit nkander proaten doan ien tied zai zaacht mit haand deur zien hoar streek. Vieftien joar woonden zai no baaid ien t aarbaidershoeske. En dou was der ien ainen gestommel ien t achterhoes. Deur vloog mit groot keboal ien hoes en baaid zagen boer binnenboundern. n Dikke janneverkwaalm bèlkte dat zai heur oettrekken zol. Ien n woas heurde zai wiedvot dat boer boas was en n maaid geheurzoamen mos. Achter kaggel zag n verbilderde Moortje hou boer veur pook aan noar t achterhoes stroekelde. Boeten heurden zai hom bandiezen tot aan schuurdeuren. Aander mörn zee knecht onner kovvie op t laand, dat t goud weden zol dat boer zien vraauw mit n dag weerom kwam van heur zuster. Zai haar hom ains aankeken. Dij oavend ien heur hoeske was zai n moal of wat noar achterdeur west. Moortje was nog nait ien hoes. Om berregoanstied ien heur nachtgoud bie schiensel van achterhoes keek hai schrouwend heur aan. Veurpootjes sleepten n bloudereg achterènd over drumpel. Verzichteg haar zai hom optollen en laank waigd ien schoot. Nog ainmoal haar e zuitjes maauwt en n kopke geven. Bekleumd schraiwend haar zai heur laiverd ien zien deus legd en hom toustopt. ‘Hangt n hoas ien stookhok’, knees boer aanderdoags tegen heur, ‘en dij zelstoe kloar moaken veur t mirregeten.’ Op deel heurde zai hom bèlken dat hai aal t ongedaaierte wel kriegen zol. Benoam dij dikke swaarde dakhoazen. Noa eten ging hai weer op pad mit t geweer. En dou was knecht weerom komen van t melken aan end van mirreg. Haildaal oet stuur. Hai haar boer zain, doeknekt op knijen mit t geweer.
Wied achteroet ien t gruinlaand en ain haand aan vring. Noa t melken haar boer der nog krekt zo zeten en knecht was mor ais kieken goan. Dokter dij der bie roupen was, zaag dat t aal te loat was. Hai docht dat t wat mit boer zien moag west was. Domie haar boer zien vraauw beld en van bus hoald. Noa dikste konsternoatsie haar boerin domie onnaaierd dat zai no dioak weden zol. Netoares was votdoadelk boudel regeln komen, omreden der wazzen gain kiender. Knecht en maaid zollen t bedrief ien de bainen holden. Dreuge troanen zee knecht begraffenis noatied. Hai wol votdoadelk nog om bosschop. Wat veur moezen en röttedood hoalen. Veur t geval zai dommee onner ongedaaierte kwamen. Baaid haren nkander ais aankeken.
Mien buurman is zien hoes aan t verbaauwen. Stoabels baauwmatrioal stoan der bie stroat en haile dag vremde auto’s op parkeerhoaventje en op t gazon. Lewaai van sleuphoamer en cirkelzoag, geklop en geboor, stof en rommel rondomrond zien hoes. En radio haard aan… Hou dat t ter bie hom omweg gaait, dut mie denken aan ons aigen verbaauwen, n joar of tien leden. Aannemer en installateur, dakdekker en stukedoor binnen kloar en vot. Nou is t mien beurt – en mien vrauw heurent ook – veur t ofwaarken van alles: schuren, vaarven, behangen, holten parketvlouer leggen en plinten oftimmern. Traauwens, ik bin wel blied dat dij baauwvakkers nou vot binnen. Oardege lu heur, doar nait van. Mor men het toch tiedstieden vremden over vlouer. En doar mout je over kinnen. Ik kin dat wel n beetje, ik zit zulf ien t baauwvak. En mien vraauw kin der gelukkeg ook oardeg goud over, alewel zai der meer mit optrekken mos as ik, want ik was overdag mainstied vot, noar kantoor of noar n baauwproject. Mor t blift toch wat onwenneg. En t was ook n òfzain… Ales wer van stond ofaan zunder veul omhoal aanpakt. Tiepies baauwvakkers, nait proaten mor doun. Mor dat betaikende ook dat ik sums ienains veur grode verrazzens kwam te stoan. Ze waren der nog mor net en wie keken even nait en doar lag haile achtermuur van koamer al ien dikke stainkloeten op blaikveld. Op n aander mement ston t bèr op sloapkoamer ienains op n aander stee, want ze mozzen bie buizen van verwaarming. Den was der zomor ienains gain gas of stroom, of t wodder was der òf. Sloten kovvie gingen der deur en meters kouk ter laangs, want dat volkje arbaaidde haard en ze aten en dronken der ook tegen. En ik wol dij timmerlu en monteurs geern te vrund holden, want zai hebben t veur zeggen. Wat zai besloeten gebeurt, ook al stribbel ik wel ais wat tegen en ook al was ik zulf opdrachtgever. Zai hebben heur principes, heur ienzichten, heur vakmanschap. Tja, wat mout ik den? En dat was nog nait ales. Haile dag n stuk lewaai bie t sleupen, oren toetten mie dervan. En overaal modder, cement, kaalk en zaand deur t haile hoes. Ien t begun mouken wie ale oavends boudel zo goud meugelk weer schoon. Mor ale mörgens was t noa n zetje net zo haard weer smereg en vies. Noa n dagofwat bin we der mor mit stopt en deden we ien t weekend allenneg nog dikste. Wie waren ientied haildaal verslonsd en accepteerden noodgedwongen din mor dij rötzood en rommel. Kaalk zat ien borden en t eten knizzelde ons onder koezen. En ik dee snaachts gain oog dicht vanwege t klabbern van t dekklaid veur t open gat ien muur van koamer. Moien dokter, wat n toustand. t Mout eerst maal worden, veur t mooi wordt, zegt n Grunneger spreekwoord. Zo hebben wie kennizzen, dij doar dus haildáál nait over kinnen. Zai lieden aan n zogenoamde baauwvakkersfobie. Op n zeker mement zollen zai vaarvers ien hoes kriegen veur n luk kerwaai- ke. Zulf doun was gain keus, hai kin nog gain hoamer vastholden, loat stoan n vaarfkwast en zai het ook twij linkerhanden. Ze binnen aans loos genog en hebben ook wel wat sinten. Zodounde hoalen zai altied vaklu ien hoes veur t kluzzen. Mor doar hebben ze den wel weer veul muite mit. Heur perbleem was, haile dag van zukke kerelachtege, zulfverzekerde lu ien hoes. Hou kin je zo normoal meugelk tegen dij kerels doun? Tegen wel mout je proaten en wat mout je ien vredesnoam zeggen? Doun of der niks aan de hand is? n Vrezelk veuroetzicht veur heur. Zai hebben der om löt en t löt trof hom. Hai mos thoes blieven, zai kon noar t waark gelukkeg. Snaachts terveur kon e eerst nait sloapen, gooide hom mor aal weer op aander zied. Loader dreumde hai van dikke, grode kerels mit laank hoar en dikke snorren, tatoeëerde aarms en handen as kolenschoppen, dij op zien veurdeur stonden te beuken. Mit radio keihaard aan van: ‘WE WILL, WE WILL ROCK YOU ……’
Hai kon t op n duur nait meer volholden ien bèr en het, as oflaiden veur homzulf, wat handege tips opschreven. Wat je doun kinnen om joe n holden te geven ien hoes, bieveurbeeld: drok be- zeg wezen mit pepierderij, zodat men dij waarklu nait opmaakt. Serieuze geluden moaken oet n aangrenzende koamer en haard roupen van: ”Ik bel nog oven over dij vergoadern van guster …..” Kerwaaikes opbedenken: noar braivebus, of glasbak, en gespreksonderwaarpen verzoameln veur bie t kovviedrinken (voetbalen, auto’s, lekkere mokkels, vekaanziebestemmens, schune bakken, tv-series). Veul fouten, dij doarbie moakt worden, bennen: joe verstoppen onder baank of ien houk achter gerdienen (niks weerd, ze zain joe op n duur toch wel en men kin doar ook ja nait doagen achter stoan- of liggenblieven). Overbluvven mit roege toal en onverschilleg gedrag (stoer om vol te holden as eerzoame börger). Of – slimmer nog – hai-le dag ien FC Grunnen-outfit rondlopen mit n vlès bier ien haand (allenneg mor as echte fan op te brengen). Of – nóg slimmer – joe opzichteg omringen mit seksattributen as condooms, dildo’s en foto’s van noakende vraauwen of porno-ploatjes (kiek oet, t wordt deurverteld en joen noam ligt zo te grabbel). Nait doun dus! Oetìndelk is der dij dag haildaal niks biezunders gebeurd. De man is ien noa-naacht toch nog ien sloap valen achter zien bureau. Zien vraauw het vaarvers der smörgensvro zachtjes ien loaten (haile keurege minsen, netjes en beleefd) en dou hai op n duur weer wakker wer, waren vaarvers al laank weer vot. Zien vraauw het vaarvers mor verteld dat heur man haile naacht het zitten te schrieven aan n bouk. n Bouk over ain of aander fobie ……
Dit joar al weer twaalf en haalf joar leden, verkasten wie van n hoeske in t veld noar t centrum van Scheemde. ‘Hou gek binnen ie den?’, was voak de reactie, as wie t vertelden. ‘Woonst hier ja in t parredies! En nou wilst noar n doevetille? Hest ja hailendaal niks meer om handen! k Zol mie nog mor ais bedenken!’ Joa, en den begun je te twieveln …..Al n stok of wat woonbeurzen haren wie bezöcht, mor nog niks vonden. Noa zo’n twij joar n grode advertensie over n bouwplan in t centrum. n Nije supermaart mit doarboven 12 appartementen. Dat wast! ‘Toupakken mor’, zee moeke, ‘t liekt mie wel wat.’ Loater kwamen der nog wel wat twievels over of der wel genogt zunne wezen zol! In t veld konden wie doar volop van genieten! Zunne rondom! Gelokkeg is t hier nait minder. Ja, en den woon je doar zomor al weer twaalf en haalf joar! Woar blift de tied? k Mout eerlieks zeggen, dat wie der nooit n dag spiet van had hebben! Ten eersten is der veul dieverdoatsie op t plaain en dat was d’eerste tied voldounde oflaiden om ‘t parredies’ oet kop te kriegen. Joa, gain waark meer. Doar mos we wel n beetje aan wennen … Wat n weelde! Aal doage allaint mor doun, woaras je zulf zin in haren! Noar de bozzen in Drente, fietsen in Vraisland, Overiessel en nog wieder vot! Gain gezeur meer: ‘Wie kinnen wel n dag of wat vot, mor ik wil tegen t wiekenne weer noar hoes. Bonen mouten aan zied!’ En nooit meer aine vroagen, of e de hounder, vizzen en eenden vouern wol! Wat toch ook voak nait ging zo as je t wend binnen … Nee, pure riekdom, zo’n doevetille! Guster was moeke even noar t wicht aan d’aander kaante van d’brogge. Zulf zat k wat te pasjansen achter d’computer…
Nog mor even kwedeln!
Zo docht, zo doan …… An d’linker kaande via de noodtrap noar beneden, even over t plaain veur de super langs en … d’eerste kwedelerij kin al begunnen! Voak dou k over d’ofstand van n lutje viefteg meter (veurfront super) wel twij uur. Aal bekenden! Femilie, vrunden van de sport en Zunnebloum en nog veul meer … Joa, de C1000 dut t hier beregoud. Wat n volk! Nog mor even n pakje vergif hoalen, docht ik bie t opsteken van n pafke. Der zaten nog drije in en ik wol nait mit n jankend gevuil noar nicotine op bèrre! Versloafd! Joa, hailendaal! Aarg? k Wait t nait. Denk wel, da k tot nou tou n hoop mazzel had heb … Ben in mien zeuventegste smookjoar! Dat even terziede. In d’winkel n knuvvel van n Zunnebloum-collega. Mit d’ain he je dat, mit n aander nait. Achter ons twij vraauwlu, dij voak mit oetjes van de Zunnebloum mit goan. t Wiesvingertje zwaait henneweer en mie wordt dudelk moakt, dat dat nait heurt! Wazzen ze vrouger nait wend, docht ik. ‘Ho ho’, zee ik ‘Nait jaloers wezen! Wol je ook aine?’, en k greep heur om zied … ‘Nee, dank je’, was t antwoord verschrikt. Deuske gif kocht bie de balie en in tied da’k t knipke in buutse dee, opains n smak achter mie …..Henderk, ook n zwoare versloafde wol tou zien scootmobiel oetstappen, mor dat ging mis! `Oh, mien heupe’, jammerde hai mit n verwrongen kop. Mis, docht ik, dij het heupe broken! t Wichtje achter teunbaanke greep vlot heur mobieltje en belde 112. Veur dat d’ambulaanze der was, verstreek der nogal wat tied. ‘Help mie mor even overenne, piene is al vot’, zee Henderk, dij t al n zetje verveelde. ‘Nee, dat kin nait. Wie wachten op hulp en dij mouten waiten, wat of der wieders gebeuren mout!’ ‘Och here, mou’k noar t zaikenhoes? Dat kin k ja nait wachten!’ ‘Dou we toch mor, is beter veur die en wie maggen die ook nog wel n beetje lieden!’ ‘Meschain is t mor veur even? Kinst vanzulfs nait voetballen mörn!’ ‘Oh, mor dat haar k al ofzegd … k wol scheuveln!’ De broeders konden waaineg vinden, piene was vot! ‘Veuroorlogse botten he!’, zee Henderk laggend. ‘Enne omringd met goud wat vet en spek!’ ‘Wie brengen joe nait noar t zaikenhoes…. ie goan noar hoes!’ ‘Dat dut mie goud’, zee Henderk dankboar. Kin k tenminsens n sigaartje roken!’ ‘Den moust ze wel mitnemen vanzulfs’, ruip k hom noa. Greep ze gaauw oet t mandje van zien scootmobiel en laangde ze hom tou! Hai laangde mie n haand: ‘Bedankt mien jong! Bliede dat wie even kwedeld hebben! Enne … as k mien sigaartje dammeet op steek, zel k aan die denken. Moi!’
Hai leerde t wieze van Aristoteles vocht mit Athene van Demosthenes veroverde op Darius zien wereldriek toog noar Babylon en Persepolis Alalalài! dat mit sweerd bevochten riek van prinsen, stadholders en satroapen mog nooit meer ten onder goan mor niks dat wordt is blievend en aal dat is zel ooit vergoan Alexander wilde nait vergeten worden striedt doarom riedend op Bucephalus nou al meer as twijdoezend laange joaren zien veroverensstried wieder ien wiede schimmenriek van geschiedenis Alalalài!
As westenwind dij komt en gaait en gainain dij vastholden kin trok Alexander oosten in zaag dood voak noast hom runnen zunder dat dij keunk te pakken kreeg haar noa tien joar op Bucephalus zien rug haalve wereld veroverd om nooit meer vergeten te worden as hai ainmoal wereld oet kommen was dou wind op t leste liggen ging was der niks in olle wereld meer zo as t véúr Alexander was
Boas van de NAM Mit zien kop zunder oren Is op schietgemak geboren. Tegen elk dij zee: Mien hoes zakt ien Zee de boas van de NAM Mit zien kop zunder oren Ie mouten joe wat bedoaren! Want, zee de boas van de NAM Mit zien kop zunder oren Jóén meleur komt náít van ons boren! Boas van de NAM Mit zien kop zunder oren Is op schietgemak geboren.
Laiwe wer wakker dou der n moes over zien kop kroop. Kwoad kwam e ien t ìnd, kreeg moes bie zien kladden en zol hom net dood moaken, dou moes hom doodsbenaauwd touraip: “As ie mie spoaren den zel k joe teunde baarmharteghaid eerlieks terugbetoalen.” Laiwe laagde wat en lait moeske goan. n Zetje loater wer laiwe vongen deur n koppel joagers en dij bonden hom mit taauwen vaast aan stoaken ien grond, zodat e der nait oet rieten kon. Moes dij t brullen van laiwe van verren al heurde, kwam der op òf; knoagde taauwen mit zien schaarpe taandjes deur en raip laiwe, dij der oet reet, achternoa: “Ie mozzen der om laggen dou ik zee dat k joe terugbetoalen zol en ie nait leuven wollen dat ie ooit veur joen geboar noar mie tou beloond worden zollen, mor nou wait ie dat t alderdeegs veur n moeske meugelk is om n laiwe van dainst te weden”.
n Kerel haar ain om haals brocht en femilie van vermoorde zat moordenoar noa. Dou kerel bie n revier kwam, zag e n laiwe op waalkaant brullend op hom òfkommen en schietensbenaauwd klom e as de mieter n boom ien. Mor boven ien boom kwam hom n slang ien muit, dij sisternd op hom of kroop, en vannijs schietensbenaauwd sprong e boom oet wotter van revier ien. Doar swom n dikke krokedil dij kerel vong en hom levent opvreten dee. Zo waaigerden eerde, locht en wotter n moordenoar te beschaarmen.
Allewel k hierzoot proat over oehoe, heb k t doch nait over n bepoald soort oele, of menaar om te vroagen om aandacht, mor bedoul k doar liem mit van t maark Uhu. Meroakels spul, dat in n bult gevalen t ain en aander weer nuver aan nkander plakken kin. Dou k nog veur schoulmeester speulen mog, wer k op n dag bie handwaarkjuvver roupen, omreden dat ze nait meer mit heur volk deur ain deure kon. Nou mout k eerliekswoar zeggen, dat zie allent doar ok al slim veul waark aan har. Har mie n britse, woar teminzent twij kinder makkelk op mitvoaren konden. In loop der joaren was bie heur t overtolleg gewicht schienboar wat underoet zakt, mor dat dut aan dit verhoal niks òf. Juvver har muite mit heur ‘studenten’. Veural jonges haren t nait zo op heur lessen begrepen. k Kin mie der wat bie veurstellen. Mor t ston ja in t schoulwaarkplan en din mout je der vanzölf aan leuven. Wat sprak nou t spul. Kinder wazzen bie dizze haarstdag wat nusteg in hakken en doar kreeg juf Gerda mit van doun. n Poar onteriken haren oet t handaarbaaidlekoal n tube liem van n bekend Duuts maark mitnomen en noa wat rizzelveren haren ze allemoal besloten, dat t zo wezen mos. Noa n bult gegabbel wer der n dikke klodder liem op heur berostoule smeerd, van dij gevolgen juf mit t gat in liem dele streek en veuralsnog nait meer zunder heur boksem te verinneweren op of dele kon. Mensen nog aan tou, wat gaf mie dat n spektoakel dou Ada in smiezen kreeg, dat ze t gat nait zomor weer ain, twij, drij lös van stoule kreeg. t Lekoal was te klaain en t duurde din ok nait lange aleer k in mien ‘koamerke’ deur kreeg, dat er ‘miezemoze’ was bie t handwaarken. Dou k lekoal binnen störmde, was t er wat kinder aangöng angsteg stil. t Geluud kwam nog aaltied van ain kaante. Man, man wat n boudel! Hou mos k hier mit verdan. Juf. zedde heur radio pas oet, noadat ze mie van hoaver tot gört oet douken doan har, wat heur ‘underdoanen’ ommaans had haren. Was t vanzölf hailemoal mit heur ains, dat t gain menaar was heur zo te kiek te zetten en heur kleroazie te vernailen. En t was ok nog n spiksplinternije, zee juf, dij begrieplek t reren noader ston as t laggen. Hail versichteg heb k heur mit wat gepoest en gesten van stoule verlöst, mor boksem was noar zien barrebiesies.
Juvver Gerda heb k noa mien koamer bracht, woar ze mit n kopke kovvie n bedie op verhoal komen kon. Liem kregen we der aans mit gain meugelkhaid weer oet. Klazze zat doodstil te wachten op mien komst en haren t nait te braid. t Jonkgoud heb k nait bepoald voaderlek tousproken. Heur gedrag was ja van de rötten besnuvveld. n Weldenkend mens dut zokswat doch nait. Doch was t gezelschop t wel aineg. Wat k ok pebaarde, doader bleef op t kerfhof. Der bleef niks aans over as d’haile groep kollektief te straffen. Noablieven en vingers blaauw schrieven! Juf Gerda is in heur lange jaze, zie wol ja nait te kiek lopen, lopend op hoes aan goan en het heur op mien kosten, nou ja oet schoolknippe, n nije boksem kocht. Heb wieselk mor nait vroagd of dij nog aan meer zoaken vaasteplakt was. Jonkhaid het heur benemen nog lange heugd. Doar deden woorden van ekskuus en n mooi beket bloumen van heur buusgeld niks aan òf. Loater is der maank de kollegoa’s nog voak om lagd. Gelokkeg beheurde zokse akkefietjes nait tot mien doagelkse dingzeghaid.
Ik kiek over laptop. Zel k t vroagen? Ik bin nou onderhand twij uur stil west. Vraauw zit op baank. Braaien, kantbraaien is mie al ains zegd, stoer. Bril op punt van neus en snoft aalgedureg. Kiek, as ik dat dou, snoeven, din belkt zai geliek van ‘hestoe gain buusdouk’. Ik koggel eefkes. Gain oasem. Kerel, zai het gewoon n drup aan neus. Ik pebaaier t gewoon. ‘Wilstoe ook kovvie?’ ‘Joa, kiek. Nou kin k weer vernijs begunnen te tellen. Kinstie nou nait eefkes stilholden?’ Ze smit t braaiwaark aan kaant. Maal vel zai ik, of wie kriegen roeg weer. Ik klap laptop dicht en leg hom op toavel. ‘En dij radio din aal te belken? Dij heurstoe zeker nait. Heuren en zain vergaait joe hier. Ik kin mie nait concentreren en kin t schrieven zo wel vergeten.’ Ze komt in t inne en lopt noar keuken. ‘As ik kovvie hebben wil kin ik t zulf ook wel pakken.’ Kloar is t weer. Ik hol mie mor stil. As zai weerom komt mit kovvie baargt zai boudel geliek op, pakt twij knoppenkastjes, dut radio oet en drukt tillevisie aan. Din nuzzelt zai heur op baank. t Begunt mie te jeuken. Dat is nou aal oavends t zulfde gedonder. Is t gain lewaai in de keet van radio din is t wel dij rötterge tillevisie. En of zai doof is, zo haard staait boudel aan. Ik hol mie wel stil din t helpt toch nait. t Beeld blift swaart. Ze lopt weer noar tillevisie. ‘Hé, krieg we dat weer.’ Ze kikt mie aan. ‘Woarom dut dat ding t nait. Hestoe der aan zeten?’ Ik zeg niks. Ik kiek nooit tillevisie, luuster ook gain radio en dou boudel dus ook nait aan. En zai wait dat wel. Din sums gaait zai wel ains n week noar dochter oppazen en din komt t spul hier in hoes nait ain moal aan. Doar huift zai nait baang veur te weden. Ik blief der wel òf. Ze pebaaiert t nog n moal of wat, moppert, smit kastjes op toavel en pakt tillefoon. Ik knies. Vraauw belt zeun. ‘Kinst even kommen, tillevisie dut t nait.’ t Is even stil. ‘Heb k aalmoal al pebaaiert, hai dut niks.’ Din gaait ze weer zitten en wacht. Joa, moeke en zeun. Twij poar handen op ain lief, kom doar nait tusken. En zeun het zulf n joar leden ales ombatterijd mit n nije tillevisie en radio. Hai het t wel oetlegd, mor zai huiven mie der nou nait meer om kommen. Wie wazzen dou wel geliek van t geknipper van ons videorecorder òf. Doar mos hai ook nogal ains veur laangs kommen, din as t stroom der of west was knipperde t lichie aalgedureg. En dat waarkte vraauw op zenen. Wie hebben nou n dvd-recorder en hebben al wel twij moal dvd luusterd zunder geluud. En as zeun din kwam was t kloar. Hai is der votdoadelk gelukkeg. As zien moeke belt kin e vlaigen. Hai trekt stekker der oet, drukt hom der weer in en kloar is t. Resetten hait dat, heuren wie. Ik laag eefkes. ‘Eerder,’ vrouger mag k nait zeggen noamelk, ‘eerder stampte dien moeke aaltied stief op vlouer as tillevisie swaart bleef.’ Zeun laagt. Dat trekje het e van zien pa, dij laagt ook aaltied as hai t nait begript. Ik hol mie mor gaauw weer stil din ik zai dat vraauw mie wel weer bieten kin. Zeun geft zien moeke verzichteg n zeggen. Nait aal op ale knopkes drukken. Zai sputtert nog eefkes, dat zai dat nait dut. Zeun kikt mie aan. Ik zeg niks. ‘Gewoon even wachten,’ zegt e, ‘nait zo ongedureg weden.’ Hai wil gain kovvie en gaait geliek weer vot. Vraauw kikt mie aan en wacht of k der nog wat op te zeggen heb. k Hol mie mooi stil. Ik loop noar kaast, griep mien gele oordopkes en prop dij in oren. Din pak ik laptop en zucht eefkes hail daip en hail haard. Oet mien ooghouken zai k heur vergrèld kieken. Zai jagt ain van katten van schoot en tillevisie gaait nog haarder. Laptop blift swaart. Ik joag kat vot, din dij wil nou bie mie boven op laptop zitten. Wat krieg we nou? Ik druk hom n moal of wat vernijs aan en oet. Ik krieg ter glad waarm van. Verzichteg kiek ik even over scholder of stekker der in zit en of t stekkertje wel in t apperoat zit. Batterij is noamelk stukkend en hai mout gewoon mit n adapter aan t stroom. Nee, hai dut t nait. Dood. Ik zet hom op toavel, pak tillefoon en loop noar achtern. ‘Wel hestoe beld,’ wil vraauw geliek waiten as k weer zitten goa. ‘Ons Laimeneer. Nee, zeun. Computer dut t nait.’ Ik zai n trekje om heur mond. ‘Astoe mor nait dinkst dat wie geld veur n nije hebben. Hestoe al …’ ‘Joa dat heb ik. Dinkst dat k Jan onneuzel bin?’ As k vernijs op baank zit pebaaier k het nog mor ains. Niks. Kat het t drok om mien vouten. Schoerelt aal wat en wil speulen. Dat is wel t leste doar k zin aan heb. Ik joag hom vot. Even loater tikt e mie mit n pootje aan bain. As k hom n waai geven wil kikt e mie aan mit n poar grode ogen. n Lös endje snoer in bek.
Man op ons camping haar zien zangvogeltje ien kooi bie hom ien tent.
Mit vogeltje ien kooi ging e elke oavend even n uurke t bos ien. ‘’Want,’’ zee man, “as e zien pazzipanten ien t bos heurt, begunt e mie votdoalek tou te zingen!
As n vlinder vloog zie vot. n Aibels mooie bloume dij nou votvlogen is, mor aaltied in zien haart deurvlaigen zel. t Verbindt heur as t woare aan ons mit n taauwke. Berend kin der nog nait over oet. Zo was ze nog zond, speulde mit heur vrundinnen dat n oard har en inains was e zien zunnestroaltje, zien allessie kwiet. t Gong ok zo meroakels rad. Dokter ston mit haanden in t hoar. In t zaikenhoes wizzen ze t ok nait recht. Ain of aander virus, mor doar koop je niks veur. Rezeltoat was in aalsgeval, dat t wicht doar veurgoud ogen dichte dee. Binnen drij weke van hoop en vrees was t doan. Berend misde zien zunnestroaltje nog aal doage en in zien gedenk trok e heur aan t taauwke nog voak terogge. “Daip in hom braandt de hoop deur Hom geven, dat staarven de geboorte van n nij leven is”, har e aargenswoar lezen. As e doaraan dochde, kon e weer n steutje veuroet. Zie was ja zien laiverd. Haar aaltied t beste mit hom veur. Aalsmor ruier en wiereg. Knokkend veur heur levent tot t leste snok. Wensde heur n goie raaize noar t Voaderhoes, woar n bult lu heur wizze in muite kommen zellen. Hai zag heur nog op pad noar schoul, fietsend deur t akkerlaand. Underwegens evenpies stoppend. n Mooie bloume veur in n voaske. Moeke was der aaltied slim bliedeg mit.
zee moeke wel gaait den over tied? vruig vrouger ongeduldig en nijsgiereg t kind dat nait wachten kon op loater ast groot weden zol woar blift de tied? vroag ik mie òf nou t joaren loater liekt dat t pas nog vrouger was de tied zel t leren Ik heb gain hoast ik heb de tied.
Gezienus zien opoe, dij al weer vieftien joar vot is, wer aal joar op ain van kerstdoagen oet bejoardenhoes ophoald en din moakte femilie der mit nkander n schiere dag van veur ol mins. Lopen kon olske nait zo goud meer mor dingen moaken mit heur handen ging heur nog hail schier òf. Elk joar nam zai Geesje en Gezienus n zulfmoakt kerststuk mit en doar wazzen zai slim wies mit, omreden n kerstboom haren zai dou nooit. Ien kerststuk haar aaltied n dreugde bloum van grote plant bie gracht van boerderij vot zeten, dij freule heur plant nuimd wer.
Opoe von t schier weerom te kommen op boerderij, doar zai opgruid was. Zai was ientresseerd ien wel en wee van bedrief en kon hail schier vertellen over vrouger, dou zai nog n lutje wicht was en over loater dou zai boerin west haar op ploats. Achterklainkiender, dij nog hail klain wazzen dou, vonden dij verhoalen schitternd en as opoe nog nait aan vertellen tou kommen was den paasden klainkiender wel op dat t nait vergeten wer. Dat joar haar zai ook n aibels groot kerststuk mitnomen en middenien priekte vannijs ain van dreugde bloumen van freule heur plant dij al tiedstieden bie boerderijgracht stoan haar. Geesje dee opoe aal joar ien haars n stuk of wat van grote keersvörmege bloumen mit. Dij werden den dreugd en stonnen bie heur ien n bloumstuk verwaarkt ien vestibule. Ain van dij dreugde bloumen wer aaltied opbewoard veur mitnemen noar ploats mit kerstdoagen. Heur verhoal was dij kerstmis ook over grote plant goan. Opoe haar verteld dat zai, joaren leden alweer, dij plant kregen haar van leste jonker op Grevingoabörg even boeten dörp. Jonker was old west, haar gain noazoaten en as hai t ter tou doan had, mos ol börg ofbroken worden, zo haar e onnaaierd. Dat ging zo bie oadeleke hoezen, der zollen ja gain vrumden op börg wonen. Wat of ter mit toen en singels ronnom börg gebeuren zol, wos ol jonker nog nait. Opoe, dij dou n jong maaidje was, haar wel ais tegen heur moeke zegd dat t heur slim muiten zol as boudel vot kwam, omreden zai haar dij grote planten bie börggracht aaltied zo schitternd mooi vonden. Dij haren haile grote bloaren aan stengels zo dik as n kerel zien pols en bezied onder aal dij bloaren haren gruine bloumen bluid, dij zo op dikke keerzen leken. Opoe haar kwoajonges ook mit pretlichtjes ien ogen verteld dat zai wel ais stiekem ien börgtoen speulde mit kammeroadskes en den haren zai zuk zo mooi verschoelen kind onner dij reuzebloaren as ol jonker of zien knecht, Dikke Richt, der aan kwam. Ook as t regende konnen zai der hail schier onder schoelen en werden den nait nat. Dou jonker opoe n moal overlopen haar, had hai heur nait votbìnzeld mor was hai n hail gesprek mit heur begund over toen en over bloumen. Jonker haar heur dou verteld dat zien overleden vraauw dij plant mitnomen haar noar börg tou, dou zai mit hom traauwd was en dat zai om midwinter dreugde bloumen der van ien kerststukken verwaarken lait om börg ien dij tied van t joar wat op te schieren. Echte noam van plant was Gunnera west, haar jonker verteld, mor hai nuimde dij zulf aaltied freule heur planten. Opoe haar slim snaard van planten ien grachtswaal, dij zo schitternd ien t wotter spaigelden en haar vroagd of zai der wel ain van hemmen mog veur thoes bie gracht. Opoe haar wieder verteld dat jonker t ter n zetje loater tou doan haar en bie Donoatuskerk ien dörp begroaven worden was. Boven graf was jonker zien femiliewoapen ien stukken broken as taiken dat mit hom femilie Grevingoa oetsturven was. n Week of wat noa begravvenis was Dikke Richt, dij zo staark was as n peerd, bie heur thoes mit kaar t haim opreden en haar n grote kist òfleverd mit n plant der ien. Ol jonker, zo zee knecht, haar hom veur zien dood besteld dat hai ain van freule heur planten oetgroaven mos en noar wichtje van boer bringen. Zai mos der mor bot zuneg op weden, haar knecht ter nog bie zegd. Opoe was vanzulf hail blied west mit plant en dij was ien grachtswaal bie boerderij poot. Opoe haar voak aan ol jonker dinken mouten as zai veur plant zörgen dee, dij elk joar wat groter gruid was. “Plant staait ter nog aaltied, zo as ie waiten”, haar opoe zegd. “Joen oma het ter gelukkeg ook aaltied goud veur zörgd en nou is joen moeke der al weer joaren wies mit. En ie speulen der ook al weer onder, heb k wel heurd van joen moeke”. “Viefentwinteg joar loater”, zo ging zai wieder, ”kreeg k n braif van netoares van t Zaandt. Of k wel even bie hom aankommen wol om midwinter”. Dat zai der nijsgiereg op òf ien dezembermoand dou t zo wied was. “Nou”, haar opoe zegd, ”dou k bie netoares kwam, het dij mie n braif van ol jonker geven en doar ston ien dat hai n narrege olle man worden was dou zien freule te tied oet kommen was en dat e gain laifde meer had haar veur aander lu. Dat t levent hom niks meer verschelen kon, omreden hai haar zuk zo allinneg vuild.” Ook wazzen der om midwinter gain bloumstukken meer op börg west mit heur dreugde bloumen der ien en hai was zo aibels blied west dou t lutje wicht van boer zo gek west was mit dij planten. Dou haar e besloet nomen dat wichtje noa zien dood ain van dij planten hemmen zol. As zai der goud veur zörgen dee, zol zai viefentwinteg joar loater, mit kerstmis, n golden brös ien vörm van n Gunnerablad kriegen dij van zien vraauw west haar. Dij haar hai heur ais as kerstkedo doan omreden zai haar zo slim wies west mit heur grote planten. “Kiek”, haar opoe dou zegd en noar heur klaid wezen: ”Dit is hom.” Dou haar zai brös òfdoan en dij bie Geesje op klaid speld. “Nou is freule heur brös veur die”, haar zai zegd. “Doe hest aaltied goud veur freule heur plant zörgd en k hoop dastoe brös loater wieder geven kins en dat plant ter den ook nog is.” Dij winter haar opoe t ter tou doan. Nou, vieftien joar noatied staait plant ien zummer nog aaltied bie gracht te pronk. Mit kerstfeest, as haile femilie bie nkander om toavel zit, wordt vannijs t verhoal van jonker en opoe verteld en wordt golden brös dij Geesje op heur klaid dragt vannijs bewonderd. Ien houk van koamer staait ook kerststuk mit n dreugde bloum van freule heur plant der ien verwaarkt. t Is as of dij goudkeurend nikkopt. t Vuilt as of opoe der even weer bie is.
Ik zat in de toene allinneg te drinken En kon op den duur nait meer dinken Ik keek noar de schuur En docht aan de staal Woar alles begon en k vuilde me maal
Van d’weke kwam Christy weer ais langs. “Wie kriegen veziede”, zee moeke. Zai ston veur t venster en haar al zain, dat ze noar ons deure laip. “Schier ja, kom der mor gaauw in!”, raip ik blied deur d’intercom. Even loater, onder d’kovvie zaten wie al gaauw weer in t verleden, dou zai bie ons in drokkerij as mesienezetster aansteld was. (Joaren zesteg!)
Elke bod as wie n kander zain, kommen der nije anekdotes veurbie. Zo ook nou. Veur t eerst heurde ik over heur avances mit heur grode laifde….. “Wie gingen voak n moal soamen noar Schützenfesten hè!”, laagde ze. “Wie?”, vroug ik verboasd. k Wos doar ja niks meer van! Olderdom vast? “Joa, waist dat nait meer?” En heur oogjes glommen as dij van n jonge maaid van achttien! Herinnerns doun leven! “Joa, ik haar scharrelderij mit Joke en doar wazzen d’ollen nait blied mit. Niks op hom tegen, mor ik was ja nog veuls te jonk!” “Doe haarst t voak over dien oetspattens T mit n jong oet Ulsde? …noar Duutsland.” “Joa, verdold: Henk! Henk Hindriks! Dij wos persies, woaras wie sweekends hen mozzen! Nou, dat muik ons nijsgiereg. ‘t Aankommend weekend ook mor ais kieken, wat dat inholdt?’ En wie genoten al van de gedachte, dat wie weer bie nkander wezen zollen. ‘Ik goa wel richten Kerkloane, hoal mie doar mor òf.’ ‘Woar gaait t noartou?’, wol mien voar waiten. ‘Ik goa mit Klaas en Hillie noar Duutsland’, loog ik. ‘Kiek mor oet! Woarom doar haile?’ ‘Klaas het t aaid over Schützenfesten en dat wil k ook wel ais beleven.’
Zunne scheen volop en ik genoot mit volle teugen achterop de motor. k Zat stief tegen hom aan! Vlinders in t lief! En wat was t n mooi feest. k Hol ook van dat hoempa gedou. En wat n bier! t Kon nait op! Aal van dij grote potten, hou kregen zai t der in. Loater nog even over d’kermis, woaras Joke nog twij mooie beeldjes veur mie schoot. Dij heb k nog aaid. Ze stoan op t nachtkastje bie t bèrre. Aal oavends as k der noar kiek, bin k nog weer even op t Schützenfest. Dou k thoes kwam wol voar vot direkt waiten, hou of k doar aan kwam. ‘Het Klaas veur mie schoten’, loog ik …..” “Dat hest mie ja nooit verteld …… en k heb ze ook ja nog nooit zain! En nog wel zulf veur die schoten!” “Krigst ze ook nait te zain! Zo as ik zee: zai stoan op t nachtkastje in sloapkoamer. En doar wil k die nait hebben!” Heur oogjes glommen. Dat dee mie deugd. Dou ze op hoes aan ging was t al roem noa etenstied! ‘Mooi hè?”, zee k tegen moeke. “Zo spontoan even langs kommen en soam olle herinnerns ophoalen!” “Hest nog n schier 3D-koartje? Zai is zundag joareg en moandag noar t zaikenhoes veur n nije knije! Dat logt der nait om!” “Dat ducht mie! En over n poar doage mout zai zok mor weer redden …….Allaint, Joke is al n joar of wat oet tied, n staark wicht! Moust t koartje vraidag nait vergeten te posten!”
“Veur de wizzeghaid zel k heur zundag op tied ook nog n mailtje sturen!”
De donkere doagen veur kerst, wordt ter altied zegd. Mor wat te zeggen van de donkere doagen nòa kerst? Noa feestdoagen en old en nij is t voak net zo duuster as véur kerst, of nog slimmer. Dikke graauwe wolken mit motregen moaken dat t smirregs om haalf vaaier al begunt te donkern en kin t licht al aan. Ik denk nog voak aan wat mien moeke vrouger zee ien dis’ tied van t joar, as t duuster, kold en nat was: “k Wol dat koekoek raip.” De doagen veur kerst kin t ter nog wel mit deur dat haalweg smirregs t licht aal aan mout. Den heb je t idee dat t mooiste nog komt. Mainste mensen hebben vekaanzie en t is apmoal wat ontspannender. t Is gezelleg ien hoes mit kerstboom, keerzen en aander verlichten ien en om t hoes en mit lekker eten en drinken. Mor noa nij-joarsdag is der niks meer ien t veuroetzicht. Weer aan t waark en vannijs de doagelkse dingen doun. De graauwe werkelkhaid dut hom rompslomps aan ons veur, zunder opsmuk. Summege optimisten mainen hoopvol dat ze al vernemen kinnen dat doagen weer laanger worden. Flaauwekul, op 6 jannewoarie is dat nog mor ain menuut! Pas haalf jannewoarie is t n hail luk beetje te zain en den nog mit mooi zunschien weer. Aander lu loaten kerstboom nog kwaitn’ hou laank ien hoes stoan. Dij doun haalf jannewoarie net of t nòg feest is. Mor t is zulfverlakkerij, oetstel van executie. Men mout ter toch n moal aan dat feestdoagen echt veurbie binnen. Doarom gooi ik kerstboom doalek noa nij-joar vot.
t Is nou dus weer begun jannewoarie. Spullen van boeten binnen weer te schuur oethoald, dat ter eerder ienzet is vanwege oljoarsoavend en meugelke sleperij. Bloumpotten, toenslang, n toentoavel, ofvaalcontainers, zukswathìn. Want der wordt tegenswoordeg meschain nait meer sleept en juust wèl aal meer vuurwaark ofstoken, mor hier en doar wordt ter toch nog wel ais wat weghoald. Ik neem t risico nait en hoal ales wat lös staait, ien hoes. Op stroat ligt nog n dikke troep van dij rooie vuurwaarkrommel. De restanten van aìn heftege naacht. Wèl dat oproemt bie ons ien dörp? Gemainte nait en milieudainst oet Stad ook nait. t Verswient mit de tied en sums kin je ien meert nog hier of doar van dij rooie rommel tegenkommen, touglieks mit n verdwoald stokje van n vuurpiel ien dakgeut of ien n stroek. Vrouger, dou mien kiender en aander buurtkiender nog thoes woonden, waren ze ook mit vuurwaark aan gaang. Op aanwies van olders mozzen ze dij rommel op stroat aanderdoagsmörgens zulf weer oproemen. t Ging meschain nait van haarten, ze deden t aal. Mor buurtkiender binnen groot en verswonden noar aander dörpen en steden. Toch liggen der nou op nij-joarsdag overaal dikke bulten vuurwaarkresten op stroat, veul meer as ien tied van ons kiender. Apaart … Der is wel meer apaart ien wereld. Op t gevoar òf dat ik n ol kerel aan t worden ben en begun te kloagen, verboast t mie toch ale joaren weer houveul geld mensen aan vuurwaark verknappen. Wie leven ien n financiële krises, willen ze ons wiesmoaken. Het zel apmoal wel en ik ben leste dij dat ontkent, ik ben ja gain econoom. Mor zulf verneem ik doar waaineg van. Ik heb weliswoar al vanof 2008 gain prieskompenzoatsie van mien penzioun meer had. En dit nije joar wor ik ook nog extroa kort. Ik boer dus feidelk achteroet, mor ik leef der evenzo goud van, ik heb gain reden tot kloagen. En dat ales duurder wordt geef ik ook niks om. Ik tank toch altied gewoon veur fiefteg euro bezine. Dat, ik verneem nait zoveul van n krises. Ik heb netuurlek makkelk proaten. As gezinnen mit kiender aal minder geld kriegen, as kostwinners waarkloos worden of as mensen mit n dikke restschuld op heur verkochte hoes zitten blieven, dat is weer hail aans wat. Mor den zol je toch zeggen, dat mensen worden wat zuneger, goan meer spoaren veur n eventuele tegenslag, n buvver of n abbeltje veur dörst. Volgens de media doun veul mensen dat ook wel. Mor wat vuurwaark aangaait is dat bliekboar boeten ale logica om. Ale joaren weer wordt t record van t joar der veur verbroken deur nòg weer meer aan vuurwaark te besteden. Nou mout elk netuurlek zulf waiten woar hai of zai t geld aan besteden wil. Mor ik vroag mie wel ais òf hou slim dij krises aigelk veur t mensdom is. Want t blift toch n keuze. Ik heb zulf haildaal niks mit vuurwaark. Letterlek weggooid geld: achtensesteg miljoun euro veureg joar! t Geft n bult overlast en benoam veur hoesdaaier en bejoarden is old en nij n vrezelke tied. En der is nog veul meer mis mit. Ien siervuurwaark zitten veul swoare metoalen dij spesjoal veur de kleur- en geluudseffecten zörgen. Via regen en aander neerslag komt dat apmoal ien t grondwodder terecht. Mor doar heur je gain mens over, apaart … Deskundegen schatten t aandail illegoale vuurwaark op daarteg procent. Ien zuk vuurwaark zitten voak de alerschoadelkste stoffen, is ja gain kontrole op dat levensgevoarleke goud oet Polen of China. En den is der nog t fienstof, dat zit weer meer ien knalvuurwaark. De concentroatsie ligt op 1 jannewoarie voak wel zeuven tot aacht keer zo hoog as bie n normale dagconcentroatsie. En benoam eerste twij uren van t nije joar binnen nog tientallen moalen hoger. Oké, ien steden meer as op t pladdelaand. Mor t liekt mie nait gezond. Ik wait wel dat veul mensen gek op vuurwaark bennen. Mien aigen kiender waren dat ien heur jonkhaid ook, mor dij binnen der overhìn gruid. En ach, vuurwaark ofsteken op nij-joarsnaacht, t heurt ter bie, t is traditie. En der is ook hail mooi vuurwaark. Tot zover gain perbleem, ik kin doar tot op zekere hoogte nog wel ienkomen. En as dat den tot n poar doagen bepaarkt bleef … Mor ik begriep nait woarom der al van begun december en tot aan feberwoarie aan tou knapt worden mout en benoam soavends en snaachts. Wat ik ook nait begriep is woarom der zoveul vernaild en kepot moakt worden mout mit joarwizzeln. Dat kost gemainschop ook miljounen. Overhaid pebaaiert ter van ales aan te doun om t ien de haand te holden, mor t liekt hoast wel n netuurverschiensel, doar nait aan te onkomen vaalt. Of mensen heur t haile joar min of meer onder druk fersoonlek gedroagen hebben, mor mit old en nij heur opkropte frustroatsies der oetgooien. Leste joaren goan der aal meer stemmen op om consumentenvuurwaark te verbaiden. Mensen en daaier zitten weken ien stress en angst, t is slim vervoelend, t levert miljouenen euro’s aan schoa op. En der komt aal meer illegoal vuurwaark dat hail slim gevoarlek is. Mit as gevolg veul blievende verminkens aan t liggoam. Woarom wil n volk dit toch? Ter vergelieken: dij achtensesteg miljoun euro van veureg joar was aacht moal de opbrengst van de aksie Serious Request van dou, roem aacht miljoun. Twijde Koamer het ter veureg joar over stemd, nog net veur t kerstreces, op veurstel van de Partij voor de Dieren. t Gaait nait deur. Mor oet onderzuik eerder dit joar bleek dat fiefteg persent van Nederlanders veur t ofsteken van vuurwerk is en negenvaddeg persent is der tegen, toch zo’n beetje haalf om haalf. Der komt ooit wèl n meerderhaid veur, is mien verwachten. Mor wat verboden is, gait ondergronds ien kriminoaliteit. Net as mit de dreugleggen ien Amerikoa ien twinneger joaren van veurege aiw. Of mit softdrugs van tegenwoordeg. Dus ja, of dat den zoveul beder is? Ik ben altied weer blied as dit soort doagen, mit ale gedounde wat doar bliekboar bie heurt, weer veurbie binnen en dat ien jannewoarie t gewone leven hom weer hernemt. Dij heisa begunt al doa -lek noa Sunnerkloas mit winkeldrokte, zangoetvoerens, de ‘kerststress’ mit de verplichte veziedes en t kerstdiner (wat doun we mit moeke?), mit kerstmaarten en kerstnaachtdainsten. t Krigt zien hoogtepunt op oljoarsoavend met t geknap van vuurwaark, veul draank, mizzelk moakende euliebollen, vernailens en sleperij.
Al verschaaiden joar zeg ik dat ik nog ais n moal noar n onbewoond aailand wil, of noar n gebied doar hail waaineg mensen wonen.
n Stee doar nait aan Kerst en nij-joar doan wordt. Haildaal lös van roazende wereld en haildaal allenneg, van haalf december tot aan haalf jannewoarie. Lekker lui ien n vekaanziehoeske, n hotel of n gerieflek pension. n Tas vol cd’s, bouken en dvd’s mit, laank op bèr liggen, lekker eten en drinken en laange wandelingen moaken. Van dat soort dingen … t Huift nait per se ien n waarm laand, t maag gerust ook roeg weer wezen of dikke vorst mit snij. Aargens hoog ien Laplaand, of ver van bewoonde wereld ien Ierlaand. Desnoods n Waddenaailaand, ik zol mie wel redden zunder kranten, gain internet, gain tillefoon, gain radio en tv. En as den hier ales weer ien rust is, kom ik weerom, of der niks gebeurd is … Dat liekt mie t alermooiste tou veur dizze doagen. Mor t is apmoal grootsproak. Mien vraauw wil t nait meer van mie heuren, want ik heb t nog nooit doan en ik zel t woarschienlek ook nooit doun.
As ale mìnsen, groot en klain Mekoar wat meer deur vingers zain Gain spiekers op leeg wotter zuiken Aandern in heur weerde luiten Nait allain aan zukzulf mor dochten Wat laifde bie nkander brochten Din zag wereld der op slag Veul beder oet, vandoag de dag!
t Is Oljoarsoavend. In de serviceflat binnen n bult roamen helder verlicht. Elkenaine kikt noar t oljoarspergram veur tillevizie. Geppie schenkt heurzulf n kop kovvie in. Ze zet t kopke veur zuk op t toaveltje en kikt wieder. Dammee komt der n kaberet met Seth Gaaikemoa. Dij zel t joar òfsloeten. Dat is aaltied wel mooi. Kin je nog even lagen. Vrouger har je Wim Kan. Dij kon der wat van. d’Haile poletiek wer din op de hakke nomen en elke menister kreeg wel n sneer van hom. Doar haren zai en Evert aaltied noar keken. Vleden joar was Wim Kan der nait meer op west. Dij was al dood. En veur Evert was oljoarsoavend nait echt oljoarsoavend. De kanker vrat aan zien liggoam en t ende kwam noader. Om poaske was e uut tied komen. Geppie har ter ook stoer mit had, mor deurdat Evert zo flink west was, was zai der ook redelk goud deurhèn komen. t Huus was heur dou al gaauw te groot worden en ze haar zuk n wonentje huurd in de serviceflat en doar zat ze nou. Allenneg! Om heur tou woonden aal zokse mensen as zai. Allainstoande vraauwen en mannen, dij doaglieks met heur allain wezen te koop luipen en joe wel vaar moal in de weke nuigden veur n kop kovvie of n borreltje. Doar har ze nait aan mitdoan. Evert ston doar nog tussen. Der wer al zo gaauw en zo veul proat. En nou was t oljoarsoavend. De kinder haren vroagd of ze nait bie ain van heur wezen wol, mor dat haar ze subiet òfwezen. Kinder mozzen op zokzulf wezen op zukse oavends en nait opscheept zitten mit n olle moeke. Nee, zai wol laiver allain in heur aigen flatje blieven. Gebeurde wat gebeurde. Din kon ze zuk goan loaten. Tussen zeuven en haalf achte wazzen der verschaaiden auto’s bie de flat west om mensen op te hoalen. Mor t grootste dail van de bewoners was gewoon in huus bleven, net as zai. Dij keken nou ook noar tilleviezie of wazzen bezeg met heur aigen gedachten. Hou t west was en dat t nooit weerom komen zol. Uren, doagen, moanden, joaren vlaigen as n schare vot. En wat veurbie is, is west. Dat blift allain in joen herinnerns hangen en doar kin je asmis vreselk mit in toeze komen. n Dikke troane glidt over Geppies rimpelge waange. Der wordt aanbeld. Geppie schrikt op uut heur prakkezoatsies. Wel kin dat nou wezen? Hou loat is t aiglieks? d’Ol pendule wiest haalf elven. “Wel is doar?”, ropt ze achter de dichte deure. “Kloas Venemoa! Graitje Veerkamp vragt ons veur n borreltje. Din kinnen wie mit mekoar t ol joar uutzitten. As t nog wat eterij in huus hest, kinst dat wel mitnemen.” Geppie dut deure open. Kloas kikt heur vrundelk aan. “Wie hebben nou wel laank genog zitten te treuren over dat wat nait weerom komt. t Wordt tied dat we nou ais veuruut kieken. Noar t nije joar. t Leven gaait ja wieder.” “k Wait nait,” twievelt Geppie, “zol k dat wel doun? n Feeske zunder Evert? k Wait nait.” “Mor ik wait t wel,” zegt Kloas, “goa nou mor mit. Wie binnen der aalmoal. Elk dij allain is in de flat. Wie hebben nou laank genog tied had om in t verleden te kieken. t Wordt ter ja toch nait aans van. Zel k zeggen dast der aankomst?” Hai draait zuk om en let Geppie allain bie deure stoan. t Wordt der nait aans van, klinkt t heur nog in d’oren. t Wordt der nait aans van. Inderdoad, je kinnen de tied nait weerom draaien. Wat je ook doun. Evert blift vot en zel nooit weerom komen. Ook nait as ze hier zitten blift. Ze begunt in t keukenkaaste te rommeln. Doar vindt ze nog n buzze met jeudenkouken en ook nog puutje zolde pinda’s. Dij kin ze wel mitnemen. n Haalf vleske bezzen het ze ook nog. Beloaden met heur inbreng stekt ze de sleudel in de buutse en let deure achter zuk in t slöt valen. Even mit de lift en ze staait bie Graitje veur deure. Doar binnen zeker al zo’n twaalf mensen bie mekoar. Ze zöcht zuk n stoule en schoft aan in de kringe. Noast heur zit Kneles Bontsemoa. “n Minne oavend nait, Geppie?” Geppie knikt. “Goud dat Graitje dit bedocht het. n Mens allain is ook ja niks. Ik heb gaauw n deuze kroketten hoald bie d’kafetaria aan d’overkaande. Krieg k vanoavend in elk geval wat waarms te eten. Koken veur mie allain is ook ja niks.” Stientje Wolterman hoalt heur olle grammefoon op batterij en draait n ploade. “What a wonderful world”, zingt Louis Armstrong mit zien haisterge stem. Der komen nog meer lu. t Wordt oardeg vol in Graitje heur koamer. “Wie binnen vol”, ropt aine. “Den goan we op de gaange wieder.” Veur ze t bezevven, stoan de stoulen en toavels in d’hal. t Wordt n hail feest. De treurege gedachten binnen vot en ze lagen zuk krom om de bakken, dij Job van Zoalen vertelt. Dat kon e vrouger ook al zo goud. Inains heuren ze boeten t vuurwaark. “Verrek, t is al twaalf uur west,” brult Kees Sloots, “Veul zegen aalmoal!” Hai nemt n roam, vloog Graitje om d’haals en bakt heur smok op baide waangen. Dat is t sein veur ale aandern om mekoar ook t nij-joar òf te winnen. Geppie staait wat achteròf. Mout ze doar nou aan mitdoun? “Geppie maaid, veul zegen,” zegt aine en geft heur n smok. Geppie geneert zuk. Evert, dinkt ze, verroad! Stil blift ze stoan met heur glaske bezzen in d’haand.
Mout ze nou gain verdrait hebben? Heurt ze nait allain in heur flatje te zitten? Nou dut ze mit aan n feest, terwiel dat Evert ter nait meer is. Inains komt ter daip binnen in heur n zaachte stem. Gain stem dij je heuren kinnen, mor aine dij vuilboar is. “Mitdoun, Geppie,” zegt dij stem, “gewoon mitdoun. t Wordt ter toch nait aans van, vergetst mie ja toch nait.” Hou kin ze ooit heur Evert vergeten. Evert? Was dat Evert zien stem west? Joazeker, ze wait t hail wis. Evert het zegd dat ze mitdoun mout. Ze begript wat hai der mit maint. Nait zitten blieven te treuren. Doe moust wieder. Blief leven en verknies dien leste joaren nait. Mitdoun Geppie! Om twij uur s nachts breken ze op. Aalmoal n beetje in d’eulie. Mor ze hebben wel n schiere oavend had. In bèrre kin Geppie t nait noaloaten om nog even noar Evert zien foto, dij op t nachtkastke staait, te kieken. Verbeeldt ze zuk dat nou of knipoogt e noar heur? “Ik vergeet die nooit, mien jong,” fluustert ze, “Wat ik ook dou, doe bist ter bie.” Mit n glimlaag op t gezichte vaalt ze in sloap.
Op t zaail stoa ik te vraizen, veur t roam en gleren mien vingers maank bloumen op zuik noar verlangst, ien dook van oam.
Wat is t dat mie zo muit doargunders onnerwegens ien kolle, noar n vremd stee van vlaigen ien riegen, drok revelnd vertraauw bie schiensel van lichten moan.
Ik kiek ien lucht, van flitterge naacht zai t geluud van gehaaimen bie pad dij verdwienen, oet t zicht noar t zuden doar n laand ien winter, mit waarmte wacht.
Verloaten gedachten, verswonnen ien kilte mit bekleumde gevuilens blief k achter, en weemoud bekropt mie, ien t vraid van stilte.
Zanger-laidschriever Edwin Jongedijk (Weststellingwaarf, 1976) het moar ain spaigelploade neudeg had om noam te moaken as Grunnegstoalege artiest: ‘As Ik De Kaans Zol Kriegen’ het hom drij top 2-hits in de Noord 19 aanbrocht, woarvan twije zulfs op nummer 1 kommen binnen. In tied dat aan n nij album waarkt wuir, ston e alweer bovenaan. Dat was van d’zummer mit de single ‘Mien Dörp’. Nait min veur n artiest dij t Grunnegers nait as moudertoal het. t Nije album ‘Mörn Is t Weer Licht’ is nou uut. Kreuze mout moar es even aan de proat mit Edwin Jongedijk.
Edwin, van haarten felesiteerd mit dien twijde Grunnegstoalege album. Bist der vervast slim wies mit. “Dank je wel Bert. Bin der inderdoad slim wies mit! t Was ook al weer twij joar leden dat k mien eerste Grunneger spaigelploat uutbrocht haar. Dizze ploat is wat meer n bandploat worden as de veurege. Wie hebben wat meer repetaaierd zodat sikkom elk dij mitdee zien inbreng haar. En ook de teksten bin soms wat persoonlieker worden.”
Dien album hait ‘Mörn Is t Weer Licht’. Het dij titel n bepoalde betaiknis? Der staait gain nummer op dij zo hait. “d’Maiste laidjes hebben n melancholieze ondertoon. Zo schrief k mien laidjes ook t laifst; staark op t leven richt. Thema’s as laifde, tegenslag, verdrait, hoop en zukswat kommen veurbie, mor wel in d’waitenschop dat t wel weer beter worden kin. Most der ook nait in hangen blieven. Dizze titel von k goud pazen bie dat gevuil.”
Op dien webstee heb k lezen dat t nije matrioal verrazzend, moar vertraauwd is. Woar zit t verrazzende in? “Volgens mie zit t verrazzende in d’arrangementen en d’opbaauw van n aantal laidjes. Zo as k zee, is t meer n bandploat worden. Dat betaikent dat t resultoat soms wat roeger is en messchain wat spannender uutpakt het. Mor wel wait, messchain vind elkenain t nait zo verrazzend, haha. Mien stem is geliek bleven en mien gitoarspeulen ook, dus joa zeg t mor.”
Mit ‘Mien Dörp’ hest goud aanhoakt bie de verkaizen ‘Het Leukste Dorp Van Groningen’, t populaire zummerpergram van Noord. Dat het die al de daarde nummer 1-hit aanbrocht. Is dat n beetje commercieel denken van die? “Mien Dörp’ heb k schreven kört noa t verschienen van ‘As Ik De Kaans Zol Kriegen’. Was destieds beïnvloud deur t dörpse leven en ook deur t pergram ‘Het Leukste dorp Van Groningen 2011’. Dou wos k nait datter in 2013 n nije oaflevern kommen zol; k wol t laid gewoon opnemen veur mien nije spaigelploat. Mor dou wol RTV Noord dit joar n nije oaflevern van HLDVG moaken en hebben wie contact had over mien laidje “Mien Dörp” en dat dat n goie combinoatie wezen zol. Messchain wel n beetje commercieel, mor aan d’aandere kaant mot dat ook wel as zukse kaansen veurbie kommen. k Schrief mien laidjes om zie te dailen mit de rest van Grunnen en da’s mit dizze single goud lukt, dunkt mie.”
Hest al n schier riegje Grunnegstoalege hits op dien noam. Dien meziek vaalt bie ons in de smoak. Krigst bie optredens vervast ook voak goie reaksies. Wat zeggen lu den zo aal? “Mìnsen hebben verschillende associoaties bie teksten. Netuurlek is ‘As Ik De Kaans Zol Kriegen’ n favoriet. Ain van de maist indrokwekkende reaksies was dat t laid op n cremoatie speuld is. Dij mevraauw had t laid zulf aanvroagd bie femilie. Dat dee mie wel wat. ‘Haarfst In Mien Haart’ is ook zo’n laid dat wat mit mìnsen dut. Loatst kwam der n Joegosloavië-veteroan noar mie tou. Hai was roakt deur de tekst van t vervremd vuilen in joen omgeven en nait waten wat te doun en zukswat. Hai haar dat ervoaren dou hai thuus kommen was van zien uutzenden. k Vin dat biezunder.”
Doe bist geboren in t Nedersaksische dail van Vraislaand, opgruid op Drìnte en as oetwozzen kirrel deelstreken in Grunnen. Bist dus nait groot worden mit de Grunneger toal, moar bist der wel mit aan d’loop goan. Hou biezunder is dat? “k Wait nait of t biezunder is; veur mie vuilt t nait echt zo. t Grunnegs vin k prachteg, kin mien gevuil der goud in kwiet. Heb mie vrouger nooit in t Weststellingwaarfs of in t Drìnts verdaipt. Dou k echt mit laidjesschrieven aan d’loop gong, woonde k aal in Pekel. Eerst schreef k in t Engels en nou dus ook in t Grunnegs. Veur mie vuilt t wel normoal, aal mot k der traauwens wel even bie zeggen dat t schrieven en t zingen mie beter oafgoan as t proaten. Dat vin k nog wel stoer oaf n tou.”
Laidjes schrieven in t Grunnegers of in t Engels, zit doar veur die nog verschil in? Den denk ik bv. aan t gevuil, d’onderwaarpen, bronnen van inspiroatsie …… “Joa, der zit wel wát verschil in, mor nait hail veul. k Hol der wel rekenschap mit as k in t Engels schrief dat t veur Taneytown is. In t Grunnegs kin k wat persoonlieker schrieven, omdat dat veur miezulf is. d’Onderwaarpen verschillen nait echt, mor t zit hom meer in hou k t onderwaarp benoader wat t verschil moakt, zeg mor.”
Op t nije album stoan drij covers, zo as aine van Steve Earle. Zien ‘Someday’, hait bie die ‘Op n dag’. Is t stoer om n nije tekst te schrieven dij recht dut aan t orizineel en doarbie veur dien aigen pebliek aansprekend is? “De thema’s woar k geern over schrief binnen oardeg universeel dunkt mie. Mit dat laid van Steve Earle is dat net zo. De strekking van t verhoal is t zulfde bleven. k Hoop dat t aansprekend is veur Grunnegers. t Laid gait over n Pekelder jong dij aal mit n 2-0 achterstaand op de wereld kommen is. Hai dreumt over zien toukomst n dadde der wat van mokken mot, mor hou wait e nog nait. In t Engels gait t over t zulfde mor din speult t in n Amerikoans dörp. k Bin veul in Amerikoa west n de problemen op t pladdelaand bin nait veul aans as hier. Doarnoast laint d’Amerikoanse meziek zich goud veur Grunneger teksten, vin ik.”
Is Steve Earle ain van dien meziekoale helden of veurbeelden? “Steve Earle is zekerwoar ain van mien meziekoale veurbeelden. t Is nait veur niks dat mien countryrock band Taneytown hait. Dat is noar n laid van hom. k Heb meer veurbeelden dij mie der tou brocht hebben om laidjes te schrieven. Bruce Springsteen vanzulf, mor ook Kris Kristofferson, Bob Seger, Tony Joe White, Chris Knight om mor n poar te nuimen. k Heb dichterbie huus ook veul bewondern veur Daniël Lohues, Harry Niehof, Bert Hadders, Jan Henk de Groot n Alex Vissering.”
Wat vinstoe goud aan dij artiesten? “Dat is n combinoatie van verschillende factoren. Noatuurlek de teksten en de muziekstijl. Mor ook de stem, d’instrumenten dij bruukt worden en de sfeer dij de meziek van dij lu uutoademt. t Is nait zo da’k alles zönder meer goud vin wat zai uutbrocht hebben, mor t maiste wel.”
Wat is typerend veur dien meziek en veur die as meziekant? As k ain nummer uutkaizen mos om Edwin Jongedijk aan n luusteroar veur te stellen, welke zel dat den wezen? “Typerend is denk k veuraal mien stem en messchain da’k Amerikoanze meziek moak mit Grunneger teksten. Der is ook aaltied wel n vleug melancholie te bespeuren in mien meziek en k schrief vanuut mien gevuil. k Kin nait goud zo mor n verhoal bedenken en dat opschrieven. t Komt aaltied aargens vot. Mor welk laid nou echt typerend veur mie is? Poeh! Dat wait k nait. k Vin t stoer om aine te nuimen. t Liekt mie dat aal dij nummers dij k zulf schreven heb en dij k nait van t Engels noar t Grunnegs bewaarkt heb, dat dij nummers typisch Jongediek binnen.”
Wastoe doar zegst – Amerikoanse meziek mit Grunneger teksten – zel meschain ook pebliek boeten de pervinzie aanspreken. Wat onderwaarpen aangaait zitst in elks gevaal nait slim ‘vast’ aan Grunnen. Zit der laandelke bekendhaid in veur die? “Dat wait k nait. Huift veur mie ook nait echt, leuf k. Bin aal slim wies mit hou t nou gait. In 2014 stoan der wat schiere dingen aan te kommen en wie zain wel wat dizze nije spaigelploat doun gait. t Is wel zo dat k oaf en tou buuten Grunnen speul, mor nait zo veul.”
k Zag die in oktober bie de (F)luusterlaidjesveurstellen in Van Beresteyn, mit Jan Henk de Groot en Gerry Wolthof. Bist nou mit Alex Vissering en Jan Henk bie t pad as De Troebadoers. Zuiken de Grunneger artiesten nander aal voaker op, om soam te waarken of mit nander op te treden? “Doar liekt t wel op. Bert en Harry (Hadders en Niehof, red.) hebben net zukswat doan en nou doun wie dat ook as De Troebadoers. t Is haartstikke mooi om dat mit mekoar te doun. Alex, Jan Henk en ik hebben dezulfde veurlaifde veur Amerikoanze meziek en doar heurst din ook t neudege van, noast ons aigen materioal van- zulf.”
Zukse soamwaarkens kinnen allenneg moar goud wezen veur de Grunneger meziek, of nait? “Joa, vin k wel. t Moakt dat de zangers en laidjesschrievers braider kieken goan en mekoar beïnvlouden. k Vin t haarstikke schier om mit Alex en Jan Henk meziek te moaken. Doar krieg k veul energie van. En volgens mie is t veur de mìnsen dij kieken kommen ook wel mooi om zukse soamwaarkens te zain en te heuren.”
Edwin Jongedijk, daank veur dizze Droadproat. t Leste woord is aan die. “k Bin wies mit dizze nije golf van Grunneger laidjesschrievers en k denk dat t haartstikke mooi veur laifhebbers van (Grunneger) streektoal meziek is dat der ook veul varioatie is. Op zich heb k nait te kloagen as t om opkomst van pebliek gait, mor k hoop dat wie t mit mekander veur mekoar kriegen om nog meer mìnsen noar optredens te trekken. Der is zoveul moois te zain, mor t is veur lu nait meer vanzulfsprekend om der op uut te goan. Zol mooi wezen as wie dat veur mekoar kriegen. t Is doarom ook belangriek datter initiatieven zo as Kreuze binnen. Streektoal motten wie mit mekander hoog hòllen. Verder bin k der trots op dat mien nije ploat ‘Mörn Is t Weer Licht’ t daglicht zain het en blief k mooi deurgoan mit optreden en t schrieven van nije laidjes.”
‘Mörn Is t Weer Licht’ Edwin Jongedijk € 14,99 Te koop bie o.a. Evelyn Novacek http://www.evelynnovacek.nl/
Edwin Jongedijk zien webstee: http://www.edwinjongedijk.nl/
Edwin Jongedijk op Facebook: https://www.facebook.com/edwin.jongedijk Edwin Jongedijk op Twitter: https://twitter.com/edwinjongedijk Edwin Jongedijk op YouTube: http://www.youtube.com/user/edwinjongedijk
Wolf dij n bonkje ien haals haar, huurde aaiber ien veur n bult geld om mit zien laange neb bonkje oet zien haals te hoalen. Dou aaiber bestèl doan haar en noar sinterij vroug, raip wolf gnivvelnd en graauwend: “Mor doe hes al genog betoald kregen omreden doe kons dien neb zunder gevoar beten te worden oet bek van n wolf hoalen, nait din?” As ie ain dij vaals is biestoan, verwacht din gain belonen en wees dankboar dat ie der nait bie ienschaiten as daank veur joen muite.
n Grode stad wer aanvalen deur n vrumd leger en börgers werden bie nkander roupen om te beroadsloagen over beste menaaier om stad te verdedegen tegen vijand. Metseloar docht dat beste menaaier om stad te verdedegen mit bakstainen was. Timmerman onnaaierde dat holt beste menaaier was om vijand tegen te holden. Dou ging leerlooier stoan en zee: “Lu, ik bin t haildaal nait mit joe ains. Der is noamelk gain beder materioal as leer om joe te verdedegen!”
Via n smsje loat er moeke waiten dat er wat loater komt te eten, want hai gait noa schoultied met n koorlid stad ien om n smoking te kopen bie n groot bedrief en t koorlid het n pas. Zai is stomverboasd en schait ien e lach. Hai het t noeit eerder over n smoking had. Even loater belt er heur op om te vroagen hou duur die dingen aigenlieks bennen. Zai zegt dat ze gain flaauw idee het. Of pa den even op ienternet kieken wil wat zuks kost. Pa het doar gain tied veur mor schat zo’n 180 euro. “Zoveul?”, vroagt er, onrusteg worden aan d’aander kant van lien. t Duurt mor even, den belt er weer: “Ik heb even beld dat zo’n pak aigenlieks wel heul duur is, moar t koorlid zee dat ik hom nait zulf betoalen huif. Hai legt t nog wel uut.” Veul loater belt er dat er onderwegens is noar huus. Oeps, hai is met fiets valen. t Is glad ien stad, mor t gait goud. Hai het t pak kado kregen! Joa, van t koor. Aigenlieks is hai heulemoal gain lid van t koor, mor ze kwamen n tenor tekort en hai wol ze wel uut de braand helpen. Ze hadden t over hom had op t koor en ze hadden der n baarg plezaaier om had toen t koorlid bedoacht om geld ien te zoameln onder de koorleden om n smoking veur hom te kopen.
Den gait deur open en stait zeun ien keuken. n Braide laag op zien gezicht. Uut zien rugzak puult wat zwaarts. Dat bliekt t jaske te wezen. Met hangertje en aal ien rugzak propt. Dat kon best, haar t koorlid zegd. t Is kreukvrije stof. Ook de broek komt met hanger uut zien rugzak. Moeke wizzelt n blik met pa en gnivvelnd hangt ze t jaske en broek aan kaastdeur. Prachtege smoking. Ze hebben n baarg plezaaier om t heule veurval. Ze zain t veur zich. Dij baaide mannen dij met mekander n smoking uutzuiken en zeun dij t paast, achter t koorlid aanloopt noar kassa en broek en jaske ien rugzak propt zunder puut der omhên, noar huus fietst, ondertussen belt en vaalt en weer stoan gait en nou ien heur keuken achter de stamppot noar zien nije aanwinst zit te kieken. n Overhemd hadden ze ook wel zain, mor ze doachten dat dij te groot wezen zol. Hij mos eerst thuus zien haals mor meten. De volgende dag fietst pa ien t spitsuur noar t groot bedrief veur t overhemd. Hai het ook n pas. Weer een dag loater hoalt moeke ien oproeming nije koorschoenen moat 46 op de gok, want zeun het t veul te drok met 12 concerten ien twij weken van zien aigen koor. De schoenen bennen n klain beetje te groot mor met zien ôlle zooltjes der ien vuilen ze hail vertraauwd. Op t concert verschient er ien zien nije ‘outfit met n verhoal’!
Kaarstdoagen bennen veur hom wel heul goud ‘uutpakt’.
Uut: “Granaatjes met een gouden slot”, 2e druk, uutgeven ien november 2013 bie www.bestelmijnboek.nl
Strunend laangs t Damsterdaip Op weg noar Stad, woar mie wat raip As n òfsproak oet t verleden Doar zai ik n beeld dat noar mie wenkt Woardeur k ien ains hail blied bedenk Joa, dat is de Martinitoren! Hai torent ver boven alles uut En wait ook zunder zien geluud Mien haart zo te bekoren Ik wait nait goud wat of t is Mor t vuilt as of ik toch wat mis Ik heb mien haart der aan verloren
En laangs de boten ien t woater Striekt zaacht t waarme oavendlicht k Heur vogels zingen en even loater Zai ik t mooiste stadsgezicht
Op Groot Maarkt krigt elk zien zin Zo ver as t oog mor kieken kin Zai k levensvreugd opbluien Veul jongelu mit n hoop lewaai Studenten zuiken hun aigen draai Al mout t verstand nog wel wat gruien t Is n goan en kommen op t stadhoes De Drij Gezusters binnen ook thoes Woar zel ik nog om zeuren? t Biertje smoakt mie aibels best En n bitterbaal zörgt veur de rest Wat kin mie aiglieks nog gebeuren?
En laangs de boten ien t woater Striekt zaacht t waarme oavendlicht k Heur vogels zingen en even loater Zai ik t mooiste stadsgezicht
Ik loop nog even n stroatje om Woar k n vrund van vrouger tegen kom Vaalt hail wat bie te proaten Dikkedakken in t Prinsenhof Ook rozentoen verdaint ons lof t Lewaai verdwient aal oet de stroaten Din stoareg aan mor weer noar hoes n Kop kovvie mit wat klontjegroes Dit is veurwoar t goie leven! k Zak lekker onderoet op baank Mit kraant en t leste steertje draank Ien Stad vaalt hail wat te beleven
En laangs de boten ien t woater Striekt zaacht t lèste oavondlicht k Heur t carillon en even loater Zai ik t mooiste stadsgezicht
Bewaarkt en vertoald deur Joop Klompien (Noar n idee van Arie de Werker)
Eerappels en wöddels venus en mars alles lopt hier deurnander gerdiene van blodekontenvlais veur ogen, koien, veerzen en bollen en mor swaiten en mor stìnnen en mor graimen mit wotter harregat
As mien striepkoren vummerdagjaze oetgijt en ik over t stiekeldroad t gruinlaand in stap wordt toukieken mitspeulen laauw, hait, laauw, kold, ieskold en van veuren òf aan laauw, hait, laauw, kold, ieskold en mor graimen mit wotter n zaandloper holdt mie in tied k wor aal lomer en swoarder gedachten zakken mit noa boom mien lief swait nich meer mor regent aal mien stoere dinksels spuilen vot in t geutje
Zo zit ik in dook bie zeuventeg groaden doeknekt in twijduustern Boeddha te weden lichtjoaren vot van aander vlais gain kou meer te bekennen en ook gain bollen meer
Lapjeskoopman was op n mörgen, begun 1940, bie schilder Jans aan deure komen mit n wonderliek verzuik. Wol stommegeern, dat Jans veur hom wat opbaargen zol, veur zolaank as oorlog duurde. Engeland en Fraankriek muiken zoch ja al op, om dij movven n halt tou te roupen en weer over gruppe te joagen. Dochde nait, dat t veur laank wezen zol. In haand druig e n kovver, dij zo te zain wel zwoar wezen mos. Achterop fietse har dij kerel t hierheer sleept. t Zwait ston hom veur de kop. Jans nuigde hom in koamer, woar dij kerel sikkom smeekte, hom te helpen. t Was ja mor veur tiedelk, zodroa t ainegszins meugelk was, kwam e t zwikkie weer ophoalen. Jans en de vraauw keken mekoar ains aan, woarnoa Jans hom beloofde wel op zien kovver pazen te zellen. Koopman vloog hom van dankboarhaid zowat om haals. Wol gain kovvie, of aans wat. Wol zo rad as t kon weer op hoes aan. Mos nog n haile bult regeln aleer ok hai, zoas e t zee, ‘onder woater’ göng. Noam het e nait zegd. Verdween in nacht, veurdat ze wieder ok mor wat zeggen konnen. Doar zaten zie nou mit n onbekende kovver, woar wel t ain en aander in zitten zol. Groag haren zie evenpies keken wat of der in zat, mor kerel har meschain wel opzeddelk kovver op slöt doan en sleudel bie zoch stoken. Mensen binnen aans ja bliksems nijsgiereg en haren verlaaiden wizze nait weerstoan kinnen. t Schildersechtpoar was der euvel mit aan. Omreden dat twij nog aaltied meer waiten as ain, vruig e voader om road. Votdoadelk göng voa mit noar overkaande. Kovver wer aan aal kaanten bekeken. Optild, der aan roken, mor naargens n taiken of aanswat, dat heur nijsgiereghaid wieder bevredegen kon. Man, man, wat ja n boudel! Hou mos Jans doar nou mit aan. Woar kon e kovver t beste verstoppen? Kelder, kaaste, zolder, zölfs onder bèrre wer keken, of doar gain stee veur gehaaimzinnege kovver was. Aal plekjes werren wogen, nog ains wogen, mor aaltied te licht bevonnen. Kerel nog ains aan tou. Kerel har heur mooi opzoadeld mit n groot probleem. Wel wait, wat inhold is. Stommegeern wollen zie in kovver kieken, mor koopman speulde op wizze en har doarom sleudel mitnommen. Wel wait, zaten der wel golden veurwaarpen en weerdepepieren in. Onder mekoar hebben zie doar beheurelk over rezenaaierd. Mor t was en bleef n gehaaim, woar zie t mit doun mozzen. Doch zaten zie der goud mit in moage. As dij lamstroalen van Duutse soldoaten der achter komen, dat Jans dit fertuut in bezit het, kommen zie heur vast mit n bezuikje vereren. Doar was e niks groots op. Dij lu kon je t beste mor zo wied meugelk van de keet holden. Stel je veur, wat dij soldoaten mit dij gevoarelke geweren doun zollen, as zie in smiezen kregen, wat der in kovver zat. Ok voader kon heur nait roaden. Was vermoudelk bliede, dat Jans en nait hai mit dit roadselachteg veurwaarp opzoadeld was. Zel noa n “weltrusten en t beste der mit”, wel òfdropen wezen. Achteròf n gekope menaar om t vroagstok op heur bordje te leggen. Dij haile nacht hebben baaident gain oge dichte kregen. Jans luip deur koamer te iesbeern. Vraauwlaif lag achter heur buusdouk wat te jaainen. Mensen nog tou. Dat heur zokswat nou overkommen mos. Smörgens wazzen zie van ain ding overtuugd, dij kovver mos zo rad meugelk t hoes oet. Veurlopeg lag kovver under bedstee in eerappelbewoarploatse. Dij dag haren baaident rust noch duur. Jans kreeg zowat gain droppel vaarve van kwaaste en Grietje luip tientallen moalen trap op en dele. Net as of zie heur aai nait kwiet kon. Gounent konnen makkelk zeggen, dat man aaltied veur zien noaste kloar stoan mos, mor in dit geval zag Jans zien noaste t laifste hail wied vot. Aanderdoags hebben zie noa t waarm eten gezoamenlek mit mien ollu ‘crisisberoad’ holden. n Haile rits meugelkheden werren op toavel legd en der net zo rad weer òfveegd. Noa n slode kovvie en veur de manlu n heldertje wazzen zie der oet. t Beste kon man dij vermaledijde kovver bie kerke begroaven. Gain hoane dij doar noar kraaien zol. Zo zegd, zo doan. In veurnacht göngen twij donkergeklaaide manlu op pad. Kovver in n jutezak tussen heur in. Jans har oet dainst n schopke mitnomen, dij nou meroakels goud dainst doun kon. Helden vuilden dizze baaide schietienboksems heur nait. Ok al deden zie n hail belangriek stokje verzetswaark. As t ais kon, zollen dij Pruzen heur klaauwen nait op dit onderpaand leggen kinnen. t Was n gelok bie n ongelok dat zo duuster was en t weer wat grienderg. Doodstil slopen zie bie hege langes tot ze bie ingang van de olde juvver stoan bleven. Thoes haren ze, krek as of n militaire operoatsie betrof, aal tot in details deurnomen. Gain twievel meugelk. Liek veur kerkdeure muiken ze halt. Jans draaide zoch n kwaartslag om en net as vrouger op schoulplaain mat hai mit zien klompen persies viefentwinneg vouten òf. Voa controleerde dat deur haalfzacht mit te tellen. Aan t ende muik Jans pas op ploats, draaide weer n kwart en weer göng t verdan. Ditmoal viefteg vouten. Dou e oetteld was, mesjeerde hij noar kerkmure. Noast n steunbere gruiven ze n daipe koele, wat nog hailemoal nait mitvuil, omreden dat der veul puun onder t gras verstopt was. Noa n hoop gepoest en gestèn, was t graf veur heur pesjent kloar.
Mit zak en aal hebben ze t n veurlopege rustploatse geven. Hail wat gezwinder as op hinweg binnen zie weer thoes komen. Missie volbrocht! Gain mens zain. Der kraaide gain hoane meer noar. t Twijtal was dik tevree mit òfloop van heur kerwaai. Zie hebben der nog n poar op nomen. Was goud veur de kolde wer der beweerd, of zellen ze heur zenen op dizze menaar weer wat op stuur zain te kriegen. Kovver was goud verstopt, n loze kerel dij t doar zöchde en von. Goandeweg de oavend brochde aal t geteut Jans doch weer aan t twieveln. Dij jeude har wel zegd, dat t mor veur n pooske was, mor stel je ains veur, dat t moanden meschain wel joaren duurde, veurdat dij kerel zien onderpaand weer ophoalen kwam. Kovver mog din wel op n dreug plekske liggen, mor as dij doar n haile zet liggen mos, wer zie wel aanvreten deur k wait nait aal. Jans en de vraauw haren as rechtmoatege rentmeesters weer genogt prakkezeerstof veur n poar doage. Gain mens kon heur in dizze aangelegenhaid roaden. Hou e t ok wendde of keerde, Jans bleef der mit zitten. Aanderdoags, dou hai in kerke wezen mos, om doar t plefon te schildern, kreeg e n ingeven. Jans was nait bepoald n held en duurde nait recht op zo‘n hoge trabbe. Doarom mos e aan boetenkaante mit n ledder noar boven om doar t boetenwaark te doun. Doar har e aal tied en meugelkhaid wat in rondte te koekeloeren. Doar was t ok, dat hij n onnuur idee kreeg. Dou zien moaten al laank en braid op hoes aan wazzen om zoch achter moekes pappot te schoaren, gruif Jans zien schat weer op en noa n hoop gewruit, wurgde hai dat zwoare fertuut ongezain noar boven. Doar har Jans n doalders plekje vonnen, woar zien ‘lainstok’ tot in lengte van doagen tumeg en vaaileg liggen kon. Gain daif of Pruus dij doar zuiken zol. Allènt zien oldske het e der over verteld. t Ainege wat heur voader der van mitkregen har, was, dat kovver mit inhold n nuver stee vonnen har in schaive juvvertoren van kerke.
Noa d`oorlog was der nooit vroage noar kovver komen. Touglieks mit miljounen aandern was aigender van eerdbodem verdwenen. Jans was der nait meer om ploats aan te wiezen. Was in t leste oorlogsjoar deur verroad oppakt en har t nait deurvertellen kind. Zien vraauw en kinder wollen mit dij haile geschiedenis niks te moaken hebben. As t woar is, wat mien voader hier in t boukje schrift, mout dij kovver nog aaltied in kerke liggen. n Mooi spoarpotje veur male tieden. Doe wicht, kikst ja doagelks oet op juvver. Ast zundag in kerke zitst, moust mor goud in rondte kieken. Doarboven ligt ja nog aaltied n grode schat. Meschain komst nog wel ains achter dat grode gehaaim.” Underhaand was t kovviedrinken doan. Kouke zat in n aandre deuze en ol juf was aan bèrre tou.
Stopt n buske veur t hoes. ‘Mor annerhaalf uur tel oat’, zegt vraauw. Stapt n grode man oet ien n overaal en op klompen. k Goa vast noar veurdeur en kiek woar of e bleven is. Naarns te zain en loop nog even noar aanderkaant t buske. Vrouger het e n moal wit west. Wat n krazzen en deuken. n Roamke staait open en belkt n radio hoempameziek. Buren stoan ook al veur t glaas. ‘Hee, hierzoot!’ Man ien overaal staait ien veur- deur op sokken. ‘Allinneg vernoam volk komt veurom’, ropt e. Ien n waalm van eulie, smook en bier geef k hom n haand. ‘Moi, mooi op tied nait? Ik kom veur t schiethoes’, zegt e. Rillens lopen mie over rug as k zien tanden zai. t Ol kerkhof staait ter nog beter bie. Ik kiek ien wotterge ogen onner n poar roege bozzels. n Smerege overaal zit hom oareg krap om t lief en doar n knoop of is stekt n smoezelge slip oet van t hemd. Veur oet n swaarte sok glopt n dikke toon mit n kaalknoagel mie aan. ‘Kovvie?’, vroag ik.
‘Eerst mor bie t waark kieken nait, doar kom k veur. Ik bin der nou toch’, belkt e. Ik dou veurdeur dicht en deur van wc lös. ‘Ong’, zegt e, ‘wat is hier mis mit? n Schier hoeske toch, t mog mienent weden.’ Ik zeg hom dat vraauw n hangtoilet, n nij fonteintje en der groag nije tegels ien wil. Verwarming mout noar aanderkaant. Hai moppert. ‘Dij vraauwlu hemmen haitied wat. Mor wel het dit doan? Wel het dit wel nait om- maans had?’ Hai wiest noar verwarming en ien t rond. k Vertel hom dat wie wonen zo koft hemmen. ‘Man, dat liekt ja naarns noar. Wat n waark om hail boudel om te batterijen. Kerel, dat kost joe n vermogen.’ Ien tied pebaaiern zien graauwe knovvelge knoesten n zwoar sjekkie te braaien. n Benzineaansteker vlamt en n ol schosstain is der niks bie. Ik kin onnerhand wel kokhaalzen. Ien n waalm van smook en zwaitvouten dou k even n stap achteroet. Hai pakt doemstok en n potlood oet buus. ‘Kiek’, zegt e. ‘Doar, doar, doar en doar n poar gatjes boren. Hierzoot laaidens deurflexen en nait tekört. Aal tegels der oethaauwen, pot ter verzichteg òf, din dij kin k nog best bruken en n nij gat ien vlouer veur òfvoer. Man, man, wat n waark. Kom, k heb t wel zain, wie proaten boudel nog even deur ien keuken.’ Peuk sistert nog even as e dij ien wc pot smit. Ien keuken schoft e geliek achter toavel, kikt rond, draait radio van zender en t geluud knoeterhaard . ‘Man, gain meziek geliek. Wie luustern allinneg mor noar Piroaten Piet.’ Gerdienen goan mit bazzen hinneweer en ons kat springt oet vensterbaank en naait ter oet. ‘Aal vraauwlu binnen t zulfde’, belkt e en schudt kop as vraauw verschrikt binnen komt. ‘Ik goa even om bosschop’, zegt zai en is geliek vot. ‘Kovvie?’, vroag k. ‘Nee man, mag k nait hemmen. Allinneg mor bier.’ Ik goa noar t schuurtje doar mien rantsoen staait van twij vleskes. ‘n Schiere woonderij hier’, zegt e. Hai plopt eefkes mit n vinger oet t vleske en draait haals ien voest rond. ‘Proost!’ Ien twij klokken is e leeg. Hai smakt, gaait mit tong over lippen en bulkt n moal. ‘Ik bin zulfstandeg mouten ie goud begriepen. Zunder personail, k waark allinneg veur miezulf. n Stoere tied mit ons economie en euro’s. Hoast gain waark en n vraauw dij nog meer smookt as ik.’ Hai pakt intied zien sjekpuut. ‘Ik mout vot zai k, is nog ain motsjekje. Mor goud, even kört. Was der nog n vleske zeden ie?’ Hai wiest op t aanrecht en ik moak hom open. ‘Haard waarken kriegen ie dörst van’, zegt e en klokt boudel achter ien haals. ‘Zo, even goud begriepen. Ie zörgen dat boudel veurnkander is mit n week of wat. t Mag ook over n moand hur. Din kom ik en moak boudel kloar. Nog aans wat, ik schrief gain rekens. Gewoon òfreken. En k heb al ais had dat minsen gain geld haren of t overmoaken willen. Nait doun, din ik haauw hail brut der weer veur vot.’ Hai schoft stoul achteroet en klopt t mot van zien overaal. ‘Ik goa eerst weer noar jonges tou, k heur wel van joe. Moi.’ Veur k der op verdocht bin het e klompen aan bie achterdeur en is e vot. k Bin der even stil van. Vraauw staait mit grote ogen wat loater ien keuken. ‘Wat is dit? Stofzoegen? Aal roamen en deuren lös? Bier? En wat is t hier stil! k Zag zien buske zopas stoan bie ‘t Dörstege Everzwien’. Is e handeg?’ ‘Joa’, zeg k, ‘vrezelk handeg.
As 60-pluzzers kin je n joarabonnement bie de spoorwegen aanvroagen. Din kin je raaizen mit 40% körten. Koartjes worden joe in huus stuurd, ie betoalen n vast joarbedrag en kloar is kees. Wie hadden formelieren opstuurd en dou wie koartjes haren begonnen wie doalek plannen te moaken om der es goud gebruuk van te moaken. Òfsproken wuir, dat wie, as t mooi weer was, noar Scheveningen goan zollen. Dag kwam al gaauw en wie gongen aan raaize. Raaize verluip hail smui en net noa middag kwammen wie aan in Scheveningen. Man man, wat was t doar drok. t Leek wel of hail Nederland dizze ploatse as raaisdoul kozen haar. t Wemelde van dagjesminsen. Terrasjes zaten haailendal vol en winkeltjes op promenade deden goie zoaken, zo te zain….. Dou wie aal dij etende en drinkende mensen zagen, kregen wie vanzulf ook wel n beetje zin. Uutendelk waren wie al vroug van huus goan en was t nou al tegen aine. Woar konden wie even rusteg zitten? Nou vergeet dat mor. t Ainege wat ons overbleef was de viskarre …..Wie mozzen toch wat, dus kochten wie ons bie de visboer n lekkerbekje.
Nou dij gong der goud in. Al zittende op n muurtje langs de promenade konden wie ook even uutrusten van de raaize. Deur t vastholden van n viske krieg je ondanks n servetje, gaauw vette handen, dus zee vraauw: ”Ik loop even de trappe òf noar t strand, ik wil even mien handen òfwassen in t wotter.” Dat haar ze bie noader inzain nou beter nait doun kind! Zai luip trap òf noar beneden, schoevelde wat onhandeg over de lösse zandloage en kwam zo bie t wotter aan. Zai bokte zok om handen even nat te moaken. Woar ze gain reken mit holden haar was, dat t wotter altied in bewegen is en dat t zaand aan de wotterkant doardeur wat sobbeg is. Vanòf t muurtje kon ik heur bewegens mitkriegen en ik was din ook nait verboasd, dou zai opains vaste grond onder de vouten kwiet was en … zai over heur volle lengte in de golven terèchte kwam. Wat dou je in zo n geval? Eerst sprong ik van t muurtje ….. meschain kon k helpen. Mor dou ik zag, dat zai al weer overènde kwam, kreeg k de indruk dat hulp nait meer zo neudeg was! Deurdat ze plat op t lief in t wotter ploft was, was ze van boven tot onder kletsnat en bedekt mit n loage nat zaand! Hulpeloos keek ze noar boven, nait in stoat n geluud uut te brengen. Ik ruip: “Kom dizze kaante mor op.” Mien roupen gong verloren in t lewaai en geproat van de mìnsen om ons tou! Ik zag heur trappe opstrompeln, onnerwiel dat n hail bult mensen verboasd noar heur keken. Ik kon de gedachten van dij lu lezen …..Dij is ook nait hail nuchter meer, heurde ik ze denken. Dou mien vraauw weer bie mie ston op promenade, kreeg ze zulf pas in de goaten hou zai der oet zag! Ik kon t nait helpen …..mor k mos in stilte even gnivveln. Zowat kin vanzulf elks overkommen, mor zo as zai der oet zag … Asof ze n schip mit törf leegkrood haar! “Hou mout ik doar nou mit aan”, jengelde ze, “ik kin mie zo ja naargens vertonen. En wie mouten dammee ook nog weer mit traain noar hoes! Joa, docht ik, doar het ze vanzulf geliek in, wie hebben n probleem! “Loat wie eerst mor es hier op t muurtje zitten goan, din kinst in elk geval n beetje opdreugen, t is mor wotter en zaand, zunne zel ons wel n beetje helpen”, zee ik.
Wie waren onnertussen wel zwoar in de kieker lopen. Ik zat noast mien vraauw, mor dee net of k der hailendaal nait bie heurde en keek onnerwiel noar overkaante van promenade noar aal dij klaaine winkeltjes, dij van alles en nog wat te koop haren. Inains vuil t kwartje ….. “Luuster es even, zol t nait verstandeg wezen, dat wie es even bie dij winkeltjes kieken goan?” Eerst keek ze mie aan as of k Frans pruit. “Ik kin toch nait in dizze toustand …..” Dou vuil bie heur ook t kwartje. “Mie dunkt, doe hest geliek! Dat k doar zulf nog nait op kommen bin.” En weg stevelde ze veur mie aan, ik kon heur hoast nait bieholden. Dou wie t winkeltje in kwamen, keek d’aigenoar ons mispriezend aan …… en keek noar de vlouer of dij ook nat en voel wuir! Dou hai zag dat dit nait het geval was, wui zien blik wat vrundelker. “Waarmee kan ik mevrouw van dienst zijn?” vruig hai, wel waitende dat hai aan mie persoonlek niks verdainen kon. “Ja”, zee mien vraauw,” u ziet wat mij is overkomen … dus ik zal wat nieuwe spullen moeten kopen!” Dat klonk man as meziek in oren en hai dartelde veur heur aan noar n ander dail van winkel. “Kijk mevrouw, hier kunt u vast uw keus wel maken. Kan ik u nog behulpzaam zijn?” Vraauw wimpelde dat òf, omdat zai laiver zulf snuustert, zunder ain dij joe op handen kikt …! In tussentied was ik promenade weer op lopen omreden dat ik toch mor in wege luip, en ston boeten te kieken noar t volk, dat aan mie veurbie trok … Noa n haile tied, woarin ik van t aine bain op t andere leunde, zo zeer dee mie de rogge, kwam vraauw winkel oet mit n grode tazze …..en ik zeg joe ….. hailemoal uutstokt in t nij! Ik mog t wel lieden en vertelde heur dat! “Nou”, zee ze, ”ik mog mie in de winkel nog even wassen en opmoaken. Aigenoar het de vieze spullen even veur mie in n grode tazze doan en noa t betoalen dee hai zulf deure veur mie open en wìnste mie nog n schiere raaize noar hoes! Echt n gentleman!” Ik kan t nait loaten: “Gentleman, gentleman ….. Wat wilst, doe hest zien dag goudmoakt, hai het dik aan die verdaind, zo te zain!” “Och”, zee ze, “doe zelst ook nait overaal negatieve opmaarkens over moaken, pessimist!” Op zo’n moment wait ik te zwiegen. Ain ding was zeker, vraauw was tevreden en n tevreden vraauw is hail wat weerd. t Zel dudelk wezen, dat wie dij dag in Scheveningen nait echt veul meer ondernomen hebben! Dou wie loater op d’oavend weer in hoes waren hebben we ter nog even over had, onder t genot van n glaske.
t Was toch n mooie dag west, n kostboare dag, dat wel … mor kostboar kin je van twij kanten bekieken! Lagd dat wie hebben ….. Juust …..en dat is nait te betoalen!
Hai was aiglieks n normoal deursnee jonkje op mulo, mor as zien hazzens nait ain wazzen mit zien lief, muik hai zukse male doagen deur, dat elkenain hom n bedie dörms vond. As zie den bie Fraans riege opzeggen mozzen van: je suis – tu es – il est …., den zee e: sje zuis – tu zuis – iel zuis – noeszuizon – voeszuizee – ielzuizend! Elkain blaauw van t laggen. Mit Engels evenzo: ie am – joe am – he am … Man, den mos e weer op gaang. Zai was ook n bedie dörms. Zat mainsttied achter hom.
Dee ze leutje knientje moaken van n stovven buusdouk en dee pobbekaast speulen achter zien heufd. Nou, leroar kwam vot geliek aanrunnen, gaf heur n haauw over kop en kon zai weer ais op gaang. Om tied te verdrieven haar zai n moal alle jazzen mit maauwen aan nander knupt. Zai haar noeit docht, dat leroar achter kommen zol dat zai dat doan haar. Boekou, hou dom kin je wezen. Heule weke haar zai schoulplaain bezzemschoon vegen mouten. Vrunden waren zai worden, baaident in eksoamenjoar. Baaident waarken goan bie eerabbelmeelfebriek op t kleefstovvenlaboratorium. Zai mozzen wennen aan waarken en wieder leren in Stad op analistenschoule, mor stoareg aan konden zai grode scheikundesommen oplözzen en wozzen zie wat H2O was – wotter – en NaCl – zolt. Grode kerels op t lab huilden hom zo nou en den veur t zootje, mor hai haar der zulven ook slinger aan. Zeden zai tegen hom, most even noar t grode lab n dichte goatjespaan ophoalen. Kwam e weerom mit n pude ijsco’s. Of hai mos t stoombad op 89 groaden holden. Man man, hai aalweg aan radje draaien tot dat hai t deur haar. Zai lagen altmoal in n deuk. Zai was loater leutje boas worden van t pampiermaggezien, noast t lab. Dat was n laange smale ruumte mit stelloazjes aan baaide kaanten tot boven aan tou. Zai mos doar altied opklaauwstern, mor dou was zai nog huil smui. Soam mit heur kammeroad hadden zie boven in mure n poar leutje goatjes boord en konden zo stiltjes noar t lab kieken. Dat was n meroakel. As t kovvietied was en elkenain in kantine zat, klommen zie op stelloage en bloasden pampieren pieltjes noar kantiene. Elkenain verboasd, veraltereerd, in rondte kieken wel of dat wel ommaans haar. Mit heur baaident stikken van t laggen, tot aan pien in t lief tou. En den apaart kantine binnen kommen en onneuzel vroagen wat of der loos was.t Was woare vrundschop. Hai was steelskewies wel n bedie gek op heur west, mor zai hebben nooit smokt mit nkander. Zai haar al op tied verkerens mit heur jeugdlaifde en was n poar weke leden vatteg joar traauwd, en hai is loater emigreerd noar Fraankriek, woar e al n huile zet mit zien Fraanse poedie woont. Zai zeggen altied, uut t oog uut t haart, mor zo òf en tou filmt zai nog evenpies weerom noar 1970.
Gedachten Ze kommen en goan As n kwoade, broezende zee As n stil meer Verscholen in t gruin As n bulderend onweer Zwaarde poulen Van duustere ellènde Stinkend as dood woater
Gedachten van laifde Van hoat Gedachten van hoop en vertraauwen Gedachten as donkere wolken Joagend soms, in tomeloze voart Gedachten
Gezienus en Geesje binnen gain echte vekaanzieminsen. Aiglieks hebben zai der ook gain tied veur. Der is aaltied wel wat te doun op boerderij en dat let zuk nait ien n agenda stoppen. Deurdat Gezienus groag n beetje handelt en kwaanzelt, haar hai twij joar leden n nog knappe caravan op kop tikt. Der was ain, dij zien vekaanziehoeske op wielen wel ruilen wol veur vatteg boal koelgras dij Gezienus over haar. Dij ruil was aangoan. Geesje haar dat mor niks vonden en haar der over foeterd. Wat mozzen zai as boerelu nou mit zo’n fertuut. Mor dou zai der n moal mit heur twijbaaident mit op raais west haren noar Drint, haar Geesje smoak te pakken kregen. Noa nog n weekendje Achterhouk, wazzen zai loater zulfs al n moal ien Limburg west. Dit joar haar der n boetenlandse raais op pergram stoan. Tou België ien zol t goan, haldaal noar Ardennen. Dat von Gezienus wel n beetje spannend, mor hai haar n Tom Tom op zien joardag vroagd, en ook kregen, en doar konden ze mooi mit op pad. Wegenkoarten konden thoes blieven; hikhakkerij over welkse òfslag zai hebben mozzen was vleden tied. Raais ging best en pad noar camping aargenswoar bie Remouchamps, haar mit Tom Tom n floitje van n sint west. Totdat ze der sikkom wazzen! Zai zagen camping, wied vot onder ien t dal aalliggen, dou Tom Tom-ding Gezienus opdruig votdoadelk rechtsòf te sloan, n smaal baargwegje op. Geesje haar veul laiver grode weg volgen wild, omreden dij zol ook vast en zeker wel aargens bie camping ien buurt oet kommen. Gezienus haar zegd dat Tom Tom zekerwoar n kortere weg noar camping veur ogen ston en doar ging t hìn. Nou dat grote vertraauw op t wegwies-fertuut het Gezienus waiten! Noa n poar honnerd meter was t wegje smaler en smaler worden. Geesje haar nog tegen Gezienus zegd, dat e mor beter keren kon nou dat t nog kon, mor hai haar zegd dat ze al stoef bie camping wazzen en haar wieder reden.
Mor t wegje was nog smaler worden en ook minder; daipe koelen en stukken rots dij deel valen wazzen vanòf staaile hellens, doar zai tussendeur pebaaierden te kommen mit caravan. Tot ze nait wieder konden. t Wegje wer te smaal en wat nog slimmer was, der hong n dikke boom over wegje hin, doar auto wél mor caravan náit onner deur kon! Gezienus vlukte en bandiesde, Geesje was hail stil worden mor jammerde òf en tou even, dat haar Gezienus toch mor noar heur luustern wild. Doardeur was Gezienus nog kwoader worden en haar hai t nog waarmer kregen. Op t leste het e caravan, dij sikkom vaast zat tussen twij baargwanden aan weerskanten, lös gooid en binnen zai allain mit auto wieder kropen en hobbeld en bie camping aanland. Campingholder, dij gelukkeg Nederlands proatte, had heur stomverboasd aan kommen zain over wegje dat veur twij joar leden al òfsloten was veur verkeer, omreden der kwammen stukken rots omdeel valen. Hai haar Gezienus en Geesje vroagd woarom zai nait gewoon over nije rondweg kommen wazzen, dij vlak veur camping laans laip. Mit veul pien en muite is caravan zulfde nommirreg nog mit trekker van campingboas ruggelings terug noar grote weg tou sleept. Haldaal zunder schoa is kerrevan der nait òfkommen mor der kon nog ien sloapen worden, t weer was schier west en noa n weekje rusteg aan doun, binnen Geesje en Gezienus, dit moal over nije rondweg, richten snelweg weer op hoes aan goan. Op n grode parkeerploats onderwegens, doar zai even n kop vol kovvie dronken haren, vroug ain heur weg noar Remouchamps. Ploats ston wel op zien koart, zee e, mor weg der hin nait. Hou of dat kwam? Kerel haar n grode Bos schoulatlas open op moterkap van zien auto liggen. Overzichtskoart van België en Luxemburg, schoal 1: 800.000 op bladziede 73, lag veur. Terug ien auto haar Gezienus, wieder riedend, aibels veul lol had over dij domme Hollander, dij mit schoulatlas oet 1964 op pad was. Geesje haar wat mit kop schud en zegd dat je echt gain domme Hollander weden huifden om op raais preblemen te kriegen. Dou zai weer thoes wazzen kon der ien geuren en kleuren over heur boetenlaandse raais verteld worden, veuraal deur Geesje. Bosatlas en Tom Tom kregen doar ien vanzulf roem aandacht. Zai goan zekerwoar nog wel ais vannijs noar boetenlaand mit ien tied moakte caravan, mor den wel … zunder Tom Tom en mit n nije wegenkoart.
Gezelleg keuvelnd mit n stok of zes bezuikers, en de pappegoai op kaaste drok mitproatend, komt t gesprek op n zwaart kovvertje, in d’hörn van t ketoortje. ‘Wat is dat, Manske?’ ‘Joa, dat zel k joe vertellen … n Poar weke leden stapt hier n zunderling old mannechie t ketoor in mit dat zwaarde kovvertje in d’haand. Noadat e n kop kovvie dronken haar, en nog wat snuusterd haar in d’loods, stapde hai op. Jampie zag opains, dat d’ol zien kovvertje vergeten haar. ‘Wie konden d’ol man nait en haren dus ook gain adres en zukswat.’ ‘En nou den?’ ‘Misschain zit der wel n adres in, den kinnen wie hom ja wel noabrengen?’ ‘Dou hebben wie hom mor open moakt … en ie willen nait leuven, hou of wie schatterd hebben!
Dat is net wat veur Sunterkloas, dochten wie en doarom staait e nou te koop veur de hoogste baider! Dou mor n bod en schrief joen noam op d’lieste, den brengt Sunterkloas hom bie joe thoes, as je de hoogste baider binnen.’ ‘Baiden op dat ding? Konst wel gek wezen!’ ‘Nou ja, t huift nait! Mor t is hail biezunder! En ie hebben der aaltmoal wel mit waarkt, volgens mie!’ ‘Oh, loat den ais zain?’ ‘Nee, den is t ja gain verrazzen meer!’ ‘Baiden en òfwachten! Enne … vief december weerkommen! Den gait e open!’ ‘Oke den, n tientje!’, zee ain van de gasten. Weken loater stond t bedrag al boven d’honderd gulden. ‘Is dat genogt?’ vroug ik Manske. ‘Nee, man, t is veul meer weerd!’, zee e grijnzend. ‘Hest ook al n bod doan?’ ‘Nee, k zet der n geeltje boven op!’, zee k hail heldhafteg. ‘Hest geliek! As t oetpakst, hest wel veur doezend gulden lol!’ t Ging nait echt van haarten. Manske kennende wos ik, dat e weer ais n stunt oet hoalde en in stilte hoopte ik dat aander weke, as k weer langs kwam, mien bod weer overboden was. En joa, 245 gulden!
5 Decenber, op noar Troanendalloane. t Ketoortje was sikkom te klaain! Wat n volk! t Is drij uur. ‘Kovvie staait op toafel en koukjes stoan op t aanrecht. Veul plezaar!’, laagt Trijn, Manske zien vraauw. ‘Der kommen nog n poar, dus ie mouten nog even wachten’, laagt Manske. t Lopt tegen vieven, tied dij òfsproken was dat de kovver opend wuir. t Ding staait inmiddels op toavel en elk zit vol spannen te wachten …..’t Is vief uur heur!’ Inmiddels haren wie ook elk al n pilske en was Manske aan t heerns slachten. ‘Lus je ook wel, vast?’ t Hoogste bod was 325,-. Haren wie te leeg boden? Of zol de hoogste baider dammeet op zien bek goan? De spannen steeg en veul fantasieën deden de ronde. Hai kin wel vol zitten mit kepotjes! Joa, of mit vismoaden! ‘Kerel man, moak hom nou open! Wie kennen ja nait laanger wachten! De ainege dij nog lagen kon was Manske … ‘Ie kieken net oet, of der n oorlog op komst is!’ Bie tieden laip e blaauw aan. ‘Elk nog n heerntje?’ ‘Verrek toch kerel! Moak open dat ding!’ ‘Tou den mor, k heb ook al weer genogt oetgeven! t Wordt tied, da k weer n beetje verdain!’ Hail veurzichteg, joa uuterst taargend opende hai ain van de slötjes ….. En dou: ‘Goud kieken! Dit vergeet je noeit meer!’ Twijde slötje kwam lös, t deksel omhoog en …….Tientallen gloazen inktpotjes oet de joaren vatteg/viefteg laagden ons tou! t Geproest was nait van de locht. Aine verslook zok nog in zien zolde heern! ‘Nou, wat heb k joe zegd? Hebben ie hier mit waarkt of nait!’
Mit gemengde gevuilens ging ik noar hoes. Onderwegens nog aal schatternd …
t Maag joe heugen dat ien 2011 de meer as twinteg joar olle “Toalroute” deur Bavvelt en Raskerd nij leven ienbloazen wer.
Dizze Toalroute is n Grunneger gedichtenomloopke van vief kilometer. Startpunt is n infermoatsiepaneel aan boetenmuur, noast iengang van t Bavvelder dörpshoes Agricola aan Heerestroat. Laans “olle” route stonden aal tien breden mit Grunneger gedichten van o.a. David Hartsema, Ede Staal, Sien Jentsema, Jelte Dijkstra, Jan Jaap Boer, Henk Puister en Reinder W. Hiemstra. Bie vernijde route bennen twij gedichten van Nane van der Molen ploatst bie Laurentiuskerk en bie t Hoogholtje. Route wordt markeerd deur poaltjes mit gele voutjes. De gedichten dij veurlezen worden, bennen op n CD òfwizzeld mit verschillende versies van t Grunneger volkslaid. Ale gedichten op CD bennen iensproken deur Jan Sleumer. Maank gedichten is twaalf moal t Grunnens laid te beluustern, op verschillende menaaiern speuld en zongen. Zo is der bevubbeld n bluesversie, n barok-, n smartlapversie en ain mit akkoorden op wiengloazen. Behaalve Jan en Alice speulen ook Harry Baylé en Winfried Veenker mit (Jan en Winfried vörmen t Duo Mokumer Molleboon). CD is nog hailtied te koop.
Tot zo wied ales en ales goud! Tot Alice v.d. Meer, promoder van Toalroute, noar DMM schreef:
Op ‘ons’ Toalroute is t gedicht van Henk Puister stolen!
(Op CD, nr.18, staait Puisters gedicht en ook ien t begelaaidend boukje vanzulf)
t Winterklaid of
Veujoar! Winter veurbie. Vroug vogelpoar, zing veur mie. Vot, voel snijklaid, verdwien veur de zun! Doe paast aal nait om de scholders van n nij begun. Bevroren verdrait bedekt mien haart mit iezelke kolde. Mor hoog in n bongelboom heur ik t veujoarslaid. Ik wor zo weer de olde.
n Daif dij n bred met n gedicht steelt maag ien zien soort goud wezen, mor t soort deugt vanzulf nait. Doarom mot ter meschain aan t begun van t Rasquerder omloopke n replika van dit bred kommen ien Grunneger vertoalen:
Doe kins ien t bos Aan de kuier goan, Mor loat ale bomen En stroeken stoan.
Aans komt n keerl En schrift die op. Din staaist doe doar Mit n dikke kop.
P.S. wat veur bomen en stroeken geldt, geldt ook veur breden mit gedichten!
t Bred staait in t Witthausbusch, Mülheim/Ruhr, Duutslaand.
n Tandarts dij ien Hoogezaand. Groag adverteren wol ien kraant. Vroug aan redacteur van t bokkebladje. Hebben ie veur mie meschain n gatje? Ik vuil joe vergees aan de taand!
As ol man stoareg aan wakker wordt en ogen hail verzichteg open dut, schient t fèle licht van tllampen ien zien koamer, ondanks dat t dag is. Ales is hier kold en kil. Zien dunne deken ligt op t voutenèn. Ze hebben hom zien kleren aantrokken, mor toch is e rillerg en kold. Hai kin zien ogen hoast nait open holden zo muid is e. Man, wat is e muid, hai kin aalweg wel sloapen. Mond hangt hom schaif en tong vuilt wel n keer zo dik as normoal, zit hoast gain bewegen ien. t Gebit en zien geheurapperoat het e nait ien. Toch hebben ze hom bril op kop zet, sloapen mit bril op Q En t soest zo ien zien oren. Of airconditioning hail haard staait. Hai het t gevuil of t leven stoareg aan oet hom stroomt. As wodder deur n kier van sluusdeuren. Der ropt ain noar hom, vlak bie zien gezicht: ”Meneer Van Dijk, er is bezoek voor u.” Verzigteg dut e zien ogen n gliefke open. n Zuster bogt heur over hom hin en der staait nog n vraauwspersoon noast bèr.
Wel is dat, ain van Thuiszorg? Nog n zuster, of n dokter? Dokters bennen hier sums ook vraauwlu. Mor dat kinnen toch gain echte dokters wezen? Ze kieken hom aalbaaide aan. Hai ken baaiden nait. Der lopt hier ook zoveul volk rond … Dij vraauw ropt ook wat tegen hom: ”Jan, dou dien ogen ais open. Zigs wel, wel der is? Kins wel zain wel ik ben?” Hol toch op te soezen mins, denkt e. Hai hèt zien ogen ja open. Mor hai zigt niks, gain bekende. Nou, ze mouten t ook mor bekieken mit nkander hierzo. Hai dut ogen dicht en wil weer sloapen. Zo muid as e mor aingoal is. En dat donkere soezen ien zien oren wordt aal haarder, as n störmwiend deur koale bomen bie winterdag. Mor t vraauwmins zet deur en ropt weer wat tegen hom. Hai kin der nait veul van verstoan. Wat wil ze nou toch? Nou ropt ze dat ze van Rika hait. Zol dat zien Rika wezen? Mor zien Rika zigt toch ter hail aans oet. Nee… dit is Rika nait. Ze proat aans aal netzo, dat is vremd. Verzichteg dut e ogen weer n beetje open en kuurt noar dij vraauw, dij aingoal deur rebbelt. ”Jan, sleps ja alwéér, nou ik ter ben!” ”Ik sloap nait”, prommelt e zachtjes. ”Wat zegstoe? Mos wat dudelker proaten, ik verstoa die nait.” ”Ik ……sloap ……. nait.” Dat ze hom nait verstoan kin, of is zai ook doof? ”Ah welwoar ja, hes ogen ja aingoal dicht.”
Hai dommelt weer vot, mor t prakkezaaiern gait deur. As zien vraauw hier weer ais komt, wil e ter mit heur over hebben. As e dommit joareg is, wil e n groot feest. En den kriegen ze ook wat geld van hom, ien n puutje, kiender en klaainkiender. En aantraauwden ook. Elk honderd gulden het e bedocht. Wel n haile kap geld, mor beder mit waarme haand as mit n kolle …….En nou kin t nog. Staait geld genog op baank, zee Rika lestdoags. Loat zai ter mor òfhoalen. En hai wil zien verjoardag thoes ien zien vertraauwde omgeven vieren en noatied soavends lekker oet eten bie Chinees. Mor den mout e wel eerst weer wat op kloeten wezen. O ja, en keuken mout ook neudeg wit worden. Dat is al ien gain tien joar gebeurd. En Rika mout hom helpen. Nee, nog beder … zai mout apmoal zulf doun. Zai is ja zo handeg mit witkwast en vaarfroller. Hai kin zulf niks meer. En t mout kloar wezen as e weer thoes komt. Joa, zo mout goan. O, en bloumen mouten ook neudeg wodder hebben. As e heur weer zigt, zel e ter mit heur over hebben. Doar begunt dij vraauw weer te roupen: ”Waistoe wel der guster joareg was?” Hou mout hai dat nou waiten. Hai wait toch nait wel der guster apmoal joareg waren? Wat n gezoes. Mor ze holdt mor vol: ”Wel van dien klaainkiender was der guster joareg Jan? Tannou, denk ais goud noa.” Och heden, was der ain van zien klaainkiender joareg? Ais even kieken, dij jong van Klaas? Nee dij is aankom week toch joareg? Den zai zeker, dat drokke wichtje van Evert. Mor is dij nait joareg mit kerstdoagen? Hè verdorie, dat e dat nait meer wait … ”Waistoe dat nait Jan. Dat was Vanessa, ons oldste klaaindochter. Dij was guster joareg. Twaalf joar al weer.” Vanessa? Hm … apaarde noam. O ja, dat van zien verjoardag mout e nait vergeten te vroagen aan zien vraauw Rika as zai hier weer komt. Joa, goud omdenken, nait vergeten verdikmie … Hai wiest mit n trillende vinger noar niks. ”Wat zegstoe Jan?” ”As ik weer beder ben….. wil ik op mien verjoardag….. n groot feest….. bie mie thoes.” ”Jan, kiek mie ais aan. Dien aarm en dien bain willen ja nait meer.” Hai dut ogen weer op n gliefke. Ze zit ter nog aalweg. Woar bemuit ze heur mit? Hai wait toch wel degelk zulf wel hou t zit mit hom. ”Dokter … dokter mout mie … beder moaken.” ”Dat kin nait Jan. Dat gait nait weer over, doe wòrs mainstekaans nait weer beder. En boetendes, dien verjoardag is aankom moand al en din bistoe zéker nog nait weer kloar.” Wat proat zai roar, hai mout ter hoast wat om laggen. Nait weer beder, ha ha …Wat n guut! Hai ligt toch zeker ien n zaikenhoes. Doar moaken ze ja minsen beder! Vraauw strikt hom zachtjes over zien linker aarm. ”Vuilstoe dit wel Jan?” Joa netuurlek vuilt e dat. Hai is nog laank nait dood heur. Dou nait zo roar vraauw. Din tilt ze zien aarm n beetje op, mor dat dut hom vrezelk zeer. Auwauwauw! Blief mie òf mens”, ropt e veur zien doun onwoarschienlek haard. Hai wil zien aarm lösroppen en heur n haauw geven. Mor aarm dut niks, is zo dood as n pier. Dat is ja roar. Nou ja, dij aarm mouten ze hier mor gaauw weer beder moaken. Noa n pooske draait e kop wat opzied en kikt vraauw aan: ”Ik eh … mout mit dokter proaten … Ik wil waiten … woar ik aantou ben … Mor hai komt nait bie mie … En dat het e mie aal beloofd … Doar kin ik hail min over …..Dat mensen wat beloven … en t nait doun.” ”Dokter het al n moalofwat bie die west Jan. Mor doe hes der niks van vernomen. Doe ligs ook ja aingoal te sloapen. As e tegen die proat, zegstoe niks weerom.” ”Dokter … komt vandoag … bie mie.” Hai wiest weer trillerg mit vinger. ”Doar loof ik niks van. t Is zundag vandoag en din komt e nait Jan. Aankom week meschain.” Ach wat wait zai doar nou van. Hai wait zeker dat dokter t hom beloofd het. En doar holdt e hom aan. Der overvaalt hom n nog grodere swoarte. En t soezen ien oren wordt mor aal haarder. t Broest en boldert ter over. Vraauw proat nog aalweg tegen hom mor hai kin der niks van verstoan. Den komt ze ien t èn en geft hom n kuske. Ze het jas aan, gaait ze weer vot? Gelukkeg, aal dat proaten, doar e toch niks van verstoan kin … Ze swaait nog noar hom, ropt nog wat en lopt din vot, dut koamerdeur achter heur dicht.
Ol man het ogen al weer dicht. Langsoam glidt e weg ien vergetelhaid. Prakkezaaiern holdt ook op. Hai denkt aan niks meer en hai vuilt ook niks meer. t Soezen ien oren is stil valen.
Op 9 september was mien vattegste verjoardag. k Heb gain huus vol volk had, k heb t aargens aans vierd. Hoaren schient n goud stee te wezen om sproakmoakende feesten te geven. Dat leek mie wel wat veur mien aigen ‘Project Niks’. Nou ja … niks … nuim dat moar es niks! Vatteg joar is biezunder genog om der meer van te moaken as n gewone verjoardag. En mien feest was ook zeker nait niks. Bie restaurant De Twee Provinciën haar k n schier stee vonden om t feest te holden. Op dit doalders ploatske aan t Potjewoldsemeer haar k tien gasten nuigd veur n etentje, noatied kwammen der twinteg lu bie veur n groter feest mit n zeupke, n hapje en Grunneger meziek. Veur de meziek haar k ain van de beste Grunneger artiesten vroagd (wel zel dat wezen?) en dij het joa zegd.
Erwin de Vries is te bouken veur huuskoamerconcerten. Hai mag geern veur leutje gezelschoppen optreden, zo kin e stoef bie zien pebliek kommen en direct contact mit lu moaken. Wel kon nou beter mien feest opluustern? k Haar hom mit droadpost n berichie stuurd om te vroagen wat de meugelkheden waren en k kreeg al gaauw n reaksie dat t deurgoan kon. In n optreden van twijmoal zowat n uur speulde en zong hai mit zien pazzipanten Christof Bauwens en Bruno Brands de schierste laidjes en grootste hits uut zien repertoire. k Haar vroagd of e in de speullieste n poar nummers opnemen wol dij k zulf geern heuren mag. Dat kon ook en zo wos k zeker dat e laidjes as ‘Wind’, ‘Vandoage’ en ‘Grunneger Wicht’ zingen ging. Ik haar Erwin al n poar keer in t theoater zain en kon zien kwaliteiten as zanger en entertainer al. t Was slim schier om dat nou es van zo stoefbie mit te moaken. Mien gasten waren positief verrast, dat ik zo’n Grunneger topartiest regeld haar en dat dij ook zo goud is. n Poar gasten willen nou ook es noar t theoater om hom doar te zain. k Heb ook schiere kedo’s kregen: kedokoarten van bol.com en veur t theoater (woar zel k es hìn goan?), geld, n madde mit streekproducten, draank, sokkeloatjes en n rondvoart in Stad. As bedankje en herinnern heb k aan ale gasten t jongste album van Erwin de Vries ‘Leef t Leven’ geven. De bosschop van dit album is, dat je t leven koestern (‘beklokkern’) mouten, op wat veur menaaier den ook. En doar mout je nait tot joen vattegste mit wachten. Op de dag zulf heb k ook veul koarten kregen en felesitoatsies op Facebook en Twitter. Aal mit aal is mien vattegste verjoardag is n feest worden dij k mie nog laank herinnern kin.
Aiglieks wil k hail nait proaten over mien spierzaikte, dus doar zel k kört over blieven: t schient da’k der gain viefteg joar mit wor. Doar bin k nait mit bezeg, staarker nog, op mien vattegste kin mie t gewoon niks verschelen. Veur mie binnen der belaangriekere dingen. “Loat die nait leven, moar leef t leven”, zingt ain van mien faveriete Grunneger artiesten, Erwin de Vries. k Dou dat meer as da’k ooit doan heb en k geniet (in t Grunnegers hait dat ‘genottern’, moar wordt dat woord wel bruukt?) der ook meer van. Da’k op miezulf wonen kin bie Fokus (Kreuze 41) dragt doar veul aan bie. Ik kin leven zo as ik wil en mien aigen dingen doun, zunder dat n aander zoch doarmit bemuit. Dij ‘aigen dingen’ binnen al veul weerd. t Kin al in leutje dingen zitten, zo as zulf bepoalen wat jeten, wat veur tv-pergrammen je bekieken, wat veur meziek je luustern, hou loat dat j’op bèrre goan en zukswat meer. Der is gainent in huus woar k reken mit holden mout. Ik mout nou zulf waiten wat goud veur mie is en wa’k neudeg bin, mien verzörgen regeln en mien huusholden aan d’loop holden. Dat het mie zulfstandeger moakt. In dij tied op miezulf, al meer as zes joar, binnen der wat dingen biekommen dij mien leven verriekt hebben. Ik ging nooit uut, moar kom nou n poar keer in t joar in t theoater. k Heb as tekstredakteur van Kreuze mien ‘affeer’ vonden in de Grunneger toal. k Bin der cultureel dus ook op veuruut goan. k Vuil mie goud en bin tevree mit mien leven zo as t is. t Het al wel minder west. En hou t vanòf hier gaait… Om nog es n regel uut n laidtekst van Erwin de Vries aan te hoalen: “Pak vandoag de dag. t Leven zit in vandoag, want mörn din is t te loat.”
Laand van boerenploatsen, gruinlaand en groan, van achter diek, daipen en moaren. Doar woazemt klaai verswonnen stoer waark kinnen wie nog haitied stilte en roemte woaren.
Strunen ien òfwisselnde kontraainen bekropt mie tòch wìnst noar vrougerdoagen. Aal minder vogels en hoast gain wilgen aan kaant òl begroafploatsen en kerken, verinneweerd. Gain veuroetgang, mor veraandern van t laand.
Willen wie òns laand nou opbewoaren binnen aal doag gounent drok hinneweer. Ien noatuur mit boomkes, dieken en moaren lùtj’òl hoeskes, börgen en aal zoks meer. Veur behold van t landschop, dat hait beheer.
Golvend hoar mit krullen, blaauwe ogen, n wipneuske en n luddek tudebekje dij haitied laagt. Op aal drij foto’s en mit n strak bloeske doar knoopkes nait apmoal dicht willen. Kommende zotterdagoavend wil k die zain, ston ien mail. En no mos e n roos kopen op stoatsion. ‘Alleen deze, meneer?’ zegt verkoopster. n Laange koker mit roos. Ik loop veur maal Jan, docht e, knakte t laangste end van steel en smeet dij mit koker ien n òfvalbak. Zo, hai paast ien buus. Doar zit e din, stikvol zenen. Gain wc ien traain, ook dat nog. Hai kikt ais ien t glaas. Best wel knap, 28, kört hoar, blaauwe ogen, ambtenoar en n aigen roeme wonen. ‘Man zuikt n Grunneger vraauw’ ston boven site. Zai was d’eerste en ainege dij mailde. Margriet, slank, waarkt oet hoes, ook 28 en vragt hom geliek hemd van t gat. En no mout e mit t wotter veur dokter. Ach, ales waiten moakt nait gelukkeg. Zien leutje ainpersoons fletje doar e de kont nait keren kin. t Waark bie waarkveurziening, zien ienhammen en dat binnenbaand der deur komt as e nog ais goud ien spaigel kikt. n Knarriekooi mit n taauw aan t plefon en n goldvis ien kom boven op kaast aans luzzen baaid poezen heur brokjes nait meer. Hai zigt t wel. Ik kom, haar e mailt. k Hoal die van t stoatsion, roos ien rechterhaand, mailde zai weerom. Hoofdstoatsion haar e vroagt. Nee centroal. Dou begreep e t even nait. Utrecht centroal was t. Das hail aans wat as Stad. Vraauwlu, ie mouten der wat veur over hemmen. Ien Zwolle ging e der eerst oet, zo neudeg mos e. Dik n haalf uur loater gaait t wieder. Ien Utrecht is t drok. Gain roos en Megriet. Over drij ketaaier gaait eerste weerom zigt e op t bord en ook hou loat leste gaait. As hai hom omdraait lopt e tegen ain aan. ‘Ken je niet uitkijke, schele!’ ropt ze. ‘Eikel!’ Din zigt e n roos. ‘Megriet?’ stötjet hai en pakt t rooske oet buus. ‘k Hoop nait dat ales bie die zo klaain is,’ laagt ze. Z’is oareg gruid noa leste foto’s. Tjonge en geliek ook wat joaren older worren. Krullen binnen der oet, vrezelk swaarte strepen en blaauwsel boven d’ogen en n poar lippen dik aansmeerd mit robaitennat. As ze kop hinneweer dut heurt e t tingeln van n stuk of wat velgen aan oren. ‘Wat bist ja loat?’ ‘Vertroagen,’ zegt e. ‘Wie goan oet eten, kom,’ Ze gript hom stief bie d’ aarm. Elke stap bonkt e tegen heur heup. Bie ‘Een snelle hap bij Ab’ mout t weden. ‘Betoal doe mor, mien knipke ligt nog op koamer,’ zegt ze en pakt heur dubbele pozzie petat, drij frikandellen en n blikje energiedraank. n Stoetje kroket is hom maans genog. Ze kaauwen boudel op stoand bie n plaank veur t glaas. ‘Zo, lekker, no noar bioscoop filmpje kieken,’ en ze wrift n vlek joppiesaus ien jaas. Film is al begund. ‘Hier’, zegt ze, ‘zitten, dit is mien stee haitied.’
Ze kropt stief tegen hom aan en begunt vernijs te kaauwen. Hai heurt hou of popcorn piept en knistert. Runt n man deur t beeld ien zien blode piemel en n vraauw ien blode gat der achter heer. Hai vuilt n haand op zien knij. t Benaauwd swait brekt hom oet en hai schoft omhoog, net as haand. Rusteg zitten blieven, heurt e. Hai slagt t aine bain over d’aander, din dut ze aarm mor om hom tou. Gelukkeg is t n groot hoes ien film mor as vraauw man te groazen het vuilt e haand vernijs op bain. En din is film kloar. ‘Mooi he’, glundert ze, ‘hest wel goud zain?’ Hai kikt op t allozie. ‘ Wie monnen opschaiten aans wort t lopen noar Azzen.’ Ze hobbelen mit n baaid noar t stoatsion. ‘Dou mie dien paske mor eefkes.’ ‘Wat?’ zegt e. ‘Ik goa mit, wie kinnen nkander no toch!’ ropt ze. t Is of e op hazzens tegen n dichte deur lopt. Riddersloagen geft e t pasje. ‘Dien nummer, tou nou aans binve te loat.’ Even loater gaait t op n draf noar perron. Net op tied. ‘Doe bie t glaas en ik lekker tegen die aan,’ zegt ze en legt heur tillefoon op t bredje veur t glaas. Veurbie Amersfoort snurkt ze as n os en ien Zwolle wort ze nait ais wakker. Hai is der roar van, hou nou dommee. Bie Hoogeveen kikt e ien dikke rooie ogen en kwiel op waang. Maauw van jes is nat. Ze begunt vrezelk te proesten. ‘Nee he’, zegt ze, ‘mien allergie. Zol der ain ien traain zitten dij n kat het?’ Ze proest en snöttert en ogen worren aal dikker. Mien jes dinkt e, doar ligt ‘Moortje’ haitied op. Ook dat nog. Din wort ter remt en binnen ze der. As ze op perron stoan, dreudelt e. ‘Wat is ter’, zegt ze. Hai kikt heur nog ais aan. ‘Dien tillefoon!’ ‘Wait k nait, ik kiek wel even,’ snöttert ze en lopt weerom ien traain. Hai stekt haand omhoog noar conducteur en drukt op t knopke ‘Deur sluiten’. Gaait n fluitje en hai kikt nog even traain achternoa. Zo, gaauw noar hoes.
n Oethongerde vos zaag hoog ien n wienstroek wat trozzen droeven hangen. Dij zol e wel even opeten. Vos bedocht van ales om bie droeven te kommen mor t lukte hom nait dij te pakken te kriegen. Zai hongen veuls te hoog. Op t leste laip e mor wieder en zee: “Dij droeven wazzen ook vast en zeker zoer en nait zo riep as k docht haar”.
Dou k nog zo’n beudel was van amperaan tien joar, kreeg k van mien ollu mien eerste fietse. t Was ducht mie wel n ‘vaardehaandse’, mor doch was k der slim blied mit. Fietse was innertied moakt veur n grode, mor dat mog pret ja nait drokken. Mos wel wat ‘kontjerekken’, van dij gevolgen mien voa n poar klöskes knupde aan pedoalen, omreden dat e t veur mie te gevoarlek von om mit ain bain maank staangen rieden te goan. Behelpen is ja gain zateten! Noa hail wat valen en opstoan en n bult swait van mien olden, dij aaldeur omstebeurt – om mie in t gereel te holden – achter mie aan bentern mozzen, kreeg k t schier veur nkander. Was keuneg te riek en vertelde op school honderdoet over mien nijste aanwinst. Hou k aans ok jeuzelde, k kreeg t fertuut nait mit hin schoule om doar ais nuver snakken te kinnen. n Poar kammeroaden wollen dit wonder van vernuft aans wel es mit aigen ogen aanschaauwen en luipen noa schooltied mit noar hoes. Vanzölfs mos k dij jongs evenpies zain loaten, woar mit k mien ‘twijroader’ tou in stoat was. Elks wol t ok stommegeern n moal pebaaiern, van dij gevolgen k zölf as n haalfmale achter mien aigen fietse aan bentern mos. Aal mit aal was t n schier dieverdoatsie! Noa n poar ketaaier kwam der n end aan de veurstellen. Dou dikke Jan, as leste, zien bain over t zoadel sluig, brak stange van fietse middendeur en smakde Jan haals over kop over t stuur. t Jong kwam der mit n poar schramkes nog oareg nuver óf, mor mien pronkjewail was volsloagen noar zien barrebiesies.
Goie road was duur. k Kneep hom as n olde daif dij zoch mishad har, veur d’haanden van mien ol heer. Gelukkeg kreeg Berend n meroakels idee. Zöchde en kreeg n bongel en mit verainde krachten, pien en muite, wozzen we hom in stange te frokseln. Hail verzichteg zetten we t zwikkie in schure. t Fietsen was eerste tied doan, tot neefke Geert om n bosschop mos en mien trots oet schure kreeg. Geert kwaam nait wied! Elks kwam der overtou. Zölfs mien olders zagen spikanteghaid der wel van in. k Bin in aalsgeval n pak kontjeloage mislopen. Geliek kwam der zo n end aan de keukelderij. t Het aans wel n haile zet duurd, veur en aleer k ‘nije’ betere fietse kreeg. Tegenswoordeg kin elks zoch n fietse aanmeten loaten, woar e joarenlaank plezaaier van het. Noa de ploffietse en de Spartamet kin n mens zoch nou zölfs n elektriese fietse kopen, as t trappen hom te swoar worren mog. Veur elks wat wils. Tieden hebben ok hierzoot nait stil stoan.
‘Moi!’ Ol boas kikt mie ais aan. ‘Moi.’ ‘Eenden binnen oareg wies mit joe nait?’ Ik wies op n grode koppel dij om hom tou zit. ‘Man, ik kin mie wel aarm kopen aan vouer. Zeun hoalt tegenswoordeg bie landbaauw n grode puut van twinneg kilo. Mor ach, mooi toch!’ Aal doag, smörgens noa kovvie drinken in t bejoardenhoes zit e net even van t fietspad òf doar n gravvel padje lopt noar viever. Mit gat op zien rollator en ien t körfke veurop n puut. Ik zai hom voak as k mit t hondje loop. ‘Mien doagelks oaventuur,’ zegt e. ‘As ie mor oppazen.’ Ik wies noar t padje dat langsoam omdeel lopt. Hai vuilt geliek even aan remmerij van rollator. ‘k Zol hier al n moal of wat omdeel rollen mor bie geluk kreeg k op tied hakken der veur. Ik kin nait swimmen. Man, k bin vuurbaang veur t wotter.’ Hai schudkopt en zucht. ‘Mien pa zien schuld!’ Hond is liggen goan en kikt noar aal drokte van eenden. ‘Mien pa, vrezelk. Ik mog vrouger nait bie t wotter kommen van ollu. Mien moetje was baang dat k der invalen zol en pa raip mie de poten te breken as k bie sloot of daip kwam.
n Moal wazzen wie aan t voetbalen, baal ien sloot. Ik op gat ien onnerwaal hom mit hak noar kaant hoalen. Schep k mit achterkaant stevel vol wotter. Kous oet en mor dreug haauwen op stroat. Mor moeke zaag kous ien t schuurtje. Ik zee dat jonges t wotter der over gobbeld haren bie n plas. Zai greep mie votdoadelk bie t oor. Ik kreeg n schop onner t gat en kon noar boven. ‘n Plas mit kreus zeker’, bèlkte ze nog onner aan trap. Zodderdag der op mos k mit pa mit. Hai wol niks zeggen en haar n dikke bonestok mit n ende taauw bie hom. Noa n haalf uur mos k fiets ien waal leggen bie t moor. Ik kreeg t spoans benaauwd. ‘Doe zolst swimmen leren’, zee e en greep mie bie t jak. Was gain ontkommen aan. Ien onnerboksem, n endje hoorntaauw onner aarms mit n laank taauw vaast aan stok. k Dink dat t zo’n menuut of tien duurt het.’ Hai stoekt eefkes, zucht daip en pakt buusdouk. ‘ Ik boeten oasem laankoet op waal, spijend en jankend haildaal oet stuur. Pa was duvels, bèlkte ‘mitnemen dij rommel, en ging noar hoes. Doar laag k. Zuls gain handdouk veur t òfdreugen. k Heb t hail end lopen mouten mit stok en taauw achter op fiets. Joarenlaank heb k dreumd. Eerstkommende tied was t bèr naachts nat en kreeg k straf. Ik was ook zaik van swimles op schoul. Elk het hom der mit bemuid. En nou bin k al bienoa tachteg en dreum k der nog wel ais van. En roaden, kommen ze ien t bejoardenhoes aan mit bejoardenswimmen en mor soezen dat t goud veur mien traumoa weden zol.’ Hai snoft n moal stief ien buusdouk. ‘ t Is nait meer goud kommen mit mien pa.’ Wie binnen even stil. ‘Maal, k wil wel leuven dat ie t doar nog wel ais stoer mit hebben. k Goa eerst mor weer wieder mit hond. Moi hur, en verzichteg.’ Ik klop hom even op scholder. Ien gedachten loop k ons rondje. Wat n verhoal. Goud dat t tegenswoordeg aans gaait mit swimles. As hond oetroasd is op t veld loop we, wat k aans nait dou, t fietspad weerom. k Zai van ver òf dat e der nait meer zit. Ook naarns gain eenden. As wie dichter bie kommen slagt schrik mie om t haart. Stekt n stuk van n körfke en n haalf wiel boven t wotter. Ik loat hond lös en begun te runnen. n End bielaangs t fietspad, over t gras en spring ien viever. Aan t lief tou ien t wotter vuil k mie langsoam zakken ien blaauwbragel en griep om mie tou. k Heb hom. Din til k n ol kaar van supermaart boven t wotter.
Sunt n moand of wat heb k n nije rolstoule. Ik mog n kleur uutzuiken, ik kon uut vieve kaizen. Zulvergries leek mie wel goud tou, dus ik vruig om ‘Platinum Silver’. Toun k hom uutèndelk kreeg, bleek e swaart te wezen. Dat dut mie denken aan de bekendste uutsproak van Henry Ford: “Kinst hom in aal kleuren kopen, as e mor swaart is.”
Dat ging over t benuimdste model van zien Ford Motor Company, de Model T. d’Eerste auto dij aan d’lopende baand en in dikke aantallen moakt wuir. ‘Tin Lizzy’ het de massa motoriseerd. Swaart was nait d’ainegste kleur. Staarker nog, van 1908 tot 1914 was de Model T zulfs hailendaal nait in t swaart te kriegen. Hai was standoard leverboar gries, gruin, blaauw en rood. In 1912 kwam der wel n ain-kleur-strategie, ale T -Fords wuiren donkerblaauw mit swaarde sputterbreden. Noa 1914 wuir veur swaart as ainegste kleur kozen, omreden dat dij vaarve t gaauwste dreuge was. Doarmit was de produksie van ain auto in n kördere tied kloar, van dij gevolgen dat der meer T-Fords baauwd en verkocht worden konden. t Zel vervast ook goudkoper west wezen om mit ain kleur te waarken, den kon de verkooppries omdele en wuir n auto veur nog meer lu betoalboar. En zo bleef t, totdat de verkoopsievers omdele gingen. Om meer kopers te trekken, waren vanòf 1926 weer meerdere kleuren te kriegen, moar dat hólp nait meer. ‘Blikken Lieske’ was inhoald deur de tied. In de negentien joar dat Henry Ford zien gaisteskind beston, wuir der sikkom niks doan om t model wieder te ontwikkeln en te verbetern. De Model T was technisch verolderd en nait meer in trek bie lu dij tou waren aan n nije auto. In 1927, noadat der dik 15 miljoun stuks van moakt waren, luip de leste van de baand òf. Zien opvolger, de Model A, was leverboar in vaar standoard kleuren. Doar was swaart nait bie.
As t bie mien rolstoule nou ook zo was as bie de A-Ford, haar ik hom vervast wel in t zulvergries kregen. Nou wil k wieder nait over n kleur soezen. t Is gain mode-artikel en k mout t der n joar of wat mit doun. n Rolstoule huift nait opvalen, dij der in zit mout d’aandacht trekken (of nait, vanzulf). Swaart is mie net zo goud, moar haar mie den nait kaizen loaten.
t Zel om en bie september west wezen. t Volk was oareg reur mit inhoalen van hoaver, rogge, waait en gaarst. Bandeg waark en t vruig om n bult waarkvolk. Mien volk muik gebroek van maandewaark. Soam mit zien bruier en de vraauw togen ze mit peerd en woagen noar n kaamp gemaaide rogge, haalfweg n wieke. Voa en moeke reden veurop en stoef derachter oomke en zien femilie. Man ston op woagen en dreef t peerd tot e sikkom mit t heufd in loadbak van mien ol heer ston.
Oomke was bliekboar wat branderg of roppeg in de hoed. Har schienboar woorden had mit moeke de vraauw, den in ainen begon e te bandiezen, woar honden gain brood van lusten. Hij wol en zol n haile zooi dingen, dij k mor nait herhoalen zel. Om n laang verhoal kört te holden, t wer van dij gevolgen, dat e der n knup op dee en in ainen van karre in plomp sprong, omreden dat hai zoch verzoepen wol, was t leven meer as zat en t kon hom aal niks meer verröttekonten. Grootsproak of nait, voa wis nait hou rad e t peerd stoppen kon, sprong van kare en stak zien bruier, dij t swemmen nait machteg was, drijtaander vörke tou. Naittegenstoande zien veurnemen greep dizze dankboar toustoken fertuut en wis kleddernat, sikkom as n verzopen kadde op wale te klaauwstern. t Waark mos wel evenpies wachten, den veureerst mos e vergezeld deur zien helleg wief noar hoes om n dreuge verschonen te kriegen. Onderwegens har e nait veul proatjes, doar gaf zien wederhelfte hom aans ok gain kaans veur. Heur rabbelkoanes ston gain mement stil. Noa n stief haalf uur kon e oetendelk begunnen de schoven op woagen te kriegen. Toesteg keek e d`haile nommerdag veur zoch oet en bie t schavven ston zien ‘radio’ oet. Mainsttied har e aans aaltied t högste woord mit n bult grappen en grollen. Bie mien waiten het e loater nooit meer n pogen ondernomen om n end aan zien ‘liedensweg’ te moaken. Of zel t allent mor wat maalvreten west wezen? Mor dat dut er ok nait tou. In aalsgeval kregen ze dij weken t koren onderdak in grode schure noast ons hoes in òfwachten van komst van dörschmesien. Goandeweg werren in loop der joaren ok kinder inschoakeld om de baauw aan zied te kriegen. t Is aaltied maandewaark en somtieds wel es schaandewaark worren. Mor ja, as je bie toeren amperan waiten wat je t eerst of t lest aanpakken zollen, kin vlam hail makkelk in panne sloagen. Oomke het t nog lange volholden, het leeftied van de staarken bereikt en is oetknepen, dou e krapaan twijennegenteg kruuskes achter zien noam har.
Hinnerk is zesntagnteg joar en woont nog aal op zokzulms in ain luddek aarbaaidershoeske in ’t Loug.
Zo as elke dag is hai um zes uur wakker. Doar ken gain hoane teegn kreijen. Hai schòft zien laange knokege bainen oet ’t nust.
Eevm zitten blievm zodat ’t bloud goud noar de hazzens stroomt veur hai stoan gait, zien striepkoorn boksem aan dut en noar ’t huussie lopt.
Doarnoa nemt hai in de loop ain emmer putwotter met woar hai ain waskelabbe in hangt. Achter in ’t kaarnhoes groetjet hai zok wat oaf bie de geutstaine.
Bie de keukentoavel hangt zien bezoen en trui over ain stoule.
As hai ’t haile spultje aantrokken heft is ’t tied veur ain plak stoede. Hai snit zok ain hompsnee stoede oaf en klaait d’r wat botter op. Hai nemt zok ain blok keeze en mit de keezeriefe bedekt hai zien stoetje d’r mit. Nog ain kopken melk d’r bie en hai ken d’r weer teegnaan.
Dou wui het tied dat hai bie d’ hounderhok kwam. Tuutn mozzen vreeten hebbm en eevm kieken of zai ook legt hebt. Zes hounder en man twij aaier dat is nig te best. Hai zel zien neefke, dai ook tuutn hold, wol vroagen hou dai dat dut zodat ook hai wat meer aaier krigt.
Mits hai weer oet ’t houderhok komt heurt hai ain plof pruddeln. Hai heur ’t al, ’t is de vrijer van zien buurwicht dai d’r weer vandeur gait. Man eer dat dat zowiet is stoan zai eerst nog ain ketaaier op de dam te snoetjeknovveln. JENG JENG zegt d’oal plof en Hinnerk heft ’t beeld d’r bie dat ’t wicht den eevm te griepgroag is bie d’ jong. Hai gniffelt wat den ’t wicht hef ’t nig van ain vrumde. Heur moetje har eerder pezies dezulfde meneuvels. Dai kende de jonges van ’t dörp beter as de dokter en de doomdie.
Hinnerk schoevelde mit zien twij aaier in de buutse weer noar de keuken. In tied dat hai de aaier op ’t aanrecht vleit rappeld de braivmbuzze.
Kraande is d’r. Hinnerk volt de kraande oet op toavel en begunt van veurn oaf aan te leezn. En dat leezn gait nog aal zunder brille, of zo as Hinnerk dat nuimt, ain loertaange. As hai ’t wereldnijs en wel d’r aal stopt bent met rookn leezn heft, wordt ’t tied dat hai op bòsschop gait.
Hai pakt de oale madde, trekt zien jaaze aan en dut de pedde op. Achterdeure op slöt, veurdeure huift hai nig noar te kieken den dai is op slöt kommen dou zien moeke twinteg joar leedn in ain kiste d’r oetdroagen wuir.
Hai pakt zien oale fietse oet de schuure en kikt of de banden nog haard genog bent. Hinnerk slag ’t bain over de zoadel en trapt ’t toenpad oaf. Rechtsoaf en vaar kilometer noar ’t dörp.
Hai gait altied noar ’t winkeltje van Bareld en Gientje. Doar kenst nog gewoon veur de teunbaanke dien bestellns doun en Gientje pakt die dat in de madde. “Wat zel ’t weezn?” vragt Bareld. “Dou mie man ain pond kovvie, twij dreuge worsten, ’n hail witbrood, twij flezzen melk, ain deusken Persil, ain bloksken zaibe en ain kan jenever. Oh joa, dou mie d’r ook nog man zo’n puutken zuutjes bie daist mie twij weeke leedn d’r ook bie doan hest.” Bareld zöcht ’t spul bienkander en schrift ’t op.
Oafreekn dut hai aander weeke wol den is AOW d’r weer. Gientje pakt alles in Hinnerk zien madde.
Dou hai net weer op fietse stappm wol, ruip slager Geert Snorre hom of hai ain ziede spek bie Haarm Garrelds zien Gitje oaflangen wol, doar kwam hai ja toch langes? Hinnerk vleide de ziede spek op pakjedroager, hong de madde aan ’t stuur en zo veurde hai weer noar ’t Loug.
Bie Haarm Garrelds zien Gitje zedde hai de fietse teegn de appelboom en brocht de ziede spek noar de achterdeure. “Volluk!” ruip Hinnerk, “Kom d’r man in as ’t gain jeude is.” heurde hai Gitje roupm. Hinnerk langde ’t spek oaf en Gitje vruig of hai ain kopken kovvie mit heur drinken wol.
Noa de kovvie mit ain plaksken oal wief raaizde Hinnerk weer op hoes aan. Tied um middagmoal te moakn. Kabbenoade met eerappels en boonen oet aign toene.
Noa ’t middageetn gung hai eevm op divan liggen. Mainsttieds ain haalf uurtje tot drij ketaaier eevm de oogn dichte.
‘s Middags gait Hinnerk in toene bezeg. D’r is altied wol dieverdoatsie zo as nou ook. Eevm ’t blad van ’t gres oafhoaln, eevm de schoffel deur de toene en ’t toenpad aanhaarkn. Tussendeur nog eevm kovvie drinken en den is ’t al weer oldert.
As hai teegn ain uur of zezze de kerkklokke heurt heft hai zien stoede met keeze en ain kopken melk al weer achter de koezen. Diggelwaark oafwasken bie de geutstaine en nog eevm bie de hounder kieken.
Eer dat ’t teegn ain uur of haalf tiene tied is um op ’t nust te goan, eerst nog eevm ain borreltje en ain stoksken worst. Trui en bezoen worden weer over de stoule in de keuken legt. Nog eevm noar ’t huussie en de achterdeure op slöt. Stel die veur dat zai die wat brengen wilt midden in de nacht. Handen en snoede nog eevm oafgroetjen en de striepkoorn boksem oet.
Hinnerk zet zok op ’t nust en vleit zien knokege bainen op berre. Hai kropt daip in de hoole en dut de oogn dichte.
Op fietse mit ogen overaal veur ik hui over singels en grachten dizze speulende stad der komt gain ènde aan hou lözze vogels vlaigen wizze twieveln joe vloot aankieken of speuren in t verschait In t daglöcht hangt t nije wat zöcht en nog nich vonden wui en mie noa högte nuigt Allerdeegs in dook maank roegten van stain roupen goie gaisten mie over onverdochte gruppen noa steeën woar toverd wordt Mor in twijduustern kom ik dele worden gezichten gebèlskoppen t zaachte schaarp t speulen eerns en krieg ik wìnst noa t zuide zaand
Ze stoan der al as k zitten goa op t baankje van kerkplaain. Drij blaauwe, glimmende scootmobielen mit heur aigenoars ien t zoadel. Netjes op rieg, persies geliek mit t veurwiel en sturen apmoal recht. n Man dij groag waarm eten lust mit n koale kop vol vollen zit aan t ende, ik dink dat k hom kin mor inainen schut mie n hangbuukzwientje ien t zin, haha joa, t kin der n bruier van weden. Ien t midden n stoatege groatmoagere man ien t pak mit laank graauwachteg geelgries hoar, kleur van keukengerdientjes van mien opa. Dat heb k goud zain, din dizze man smookt ook stief segoaren. t Dichtste bie mie zit n man dij krompen is bie t wasken of hai het zien kestuutsiekoorn boksem op grui. Braide hupzelen hollen boudel op stee en n roodblokte flanellen overhemd geft kleur aan hom. Hai kin deurgoan veur timmerman of koiboi, as e der zo’n houd bie het. Zai nikten even en ik wor opmeten. Der ontgaait heur niks, heur ik. Aanderkaant t plaain en stroat hemmen wie zicht op t cafe, n kapperszoak veur vraauwlu, slachter en supermaart. n Endje wieder n bloumkeswinkel en ain mit witgoud en alerhande sinkelspullen. Nait dat t drok is mor aalgedureg is der bewegen. k Heur geliek wel der oet tied kommen is. Slachter is n minne veur de baisten en veulste duur. Winkel mit bloumkederij gaait over de kop din wel wil dij rommel kopen en kapper is n homo. “Nee, n vraauwlu-gek”, heur k segoar zeggen. “Wichter binnen stoapel op hom en hai kin nait allinneg goud wasken en wottergolven. Schoamachteg, lest hong der nog n bh aan stoul dou n aander aan beurt was. “Dij kin zai beter eefkes òfdoun bie t knippen, veur t ontspannen haar kapper zegd”, zee segoar en dij kon t waiten din hai koft bie hom zien rokerij. “Oere”, ropt de koale, “no zollen wie t beleven!” Noast mie goan ze der veur zitten. Ik kiek mit. Veurbie bloumkeswinkel komt n scootmobiel aanstoeven midden op stroat. n Glimmende, vlammende rooie mit aan achterkaant n laange swiepstok mit n zo’n vlagje. Zit ain op mit n helm zai k nog as e inainen n bocht moakt, recht op schoefdeuren of van supermaart.
“Ooeeeeeeeeeeeeooe uh”, zugst dat, “zooooo eeeee, deuren net op tied lös”, heur k noast mie. Mannen worren drok. Ik heur dat t mins nait goud wies is, dat vlaigt mor as n haalve zool bie stroat laangs. Elkenain klagt over heur en no worren zai der ook al op aankeken. “Veurege week op maart drij kroamen onnersteboven, directeur van bejoardenhoes lopt op krukken, din zai is hom over tonen reden en t zitje veur ien tehoes mos vot, din zai het doar al n moal of wat bezuik aanreden. Guster zat zai bie dokter ien toen vaast,” wait segoar, “bocht te roem nomen. Jonges van gemainte mozzen heur deroet hoalen en boudel aanhimmeln.” Ze binnen t mit nkander ains, dit kin zo nait laanger. “As wie plietsie no ais bellen”, zegt blokjesbloes: “Zai rokt haitied noar bezzen en bruukt n vrezelk bult meedzienen.” “Haren wie mor n daip ien t dörp”, zucht de koale. “Joa”, zegt segoar din is t kloar, mor wacht ais even. Ik mout even verzitten, din der wort zaachter proaten doan. “Joa, da’s mien aaierboer ook, net eefkes boeten dörp”, heur k de koale zeggen tegen segoar. “Joa man, doar is n hail schaarpe bocht en lopt n tochtsloot bielaangs mit n staaile waal. Wie vroagen heur gewoon woar z’heur aaier votkrigt”, zegt segoar, “en zeggen geliek woar of wie onze goudkopen vothemmen.” t Is kloar, begriep k. Of t zo weden mout, oet deuren van supermaart vlugt n scootmobiel noar boeten. Wat n gang. As òfsproken begunnen ze noast mie te belken en te zwaaien. “Oe oe, oe oe, vraauw Broesder, vraauw Broesder!” n Hoakse bocht op ain achterwiel en ik kiek intied woar of k hinspringen kin. Doar komt z’aan. n Bosschoppentaas aan t stuur en ain tusken knijen moaken t sturen der nait makkelker van. Noast mie is t stil en manlu goan der recht veur kloarzitten, handen aan t stuur. “Wat is der jonges?”, heur k heur van ver weerom belken. Net as k roupen wil ‘paas op lösse stainen’, slagt stuur oet heur handen en trek ik gaauw bainen omhoog. n Klap dij doavert. Twij scootmobielen op kaant en gonnent der laankoet tussen. Grode konsternoatsie. Apmoal volk, dokter, plietsie, slachter en wichter van winkel, of ze der op wacht hemmen. Segoar zugt wit, de koale het n gat ien kop en blokjesbloes zit nog stief op zien scootmobiel en wil t stuur nait lösloaten. Vraauw Broesder zöcht bosschoppen bienkander en hangt taas vernijs aan t stuur. “Zo jonges, wat n boudel nait, k bring bosschoppen even noar koamer en kom der votdoadelk weer aan”, en doar vlugt ze hin. Manlu zitten even loater stil op t baankje en hemmen niks meer te koop. Hou of t kommen was, wil plietsie waiten. Mit dreuge ogen zegt segoar dat zai gewoon even vroagen wollen woar of z’heur aaier wegkrigt. Ik schud mien kop. Plietsie kikt noar mie. “Ie zaten hier ook meneer?”, vragt e. “Nee”, zeg ik, “ik kom hier krekt laangs.”
n Daif huurde ais n koamer ien n haarbaarg en bleef doar n zetje om aan te kieken of e wat gappen kon om logies te betoalen. Dou e der n poar doagen lozaaierd haar en nog niks van zien goading vonden haar, zaag e krougholder mit n schiere nije jas aan veur haarbaarg zitten. Daif lait zuk ook deel en proatte wat mit hom. Dou t gesprek wat hottjede, gapte daif n moal slim en begon as n wolf te hoelen. Krougholder vroug woarom of hai zo bot hoelen dee. “Dat zel k die zeggen”, zee daif, “ Mor eerst mout ik die vroagen om mie bie klaaier vaast te holden, van aans rop ik dij ien stokken. k Wait nait meer wanneer of dat t begonnen is, mor aaid as k gap, krieg k zo’n aanval en begun k te hoelen. Meschain is t wel n straf veur onmizze dingen dij k vrouger doan heb of het t aalmoal n aandere oorzoak, mor wa’k wel wait, is dat as k veur daarde moal op rieg zo’n hoelaanval krieg, ik ien n wolf veraander en lu noar strödde vlaig.” Mit dat e dit zee, begon hai vannijs te gappen en te hoelen as n wolf. Krougholder leufde t verhoal en begon bunzelachteg te worden, ging stoan en wol der vandeur. Daif pakte hom stief bie nije jas vaast om hom tegen te holden. Hai smeekte krougholder hom stief bie klaaier vaast te holden, omreden dat hai aans zien aigen klaaier verroppen doun zol, as e bie daarde moal hoelen ien n wolf veraanderde. Tougelieks begon e vannijs – dus veur daarde moal – te gappen en te hoelen. Krougholder, dij doodsbenaauwd was dat daif ien n wolf veraandern zol en hom den aanvallen zol, vrong zuk oet nije jas, dij daif nog aaid vast hil en benterde der van deur, kroug ien. Hai smeet deur achter zuk tou en dee as de ment grundel der op. Daif ging der mit jas van deur en kwam nait meer trug. Ie mouten aal verhoalen nait leuven.
“Eer is teer!”, zegt n old taimke. t Is aaltied slim makkelk aine kroon van kop te rompeln, terwiel dat je nait recht van de houd en de raand waiten. Woar je veur ondeurdaachte oetsproaken! Dizze regel oet Lucas 2 vèrs 14 is din ok n dudelke woarschaauwen om din pas kwoad te spreken over n aander as je honderd persent wizze binnen van aandermans foalen. Voak is aans t laid al laank beurd. Beschoadeg noam van n aander nait, den indirekt doun je zukswat ok joen Moaker aan. Jonges en wichter wees zuneg op joen eer, je hebben der mor aine. Ok in betaiknis van`mit eer goan strieken’, zit veul oneerlieks. Geef ere aan dij hom toukomt! Beloon dijent dij der ok veur waarkt hebben.
Tegen Keuneginnedag binnen der weer n zooi lu, dat mit n ‘eretaiken’ op bòrst aalweg hakjedraaien as n hoane dij kerwaai doan het, terwiel smangs n aander veur heur kestanjes oet t vuur hoald het. t Kin n bult kwoad bloud zetten. Roezies steken doardeur zomor kop op. Aal wat er in t levent aan Gouds beurd, hebben we aan Aalmachtege te daanken. Geef Hom en allent Hom din ok ere dij Hom toukomt. t Eerds volk het t stoer genogt zölf op t goie pad te blieven. Kiek noar jezölf, din heb je t al drok zat.
Zo, tannen poetst, smeer om snoet, okselvris, n schoon onnerboksem en t hoes aan kaant. In koamer kikt e nog ais rond. Joris legt kop tegen hom aan en Miekie nuzzelt heur op schoot as e zitten gaait op baank. Hai strikt ze zaacht over kop. Miekie snort en melkt mit zien pootjes. Joris legt n poot op zien bain en drukt snoet tegen zien haand. Zeuven moand hebben zai maild en leste tied aal voaker bellen doan. Baaide al in de viefteg. ‘Het wordt tijd dat we elkaar leren kennen’, haar ze leste moal bellen zegd. ‘Ik kom zaterdagavond en blijf ook slapen. Alleen als je een logeerbed hebt.’ Aanderdoags haar e n sloapkoamerameublement koft. En nou zit e stief van zenen op baank. As bel gaait lopt e mit slabbe knijen noar deur. Staait n hoogblonde doame in n kört rokje mit n bontjaske. Wat is ze mooi, schut t deur om hin. ‘Kon je het vinden Elisabeth,’ vragt e. ‘Natuurlijk, anders was ik hier toch niet!’ Mit n kovver op wieltjes trippelt z’in hoes. Ze draait rug noar hom tou. ‘Mijn jas graag op een knaapje.’ Hai nemt verzichteg heur jaske en snoeft ais daip. Wat rokt ze lekker. ‘Is daar de kamer?’ Ze wist noar n deur. ‘En daar het toilet? Ik kom zo wel naar de kamer.’ Hai stint, wat n laange bainen en n kört rokje. As zai in koamer komt, blift ze stokstief stoan en gilpt. ‘Ooooo, een hond! Ik ben bang van honden, doe weg dat beest!’ Hai is even haildaal riddersloagen. ‘En ook nog een vieze kat!’
Verschrikt lopt ze koamer weer oet. Miekie kikt mit grode ogen over braide rug van Joris. Hai binzelt geliek baaide noar t schuurtje. Verbiestert zitten z’hom aan te kieken. In koamer zet e meziek wat haarder bie t heuren van kraben aan deur en janken en jammern van hond. Ze wil nait meer sloapen blieven. Hai belooft heur dat e baaide zo gaauw meugelk vot dut. Noa n poar glaskes wien krigt ze meer proats en blift wel sloapen. As loater op oavend lozaaierkoamer goudkeurd is kin e weer noar beneden. Wat n prachtege vraauw, n ploatje. Ales der op en der aan, doar boft e mor mooi mit. Hai zit nog eefkes op baank. Miekie wil nait op schoot en ligt op n klaidje. Joris blift in zien mand en glopt schaif over raand. t Is kloar, ain van collegoatjes op ketoor wil hond en kat wel. Sneu, veur zo’n ol hond van tien en n kat van elm. Meer haar ze nait zegd en hom ais goud aankeken. Ankom zotterdag komt ze heur hoalen. Vrijdagoavend is Elisabeth der weer en prat honderd oet. Joris en Miekie zitten veurtied al in schuurtje. Ze binnen rusteg. Oavend is ongemakkelk. ‘Ik blijf nog wel slapen op de logeerkamer, ‘ zegt ze,‘zeker zolang er beesten in huis zijn.’ Loater op oavend as zai noar boven is zit e stil op baank. Miekie en Joris liggen stief tegen nkander in mand. Ze kieken hom aan. k Goa ook mor op ber dinkt e. Elisabeth slept onrusteg en heurt wat. Op wekkertje is t twij uur. Mien knip en sleudels zitten nog in buus, schut heur in t zin. Beneden veur kapstok schrikt ze. Bontjaske is vot. Din zigt zai hom liggen in houk onner trap. As z’hom pakken wil begunt e te bewegen en te bloazen. Miekie. As in n dreum lopt ze achteroet. Stiefoet staait ze tegen veurdeur. Zachies gaait koamerdeur wieder lös. Joris, hai gromt zien tannen bloot.
Stapke veur stapke komt e dichterbie. Ze zigt t rood in t wit van zien ogen. Ze huvert. In ainen gript ze kruk van deur vlaigt noar boeten in duustern en zet t op n lopen. Aanderdoags smörgens as e beneden komt stoan Joris en Miekie kloar veur deur noar schuurtje. Gelukkeg worren ze om mirreg ophoald, mooi veurnkander dinkt e. Vot ter mit. n Beste zet loater kikt e op t allozie. Elf uur. Ze is nog nait van bèr of. Hai gaait heur verrazzen mit n lekker ontbijtje. As e kloar is zet e nog n luddek voaske mit n bloumke op t bredje en laagt. Dat belooft wat straks. Joris piept en jammert. ‘Hol die toch de bek,’ ropt e, ‘krigst niks! Dat is nait veur die!’ Of zol e wat mouten bedinkt e hom. He, verrekte hond ook. Nou, eerst der mor even oet. Hond wil nait as e veurdeur lös dut. Hai gript hom bie t nekvel en sleept hom mit aanderkaant stroat in t gras. Joris gromt, blift stoan en het n ril over rug. ‘Opschaiten, dommee is ze van ber of en k zol mor oppazen, aans verzoep k die in sloot!’ Miekie strikt hom onner om bainen en hai trekt Joris richten t wotter. Din zigt e n poar blode hakken en n nachthemd drieven.
Ik blief even stoan zai omhoog hanska’s schraauwen t Woord gaalm oet grode goaten t stee van Walfridus, vermoord.
In dit Godvrezend oord dit Hoes ainmoudeg t beeld van dij doagen n stoere zit t örgel speult Lof t Woord bie geboorte en vreugd van angst en vergoan tot stof t Geleuf allinneg in vroagen.
Ik twievel weerom gedachten en t antwoord dat aanblik mie bood dit Godshoes opredderd vernijs aankled aal wieder oet t lood.
Woar laand en zee ien nkander overgoan. En ik mie doar allain op wereld woan. Mit n horizun zo ver as k mor kieken kin. Ervoar ik dat k doar hail gelukkeg bin. De schelpen dij k verzoamel goa k bewoaren. Hiernoast n schilderij van d’alermooiste eksemploaren.
Begun zesteger joaren van de veurege aiw, tiedens t Schǖtzenfest in Metjendorf, kregen Henk en ik t plan om vattien doage op vekansie te goan. Hai zol de proviand regeln en ik n auto… Dat was rap rond! Dou k mit Be en Kootje noar de TT-nacht in Azzen ging, kwam de vroag van mie of ik van d’jongs aine huren kon. Gain probleem: ‘Kinst de Ford wel mitnemen veur hon- derd gulden!’ t Klonk mie as meziek in d’oren! n Roeme 6- of 8- cilinder mit n mooie ronde kont! In de kleur zo as Henri Ford ze oetgaf… zwaart! t Verhoal over Ford ging dou, dat je ale kleuren kriegen konden, as t mor zwaart was! n Prachtege tied! Men keek lang nait zo naauw as tegenswoordeg! Banden glad? Den luit je ze covern of opsnieden! Rieden mor weer! Dou wie t zo wied haren en ik de bolide ophuil, haar Ko n grijns op t gezichte van d’smoel tot aan d’oren. ‘Wat staaist te grijnzen?’, vroug ik. ‘Doar komst loater wel achter’, was t antwoord. Inderdoad, hai loog nait. Noa roem honderd kilometer in Duutsland begon d’ol juvver wat zwoar te sturen. ‘k Denk, da’k n lekke baand heb’, zee k tegen mien moat en stopte. Inderdoad! Twij banden wazzen haalf leeg! ‘Bie n Tankstelle mor voljoagen’, opperde ik. Noa n ketaar was t regelt. Hai stuurde weer as nij. Vot mit de geit! Veur ons gain enkel probleem, dat wie aalgedureg (elke 50 -100 km) bievullen mozzen. ‘Dat was t, woarom hai zo grijnsde’, zee k. Alle vaar banden bleken der last van te hebben! Noa d’eerste nacht was mie dat goud duudelk. Eerst noar d’pompe veur de banden en den… rieden mor weer! Bie de Bodensee in Bregenz wuir t kaantje boord. Wie wazzen mit n koabelboane de baargen op goan en gingen loater lopend trogge. Dit, omreden dat t mie t te link was mit de koabelboan. De kebine was zo groot as n roeme keuken en haar ploats veur 15 lu! Aal mit aal n wazzen wie doardeur n oareg tiedje onderwegens. Henk wol eerst wat eten en opende de kovverbakke al om de doagelkse kost (broodje tomaat mit roombotter en sandwichspread) te smeern. ‘Eerst gaauw noar n pompe’, zee ik paniekereg. ‘Kiek ais noar de slovven! Alle vaar binnen ja sikkom leeg!’ As de weerlicht joug ik noar de eerste de beste Tankstelle en pompde de banden vol. ‘Net op tied! Nou mor n stoetje!’ En Henk opende de provisiekaaste al… Loater in Zwitserland haren wie minder gelok. In Reutlingen wat rondreden, op zuik noar n schiere bar, dij naarns te vinden was. Op n duur beland op n kampeerterraain woaras t der goud heer ging aan de bar. Walti Plǖsz, zo zat as n zwien, nuigde ons om bie hom thoes ‘Hase zu essen!’ ‘Wat dat wel wezen mag?’, zee Henk. ‘Wat kin t verrekken, mit!’, zee ik en in de Ford tuften wie richten zien hoes. n Schier optrekje. Aanplaaisterd mit gelege kaalke. Beneden, woaras wie noar binnen kwamen, haar e n dele mit knienehokken. Trappen omhoog haren ze heur woongedailte. Zien vraauw, wakker worden van ons lawaai, muik gaauw n grode kane vol koffie. Walti stoof mit zien doene kont trappen weer noar omdele en raip even loater Henk om hom te helpen. Bleek, dat e n kniene an t slachten was (hai haar ons ja nuigd om Hase zu essen)! Om vaar uur aan de bak om Suppe zu essen! Henk zat der mit n verwrongen gezichte bie en kon sikkom gain hap eten. Hai zag aal mor dij mooie knieneogies. t Wuir riekelk loat en aanderdoags was t roem elf uur veurdat wie d’ogen opslougen. Walti was om zes uur noar zien waark (Bobstdrokker) goan en haar zien vrauw op t haarte drokt, dat hai nog òfschaid van ons nemen wol: ‘Du läßt Sie nicht gehen!’ Tegen vaar uur zol e thoeskommen. Tussentieds kregen wie van t olske n lekkere waarme hap, knieneboutjes, en docht ik opains aan de Ford. ‘Verrek, de banden’, schrok ik en stoof noar boeten. Alle vaar leeg! Gelokkeg was der op n poar honderd meter òfstand n lutje Tankstelle en doar konden ze de banden wel lappen! Tegen zes uur namen wie òfschaaid en startten n nij oaventuur.
n Poar doage loater in Stuttgart, d’auto in t centrum stald en op zuik noar n schiere gelegenhaid. Henk bleek n neuze te hebben veur klasse en zo kwam t, dat wie noa n uur zuiken de Kőnigshof in strompelden. De portier gaf aan, dat t vol was, mor Henk kreeg t kloar om mit n schiere smoes noar binnen te kommen. Wie keken ons d’ogen oet! Sjeiken mit mooie stoten… (nait letterliek vanzulfs). Echte sjeiken, mit tulbanden op kop! Internatsjenoal! ‘Nou mouten wie eerst de boas vinden, t is hier nogal priezeg’, docht Henk haardop. ‘Loat n wie mor vot goan, n pilske viefenhaalve maark!’, zee ik schieterg. Via n ober contact mit de grode boas! Henk roemde hom in alle stoaten! En haar geliek n schiere binnenkomst. ‘Wunderbar!’, zee e mit n smile van hier tot Tokio, dou meneer zok veurstelde as Herr Kőnig. ‘Kőnigshof an der Kőnigstraße und Herr Kőnig! Wie will man es besser haben?’ d’Kerel stonk der vot in! Wie kregen zien koartje en achterop schreef e 50%! Dat huil in, dat wie veur elke verteren d’helfte van de pries betoalden. Tot daip in de mőrn keken wie ons d ogen oet! De Ford hadden wie tussentieds ophoald en veur Kőnigshof parkeerd. Dat gaf nog n spektoakel, dou wie der instapten. Twij smeressen, dij ons waggeln zagen, sommeerden ons: ‘Nicht fahren!’ ‘Nein, machen wir nicht. Wir gehen schlafen!’, en vlijden ons laankoet op de veur- en achterbaanke. Was schienboar gain probleem. Zai gingen heur weegs en laiten ons mit rust! n Poar doage loater leverde ik de Ford in bie Kootje. ‘En.., hou ging t?’, vroug e mit n grijns. ‘Best’, zee ik en langde hom 90 gulden tou. ‘n Tientje der òf veur t banden lappen!’ ‘Wie kwammen mit dij lekke slovven tot in Zwitserland!’, Hai trok n smoel as n schietemmer mor ging, as n echte kammeroad, akkoord mit n tientje minder.
Gelukkeg is t vandoage de dag beter steld mit de vaaileghaid, mor t oaventuur van dou haar k nait geern missen wilt!
Grefemeerde kerk ston vrouger persies tegenover n café. Dat café zat ien n vrij groot en wit besmeten gebaauw van twij verdaipens mit n bovenzoal veur vergoaderns en feesten en op begoane grond t café dus, mit n ollerwetse zinken tap, t woongedailte en nog wat aander roemten en n deurrit opzied. Ien t midden was n rejoale, omlieste deurpertij en aan weerskanten waren hoge roamen, symmetrisch verdaild. Op verdaipen net zukke roamen en boven deur was n soort van balkon mit n iesdern hek en ook weer mit n deur. t Gebaauw haar n schilddak mit op baaide punten twij schosstainen mit zo’n typieze schosstainploat ter bovenop. Zukke karakterestieke gebaauwen tref je wel meer aan ien dörpen op t pladdelaand van Grunnen, t Grunneger Neoclassicisme. En den te bedenken dat ter nòg twij krougen ien dörp waren, n dörp mit n bevolken van nog gain drijdoezend ienwoonders. Meer as haalfschaid van ienwoonders was ook nog grefemeerd en dij moggen vrouger nait ien kroug kommen. Der wer zeker hail wat zopen ien dij tied, dat ter drij krougen n bestoan hebben konden. Grefemeerde kerk was n groot gebaauw mit – noar verholden – n luk, mor jenteg torentje. n Grode pasterij en vergoaderzoalen stonden der stief tegenaan, n hail complex. Kerk haar zien grootste omvang ien joaren sesteg van veurege aiw, wel twijdoezend leden. Doar zel de babyboom wel mit te moaken had hebben. Mor glorietied van kerk was ien eerste helft van veurege aiw. Zai waren eerder mit succes te Hervörmde stoatskerk oetgoan en dat haar heur gain wiendaaier legd. De ‘Kleine Luyden’ waren van oetschot tot n factor van betaikenis worden. Poletiek haren ze grode ienvloud, minister-president Colijn was van de ARP, de partij van Abraham Kuyper. ‘Abraham de Geweldege’, de grode veurman van grefemeerden, dij eerder zulf ook nog minister-president west het. En Colijn haar Nederland ien crisisjoaren vaast ien zien greep. Schoulstried haren ze eerder ook nog wonnen en christelke schoulen waren opricht ien ale dorpen en steden. Kortom, t grefemeerde volksdail was op toppunt van zien macht. Ien leste kwart van negentiende aiw dat t gebaauw van café der nog nait ston, was grefemeerde kerk ter al wel. Klaainer en nog zunder vergoaderzoalen. Ook n ziebeuk was nog nait baauwd. Mor grefemeerden waren ien opkomst en laiten heur nait meer onder t mous stoppen.
Op n zeker mement was der n ondernemer dij mit zoalverhuur en n café begunnen wol op n leeg stuk laand, tegenover grefemeerde kerk. Hai dainde n aanvroag ien bie t gemaintebestuur. t Was op taikens n stoateg gebaauw, kant n aanwinst veur t dörp. Mor t bestuur van grefemeerde kerk was doar nait blied mit. n Kroug, ploats van verdaarf en slechte mensen en dat liek tegenover heur kerk. Nee, dat kon echt nait! Doarom begunde kerkeroad – domie veurop – n grode campagne mit stukken ien bokkeblad, petities aan gemainteroad en veul overleg met wetholder. En benoam oproupen tot gebed aan t kerkvolk om de baauw van t nije cafébedrief tegen te holden. Mor de vrizze krougholder trok hom der niks van aan en timmerlu, metseloars en stukedoars bleven gewoon deurgoan mit baauwen en t ienrichten van t gebaauw. Gemainte haar vergunnen nait waaigern kind, ondernemer voldee aan ale wetten en ploatselke regels. t Was kerk en t kerkvolk n doorn ien t oog, mor ze konden der niks aan verandern en mozzen heur der wel bie deelleggen. En dat begrootte heur slim. Mor n week veur opening, mit n dikke dunderbui, sloug bliksem ien t splinternije gebaauw dat zodounde haildaal tot grond aan tou opbraandde, ienklusief t nije café. Groot was de consternoatsie en mensen ien dörp waren eerst verbiesterd en verboasd. Mor kerkmensen begrepen t loader toch ook wel, zeker dou domie t heur oetlegde. Joa, zo kin t goan ja… Mor dou krougholder grefemeerde kerk verantwoordelk hil veur dij bliksemienslag en t opbraanden van zien gebaauw, wer t ienains hail aans.
Krougholder sleepte kerk veur t gerecht, omdat hai kerk aansproakelk stelde veur dij bliksemienslag en braand dij der op volgde. Kerkenroad ontkende ien dij rechtzoak bie hoog en bie leeg ale verantwoordelkhaid of oorzoak, direct of iendirect, veur t opbraanden van t gebaauw. Men kon n kerk toch nait verwieten dat bliksem aargens iensloug? Mor ondernemer was vastbesloten en zette deur. Veur hom was t zo dudelk as wat. Hai zaag oorzoak van bliksemienslag en braand wel degelk bie kerk. Op n zeker mement overzaag de rechter de haile zoak en zee: “Ik wait nog nait hou ik hier dommit over beslizzen goa, mor oet pepierderij bliekt ien aalsgeval al wél dat wie hier te doun hebben mit n krougholder dij gelooft ien de kracht van t gebed. En mit n kerkenroad dij dat nait dut. Hou t òflopen is mit rechtzoak en wel t wonnen het? Dat is mie nait bekend, mor t gebaauw mit café is haildaal vannijs weer opbaauwd en het ter hoast honderd joar stoan, liek tegenover gerefemeerde kerk. Ien tachteger joaren is t gebaauwsleupt en der staait nou n modern en lelk nijbaauwhoes, gain kiek geliek. Grefemeerde kerk staait ter nog wel en zo bekeken het dij laangste oadem had… Ien t begun leefden kerk en café, grefemeerden en openboaren, haildaal bie nkander laangs. Ien verzoelde moatschoppij van eerste helft van 20e aiw trokken grefemeerden, roomsen, sozioalen en liberoalen heur apmoal terug op heur aigen terraain en wollen niks van n aander waiten. Mor kroug bleef veur kerk nog laank “een steen des aanstoots”. Tieden veraandern. Tegenwoordeg binnen schaarbe kanten der wel òf. Men zegt dat grefermeerden loader ook wel ais ien dij kroug zaten, alderdeegs op zundagmirreg. Want sundagssmirregs worden der gain kerkdainst meer holden.
Boeten vaalt de regen. n Vieze miesderge motregen. Der is gain mins bie t pad. Elk zöcht zo rad meugelk de waarme huuskoamer op. Moeke Aantje zit veur d’roet en kikt noar de stille, verloaten stroade. Gain mins is der te zain. Bah, wat n male zundag. Zel nou ook wel gainaine bie heur op veziede komen. Ze staait ais op en lopt noar t keukentje, dat achter heur huuskoamertje is. Hier en doar bereddert ze wat, mor aiglieks is der niks te bereddern. t Is aalmoal opschierd. Der wordt bie heur ook niks voel. Joa, n bordje, n kopke en n mes en n vörke. Dat is ales wat ze bruukt. Ze is ja mor allain en smörns komt ter n helpster om heur bèrre op te moaken. Wel slim vroug. Om zeuven uur staait t wichtje al veur heur bèrre. Dij hebben ook ja veul te doun. Uutsloapen is der nait bie. Mainsttied gaait ze in heur stoule zitten en din vaalt ze vanzulf weer in sloap en hoalt ze t tekört in.
Harregat, zo’n zundag duurt toch veuls te laank. En gainaine om mit te proaten. Ze lopt weer noar t roam. Let zuk in heur stoule zakken en kikt uut. t Regent nog aal. Je worden ja zo mismoudeg van, aal dat wotter dat mor noar omdele komt. t Is overaal gries woar je kieken. Komt doar aine? Heurt ze doar wat in de gaange? Even kieken. Ze scharrelt weer in t ènde, sloft deur t koamertje, deur t keukentje, dut deure open en kikt. Gainaine! Allain de widde gaange mit overaal deuren. En achter elke deure n ollechie dij ook wacht totdat dag, dizze vieze regendag, veurbie is en t weer duuster wordt. Kom, ze mout mor even n endje lopen goan. Even de gaange op en neer. Ze schoft deur de widde loane noar veuren. Noar de veurdeure van t tehuus. Doar staait nog aine zien tied dood te sloagen. “Moi!” “Moi, ook even aan de loop?”, vragt d’aander. “Joa, wat n weer nait?” “Hol op mens, t is ja vrezelk. Aal dij regen. Je kinnen ja gain deure uut. Mien kinder zollen mie ophoalen. Ze binnen riekelk loat.” “Oh.” t Gesprek stokt en wordt òfbroken. Elk gaait weer zien gang. Kinder! Zollen dij nou ook regen hebben? Of zol bie heur de zunne schienen? Ze binnen der uut. Op veziede noar bekende aargens in Holland. Twij uur mit d‘auto rieden hier vandoan. Ze haren dus gain tied om vandoage langs te komen. Doarom is t wicht guster nog even west. As heur mor niks overkomt in dat drokke verkeer. Oh, doar is heur koamerdeure weer. Heur aigen koamerdeure. Weer noar de stoule veur d’roet. Nog aal dij regen. Even dommeln, din gaait de tied wat gaauwer. Schrik! O gut, wat is dat? Wel is doar? Oh, zuster mit de thee. Is t nog nait loater?
Ik docht dat ik t leven dwingen kon Mor t leven gaait zien aigen gaang Ik docht dat ik t leven dwingen kon Moar k maark dat t nait zo is Dat moakt mie soms baang
Ik docht dat ik t leven dwingen kon t Is nait zo, n beetje richten geven n Beetje sturen, mien aigen plek Zuiken en bepoalen da’s alles wat k kin
Ik docht dat ik t leven sturen kon Moar t leven stuurt mie mit aal wat ter is Ik docht dat ik t leven sturen kon In klaaine dingen alles zain en beleven Is aal wat ter is
Mien aigen leven beleven Van memint tot memint Bewust zain, vuilen, deurleven Is alles wat ter is t Moakt mie open veur wat leven is
Van memint tot memint, alles deurleven Leven hier en nou
Ik kin mien leven nait sturen Mor in volhaid deurleven Aal wat leven is, Dat moakt mie zeker en wis
Zel doch nait woar wezen? Doch staait t ja in t Dagblad van het Noorden. Heden overleden Johannes van der Tuuk. Even kieken, joa dat mout hom wel wezen. Is van ainenvatteg. n Stief joar veur mie geboren. Zat n klazze hoger as mie bie ol juvver Franssen. Wie schreven t eerste joar, krek noa d’oorlog, nog mit n grivvel op n laaichie. Dat muik as je nait oetkeken n aibels snerend geluud. As je kloar wazzen mit joen waark, keek juvver t noa, schreef rezeltoaten in heur opschriefboukue en dompelde t laaichie in n emmer woater. Was noa t opdreugen weer kloar veur gebroek. Johannes, of Jannes, zoas e aaid nuimd wer, is ok nait wied vot trokken, allewel k hom aiglieks oet t zicht roakt bin. Hou is t doch meugelk. Deur zo’n aaldoagse tieden, komt zomor t ain en aander weer boven drieven. k Wait nog sekuur woar e woonde. In d’helfte van n dubbeld aarbaidershoeske aan Zuderstroade. Wazzen mit n hail koppel kinder thoes. Moeke har n bult waark aan de kinder en voader knooide van smörgens vroug tot soavends loat bie de grötste boer van t dörp. n Bedie n hoesholden van Jan Steen. Zat waaineg of gain stuur in. As jonken van moeke op bèrre mozzen, veuls te vroug vanzölfs, kropen ze oet sloapkoamerroam weer noar boeten. As ze trappaaierd werren, was veur evenpies t hoes te klaain, mor t jonkvolk was t gereer, n fleer om kop of peune in de kont wel wend en trokken heur der nait veul van aan. Mit zoks volk in de buurde, was der aaltied n bult dieverdoatsie. Jannes was, ducht mie, twijde in riege. Ollu haren noa zien verschienen in hoeze Van der Tuuk, van stond of aan n bult mit hom te stellen. Luipen drumpel bie heur hoesdokter der sikkom oet. t Mog mit recht n meroakel haiten, dat lutje Jannes t red har. Dou e zowied was, dat e tidde van moeke Siene verdroagen kon, zedde e spreekwoordelke zokken der in. Vrat loater in tied zien olden d’oren sikkom van kop. Jannes van der Tuuk was as kwoajong al wat aan dikke kaante. Dee zien volksnoam ‘Proppie’ din ok eer aan.
Kop zat hom stief tussen scholders. n Stel hemelsblaauwe ogen gloepten wat astrant de wereld in. Mog liggoamelk nait moekes mooiste wezen, mor zien oetkiek muik dudelk, dat t hom dat aalmoal niks verschelen kon. Of t jong mos, oet ervoarens wies worren, meschain doun asof. Zien lief wer tild deur n poar stevege stiepen, dij van geboorte of aan al noar binnen draaiden. Kon op legere school hail nuver oet de vouten, bie wieze van proat den, den aan bewegen, van A noar B bevubbeld, har e t nait zo begrepen. Wat e aan sport tekört kwam, muik e aan smieteghaid meer as goud. Zien olders dochten slim groot over hom. Ons Jannes kon dit of dat as de beste. Eerliekswoar zien leerderij mog gain proat hebben. Kundeghaid mit zien haanden doarentegen wel. Wat zien ogen zagen, muiken zien haanden. Ok in streuperij blonk e van kinds òf aan al oet. t Veld har veur hom waaineg gehaaimen. Har schienboar gain verlet van ondeugd, mor verdee zien tied t laifst met zien kontjederij. Doch gruiden kinder op tot haardwaarkende, oppazende lu, dij altmoal oareg nuver heur ploatse vonnen hebben. As k avvertenzie nog ains beder bekeek, zag k dat ‘ons Proppie’, traauwd was en drij kinder op wereld zat har. Ok t edres woar e mit zien vraauw woond har, kende k nog van vrouger en was nait t minste stee. Mos zoch nuver opwaarkt hebben. Har, zag k, joarenlaank op eerabbelmeelfebriek waarkt. k Har nog geern ains mit hom over vrouger proaten wild, mor dat was ja lollemansstip noa de moaltied. Zokse mementen bedenkt man weer es n moal, as n mens older wordt. Zel k zien vraauw n koartje sturen? Och loat ok mor. k Heb ja nooit recht verslag mit heur had. Wat het femilie aan n koartje van n wildvrömde? Ropt allenneg n bult vroagen op. k Zel aankom vrijdag aan hom denken, as e t vuur in gaait.
Hoazen waren ien stried mit oarenden. Zai vrougen vozzen om heur te helpen. Vozzen zeden dat zai hoazen groag holpen haren, as zai nait waiten haren wel of dat hoazen waren en wel of dat oarenden waren. Ain mout aaid goud omdenken en zoaken òfwegen eer hai wat touzegt en kop nait te gaauw ien hoazestrik steken.
Geluk heb je as je buren hebben as Alettie en Geriberi. Dikke pech as dizze dikke vrunden zeggen, wie goan? verhoezen, noar Emmen. Wel weer n gelukje dat zie in Emmen heul vernuimd bennen. Zie bennen noamelk ook t Haart van Anders Emmen. Dat is n stichten (AndersEmmen.nl) dij heul veul meziek regelt in Grode Kerk van Emmen. Wat n Geluk dat t Haart ook nog altied veur ons klopt! Wie binnen wies mit heur. Zo ken t wezen dat as zie den op verjoarsveziede kommen, n schier kedootje mitnemen. Eerstens n CD woar wie verrassend blied mit waren, mor dat was nait genogt, nee ook nog n HBMarrangement (Heule Belangrieke Mìnsen) veur n veurstellen. Bie Grode Kerk aankommen, kregen wie van dij muntjes veur n glas drinken en, o wonder, wie kregen ook nog reserveerde stoulen. Heulemoal veuraan. Wat weer n Geluk! Wie konden geliek zain dat der veul zörg besteed was aan al dij schiere instrumenten en Kerk stroesde en stroesde vol mit schiere mensen, tot op leste stoule. Nuvere geluudsman Robin swaaide even noar mie. Hij haar t geluud kundeg regeld. Dat is best wel stoer met aal dij kerkelke gaalm. En den? Kwart over aachte! Köster dee deur open, doar waren zie: Martin Korthuis en zien supersuper band. Aigenlieks bestaait de band uut vief man, mor dizze oavend was der ook nog n gastoptreden van Martin van de Vrugt mit Ragged Mountain Music. De CD ‘Geluk’ haar ik noatuurlek thuus al luusterd mor bie d’eerste tonen van de muzikanten was ik geliek om: ik bin fan!
En den begunt Martin Korthuis te zingen. Tussendeur klaaine anekdotes en as e over zien dochter en zeun verteld, den laifkoosde hai zie mit zien woorden. De zaachte klaanken van de muziek en zien bewogen stem vertelden hou hai zien pappe’s gedachtengoud laifkoosde. De fioule hunskert op achtergrond mit, as e over ‘Ólle laifde’ zingt en t verlangen schraait uut t haart bie ‘As ik de kaans zol kriegen’. Ik zol, as ik dat wichie was, dij kaans gewoon griepen? mor tja. Wat ik ook heul biezunder von, was dat ome Arie en ome Willem in ‘Café Biljart’ weer tot leven kwamen, ik zag zie gewoon stoan bie t klaine stokje gruin! Martin vertelde hou spesjoal of dat was, hai mos ja eerst permizzie vroagen aan noabestoanden van Toon Hermans. Dij waren vanzulf enthousiast.
Toun d’oavond veurbie gleden was, mochten wie even heul dicht bie heur kommen en dat heb ik ook doan. Weer zo’n Geluk-momentje veur mien belevenissenboukje.
Ik heurde bie monde van Gerrit oet Ter Wisch Dat der in Sodom op n rotonde n strontkare omkiepeld is!
Boer was volgens hom onderwegens noar de leste strohaalm bie De Toekomst
Hai wos wizze Onder d’leste haalm mout n hail bult mizze!
Hai haar wel muite mit de kombinoatsie Toukomst/ leste strohaalm Dat gaait ja volkomen maank! Zo n haalm as dizze haar beter paast in d’grond van De Rabobaank!
Hebben joe dat ook wel ais lu, dat je nait waiten wat links of rechts is? Soms kin je zo op de kop kriegen dat je nait waiten van oost of west, loat stoan van wat links of rechts is. Aigenliek is dat din ook ja gain meroakel. Meroakels vin k t wel aaltied, dat ales wat wie om ons tou zain, aal dij gebaauwen, aal dij dingen woar we mit groot worden binnen, dat t der aaltied aal was en dat aaltied zo blift. Aal dij gebaauwen, aal dij dingen, woarvan wie dinken dat t zo heurt. t Is ja aaltied al zo west. Moar ook dat is n keer moakt, baauwd of ontwikkeld. t Haar der ook aans uutzain kind. Wie binnen aalmoal wènd dat as je deur dicht doun, dat e dicht gaait, as je t lichtknoppie indrukken, komt ter licht. Mor hou zol t wezen as ik de botterdeuze pakken wil, dat ter n panne van t rek òfdondert of as ik mien man n smok geven wil dat ter inains n beer of zwien veur mien snuvverd staait? Wie binnen t zo wènd dat ales is zo as t is. Elk het doarin ook ja zien aigen veurstellen, zien aigen woarhaid. En t is voak ook nog n grode oorzoak van roezie en oorlog. Mor hou zollen we ons vuilen as t aans was? Hou zol dat wel wezen as ale gewone dingen inains ongewoon wuiren. Kin ie joe dat veurstellen? As de melkboer petrolie bringt en de bakker mien rugge masseert. Din kin je ja naargens meer van op aan. Ik heb t mitmoakt lu. Je zellen mie nait leuven willen, mor verleden week hé, dou luip k mit mien loopwieler over stroade. Aan mien linkerkaande luip mie n man veurbie. Mit tröts huil e de parreplu in d’heugte. Hai von dat t regende. Mor der was gain wolkje te zain en der vuil gain spatje regen. Even loater kwam mie der aan rechterkaande n vraauw in bikini veurbie. Mor t was drij groaden onner nul. Ik pakte mien tillefoon en dou kwam der zoveul wotter uut asof k de braandweer beld haar. De koekoek luid zien kukeleku heuren en de okster daanste op accordeonmeziek. Ik luip over stroade en zag alles aan. k Wos nait wat ik ter van dinken mos. Ik wos van links nog rechts. As k mien pa ruip, kwam mien moeke, as k mien opa wol, kwam mien zuster. Volgens mie was d’huile wereld in toeze. In de huuskoamers zag ik de radio glinstern as de TV en de TV draaide as n sirreltobbe in t rond. En ik luip mor en luip mor en wos nait wat k ter aan haar. Mien loopwieler was inains n kinderwoagen worden en de postloper druig n kimono. Dou k loater thoes kwam en t licht aandoun wol, spuilde t husie deur, as k koamerdeur open dee ging tillevisie aan. Dou k n bouk pakken wol, vuil der n panne in keuken omdeel. k Kon gain moppie thee drinken want der zat kovvie in theepot. As k wat aanpakte, kreeg k aans wat asdat ik wol. t Was om roar van te worden. As je din nait meer waiten wat links of rechts is, is dat toch ook huil begriepelk. Wat k nait begriepen kin is dat wie der aaltied mor vanuut goan, dat alles zo gaait as dat wie willen en woar we op reken. Dat ik soms aander dingen zai as joe, dat dingen veur mie aans binnen as veur joe en dat we doar din soms ook nog kifkederij deur kriegen, dat is wat k nait begriep. Elk het toch zien aigen meneuvels. Elk peutert toch op zien aigen menaaier. Elk het zien aigen oogmaark. Zien aigen links en rechts?
Ik luip doar en docht dat wie der teveul op vertraauwen dat ales is zo as t is en dat wie gain idee hebben hou riek we wel binnen. Wie leggen ons pokkel op n zaachte bèrre, kroepen onner waarme dekens en kinnen rustig sloapen. De vogels in de lucht, de bloumkes in t gras en de mìnsken om ons tou. Wat bin wie riek. k Wos nait hou ik t weer kloar kreeg dat de koekoek weer koekoek ruip en d’hoane weer kraaide. Zodat ales weer gewoon wuir. Dat we weer gewoon op bèrre goan konnen, gedienen open doun, op fietse stappen of in d’auto rieden. Dat alles weer gewoon was. Dat we din soms ook wel ais roar doun, dat ter din ook roare dingen beuren, dat begriep ik nait. Wie hebben t ja goud, der is nog zoveul dat terecht gebeurd, t gaait zo as t gaait. Wie binnen ontzettend riek. As we mekoar d’haand langen, doun we dat met rechterhaand, dat binnen we zo wènd. Behaalve sommege lu dij mor ain haand of aarm hebben. Din zitten we soms ja ook al roar te kieken. Dij geven joe din soms d’linkerhaand. Wie nemen alles aan dat zo is as dat wie denken dat t is. Mor klopt dat wel? Is links links en rechts rechts? Volgens mie klopt dat nait huilendal, mit links en rechts. As ie joe omdraaien zit linker buurman inains aan joen rechterkaande. As je in spaigel kieken, is bie joezulf rechts, rechts. Mor as ie joe din omdraaien, wordt t weer n aander verhoal. Allinneg in joezulf zit joen linkeraarm aan linkerkaant. Dus wat in joezulf beurt, beurt. Dat staait vast. Mor goa nait kieken hou of t om joe tou is. Din kom je in toeze. D’ainigste zekerheid is, dat wat joe zulf vuilen, wat joe zulf beleven. Wie kinnen soms zukse roare dingen beleven dat je t gainains aan n aander kwiet kinnen of dat d’aander luustern wil. Lot stoan t geleuven. Je binnnen op joezulf aanwezen. Dat is zeker en woar. t Is aan n aander toch nait uut te leggen, omreden dat links rechts wordt as je tegenover mekoar stoan. d’Ainegste zekerhaid binnen joe zulf. Nies Sap zee t al: “Kiek noar diezulf.” Het n aander din niks mit mie te doun en ik nait mit d’aander? Mor hou of t ook is lu, wat ik mie òfvroag, is, hou dat t worren zol as wie nait langer tegenover mekoar stoan mor as wie ais noast mekoar stoan gingen? Of nog beter, achter mekoar. Juust, din blift het zo as bie ons zulf en blift rechts, rechts. Meschain kriegen wie t din zo dat elkenain d’aander zugt zoas dat e is en wie nait meer bakkelaaien over links of rechts. Op de kop kriegen, van ëdat is nait woar wastoe door reudelst” of “doe lochst dat drukt staait.”
Achter mekoar stoan? Joa lu, ik vroag joe, wat zol der din beuren?
Doezenden sterretjes twinkelen ien t gras, zun spiegelt regenboogkleuren. t Groen ien de mörn as de hemel bie nacht, t licht van Gods goudhaid dauwt schitterpracht!
Hai zit veur t roam, kikt noar boeten. Snij vaalt omdeel as widde meel. Nemedh zigt t nait. Zien denk is bie hail aans wat, zien laand, zien volk, zo wied vot, doch ook weer stoefbie. n Schier laand, as kiend struunde hai deur baargen. In wodder doeken, mit zien kammeroadjes, din mit n vis der oetkommen. Dat was nog ais n tied. Nou zit hai hier, in Nederlaand, zien noam is asielzuiker, mit n nummer, woonderij haar hai ja mit n haile kobbel lu, dij hai nait kon. Pa en moeke wazzen nait riek, mor aaid weer zat worren. Moeke mouk wel lekker eten, proekseln, aal maank nander. Boomstronken lagen stoef bie, der kon zo n vuurke worren moakt. Pa haar n bult bokken en geiten, woar hai baargen mit introk. Gounent werden op maarkt verbatst, veur eten of geld. Pa kwam ook wel ais thoes mit n schaitding. Nemedh zaag zukzulf in dat klaine schoultje zitten, woar n man heur wat lezen en schrieven leerde. t Was n schiere tied west, n tied van vree, laifde, geluk. Dat was zien laand, woar hai wènsteg noar was. Eerlieks woar, hai haar noeit aan zien pa wat vernomen, dat t nait meroakel gong. Din ging hai baargen in, woarom dat wis moeke nait. Moeke muik zok doar zörgen om, want pa bleef aal voaker vot en laanger, doagen laank kwam hai nait thoes. Mor ja, zien pa was boas, as dij wat zee, din was der gain hollen meer aan, gain minsk duurfde wat te zeggen. Zo mor op n dag mozzen zai vot, moeke haar wat klaaier in puten stopt. Staarke manlu haren lopen te bèlken, votmoaken, opjakkern, mit schaiterij der bie. Hai haar moeke stief bie haand vaast, trilde as n roep, zo baang was e. Zien haand was wis blaauw west van t kniepen. Doagen laank lopen deur baargen, gain eten, sikkoms gain drinken. In n kaamp waren zai aanbelaand, doar bleven zai mit heur baaident. Zien pa haar hai noeit weer zain. Dij was aan t schaiten, zee moeke. Wiswoar haar hai ook oorlogje speulen doan, mit zien kammeroadjes. Stokken en stainen soezen jongs om kop, mor dat is speulen, as kind haar ie dat ja nait deur. Nemedh haar t ook in t echt zain, minsken dood op stoat, zo moar klapboem, doar lagen zai. Apmoal dode lu, woar kommen zai wel vot? In dij kaamp wast nait best, nander hazzens inhouwen, kinner sloagen, over grond hin tongeln, zokswat is ja èlks dag roak. Moeke was verdraiteg, voak was zai aan t grienen. “Wie goan vot”, zee moeke wel ais, mor woar hìn? n Poar joar haren zai doar touhollen, moeke en hai. Dou moal n kerel bie hom kommen dee, n bek as n biel, hai mos mit, geweer in nek, votwezen.
Echt oorlogje speulen, hai was krekt 15 joar. Wat wis hai doar ook vanòf? Dood en kribberij, dat kin toch nait? n Kind was e ja nog, kindsoldoat dat was e. Nemedh dut zien haanden veur t gezicht, dikke troanen glieden omdeel. Minsken kon hai ja nait dood schaiten, hai kon t nait. Zol hai in baargen zok beziedjen goan? Dag kwam dat hai gong vluchten, vot ween, vot van dood en schaiterij. Hou laank was hai onnerweegs west, tied is e kwiet roakt. Niksnaks was der ja, leven dee hai van fruit, wodder oet n voel stroomke, sloapen in open lucht, mit aal gevoar. Soldoaten haren hom vonnen, noar ain of aander tentekaamp was hai brocht, eten, drinken, aal was doar. n Dokter haar hom schaauwd. Veul loader in n vlaigtuug. Nederlaand, doar is e nou. Laand van melk en hunneg, vergeet t mor. t Is aal zo aans. Eten, toal, proaterij aal zo dag en deur, zien geleuf, woar is hai allinneg? Naargens n stee om te bidden. Minsken waren oareg, doar nait van, din kwam ain din aander. Mit zien pampieren gong t ook nait goud, Nemedh is verdraiteg, hou mout t wieder, hai snokt t oet. Dij braifkes doar kin hai ja nait zunner. t Zel aal woarhaid weden, mor veur hom din? n Vraauw geft hom toalles, t was goud veur hom, zee zai. Nemedh gait ais stoan. Kiek ais aan, meel vaalt oet lucht, och joa, dat is ja snij. Minsken lopen hier mor zo over wodder, n Godswonder was dat ja. k Paas nait in dit laand, wiswoar nait. Nait in ons stroatje n Nemedh, wel din ook. Stoef bie is t wel. Nemedh vuilt zok kold van binnen, van boeten. Din dij hoezen, zo groot as dij wazzen. Zoveul Nemedhs leven hier in ons pervinsie, woar din ook. d’Haile wereld zit der ja vol mit. Deur van dit verhoal loaten wie open, meschains is der nog wel ais n sleudel dij doar op paast. Mor dat kin wel ais hail laank duren, wie zellen aan Nemedh blieven dìnken, elks op zien aigen menaaier.
“Meneer?”, vragt de voelnisman aan mie, “hebben ie dat ploatje asbest bie de voelnis zet?” “Asbest?”, vroag ik verboasd, “mainen ie dat ik asbest bie t voel zet. Dat is toch levensgevoarlek goud? Doar kin je toch kanker van kriegen?” “Dat main ik!”, zegt de man gewichteg. “Der staait n stok bie de voelnis en dat maggen wie nait mitnemen. Ie mouten t weer in huus hoalen en de gemaainte bellen dat je t kwiet willen.” “Mor dat asbest is nait van mie”, zeg ik, “Ik heb dat doar nait hin zet. Dat mout van n aander wezen. Van d’overkaande zetten ze heur voelnis hier ook ja hen.” “Din mout ik doar mor ais vroagen.” De man stapt vot en belt aan bie mien overburen. Bie de wachtende voelnisauto stoan ondertussen n poar kirrels n sigretje te roken en wachten òf wat of der gebeuren zel. Heur kollegoa mout de zoak mor òfhandeln. d’Overbuurman lopt mit de voelnisman mit noar de voelnis dij veur mien deure op de kaande van de weg staait. Nijsgiereg as ik bin, kin k nou nait stoan blieven en loop ter ook hin. “Dat is nait van mie”, zegt d’overbuurman. “Ik bruuk gain asbest en ik heb zokswat nait. Dat goud is mie veuls te link.” “t Mout toch van aine uut dizze buurt wezen”, maint de man van de voelniswoagen. Wie hoalen de scholders op. Wie hebben der gain wait van. t Wordt recht n oploopke en elk het zo zien idee der over. “Job de Groot het n poar doage leden zien schuurtje òfbroken. Doar kin wel n stokje bie west hebben.” “Heur ik mien noam nuimen?”, vragt Job, dij net op de soamenscholen ofkomt. “Is dat ploatje asbest van joe?” “Nee man, bist nou haildal maal. Veur dij rötzooi bin k doodsbenaauwd.” Doar stoan we din op de vrouge mörn. Van wel het dat stok asbest west.
“Wie maggen t nait mitnemen”, zegt de sjeffeur. “Meneer kinnen ie de gemainte nait bellen. Din kinnen ze mit maskers en spesjoal goud aan komen om t vot te hoalen.” Nou ja, even bellen kin ik netuurlek wel doun. “Ruimtelijke zaken,“ kwedelt aan d’aander zied van de liene n vraauwmins, “zegt u het maar.” “Juvvraauw der ligt hier bie de voelnis n stok asbest. Dat mag de voelnisdainst nait mitnemen. Kinnen ie even n ploug sturen dij dat wel mag. Mit maskers en zokswat, main ik.” “Hoe groot is dat stuk asbest, meneer?” “Ik wait t nait wis, mor ik docht zo’n haalf meter in t vaarkant.” “Wie mogen wij de rekening sturen?” “Reken juvvraauw? Wat veur reken mainen ie?” “Als de speciale milieuploeg moet uitrukken, kost dat geld en die verhalen wij op de oorspronkelijke eigenaar.” “Mor ik bel op verzuik van de voelnismensen. Dij hebben mie vroagd of ik joe even bellen wil.” “Maar van wie is dat stuk asbest dan?” “Gain idee. t Ston vanmörn inains bie de voelnis. Gainaine wait van wel of t is.” “Goed! Vooral niet aankomen en wachten tot de milieudienst komt.” “Mooi. Dat is din regeld.” Ik leg de hoorn dele en loop weer noar boeten. De voelnisauto is ondertuzzen wiederreden mit d’aander voelnis. “Ze komen der zo aan,” zeg ik, “Ze wollen mie der veur betoalen loaten.” “Hou gek binnen ze doar din? t Is toch zeker nait van die?” “Dat heb k heur ook zegd. Ze zellen der zo wel wezen.” “Asbest is maal goud,” begunt Job, “Ie kinnen der longkanker van kriegen en din staarf je n minne dood.” “Ik goa kovviedrinken,” zeg ik, omreden as Job begunt mit zien verhoalen over slimme zaiktes din is t ende der nait zo mor heer. Dij wait aaltied van t alderslimste. d’Overbuurman gaait ook in huus. Job sloft op zien petovvels ook op huus aan. Der is nou ja toch gainaine meer dij zien noargaistege verhoalen aanheuren wil.
n Uurtje loater ligt t stokje asbest ter nog aal. d’Overbuurman komt weer noar boeten. Ik mout ook mor ais weer kieken goan. “Ze binnen der nog nait west.” “Nee, t duurt wel laank.” “Zok maal goud kin je toch nait onbewoakt bie t pad liggen loaten?” “Nee, dat is inderdoad nait recht vertraauwd. Dammee komen de kinder uut schoule en goan ze der mit aan d’loop.” “Wie mouten der mor bie stoan blieven om op te pazen.” Doar stoan we din. Mit zien twijbaaident bie n stok asbest van ongeveer n haalf meter in t vaarkant. Noa n uur is der nog niks gebeurd. t Stokje ploat ligt ter nog aal. “t Is toch wat,” maint buurman, “nou hest doe twij uur leden al beld en dat gevoarleke goud is nog aal nait vot.” “Ze mouten dat vothoalen mit spesioale maskers veur en spesjoale overalls aan.” “Is t din wel vertraauwd dat wie der zo dichte bie stoan?” “Och, dij gevoarleke stovven zellen joe wel nait aanvlaigen.” “Waist wat. Ik zel nog ais bellen.” Ik goa in huus om de gemainte nog ais op heur plicht te wiezen en op de gevoarleke toustand bie mie veur deure. Buurman gaait ook weer in huus. Net as ik t tillefoonnummer intoetsen wil, stopt ter n kirrel op n fietse bie t stokje gevoarleke materioal. Hai pakt t op en zet t bie hom achter op de pakkiedroager. Slagt t bain over de staange en ridt ter mit vot. Ik bel mor nait meer. Nog gain vief menuten loater komt ter n autootje van de dainst gemaintewaarken. Twij kirrels in dikke widde pakken springen deruut. Ze hebben elk n soort stofmasker in d’haand. Ik noar de boetendeure. “Woar is dat ploatje asbest din?”, vragt ain van de manlu aan mie. “Dat het aine net mitnomen achter op fietse”, zeg ik, “Dij har der gain masker veur neudeg. As je vlöt binnen kin je hom nog wel inhoalen.” De baide kirrels hoalen de scholders op, stappen weer in t autootje en verdwienen in de richten woar ze vandoan komen binnen. Asbest is gevoarlek goud!
“t Zol mie wat, allain is mor allain”, zee Grait. “k Goa op zuik noar n schiere vent op n dating-site.” “Och”, zee Miene, “wat n pens vol waark. Ik hoal mie wel ain oet t Oosterpaark.” “Nou”, zee Knelske, “ik kiek wel oet! Straks zit je vast aan zo n haspelstoet. Ik heb t mit dat soort kerels wel bekeken. t Dikste nijs is der voak òf noa twij, drij weken.”
n Sombere dag ien junimoand. t Zit haildaal dicht mit wolken en t miggelt n beetje. Ales is soeterg en nat. t Wil mor nait zummern en t is nou aal hoast om langste dag. Volgens mie hebben wie nog mor twij lutje weken mooi weer had dit joar. Ik bedoul, zunschienweer en temperatuur boven twinneg groaden. Veur de rest was t aingoal kold en nat en voak ook n dikke bos wiend oet t noorden der bie. Mit as toppunt n zundag ien maai. Dou was t tien groaden en op buienradar zaag ik dat t ien Enschede alderdeegs aacht groaden was, n record! Dikke winterjas kin nog aan ien boeten, alewel mien vraauw zegt dat t gain kiek geliek is. Mor ik loat mie nait verrekken. n Smaal asfaltpad, omtrent n meter braid, lopt van t aine dörp noar aander mit aan ain kaant knötwilgen der bielaangs. Rechts van t pad ligt gruinlaand mit n koppeltje broene schoapen der ien. Schoapen stoan te vreten of kieken gewoon wat ien wereld om. Gainain schoap dij mekkert of blèrt. Joa, schoapen kinnen ook lewaai moaken. As t tegen vaaier, vief uur lopt, snommirregs, doun ze niks aans blèren, net zo laank tot schoapeboer ze biks te vreten geft. Aan linkerkaant van t pad liggen akkers van toenbaauw netjes ien t gelid. Akker noast akker mit smale poadjes der tussen. Ondanks t minne weer, stoan veul akkers der opvalend goud bie. Eerappels bennen hoast kloar, eerbeien bennen aal rood en spinoazie en andivie kin aal eten worden. Der komt regen genog en bliekboar is t toch ook waarm genog. Mor mien sperziebonen doun niks van t joar. Hier en doar komt mor ain op. Te nat? Of toch te kold? Ik zol zulf ook nait geern zo ien kolle grond liggen willen as ik n boon was. Mor meschain hebben kraaien der ook wel bie zeten en heb ik ze te vloot poot. Doodse stilte is t hier, is gain mins bie pad en schoapen proaten nait. Minsen deste meer. As je n poar minsen bie nkander zetten, begunnen ze votdoalek te proaten. Mainstied teminsent, op summege steden wordt voak juust nait proat. Ien wachtkoamer van tandarts of dokter, bie n bushokje of op traainperron. t Gait nait altied op, mor voak wel, is mien ervoaren. Is ook ien dit opzicht n groot verschil tussen manlu en vraauwlu. Mor doar wil ik t nou nait over hebben. Wanneer is n mins begund mit proaten? Aiwen en aiwen leden, aargens ien prehistorie. Hou en wanneer persies waiten ze nait. Meschain is t begund mit n touvallege kreet, dij betaikenis kreeg en dij begrepen wer deur soortgenoten. Onder druk van omstandegheden, zörg veur eten, gevoar van n roofdaaier, of stried mit n aander groep. Proaten is communiceren, der bennen op zien minst twij veur neudeg. Wat zeggen is ain ding, mor t verstoan, begriepen en hom der n veurstellen van moaken kinnen is ook neudeg om n toal te ontwikkeln. Ik dink nait dat t veur oardeghaid was dat minsen vrouger t proaten oetvonden hebben. Omdat ze even niks te doun haren of zo. Nee, overleven doar ging t om. t Het de mins n enorme veursprong geven op aander schepsels. Wie bennen nou boas over haile wereld mit ale daaiern der ien. Dat dènk we teminsent, der kin ons nog zeker wel vanales overkomen. Mor dikste gevoaren bennen nou toch wel zo’n beetje bedwongen, wie hebben eten zat en meer as voldounde verschoel. En doarom kin we nou ook proaten veur de poelegrap. En wat wordt ter wat òfproat, zunder dat t wat om hakken het. Woarom ravveln en rebbeln wie ien ain toer deur haile dag? Overaal ien openboare roemte wordt ter deur hoast elkenain haardop proat ien n apperoatje tegen onzichtboare personen. Lest nog, ik laip op stroat ien Winzum en ienains heurde ik n haarde stem achter mie: “Nee…, geft niks heur, ik pak hom zulf wel even.” t Was n kerel op fiets dij haard ien zien mobieltje belkte. Ik haar hom nait aankommen heurd en ik sprong verschikt opzied, wis ik veul wel of e pakken wol… Ie heuren t overal, bie pad en weg, op maart, ien traain en bus, op fiets, ien auto… Proaten, proaten, proaten, proaten…, aingoal proaten. Komt n grode troep kraaien aanvlaigen ien n wilde formoatsie oet t gruinlaand, doar ze net zaten te pikken en te juchtern. De troep strikt deel ien n stuk of wat hoge eskebomen aan raand van dörp. Dat het nogal wat vouten ien oarde veur ze apmoal goud en wel zitten op gepaste òfstand van nkander. Kraaien strieken aingoal mit snoavel bie tak laangs, doar ze op zitten. Sums wupt n kraai even op en gaait op n aander tak zitten. Of hai wordt wegjagt deur n aander kraai. Vlaigen ook n stukofwat weerom noar t laand. Dij ien bomen zitten blieven, zo’n twinneg, dareg kraaien, kieken apmoal zulfde kaant oet, doar wiend vandoan komt. En ook hier gain enkel geluud, kraaien holden heur stil. Den, ienains, of òfsproken waark is, vlaigen ale kraaien touglieks op, tegen zuudweste wiend ien en swieren mit n grode boog weerom noar t gruinlaand, door ze overnijs deelstrieken. Mor kraaien kinnen óók flink roupen en tekeergoan. Roar aigenlek, n hoan kraait, mor n kraai hoant nait, mor ropt. Aander vogels zingen of flòiten, mor n kraai ropt of krast. Roupen ja, dat is nog de beste omschrieven. Proat me niet van zingen. Het toppunt vien ik dat n kraai volgens ornithologen n zangvogel is. Nou, as dat zingen is… De oetdrukken ’zangvogel’ veur kraaien kin wat mie aangait gerust schrapt worden oet vogelbouken. Toch vien ik kraaien wel mooie vogels, zo ien en ien-swaart as ze bennen en zo parmanteg as ze stappen kinnen. Veul minsen hebben t nait zo op mit kraaien, ze roven aaier en jonge vogels, pikken bonen te grond oet en schieten boudel onder. Sums heur je van n kraaien- of roukenkelonie, dij overlast geft. Ach, zo’n baist dut ook gewoon wat e oet zien netuur doun mout. Traauwens, ik heb ooit aargens lezen dat kraaien hail wies, hail loos bennen. Ja, alderdeegs zó loos, dat ze van heurzulf waiten dat ze n kraai bennen. En dat ze doar ook vree mit hebben. Zai zollen meschain mit ons, minsen, proaten kinnen. Mor dat willen ze nait. Feidelk bennen ze dus nog lozer as minsen. Der komt n bestelautoke aanrieden over t asfaltpad. Hai stopt haalfweg bie n gries kastje. Dat kastje, n beetje schaif achterover sakt ien baarm, staait persies tegenover n grode hoogspannensmast, n dareg meter t laand ien en het doar vervast ook wat mit te moaken. Mast staait ien n haile rieg van masten, n hoogspannenslien.
Hoast ale masten, en zeker dij dicht bie dörpen en steden stoan, bennen vanboven volzet mit apperoaten veur mobiele tillefonie. Schuddels en zenders, dikken en lutjen, noar ale kanten tou richt. Dat krieg je as minsen apmoal ien apperoatjes proaten. Stapt n man oet en lopt noar achterkaant auto. Achterklep gaait open en hai pakt n swoare kovver der oet. Din wurgt e hom ien n rode overaal mit ritsen over t lief en aan weerskanten van broekspiepen en mit n capuchon over kop. Mit kovver ien haand lopt e over n plaank over sloot en gaait noar t draaihek dij ien n manshoog iezern spielenraster zit. Dat raster staait bie ain poot van hoogspannensmast. Binnen t raster stoan wat schoakelkasten, n manshoge en n wat legere. En veul rep en roet, alderdeegs n stukofwat eske- en vledderstroeken. Aan binnenkaant hek komt boer nait mit maaimesien. n Polsdikke swaarde koabel komt haildaal van boven bie ain van de vaaier poten van mast laangs noar beneden en gait over n koabelgeut mit n grode boog noar ain van kasten tou. Tillefoonkoabel. Monteur pakt n laptop oet zien kovver, klapt deksel open en zet hom bovenop n kaast. n Grode gele parrepluu zet e der overhen. Din dut e deuren van kaast open en slut laptop mit n koabeltje aan op iengewanden van dij kaast. Hai het n koptillefoon op, mit n luk microfoonje aan n beugeltje veur mond. Hai staait ien contact mit zien achterban, zien kantoor woarschienlek. t Zel wel n keureg kantoor wezen aargens ien westen van t laand, zo as der doar honderden stoan. Mit manlu in nette pakken en vraauwlu ien dito klaaier, zoas der meschain wel honderddoezenden bennen. Zai zitten haile dag achter computer, de moderne waarknemer. n Kantoor mit n fleureg restaurant, kunst aan muren (kopieën, dat wel), veul planterij ien trappenhoes en airconditioning. n Modern kantoor, doar je haile best wezen kinnen, zeker mit dit weer. Mor dizze man zit ien boetendainst. Veul òfwizzelnder as hail de doagen op kantoor, dink ik. En je kommen nog ais aargens. Hai grabbelt touglieks wat ien toetsenbord van zien laptop en kikt en loert ien kaast. En hai prat mor aingoal deur. Typies veur n mins, daaier proaten nait, ja. Din dut e ienains zien koptelefoon òf en lopt n endje vot, kikt even om hom tou, frummelt wat aan t kruus van zien overaal en gaait din stoan te pizzen mit gat noar t pad tou. En dat het e weer gemain mit daaier. n Mins is n roar ding.
“Veur zowied t van joe òfhangt”, zegt Apostel Paulus in zien Braif aan Romainen twoalf vèrs achttien en hai nuimt doarbie n haile zooi vermoanens, woar elks zoch aan holden mout. Kèlleghaid zit der vanzölf nuver in. Der blift noa dizze vermoanens zo nait veul dieverdoatsie veur t volk meer over. Draaigen mit hel en verdoemnis zet aans nait bepoald veul zoden aan diek. “Hieraan kinnen wie ja nooit voldoun”, woagt aine tegen te sputtern. “Mor mit minder nemt ons Heer gain genougen”, gaait Paulus wieder. t Volk wordt der stil van. “Is t meschain Zien bedoulen, dat wie admis ok vree sloeten mit aal mensen?” “Joa hor”, zegt Paulus noamens zien Grode Boas. En dat lu, is veur ons nou zo stoer. Hebben wie meschain zölf nait mit schuld aan de roezie dij we mit ons noaber of dij aander hebben? Wiezen wie nait te makkelk mit ons wiesvingertje noar n aander? Ligt t dizze raaize werklek woar allenneg aan hom? Vroag ‘Regisseur van ons bestoan’ mor om joe te helpen. Dij het joen haile levent al wied teveuren hailemoal in koarde brocht. Wizze dat Hai noar joe luustert! Is dit nog nait t geval, zellen je nog beder en langer beden mouten. God dut aans niks op kemando. Joe moeten der zölf oetendlek wel achter stoan. Eerst rondom vertraauwen en overgoave, din pas maggen joe t bosschoppenlieske bie hom inlevern. Loat eerst mor ais zain dat t joe echt mainens is! En nait omreden dat t joe nou zo goud oetkomt. Woorden en doaden mouten noadloos op nkander aansloten wezen, aans doun woorden meer kwoad as recht. Joen haile handel en wandel zellen veureerst dik in odder wezen mouten, veur en aleer joe van God n tikje op scholder verwachten kinnen. Hai vragt nait van ons, dat we ons tot bloudens tou sloagen, om te loaten zain, wat wie zo aal wel veur Hom over hebben. Schepper kent ons ja van hoaver tot görde, van binnen en van boeten. We kinnen Hom vervast gain rad veur ogen draaien!
Stromen van leventeg woater zellen oet ons haart kommen as lu in Hom leuven, het Gods Zeun ons doudestieds hail dudelk verteld. Doarmit bedoult t Opperwezen vanzölf de Haailege Gaist, woaraan t haile volk zok loaven kin. Zunder dat woater is ons geleuf ja zo dood as n pier. Mit Pinkster maggen wie doaraan denken. En nait allenneg op Pinkerfeesten in Delfziel. Wie begriepen van t haile gebeuren voak titel noch jota en broeken dizze vrije doagen geern om mit haile femilie op pad te goan. Van t Biebels feest begriepen we nait veul, staait ok zo wied van ons òf. Kinnen ons der amperaan wat bie veurstellen, terwiel t aiglieks t belangriekste ‘feest’ is. Komt van ons onzichtboare, mor wel aanwezege steun en touverloat. Wie hebben van Hom t leventeg woater kregen, om der wat gouds mit te doun. Doarmit kinnen wie zölfs n ‘woestijnhaart’ wat smuier moaken en veraandern in n nijmoodse Hof van Eden: n Lust veur t oog en t haart. Pebaaier dij toene, woar ons veurvoader zo maal te pas komen is, terog te verdainen. As wie zo deurgoan, komt er wizze gain bone van terecht. Komaan lu, in de bainen, der is nog n bult waark te doun!
Ons Voader het n groot haart, wie pazen der altmoal in. Het ons levensverhoal mit ons geboorte al schreven. Moak der wat moois van.
Ester zakte ook deur knijen en knielde noast heur en sluig n aarm over scholders van Wilma van de Stee. Der vuilen dikke druppen op de holten vlouer.
Dubbeldam dee t mes in n plastic puut en ging zitten. Zo, docht e. Mit dizze vrumde aksie van dizze taande kon der wel ais schot in de zoak kommen. Wilma van der Stee was nou vast wel in stoat om te proaten. Ze haar n hekel aan Vera Reker, dat was wel dudelk. Ester en hai haren deur t roam van atelier keken, dou de vraauw de vellen pepier begleerde mit vaarf. Dou waren ze noar binnen lopen. Ester Edens trok de vraauw in t ìnd en drukte heur in n stoul. Heur mobiel ging. Ze wees mit ain vinger noar Wilma van der Stee en keek Dubbeldam aan. Dij nikkopte en ging stoan. t Zag der veureerst nait noar oet, dat Wilma wat ging ondernemen. Ze zat as verlamd in stoul in snifte in heur buusdouk. Esters gezicht stond strak en der kwam n glief boven heur neus. Heur mooie mond was verstrakt tot n streep. Ze luusterde en streek zuk deur t hoar. Dou drukte ze heur mobiel oet en keek Dubbeldam aan. ”Wie mouten as n speer weerom. Dat was Flipje. Nije gezichtspunten. Dizze mevraauw mout mit. Zunder aarmbaanden of mit, dat loat ik aan die over. Kom wie goan. Onnerwegens proat ik die wel bie, veur zo ver dat meugelk is.”
”Kiek!”, zee Philip Bakker groots, dou zien baaide kelegoa’s binnen stoeven kwamen. In de puut zat n rood lintje en as je beter keken ook nog wat blonde hoaren. ”En dit….”, ze e. Hai pakte zien mobiel en luit fotootjes zain. Dubbeldam pakte n stoul en ging zitten. Ester Edens ging mit ain bil op raand van buro hangen. Ze keek Philip Bakker aan. ”En?”,’vruig ze. ”Wel droagt n rood lintje in t hoar en het blond hoar en het schounmoat vatteg of negendatteg?” “Dat binnen der nog aal n bult”, zee Dubbeldam. “Achter op Olderman State, is d’achteringang van t spultje. Doar zat blond hoar aan t stiekeldroad en doar haar onze grode toenman Ko n rood lintje van datzulfde stiekeldroad òfplukt. t Was mooi rood en t rook zo lekker, zee e. Achter bie slootswaal bie n hoamel hekje stoan n poar schiere voutjes in de grond. Ik haar der sikkom opstoan, mor dat kwam aal goud.” “Wilma van der Stee het blond hoar en droagt n rood lintje in der hoar. Dat heb ik zulf zain”, zee Ester Edens. Ze veerde op. “’Oh, dat gaait den nog sneller as ik docht”, zee Philip Bakker. “Nou, dat komt omreden dat ze n rood ding in der hoar haar, dou ik doar bie heur kwam en de laptop en zuks ontdekte”, zee Ester. “Mor Flip, wat wilst nou beweren?”, zee Dubbeldam. Hai keek zien ondergeschikte aan. Dij wuir wat swaiterg en wreef in zien haanden. “Nou, ik denk dat Bertil Marnixs t nait doan het”, zee e hoapernd. Dubbeldam trok zien neus op. Ester ging der bie zitten. Zai leufde hom. Ze wachtte. “Nou, tou den. Vertel t mor. Lös dit mor eefkes op”, nuigde Dubbeldam. ”Ik denk dat we bewies hebben en kriegen dat Wilma van der Stee t doan het.” Hai huil de puut mit de blonde hoaren en t lintje op. ”Kiek Bertil is doar veurvast west, mit zien dolle kop. En dat kriegen we wel rond. Hai was ook in hoesje van Vera en bie de buurvraauw van Vera. Doar zit t probleem nait. Hai hèt gloepend roezie mit heur had en is der mit n toestege kop oetlopen. Wilma is hom achternoa goan of was aal bie hom, zat in auto, wait ik wat. Zuiken we nog oet. Ze is noar binnen goan en het heur tegenstander n bats verkocht en dou is ze achter deur toen weglopen.” Ester Edens stond op en luip noar t grode widde bord. “Ze haar de deegroller nog in haand en dij het ze dou middenmaank de sloaplanten legd. Dou vloog ze achter in toen onner t prikkeldroad deur. Hup deur t hekje en weg.” Dubbeldam keek noar Edens en weer noar Flipje. Bedachtzoam nikkopte Ester Edens. t Wuir n zetje stil op kantoor. Elk docht noa over dit geval. Dou stond Dubbeldam op en gaf opdrachten. Ze vulden mekoar aan. Waark aan de winkel!
Ze zaten mit zien drijent op n grode holten baank. Baankje stond op n swaarde diek. Beneden klotste t broene wotter. Ze keken over t broene wotter en zagen de widde windmeulens draaien. Loodsboot plougde deur voargeul richting hoaven. Dubbeldam en Philip Bakker haren zolde heerns op n pepieren bredje. Dubbeldam mit siepels, aander zunder. Ester Edens beet in n kroketje. Heerns, ze kon zuk der wel veur schudden. “‘Ze was stoapelgek op hom”, zee ze mit de mondvol. “Wilma dus…” Dubbeldam nikkopte. Hai sabbelde op t steertje van wat heern west was. Dou keek e dernoar en smeet t flubbertje noar beneden. n Zeekoap haar t al n zetje deurhad en dook der votdoalek bovenop. t Was nait veul, mor schrokop was der wies mit.
“Ze knapte, dou ze dat swaithok van ons binnenkwam. Ze luip òf as n wekker. Der was niks aan. t Ging vanzulf.” Philip Bakker keek over t wotter. ”Dou ik dij puut zain luit mit dat rooie strikje en wat hoaren, verschoot ze van kleur en begon ze te rabbeln.” ”t Is nou n ABC-tje”, gromde Dubbeldam. “Zulfs onze Flip ken dit zoakje allenneg wel òfhandeln.” Doar gruide Philip Bakker van en zette zien tanden in twijde heern. Ester keek der noar en ston op. Ze ging as n schouljuf veur manlu stoan. ”Nou rechercheur Bakker, brand mor lös den.” Dat haar Flipje nait docht en verslook zuk votdoalek in zien heern. Dou e weer wat kleur op wangen haar en weer fersounlek lucht kriegen kon, begon e.
‘Vera Reker haar gewoonte om gesprekken op te nemen van minsken om heur tou op t waark. n Vrumde hobby. Auditief voyeurisme.” Dubbeldam en Edens keken hom aan. Bakker keek wies. “Dat hest zulf bedocht, mor ze was zo nijsgiereg as de braand. Ze wol alles waiten. Overaal nam ze gesprekken op. Dat bliekt wel oet aal dij schiefkes. Dou op zeker ogenblik Bertil Marnixs opdook, rook ze heur kans. Of nee, dat wait ik nait, meschains wuir ze ook wel verlaifd op hom. Nou ja, dou ze in de goaten kreeg, dat Marnixs nait zomor kwedelproatjes zat te verkopen, zette ze bie t òlde minsk heur apperoatje. Beetje bie beetje kreeg ze dingen aanlangd, woar ze zulf nait aan tippen kon mit heur schrieverij.” Ester Edens ging weer zitten en keek noar heur schountjes. Der zat n stukje kaauwgum onner aine plakt. Ze dee t schountje oet en bekeek onnerkaant van dichtbie. “Ze nuimde zuk Barbara Vink. Veul het ze stolen van Marnixs. Ze veraanderde wat noamen en dingen. Mit dat manuscript ging ze op pad. In Oostburg bie oetgeverij “De Eenhoorn” haar ze beet. In eerste instantie zulf betoalen en as t wat worden zol, den gage kriegen. Of hait dat nait zo bie schrievers?” Dubbeldam trok scholders op. Dat kon hom nou net niks schelen. Hai nam t over. “Ze muik hom ook de kop goud gek en begon n reloatie. Soam noar de Tureluur op dat aailaand. Wat rond spinkenaaiern mit heur. Ze haar hom aan n taauwtje.” “Van t ain kwam t aander”, ging Bakker wieder. “Ze wuir zien model en t òfluustern mit de minidisc ging gewoon deur. En dou ging t mis, omreden dat t boukje oetkwam. Ze mout wel spiekerhaard west wezen. Hai was wel zo goud bie de tied om deur te hebben, dat ze zien waark stolen haar. Wie waiten nog nait of dat doar ook waark van moakt is. Dat zuiken we nog oet.” “En aarme Wilma van der Stee, waarkte lös en vast veur hom en regelde zien administroatie. ze regelde zien tentoonstellens en zuks wat. Woar Vera Reker n poar moanden over dee was Wilma in joaren nait belukt. Ze kon t nait stoan, dat Vera Reker meer en meer mit hom op pad ging en dat ze hom bekeukelde. Ze kon alles van hom kloarkriegen. Hai dee alles veur heur. En zai kon niks mit hom worden. Allenneg zoaken doun veur hom. Gain oepkes noar Maldon en noar de Tureluur. Nee, dij oepkes waren veur zien Vera.” Ester Edens puulde mit stokje aan t grieze kloetje aan heur schoun. t Wol der nog nait te best òf. Ze trok der droaden van. t Wuir n smeerboudel. Ze pruit tegen heur schoun leek t. Manlu keken en luiten heur geworden. ‘Marnixs is op de bewuste oavend noar Olderman State reden mit n vergrèlde kop. En ik denk dat e dij vergrelde kop kregen het noa n gesprek mit Wilma van der Stee. Zai het denk ik t zoakje goud aanpeerdjed. In de keuken van de Olderman State hebben hai en Vera n roezie en rebulie moakt dat n laive lust was. Hai het heur t schiere pokkeltje volscholden en is weer vot goan. Is votdoalek noar heur hoes reden en het alles wegroofd en koapt wat mit heur schrieverij van doun het.” ‘Woarom het e alles mitnomen?“, zee Philip Bakker. Dubbeldam keek hom aan. “‘Dat loat zuk roaden, Bakker. Wroak, onmacht. Hai wol alles wat ze schreven haar opbraanden achter in toen. Ze haar zien waark stolen en vernaild. Zien waark was vergraimd deur aine dij hom de kop gek moakt haar. Hai was ja aan t holtjes hakken. Dou was e al in n bepoalde stoat.” “Waiten we zeker dat hai heur gain bats verkocht het?“, vruig Philip Bakker haardop. Dubbeldam schudde mit kop. “Zo as t nou liekt, was hai op mement dat bie Vera licht oetging, bie heur in hoes aan t roppen. Buurvraauw van Vera Reker het dat goud sekuur in de kop.“ Ester Edens draaide de grieze kaauwgumsliertjes om t stokje. “Wilma van der Stee kreeg t op de heupen, noadat Bertil Marnixs wegreden was en is hom mit heur aigen auto achternoa bozzeld. Ze is omlopen en is deur achteringang goan. Vera Reker was nog mor net bekommen van n haalfwilde Marnixs, dou Wilma veur heur stond. Dou de twij vraauwlu tegen over mekoar stonden, wuir t n aldernoaste boudel. Wilma haar zuk nait meer onner controle. En Vera zel ook dit vuurtje wel goud oppord hebben. En den! Wilma wordt zo kwoad en griept noar de boetenmodelse deegroller en geft Vera ain beste tegen de kop. Vera kukelt om en knapt mit kop aargens tegenaan. Wilma wacht nait, runt achterdeur van keuken oet en smiet deegroller middenmaank sloa en kroept weer deur t leste stukje van heeg en verlust doar heur strikje. Kloar!“
Ze waren der mit heur drijent wel oet. Nou mos t haile circus nog op pepier. Dat zol nog een zetje duren. t Wuir stil op t baankje. Ze dachten aan aal t schriefwaark. Ester Edens wol noar t aailand noar taande Sipke. Philip Bakker docht aan zien Katja en wat e aal wel nait doun wol mit heur. Dubbeldam docht niks en was leeg. t Lamme gevuil van leegte kwam weer over hom. Hai keek noar t klaine voutje van Ester. Ze dee heur schoun weer aan en wreef hom over de dikke stainen van diek. Der klonk n riedeltje van n mobiele tillefoon. Dubbeldam nam hom oet buuts en luusterde. “t Museum, wie kommen der aan.“ Ze gingen. n Zeekoap greep t steertje van de heern.
In de tied dat ter nog haildaal gain planten en daaier bestonden, was de wereld koal en leeg. Ons Laimeneer keek vanuut zien houkje in d’hemel ais noar omdele en von t mor n dooie boudel. Ook d’engeltjes dij bie hom woonden en bie hom d’huusholden deden, vonden dat ter aan de wereld nog n bult mekaaierde. “Wat kin ik doar nou ais aan doun?”, prakkezaaierde ons Laimeneer. “Dit is ja gain kiek. Zo’n koale boudel har ik ja nait maind dou ik de wereld muik.” Hai zakde wat achterover in zien kroakstoule en dee d’ogen dichte om ais goud noadinken te kinnen. Mor inploats van goud noadinken, vuil e in sloap. d’Engeltjes mozzen der wel om lagen. Doar lag heur boas te sloapen, terwiel dat e aiglieks aan t waark mos om zien scheppen te verbetern. Op heur tonen luipen ze noar ons Laimeneer zien waarkploatse en keken doar ais in t ronde. “Wie mouten wat hebben, woar wie de wereld n beetje schierder mit moaken kinnen”, mainde aine. “t Is aal zaand, dat as t n beetje slim waait, stoeven joe, zulfs in d’hemel, d’ogen en oren vol.” “As wie ais wat over dat zand hinstreuden”, stelde n aander veur. “Din is dij stoeverij ook over.” “Dat liekt mie wel wat.” zee t engeltje, dij aaltied mit motblik en vegertje de boudel aanhemmeln mos. “As der wat over de wereld hinligt, din waait dat zaand ook nait meer noar d’hemel en din heb ik t n stok makkelker”, d’Aander engeltjes mozzen doar om lagen. “Hier ligt n haile zak vol mit gruine spiertjes,” ruip inains t engeltje, dat zörgen mos, dat ons Laimeneer zien bèrre aaltied goud opstopt was. “Dij huif ik toch nait meer bruken. As wie dij ais over de wereld streuden?” “k Wait nait, mor wie kinnen ais kieken of t liggen blift.” Mit mekoar gooiden d’engeltjes de gruine spiertjes noar omdele en ze kwamen aalmoal netjes noast mekoar op de wereld te laande. t Was n schiere kiek en ze dochten dat heur boas der wel slim wies mit wezen zol. Dou ons Laimeneer weer wakker wer, was e slim nareg, omreden nou har e nog niks bedocht om de wereld n beetje beter aanzain te geven. Hai keek ais tot d’roet uut en wat zag e doar? d’Haile wereld was gruin. Haildaal gruin.
Hai begreep ter niks van en ruip zien engeltjes bie zok. “Wat is der gebeurd?” vruig e streng. d’Engeltjes keken aalmoal n beetje benaauwd noar de grond. “Wie hebben gruine spiertjes streud,” vertelde t veurmanengeltje. “Wie vinden dat de wereld ter zo al n stok schierder uutzugt.” Doar mos ons Laimeneer heur wel geliek aan geven. “Mor as ik t nou dammee waaien loat, din waaien dij spiertjes toch weer vot”, zee e en ging noar zien waarkploatse, omreden hai har nog n aander kluske te doun. Doar harren d’engeltjes nait aan docht. Mor ze mozzen ons Laimeneer wel geliek geven. Nou mozzen ze ja weer wat aans bedinken. Noa n zetje stak t alderdomste engeltje de vinger op. “Ik leuf dat ik d’oplözzen heb”, zee ze hail verlegen. d’Aandern keken heur verboasd aan. “Doe?”, vruigen ze. “Joa,” zee t domme engeltje, “as wie dij spiertjes nou ais nat muiken, din blieven ze beter liggen en plakken ze n beetje aan t zaand vaaste. Ons Laimeneer mout t mor even regen loaten.” Doar mozzen heur vrundinnen om lagen, mor omreden ze konden zulf niks beters bedinken, gingen ze toch in optocht noar ons Laimeneer en legden hom d’oplözzen veur. Dij kreeg daibe rimpels in zien veurheufd van t prakkezaaiern. Mor dou e op t leste zien ogen weer open dee, zee e: “t Is te perbaaiern.” En dou luit e t regen. Nait slim haard, mor n lekker òfgeschaaiden regentje, zo as e dat zo geern har. d’Engeltjes keken noar omdele noar de wereld en zagen inains dat ale spiertjes liek overènde stoan gingen. t Leek wel of ze aan de grond vaaste gruiden. “Doar klopt wat nait”, prevelde ons Laimeneer. Mor hai wol t veur zien personeel gain woord hebben, dat e nait recht begreep wat of der te doun was. En dou inains ruip ain van d’engeltjes: “Laimeneer, kiek gaauw. Dij spiertjes begunnen te gruien. Ze worden aal mor groter en groter.” En joa hur. De gruine spiertjes werden aal groter.
Noa n zetje wazzen ze zo groot worden, dat d’haile wereld ter onder zat en je gain zaandkörrel meer zain konden. Stomverboasd keken ons Laimeneer en zien engeltjes tou. Hou konden dij spiertjes nou gruien goan? Kwam dat deur t wotter van de regenbuie? En terwiel dat ze doar zo stonden te kieken, bleven de spiertjes mor deurgruien. Aal mor deur. Op t leste werden ze zo hoog, dat de onderènden haard en stokkeg werden en bie n haile bult hail slim dik mit n roege bast er omtou. “As ik nou eerlek bin,” zee ons Laimeneer, “din mag ik dizze gewazzen wel lieden. Wait je wat? Ik nuim heur ‘bomen’. Hou liekt joe dat tou?” d’Engeltjes vonden dat dat n schiere noam was. “Joa”, ruip t engeltje, dij aaltied geern van alles verzoameln mog. “Din nuim ik aal dij bomen biemekoar n ’bos’. Is dat wat?” Ons Laimeneer von dat ook n schiere noam. “Wait je wat,” bedocht e, “din zel ik ook daaier moaken, dij onder dij bomen in dat bos wonen kinnen.” En ons Laimeneer muik eekhoorntjes, moezen, tieken, vozzen, knientjes en op t leste ook… n mens. En dat har e beter nait doun kind, omreden dij mensen begonnen votdoalek as haalfmalen in dij bozzen om te hakken. Ze stookden vuurtjes van t holt om zuk te waarmen en heur eten op te koken. En ze bruukden de bomen om huzen en schepen van te baauwen. t Duurde din ook mor poar doezend joar, en dat is veur ons Laimeneer ja mor n oogwink, of t grootste dail van de bomen was omhakt en op veul steden in de wereld zag je alweer allenneg mor zaand. En as t stief waait, din stoft t weer in d’hemel en din mout t motblikengeltje der aan te pas komen om de boudel aan te hemmeln. En ons Laimeneer zit in zien kroakstoule en bekikt d’haile boudel ais. As e nait gauwachteg moatregels nemt, din is der over honderd joar gain ain boom meer over. Din hebben de mensen ze aalmoal weer vothoald en kin e vannijs begunnen.
Alex Vissering het begun april zien nijste spaigelploade uutbrocht. Gelukkeg In De Regen is zien zesde Grunnegstoalege solo-album, mit elf nije laidjes over onderwaarpen dij we goud van Vissering kennen. Hai zingt geern over perzoonleke dingen, t Grunnegerlaand en t Wad, en het ook weer zien licht kritische kiek op hou t der heer gaait in de soamleven. Vissering het n dail van zien inspiroatsie opdoan bie n raais deur Amerikoa, van Nashville noar New Orleans. t Laid Amerikoa, Highway 61 is n klaain verslaggie van dizze roadtrip langs The Blues Highway. t Is gain blues- moar n countrynummer, moar t kontraain woar de worrels van de blues liggen het wel zien invloud had. t Refraain is in de toal dij in Louisiana nog vrij veul proat wordt, t Fraans.
Hou zukse wiede raaizen of dat j’ook moaken, thuuskommen in joen aigen laand is ook altied weer goud. Zo zingt Alex Vissering over de Hoaven Van Delfziel en gaait t in Veraander Ik De Wereld over de wiede polders en over t Wad. Zo as hai al voaker in laidjes beschreven het, kin e doar goud tot zochzulf kommen. Of zochzulf tegenkommen, wat hom goud helpt om zien leven en zochzulf te reloativeern. Dat is wat e dut in t titelnummer. De biezundere reggae Zolt, Peper, Siepels, Knoflook legt n verbinden tussen twij van zien laifhebberijen, de noatuur en lekker eten. Bie t kieken noar koien, zwientjes of aander daaier, denkt hai der wel es aan hou je dij t beste op smoak brengen kinnen. Opa Vissering is wies mit zien klaainkinder. Dat jonkgoud kin ook n bron van inspiroatsie wezen en t verwondert den ook niks dat e Rachel en Siem touzingt. Baaiden hebben op t album n eigen laidje kregen mit Lutje Wicht en Junior. Hai kikt mit bewondern en verwondern noar de beudels, geft ze goie road en wil n grootvoader wezen om groots op te wezen. De zesde van Vissering het n mingelmous van stielen, zunder dat t n toezeboudel worden is. De countrymeziek klinkt in meer laidjes deur, moar aander soorten van meziek hebben net zo goud n stee vonden op Gelukkeg In De Regen. De meziek is moakt mit instrumenten dij over d’haile wereld bruukt worden, dat is n verbindend element dij t album tot ain gehail moakt. Der zit ook n jenteghaid in dij typerend veur Alex Vissering liekt. De laidjes binnen nait zwoar op d’haand, ook nait mit moatschoppij-kritische teksten. De zesde is den ook weer n echte Vissering.
Vrouge löcht brekt deur n woas van gruine dook jonge lindebomen kommen daartel in blad mor stoan wieder stief in riege te kieken hou wereld aal mor luutker wordt aine is nij aanplant dij komt der achteraan
n Ezel dij noar geluud van grashippers luusterd haar, von dat geluud aibels schier. Omreden hai wol stommegeern ook zo’n geluud moaken, vroug e wat of grashippers wel nait eten deden om zo’n schier geluud moaken te kinnen. Grashippers zeden dat zai bloots daauw dronken. Ozzege ezel nam besloet om wieder op daauw te leven en n zetje loater is e omkommen van honger.
Hoazen betoogden op grode vergoadern dat aal daaier geliek weden zollen. Laiwen beten terug: ”Joen woorden, beste hoazen, binnen schier mor dij hebben gain tanden en klaauwen zo as wie dij wel hebben”.
Jan Glas is nait dood. Doarmit vertel k joe gain biezunder nijs, gelukkeg nait. Moar nait veul Grunnegstoalege dichters is t bie t leven gund, dat heur waark bie nander gadderd wordt in ain bouk. In de verzoamelbundel (mag k dat n gadderbouk nuimen?) binnen zien twij uutverkochte bouken bie nander brocht. Noast de gedichten uut De vangers van Zummer en Het getal Hondje, staait der waark in uut Zo is t nait goan, omtoalens van Rilke uut Sieben Nedersaksisch en wat nij waark.
In t bouk binnen ook swaart-wit foto’s te zain, dij ook deur Glas moakt binnen. Jan Glas het in t Nedersaksische toalkontraain al grode literaire priezen uutlangd kregen. In 2006 kreeg hai veur De vangers van zummer de Literaire Pries van Stichting t Grunneger Bouk, in t zulfde joar won e ook de Freudenthal Pries mit vaar nije gedichten. De DvhN Streektoalpries 2006 was ook veur hom, as ain van soamstellers van De 100 mooiste Groningse gedichten. In 2008 kreeg Glas t Belcampo stipendium uutlangd. Zien gadderbouk het hom dit joar ook weer de DvhN Streektoalpries in de kategorie poëzie en proza aanbrocht. Lesten april mog e de pries in ontvangst nemen. Glas mag n ambassadeur van d’hedendoagse Grunneger poëzie nuimd worden, den ook boe- ten ons pervinzie krigt e aandacht. Aankommen juni is hai ain van de dailnemers aan t 44e Poetry International Festival in Rötterdam, doar e ook uut zien Grunnegstoalege waark veurdroagen zel. Jan Glas en zien uutgever Kleine Uil binnen bie de tied. Dubbel Glas is, hail nijmoods, ook ver- kriegboar as e-book. Dat kon wel es n nijloodje wezen in de Grunneger literoatuur. Glas kin n braid pebliek aanspreken en dat is goud veur de Grunneger toal.
‘Ik wait t nait…..’, zee Geert. ‘t Is bienoa 21 december en dat holdt mie toch wel slim bezig. Ik heb verschaaiden keren keken op t internet. Volgens de Maya’s is t ènne der heer. Dij olle Indi-oanen hebben n poar doezend joar leden de omwenteling van de moane berekend en zai zatten der mor 34 seconden noast…. Ik neem dat wel serieus. Binnen al genog lu in de wereld dij zuch n onderzeeër kocht hebben of zulfs n aark baauwd hebben.. Kiek, wie hebben gain kinder, mor ik wol toch wel geern mitmoaken wat der nog aalmoal gebeuren gaait. As ik t oetreken den heb ik mit mien achtenzesteg joar bie leven en gezondhaid meschien nog wel vieftien joar tegoud, wat hebben wie te verlaizen?’ ‘Doe haalfmale’, zee Tinie. ‘Doe mainst toch nait dastoe n aark baauwen wilst omreden dat dij olle indioanen veurspeld hebben dat de wereld vergaait? Boetendes, bist ook veuls te loat, dat gaaistoe nait meer redden. Dij lu in Drachten binnen doar in 2007 al mit begonnen en wat zai in 5 joar baauwd hebben wolstoe even in vief weke doun?’ ‘Tinie, dizze wereld is zaik, doe waist ook wel wat der aalmoal loos is. Mensen hebben dizze wereld kepot moakt en ik ken mie best veurstellen dat t ènne der heer is. As wie den gain aark meer baauwen kennen, den zol ik zeggen dat wie ons kelder ombatterijen, zodat wie in elk geval nog wat joaren bie mekoar wezen kinnen….. ‘Doe bist gek’, zee Tinie. ‘Wie goan op bèrre. Aal dij fiebeldekwinten. Ik mout der nait aan denken……’ Mor snachts wuilde en wuilde Tinie noast Geert en kon nait in sloap kommen. Nog vief weke en den was t 21 december. En in de duustere nacht zag ze de wereld vergoan. Weg van heur Geert woar ze al sikkom viefteg joar gelukkeg mit was en dij ze toch nait missen kon. Nou stel joe veur dat dij Maya’s t toch bie t rechte ènne hadden.. Tinie begon hom te kniepen. Aanderdoags zee ze tegen Geert: ‘Meschien hest wel geliek…… Waist t mor nooit. Kin ja gain kwoad dat wie de kelder inrichten as noodopvang en as t aal goud gaait den kinnen wie ons kelder altied nog verhuren of wie moaken der kantoor van. Zetten wie doar de computer hin, den huif ik doar ook nait meer tegen aankieken… Wie doun t gewoon….’ Geert en Tinie muiken plannen om 21 december 2012 te overleven. Geert vatte de kou bie dhoorns en begon votdoadelk de kelder op te rumen. Olle raive, olle bloumpotten en aal wat gain nut har as de wereld verging wör bie t ol voel zet. Noar n poar doagen was kelder schier opruumd. Dou kwam t probleem van d’eterij. Tinie mainde dat je t beste blikken gruinte, blikken soep en boeskool insloagen konden. Noa twij weken wazzen ze zowied dat ze n wereldoorlog van 5 joar wel overleven konden. Noabers dij ze in de winkel tegenkwammen harren al vroagd of ze aan hamstern was en of waspoeder op de bon kwam….. Mor Tinie laagde en zee dat t kwam van d’oprumen en de crisis…… Aiglieks schoamde ze zuch ook wel n beetje, mor d’angst won t van heur verstaand. Ondertussen har Geert via Marktploats n noodaggregoatje kocht veur de stroom. Zai wollen ja nait in duustern zitten as de wereld verging en boetendes, zo’n ding was ja nooit vot. Zetje loater bedocht Geert: ‘Draank. Wie willen ja ook nog wat plezaaier hebben mit ons baaiden……’ ‘Mor ons hond mout ook mit’, zee Tinie en wees op heur Jack Russell dij kwispelnd om de toavel luip en gain flaauw idee har van wat hom boven de kop hong. ‘Mor wie mouten den wel n kammeroadje hebben veur ons Jacki. Hai kin ja nait allenneg blieven as de wereld vergaait.’ En omreden dat zai altied al n lutje hondje der bie hebben wollen, kwam der n weke loater gezinsoetbraiden…… Lutje Jack Russell dij ‘Maya’ deupt wör. 10 december. Kelder was kloar. Geert har der n geweldeg mooi logement van moakt, mit stoapelbedden en kaasten vol mit snert in blik, bonen in potten, kisten vol mit wotter in vlezzen en vanzulven ontbrak t zeupie ook nait.
Tinie har deuze vol mit spelletjes en puzzelboukjes verzoameld zodat ze zuch nait vervelen zollen. Was stee veur 6 man in kelder. ‘Mit ons baaiden is t ook wel slim ainzoam’, von Tinie. ‘Wie mouten der es over noadenken wel of dij vaar overblievende steden innemen meugen. Kloaverjazzen mit twij man wil ja nait en mit ons baaiden kennen wie ja ook gain joaren proat holden…..’ Geert was t der vot mit ains. Mor dou kwam t aan…. Wel zollen ze nuigen? Mozzen ja wel lu wezen dij heur noa aan t haarte lagen. Femilie hadden ze nait recht, op n poar verre oomke- en taantezeggers noa, mor doar kregen ze zulfs mit kerstdoagen nog gain koartje van. ‘Loaten we Jan en Trijnie vroagen’, zee Tinie, ‘Dij binnen ook ja mor mit heur baaiden..’ ‘Gain hoar op mien kopR’, sputterde Geert. ‘Dij Trijnie dij speult altied vaals mit kloaverjazzen. Boetendes vind ik dat zo’n eelske mette. Dikke kwakdeuze ist. Zai wil altied ale aandacht hebben. Ik mout der nait aan denken dat ik mit heur opsloten zit in ons kelder. As ik mit heur in theepot zat, den kroop ik gewis tot de toete weer oet. Dat akkedaaiert nait. Liekt mie beter dat wie Willem en Jantje vroagen. ‘Willem en Jantje? Mooi nait, dij Willem dij kin ja mor zuneg de handen in hoes holden. Altied mout e mie even aankommen as ze hier kommen en hai het altied van dij smerege opmaarkens en schune bakken. En benoam as hai n borrel drinkt. Vleden moal was hai steerndoen en har e de hupzelen om nekke hangen dou ze noar hoes gingenR Ik laag der mainsttied om mor as t knipt en weer knipt den aarger ik mie dood aan hom. Dat wordt sekuur hikhakkerij as ik doar mit opsloten zit..’ ‘En waarom wait ik doar niks van dat Willem aan die zit!’, vruig Geert stoensk. ‘Omdast doe toch zeggen zolst dat hai dat nait zo maint, t is dien kammeroad ja…’, raagde Tinie….. ‘Dee Willem dat echt woar?’ Geert keek verbaalderd en ruip vergrèld: ’Dij gallege kirrel, beetje achter mien vraauw aanzitten. Dat hast mie zeggen most. As ik dat waiten har den har ik hom wel even hemmeld… Dij komt der bie ons nait weer in….. dij lelke haalsknoak, dij lamstroal!’ Wat dochst doe den van Gert en Sandra?’, opperde Tinie, ‘Gert is dien oomkezegger en wie hebben der wel nait veul contact mit, mor zai binnen ook mor mit heur baaiden en t is femilie.’ ‘Ik wait nait Tinie,’ zee Geert n beetje vertwieveld. ‘Dij Gert het leuf ik nogal wat maneuvels aan t gat hangen en is slim op de centen. Hai kin volgens mie nait wachten tot wie oet tied komen omdat hai wel wait dat der nog wat te hoalen vaalt.. zol dat wel goud komen? Van aander kaante is hai wel slim wies mit zuchzulf en wil beslist de ellende van 21 december overleven….’ ‘Och,’ zee Tinie, ‘ As de wereld vergaait, vergaait de notoares ook en mit hom ons aarvenis….. den hebben wie ook ja nait meer as ons kelder mit blikken bonen en boeskool.’ Dag loater belde Tinie mit neefke Gert in Apeldoorn. Hai was slim verboasd om wat van heur te vernemen. Heur nummer en adres was hai kwiet, mor zie wollen geern moal op veziede komen. Òfsproak was gaauw moakt. Hai en zien vrundin mozzen toch noar Grunnen veur zien waark, den was t ain vet òfnemen. 18 december. Snommerdags ree Gert mit Sandra de loane op. Tinie har zegt dat ze wel sloapen blieven konden, roemte zat. Doar muiken ze geern gebroek van. ’t Wör n meroakel gezellege dag. Dou Tinie in keuken n glaske bier inschonk veur de manlu en veur zuchzulf en Sandra n fladderakje, kwam Geert even in keuken en fluusterde: ’Vaalt mie tou, hai is ja nait zo aigenklouk as ik docht har en kinst heur der ook wel bie hebben.’ In koamer onder de borrel kwam Tinie mit t wotter veur de dokter over 21 december. Ze har docht dat Gert heur oetlaagen zol, mor dat dee e nait. ‘Wij hebben er ook vaak over gesproken’, zee e. ‘Weet u wat? Wij blijven gewoon nog een paar dagen als u dat goed vindt. Dan kunnen we direct de omgeving weer eens verkennen.’ En dou kwam Gert mit zien verhoal. Noadat zien ollu oet tied komen wazzen deur n ongeluk har hai zuch voak allenneg vuild. Hai har n goie betrekken in t onderwies en doar trof hai ook zien Sandra. Ook Sandra was heur olders vroug verloren en zo vonden ze mekoar. Zie harren der al voak over noadocht om te verhoezen noar Grunnen omreden dat Gert doar aiglieks vot kwam. Vandoage was hai op sollicitoatsie west veur n stee in Grunnen as directeur van n grode schoule. 21 december. Kovvie was op en Geert en Tinie zaten mit heur neefke en zien vriendin aan toavel. Gert luip nog even noar sloapkamer en kwam weerom mit n vlèzze champagne. ‘Ik heb vanmiddag een telefoontje gehad dat ik ben aangenomen. En zojuist las ik op Twitter dat in Nieuw Zeeland de klok twaalf uur heeft geslagen. De wereld is niet vergaan, dus een prima moment om het glas te heffen’, zee hai aibels bliede. Tinie vloog noar kabinet om de zundoagse gloazen te pakken. Mit heur varen hebben ze nog laank zeten. Mit mekoar kwamen ze tot d’overtugen dat de Maya’s nait t ènne van de wereld bedould harren, mor ain nij begun. Dou de leste champagne inschonken was, kwam Geert in de bainen. Hai huil zien glas omhoog en zee: ‘Ik wil even proosten op de Maya’s. Gert mien jong, ik heb altied maind dastoe n bloazerd wast, mor zo as wie die en Sandra dizze doagen kennen leerd hebben zai ik allenneg mor n jongkirrel dij zien zoakjes goud veur mekoar het en ik bin slim bliede dat ie weer in ons leven komen binnen. Tinie en ik hebben der over had, ie komen, zolaank as ie gain hoes in Grunnen hebben, hier mor zo laank wonen. Gain ènne van de wereld, mor ain nij begun. Deur de Maya’s hebben wie nou n schiere kelder, n nij gezinslid, ons Maya en ons femilie weer terugge.’ ‘Dat hestoe mooi zegd’, snötterde Tinie en dwaars deur heur troanen hin zee ze: ’Zellen wie nog n zeupke nemen? Der is genog in kelder. Of wil der nog aine n komke soep? Doar zitten wie ja ook nait zunder.’
n wegsmeten pop mit n barst in kop gainain dij t ding nog mist n ol piekhok, haalf verröt wat voage letters op n ol kist n stoapel graauwe dekens mit n sirreltop tot op de droad versleten lompen n rood emailleerde bottervloot gummistevels, olle klompen
n vaarveloze boetendeur wegroustende scharnieren n wegsleten tekst, hoast zunder kleur schroal, oetblaikt tot in de kieren n borstrok mit versleten ellebogen oetrustend op de leunen van n stoul n slabbe lijs, twij lege ogen weemoudeg mit n onbestemd gevuil
n baaien hemd, n melkersboksem ontelboar keren versteld n stoapel houden in n houk ooit werren ze bruukt, nou binnen ze oetteld n jutezak, verblaikt en scheurd der veur n man, de kop gebogen n sjekje draaiend, ongesteurd zien aigen beeld veur d’ogen
n körkengordel aan n deur schounen, petovvels, roavels, goaten n grieze stofloag overdekt de kleur nou òfdaankt en allinneg loaten n kunstenoar mit n laifdevol geduld gaf t òfgedankte weer op t linnen n minsk dij zien goave zo vervult….. vervult doarmit zien mitminsk ook van binnen
Laagst doe? Houvoak komt t nait in sproak te pas, as n aander t verhoal, dat hin veuren bracht wer, nait leuven wil. t Is meschain wel ongeleuflek wat e veurwoar zegt. Ok Sara, vraauw van ol Oabram leufde der gain mieter van dou heur aanzegd wer, dat zie op heur older nog n potje kriegen zol. Was ja kompleet riddersloagen dou ze dizze onwieze proat heurde. Ze was doarveur ja veuls te old. Wis der recht gain road mit, doch wer t heur veur wizze verkondegd. De Heer belooft Oabram in n visioen dat nait zien knecht Eliëzer oet Damaskus zien aarvenis kriegen zol, mor n kind dat joe as voader krigt. Lees t mor noa in Genesis 15 vers 4 en 5. Kiek noar de steerns en pebaar ze te tellen. Tel de zaandkörrels in de woestijn. Zo groot in getal zel dien volk wezen. Sara laagde dou ze veur tìnde zat en ze dizze ondenkboare woorden heurde. Doar kin n normoal denkend mens vanzölfs nait bie. t Was roar, mor doch woar! t Duurde aal mit aal twij langen en twij körten, mor aal wat der kwam, gain kind. Ten ende road stelde zie veur, heur Egyptische sloavin Hagar aan Oabram te geven, omreden dat zie din n kind boaren zol, in heur noam. Noa n bult vieven en zessen stemde Oabram tou en noa n zet wer heur zeun Ismaël geboren. t Was in Sara’s ogen ja ok nait zunder reden west, dat ze heur slavin Hagar aan heur kerel aanboden har, omreden dat ze heurzölf al laank in overgaang rekende en t zo laank duurde aleer Gods woord oet kwam. Doch bleek zoch hail wat aans oet. Wat bie mensen onmeuglek is, is bie God ja wel meuglek. Mor dat vragt n groot vertraauwen, woaraan t bie ons voak ontbrekt. De Grode Boas van t leven dut aans aaltied wat e ons touzegt, mor wel op n tied dij hom t beste paast. Nooit op bevel van Zien onderdoanen! t Onmeugleke bleek oetendlek bie God wel meuglek te wezen. Sara gruide tegen de klippen op en elks, Oabram in t biezunder, keek zoch d’ogen oet.
Was din ok slim wies mit heur. Sara wis nait hou ze t har. Op heur older nog moeke worren. Hagar kwam vanòf dij tied op daarde rang en was slim nieds op heur boazin. Kon t nait recht zetten. Dee heur stinkende best t heur boazin min noar t zin te moaken en dou Sara’s eerste geboren was, kon ze dat onnuur zetten. Schuunde heur aigen zeun op om Izak te ploagen, van dij gevolgen Oabram heur mit heur zeun en n kruke woater en n pongel stoede votsturen mos. Gelokkeg overleefden moeke en zeun heur raaize. Bie ongeleufleke verhoalen laggen wie ons voak de buutse oet. Zokswat beurt ja aaltied allent in t boetenlaand, nooit hierzoot veur deure! Doch is der wizze meer tussen hemel en eerde as wie mit ons (on)verstaand begriepen kinnen. Zeg nooit nooit! Wondern binnen wereld nog laank nait oet. We pebaren Char, Derek Ogilvie en zukke lu meschain te begriepen, mor worren steevast mit aigen ogen bedrogen. We laggen der wat om, krek as Sara dou ze t ondenkboare nijs heurde. Gods wegen binnen ondeurgrondelk. Wondern bestoan nog aaltied, ok in onze tied! Lees t Bouk der mor op noa!
Wie zaten net achter kovvie smörns achter t hoes, t was oareg waarm en buurvraauw haar al hikhakkerij. Dat, dit kon zo nait laanger, hai zol hom schoamen en vanmirreg votdoadelk noar Stad veur n nije boksem. t Was eefkes stil en buurman pebaaierde nog dat ter niks mis was mit dizze boksem en dat hai buurman helpen zol mit zoagen. Even loater kwam e zeggen dat t nait kon, der was wat tussenkommen. Mien vraauw knees. En no was e der al weer even noa theedrinken. ‘Ik help die vot mit’, zee e. Hai keek nogal swaart. ‘Wie goan eerst wat drinken’, zee k, din ik was glad nijsgiereg worren. ‘Man’, zee buurman, ‘ik haar weer wat vandoag.’ Hai vertelde dat zai bie C&A noar n boksem op zuik zollen en vraauw haar al roezie kribt derveur. Der wazzen meer winkels bie C&A en zai zag netuurlek alerhande koopjes en wol even kieken veur nije schounen en n jas ien aanbaiden. ‘Wie kommen hier veur n boksem haar buurman roupen’, doe gaaist mor schounen en n jas kieken, din goa ik noar hoes. Mis was t. Bie C&A haar zai hom drij boksems ien handen drukt en roupen van pazen. Zai ging intied ook even bie n jas en n bloeske kieken. ‘Ik noar zo’n hokje’, zee buurman, ‘t benaauwd swait al op rug.
Eerste boksem paasde geliek, kloar, niks dij aandern pazen. Wie konnen weer noar hoes. Dou ik boeten t gerdientje ston sprak n man, dij doar ston, mie aan. Zo’n gladde Stadjer, hai haar n bh dij e mie ien handen drukte. Of k dij even vaasthollen wol din hai mos nog n poar hoalen. Doar ston k veur t aander pashokje en geliek stekt n blode aarm noar boeten dij wat hinneweer griept en vuilt. ‘Toe nou’, heurde ik, ‘niet klieren nou, geef!’ En ik gaf heur bh. Zai kon rad din t gerdien ging n endje aan zied en kwam n blode rug ien t zicht. ‘Kriebel’, even zee zai, ‘ik heb zo’n jeuk, t is ook zo warm. Wat mos ik. Verzichteg kriebelde k wat mor t wicht kreeg der nog meer jeuk van. ‘Harder’, zee zai, ‘dat kun je anders ook wel.’ Ik mit mien roege handen wrieven en geliek keek zai over heur scholder en vraauw om houk, om te kieken hou of t mit mien boksempaasderij was. Hail C&A op kop wat n toustand. En dij kerel van heur was vrezelk kwoad. Ik mos zulf boksem òfreken din vraauw ston boeten op mie te wachten. ‘Ik hoal ons n vleske bier’, laagde ik, ‘doar bistoe wel aan tou ducht mie nait?’ ‘Neem hail krat mor mit’, heurde k buurman stinnen. ‘Nou al aan t bier?, vroug vraauw. ‘Verschrikkelk, wat ons buurman wel nait overkommen is!’ Ik zuchtte mit mien vrezelkste toustandgezicht en schudkopte. Zai keek mie mit grode ogen aan en ik gaauw noar boeten. ‘Proost buurman, op dien nije boksem mor nait.’ k Stak vleske even omhoog. Oet mien ooghouken zag k dat vraauw bie buren achterom ging.
‘Ons behang is toch wel oareg geel nait? En t plefon ook!’ Vraauw staait te moppern achter ien koamer. Ik doek achter kraant, wat komt ter nog meer, dink ik. ‘As wie boudel ais goud aanpakken en gaang ook geliek mitsauzen.’ t Is even stil. ‘Heurst mie aigliek wel?’ Ik dou kraant ommeneden. ‘Wat zegstoe?’ ‘Joa hur, Jan onneuzel. k Zol mor vroagen ofstoe n borrel wilst.’ ‘Zo vroug op mörn al’, zeg ik. ‘As der n fersounlek mins over vlouer komt monnen wie ons glad schoamen’, heur k . ‘Dij kommen hier nait, wie kieken ankommend veujoar wel ais.’ Aal brommend lopt ze noar t glaas. ‘Ik begriep nait woar of ze blieven’, zegt ze. Ik kiek over kraant. Oma wacht op Jampie ons achterklaainkiend. Leutje Jan monnen wie zeggen en gain Jampie. Klaaindochter mout om bosschop en het gain oppas. No komt e bie ons boudel op kop zetten. Leut’jong is bienoa vaaier en n hantam, din hai mag ales van zien ollu. Even loater is e der al. n Tas mit pakkelarrie bie hom. Oma krigt zien sloap- en vouerschemoa en hai mag gain zuiteghaid. Ik zeg dat hai hier aan t goie adres is. Dreuge worst en n stukje kees en wie zollen hom gain jannever geven. k Vroag geliek houlaank of e blift. Ik zai ain vergrèld kieken en goa kraant mor even noar buren bringen. Jampie lopt al mit n mond en n haand stief vol banaantjes en schoempkes as k weerom kom. Op toaveltje staait n glaske ranja mit n pleverkouk. Hai zol bie zien oma gain honger kriegen. As k nog n kopvol kovvie pak, heur k hom mit oma ien gaang. ‘Nee Jan, doe maar niet. Nou, gewoon even op staan dan. Goed vasthouden hoor. ‘ Ik kiek even om houk. Jampie staait op oma heur scootmobiel. ‘Wacht maar, oma gaat wel even zitten.’ En oma zet gat op t mobiel. Ien tied draait Jampie t sleuteltje om. n Scootmobiel kin rad ien zien achteroet zai ik. Wat n gang. Oma gilpt, twij dikke swaarte daipe krazzen laangs muur en n scootmobiel mit achterkaant deur t glaas noast veurdeur. Ik heb weer wat om hannen. n Uur loater bin k kloar. n Holten bret noast veurdeur, schilder wait moat en ons gaang mout vernijs stukkedoord worren. Intied zitten Jampie en oma te kleuren achter aan toavel. Hai het zulf n kleurbouk mitnomen allinneg kleurpotloden vergeten. Oma wait nog n rode en n swaarte benzinestift te liggen achter ien keukenloa.
Jampie is ien aal geval rusteg en ik goa veur zitten om wat te lezen. n Pooske loater wil Oma boudel kloar zetten veur broodeten en vragt of k eefkes om Jan dink. Hai zit mooi te taiken en k goa hom mor nait steuren. n Spannend bouk en net as k lees dat ter ain van n brug vaalt, gilpt oma vernijs hail boudel bienkander. Ik zit stiefoet. Wat nou weer. Jampie het n hail grote taiken moakt veur oma op t behang. n Onbewoonboar verkloard hoes zo t liekt, bloumkes, n poes en n zun zo as hai oma oetstukt. Thee is kloar en wie dekken toavel. Oma het vast n stoetje smeerd veur leutje jong. Körsten der of, dik sjim en ien blokjes. Hai kin boudel zo aan vörk prikken. Wat of dat is, wil e waiten. Hai het gain zin, wrift hom ien ogen en wil n dubbelklapstoetje mit pindakees. Omreden wie hemmen gain pindakees mag hai van oma kees òfsnieden. Noa n zetje liekt ons kees nait meer op kees en huift Jampie nait meer. Of e meschain op bedje wil vragt oma. Dat wil e gelukkeg, op t groot bèr. Mien blouddruk zakt, even rust. n Ledekant beneden ien n bejoardenwonen doar kin niks gebeuren. Even loater is oma der weer en druk ik deur dicht van sloapkoamer. ‘Wat dustoe nou’, ropt ze. ‘Zo kinnen wie hom nait heuren.’ ‘Dat liekt mie goud tou en deur blift mooi dicht’, zeg ik. n Dik haalf uur loater gaait oma even verzichteg kieken, t is zo stil. Verbildert stoft zai sloapkoamer oet. Hai is vot. Staait n stoul veur t glaas en roam staait haildaal lös. Gain Jampie. Gelukkeg vaalt e nait van grode hoogte roup ik en droaven wie noar boeten. Ien gain wegen of velden n Jampie. Naarns ien hail buurt te vienen. Intied het buurvraauw plietsie beld. Ze binnen mit vaaier man staark en willen eerst ais ien hoes kieken. Ien sloapkoamer gain Jampie. ‘Joa’, zegt ain van plietsies, ‘kiek, doar is e.’ Onner bèr ligt e rusteg te sloapen. ‘Ssssjjjhhhttttt’, zeg ik,’ nait wakker moaken.’ ‘ Gaauw noar koamer.’ Noa kovvie lot ik plietsies oet. Ze lagen vrezelk as wie ien gaang stoan. ‘Wat zetten wie ien t report?’, vragt ain en knist. ‘Dat opa dommee behangen en sauzen mout’, zeg ik.
Hai luip nogal opvalend over t perron. n Grode bloume har e in t knoopsgat van zien jaze. Je konden zain, dat e der alles aan doan har om der zo veurdaileg meugelk op te stoan. Mor zien gezichte ston op dunder mit zwaart snij. Dat paasde ja nait bie mekoar. Hai stapde in traain en luit zok op de baanke noast mie zakken. Dou de traain begunde te rieden, wazzen wie nog aal mit zien baaident en kon ik hom ains goud bekieken. Hai keek tou t roetje uut mit n woazege blik in d’ogen, dij van de veurbiesoezende poalen niks zagen. Noa n zetje keek e mie ains aan.”Nait veul volk, hè?” zee e. “Nee, om dizze tied is t nooit drok,” antwoordde ik. “Zollen der dammee nog gounent bie ons instappen?” “Ik wait nait.” “Om vief uur zel t wel drokker wezen. Den kommen schoulen in Stad uut.” Ik knikde. Dizze man was ja dudelk om n proatje verlegen. “Zo te zain waarken ie nait in Stad?”, zee ik doarom. “Hou kennen ie dat zain?” vruig e verbaldereerd. “Ie hebben joen schiere goud ja aan en dij bloume duudt ter ook nait op dat ie aan t waark west binnen.” Verschrikt greep e noar zien revers en reet de bloume uut zien knoopsgat. Hai ging stoan, dee t roetje noar omdele, stak zien haand noar boeten en luit de bloume vlaigen. “Wat doun ie nou? Wil je dij bloume nait langer op hebben?” “Och man, hol joe stil. Wat het dij bloume nou nog veur zin?” Hai was dudelk aanbraand en ik huil mie mor stil. Net zo as e zegd har. Mor noa n zetje begon e zulf weer te proaten. “Hebben ie n vraauw? Binnen ie traauwd?” vruig e mie. “Joazeker man. Ik ben traauwd.” antwoordde ik. “Dat huift hail nait zo zeker te wezen,” ging e wieder. “Ik ben nait meer traauwd.” Hai zee t zo mit ondertoon van: Nait elk is traauwd. “Ik ben traauwd west,” luit de man der op volgen, “mor mien vraauw is twij joar leden uut tied kommen.” Op zokse ogenblikken wait ik nooit wat of ik zeggen mout en dee t zwiegen der dus mor tou. “Ze het kanker had. Binnen t joar was ik heur kwiet. In t begun moaken de dokters joe nog wies, dat t aalmoal wel weer goud kommen kin. Mor noa n poar moand har ik t wel bekeken. Der wer mie te veul van de hak op de tak sprongen. Eerst chemotherapie en din weer medesienen, din weer n zetje bestroalen, den weer wat aans. Elke moal wat aans. t Was aal uutperbaaiern. Mor t ain holp zoveul as t aander. Der was gewoon niks meer aan te doun. En dou heb ik t gewoon vroagd. Hail gewoon n dokter aanschoten en vroagd hou of t er bie ston. “Hopeloos,” zee e. “Reken mor naargens meer op.” En doar stonden wie. Reken mor naargens meer op. En wieder din? t Is ja of joen haile hebben en hollen onder joe votzakt. De vraauw kreeg netuurlek n minne tied. Vanòf dat ogenblik kwam ze ook nait meer tou bèrre uut. Ze wol gainaine zain. Ze mos gewoon kloar worden mit t idee, dat t ende der heer was. Dat het zo n dikke moand duurd en dou stapde ze op n oavend zo mor bie in koamer.”Steven,” zee ze, “wie goan op vekansie. Ik heb aaltied geern de baargen zain wild en dat gaait nou nog gebeuren.” Twij doage loater wazzen wie al onderwegens mit dauto. Ze het de baargen zain, meneer. t Was ain van de mooiste weken dij wie ooit mit zien baaident had hebben. Vattien doage loater hebben wie heur begroaven. Twijenvatteg joar is ze worden.
En doar stoa je den. Allaine. Kinder hadden we nait en den is der niks om op terugge te valen. Eerst perbaaierde ik mie wat te redden, mor dat ging op den duur nait. Huusholden doun is ook n vak en mien handen stonden doar nait noar. t Wer aal mor slimmer. Ik har slim wènst van heur en op t leste dee ik niks meer. Eten bie petatboer en soavends de kroug in veur n beetje aansproak. Mor in de kroug mout je nait wezen, ook al heb je nog zoveul verlet om n beetje aanhold. Op t leste het n kammeroad mie doar vothoald en mie stief de woarhaid zegd. Bie hom en zien vraauw bin ik weer n beetje op verhoal komen. Dat wazzen ja beste lu en ik zel heur aiweg dankboar blieven. n Week of wat leden begon kammeroad ter over. “Steven,” zee e. “doe moust ains uutkieken noar n aander vraauw. Allain is mor allain en dat is niks veur die.” n Aander vraauw? t Was asof e mie n oneerboar veurstel dee. “Dat nooit!” ruip ik helleg. “Dat kin ik Elsie nait aandoun.” “Elsie is der nait meer, jong. En dou moust wieder.” Ik heb ter over noadocht en noa n poar doage mainde ik dat e aiglieks wel geliek har. Ik heb de kraande noakeken bie de kennismoakensadvertenzies en doar ston wel aine bie dij mie paasde.- Jonge wedevraauw van vatteg joar zöcht schiere man.- Ik heb heur schreven en deur tillefoon hebben wie n òfsproak moakt in t visrestaurant in d’Herestroade. Ze kon mie herkennen aan n bloume in t knoopsgat. Zai zol ook aine op heur mantel doun. t Was wel n slim zenewachteg gedou, mor ja, doar mout je deurhèn. Om haalf vare zat ik op d’ofsproken ploatse. Noa n haalf uurtje was der nog gainaine. Ik begon te denken, dat ik op de verkeerde dag hèngoan was. Ik bestelde mie nog kop kovvie en wachde nog n haalf uurtje. Der kwam gainaine. Dou bin ik opstoan, heb mien kovvie betoald en heb n tillefooncel opzöchd. Ik kreeg heur zulf aan de liene. Ze kwam nait, omreden ze har al n aander kerel. n Ol buurman, dij ook allenneg woonde en woar ze t verleden weke mit ains worden was. Ze duurde mie zulfs staarkte toewensen. Och man, wat bin ik doar inlopen. Zowat dou ik ja nooit weer.” Hai stènde en keek in gedachten veur zuk uut. “Nooit weer,” zee e nog n moal. “k Zel mie zulf wel redden.” Dou ik uut traain stapde har ik dik medelieden mit hom. Hai stak nog even moudeloos d’haand noar mie omhoog. “Aarme man,” docht ik. “Dat zo’n mens hom zo’n kroon op de kop zetten kon.”
n Ploaten onderdak aan kaant van stroat hier bin k thoes doagelkse proat kovvie en haitied over bie ons t leven doar zai om vragt k heur van zuskes ain dij traauwd eerdoags n oetkozen oom zai wil nait t gezicht n pa dij slagt
hai geft n haand let mie proaten laagt tanden van gold is kwoad zol zien dochters wel kriegen t Geleuf en gewoonten naachts wordt op mie schoten t antwoord
leste kovvie n ‘sandwich egg’ zwiegen ogen doar handen in wrieven neem mie aans mit loat mie nait hier asjeblieft beden om te blieven
wie goan vief uur amper licht t geweer blift hier gevuil van stried zain stroaljoagers en bommen op Tyre vergeet dit leven dink ik hier vandoan
even boeten de post in t verbörg noast t hoes zai ik heur stoan.
n Weg laangs kust noar t zuden de Rivièra van dit laand gain minsen allinneg zai dij deurgoan veur soldoaten en tanks kapotschoten hoezen van t stee Damour wie binnen stil t beeld van dood t moorden van even leden
bie de Litani stopt t heden in gebelk en gepoas het dinken is doan t vraid op gezichten sprekt geweren binnen hier boas t leven staait stil in dizze wereld telt staarkste wie heuren hier nait ik bin n vremde vuil mie n dwoas
dizze stried hebben wie oefend thoes wonnen wie mainsttied.
Wie valen van hoogte deel t is nait vaaileg stoef boven zee n landing op n boan mit goaten aankomst veur t woaren van vree
ontvangst in hetten maank t leven van dit laand ver vot t geluud van geschut tel seconden as vanzulf en k zai n wereld aan schaarven bie insloagen mit braand
onderwegens deur kampen Sabra en Shatila t gezicht van geweld kinder ol minsen en vraauwen n opholden haand t voel van aarmou bie stroat
ik dink hiernoa aan guster soavends loat twij kopkes boven dekens dij sloapen striek even deur t hoar n kuske en fluuster dat k goa
mit t woapen in haand gevuil van onmacht twievel wie stoan te kieken aan kaant
Ze was haile dag noar heur vriendin tou west. Dij is lestdoags verhoesd. t Nije hoes mos haildaal hemmeld en vannijs vaarfd en behongen worden, n dikke put. Zai het heur vriendin holpen. Noa n drokke dag, mit op t lest nog even n puut petat mèt, komt ze weer thoes. Ze is muid, gaait op baank onderoet liggen. Hè hè, even poesten en wat tv kieken. Geft niks wat ter veur is, as t mor beweegt…… Gain gezoes aan kop nou. Din gaait heur mobieltje over.
Ze nemt op, kikt nait op t schaarmpke noar noam of nummer, mor dinkt dat t heur vriendin is en begunt votdoalek van waal te steken. ”Hé wicht, hes nou al heimwee noar mie? Ha, ha, ha….. Ik zit net lekker mit n glaske wien veur tv mit bainen op toavel. t Was n dikke put, mor wie hebben hom der oet, nait din?” Dat doun ze as vriendinnen voaker, nog even noaproaten veur telefoon. Binnen ze haile dag bie nkander west, mouten ze soavends nog weer ales vannijs beproaten. Aan aander kaant van lien is n man mit n stem dij liekt om dij van heur vriendin. t Is n vrij hoge tenorstem. Zodounde het ze haildaal niks ien de goaten. Man aan aander kaant dut wat verbiesterd. Hai haar dit zeker nait verwacht en hakkelt wat: ”Hou eh… bedoulen joe, eh….. heimwee……, dikke put?” Zai begunt wat onroad te roeken: ”Mor mit wel spreek ik din?” Man: ”Mit Henk.” Zai: ”O mit Hénk! Nou, ik heb nuigen al kregen heur, vanmörgen mit post. Bedankt en nog felesiteerd mit joen jubeleum. Wat n eeuweghaid nait, honderdjoareg bestoan. En ik kom aankom zodderdag ook. Ik verheug mie der op mien vrougere klasgenoten weer te zain. Liekt mie haile mooi tou.” Ze het n dagofwat leden via gewone telefoon contact had mit heur neef, Henk. Henk organizeert n reünie van legere schoul ien heur geboortedörp. Henk beloofde heur dat ze ook n nuigen kriegen zol. Man: ”Grmf….. Nuigen…, reünie? Woar heb ie t over vraauw?” Zai, nog aalweg ien veronderstellen dat dit heur neef is, luustert mor haalf: ”Mor woarom belstoe mie nou din mobiel, hou komstoe aan mien mobiele nummer? Doar bin ik ja zo zuneg mit. Oet vaaileghaid geef ik mien nummer nait zo gaauw aan n aander, wais wel?” Man: ”Ja, dat wait ik ook nait.” Zai het nou toch bliekboar ien de goaten dat ter wat mis is: ”Binnen joe din gain femilie van mie, binnen joe din nait Henk Fokkens oet Veendam?” Din moakt de man hom noader bekend as Henk Wildeboer oet Waarvem. Kleur schut heur oet en ze mokt doezend excuses: ”Sorry meneer heur, neem mie toch nait kwoalek. Mor ik bin net thoes van mien vriendin en ik docht dat dij mie opbelde. Van dat zit zo, mien vriendin is schaaiden en het net n nije wonen kregen. n Schiere wonen, doar nait van. Mor nait slim hemmel. Zodounde heb ik heur vandoag hulpen mit schonen. Dat was n dikke put, mor wie hebben t kloar kregen. En wie bennen der nog nait, want der mout ook nog vaarfd en behongen worden. Ach ja, der komt n bult kieken bie n verhoezen, nait din? Ik zeg altied mor zo, verhoezen kost beddestro. Is t nait zo din? Zo is t ja… Mor woar was ik nou bleven? O ja, aal dij tied dat mien vriendin gain wonen haar, woonde ze bie heur moeke ien en haar ze n haile zet gain vaaste tillefoon, allain heur mobieltje. Zai belt mie zodounde altied mobiel op en doarvandoan docht ik dat ik mien vriendin aan lien haar. Dat, zodounde. Begriep ie wel? Mor nou wait ik nog aal nait hou joe aan mien mobiele nummer…” ”Toet… toet… toet… toet…” ”Huh? Hm…, man het zeker ophongen… Nah, wat n verstand, ik moak toch mien excuses? Ain mit n kört lontje heur…
Op oadem van de wiend danst roze bloesem zaacht de veurjoarstango, n week leden was de boom nog koal, ien schoarse openingen wachten appelbomen.
Acht doagen ien t joar duurt dizze lentetooi, de halve buurt is uutlopen, wachters zuchten o wat is ze mooi, den vaalt ze uutbluid as confetti over ’t groen,
Hier zit k nou denkt Elisa, in Griekenlaand, in mien blaauwe klaid, stoef bie blaauwe zee. Veul lu groalen van waarme zun, n soesderg windje, mor bloudhait. Antonio heur grode laifde. ‘Woarom bin k hier aiglieks.’ Elisa heurt zokzulf haardop proaten. Twij doagen is zai hier. In Nederlaand haar zai t goud in heur kop hou aal mos en zol. Drij widde rozen zol zai kopen goan. Woarom drij en gain twij? Elisa het nait aal meer op rieg, wat is der wel nait heergoan? Sikkoms drij joar haren zai scharrelderij, nkander tegemuit kommen in n bar. Vekaanzielaifde zol joe zeggen. Òflopen week kreeg Elisa n maal droadpost oet Griekenlaand. Antonio was oet tied kommen. Hai haar aan t racen west mit zien sportwoagen en dou is Antonio oet bocht vlogen en over kop mit dat kreng. Zomor oet tied, oet heur tied. Verlaifd wazzen zai op nander, dou wer t laifde. Traauwen haren zai geern wild mor zien ollu haren doar gain kiek op. n Wicht oet Nederlaand mit n jong oet Griekenlaand, dat kon ja nait. Antonio en Elisa vonnen dat t wel kon. Aal mos in gehaaim. Òfsproaken moaken in n hotel of aargens aans. Nou zit k hier, mit zoveul verdrait en troanen, denkt Elisa. Zoveul troanen kinnen nait in heur buusdouk. In aal stilleghaid komt der ain noast heur zitten op dikke stain. n Olde vraauw zit noast heur, geft heur n lap. ‘Wichtje, wichtje hest zoveul verdrait? k Haar die aal n zetje zitten zain. Dochde gliek om mit die proaten te goan. Mor as ie n vremd minsk zain, doun joe dat ja nait zo gaauw.’ ‘Wat is der wel nait heergoan?’ Din begunt Elisa heur aal te vertellen. Over Antonio, vekaanzie, heur laifde, heur traauwen mit Antonio. ‘Nou is hai oet tied en mout k noar begroafploats in dizze stad.’ Drij rozen wol zai geern bie Antonio deelleggen. Geloof, hoop en laifde.
Olde vraauw zel mit heur mitgoan mor nait wieder as t hek. Zo is Elisa allinneg op begroafploats woar zai aan zuik gaait. Boudel is ook zo groot, stoer om aal te begriepen. Din in ain moal staait zai bie graf van Antonio. Sirtaki heurt Elisa op achtergrond. Mit grode ledders staait doar ’ANTONIO’ Op staain stoef bie hom gaait Elisa zitten, mit drij widde rozen. Nog ainmoal draait zai in t rond mit heur schiere blaauwe klaid. Antonio haar geern dij klaid bie heur zain. Zien noam. Nog ain moal zien noam aanroaken in Griekenlaand. Op knijen deel valen geft zai heur leste troanen aan Antonio. Drij widde rozen veur heur grode laifde. Geloof was der, hoop nait zoveul, laifde zoveul te meer. Antonio, mit waarme groutnis oet Nederlaand. Din gaait Elisa stoan, nog ainmoal in t rond veur Antonio in heur blaauwe klaid. Klaid zel zai noeit vot doun. n Waarme miemeroatsie. Din staait Elisa weer op pad boeten t hek. Olde vraauw het zai nait weer zain, mor dat dut ook niksnaks. Ain dij noar heur luusterde in Griekenlaand. Wied vot, mor in heur haart stoef bie. Drij widde rozen veur Antonio.
“Doar mout t woaraargens wezen,” zee plietsie Jansmoa tegen zien kelegoa. Langzoam reden de baaide agenten in heur Volkswoagenkje deur d’polder richten t hoeske van Bertus Neuze. Ook n fietslanteern dansde dij duustere, mistege oavend over t polderweg en dook as n schim oet de mist op. Jansmoa stuurde d’auto rusteg aanzied om te veurkommen dat e de man van de zokken rieden zol. Dou de fietser heur veurbie ging keken ze baaiden liek in n poar gloeiende zwaarte ogen dij verswonden in de duusternis.
Bertus Neuze was gain onbekende van de plietsie. Bertus was biezunder, n Ainzaalm dij zuk aal meer van de wereld òfkeerd haar en in de polder n teruggetrokken leven laaidde. Sums zaggen lu hom mit n geweer rond t hoes lopen. Den mos der n muske aan leuven. Mor dat was zien rustege kaante. Der wazzen ook mementen dat e mit zien geweer deur de klai benterde en haard reerde: “Schait dood, tou schait dood, dat is n bevèl.” Den schoot hai wild om zuk tou of hai t tegen n hail leger opnemen mos. De buren wozzen nait veul oet zien verleden. Bertus was n old-Indiëganger, zo as ze zeden. Zien zuster haar n moal verteld dat e in 1946 oproupen wer en noar dat verre land stuurd om dail te nemen aan politionele aksies.
Nederlandse soldoaten mozzen Indiërs onder de doeme holden, desnoods mit geweld. “De Staat zij geprezen”, haar Bertus plechteg zegd dou hai mit plunjezak op nekke op boot ging. Zien moeke haar der nog gauw n Grunneger dreuge worst instopt en hom de bosschop mitgeven: “Komst toch wel weer mienjong hè, en dou gain verkeerde dingen.” Bertus haar t nait wieder schupt as n ainvoudig soldoat van de ‘7 December Divisie’ en von dat al méér den zat. Hai haar wat tegen gezag, strepen en baalken. De Nederlandse soldoaten mozzen der goud achter tou om de Indiërs onder de doeme te holllen En t ging der voak wat roeg aan tou. n Mensenleven was nait veul weerd. “Der mot doar in Indië wat veurvalen wezen, aans kom je doar toch nait haalf gek weer vot”, wos Jansmoa.“ Hai het aaltied spinnen in de kop hollen… en was baange veur n gaist dij hom hier in t polder nog vinden kon, om mit hom òf te reken. As Bertus n keer weer te roeg mit zien geweer omsprongen was, den mos plietsie der heer. Nou was t weer zo wied. Hier most wezen……. t hoeske van Bertus dook in de mist op as n ailaand in d’oceoan. Rusteg deden baaide mannen t hekje open en luipen op vaarveloze achtedeure tou. Deur n roetje schemerde voag wat geleg licht. Jansmoa beukde op deure en ruip: “Volluk.” Mor aal wel der kwam, Bertus nait. Jansmoa stödde mit scholder tegen deure aan, dij kroakend open schoot. Baaide agenten luipen vot deur noar t keukenkje of wat der veur deurgoan mos. Nette boudel haar e der nait van.
“Bertus… woar zitst,” mor t bleef doodstil. Katte veur de potkaggel rekde zuk goapend oet, slingerde wat mit steert en gong der weer bie liggen….. meer leven was der nait in t hoeske van Bertus Neuze. Mit heur zaklampen beschenen ze de ruumte dij vrouger n ordentelke woonkoamer west was. De lichtstroalen bleven rusten op n poar vouten mit grode goaten in de zokken. De lichtbundel kroop troag over n liggoam van n wat roege kerel dij stokstief haalf onner toavel lag. Zien doodse grèle ogen wazzen richt op t franje van t pluchen toavelklaid, “Dood,” Jansmoa knikde en zee “zo te zain, joa,” sweeg wieder en keek om zuk tou. Aan t broene behang hongen wat kromtrokken fotootjes woar n montere jongkerel in n legerpakje opston. Mit n segretje in de mond leunde de soldoat tegen n palmboom. Op n aander ploatje wazzen n koppeltje jonge soldoaten op n Pasar te zain. Bertus ston lagend veuraan. t Zag der vredeg en vrolek oet. Doar op versleten kokesmatten lag dij lagende jongkerel van dou, dij nou bie zetten t pad goud biester was. Was der sproake van moord, baide agenten haren gevuil dat t verleden Bertus inhoald haar. Welk gehaim druig dij dode doar onner toavel mit zuk?
‘”Mannen roei als vergeldingsactie deze kampong uit..,” brulde de kommedant tegen zien soldoaten. Hai zag achter ale Indiërs n vijand en woar mit òfrekend worren mos. Ook mit weerloze vraauwlu en kinder. Bertus luit zuk nait mitvuiern op collectieve woanzin van wat zuk doar vot òfspeulen zol: dood en verdaarf. De eerste schoten vuilen. Van achter t stroekgewas legde Bertus ook aan. Hai twievelde: dit kon je nait doun. Van alles spoukde hom deur de kop, Hai doch aan zien kinderjoaren en de bosschop van zien moeke soesde hom deur de kop: ”dust gain verkeerde dingen mejong hè”. Nou haar e d’opdracht om onschuldege mensen aan te valen. Aal veur de goie zoak… joa, joa! Der knapde wat bie Bertus en ruip e inains: “vaal dood mit mekoar, ik dou hier nait laanger aan mit! En smeet zien geweer in de stroeken en brulde: “Ik goa noar hoes!” De kommedant nam dat vanzulf nait, wèr wild en brulde dat soldoat Neuze n verroader was en n dainstwaigeroar. “Dien straf is,” en de kommedant greep doarbie n weerloze vrouw bie heur kleurrieke sarong en kwakde heur tegen n mure. Dou commandeerde e: “Sodaat Neuze laat zien wat je waard bent, schiet deze vrouw dood. Lafbek, schiet dat mens dood. Schiet, zeg ik je, dit is een dienstbevel… VUURRRR!!! Nog aaltied gaalmde t woord “schait dood dit is n bevèl” deur Bertus zien kop, dij der gain road mit wos. Dij dode Indische vrouw bleef hom in kop spouken. Mor slimste wazzen dij gloeiende ogen van heur man dij hom zo vol hoat aankeken haren en ruip nog net veur hai ook òfvoerd wer: “Ooit bist doe aan de buurt k wait die te vinden, woarst ook touholst.” Duurde mor even of t hoeske van Bertus was vol plietsiemensen op zuik noar sporen van de doader. t Ainegste wat ze vonden was n kris mit n holten handvat woarop mooie Indische figuren sekuur oetsneden wazzen.” t mes stak dwars deur n foto oet n ver Indisch verleden. “t Zel n souvenir west wezen,” zee Jansmoa.
Dijzulfde oavend fietste der n man over t polderweg noar d’uuterdiek, langs de verloaten barakken van t vrougere ambonezenkamp. Hai struunde over diek en kwelder richten t Wad. En lösde as vanzulf op: in t duuster van de nacht.
Mit dit verhoal het Willem in 2010 d’eerste pries wonnen van de Grunneger schriefwedstried in t Oldambt
In ale vrougte loop ik in Stad deur Herestroat en Koale Gat. Op Vismaart vuil ik dizze mörgen n grode stilte, zunder ale zörgen dij dag mie in t veuroetzicht stelt.
t Verrast mie! Ik har ja nait verwacht het plaain te zain in dizze stille pracht. Alles nog ainvoudeg swaart en wit, bloots n doeve dij op n staine schit. Ik wor der rusteg van in t haart.
Mor dammeet is dit aal weer doan, den vandoage, mörgen en veurtoan broest hier weer t doaglieks leven. Ik genotter doarum nog mor even van dit stil genut veur mie allain.
Ze hebben der roezie om kregen en hai het, dou e t maal vel om haar, heur n beste bats verkocht. Ze kwam ook nog mit heur fiene koppie aargens tegen aan. Klabats, zo dood as n pier. Dat Bertil Marnixs roare knopen aan jaas het, hebben wie zulf zain.”
Dubbeldam keek achter Ester Edens noar t grode widde bord. Doar zat n foto opplakt van Bertil Marnixs. Zo’n rood magneetje zat op zien veurheufd. Hai leek wel n goeroe mit verwilderd gezicht. “Zo is t goan”, zee Philip Bakker. Hai keek Dubbeldam en Edens om beurten aan. Dou keek e op zien blok. “Op n zeker ogenblik komt Bertil Marnixs der achter, wat der aalmoal speult. Zien laifje is nait hailendal zo as e denkt dat ze is. Hai wil heur of votdoalek wat aandoun mit zien gekke kop. Of hai wil mit heur proaten, of roezie moaken. Driest gaait e op pad en komt in de Olderman State. Doar gebeurt wat doar is wat veurvalen en dat zuiken we loater oet. Hai helpt heur mit n gedrogeerde kop of mit n vergrèlde kop, of baaident noar d’aander wereld.” Dubbeldam wees mit n geel potlood noar Flip. “Den gaait e noar heur hoes, buurvraauw overlopt hom en hai zegd dat e van plietsie is. Scheet van n buurvraauw geft hom sleudel van Vera’s hoes en meneer hoalt alles wat e mor vinden kin vot. Wat hai al wait en wat e denkt, komt oet. Vera Reker het n manuscript kloar, woarvan t mainste deur hom bedocht is. Ze het hom bekeukeld en het alles aigenlieks stolen. Den moakt e n fout. Sleudel geft e nait weerom. Taande van Kootje stapt oet lift as wie der veur stoan te wachten en… Bingo.” “Mor wat mos e den achter in toen bie Ko zien sloaplanten?”, zee Ester Edens. “Doar hebben wie t moordwoapen vonden. Doar haar e ja gain waark. Toch roar om dat ding doar neer te smieten. Manlu, t puzzeltje klopt oardeg, mor is nog nait kompleet. Stel die veur, hai komt deur toen in keuken. Verinneweerd heur. Zuikt bie de balie heur spul biemekoar en den weer deur keuken en weer vot. Vera Reker ligt sikkom veur deur in poul mit bloud. Hai is deur veurdeur vot goan. Stel, hai is deur de hal via veurdeur weg goan. Den kin e dij deegroller noeit in toen kregen hebben. Der klopt wat nait. Waren der ook videobeelden veurhaanden?” Flipje schudkopte wat. “Wil ik mien vrundin Stallinga wel eefkes noar vroagen. Heb ik ook nait echt in mien gedachten, dat ik camera’s zain heb.” “Elkenain het n alibi veur de dag en nacht van de moord. Klopt aalmoal as n swellende vinger. Mor bie Bertil Marnixs stoekt t. Hai lult der mor wat in om. En dat moakt hom extra verdacht.” Dubbeldam ston op en kreeg zien jaas. “Ester, Flipje. Bedaankt veur joen flaauwe proat, meschain is e ook nog wel n leugenpuut. As je zo goud binnen mit de schilderskwast en mit woorden. Den bin je veurvast ook n grode leugenpuut”, zee e en luip vot. Flipje bleef zitten en keek op zien schriefblok. “Ik wait t nait meer”, zee e. “Tomorrow is another day”, zee Ester. Ze mos goapen. Ze pakte heur tas. Dee heur schountjes weer aan en keek noar Flip. “Ik knoei nog eefkes deur”, zee e mit n zucht.
Dubbeldam foeterde. Hai gaf aine onner oet de zak. Dat dee e overtugend. Hai sputterde in zien mobieltje of t niks was. Dou kwam t ding mit n smak op buroblad deel. “De pers begunt lasteg te worden. Wat wie wel nait denken. Zo’n kunstenoar as Bertil Marnixs opsloeten.” Ester keek in n stoapel pepieren. t Wuir stoadeg aan tied, dat dit zootje regeld wuir. Der lagen nog meer stoapels te wachten. Hou meer ze las en hou meer ze veur t grode widde bord stond te kieken, hou meer ze gedachten kreeg dat der wat nait in orde was. “Woarom gaf dij clown n adres op in Engeland?” Philip Bakker kwam binnen. Jeugdege overmoud. n Vrizze jong. Dubbeldam kon hom as e zo dee wel schaiten. “Oet vervretenhaid of onner invloud van drugs. Schilders hebben t ook altied over t licht’, zee e. “Meneer het gain alibi. Hai zegt dat e bie Wilma was. Blift n vroag over. Wel is Wilma?” Ester sprong in t ìnd. Ze kraabde zuk op kop. Pakte heur mobiel en legde hom vot weer op t buro. “Verrek, dat is woar ook. Wilma van der Stee zol hier gustern kommen. Ik haar heur vroagd. Wie binnen weg goan en…” Flipje keek heur aan en schudde wies mit kop. “Gainent meer west!” “Den mouten wie der mor maank vandoag”, zee Ester schuldbewust. Dubbeldam keek heur aan. ‘Dizze taande het ook n verhoal en dat wil ik groag heuren”, reudelde Ester. “Waist wel, ik luip heur tegen t lief, dou ik nog ais kieken wol in Marnixs zien hoes.” Dubbeldam nikkopte en wachtte. “Goan we noar heur tou of loaten we heur hierkommen?”, vruig e. “Wie goan der maank. Ik wil doar nog wel ais n piepke mit heur proaten.”
Wilma van der Stee zat in t atelier en keek veur zuk oet. Heur hazzens waarkten op volle kracht. Veur heur op grond lagen grode vellen pepier. Op elk vel ston Vera Reker. Wilma van der Stee ston op en pakte n grode vlès mit swaarde inkt. Ze luit n fien stroaltje inkt op de taikens valen. t Sputterde. Dou luip ze over de vellen papier en schoof mit vouten ofdat ze n peuk oettrappen wol. In twij menuten tied was der van t waark van Bertil Marnixs niks meer over. Vievenvatteg schetsen bestonden nait meer. Wilma schraaide en schraaide, ze greep n mes van n waarktoavel. Ze luip noar de grode schilderijen aan de muur en Vera Reker keek in ale glorie weerom. “Doe galleg rötwief”, siste ze.
Philip Bakker luip over t grasveld van de Olderman State. Hai was op zuik west noar camera’s. t Was hom wel duudelk, dat zukse zoaken hier nog nait aankommen waren. t Was aaltenduvel luxe, mor n bewoakingssysteem was der nait. Hai was onnerwegens noar zien auto. Der wuir van hom verwacht, dat e weer in de papperazzen van Vera Reker doeken zol. Mor hai luip hier zo lekker. Hai kreeg sums schele kopzere van papperazzen. Kootje in zien grode blaauwe overall swaaide noar hom. Philip swaaide weerom. Der luip n grode heeg noar achtern tou. Achter grode beukenheeg lag de toen woar Ko boas was. Der was n gedailte mit Engelse borders mit n bloumenpracht, dij zeer dee aan ogen. Philip Bakker luip wieder noar achtern. Links van hom, braide, grode grasvelden mit oetwaaiernde kastanjebomen. Bie n grode vieverpartij stonden de treurwilgen. De takken slierden deur t wotter. Rechts van hom de bloumentoen en gruintetoen. Mit slingerwegjes van rooie stainslag. De gruintetoen. Alles in rechte vakken en prachtige bakken mit grode glasroamen. Doar achteraan zol dij snakkerd van n kok wel zien kruden hoalen. Of meschain luit e dat wel doun deur zien ondergeschikte van der Velden. Philip kwam aan t ìnd van t spultje. Hier achter op Olderman State was boudel n lutbeetje biemekoar frummeld.
t Leste stuk van de heeg was nait hailmoal dicht. Der luip wat stiekeldroad deur en achter bie sloot onner bomen, waren de beukjes aan t verpietern. Doar wol niks gruien. Zo groots as de entrée was aan veurkaant van Olderman State, zo schieterg was de achteroetgang. n Simpel wit hekje mit wat schaifzakte poaltjes. Hier en doar wat stroekerij. Tja, docht Philip, hai stak zien haanden in buuts, dit is veur t personeel. t Zel ook nait zo wezen. Wied vot van de grode belangrieke wereld van grandeur en geld. Zo gaait dat nog aal. Kootje kwam der aanbentern. Hai speerde wat mit aarms en stroekelde sikkom over zien grode stevels “Meneer, meneer, ho ais wat even!!” Philip Bakker nikkopte. Hai stopte mit pulen en keek toenman aan. t Duurde eefkes. Aigenlieks dochde aan Katja, dat ze vanoavend noar de film gingen. En aigenlieks nog meer, wat ze den noatied doun gingen. “Dat is meroakel mooi, Ko.” “Ik heb t nait votdoan, ik denk dat t hoaren binnen. Der zat ook zo’n schier rood strikje bie. Oh en dij rook lekker.” Bie Philip Bakker de jonge agent begon wat te doagen. Wat zee dizze goie jong nou? “Hou n rood strikje?” “Kiek hier”, zee Ko. Hai wees mit zien voele vinger noar n stiekeldinkje n meter overzied. “Hier zat n meroakel schier rood strikje.” “En woar is dat strikje nou?”, vruig Bakker. De man wees noar zien kas. “In mien kantoor”, zee e. Hai grijnsde van oor tot oor. “Dat is goud bedocht Ko. Kantoor!!! Joa man dat is goud.” Ko de toenman, draaide zuk haalf om en luip in richten van bloumenkas. Philip keek vernijs noar t stiekeldroad en dee votdoalek n poar voamen achteroet. “Ik kom der aan Ko, mor ik wil hier nait deur t stiekeldroad kroepen. Woar kin ik nou beter langes lopen.” As n speer vloog zien blik over grond en hai dee nog n poar voamen achteroet. “Is plietsie hier achter ook west?” Kootje schudkopte wat en kraabde zuk achter oren. “Nee, dat denk ik nait. Ze binnen hailendal veur bie de pladde bakken veur de sloa west. Ik denk t nait. Hier is ja ook niks te zain. Hier gebeurt ook ja sikkom noeit wat. Ik mout aalgedureg achter dij widde krengen aan zitten, dat ze mie hier nait deur kommen. Ik heb aal drij moal vroagd om kukengoas. Den krieg ik boudel beter dicht. Mor ja, dat mag weer nait. Kiek, doar is n hekje in heeg, goa doar mor langes.” Flip Bakker greep zien mobieltje, mor bedapperde zuk. Hai wol bellen, mor dee t nog nait. Hai mos eerst wat zain. Kootje mos hom eerst wat zain loaten, den zol e bellen. Hai luip op n drafje noar t hekje en ging doar achter de toenman aan, dij mit grode pazzen noar zien ‘kantoor’ luip. Dubbeldam greep aarm van de roazende vraauw net beet, dou ze wol oethoalen noar t schilderij. Hai draaide heur aarm om en t mes vuil op grond. De vraauw keek Ester Edens aan en begon te schraaien. Ze zakte deur de knijen en schokte en gierde en snötterde, dat t n laive lust was. Ze kwielde op holten vlouer. Ester zakte ook deur knijen en knielde noast heur en sluig n aarm over scholders van Wilma van de Stee. Der vuilen dikke druppen op de holten vlouer.
laaiwerke hoog in de lucht zingt zien verske veur mie trappers al stil broezen bluiende kezebloumen in de baarm nog aalaan veurbie wat n genot hier te fietsen op de weg langs t knoal veur de wind mor dammeet mot k ook nog weerom. over dij rötweg.
In onze wiek Boetn Oosterpoorde stoan aalmoal woningen van Woningbouwveraineging Nijestee, (vrouger haitte dat Gruno) Wie zaten in begun tachteger joarn in bewonerskemizzie, ze haarn mie vroagt als veurzitter en wie haarn ook secretoares, een vrouw op leeftied (tachteg), mor goud bie en een heule guie en bekwoam. Mevrouw Holwerda. Moandelieks haarn wie overleg met veurzitters van alle kemizzies soamen met bestuur en directie en dat was op kantoor van woningbouw aander kant stad. Ik mog in vervolg met heur wel metriedn zee ze, kom mor bie mie. Dat was stroat verderop. Volgende keer loop ik op tied noar heur tou. Ze komt tot hoes oet en lopt noar de auto, ‘n Daffie, niks miz met. Auto was veuroet stroat in reden en zai woonde an doodlopende duil. Ze stapte in auto en ik an de aandere kaant. Noa dat ze start haar geft ze stroal gas, scheurde achteroet en met een zwaai ston geliek aansom. Ze ree met flinke gang Meeuwerderweg op, en joekelde deur noar stoplichten bie Oosterpoortenbrugge woor ze geliek stil ston en ik klapte zewat tegen ‘veurroet an. Ik docht dai ken riedn, nait zoezen, gas geevm. Ik ging mie mor met baide handen tegenholn an veurkaant. Veur da’k der aarg in haar, was’t gruin, wie waarn aal aan aander kaant van’t kruuspunt. Mor goud dat met heufd vast zat, aans was der ofvaaln en haar e achterin legen. Wat n gang, mor nait haarder as viefteg her. Volgende kruuspunt bij Herebrugge stond ze weer promt stil, t vuilde of der ankers oetgooid waarn, en ik schoot weer noar veurn. Ik bleef mie mor vastholn, ‘t was een snelle. Volgende kruuspunt bie Emmoabrugge ston ze weer binnen haalve tel stil. Nou mot je waitn dat door vaaier rieboanen waarn; rechtsof, linksof en twaai veur rechtdeur. Wie stonnen in rechste van rechtdeur, Noast ons in boan veur rechtdeur kwam grode slee te stoan, ik docht Jaguar. Bestuurder, een man, keek in onze richten met minachtende grijns op zien snoet, zo van most hun es zain in dat Daffie. Veur da’k der op verdocht was schootn wie as Apollo raket weg richten Eelderbrug. Ik heb achterom keken, man in grode slee ston nog veur streepe met open mond vol verboazen, zo van wat was dat.
Verschuidn moal ben ik metreden, Niks miz met, ze was heul bekwoam. Bent nooit vergeten en elke keer as wie es op de grode weg rieden en ik zai vrachtauto rieden met noam Holwerda, denk ik der weer an terugge en krieg een lach op mien gezicht, oardige vrouw.
n Bekend gezegde is, dat de geschiedenis zuk aaltied weer herhoalt. As der ain uutsproak is, dij vast en zeker op woarhaid berust, den is t dizze wel. Toun minister Kamp körtsleden noar Grunnen kwam om te vertèllen dat hai “geschokt” is, ( Hou kin je t bedenken?) omdat der toch wel aanwiezens binnen, dat wie hier nog zwoardere oardbevens verwachten kinnen, dat e zo mit ons te doun het en dat wie veuraal nait denken motten, dat wie n soort kolonie binnen van t westen van t laand en dat hier toch zukse schiere lu wonen, mor dat dat gain reden is om minder gas uut de grond te hoalen,… toun docht ik even weer aan n verhoal uut de geschiedenis van dizze kontrainen dat k voak aan mien leerlingen vertèld heb. t Is n verhoal dat opschreven is deur de Romeinse geschiedschriever Tacitus. Vanzulf het hai t vast opschreven mit n Romeinse brille, mor ook den blift t n schier verhoal. De Vraizen, n Germaans volk woar wie Grunnegers ons nog wel es tegen òfzetten willen, woonden toun in Noord-Holland, Vraisland en…joa, ook in Grunnen. Om en bie t joar 12 veur Christus kregen ze t aan stok mit de Romeinen, dij heur gebied meer en meer uutbraaiden wollen. Noa veul trammelant besloten baaide pertijen in t joar 47 noa Chr om tot n woapenstilstand te kommen. De Rijn wui de noordgrens van t Imperium Romanum. De Vraizen mozzen noordelek van dij grens blieven, den zollen de Romeinen ze met rust loaten. Tien joar is dat goud goan. Mor t was nait makkelk boeren in t natte laand boven de rivier. Voak mislukte de oogst, overstroomde t laand en haren de mìnsen honger. Toun, in t joar 58, haren de Vraizen der genog van. t Laand aan d’aander kaante van de rivier was dreug en vruchtboar en de Romeinen deden der toch niks mit. Zie staken over en gingen de grond inzaaien.
Mor al gaauw kregen de Romeinse soldoaten heur in de goaten, Zie konder doar nait blieven en as ze n aander stuk laand hebben wollen, mozzen ze dat mor aan de kaaizer vroagen. De soldoaten binnen vast stomverboasd wèst, toun de twij aanvoerders Verritus en Malorix besloten, dat ze dat den mor doun mozzen. Dat mot mie n raaize wèst wezen ! Mor hou den ook, zie kwammen der. En ainmoal in Rome, wollen ze votdoalek noar de kaaizer. Nero wol eerst even zain loaten, dat hai de boas was en luit waiten dat e t even nait wachten kon, mor hai zol wel aine sturen dij heur in Rome wegwies moaken zol. De twij Vraise aanvoerders motten zuk d’ogen uutkeken hebben, toun ze de pracht en proal van de stad Rome mit aigen ogen zain konden. Zie gingen ook noar t theoater van Pompeius. Zowat haren ze ja nog nooit zain. “Woar zitten de belangrieke mìnsen?”, vruigen ze aan de gids. Hai wees ze aan. Der zaten ook gounent tussen mit hail aandere klaaier aan as de rest. “Wèl binnen dat den”,vruig Malorix. “Dat binnen dappere bondgenoten en vrunden van Rome,” zee de man geduldeg. De twij Vraizen gingen stoan en zeden, dat ze den vast verkeerd zaten, want veur gain volk was moud en vrundschap belangrieker as veur de Vraizen. Zunder t antwoord òf te wachten gingen ze bie de belangrieke lu zitten. De mìnsen in t theoater haren de slinger aan dij roare lu uut t hoge noorden en dochten: ‘Zo binnen wie vrouger ook wèst: ainvoudege boeren dij waiten wat ze willen”. Toun Nero van t veurval heurde, lag e in n deuk van t laggen. Hai zee tegen de twij gasten, dat e bliede was, dat ze ook vrunden van Rome waren en dat de Vraizen vanòf dat moment t Romeinse burgerrecht kregen, mor in de limes wonen, nee, dat kon e nait goudkeuren. Toun de twij mannen noa n vermuiende raaize weer weer bie heur volk waren, duurde t nait laank of n haile legermacht van Romeinse soldoaten ston veur de deure om ze van t laand te verjoagen. Wel zuk verzette, wui gevangen nomen of dood moakt, Romeins burger of nait. Joaren loater hebben de Vraizen zuk aansloten bie de opstand van Claudius Civilis en binnen de Romeinen veur aaltied uut dizze kontrainen verdreven.
Vrunden, dappere mìnsen, schiere lu, begrip, t tèlt nait meer mit as t om macht, geld of gas gaait.
Mensen dij aan t waark binnen, vroagen voak aan gepensioneerden wat heur dag zo plezaaireg moakt. Sunds de tied dat ik met respect aan Drees denk, overkomt mie dat ook wel ais. Om de vroagenstellers antwoord te geven, vertel ik ze wat mien vraauw en ik beleefd hebben dou wie n moal noar Stad tou gongen en doar een winkel in luipen. Nog gain 5 menuten loater stonnen wie weer boeten en zagen op stoep n plietsieman dij n bon aan t oetschrieven was veur n auto dij verkeerd parkeerd ston veur de winkel.
Ik op man òf en zee: “Kom op man, dij auto staait der net.” Mor oom agent bleef rusteg deurschrieven zunder n stom woord te zeggen, of mie ook mor even aan te kieken. Een beetje kwoadeg, gehail tegen mien gewoonte in, zee ik tegen plietsieman, of hai gain respect haar veur ôldere mensen. Hai keek mie dou fronsend aan, zee niks en….. begon een twijde bon te schrieven. Mien vraauw schoot dou noar veuren en zee haardop: “Dainstklopper.” 2e bon wuir achter veurroet schoven en dou begon e, zunder ain woord te zeggen, een daarde bon te schrieven. Hou meer wie hom nittjenden, houveul te meer pepierwaark hai begon vol te schrieven. Wie vonden dat hailendaal nait slim! Woarom nait, vroag joe je nou òf… nou wie waren dij dag noar Stad òfraaisd mit bus! Kiek….. zo perbaaiern wie der elke dag wat moois van te moaken, want… wees nou eerlek: dat is toch belangriek op ons leeftied….. ook al was t allaain mor om joe wat op maauw te spelden, of… om joe even te vermoaken mit dit verhoaltje.
scheuvels sjiestren met strakke streken over glin en glimmend ies, iezeg as zwaart zwilk hannen hollen bainen boegen spieren spannen pokkel proat t gaait goud met handege hoalen over schaive scheuren t raait rokt as haister heu zun zigt t Daip dampt Winneweer, Garrelsweer boan bogt bokken, n brug wiend wiekt zopie zwaait even rogge recht vot, verder dammee n Daam din direkt veur t donker duustert ien vlaigende voart met oostewiend omdeel noar hoes, noar Hogebrug
Aargenswoar under klokke in toren van n kerke stonnen, – as je goud keken teminnent – stoer leesboar dizze woorden:
Ain van dizzent zel joen leste wezen
Aiglieks staait dit regeltje veur: bedruivend – geruststellend, bemoudegend en treustend, as n mens op pad gaait noar de Aiveghaid. Gain mens wait ja tied of uur wanner e verwacht wordt. Mor ainmoal is veur elks tied der heer. In t zicht van dij kerktoren liggen op t kerkhof n haile bult lu dij heur veurgoan binnen. n Poar veurnoame riekoards liggen in kerke begroaven under n dikke ploat mit noam en titel, zo as vrouger gebroekelk was, as dij zaark der teminnent nait oetsloagen of vernaild binnen in tied van Hervormen dou ‘kerk’ hailemoal op hobbel was. Tekst geft aan, dat mainste lu vanzölfs bedruifd binnen as ain van heur gelaifden oet tied kommen is. Ainmoal komt veur elkenaine ja ogenstond dat e verschienen mout veur Hemelse Rechter, dij bepoalen zel, of e in t noabergelieke levent zodoaneg zien best doan het, dat e n steechie verdaint – noast d’Aalmachtege – in t Voaderhoes. Gain mens kin veurkommen, dat e ainmoal kop dele leggen mout. Gelukkeg wait – op God noa – gainain wanner zien eerdse tied der heer is. Huift zoch doarom veuralsnog gain zörgen te moaken. Dou krek as Maarten Luther en poot nog mor n boomke, of goa op raais as je der sinneghaid aan hebben. Dou wat je nog doun kinnen as dokter t oordail over joen bestoan veld het. Joe plotsklaps op wenakker van t levent stoan. Lu niks meer veur joe doun kinnen. As joe dij woorden lezen dij under t uurwaark stoan en zain wel joe aal veurgoan binnen, krieg je treust en bemoudegen veur tied dij joe van Godswege nog toudocht is. Kiek noar toren dij joe n vingerwiezen geft noar de Hemel, woar joen veurgangers kloar stoan om je n ploatse tou te wiezen. Gainain huift baang te worren bie t gedenk of prakkezoatsies aan en over aal meleur dat hom meschain nog boven kop hangen kin.
Op kerkhof staait n wilg te dreumen ien zun. Krookjes ien blui kieken bie stam omhoog asof ze dreumer roupen: wor toch es wakker, hest ons al zain? Wie vieren hier t veurjoar, kiek, ons gele hartjes stoan open noar de Zun dai ons ontvollen het as taiken van Hoop, wie bennen wel even dood west moar kiek ons toch es leven!
De dreumerege wilg leeft op van al dat jonge gruin, bekiekt de kleuren wit, geel, paars, heur mooie open hartjes, bedenkt hou voak hai snoeid is en weer uutlopen.
Hai groet de bliede krookjes met boegend takgezwaai, n zwaarde kraai schrikt op. Kerkhof dommelt deur, dreumt over Grode Zummer.
Net aans tegenworreg bie leutje kiender ontwikkelden noazoaten van ‘ons oermouder Safia’ stoareg aan ook t vermogen om t over mìnsen, dingen of gebeurtenizzen te hemmen dij aarns aans bennen ien tied of ploats, zo as goden, gaisten, overledenen, of verbeeldens, etc. En mit t abstract denken kwamen ook religies; vörms van zingeven, of t zuiken noar betaikenisvolle verbiendens. Doarbie stoan mainsttied ain of meer hogere machten of opperwezens sentroal. Gelovegen kinnen iendaild worden ien monotheïsten – gain lu dij allain mor thee (en gain kovvie) drinken – tegenover polytheïsten. Ook aal is der op grond van nijmoodse waitenschop haildaal gain aanlaaiden om t bestoan van t bovennatuurleke te oanen of neudzoakelk te achten, doch loven n bult minsen ien goden of n noaleven ien aiweghaid. En elk maint vanzulf dat zien geloof de woare is. Ien keur van goden en gaisten zol n minsk haildaal verbiesterd roaken kinnen: verdaild over ale werelddailen loven minsken sunt oldhaid tot vandoag aan tou ien meer as 3000 hemelvoaders en -mouders. Bliekboar het n minsk n noatuurleke aandrift tot religie.
Behaalve ien Grunnen, want Pervinzie Grunnen het n hail hoog persentoage van lu dij nait bie n kerk aansloten bennen (1999: 59% bron CBS), benoam ien Stad en t oosten van pervinzie. Anno 2005 waas nog mor ain op vaaier Grunnegers aansloten bie n kerk. Hiermit is Grunnen noa Flevoland de mainst ontkerkelkte pervinzie van Nederland.
Op wat oetzunderns noa bennen of waren mainste Grunneger godsdainstaanhangers monotheïstisch. Ze volg(d)en de leer van t Kristendom, Islam of Judaisme. Veul lu bennen nait bot gerust op wat dij ien noam van heur goden doun. Amerikoanse singer-songwriter Holly Near is ain van de verontrusten. Zai schreef t laid “I Ain’t Afraid.”
Ik bin nait baang veur joen Jahweh, Ik bin nait baang veur joen Allah, Ik bin nait baang veur joen Jezus, Ik bin baang veur wat ie doun ien noam van joen God.
Van ind 2005 of aan waas om en bie twinneg persent van Grunneger bevolken protestant en n beetje minder as vief persent rooms. Ien Veenkolonies werren verschillende kolonies voak deur geliekgezinde groepen bevolkt. Zo ontstonden bevubbeld roomse dörpen as Zandberg en Kopstukken. Ook n Doopsgezind dörp as Lula is hier n veurbeeld van. Stad wer ien 1956 zetel van t bisdom Grunnen, dat de drij noordelke pervinzies en Noordoostpolder omvat. Stad en Winschoot (bienoam: Sodom) haren tot Twijde Wereldoorlog aan tou relatief grode Jeudse gemaintes. Saul van Messel (ps. J. Meijer) kwam oet Winschoot. Mit zowat 3% het Islam ien Grunnen waaineg volgers.
Noa Reductie waas ook ien Grunnen de Nederlandse Hervormde Kerk t veurnoamste kerkgenootschop worren, mor verspraaid deur pervinsie bleven nog wat leutje roomse gemainschoppen bestoan, benoam ien Stad en ien enclaves as Kloosterboeren, Oethoezen en nog zo’n stukkewat. Ien Oethoezen werren tot aan zesteger joaren tou roomse jonges op stroat oetschollen:
Roomse poepen, luzzen gain zoepen, luzzen gain brij. Ze binnen apmoal aan… schieterij!’
‘Roomse papen, klimmen als apen, hoog in de bomen, om dichter bij Maria te komen.’
Mor roomse jonges laiten heur deur reffermaaierden nait op kop schieten en belkten vot trug: ‘Kokse joanen, kovviekroanen, Aaierdoppen, kletskoppen.’
Koksen, of Koksioanen bennen nuimd noar Ds. Hendrik de Cock van Ulrum, dij hom sunt 1833 aan t heufd van Òfschaaiden van Hervörmde Kerk stelde. Op t Hogeland bennen tegenworreg nog veul reffermaaierden. t Westen van pervinzie, benoam Grootegast en Zuudhörn het n konsentroatsie Vrijgemoakte reffermaaierden.
‘Kokse keuzen, mit heur rooie neuzen, Mit heur dikke lippen, doar zit duvel op te wippen.’
Reffermaaierde jonges laiten heur deur gain ain onder t mous stoppen:
‘Jeuden en Menisten, bedraigen ale Kristen, Lutterzen komt t op roakeldais aan, Rechtfermaaierden goan der liek op aan.’
Koksioanen waren nait bie elk te lieden: ‘Motregen en Koksioanen doar mon je veur oppazen; ze binnen aal baaident fien!’
Wat diskermenoatie aangaait waas Grunnen gloepend demokroaties of egalitair, net hou of ie t nuimen willen: Elkenain diskermeneerde elkenain!
Ik kin t nait loven. Din bin ie nog minner as knollen en woddels, want dij loven aal.
Ook de ‘ongelovege’ richt hom voaker tot n gaist as dat e zulf meschain beseft. Wat dinken ie bie joezulf as ie net n dikke kras ien aandermans auto moakt hemmen? ‘Hou zol e reageren as ik hom vertel dat ik n kras ien zien auto reden heb?’ En dij aander vrundelk: ‘Och, ain kras meer of minder, geft niks hur! Der zaten toch aal krazzen ien!’ Dat vaalt tou ja! Zo leven ie joe geern verder ien en joen moud gruit: ‘O! Mor dit is wel n haile dikke kras! t Het wel wat van n scheur!’
En ie proaten aal mor deur tegen de grode onbekende. t Liekt wel of ie tegen n gaist proaten! Ie hemmen hom nog nait zain, mor ie waiten dat e ien snackbar zitten mot te kovviedrinken. Ie hemmen joezulf geruststeld, ie loven dat t wel goud komt en wachten rusteg ofP Mor doar komt e aan! Gain gaist, mor n beuzebelder mit tatoeages op zien dikke aarms! En ook nog n pitbull dij joe nait blied aankikt!
Max en Budo Benoam kiender kinnen heur makkelk iendinken dat ze n aander bennen of dat ze n denkbeeldege kammeroad of kammeroadske hemmen, doar ze drok mit omgoan. Amerikoanse schriever Matthew Dicks vertelt ien zien bouk ‘Herinneringen van een denkbeeldig vriendje’ t verhoal vanoet t gezichtspunt van Budo, n opbedocht kammeroadje. Dat kin, omdat Budo wel deur Max opbedocht is, mor zien gedachten en leven lösstoan van Max zienent. Budo het Max zien fantasie neudeg veur zien bestoan, mor verder is e n zulfstandeg wezen. t Grootste gevoar veur Budo is dat Max hom verget of nait laanger ien hom looft. Din is t: ‘poef’ en vot is Budo. Budo zien laifde veur Max, het gain inne en swet en is onveurwoardelk, mor nait onboatzuchteg: as e Max nait oet gevoaren redt, lopt e kaans dat dij hom verget en dat e nait laanger bestaait. Budo is net zo schietensbenaauwd veur n onbestoan, as wie veur de dood. As ie nou aan grode mensenlevens denken en Budo deur God vervangen, levert dat gain fascinerend ploatje op? Sums zol n mins geern wroak nemen willen. As dat, net aans veur Henk Krosenbrink onmeugelk is, din bedenkt e hom wel n gaist van wroak.
Henk Krosenbrink (Miste bie Winterswiek, 1928)
Ien 1982 sloot e aan Rieksuniversiteit ien Utrecht zien studie Oldgermoanse Toal- en Letterkunde of. Krosenbrink schrift ien t Achterhouks. Noast n twaaftal romans schreef e verhoalenbundels. Zien verhoal Den waerwolf en de zövven kleine seggen / De weerwolf en de zeven kleine geitjes staait ien ‘20 Schrijvers op streek. Korte verhalen in streektalen. Oorspronkelijke en Nederlandse versies.’
Mei 1940
Ton tien mei 1940 de Duutsers uns land binnen velen kwam Rex, unzen hond, reukeloos oet de tied. Dén aovend nog zae de radio, dat honderdtien Duitse vligmesienen dale wazzen eschot’ne. ‘God’, dacht ik, ‘de wrake is ow toch wal to-vertrouwd. ‘
JUDAÏSME, CHRISTENDOM, ISLAM Mit gain van dizze drij kin joe meleur overkommen, want mainste Oabramskiender zellen joe vertellen dat heur geloof veur laifde, vrede en tolerantie is (behaalve as t homoseksuelen aanbelangt. En wee, wel Allah òfbeeldt of Mohammed bespot!).
As tied der heer is, dat kinder leeftied hebben om t hoes oet te goan, is t veur achterblievende olders smangs n haile bedounen. Ollu mouten din n tree terogge doun. Zollen t ok nait mooi vinden ze aaltied as hoeshennen om heur tou te zain. t Is ja normoal, dat ze meddertied t kuierpad nemen om – as t evenpies kin – mit n wederhelfte n aigen hoesholden op te zetten en bainen under aigen toafel steken.
“Doarom zel n man zien voader en moeke verloaten en zien vraauw aanhangen en tot ain vlaais wezen”, staait der ja in Deuteronomium 26 vèrs 16 tot 19. Zukswat is ja n goie zoak, as zeun of dochter besloeten te kaizen veur n aigen bestoan. Paardie lu kinnen t der aans slim stoer mit hebben. Mor as olden heur goan loaten, zoas de Grode Boas in ’t Bouk’ verordenneert, zel e wizze beholden blieven, din d’Aalmachtege wil ja dat haile eerde bewoond wordt. Zie mouten der ja veur zörgen, dat mensen nait oetstaarven. Noa toren van Babel het E ze aal kaanten opstuurd. Wereld was ja roem zat. Moakt der veurlopeg woarschienlek ok nog gain ende aan, hou n puunzooi lu ok van Zien scheppenswaark moaken. Al wait gain mens wenneer veur Hom tied der heer is, dat we aalmoal – dood of levent – veur Zien troon verschienen mouten om wogen te worren. As we din onze zoakjes mor op odder hebben. Aans stoan we krek in t verhoal over dij wieze- en dwoaze moagden mit lege haanden boeten deure. Hai vertraauwt op t menselk benul in waitenschop dat ains ‘het kwoade’ zien kop boegen zel, van dij gevolgen Hai hom de kop verbriezeln kin. Der zel aan t ende ja mor ain de winnoar wezen en dat is vervast nait dij Antichrist! t Is noa ons ok wizze nog nait doan! Der kommen nog aaltied lu noa ons, veur en aleer de endtied doar is. Wat veur de olden geldt, geldt ok veur de jongen. Op Zien menaar helpt E elk geslacht vandoage, mor ok in de toukomst. As t volk der mor oog en oor veur het. Mainste kinder blieven wel wat in buurde. Sommege lu zuiken t geern wat wieder vot. n Bult jonge lu blieven noa heur leertied hangen aan n boetenlaander, mit aal beslommerns van dien. Allewel òfstaanden binnen der vandoag de dag nait meer. Internet en Skype moaken t verkeer tussen old en jong n stuk gekoper en makkelker. Aans kin je aaltied nog tilleviesieprogramma’s as “All you need is love”, of “Groeten van thuis” inschoakeln.
t Is n gluiend haide dag. Aan de strandplazze even boeten t dörp is n drokte van belang. Elk zöcht wat verkoulen bie t wotter. De plazze ligt doar ook ja zo mooi in de schare van n poar boskes. Vrouger, dou de gemainte der nog gain strandje aanlegd haar, gingen de jonges der al zwemmen, mor nou komen op n waarme zummerdag veul mensen uut d’haile omtrek om zuk hier om en bie t wotter te verpozen. Ook Knelis lopt ter rond. Hai verveelt zuk wat en bekikt aal dij mensen dij hier binnen ais. Doargunder liggen twij wichter. Aine dervan doar het Knelis al n zetje n oogje op, mor hai het nog aaltied nait de moud had om mit heur aan te pappen. Dat wichtje is nog betrekkelk nij in t dörp en Knelis wait ook nait hou of ze hait. Elke moal as e heur in t dörp zugt is t of zien haart n lutje spronkje moakt en din wordt e haildal waarm vanbinnen en dij waarmte stiegt hom din noar de kop, zodat e haildal rood wordt. Hai het zuk al n poar moal òfvroagd hou hai mit dat mooie blonde maaidje in kontakt komen kin, mor nog aal het e gain menaaier vonden, omreden Knelis is alderieselkste verlegen. In de disco, woar hai heur ook al n poar moal zain het, het e t al ais perbaaiern wild, mor der wazzen aaltied aander wichter bie en dij zollen hom meschain wel uutlagen. Ook haar e zuk al ais n beetje moud indronken, mor dou was e nog veul verlegener worden. Wat n ellende! En ze bleef hom mor deur t heufd spouken. Soms kon e der snachts nait van sloapen en ook dreumde hai wel ais van heur. En doar ligt ze nou te zunneboaden op t strandje van de plazze. Nou mout t mor ais wezen. Knelis let zuk in t zaand zakken en schoft beetje bie beetje in de richten van de baaide wichter. Zo komt e der vanzulf. En as e der din is, zel e gewoon vroagen hou of ze hait en of ze vanoavend mit hom noar de disco wil. Knelis schoft nog n endje in de richten van de wichter. Hai komt nou al oardeg dichtebie. Mor wat zugt e din inains? De wichter hebben zuk op de rogge draaid en nou zugt Knelis dat ze, om overaal broen te worden, de bovenstokjes van de bikini òfdoan hebben. De zunne schient glènde op heur blode borstkes. Knelis kin zien ogen der nait van òfholden.
Mor zien moud is nou haildal vot. Hai duurt nait meer noaderbie te komen. En din is t net of e even verget wat of e aan t doun is. Op handen en vouten kropt e rad noar de wichter tou en drokt n smokje op de ain van de blode borstkes. t Wichtje reageert as deur n ieme stoken en haauwt van zok òf. Persies op Knelis zien neuze. Dat komt aan. t Bloud spoit teruut. Hai springt op en mit zien haand aan zien neuze runt e vot. t Verbaldereerde maaidje kikt hom noa en zugt t spoor van bloud in t zaand. Ze dut gaauw heur bovenstukje aan en runt hom noa. Zo haar ze t ja nait maind! Bie d’ijscokare hoalt ze hom in. “Hest die zeer doan?” vragt ze n beetje verlegen. Knelis kikt heur n beetje verwilderd aan. Gelokkeg ze laagt. “Woarom deest dat?” “Omdat….. omdat…..,” stuttert Knelis, “omdat ik ze zo mooi vin.” “En ik mout ook aalweg aan die dinken,“ let e der votdoalek op volgen. t Wichtje laagt hom vrundelk tou. “Din haarst in de disco toch wel ais n proatje mit mie moaken kind. Doe komst doar toch voak genog” Knelis knikt. “Wie kinnen der vanoavend wel ais soamen hingoan, as dat teminsten kin vanwege dien opgezette neuze.” Knelis laagt. Hai wordt weer haildal waarm van binnen.
Zeun van God het n haile bult verhoalen verteld, woar elks zienent oet hoalen kon. Veur elk wat wils! Nait zo loze lu wazzen al slim blied mit t verhoaltje zölf. Zöchten der niks achter, mor lu dij wat meer snöt in kop haren, zagen Zien bedoulen doarmit. t Was ja n soortement bosschop veur elks dij t zain wol. Verhoal van verloren zeun is doar n sprekend veurbeeld van. Begoan as elk was mit dij votloper, dij goie sier moaken wol van aarvenis van zien moeke en oetèndelk zo aarm as n kerkrat bie de swienen in t hok terechte kwam. t Jong was onnuur van t padje roakt. Zien ‘kammeroaden’ wazzen rompslomps oet zicht verdwenen. Van elkenain verloaten, zag e t hailemoal nait meer zitten en trok ten lange leste mit steert tussen bainen hoeswoarts. Duurde sikkom nait op stroade te lopen, mor voader ston al op doagelkse oetkiek. Was oetzinneg van bliedschop dou e wegloper in smiezen kreeg. Sloot hom in aarms, smokde hom as n grode en nam hom mit in hoes. Elks kwam in t gereel om n oetbundeg feest te baauwen. Niks was aiglieks goud genogt. Dit ston zien bruier aans niks aan. Mokde en pruddelde, wol hom zölfs gain haand geven. Har e doarveur zo piezakt? Nooit was der veur hom zokswat op taauw zet. Terwiel e aaltied zien uterste best dee om boudel veur nkander te holden. Kon der aiglieks mit zien volle verstaand nait bie. Zien voader mos hom zölfs tot odder roupen. “Bist bie mie ja niks tekört kommen. Kinst mit mie nait blied wezen veur hom dij verloren was, mor gelukkeg t rechte pad weerom vonnen het?” Jeremia schrift derover in t Bouk (Jer.3:19): “En k har docht, dat joe tegen mie zeggen zollen: ‘Mien Voader’ en dat joe Mie rogge nait òfkeerden”. Dit bedoulde Jezus dou e t over dij zeun har. Gain aanschriefboukje mit n bult mitsen, moaren en veurwoarden, mor onveurwoardelke Laifde. Dou zien voader hom zo laifdevol in muite kwam, paasde jongste zeun mor ain woord: “Voader”! Zo’n aigenste ervoaren kriegen ok aandre thoeskomers voak tegen wil en daank. Gain gezoes, mor open aarms deur lu, dij al zo lang wacht hebben. Dat bedoulde Jezus ok mit zien geliekenizzen te zeggen aan t volk, dat er veur open ston. “n Open haart, dat is aal wat telt!” Zunder genoa van onze hemelse Voader kommen we vervast veur n dichte deure, as we noa n tied van rondstrunen endelk besloeten weer op t Voaderhoes aan te goan.
t Was hail mooi weer en baide wichterkes, zo’n joar of zes old, waren mit heur baaident aan kuier goan. Ain was blond mit n rode strik boven ien t hoar en haitte van Anneke, aner haar n donker krullekopke en haitte van Emma. Heur moekes dochten dat ze op schoul waren bie juf Martha. Nee dus, Anneke haar onnaaierd dat op zo’n mooie waarme zummerdag t veul beter was om ais noar Bosplas te goan midden ien t bos. Dat was n luk meerke dat midden ien t bos laag en woar ze mit heur pa en moeke wel ais hin ging. Doar kon je zo mooi speulen ien t zaand en je konnen ook mit blode vouten deur dat lekkere vrizze wotter lopen. Emma altied driest en nooit baang leek t ook wel wat tou en doar ging t hen. Mit heur baaident haren ze lol veur tien. Gain ogenblik dochten ze aan juf Martha en heur klas of aan heur moekes. Ze zollen ook ja al lang ze tied veur t eten weer ien hoes wezen. Mor ja, onnerweegs zai je van alles – allerdeegs n poar herten, knienjes vanzulf, mor ook n mooi gekleurd vogeltje dat hail hoog en mooi zingen kon, t tierelierde aan ain stuk deur en vloog aal mor om heur tou en liek veur heur oet. t Was net of e heur pad wiezen wol. Ze laipen ook al laank nait meer over t grote bospad, mor midden tussen bomen deur. En zo gebeurde t dat ze mekoar ains aankeken en zeden dat dij bosplas vandoag toch wel hail wied vot was. Ien tussentied was t vogeltje nait meer te zain of te heuren. Zundagnoamirreg was Anneke der ja nog west mit heur pa en moeke en non leek t wel of t meerke haildaal verswonnen was. t Leek wel of t ook al wat duuster wer, zun zat achter wolken bezied en t vuilde kold aan op heur blode aarmkes. Ze haren ja allenneg mor n dun zummerklaidje aan en gain vestje of jaske. Emma har nog ale vertraauwen dat t wel goud kommen zol. “Kom mor”, zee ze tegen Anneke, “wie lopen nog eefkes deur den zellen wie t pad veurvast wel weervinden.” Dou begonnen der regendruppels te vallen, van dij haile dikken, t duurde mor even of ze waren tot aan heur vel tou nat. Wichter werden non toch baaident wel benaauwd. Woar mozzen ze hen en wel zol heur helpen kinnen? Zo stoareg aan waren ze aanbeland op n open plek woar boswachters wat kapholt opstoapeld hadden. Aans ze doar ais tussen kropen? Ze vonden nog n poar takken dij konden ze der over hen leggen zodat net was of ze ien n hoeske zaten mit bloaderdak. Regenbui duurde slim laank, ze kropen dicht tegen nkander aan om waarm te worden en dörst haren ze ook. Van ellèn villen ze ien sloap. Op schoul von juf Martha t hail vremd dat Anneke en Emma nait op heur ploats zaten. Gelukkeg haar ze telefoonnummers woar baaide moekes en pa’s te berieken waren. Wichter waren te zuik! Votdoalek wer der n zuiktocht hollen. Pa van Anneke kwam op t idee dat wichter wel ais zulf kuierlatten noar t bos nemen kend hadden. Ze haar ja haile week aal mor verhoalen had over dij mooie plek bie t wotter. Hektor, heur hond, ging mit en joa, hai kreeg lucht van Anneke ien neus en zo werden wichter weer vonden. Straf hemmen ze nait kregen veur heur votlopen, ze waren ja aal zo baang west en zo kold worden. Ze beloofden om t hardste dat ze nooit meer votlopen zollen zunner te zeggen woarhen. En Hektor kreeg dikke bonk woar e hom mit vernuverde.
Ze keek de twij vroagend aan. Baaident keken ze weerom. Ze zwegen. t Oldske dee zo heur best. Ze verknuurde heur buusdoukje. “Woarom was je nou in de Olderman State?”, vruig Vera vrundelk.
“Kootje haar zien tromke mit stoet vergeten en ik haar ook nog n overall veur hom streken. Kiek, dij jong woont op zukzulf sinds zien pa en moe oet tied kommen binnen. Mor dat wil nog nait zeggen, dat zoon stumper zuk redden kin. Ik bin zien taande en ik kook en was veur hom. t Is n laive jong, mor hai is wat slicht. En de leste doagen is e hailendal oet order. As zien kont nait vastzat, den was e dij ook aalgedureg kwiet. Nou haar e dus zien spullen vergeten en ik mos nommerdoags toch noar t Gruine Kruusgebaauw, vanwege mien steunzolen en…. bloudprikken. Ik docht den neem ik hom zien tromke mit en geef hom vot n schone overall. En ik kon hom nait vinden of was t nog zo. Ze zeden dat Ko hailmoal boven was. Doar is zoon soort gloazen geval mit planten. Joa, doar mout e ook veur zörgen. t Is wat. Mor doar was e ook nait. Ach, wait je. Dij Mastland, dat is ook aaltied zoon boudel. Ze kinnen mekoar nait stoan, of is t nog zo. Nou en dou kwamen joe der aan, mit dij kerel.”Ze zweeg eefkes. Heur schiere olde gezichtje vertrok eefkes. Ze was verniend, dou ze aan t bedrog docht. “Dus hai was nait bie plietsie. Hai het mie bie de bok doan. Oh, wat n mizzelke kerel. Stom old wief dat ik ook bin. Mor ja, wait dat mor ais van te veuren.” Ester Edens haar mit heur te doun. “Kom”, zee ze. “Ik bring joe noar hoes en den komt t aal goud.” Harry Dubbeldam stond op en gaf buurvraauw Schanssema n haand. “Ik begun mit Flipje nog ais weer wat te proaten mit ons kammeroad.” Ester keek op heur hallozie. “As ik weerom ben, den komt Wilma van der Stee ook. Proat ik mit heur. En den hoop ik dat we den noa dij tied wat kinnen eten. Ik krieg honger.” Vraauw Schanssema pakte heur bie aarm. “Most goud eten kind heur, zugst der ook wat hoamel oet.” Dubbeldam gromde minachtend en schudde wat mit kop. Nou begunt e weer bokkeg te doun, docht Ester, net as bie taande. Wat mekaaiert hom wel nait. Ester dee deur open en t oldske hoakte in.
Flipje dee d’aine vondst noa de aander. Hai waarkte zuk n ongeluk. Hai haar t braid noar t zin. Dit was nog ais wat. Ester was op pad en Dubbeldam zat te kwedeln bie Marnixs. Ze haren besloten, dat t toch lozer was om boudel te splitsen. En nou haar e de laptop van Vera Reker, alias Barbara Vink. Hai bloaderde ale schriftjes en paperrazzen deur. Hai maggelde wat op n blok. Hai pruit haardop. Der was gainent dij dat heuren kon. Hai belde en belde en kreeg d’antwoorden, dij e groag heuren wol. Philip was wies mit zukzulf. Dommit kon e Edens en Dubbeldam mit feiten om d’oren battern. Dit was nait mis en nou was de haile zoak aal zowat oet. n Haile deus vol mit bewies. Knappe kerel, dij doar wat tegen in te brengen haar. Dou e docht dat e t aalmoal snapte nam e zien blok mit maggels mit en stapte noar Dubbeldam. Veurzichteg ging e noar binnen en Jannes, dij woarnomen haar, glee t hok weer oet.
“Goud”, zee Dubbeldam. Flipje grijnsde. Dubbeldam dee net of e dat nait zag. “Wie binnen t der over ains, dat dien taande in de Olderman State woonde. Dat was Maria Sofia Langqvist. Nait echt n taande, mor n vrundin van dien moeke en doe konst t goud mit heur vinden.” “Nee, nait echt n taande. Dat heb ik al zegd. Mor ik kon hail goud mit heur en mien echte taandes woonden over ver. Ach en zo gaait dat din as kind.” “Dou ze slim zaik wuir, gingst der wel weer ais noar tou. Heurst dat Flip? Wie hebben hier n deurbroak.” Flipje keek der nait van op. Dat haar e al laank schoten. Hai haar nog weer noar d’opnoame luustert, dij ze vonden haren op n mini-disc. Dij woardat e mit deuren haauwde en kwoad wegluip. Dat was dizze man hier veur hom. De TD haar dat bevestigd. “Nou gaait der om, woarom gainaine in de Olderman State die herkent. Dat is toch vrumd. Hest net zegd dast der aalgedureg kwamst, mor as wie koamerbraid mit die deur t pand lopen, kinnen ze die nait. Vrumd, of nait den? Der is mor aine dij die herkennen zol, mor ja dij is nait meer onner ons. Dij ligt nou in n gruine verpakken in n loa.” Marnixs zee niks. Dizze wraide proat, der kon e min over. Zien ogen luipen vol mit wotter. “As ik den zo wat zit te prakkezeren, den blift der mor ain ding over. Doe kwamst nait overdag. Nee, doe kwamst loat in de oavend. Doe kwamst noa t spoukuur, as der sikkom gain minsen meer wakker waren.” “Ik ging der voak snachts noartou, as ik nait sloapen kon. Den ging ik bie heur bèrre zitten en den was ze nait zo allent. En tegen tied dat der weer volk over vlouer kwam, den ging ik weer vot.” “Wat von Vera doar den van? Dat paasde heur wel, dunkt mie. Nog eefkes wat snoetjeknovveln of wat meer in keuken of n lege koamer.” Marnixs vloog op en zette baaide haanden plat op toavel. “Dat is n leugen en dat huif ik nait te nemen. Ik kwam veur taande Sofie en wieder heb ik mit dien smerege proat niks neudeg.” “Wilst mie toch nait vertellen, dat je mekoar den nait eefkes aankroepen in zo’n laange nacht in t bejoardenhoes.” “Nee. Ik zat gewoon bie Sofie aan t bèrre en pruit mit heur. In t begun zee ze nog wel ais wat weerom, mor loater nait meer. Ze glee aal wieder vot, mor ik bleef bie heur zitten en wat proaten.” “Gedichten veurlezen, verhoalen vertellen en zuks wat”, zee Flip. “Hou waist dat?”, zee Marnixs verboasd en hai ging weer zitten. Dubbeldam zee niks. Hai keek noar zien jonge kollegoa en nikkopte. “Tja, dat dut der nait tou, mor t is wel woar.” Marnixs keek noar toavel. Dubbeldam ston op en ging tegen muur leunen. “Joa, om de tied deur te kommen en om taande Sofie actief te hòlden, las ik heur veur en vertelde ik verhoalen en vertelde ik heur mien plannen. Den las ik heur stukken veur, van wat ik schreven haar.” “En Vera?” Stoul vloog achteroet en knapte tegen muur op. Marnixs ontplofte. “Dij smerege trut haar alles opnomen. Ze zette elke keer soavends n recordertje neer en nam alles op. Aal mien ideeën, mien gedachten. Ze nam t aalmoal op. En woarom? Dat wief. Dat wief…” Flip nam t noadloos over. “Vera Reker schreef t aalmoal oet. En bult van dien verhoalen en gedachten stoan nou in n manuscript. En dat zol noar n oetgeverij. Oetgeverij Eenhoorn. En doar waren ze verboasd, dat ze t nog nait stuurd haar. Barbara Vink luit niks meer van zuk heuren.” Dubbeldam pakte stoul op en vruig of de man zitten wol. Trankiel ging Marnixs weer zitten. “Ze luit niks meer van zuk heuren, omreden dat alles nait bie heur in koamer stond, mor bie die in t atelier. En dou bist zo kwoad worden, dast der n beste knal geven hest en nou is ze dood.” De man keek hom verbilderd aan en schudkopte aan ain stuk deur. “Nee, nee, dat heb ik nait doan.” Flipje vond t nait staark wat e zegd haar. Dat haar aans mouten. t Klopte sikkom, docht Dubbeldam. Mor dit kon je nog gain deurbroak nuimen. De kunstenoar legde kop op toavel en vruig of e ain smoken mog. Dat mog. Hai wuir weer noar zien cel brocht.
“Ze is nait kommen”, zee Ester. “Mor dat dut niks, den doun we dat mörgen.” Dubbeldam was der stìnzat van en zien laange lief dee zeer van honger. “Wat mouten we nog mit dij Wilma van der Stee?” “Wait ik nait, meschain wel niks, mor ze kin ons n bult vertellen over onze kunstschilder, dichter.” Ester schoof aan t buro en schopte heur pumps oet. Ze haar noagels van tonen rood lakt. En doar kon Dubbeldam nait tegen. Dat mos ze nait doun. “Veurdat we noar hoes goan, wil ik groag de haile bliksemse boudel nog ain keer op n riegje hebben.” Dubbeldam wreef over zien moag. “Wie kinnen ook wat ophoalen en den deurbroezen.” “Nee,” zee Flip. Ze keken hom aan. En dou keken Dubbeldam en Ester mekoar aan. Philip wol hoast n kleur kriegen. Mor hai ging achterste veuren op n burostoul zitten. “Ik wil nog n zetje deurbroezen mit de spullen oet deus.” “Vertel eerst mor ais wast aalmoal oet dien dikke doem zogen hest.’”Dubbeldam grinnekte noar Ester. Dij bleef haalf liggen en wiebelde mit heur tonen. Ze rekte zuk oet. “Nou Flippo?” Flip pakte zien schriefblok en begon: “Vera Reker haar n vrumde hobby. k Heb in heur spullen heur discman vonden. Der waren de wereld schiefkes. Op dij schiefkes stonden gesprekken. Kinst zo gek nait bedenken of t staait op schieven. Ze haar ze aalmoal netjes nummerd en in ain van heur schriften ston alles netjes oetschreven. Dat dee ze aal n haile zet. Woarom wil aine gesprekken opnemen? Vroag mie nait. Ik heb gain idee. Of nee, ik heb wel n idee. Ze nam dingen oet dij gesprekken as onderwaarp veur verhoalen. Ik mout meer tied hebben, mor ik denk dat der n bult verwaarkt is in heur bouk en aander schrieverij. Barbara Vink, waist wel. Nou, heb ik nog nait alles beluusterd, mor op n aantal is Bertil Marnixs te heuren. Hai proat, leest veur, verteld. Dij opnoames binnen moakt bie Maria Sofia Langqvist. Nou zel t nog n beste zet duren veurdat we dat aalmoal oetstukt hebben. Mor ik wait hoast wel zeker, dat Vera Reker n haile bult stolen het van wat der in heur nije manuscript staait.”
Dubbeldam ging rechtop zitten. “Ze konden mekoar goud, ze waren n haile zet biemekoar. Laifde moakt blind, mor dou hai der achterkwam, dat ze hom bekeukelde en der mit zien waark vandeur ging, wuir e gek in hakken. Ze hebben der roezie om kregen en hai het, dou e t maal vel om haar, heur n beste bats verkocht. Ze kwam ook nog mit heur fiene koppie aargens tegen aan. Klabats, zo dood as n pier. Dat Bertil Marnixs roare knopen aan jaas het, hebben wie zulf zain.”
In de verhoaltjes over Johan Baarghoes en Berend Oosterman (Kreuze 38) heb je lezen kind, dat n verpleeghuus gain stee om te wonen is, as je jong (of old) binnen en nog wat van joen leven moaken willen. t Kin ook aans. Veur lu mit n swoare liggoamelke bepaarken is der n meugelkhaid om zulfstandeg te wonen. Dat kin ook as je bevubbeld n slimme spierzaikte hebben en altied verzörgen achter d’haand hebben mouten. Doar heb we in Nederland n ainmoaleg concept veur: Fokus. Der wordt tegenswoordeg veul over proat, dat der meer aigen regie in de zörg kommen mout. Dat is woar t bie Fokus al meer as datteg joar om draait. Alhouwel, ‘zörg’ is t goie woord nait. Doarom hait t bie Fokus ook ‘assistentie’. Liggoamelk òfhankelk wezen, betaikent nait dat je nait mans genog binnen om veur joezulf te zörgen. As je zulf moar waiten wat je willen, wat je neudeg binnen en wat goud veur joe is. En dat mout je goud aan n aine uutstukken kinnen. Den kin je hail best joen aigen leven laaiden en doar is t Fokuswonen veur bedould. Dij in n rolstoule zit en 5 of meer uur in de weke assistentie neudeg is, kin n stee vinden bie Fokus. Der is 24 uur doags assistentie bie wat in t Nederlands ‘Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen’ nuimd wordt. ADL-assistentie gaait om hulp dij je neudeg binnen veur joen doagleks funksioneern, zo as joen liggoamelke verzörgen, joe aan- en uuttrekken, noar t gemak goan, eten en drinken, ainvoudege verpleegkundege handelns en wat hand- en spandainsten. Dat gaait op òfroup en aanwiezen van de cliënt. t Gaait t benoam om rechtstreekse assistentie aan de perzoon zulf, ze helpen nait bie t huusholden, eten moaken, bosschoppen doun enz., dat mout je zulf regeln. Wieder is der ook gain bemuien mit hou je joen leven inrichten en krieg je gain begelaaiden. Joen sosjoale zulfredzoamhaid mout groot wezen. Zo wordt t meugelk om volweerdeg in de soamleven mit te doun en joen aigen leven te leven. Fokus is zo ainmoaleg, omreden dat t (nog) naargens aans in de wereld veurkomt, tenminzent nait op dizze schoal: In Nederland binnen der meer as 90 Fokusprojekten, doar rond n 1.300 cliënten wonen. In Grunnen binnen drij projekten, aal drije in Stad.
Meer infermoatsie over t Fokuswonen staait op de webstee van Fokus: http://www.fokuswonen.nl/
t Zaag der nait noar oet dat ol minske nog weer thoes kommen zol. n Week of wat leden was zai opnomen ien Groot Zaikenhoes, dou dokter nait meer wos hou of hai der mit aan mos. Ze vil zo mor weg en der was eerst aan epilepsie docht. Noatied haar zai slim kopzere had en dat wol mor nait overbedern. Zai was nait meer ain van jongsten mit heur negenteg joar mor nog slim goud bie tied. Dou dokter nog dubde, haar zai der zulf op stoan dat zai noar t Groot Zaikenhoes tou wol, omreden zai wer sikkom gek van kopzere en wat beders wol as dij asperientjes van dokter. Dokter gaf al gaauw tou den hai wus wel dat e n discussie mit t ol minsk toch nait winnen kon. Ien t zaikenhoes figelaaierden hoge heren oet dat zai n dikke tumor ien kop haar en dat dij der oet mos. Onder nkander was der nog even proat over west of t muite nog wel weerd was veur zo’n oldske, mor zulf was zai hail dudelk west ien gesprekken mit dokters. Zai was t levent nog laank nait zat en wol zo gaauw meugelk holpen worden. Operoatsie ging deur. Mor noatied haar t ter nait best oetzain. Operoatsie haar nait hail veul gouds oetricht en dokters haren kiender verteld dat t ol minsk t ter wel gaauw tou doun zol, omreden tumor zol wel hail vlug weer groder gruien. Dat t mor t beste was dat zai ien n staarfhoes opnomen wer omreden ze zol over n dag of vattien wel oet tied kommen, haren zai docht. Dochter der achter heer en joa heur, drij doagen noa operoatsie, t ol minske was nog ains nait weer goud bie, wer zai opnomen ien t staarfhoes doar zai tot te tied oetkommen blieven kon. Omreden t laip tegen vekaanzietied, onnaaierde oldste dochter dat t hoeske van moe votdoadelk mor leeg mós, din kon moakeloar t hoes ien verkoop kriegen en konnen zai zulf noa begraftenis nog even op vekaanzie. Dat kwam aandern ook goud oet en zo kwam t dat ol mins heur spullechies apmoal aal onner kiender en klainkiender verdaild worden wazzen en t hoeske al leeg hoald, dou zai nog ien staarfhoes op dood te wachten lag. Mor n meroakel gebeurde. n Week of wat loader haar t ol mins kop der weer op en vruig zuk of woarom of dat zai ien t staarfhoes zat en dat zai mainen toudoan was dat zai wel gaauw weer noar heur aigen hoeske terug kon. Nee, bie heur dochter wol zai beslist nait ien. En ook nait noar verzörgenshoes. Zai kon heurzulf wel weer berakken, hil zai vol en wol gainain tot last wezen. t Wer nog n haile gedou om aal heur bullen en spullechies op tied weerom ien t hoeske te kriegen, mor noa n moand kon Geessie vannijs ientrek nemen ien heur hoeske op nije meubels. Ollen waren bie t oetroemen van t hoeske noar drekstoup brocht. Gainain van noazoaten haar dij hebben wild. Ol wiefke von t nait slim haar zai zegd. Zai was toch al mainen toudoan west dat zai t aan nije meubels tou had haar. Ook wol zai nog groag even dat t haile hoes opschilderd wer. Dat mos toch ook al neudeg west wezen, zee zai opgewekt, dou ze weer thoes kommen was. En toen was ook n drekstoup en of zai dij ook even weer schier moaken wollen en der konnen ook nog wel even spruut- en mousplanten ien. En dat maale bord mit Te Koop der op mossen zai ook mor even weer terugbringen noar moakeloar. En… Ie begriepen wel dat kiender dij zummer nait meer op vekaanzie kommen binnen. En ol minske het t nog joarenlaang volholden en tevreden ien heur hoeske wonen doan.
‘Hai’s der weer,’ ropt vraauw oet koamer. ‘Wel?’, vroag ik en hol intied mien kolle handen in keuken onner waarme kroan. ‘t Kammeroadje van ons Moortje’, heur ik. Moortje komt ter geliek aan, mie even ophoalen. Hai is drok en droaft veur mie oet. Stoefbie t roam begunt e te sloepen, leeg over grond mit n steert dij noar links, even stilholt en din noar rechts hinneweer schut. Veurzichteg klimmen zien veurpootjes ain veur ain bie verwarmen omhoog en op achterpoten mit oortjes plat noar veuren glopt e over raand van vensterbaank, doar bloumkes al aan zied schoven binnen, noar boeten. Geliek vlugt ter n vogeltje aan boetenkaant tegen t roam. Moortje mekkert, zet òf en knapt mit kop tegen t glaas. ‘Ong,’ zeg ik, ‘doar zollen aal aander vogeltjes bliede mit weden.’ n Roodborstje, ‘Robbie’ hait e volgens mien vraauw.
‘Kat mor in hoes hollen,’ zeg k. ‘Woarom? Mag hai haildaal nait eefkes noar boeten? Ook nait even in snij?’ Vraauw vind t sneu en nait eerlek. ‘Robbie dut ja haildaal niks, dat is mor gewoon n leutje vogeltje en ons Moortje krigt genog te vreten. t Is zo’n laiverd en n dikke goudzak. Dij dut zukke leutje vogeltjes echt niks.’ Dat eerste en leste klopt nait volgens mie. Noa mien ‘echt wel’ en oetleg van jachtinstinkt en speulen en dat dit n gemain leutje vogeltje is lopt vraauw vranterg noar keuken. Ik heur miezulf proaten en k wait dat t nait helpt. Robbie is n dikke rötterd. Hai het ons toen oetkozen en wat veur vogels der ook mor achter t hoes kommen, hai jacht heur vot. t Dut ter nait tou hou groot of z’ook binnen. Al verrekken z’apmoal van honger en dörst. Plaank mit vreterij, twij meter veur t glaas, en ales wat ter nog meer in toen hangt is van hom. Mit geweld holt e toen schoon. n Aarm verdrait. Doarnoast dut e niks aans as ons Moortje negeren achter t glaas. Dij zit gewoon rusteg op zien braide gat noar boeten te kieken. In ainen komt Robbie din aanstoeven, Moortje dokt in nkander en wil hom griepen, stöt kop tegen t glaas en vaalt mit bloumkes op grond. As e biekommen is van schrik en vernijs zit te dreumen veur t glaas kriegen we zulfde ellèn vernijs. t Holt nait op. ‘Ik loat hom toch even oet,’ zegt vraauw. ‘Ik zeg niks meer,’ roup ik, din k wait dat t toch nait helpt. Robbie is even om bosschop zo t liekt en Moortje duurt nait as vraauw hom deur lös dut. Ik schudkop as e n zetje krigt mit pantovvel. Op hoge poten lopt e deur snij. Rilt n moal of wat en is drok mit slikken aan zien kolle nadde voutjes. Din kropt e in nkander en zain wie Robbie op plaank. Dij dokt ook in nkander. ‘Most toch ais kieken,’ roup ik, ‘wat n loeder.’ ‘Gebeurt toch niks!’ zegt vraauw. t Zulfde mement stoft Robbie op n verbilderde Moortje of, mit n noodgang. Vraauw belkt en schut in t inne. Robbie vlugt Moortje liek veur de kop en trekt hom twij snorhoaren oet. Wie heuren hom in hoes jaauwstern. Hai gilpt en blast en wait nait hou haard e hoes in runnen mout. Ik knies, zo dat is geliek kloar. Vraauw het heur zin. Moortje wil mit gain meugelkhaid meer noar boeten, hai is genezen en het gain oareghaid meer in vensterbaank zitten. Hai kikt ter nait meer noar oet of om. Nou het e n nij stee op verwarmen in keuken op n ol handdouk, achter t gerdien. ‘Dit is nait goud veur ons Moortje, aal doag in hoes zitten,’ zegt vraauw. ‘Begunst nou weer. Ik zai doar gain kwoad in,’ zeg ik, ‘loat dij kat nou toch.’ Goa doe mor ais snijschoeven aanderkaant hoes heur ik. ‘Zitst aal doag bie kaggel net as ons Moortje. Dij krieg k ook nog wel in t nekvel.’ Ik smiet kraant in bak en trek jes aan. As k noa n stief ketaaiertje schoeven even om mie tou kiek heur k ain iezelk gilpen. Oere, vraauw zol mie boudel toch nait in braand steken din dij was net mit t eten aan gaang. Ik stoef in hoes. Mit dikke rooie ogen staait ze te snoeven bie t aanrecht en snöttert in n buusdoukje. ‘Wat is ter, hestie braand,’ vroag ik. Ze stöttjed en wist snokkend noar koamer. Deur noar boeten staait lös en Moortje zit vernijs in vensterbaank op zien ol stee. Hai kikt mie aan, knipt n moal of wat mit ogen en slikt zien pootje. Noast hom ligt Robbie.
Ik snoef ais. Til n vout omhoog, snoef en kiek nog even onder aander. Nee, niks. Din zai k stoefbie n leutje wichtje zitten boven ien n winkelkarretje, midden ien t pad. Op kop zo’n paalm-boomke hoar, mit n rekkertje. Baintjes ien n maillootje bungeln en n kapke stoet ien t haandje. ‘Pappa,’ zegt ze en stekt t aander haandje oet. Ik kiek om mie tou. ‘Pappa,’ zegt ze nog n moal, kikt mie aan en snoft. Oet n poar oogjes lopt wotter. Ze snoft nog ais. Hail langsoam komt ter oet t neuske n fietslaampke dij aal groder wordt. Din spittert e oet nkander. Heur tong gaait eefkes over t bovenlipke. Twij oldere doames kieken mie aan. Ik kiek gaauw op t pak ien mien handen en draai mie om. ‘Kiek nou toch es! Schoamen ie joe nait!’ Ain van doames krigt mie bie d’aarm. ‘Zollen ie t leutje wicht neuske nait ais schoon moaken? En n schone gat kin ook gain kwoad ducht ons!’ Ien tied drukt zai t karretje mie ien haand. t Wichtje let t kapke valen en stekt aarmkes oet.
Doames wachten. Ik pak buusdouk. Net as k zeggen wil dat t mienent nait is komt heur moeke, mit aarms vol bosschoppen. Ze dut wenkbraauwen omhoog en komt n lagje ien mondhouken. ‘Pappa, uit!’ Hail winkel kikt volgens mie. ‘Tou mor, ze bit nait! Haha papa, mog e willen’, zegt heur moeke. Ik krieg ter glad waarm van. Din moak ik rezeluut t neuske schoon. Twij haandjes griepen mie bie maauwen en ze trekt heur omhoog. Ik kin nait aans, din der mor oet tillen. Ze slagt aarmkes stief om mien nek. ‘Is heur pa nait hur,’ zegt moeke. Doames lagen en moaken dat ze vot kommen. ‘Staait die goud, pa,’ zegt ze en knist. ‘Dou mie heur mor. Wie bringen eerst bosschoppen noar oma en din gaauw noar hoes.’ Ze nemt heur over en kikt mie ais aan. ‘Dien Brinta nait vergeten.’ Ze wist op grond. ‘Gatver, dastoe dat lust.’ ‘Smörgensvroug, veur k noar t waark goa,’ zeg k. Makkelk en k bin toch allinneg. ‘Ong! Wie binnen mit ons baaide, hè wicht.’ Ze zet heur weer ien t karretje. ‘Kom, nou tot aander moal mor nait. Pa!’ Ze laagt. Vlak bie kassa kikt ze nog even weerom. Ik loop ook noar kassa, goa achter heur stoan en leg pak op baand. ‘Bist al kloar?’ vragt ze, ‘niks vergeten?’ Hè, kop ter nait bie. ‘Bin der geliek weer hur,’ roup k tegen kassajuvver, ‘even melk pakken.’ As ik kloar bin zai k heur bie bloumwinkel stoan. Zullen we oma es verrassen, heur ik. Even loater lopt ze mit kaar noar auto en koop ik n bos bloumen. Din lopt ze weerom mit lege kaar. Ik zai dat t leutje wicht ien t stoultje op achterbaank zit en bosschoppen liggen der noast. n Endje wieder blief k stoan. Ze staait verboasd mit twij bos bloumen ien handen, trekt scholders op, legt heur op achterbaank en dut deur dicht. Kikt nog ais rond, stapt ien en ridt vot.
As ik pak Brinta boven ien keukenkastje zetten wil zai k wat stoan op achterkaant. Is n tillefoonnummer op schreven. Heb gain Brinta, wel beschuutjes staait ter onder.
Kerstmis, feest op de grìns van llchte en donkere doagen, zeker waiten en bange vroagen, deuen en vraizen.
Kerstmis, feest om te kaizen : aarm of riek, verschil of aalmoal geliek, wit of zwaart, zacht of haard, meer of minder, allent of mit de kinder, kaizen of dailen, haalven of hailen, stad of loug, kerk of kroug, oorlog of vree, joa of nee, kerstman of sinterkloas, knien of hoas, oet of thoes, steufperen of appelmoes.
Dij mie goud kin, wait hou of ik over de kerstdoagen denk. Ik hol der nait van, t Is n commercieel vreet- en zoepfeest worden mit teveul uterlek vertoon, De krisis liekt wied vot en winkeliers draaien d’hoogste omzetten. Lu kriegen ook aal meer last van kerststress. Mor doar is n remedie veur. Leuf t of nait, k heb mie n kerstploade kocht.
Kerst Mit De Vrais! is n album zo as allenneg Erwin de Vries en zien pazzipanten hom moaken kinnen. Wie kinnen De Vries as n veulziedege tekstschriever. Hai let hier n satirische kaande zain. As n soort Grunneger Horatius zugt e de kerstgekte es aan en het de gugel dermit.
d’Eerste twij woorden van t eerste laid binnen “gain kerstboom”, doar wordt al de toon zet veur de rest van t album. In Kerst Mit Die is e nait veul neudeg om n poar schiere doagen te hebben. As e mor allenneg mit zien laifste wezen kin, dat is hom mans genog.
Mor dat vaalt nog nait tou, Kerst vieren zunder ale kulloazie der om tou. Kinst der sikkom nait aan ontkommen en bist nog net nait verplicht om mit doun. In Weer Kerstfeest zingt hai “want Kerstfeest vieren, dat mouten wie alemoal”.
Ain nummer is nog serieus van toon. Dit Is Kerstmis beschaauwt de Kerst zo as dij tegenswoordeg beleefd wordt. Der binnen lu woarveur Kerst bestaait uut hoastege kerstdiners in n restaurant, dure kedo’s en uterlek vertoon. t Is zo gewoon worden dat t verveelt. Ze kinnen zuk allenneg nog mor vernuvern op de wintersport. In tied zit opoe mor te wachten dat der aine komt, mor is der gainaine dij om heur docht het.
Lu willen ook aal meer en meer. Bie t Kerstfeest in Grunnen rinkeln de kassa’s weer, mit weer n hogere omzet as vleden joar.
De feestdoagen binnen n tied dat lu zuk ainzoam vuilen. Doar geft De Vries zien aigen invullen aan. Hai zit in vol ornoat te wachten op zien Engeltje, hai het zulfs zien stuutsiekoorn boksem derveur aantrokken. Hai het ales in huus hoald, tot n kerstpakket van Christine le Duc aan tou, t Zel n opwindende Kerst worden mouten, moar t wicht loat hom zitten.
t Is elk joar weer de vroage “of de boas wel goud om ons denkt”. Op de wieze van Gloria In Excelsis Deo brengt Erwin de Vries zien Hulde Aan t Kerstpakket. Tegen t ènde van t joar vroagen lu hail nait zo veul van de boas, zien kerstgedachte zel wel blieken uut de deuze dij ze kriegen. Dut niks wat of der in zit, as e mor goud vuld is. Voak zit der ook nait t beste spul in: slovve koekjes, n goedkope kerststol, “körtom 25 euro-waark”.
Mainsttied neem ik artiesten nait meer serieus as ze n hail album mit kerstnummers opnemen. t Is altied weer van dij haalfzachte plazerij over de schierste tied van t joar, laifde en noflekhaid, vrede op eerde, even joen zörgen vergeten en kedo’s onder de boom. En dij gain muite doun wil om aigen waark op te nemen, zingt gewoon n riege grode klassiekers op zien aigen menaaier.
Dat mag ook wel es aans en doar kin je Erwin de Vries best mit geworden loaten. Dij zingt woar t op staait, moakt der n geintje van en wait zo boudel te relativeern. k Haar nait rekend dat der nog es kerstmeziek wezen zel dij ik wel lieden mog. Ik zel noeit mit veul plezaaier de feestdoagen ingoan, moar deur dit album huf k der nait tegenaan zain.
Kerst Mit De Vrais! is veur mie n standoard onderdail van t kerstoverlevenspakket. Moar k heb toch wel wat te soezen (dat heurt ja ook bie de feestdoagen): Woarom stoan der moar zes laidjes op?
Bie mie in stroade is n lutje potje boren. Blaauw vlagkes en belonnen muiken dudelk, dat t om n jong ‘pielemanske’ göng. Moandenlaank was t echtpoar al goud reur west om zien koamerke in odder te kriegen. n Waigke ston al n zetje op nije wereldwonder te wachten. Gain muite was heur teveul om t kind t beste en mooiste te geven. Veurpret is ja haalve pret. Pluzen beren en ander veuralsnog onbroekboar speulgoud muiken dudelk, dat e meer as welkom was. Kleerkes lagen in kaaste noast n bezending pisdouken. Jongmans kon ja moanden veuroet. n Hail verschil mit t kindeke Jezus, dij t doun mos mit n smerege staal, woar daaier: os en ezel t veld veur roemen mozzen. Of wazzen dij, zo as de Paus beweert, hailemoal nait in buurte en heuren ze in Kerststaal nait thoes. Gain mens wol zien moeke en voader over vlouer hebben. Stel joe veur, dat t potje doarzoot geboren worren zol. Doar mos n mens ja nait aan denken. Ze haren t ja veuls te drok mit heur aigen besognes! Ze mozzen veur t feest nog zoveul regeln! Wat stro veur moeke as kroammetras. Kold woater om te drinken en heur en loater t potje wat te hemmeln. n Vouerbak, woar ze t vreten veur baisten oet smeten haren.
n Poar douken as loakentjes, dekentjes en pisdouken. Vlage göng hierzoot nait oet. Gain mens luit heur schienboar wat aan Maria en Jozef gelegen. Gain kind in wereld dij zo aarmtiereg op wereld zet wordt. Ongeleuflek mor woar. Kind van d’alderhoogste Boas, dij Hai stuurde om t volk op eerde te bemoudegen, t rechte pad te wiezen en op jonge leeftied vrijwilleg dood te goan, om aal onze zunden mit noar Zien Voader in hemel mit te nemen. As n ropvogel veur ons altmoal. Nog n pooske wachten, din hebben we weer Drijkeunegs. Veur Roomsen is 6 jannewoarie hail belangriek. In biebelverhoal kwamen toun drij Keunegs: Balthazar; Caspar en Melchizedek, veurnoame rieke lu oet t oosten, noar Bethlehem òfraaisden, om doar t nijbakken Keunegskind, dij heur in steerns aanzegd was, te bewondern en kedoos – wierook en mirre – te brengen. Drij letters: B C M mit kriet op stielder schreven, herinnern nog wied in t joar aan dizze dag. Herodes kon t drijtal nait wieder helpen, mor kwamen op ploats van bestemmen aan. Soam mit n koppel schepers wazzen zie d’eersten dij onze Zoalegmoaker en Haailaand bekieken konnen. Rest van t volk luit t òfwaiten. Snapden van haile boudel gain sikkepit. Gelukkeg waiten wie, vandoag de dag, ja beder! Of begriepen wie der ok nou nog niks van? Binnen we zo mit onszölf dounde, dat wie aan betaikenis van zien komst, leven, waarken en dood veurbiegoan? Was zien verschienen hierzoot n vergeefse raaize? Din kinnen wie, haardleers as we binnen, t vannijs verdainen van t Parredies ja wel vergeten. Din zugt toukomst der veur ons allemoal nait best oet.
Nou in Gazastrook gemoudern weer oplaaien en lu nkander – in noam van t recht – noar t leven stoan, vroag k mie in aal gemoudelkhaid òf, hou of wie tegenover Jeuden en Arrebieren stoan mouten. Binnen per slot van reken ja aigenlieks bruiers.
Hou bestaait t dat ze zo mit nkander omgoan. As Christen kinnen wie gain van baaide pertijen ja veroordailen. Bidden as t goud is ja doagelks mit aigenste Heer. Of wie Hom nou God of Allah nuimen. Jeuden binnen, as we Biebel goud lezen, ja t oetverkoren volk van Hom. Wat hebben respektoabele lu wel nait doan mit Gods laiverds? Movven hebben zes miljoun Jeuden noar aander kaande holpen! Mit welks recht? Omreden ze Christus, Gods Zeun, om zaip holpen hebben, wordt der smangs zegd. Wat hebben onze olders en grootolders doar tegen doan? Keken ze n aander kaant op? Zwaaiden zie heur noa? Wat binnen we doch n stel hypokrieten! Wiezen mit wiesvingertje aaid van ons òf, nooit ains noar onszölf. As wie t aalmoal zo goud waiten, woarom doun wie der din niks aan? Wasken wie krek as Piloates haanden in onschuld? t Bloud van Hom komt ok over ons, onze kinder- en klaainkinder! Goa der mor aan stoan. Jeuden wazzen t levent zölfs in t Vatikoan ja nait zeker. Bie achterdeure werren ze deur Hitlerknechten bie kladden nomen, regelrecht richten Polen. Din wait je wel hou loat of t is.
t Evangelie het God veureerst bedould veur Jeuden en wenneer dij gain sinee hebben, din komen wie pas aan beurt. Twijde keur. Is t roar, dat Hai in dizze twijstried ogenschienlek waaineg van Zok heuren let.
“God is dood”, wordt er deur paardie lu smangs zegd, as Hai nait aal wensen vot-doadelk voldut. Hou zel dat leste doch komen.
Neef Albert is oet tied kommen en veurege weke hevve hom begroaven. Albert was zeun van oom Jan. Dij zien vaaier bruiers wuien boer, man oom Jan kön gain boer worden umdat e n stief bain haar. Doudestieds göng man den leren veur schoolmeester. Hai trok noa t Westen, eerst as hoofdunderwiezer in Waalwijk en loater in Scheveningen. Oom Jan wol dat zien kinder wieder kwammen den hai zulf en zeun Albert wui doomnee. Noa smoak van femilie in Onstwedde wol wat n löchte doomnee. In kerkdainsten het e bie ons in dörp den ook nooit preekt. Toch het e n keer op holten buksem stoan in ol Onstwedder kerke. Hai het doar mien bruier traauwd. Noa dainst ree ik mit hom in zien Renaultje Vaaier, mit zo’n vöddelk versnellenspookje, um hom weg te wiezen noa receptie. ‘Wat vonst van preek?’ vruig neef. ’k Vond t nich recht n preek, man wol n mooie tousproak’ zee ik. ‘Woarum vonst gain preek?’ vruig e. Dat was veur mie as kaalf van zestien n slim stoere vroage. Ik mot wat zegd hebben as: ’n preek gijt ja over God en dien tousproak göng over mìnsen’. Dat göng der oareg heer in dat körte autoritje. Aan t ìnne perbaaierde ik: ‘tousproak of preek, wat mokt oet, hest t ja schier zegd’. Albert: ‘k Zol t toch lieden meugen as lu mien preek n preek vinden’.
n Joar of vieve loater trof ik neef Albert weer. Ik begon aan mien eerste boantje hail in Den Hoag en Albert luit mie wat van zien stad zain, woar e datteg joar stoan het. Hai ree nog altied in Renaultje Vaaier. Albert haar n laank postuur, n rejoale laag en altied n wolke van woorden en geboaren um zuk tou. In mien herinnern zat e nich allaint ìn auto, mor stak e der ook aan aal kanten oèt. Veur lu in stroade kwam der gain auto veurbie, mor n inblikt oogwaaisel op wieltjes. k Kìn mie nich heugen woarve t tiedens t ritje over had hebben, mor wol wat e mie zain luit. Hai veurde mie eerst deur zien pastoroale gruinlaand in Schilderswiek. Mitnoam de nuigende vraauwlu in de Poeldijkse stroade – woar e even gas minderde – muiken veul indruk. Albert sloot dizze lutke exkursie òf mit n bezuik aan Grode Kerke. Albert huil, ducht mie, verhoal mit dizze mobiele löchtbeeldenpreek: mìns en Aivege, baaident, bint nich lös verkriegboar. Òfschaaidsdainst was ook weer in Grode Kerke. Kiste van roeg holt, mit kindertaikens, mor wieder zunder fiebeldekwinten, stön nich veur, bie Poaskekeerse, mor in t pad, midden maank mìnsen. n Kammeroadcollega van Albert ruip in dainst n beeld op: Mit löchte smuie tred gijt e veur ons oet en in de loop streut e groetend en nuigend, as serpentines, wat verhoaltjes um zuk tou. En douve vruigen: ‘Albert woar gijst hìn?’ zee e ‘Och, k zai wol’. Mor wie wössen: hai het aargens lucht van kregen.
Wat waas mien laifste baist, aiglieks zol k dat nait waiten, ze waren mie stuk veur stuk om t laifste. Elk haar zien aigen kuren en zien aigen zulfwaiten. Ien elks geval mout ik baaide katten nait vergeten te nuimen. Ien t leste van augustus laipen ze bie ons ien keuken. Twij lutje kotsebaaljes dij hoast nog nait van olle òf konnen. Mor omreden dat heur eerste boas ze nog schipper moaken wol, kwamen ze bie ons ien hoes. t Waren bruier en zuster en omreden dat mien pa vot zee: ‘Dat binnen stoppelkatten, dij staarven joe domt aans rötten,’ docht ik: Dat zel k joe ais aans zain loaten, dij baistjes kriegen wie vast wel groot. Votdoalek waren ze boas ien hoes – over baaide honden en over pappegoai en sums ook over ons. Aans ons Deense dog midden ien deur op drubbel laag, waas t n orreghaid hou ze over hond hensprongen. Zusterkat mog, toun ze wat groter worden was, geern op vogelkooi liggen. Aans ze slaip, zakte steert wel ais tussen troalies deur. Den pebaaierde pappegoai vanzulf dij steert als klimtaauw te bruken. Ie kennen joe vast wel veurstellen hou rap dat kat den wakker waas en mouk dat e vot kwam. Koaterke waas wat meer op òfstand, mor aans dij t op zin haar en op schoot wol, den mos je ook alles aan kaant leggen wat je ien handen haren: kraant of bouk – weg der mit – kat zol aandacht kriegen en geven! Zien kopkes logen der nait om.
Omreden dat der overdag gainain ien hoes waas, waren katjes altied binnen. Buren zollen der ja gain last van hebben – ain haar knarries en aander haar doeven op t hok. Allenneg aans wie der bie wezen konnen, waren katten boeten. Deur mos den wel open blieven, want aans ze wat doun mozzen, wollen ze dat allain mor op heur bakjes doun, dij ien schuur stonden.
t Wiefke haar t voak op pa verzain – aans dij aanstalten mouk dat e weer vot ging, sprong zai bie hom op schoot – ze mos n droadje proemtebak snaaien en den kwamen noageltjes wel ains n moal bie pa ien t bain.
Loater bennen katten mitverhoesd noar Oethoezen en doar ook van t zulfde loaken n pak. Ze kregen n aigen kattenkoamer, woar ze oetkieken konnen op toen en woar ze n eerliekse boomstam haren om heur noagels kort te hollen. Zo gaauw aans wie ien hoes waren, kwamen ze noar beneden. t Wiefke laag t laifste bie ain van ons op schoot en wat hail apaart was: aans ik ais op baank laag mit pien ien rug of kopzere, den vuilde dat baistje dat altied aan en ze ging den stief tegen dij zere plek aanliggen. Katjes bennen der nait meer – ze binnen old worden – 16 en 17 joar. Dát het pa nait meer mitmoakt.
Ze staait bie t aanrecht en het handen vol vilain griep ik heur van achter nait doun zegt ze mor t overtuugt nait te lande op keukentoafel blift kroan lopen eten kin wachten
k Stoa maank t gres en kiek umhoog laans roege stele van n laankbainege hondebloume Deur t gruin zai k t schaarpe geel tegen haarde blaauwe löcht En veul hoger nog – sikkom haalfweg t heelal – dunne nije bloaden van n lindeboom As luddek goud plukve de bloumen roekve t nuigende levent pruiven de bittere melk en poezen de poesterd Mor wozzen stiegve noar steerns en verlaizen de reuk Wereld is ja veul groter den n ploksel knienevreten En as wiede hemel bestörmd is en wie riept, deukt en droagen weer dele kommen – mieghummels binve – wordt op t lest – bie t noadern – grootshaid van t bestoan genoadeg vongen in n slicht geel bloumke
