Author: Redactie

De deure van t kefee van Berend Rensemoa klingelt. Twij jongelu, n jong en n wicht, mit dikke wandelschounen aan, kommen de jachtwaaide binnen. Ze zuiken zuk n toaveltje, doun de rugzakken òf en leggen dij onder de toavel. De jong wist zuk t zwaait veur de kop vot en t wichtje staait votdoalek weer op en verdwient achter de deure, woar Berend vrouger ais, in n vloag van kunstenoarsschop, aigenhandeg n vraauwchie op schilderd het.

As ze weerom is, komt Berend langzoam achter de tapkaaste vandoan en lopt op zien elvendattegsten noar de jongelu tou. “Goidag, woar kin ik joe mit van dainst wezen?”, vragt e. “Graag een tonic en een Spa rood,” bestelt de jong. Aan zien hooghoarlemmerdieks proaten kin je dudelk heuren, dat e gain Grunneger is. Berend sloft weerom noar zien tapkaaste en moakt de bestellen kloar.
“Vremd volk?”/ vragt Willem de Vreugde, dij achter n haalf glas pils aan de bar zit.
Berend knikt.
“Hollanders,” mompelt e en bringt de verterens noar t toaveltje van de jongelu en din tapt e Willem nog n pilske in.
“Hait, hè?”, begunt e n gesprek, houwel e aiglieks gain dikke proater is.
Willem knikt.
”En al zo’n zet,” gaait Berend wieder, “mien gruine boontjes liggen der gewoon slap bie. Gain wotter genog. t Wordt tied, dat we ais n buie kriegen.” De Hollandse jong tikt tegen zien glas om te beduden, dat e Berend neudeg het. Stennend komt dij overènde en sloft mit zien gewone kastelaainsgang noar t toaveltje.
“Nog maar een keer van het zelfde, kastelein”, bestelt de jongkerrel.
t Wichtje zit ondertuzzen in n foldertje te kieken, woarop mit grode letters te lezen staait: ‘Westerwolde, doe het eens anders.’ Bliekboar kin ze nait vinden wat of ze zöcht, want ze let de jong nou ook in t boukje kieken. “Ik heb geen idee,” heurt Willem hom zeggen. “We kunnen het het beste maar even vragen.”
Berend zet de gloazen mit t bestelde op t toaveltje.
“Kunt u ons zeggen woar hier in de buurt de camping ‘Mepskes toene’ is?”, vragt de jong. Berend trekt zien gezichte in n plooie van zwoar noadenken. “Mepskes toene, Mepskes toene?” mummelt e. “Dat is hier zo ongeveer n haalf uurtje lopen vandoan. Ie kinnen t beste mor over boer Elzingoa zien loane goan, omreden over de weg ben je zeker n dik uur kwiet.” De jong zegt gain boe of bah en Berend vragt zuk òf of e hom wel begrepen het. Aan de stamtoavel is Willem in t ende komen. Hai let zien glaske bier even veur wat t is en komt ook bie t toaveltje van de toeristen stoan. “Ie wollen noar Mepskes toene?”, vragt e mit n gemaain laagje, “Zol je dat nou wel doun?” t Wichtje kikt hom vroagend aan. “Is daar dan wat mee?”, vragt ze.
“Nou nee, dat nait. Mor waiten ie wel, dat doar n poar joar leden nog aine opvreten is?”, gaait Willem, dij t niks op dij ‘Hollandse’ toeristen begrepen het, wieder.
“Iemand opgegeten, zei u? Is het daar dan zo gevaarlijk? Het is toch een behoorlijke camping? Dat staat tenminste in deze folder.” “Aan dij camping mekaaiert ook niks, mor ik wol joe allaine mor even woarschaauwen. t Wemelt doar nog van t ongedaaierte. Wilde daaier en zo,
main ik.”
“Kom man,” vlogt de jongkerel nou op. “We zijn hier toch in een beschaafd land. Wilde dieren komen hier toch zeker niet meer voor?” “Doar zol ik mor nait aal te veul op reken”, antwoordt Willem, dij deur krigt dat e de vent mooi op stang jagt. “Vleden winter hebben ze hier nog twij wolven schoten. Uuthongerde wolven. Dij wazzen de Duutse grens overkomen. Ie mouten reken, dat je hier slim dichte bie Duutsland binnen.”
t Wichtje wordt wat blaik om de neuze. “Kunnen we dan niet beter een hotelletje zoeken, Bert?”, vragt ze veurzichteg aan heur raaisgenoot. Dij wordt n beetje niedeg.
“Laat je toch niet door die inboorling in de maling nemen, schat”, zegt e.
Bie t heuren van t woord ‘inboorling’ goan bie Willem d’hoaren inains liek in t ende stoan. “Wel is hier n inboorling?”, stoft e op, want hai mag geern aandern nittjen, mor ze mouten homzulf mit rust loaten. Hai kin der haildal nait over. “Ho!”, komt de kastelaain der nou tuzzen. “Gain roezie, ik heb n fersounlek kefee. Meneer en mevraauw mouten zuk van Willem mor niks aantrekken. Dij mag geern aander mensen op stang joagen. Ik zel joe dammee, as je ofrekend hebben, wel even de weg wiezen. Dij camping is prima veur mekoar.“ t Is n haile redevoeren veur n stille nummer negen as Berend. “Mor dat ‘inboorling’ nemen ze weerom,” pebaaiert Willem nog even, “Ik ben gain neger uut de binnenlanden van Oafrikoa.”
“t Is goed, de kastelein moet u maar een pilsje van mij inschenken”, antwoordt de jongkerel, om van t gezoes of te wezen. Hai staait op om zien poddemennee uut zien kontbuutse te pakken. “Hoeveel krijgt u …?” Inains worden zien ogen zo groot as theeschuddeltjes en zien blik richt zuk strak op de deure. d’Aandern kieken nou ook dij kaande op.
De deure van de jachtwaaide is opengoan en n eerliekse volwozzen broene bere stapt binnen.

Hai kikt eerst even wat om zuk tou en stevelt din liek op t glas bier van Willem óf, dat doar nog aal op de bar staait. Mit de baide veurpoten pakt t daaier t glas op en drinkt t in ainmoal leeg. Willem wil wat roupen, mor hai kin van schrik gain geluud uutbrengen.
Berend staait asof e aan de grond vaaste spiekerd zit en de baaide jongelu verstainen haildal. De bere likt zuk om de bek en gaait din op schoem noar aander eetboare zoaken. Hai schoevelt mit zien logge lichoam noar de putten chips en de slikkerij, dij Berend op de tapkaaste uutstald het. Nog aal duren d’aanwezege minsen gain vinne te verruiren. Hou zel dat òflopen en woar komt dat baist vandoan? De bere het ondertuzzen Berend zien haile eteloazie van eterij verinneweerd en dut zuk nou te goud aan de dreuge metworsten. Op t leste gript e n vlèzze en begunt te drinken. Noa n poar beste sloeken trekt e n voel gezichte en let e de vlèzze valen. Hai gaait even op zien achterpoten stoan en gromt zachies. Din let e zuk weer op vaaier poten zakken en stevelt op n runtje deur de kafeedeure de jachtwaaide weer uut. Vot is e!
De vaar mensen kommen weer tot leven. “Dat was een bruine beer”, stoamelt de Hollandse jong.
“D … da … dat was mien pilsie”, stöttert Willem. “Hai dronk jenever”, verwondert Berend zuk.
“Er zijn hier dus echt wilde dieren,” jammert t wichtje en begunt inains te schraiven. “Ik wil naar een hotel,” snikt ze en drokt zuk tegen heur kammeroad aan.
“Dit is onmeugelk,” beslot Willem inains. “Ik heb dat nou wel zegd, over dij wilde daaier, mor dat was allain mor om joe te ploagen. Beren komen hier haildal nait veur.”
Hai wil noar boeten goan om te kieken, woar of t baist bleven is, mor bedinkt zuk nog net op t leste mement. t Is hom toch te gevoarlek. “Ik zel ons mor ais wat inschenken,” zegt Berend, dij veur de schrik zulf wel n hassebassie neudeg het. Hai schenkt veur elk n borreltje in en t wichtje krigt n bezzentje. Bie de stamtoavel drinken ze hom op, noadat Berend eerst de kafeedeure op t nachtslöt draaid het. “Ik breng joe dammee wel even mit d’auto noar de camping”, budt Berend aan. Willem kin wel even op t kefee pazen. Net dou t wichtje zeggen wol, dat ze toch mor laiver noar hotel Homan in Zélgn wil, wordt ter op d’roet van de deure bonsd. Berend staait op. Hai draait de sleudel om en dut de deure n hail klaain stokje open.
Boeten staait n kerel mit n ende kedde in d’haand. “Haben Sie auch ein broene bere lopen zain?” vragt de man mit n boetenlands aksent. “Wie stehen mit unser zirkus in Vlagtwedde en dort ist mien dressierte bere der vandeur goan.” Berend dut de deure n beetje wieder open. “Dij is hier inderdoad west”, dailt e mit. “n Ketaaiertje leden het e Willem zien pilske opdronken, mor wie hebben gain idee woar of e hengoan is.” “Darf ik hier din wel even op t haim rondkoeken?”, vragt de berekerel.
“Ie doun mor”, stemt Berend tou. Nog gain twij menuten loater verschient de man weer mit de bere aan de kedde. “Ich haab hom al,” dailt hai mit, “eer lag te snarchen in joen verdreugde bonenbèrre und eer riecht aldernoarst nach schnaps.”

Dit moal gaait t over n schouljuvver dij in 1865 in Garrelsweer geboren wer. Ze haitte Tine Hagedoorn en was de dochter van heufdonderwiezer Heike Jacobus Hagedoorn en Edzerdina Edzards Römelingh. Dichteres en prozaïst. Ze schreef zowel in t Nederlands as in t Grunnegs. Ze waarkte as onderwiezeres in Onderndaam, Spiekerboor en Azzen. In 1947 is ze oet tied komen.
t Was n eerliekse dichteres dij schiere, ainvoudege gedichten schreef in n mooie Grunneger toalvariant.

Haarfstlandschap

Dorre, doode bloaden,
Bloaden, broen en geel,
Valen stil van boomen
In de modder deel.

Boomen stoan te dreumen
In de doodse loan,
Woar de haarstwiend zingt van
Komen en van goan.

Lucht is triesterg donker,
Dook hangt over ‘t land,
Koien stoan te krimpen
Aan de woaterkant,

Aan de takken hangen
Druppen, zwoar en kil,
Net as groote troanen
Dei ain schraivt, hail stil.

‘n Zwaarm grieze kraaien
Trekt deur grauwe lucht
Noar de bozzen achter
‘t Ainzoame gehucht,

Dat doar ligt te dreumen
Van de zummertied,
Dou ‘t aal gruid’ en bluid’ en
Glansde wied en zied.

Makkelk te begriepen. Gewoon n netuurgedicht. Noa n bundeltje verzen, dat ‘Viooltjes’ hait en dij schreven was in t Nederlands, legde Tine Hagedoorn zok tou op t schrieven in t Grunnegers.
Heur eerste Grunneger schriefwaark beston oet prozoastukken, zo as ‘Meesters Lize’ en ‘Mooi
Geertje’, dij in 1899 baaide in n bundel verschenen onder de noam ‘Goldjebloumen’. Dou ging ze over op gedichten, dij veur n groot dail tussen 1916 en 1943 publiceerd werden in t Maandblad Groningen, en heur bundels ‘Grunneger verskes’ in 1922 en ‘Leevmsspul’ in 1932. Ze goan veuraal over menselke noden en vreugden.
Tine Hagedoorn heur waark bestaait oet vrij ainvoudege verskes, mor ze getugen van n zuver
gevuil en n enkeld moal van overdreven sentiment. Ze wait in n bult gedichten met beschaai-
den middeln en n simpele vörm en sober woordgebroek n daip inleven te tonen en eerliekse
emootsie op te wekken. Ook al is ze nait ain van de allergrootsten, toch verdaint ze t om in dizze serie nuimd te worden. In de Nederlandse literoatuur kin je heur vergelieken mit n Jaqueline van de Waals of de gezusters Loveling.
Hieronder nog n gedicht van dizze dichteres:

Van ‘n old hoeske aan ‘n diek

‘n Hail old hoeske aan ‘n gruine diek
zo ainzoam en allain
De wiede, wiede zee en aans
Nee, is ter niks te zain.

Doar woont ‘n hail old menstje in;
Dei wil doar nait van doan;
Want op dei zee, doar is ‘eur schip
Mit man en moes vergoan.

‘Eur man en aal ‘eur kinder wör
Ze dou in ain’n kwiet.
En wat ‘e nemt, geft ‘e nait weer,
Dei zee, zoo daip en wied.

Moar ieder moal, as ‘t mörn wordt,
Din kikt ze over zee;
En schudt moud’loos mit kop en zegt:
Ze kom’n nog nait, nee!

En ieder moal as ‘t oav’nd wordt,
Din zet ze lamp veur ‘t glas;
Din kinn’n ze aangoan op ‘eur licht,
As ‘t ais te duuster was.

En doag’n kom’n, doag’n goan.
0ll’ Annoa blift allain.
aall’ Annoa nuim’n ze ‘eur in ‘t dörp
Aans kin ‘eur doar gain ain.

‘n Leeg old hoeske aan ‘n gruine diek;
Zoo ainzoam en allain.
De wiede zee en soms ‘n zail,
Aans is ter niks te zain.

In Ost-Vraislaand kom je dit soort gedichten over wachten op verdwenen zeelu ook tegen. t Verske ‘Van een oud huisje’ van Tine Hagedoorn is deur Het Sneeuwbaltrio ooit op de grammofoonploade vastlegd.

Dit moal gaait t over n schriefster dij mor ain bouk schreven het. t Is Wiepke van Palmar, mor dat is nait heur aigliekse noam. Ze haitte Wiepke Heikes Bouman-Geertsema en wer geboren op 4 meert 1842 as dochter van de holthandeloar Heiko Geertsema en Vossina Hommes Tonkens in
Beerte.
Heur man was roem twinteg joar older as heur en was in dij tied hail bekend as onderwieshervörmer. Wiepke kon Hermannus Bouman al, want zai haar bie hom op schoule zeten. Ze is woarschienlek mit hom traauwd omdat ze op heur 27ste nog gain man haar en t gevoar beston dat ze n olle vrijster worden zol, want ze was onbemiddeld en haar hail waaineg oplaaiden had. t Is hail nait zeker dat t bouk dat ze schreven het van heurzulf is. Sommegen beweren noamelk dat heur man de eerliekse schriever is. Mor zolaank dat nait vaststaait goan we der vanuut dat zai t schreven het.
t Bouk, of aiglieks is t n novelle, verscheen in 1875 en hait ‘De golden kette’. En doarin beschrift ze t leven in t Oldambt zo as dat in heur tied was. Dikke boeren en de rest mos boegen as n knipmes. Doar haren de Boumans muite mit. En zo kommen de ideeën dij Bouman over t leven in t Oldambt haar weerom in t bouk dat zien vraauw schreven hebben zol. Woar gaait t bouk over: Jan Robbers is n rieke boer op n grode boerderij in t Oldambt. Hai is wedeman en het drij kinder. Tot grode aargernis van Robbers is Trudoa, zien dochter, verlaifd op Albert Korenhof de zeun van n lutje boer. Robbers wil dat ze in n rieke femilie trouwt. As Greitje, n arbeidersvraauw, heur helpen komt in d’huusholden heurt Trudoa van d’ellende van aarme mensen. Hiernoa n stokje uut t boukje:

n’ Oogenblik arbaidde ze vlietig deur, maor al gauw was ‘t weer: En nog raggen van andern heje tou. Van ‘t veurjoar kwam ‘k eis van ‘t weiden weer in hoes; onz’ Roulf was bie mie, en wie harren elk n’ zak mit melle op de nekke. Roulf is nog in de schouljoaren en net kwam de kuzzies, of ondermeester, zooas ze no zeggen, ons van achtern in loopen. Hij begunde d’r vot over, dat ‘t zoo verkeird was, dat Roulf mit an ‘t weiden gong, en dat ‘e nog neudig nao schoule mos. Jao, meester, zee ‘k; ie kennen wel wat zeggen, wie mouten deur tied; hij ken al wat mit verdeinen, en op schoule geven ze hom niks. Daor begunde mie dei kuzzies ‘n heile redenaotie, dat w’ons aigen best nait begrepen, dat we de kinder zoo’n schao deden en dat ze zooveul meerder worren konnen, as ze fiks wat leeren. ‘k Begreep ‘t almaol neit, hij praotte zoowat van ontwikkeln, ‘t einigste, dat tegen armoude helpen zol; van plichten tegen de kinder en al dei geleerdhaid meer. No, en wat heb ie daorop zegd, vragt Trudao? Wat ‘k daorop zegd heb? ‘k Wor d’r niedig bie; ‘k was ook zoo dood mui van ‘t lange sjauwen mit de graszak, en ‘k zee: Meester, ie maggen klaor wezen in ‘t reken, maor reken mie den maor eis veur, hou wi ons redden zellen, as Roulf niks mit verdeint. ‘k Wil hom ook wel nao schoule sturen, as ‘e daogs mit veir stuver en ‘n zak vol melle veur ‘t schaop in hoes komt. Ik ken zoo geleerd neit praoten as ie, maor dit ken ‘k joe zeggen, onz’ Jurren het ‘t neit zoo wied brocht, dat ‘e in ‘t testement lezen ken; hij was neit numig in ‘t leeren, en ‘k mos hom vaok in hoes hollen om op ‘t lutje te pazzen. No is ‘e nog maor in ‘t achttiende en verdeint bie Veldhoes al sestig gulden en ‘n half mudde garste. Reken mie den maor eis veur, dat ‘t zoo perfietelk wordt, as ze lank nao schoule gaon.

Nog aal goud leesboar dus en je kriegen n oardege kiek op t denken van de aarbaiderslu oet dij tied. Te waineg verdainen om in leven te blieven en te veul om dood te goan. En noar schoule is veur d’hoge heren. Aarbaiders mouten aarbaiders blieven. n Schier stokje sosjoale geschiedenis. t Verhoal gaait utendelk wieder. De dikke boer komt mit zien koetse en peerden in n viever te laande. En netuurlek wordt e der uut hoald deur Aalbert Korenhof, t keuterboertje dij mit Trudoa vrijt. Jan Robbers komt deur t ongelok uut tied, mor Aalbert en Trudoa worden t ains en worden boer en boerin op de grode boerderij. En zai leefden nog laank en gelokkeg!

“Kiek, dat mozzen wie nou aiglieks ook ais doun goan”, maint Suze, terwiel dat ze noar t nijs op TV Drenthe kieken.
“Wat mainst doe?”, wil Eltjo, heur echtvrund, waiten. “Zokse bere-enden fietsen, zo as dij haalfmalen van de Drentse Fietsvaardoagse. Ze lieken ja wel stoapelgek.’’ Hai ligt lekker onderuutzakt in zien tillevieziestoule en kin mor zuneg over zien dikke lief hen noar t beeld kieken. “Joa, dat liekt mie nou zo schier tou, hè. n Endje fietsen deur t Drentse laand.

Wie zitten aaltied mor in huus en wie gruien zowat dichte van t lekker eten, van t slikken en t stilzitten.” Eltjo moppert wat. Hom liekt dat niks tou. Mout e mit zien overtollege kilo’s ook nog op n fietse stappen? “En ons dokter het lest ook al ais tegen mie zegd, dat wie aiglieks n beetje ofvallen mouten,” gaait Suze wieder. “En doar komt bie, dat ik aaltied van dij grode tenten van klaidjes aanmout. Nooit ais n schier hups dinkje. Bie mie pulen de vetrollen doar ja votdoalek bie boskes onderuut.” Eltjo krigt inains n hail maal gevuil in d’hoed. Suze is op n idee komen en din is der gain aine dij heur doar ofproaten kin. En t is aiglieks ook wel woar; hai zulf kin ook wel n poar kilo missen. “Goud,” zegt e din inains, “wie goan mit zien baaiden op d’hongerkaambe en wie goan ook wat meer bewegen. Elke oavend n stroatje om. Nait n ketaaiertje, nee, minstens n uur. En steveg op, nait van dat gegengel.”
“En soavends nemen wie ook gain borreltje of pilske meer en gain pinda’s en chips. Nee, wie kriegen mondjesmoat waarm eten en bie tilleviezie drinken wie bronwotter en eten we plakjes raauwe komkommer,” dut Suze der nog n schepke bovenop.

n Weke loater vergaait Eltjo van d’honger en drinkt e liters kroanwotter om t lief mor vol te kriegen, mor vanmörn op t weegschoaltje, dat Suze aanschaft het, was t eerste rezeltoat al dudelk woarneemboar. Inploats van 120 kilo is nou mor 118 meer en Suze is ook al n poar kilo kwiet. Mor t begun is der. “Mörn goan wie fietsen,” dailt Suze bie n kop kovvie mit niks mit. “Ik heb noar Gasselte beld en doar n poar fietsen huurd. Wie kriegen der ook n roetebeschrieven bie.” D’aander mörn binnen ze al op tied op pad. Mit d’auto rieden ze noar Gasselte en ze parkeren hom op t grasveldje tegenover de fietsenverhuur bie de pankoukboerderij. “Doar kinnen wie ons op de weeromraize mooi n dikke pankouk kopen,” stelt Eltjo lagend veur.
“Niks ter van,” beslot Suze. “Wie doun dit veur ons gezondhaid en wie mouten de kilo’s dij we derof fietsen der nait votdoalek weer opeten”. Eltjo het wel deur, dat dij lekkere, dikke pankouk, dij hom veur d’ogen schimmert, nait deur gaait. Bie de fietsenverhuur kriegen ze elk n schiere fietse. “Ie maggen de banden wel even ekstroa haard oppompen,” dut Eltjo kureg tegen de vraauw dij heur adres opschrift. “Der mouten n bult kilo’s mit.” De vraauw bekikt heur klanten ais en laagt wat. Even loater binnen ze onderwegens. Mooi noast mekoar rieden ze deur t Drentse laand. Van Gasselte gaait t eerst in de richten van t Drouwenerzand, linksòf deur Drouwen en din over Bronneger binnendeur noar Börger. Bie t grode hunebed stoppen ze en zetten de fietsen tegen n boomke, dat bie n baankje aan de kaande van de weg staait. Suze traktaaiert op plakjes komkommer en stokjes rauwe worrel. Lekker? Nou nee, nait echt, mor t is ja veur n goud doul. Noa n menuut of tiene goan ze wieder. “Hou laank is dij tocht aiglieks?” wil Suze noa n zetje waiten.
Onder t rieden kikt Eltjo op t pepiertje. “Sikkom viefteg kilometer. Dat is wel n ende nait? Haren wie eerst nait n körtere rit uutkaizen kind?” t Vaalt Suze aiglieks ook n beetje tegen. Zai har ook docht dat t makkelker goan zol. “Kom op”, holdt ze de moud ter in en trapt nog ais wat stiever op de pedoalen. “Wie loaten ons toch nait kinnen. Wat zegt ons viefteg kilometer.” Zo peddeln ze nog n uurtje wieder. Zo tegen haalf aine komen ze bie theehuus De Poolshoogte aan. Ze zetten de fietsen op slöt in t rik en zuiken zuk n toaveltje in de schare van t ofdak. “Nou maggen wie n beetje eten,” beslot Suze en bestelt bie d’ober twij grode koppen mit mosterdsoep. As de soep brocht wordt, vaalt Eltjo derop aan asof e net uut n konsentroatsiekamp ontsnapt is en veur t eerste n bord snert zugt. t Scheelt nait veul of hai slikt de kop zulfs terbie uut. Suze kin t nog net veurkomen. Zo blieven ze nog n zetje zitten. Suze schoedelt wat op de stoule hin en weer. “t Gat dut mie zeer,” vertelt ze.
“Dat is ongewoonte,” wait Eltjo, “noa elke fietstocht gaait dat beter. Je mouten eerst ielt veur t gat kriegen. En moust mor zo reken, hou dunner ofst worst, hou minder stee der is veur piene.” Suze grijnst wat en verdwient noar de w.c. n Poar menuten loater komt ze weerom. “Lekker was dat,” vertelt ze. “ik heb even mit n poar nadde pepieren handdoukjes mien zitvlak kold moakt. Nou kin k ter wel weer even tegen.” Mor dat vaalt nait tou. Ze zitten nog mor net weer op t zoadeltje of de piene begunt weer. Om de tien meter mout Suze op de pedoalen stoan goan, omreden heur zitvlak schrijnt en braandt haildal. “Moust op t zoadel zitten blieven. Aans krigst nog meer last”, wait Eltjo, dij zien billen nou toch ook wel slim smaarterg worden.
“Kinnen wie de tocht hier nait ofbreken?”, wil Suze waiten as ze noa n haalf uurtje bie n kruuspunt komen. “Hou wied mouten we nog?” Ze stappen of bie n baanke, dij in de glende zunne staait. Suze let zuk ter op zakken, mor schut in ainmoal weer overende as heur schonden achterdail t haide holt aanroakt. Ze kin wel schraiven van de piene.
“Wie binnen ongeveer twij kilometer bie Gasselte vandoan”, wait Eltjo, noadat e de koarde van Drente keken het. “Kiek as wie langs dizze weg binnendeur goan, binnen we der zo.”
“Hou laank is dat lopen?”
Eltjo kikt zien vraauw n beetje verboasd aan. “Lopen? Wie binnen toch aan t fietsen?” “Mie krigst vandoage nait weer op dat lutje zoadeltje. t Gat is mie ja haildal raauw. Ik goa wieder lopen.”
Eltjo mout lagen. t Komt hom aiglieks ook wel goud uut, dat ze nait wieder huiven. t Is bie hom ook ja of zien achterdail in braand staait.” Noa n haalf uurtje lopen levern ze de fietsen weer in bie de fietsenverhuurder. “Ie bunt al vro weerum”, zegt de vraauw.
“Joa,” vertelt Eltjo, “wie mouten vanoavend nog op veziede en wie kinnen dus nait al te loat in huus komen.”
As ze van t haim oflopen, kikt de fietsvraauw heur lagend noa en zugt aan Suze heur gang, dat dij vanoavend vanvast nait op veziede gaait. Dij oavend noa t doezen, woarbie riekelk kold wotter over d’onderenden van de ruggen sproeid wordt, mout Eltjo Suze heur raauwe achterwaark haildal insmeren mit Zwitsal babyzaalve. Dat geft din endelk n beetje verlichten. “Wat eten wie vanoavend aiglieks?”, vragt e din. “Wat dochtst van opgebakken eerappels mit sloat en n lekker biefstukje?”, stelt Suze veur.
t Is of Eltjo even sloeken mout. “Biefstuk?” vragt e, “Raauwe biefstuk? Nee Suze, laiver gain biefstuk. Dat heb ik nou wel genog zain.”

Ik wil dizze moal weer ais n gedicht doun. Of aiglieks n poar gedichten van ain dichter. t Gaait dit moal om Hans Elema, n man dij in 1904 geboren wer in Leermens as zeun uut n boerengeslacht. Hai stedaaierde Duuts en gaf les aan verschillende schoulen totdat e in 1957 benuimd wer tot hoogleroar Duutse toal- en letterkunde aan de universiteit in Stad.

Veur mien leujong

Geef mie dien haand en wees nait baang,
Wat mensen doun, dat duurt nait laang.

‘n Weerld gait onder ien bloud en vuur,
Mor boetn woult en wast netuur.

En aal duurt, wat doe bouws, ook doeznd joar
‘n Störm zet op – en alles is kloar.

Kom mor mien jong en geef mie dien haand,
Den wandeln wie baidn wied over ‘t laand;

De mensn … die roupm en ‘t is aal vergoan
Netuur waarkt ien stilte en dat bli’ bestoan

n Prachteg gedicht over de wilde wereld en de noatuur dij t aaltied weer wint.

Elemoa was n eernsachteg en gesloten man, dij twij bloumlezens moakt het over de schrievers Rietemoa, woar we t nog wel ais over hebben zellen, en Neuteboom, dij al ais veurbie kommen is. Zien aigen gedichten verschenen her den der in verschillende bloaden, mor hai het ze nooit uutgeven in n bundel. Eerst noa zien dood verschenen in 1977 n Nederlandstoalege en Grunnegstoalege uutgoave van zien waark. Elemoa was meer n waitenschopper, dij n bundel waitenschoppelke opstellen publiceerde over poëzie onder de noam ‘Poëtica’. Ook was e n zet veurzitter van de redaksie van t tiedschrift ‘Groningen’, n kulturail moandblad.

Elemoa von zien inspiroatsie veuraal in de noatuur en t boerenleven. Hai beschrift de wiede korenvelden en de hoge luchten van t Hoogelaand, t Wad, körtom de Grunneger noatuur in ale joargetieden. De noatuur en t noatuurgebeuren hebben in zien gedichten dudelk n symbolisch kerakter. Zai beelden de körtstondeghaid en de vergandelkhaid uut van ale leven en de onontkoomboare macht van de dood. Hieronder volgt nog n gedicht van Hans Elema. t Gaait over de leeglopende kerken en ol domie dij t ook nait zo goud meer zitten zugt. Woar dut e t aiglieks nog veur?

Preek

Op preekstoul stail ol domie Wijs.
Gain mens ien kerk. Veur hom gain neis!

Het is hom aigelk braid noar t zin
Omdat e non ais zegn ken

Wat hai ien va,eg joar vergat.
Hai is ‘t gezoes ook doaneg zat

Van &en geboodn op zundagmörn
En bruiermoord bie noaste hörn.

Dus volt e hann en sprekt ‘t gebed
Den leest e regels van de Wet.

Hai zingt allain, mit haisterg geluud
En dut ‘n sent ien kerkepuut.

Ien biebel stait, dat God de Heer
‘t Old Sodom spoarde, nog ain keer

Aans dr mor &en gain zunde deedn.
Dat is aal haile &edn leedn

En domie denkt, dat non meschain
God ook tevree is mit mor ain.

Bekeert joe toch, bekeert joe luu
“Christus is ook gestorven voor U.”

Mor kerk is leeg en van ‘t verwulf
Klinkt ‘n daipe stem, dei zegt: “Dou ‘t zulf.”

Domie is eevm haildaal verhillerd
Zo is ‘t hom ien ‘t Groot Bouk nait schillerd.

Den volt e stil zien hann mor weer
En beedt veur ons, – veur leste keer.Of ‘t nog wat helpt, dat wait ik nait…
Ien aals gevaal: ‘t is ‘t end van ‘t laid.

Elemoa was dus eerliekse dichter dij ons nog aaltied wat te zeggen het.

Stènnend luit de vraauw zuk noast mie op n stoule zakken. Heur bosschoppentazze zetde ze dernoast en vlijde doar n handstok overhen. Van opzied keek ik heur ais aan. “Binnen ie muide?”, vruig ik om n proatje te begunnen. “Joa man, kiek ik loop nait al te best zai je”, en ze wees op heur handstok. “Mor gelokkeg kin k hier even uutpoesten. Mien man komt ter votdoalek aan. Hai kikt nog even in n aander winkel.”
Uut n paskoamer kwam mien vraauw teveurschien. Ze har n schiere rok aan mit n goud biepazende bloeze. t Ston heur biezunder goud.
“Wat vindst tervan?” vruig ze mie. Mor veur ik antwoord geven kon, zee t mins noast mie: “Dat staait joe schier, mevraauw. Ik zol t mor kopen.”
“t Kin der goud mit deur,” klonk ook mien goudkeuren, “dat zel wel n kabbe geld kösten.” “Binnen ie ook al zo aine dij gain geld aan goud uutgeven wil. Is joe alles wat joen vraauw kopen wil joe ook te duur?”
“Dat vaalt wel mit, hur,” holp mien vraauw mie. “Hai vragt dat allaine mor om mie te ploagen.” En ze verdween weer in t pashokje. “n Schiere vraauw mag best wat geld kösten,” zee de vraauw tegen mie, “ie mouten nait zo op de sinten zitten.”
Ik huil mien scholders op. Woar bemuide dat mins zuk mit?
“Mouten ie zulf niks hebben?” vruig mien noaberske, terwiel ze mit soeterg gezichte noar mien wat voale zummerjaske keek.
“Ik wol mie n nije drijkwart winterjekker kopen,” zee ik, “dij binnen slim veurdaileg, mor mien moat is der nait bie.”

n Laange stoatege man was bie ons stoan goan. “Moi Piet. Ik bin hier even zitten goan. Hier hebben ze teminsten stoulen.”
“Mooi,” zee de man, “ik kon in dij aander winkel niks vinden. Ik heb ook ja niks neudeg.” “Joa mor, t nou is uutverkoop en din kin je nooit waiten. Doe hest nou niks neudeg, mor t kin best wezen dast over n poar weke wel wat hebben moust en din is t stokken duurder,” zee de vraauw. “hier hangen schiere drijkwart jazen. Nait aal te duur. Dizze meneer zien moat is der nait bie. Kiek doe ais of der aine is, dij die paast.”
“Ik wil gain drijkwart jaze.”
“Mor ze binnen nou veurdaileg en doe hest ja gain drijkwart jaze.” “Ik mag n drijkwartjaze nait lieden.” “Dizze meneer mag ze wel lieden en dat liekt mie n mederne kirrel tou. Doe bist ja aaltied zo olderwets.”

“Ik heb jazen genog. Twij leren jekkers en veur de winter heb ik n poar laange jazen.” “Mor ze binnen nou ja in d’aanbaiden,” ging de vraauw mit stimverhevven wieder. “Kin ik joe meugelk van dainst wezen?” vruig de winkelbedainde dij noar ons tou lopen was. “Help doe mien man ais aan n schiere, veurdailege drijkwartjaze, miejong”, kommedaaierde de vraauw.
“Ik wil gain drijkwartjaze. Ik heb jazen zat!” “Trek toch mor ais aine aan. Zelst zain hou goud of die dat staait”, ging de vraauw wieder. De winkelbedainde trok n jaze uut t rik en langde dij de man tou. “Even veur de moat,” zee e. De kirrel trok de jaze inderdoad aan en bekeek zuk in de spaigel. “Ik mag zo’n jaze nait lieden,” zee e weer, “ik heb jazen genog.” “Mor ze binnen nou ja veurdaileg.” t Was of de man flaauw wer van t gezoes. “Pak hom din mor in, miejong.” En tegen de vraauw: “Hest sinten genog in dien poddemennee?”
De vraauw greep in heur tazze en begon heur geld te tellen. “Ik kom net n poar tientjes te kört,” dailde ze mit.
“Nou dat komt din net goud uut. Din kinnen wie dizze jaze nait kopen.”
“Ik vind t wel zunde dast doe hom nait hebben wilst. Ik heb nog wel meer geld.” t Was of de man n licht opging. “Hebben ie hier wc?” vruig de e aan de winkelbedainde. Dij kreeg n verboasde trek op zien gezichte.
“Kiek, in heur knip het ze nait genog, mor ze het op n aander stee nog wel geld, mor din mout ze even noar de wc,” verdudelkte de man. De vraauw wol al in t inde komen. “Waist zeker dast dij jaze hebben wilst?”
“Ik wil dij jaze nait hebben, mor as t doe zo deursoezen blifst, din kin meneer hom ja wel inpakken.”
“Ast doe hom eerlieks nait hebben wilst, loat hom din mor hangen. Mor ze binnen wel slim veurdaileg.”

De winkelbedainde hong de jaze weer op t rik en keek in t ronde of e n aander klant vinden kon. “Kom op,” zee de vraauw vranterg, “ast doe toch nait wilst, din goan wie noar huus. Hoal d’auto mor. Ondertuzzen loop ik stroade uut, din kinst mie oppikken.” Ze ging stoan, pakde heur madde mit bosschoppen en leunend op heur handstok schoevelde ze de winkel uut.

Juni in ‘t Oldambt

De wind verstopt zok in de waite,
De gaarste boait in zulverlicht;
De hoaver let zien tailtjes tikkeln
En golft in ‘t gruin oet ons gezicht.

Om aal dei kleurenvakken liggen
De kransen in de zunne bloot,
Van piepkruud, botterblom, rôo-remke,
Van ellern boven kloaverrood.

De schare speult moar in de poller
Het hoge spul van wolken mit;
Hai volt en spraaidt zien dunnen vluzen,
Dei hai weer wild in repen rit.

De wereld riept in ‘t riek van stilte:
De hoge locht dei blauwt en bluit,
Bogt noar de grond, of d’haile zegen
Noar aal, wat wacht in ‘t leven, vluit.

Dit mooie zummergedicht is schreven deur de dichter Nicoloas Griep. Dat is n schoelnoam veur
Jelte Dijkstra, dij in de Grunneger literoatuur n biezundere ploatse innemt.
Hai wer in 1865 geboren in Griepskerk en waarkte as schoulmeester in Noordbrouk en loa-
ter in Stad.

Wie maggen hom mit recht d’eerste dichter van aineg formoat nuimen en zeker de grootste van
de dialectdichters uut zien tied.
Jelte Dijkstra was n vruchtboar waarker, dij onder zien aigen noam, mor dus ook onder zien schoelnoam Nicoloas Griep ons n groot aantal waarken noaloaten het.
Noast gedichten binnen der ook n aantal prozoawaarken van hom bekend, o.a. ‘n Vredege
Oljoarsoavend’ uut 1916 en ‘Noabers’ uut 1918, mor toch was e in d’eerste ploats dichter.
Hail oardeg is ook zien vertoalen van t middelaiwse verhoal ‘Van den vos Reinaerde’, n beriemd verhoal woarin op n rechtzitten van de daaier t löt van de vos, dij aaltied en overaal ellende veroorzoakt, bepoald worden mout. t Begunt zo:

‘n Pinksterdag, dou wied en zied
Blad en blui in veurjoarstied
Gruinde en rook aan stroek en bomen,
Lait de keunink soamenkomen
Aal de leden van zien hof,
Tot zien eer en tot zien lof.
Nait ain daier, groot of klain,
Bleef in hoes, as ‘t voske allain:
Dei haar zoveul kwoad al doan,
Dat e laiver nait wol goan; —
‘n Slecht gewaiten schouwt het licht,
Doarom schouwde Rein ‘t gericht.

En zo gaait t nog bladziedenlaang wieder. Dijkstra schreef in t Oldambsters en ook in t Westerketiers. n Bult gedichten van Nicoloas Griep goan over t wiede Grunneger landschop, over dieken en polders, over korenvelden en wierdedörpkes. Ik sloet dit moal of met n regenlaidje van dij dichter:

Tweidonker

De regen tikt aintoneg
En zeurt in ainernood
Zien treurlaid langs de wegen,
Laangs stoppellaand en sloot.

De kimme spant zuk naauwer
De wereld wordt zo klaain,
Hier voart deur ‘t voale duuster
De regenwind allain.

De lichten ver in ‘t dörpke,
Goan ain veur ain oet zicht;
Zo sloeten doagen, joaren
Veur ons heur blinnen dicht…

De graauwe wilgen schoelen
Daip doeknekt bie de sloot;
De regen tikt aintoneg
En zeurt in ainernood.

As ie meer van Jelte Dijkstra/Nicoloas Griep lezen willen, din kin dat. Zien verzoameld waark is vannijs oetgeven in drij bundels. Aine mit Westerketiers waark, aine mit Oldambster waark en din nog aine mit Noawaark. Dij bundels binnen woarschienlek nog wel aarns te koop.

De zunne schient fel op de tenten en caravans dij op camping stoan. Joakob zit mit blode lief veur zien tende en geniet van zien laauwe pilske. Wat n tied is t toch. Drij weke looi wezen en allenneg mor sloapen en leven.
Stientje is in de weer met t eten. In de tende heurt e heur scharreln mit t gassteltje en de kampeerpannechies.
De kinder binnen noar t zwembadje.
Joakob zit lekker wat te soezen onder de luifel. Zien ogen valen hom zowat dichte en hai wordt aal mor goudeger. t Leven op camping ligt haildal plat deur de hitte.
Mor bie Joakob komt doar inains n ende aan. Net as e n slok van zien bier nemen wil, zugt hai hom. n Dikke moes, dij veur hom langs lopt in de richten van de tende. n Moes dij zuk bliekboar niks aantrekt van d’aanwezeghaid van meer as doezend mensen, mor dij hier op camping de weg wait.
Nou is der niks woar Joakob meer n hekel aan het, as aan moezen. t Is wel slim kinderachteg, mor hai is alderieselkst benaauwd veur dij lutje, radde daaiertjes.

As in heur huus ais n moal aine is, din moakt Joakob aaltied dat e votkomt en kin Stientje der mit n bezzem achterheer om t daaiertje der weer uut te waarken. En doar lopt nou aine! Zo mor tussen de tenten. Joakob zien sloap is in ainmoal haildal vot! Hai springt in t ende. Doardeur schrikt de moes en zöcht n vaaileg stee onder t tentzaail van de tende aan d’overkaande.
Joakob gaait weer zitten, mor hai het zuk nog mor net weer installeerd, of hai schrikt weer op, omreden nou goan der wel vaar moezen tougelieks veurbie.
Dat is ja aal te maal. Wat is dat hier wel veur n camping? t Wemelt hier ja van t ongedaaierte. Hai komt weer in t ende en gaait in de tende. “Waist doe wel, dat hier haile regimenten moezen rondlopen?” vragt e aan Stientje. Stientje, dij net aan t sloat schoonmoaken wis, kikt hom stomverboasd aan. “Moezen?” vragt ze, “Ik heb nog gain moes zain. Mor t verboast mie niks. In boeten, in de bozzen zellen zukse daaiertjes wel touholden.” En ze gaait wieder met heur sloat.
Mor zo makkelk komt ze nait van Joakob òf. “t Liekt wel of die t niks schelen kin.” zegt e, “mor denk ter wel even om, dat ik hier gain menuut langer blief. Ik hol nait van ongedaaierte op campings. Doar betoal ik gain stoangeld veur. Ik wil nait opvreten worden deur moezen.” “Doe moust nait zo overdrieven,” antwoordt Stientje, “Opvreten wor je mor zo nait. Omdast nou n poar moeskes lopen zain hest, huiven wie toch nait votdoalek opbreken? t Ainege wat we doun kinnen, is pebaaiern ze vot te joagen. Wie mouten mor gain eterij omslingern loaten. As der niks te vreten vaalt, binnen ze zo weer vot.” Joakob is der niks gerust op, mor hai zugt ook wel in, dat je veur n poar lutje moeskes nait op de loop goan kinnen. Hai gaait weerom noar zien pilske, mor de oardeghaid is der veur hom glad òf.
Der wordt nait meer over de moezen proat, totdat ze soavends n vremd geritsel heuren. t Is net of der wat over heur tende lopt en soms heurt t net of der wat over de schune kaanten noar omdele glidt. Binnen dat de moezen? “Heurst doe dat roare geluud ook, Stientje?” vragt Joakob, terwiel e opkikt van zien bouk. Stientje luustert. Der krabbelt inderdoad wat aan t tentzaail. “Nou dast doe t zegst, leuf ik, dat ik inderdoad wat heur,” geft ze tou. “Zellen wie ais kieken goan?”
Met heur baaident goan ze noar boeten. Joakob nemt t schienvat mit en schient over de tende. Boven op de punde zit onderdoad n dikke moes, dij met d’ogen knippert tegen t felle licht. As e der n beetje aan wend is, let e zuk met n slisternd geluud aan d’achterkaande omdele glieden. “Wilst nou leuven, dat t hier wemelt van dat goud?”
Stientje mout t wel tougeven.
Mit zaklanteern schient Joakob onder de boskes noast heur tende. En inderdoad, t wemelt van de moezen. Honderden krioulen deurnander hen. As ze t licht zain, moaken ze dat ze votkomen. Ze koereln over nander hin om zuk uut de vouten te moaken. Dat is ook ja wat!
“Ik blief hier gain menuut langer!” draaigt Joakob vannijs.
“Woar mouten wie hin om elf uur soavends?” vragt Stientje, “De kinder sloapen al en in t duuster de boudel oppakken is ook gain doun.” Doar het ze geliek aan.
Joakob gaait noar de ketine en kikt of der aine van de campinglaaiden op is. Gerrit, de beheerder, zit nog aan de bar achter n leste klokje.
Joakob dut zien verhoal.
Gerrit hoalt de scholders op. “Dat hebben wie hier wel ais meer had,” laagt e, “dat krieg je hier der aalmoal vergees bie. t Schiere pladdelandsleven, moust mor reken.”
Joakob kin der nait om lagen. “Wat douvve der aan? Ik dou op dizze menaaier vannachts gain oge dichte. Veurdat dat je t waiten zitten dij baaisten bie joe in de tende.”
“Ik zel die n porsie moezedood mitgeven,” belooft Gerrit, “Dat streust mor onder de bozzen. Zo binnen we ze de vleden moal ook kwiet worden.” Joakob gaait weerom noar zien tende met n puutje moezekörrels. Hai dut wat Gerrit zegd het. Nou zellen de moezen wel òfnemen. In elk geval zellen der slachtovvers valen.
Dij nacht slept Joakob nait aal te best. Iederbod heurt hai de moezen. En ainmoal verbeeldt e zuk zulfs, dat ze bie heur in de sloaptende zitten.
Aanderdoagsmörns staait e al vroug op.
“Wat wilst ter nou al uut doun?”, proelt Stientje. “Ik kin nait meer sloapen deur aal dat ongedaaierte hier. Ik goa wel n endje in t bos lopen.” “Doe moust t waiten,” zegt Stientje en draait zuk nog ais lekker om in de sloapzak. Joakob schut in zien boksem. Wat het e doar ja n vremd gevuil tuzzen de bainen. Net op t stee woar dij bie nkander komen. Gaauw let e de boksem weer zakken en met schut ter n dikke moes uut. Sikkom in zien gezichte. Joakob nemt n sprong en geft zulfs n gil.
Stientje staait in ainmoal noast hom. “Ik goa hier vot!”, ragt Joakob. “Ik blief hier gain menuut langer! Bertje! Trientje! Deruut! Wie goan noar huus!”
“Hol die de kop,” sist Stientje kwoad, “en stel die nait zo aan op de vrouge mörn. Liekst ja wel n klaain kind. Goa mor gaauw n endje lopen en bedenk die nog mor ais.”
Joakob gaait op pad. Nou is Stientje ook nog kwoad op hom. Nee, t wordt nait zo’n schiere vekaanziedag.

Knelsie en Haarm trokken der geern op uut. Noar de bozzen, woar ze din haile enden aan t lopen gingen en ook wel noar konserten en tentoonstellens. Dat moggen ze geern.
Om op aal dij steden, woar ze geern wezen wollen, te komen, bruukten ze n autootje. Dij auto haren ze zo’n dikke tien joar leden kocht en dou was t al n twijdehandske west, omreden ze gaven nait zoveul om nij, as t mor ree. t Ol autootje was din zo langzoamerhaand ook al zo’n joar of twinteg old en t model was wel slim olderwets. Mor Knelsie en Haarm kon dat niks schelen. t Ding dee t nog wonderboarliek goud en nooit haar e heur stoan loaten.
Elke moand besteedde Haarm der n haalve dag aan om t woagentje, woar e in de loop van de joaren slim wies mit worden was, n beetje toonboar te holden. Din kwam e mit sponze, autoshampoo en de leren lap van Knelsie en gaf t ol baiske n goie beurt.
Woar de rost t slimste wer, kraabde hai mit n meske en n stokje schuurpepier t dikste vot en mit n lutje kwaske streek e der din weer n beetje lak op, zodat t ol woagentje der weer magnifiek bie ston. Ook ging e regelmoateg noar de garage om t ain en aander noakieken te loaten en veur nije eulie. t Woagentje von dij behandeln bliekboar fijn, want nog nooit haar e n mizze slag moakt.
Ain prebleem was der wel. Dat was de plietsie. Dij haar t ja veurzain op zokse olle autootjes en elke moal as ze der op uut trokken was t wel roak. Aaltied mozzen ze heur aanholden en t haile autootje van onder en van boven noakieken. Din zeden ze steevast: “Dit is wel t antiekste wat bie ons in de pervinzie rondridt, meneer.” Mor aaltied moggen ze wieder rieden, omreden de plietsie kon nooit wat biezunders vinden.

Dat wer Haarm op t leste toch te gek. Wat mekaaierde dij jekken wel mit heur gekonterleer?
Wizzen ze nou nog nait dat zien woagentje der aaltied piekfijn opston? Doarom haren hai en Knelsie soamen òfproat dat ze iederbod as ze plietsies zagen gaauw even n ziedstroatje in rieden zollen, zodat dij heur nait konterleren konden. Dat lokde nait overaal, want ter mout netuurlek wel n weg wezen woar je zo gaauw indraaien kinnen. t Was al n moal gebeurd, dat ze n boerenhaim opreden wazzen. De boer het wel slim roar keken. En toun ze hom vertelden dat ze de plietsie ontlopen wollen, vertraauwde hai t haildal nait meer.
In n stad haren ze voak meer gelok. Doar wazzen ja stroaten genog woar je gaauw indraaien konden. Mor t verkeerssirkeloatsieplan haar t heur t der nait makkelker op moakt. Aal ainrichtensverkeer, woar je nait in moggen. Knelsie zat elke moal mit angst en beven noast Haarm. “Kiek uut, Haarm. n Jek!”
“Dij kikt nait noar ons.”
“Gaauw rechtsòf, doar stoan ze weer te konterleren.” Dit was ja gain doun. Je vuilden joe ja net opjoagde misdoadegers.

En dou namen Knelsie en Haarm n besluut. Der mos mor n nije auto kocht worden. Ze gingen mit t ol woagentje bie allerhaande autobedrieven langs. De priezen vuilen heur slim tegen. Vieftiendoezend euro veur n nije auto was toch wel t minste wat ze betoalen mozzen. Dat was ja n haile ribbe uut heur lief. En din wat aal dij autokerels wel over heur ol autootje zeden. Dat was ja om te schraiven. “Koekjeblik op roadens”, haar aine hom nuimd en hai wol der niks veur geven. Hai haar laiver dat ze hom aargens aanders inroilden. t Beste was om hom aan d’oldiesderkoopman te verkopen. Knelsie muik zuk doar slim kwoad over. Wat mainde dij snakkerd van n autoverkoper wel? Dat autootje har twaalf joar meroakel lopen en nou deugde der inains niks meer van. Bie dij kerel kocht zai zuk gain nije auto. Op t leste besloten ze n schiere woagen te kopen bie n man dij nog honderd euro geven wol veur t ol woagentje. Hai wol hom wat oppoetsen en din as oldtimer veur d’etaloageroede zetten. Zo’n antiek autootje trok aaltied wel n poar klanten.

En zo reden Haarm en Knelsie n poar doage loater in n splinternije auto. t Was eerst wel even wennen, mor noa n zetje haren ze der allebaaide slim veul plezaaier aan. Wat n genot in vergeliek mit heur ol woagentje. t Was of je over de weg zweefden. Dou Haarm haildal aan de nije woagen wend was, gingen ze der mit op pad veur n langere raaize. “Nou kin de plietsie ons niks moaken,” stelde Haarm vast, “alles is pico bello veur mekoar.”

“Loaten wie ais op zuik goan noar n verkeerskontrole,” bedocht Knelsie. Dat leek Haarm ook wel wat. Wat zollen dij plietsies heur ogen uutkieken as ze der mit dizze prachtege auto aansnittern kwamen. t Duurde n haile zet veurdat ze de plietsie te pakken haren, omreden dij binnen der nooit as je ze neudeg hebben. Mor noa n poar uur trovven ze toch n verkeerskontrole. Der ston al n haile riege auto’s te wachten en de plietsie was drok aan t schrieven. Noa n zetje wazzen ze aan de beurt.
Eerst de pepieren zain loaten.
“Ie maggen wel deurrieden,” zee de dainder, “dit is ja nog n splinternije woagen.”
“Konterleer hom mor gerust, heur,” zee Haarm. De plietsie luip ter ais omtou. “t Is aal in odder, meneer,” zee e, “mor ik mout je bie noader inzain toch wel even n bekeuren geven.” “Wat zellen we nou beleven?”, brocht Haarm verbaldereerd uut, “krieg ik n boale! Wat mekaaiert ter din aan mien woagen.”

“De woagen is goud in odder, doar zel t nait aan liggen. Mor ie en joen vraauw hebben de vaaileghaidsgordels nait om en dat is verplicht.” Haarm was flaauw. “Doe ook mit dien plietsie opzuiken”, schol e op Knelsie. t Wer bie noader inzain nait zo’n gesloagd autoritje.

Dizze moal wil k aandacht besteden aan de schriever Lambertus Doornbos. Hai wer in Holwierde geboren in 1824 en kwam uut tied in 1896.
Hai was kandidoat-notoares in Stad. Zien eerste lessen veur t notoarioat het e kregen van mr. Synco Reijnders, dij ik al eerder beschreven heb (Kreuze 54, red.), in n Daam. De grootste bekendhaid kreeg e deur de publikoatsie van zien verhoal ‘Levensloop van Pijt Doddel, boerenknecht bie Delfziel’, dij in 1882 in de bloumlezen ‘Van de Schelde tot de Weichsel’ verscheen. Doarnoast schreef e nog n aantal klaainere stukken: ‘Zuudloardermart’, ‘Delfzielster mart’ en ‘Boerenbouldag’.
t Biezundere aan dizze schriever is, dat e gain riemsels moakt, mor gewoon n verhoal vertelt.
Dat haar we tot nou tou nog nait had.

Nou nog even wat van Pijt Doddel: Pijt Doddel gaait t hoes oet om aarbaiden te goan bie n boer. Hai veraandert nog al ais van boas en moakt bie de verschillende boeren van alles mit. Op t ende van t verhoal winnen Pijt en zien vraauw n beste kabbe geld in de lötterij.

t Verhoal begunt zo:

Van al de dartien kinder dei ‘k mit God en eeren ter wereld brogt heb, zee mien mouder altied, was gyn yn zoo dol as toe Pyt, moar ook gyn yn goudeger en mouderachteger. ‘k Leuf wel dat mien mouder ‘t mynde en dat ‘t ook gyn leugens wassen, want van dei tied of dak groot was tot an mien dood tou, nuimden ze mie altied dolle Pyt en moudersjong, en da’k mal mit mien mouder was is net zoo woar as Wupkemui leeft.
Mien ollers, Hinderk Doddel en Jantje Knikker, wassen kiepege, nuvere luu. Zy woonden in Biessem, tusschen Pyt Koopman en Jan Knels in, ze haren ‘n aigen hoeske mit ‘n beetje grond, mit yn appelboom en vyr proemboomen. Dei proemboomen harren ze, omdat hyle Biessem leeft van proemboomen, om proemen genog te hebben
veur ‘t proemmart, dat doar alle joar hollen wordt, zundoags noa den 28 Augustus. As zy ze din nyt an hoes verkoopen kennen mouten ze ze in Delfziel zoowat oetzudelen.
Roem was ‘t bie ons nyt, dat begriep ie wel, dartien kinder en twei ollers, te leven van ‘n arbaidersdaghuur, dat kwam er op an, ‘t geld was ter bie ons den ook altied bot betuun. Voader arbaidde bie Jan Knels as stevaste arbaider, hy verdynde van gories tot allerhillegen~ drei gulden, en de ander tied van’t joar zes endartig stuver en de kost in de week, as ‘s oavens kreeg e altied pran mit, as ter wat over bleef. Mouder gong ook oet te arbaiden, veur doags ‘n schelling en de kost, moar ‘s zummers gong ze oet te wyden en binnen, din har ze voak annomen wark en verdynde wat meer.

Ie hebben dus wel deur, t was bie Pijt zien ollu gain vetpot. t Kwam din ook goud oet dat Pijt n boer vonden haar, woar e aarbaiden kon. t Ofschaid was slim emotioneel en moeke gaf ook nog wieze les mit:

Mouder gaf mie ‘n doetje en onder tied dat ze schrywde, zee ze: ‘Pyt mien beste jong, ik heb vieftien joar dynt en wyt wel wat ‘t is dynstboar te wezen, pas op en vergriep die nooit an andermans goud, blief eerliek, al is de gelegenhaid om wat te kriegen nog zoo goud, en al kon der ook gyn yn wat van gewoar worden, loat die der ook nyt deur ‘n ander tou verlaiden, dyfstal is zunde, bie God en mensken, begun je der ynmoal mit, din stait de gevangenis veur joe open en je zet de femilie ‘n kroun op kop dei heur kinds kinder nog zwoar drukt. Wees altied ordentelk tegen boer en vraauw, dou wat ze heb ben willen, geef heur altied goud toal en antwoord, schik die as ter ys wat is dat tie nyt noa ‘t zin is, moak nooit anmarkings over ‘t eten, smeer de botter nyt te dik, hol dien goud altien digt en schoon en pas veural op dat de wigter die nyt verlaiden en doe heur ook nyt, want ‘t is bie ‘n boer zoo gevoarelk omdat de dynstboden doar altied onder ‘n kander omkroepen mouten en heur heer en meester zuk niks om heur bekommeren.

Joa, joa, wieze lezzen van n moeke. Kom doar nou ais om. Mor de lu in d’zoal dij op Nutsoavends noar dit soort verhoalen zatten te luustern, lagen dubbel van t lagen. t Is netuurlek slim olderwets.

Wil je meer lezen van dizze toch wel slim eerliekse schriever? Siemon Reker het n oardeg boukje moakt mit de stukken van Doornbosch en dij meugelk nog te koop is bie t Grunneger Bouk in Scheemde. t Hait ‘Pelzyrstukken’.

“Wat is t toch n schier woagentje, nait?”, vragt Haarm en lopt nog ais om zien nije auto tou. Rikoa kin nait aans as hom geliek geven en veegt mit n sponze d’eerste moddersputters van de deuren.
“Joa man, n schier woagentje is t wel, mor hai köstde wel n bult geld. k Wait wel, t kon nait aans, ons ol autootje was ja totoal versleten. t Zol ja kaptoalen kösten om hom deur d’APK te kriegen.
Mor goud dat ik elke moand n beetje geld aan zied legd haar. Dik achtdoezend euro is toch wel n bult geld.”
“Wie mouten zörgen dat we hom zo laank meugelk schier holden,” maint Haarm, terwiel dat mit n grollend gezichte om zien nije aanwinst toulopt.
Dat is Rikoa ook al weer mit hom ains. Soavends goan ze nog wel drij moal noar de gerage om noar t woagentje te kieken en op berre binnen ze dij nacht slim onrusteg.

d’Aander mörn stoan ze al op tied op en d’eerste raaize van Haarm is noar t autootje kieken. Hai zet hom boetendeure op d’inrit, zodat ale buren goud zain kinnen dat ze d’olde auto inruild hebben.
Mor der mout ook aarbaid worden. Noa t broodeten gaait Haarm doarom in zien ketoortje aan de computer zitten om zien adminstroatsie bie te waarken. As klaaine zulfstandege winkelier het e doar in de weke gain tied veur. Dat mout dus op zotterdag gebeuren.
In de keuken is Rikoa in de weer mit t kopkeswassen. “Paast doe dammee even op de winkel, Haarm,” vragt ze, “din goa ik even noar de supermaark veur de bosschoppen.” t Is Haarm wel goud. Zo drok is t op zotterdag toch nooit.
n Haalf uurtje loater krigt Rikoa de madde en dut de lege vlezzen derin. Din kikt ze of ze genog geld in de poddemenee het. Nog even Haarm woarschaauwen dat ze vot gaait. “Zel k de nije auto mor mitnemen?”, vragt ze. Haarm mompelt wat en Rikoa gaait ter vanuut dat dat instemmen inholdt. Bliede stapt ze in en gaait achter t stuur zitten. Mooi heur, zo’n nije woagen. Veurzichies ridt ze hom van de drifte òf de weg op en din mit n rusteg gankje noar t centrum van t dörp. t Autootje dut zien best en Rikoa vuilt zuk riek.
Verrek, doar staait heur n grode bus in de wege. Mout ze der omtou of mout ze even wachten totdat e votreden is? Mor even geduld hebben. Nou het ze mooi tied om even n pepermuntje uut handschounenkaske te pakken. Ze rommelt mit heur rechterhaand in t vakje. Doar het ze t roltje al te pakken. Verdeedje, doar vaalt e heur ook nog uut d’haand. Din mor even boeken om hom op te pakken. Mor dat köst wel n beetje muite. t Is wieder vot din t lieden kin en doardeur kin ze nait goud zain wat of der gebeurt.
BOEM, heurt ze inains.

As n broenvis schut ze overende en zugt dat de bus stoef tegen heur nije auto aanstaait. d’Haile veurkaande van de nije aanwinst is behoorlek indeukt. Dij stomme bussjefeur ook. Mit n gang stapt ze uut om mit opgestoken zaail de sjefeur even te vertellen wat of ze der van vindt. Woarom zörgt zo’n stovvel nait dat zien bus stoan blift en nait achteruut rolt? Dij busjonges mainen dat ze ale rechten hebben. De sjefeur, dij ook vernomen het dat ter wat nait goudkomt, is ondertussen ook uutstapt. Aan zien bus is aan d’achterkaande niks te zain, mor Rikoa heur koplampen en grill binnen doaneg verinnerweerd.
“Hou kin je nou zo gek wezen en joen bus achteruut rollen loaten. Doar kin ik ja nooit op verdocht wezen,” scheldt Rikoa, “hou mout ik dit nou aan mien man vertellen? t Autootje is nog mor n dag old.”
“Hou, achteruutrollen loaten?”, vragt de sjefeur, as e der even n woord tussen kriegen kin. “Ik bin haildal nait achteruutrold. Ie binnen achterop mie reden.”
“Ik ston ja stil,” perbaaiert Rikoa heur geliek te hoalen, “loat we de plietsie der mor biehoalen.” “Main ie dat echt?”, vragt de sjefeur, “Van mie mag t, mor ik heb gain schoade. As je de plietsie derbie hebben willen, din zel ik heur vertellen, dat ie veuruutreden binnen.”
Rikoa begunt te twieveln. “As ie nait achteruutreden binnen, hou kom ik din tegen joen bus aan?”, vragt ze onzeker.
“Hebben ie even wat aans doan? Aan de radio draaid of zukswat?”
Inains bedinkt Rikoa dat ze n pepermuntje oppakken wol en dat ze zuk veurover boekt het terwiel dat d’auto in de versnellen ston. Ze het de koppeln nait genog intrapt. Rikoa krigt n kop as n robaide. “t Is mien aigen schuld”, zegt ze verlegen en stapt din mor gaauw in d’auto. Dij wil gelokkeg nog wel rieden. Ze moakt dat ze votkomt.

Onderwegens noar huus zugt Rikoa de buie al hangen. Wat zel Haarm wel zeggen. Hai is ja zo wies mit zien woagentje. En din krigt ze n idee.
Ze parkeert d’auto op d’inrit en lopt t huus in.
“Bist ter al weer?”, verboast Haarm zuk. “Joa, der haar aine n aanrieden had en dou kon k ter nait langs. Ik goa vannommerdag nog wel even. Ik bin nou haildaal uut stuur,” vertelt Rikoa, “der was aine achterop n bus reden. d’Haile veurkaande lag in de poeier.”
“Wazzen der ook gewonden bie?”, wil Haarm waiten.
“Nee, dat nait.”
“Wat moakst die din drok. t Is ja aal goud oflopen. Zo’n auto wordt wel weer kloar. Doar verdaint duutdeuker din ook nog wat aan.” Even is Rikoa bliede dat Haarm zo reageert. “Mor t was ons auto. Ik heb tegen dij bus aanzeten.” t Is of Haarm deur n ieme stoken wordt. “Mien auto? Mien nije auto? Doe brokkenpiloot! Doe wegpiroat! Hou konst wel zo stom wezen?” Mit n beste gang baint e noar d’oprit om de schoade op te nemen. Hai bekikt mit troanen in d’ogen hou of t woagentje derbie staait en zugt dat t nog veul slimmer is as dat e docht het.” Rikoa is hom noalopen. “Nait schelden Haarm,” zegt ze veurzichteg, “nou verdaint d’uutdeuker der ook nog wat aan. t Is ja allaine mor geld. Ik bin der ja goud ofkommen. Dat zeestoe net zulf ja.”
Haarm kikt heur verboasd aan en din zugt e de schrik dij nog in Rikoa heur ogen staait. Hai slagt d’aarm om heur tou en din goan ze in huus. Rikoa om kovvie te moaken en Haarm om n uutdeuker te bellen.

Hier n gedicht over n hail gewone man dij geern waiten wil woarom zien Giene zo stoensk is en
nait meer zo opgeruumd is as aaltied.

Giene
Giene, mien Giene! wat heste doch wol?
Dien haor zit zo hol en zo roeg!
Doe lachst en doe zingste ja heile nich meer!
Doe kikst ja zo tustreg!
Doe bist ja zo nustreg!
Giene, mien Giene! wat heste doch wol?

Giene, mien Giene!, ik zei die zo geern!
Doe bist ja zo veerdig en knap!
Man heur ik dien zingen en lachen nich meer
Dan wor ik ook sjantreg
en narreg en wrantreg.
Giene, mien Giene! kum lach no ijs weer!

Giene, mien Giene tou zegge mie ‘t man!
Wie kent ons zo lange en goud!
Man wolt mie ‘t nich zeggen en geit mie ‘t nich an,
Dan raok ik an ‘t brommen
An ‘t raggen en grommen,
Giene, mien Giene! kum zeg mie ‘t no man!

t Is schreven deur n eerliekse Westerwolder: Jan Hendrik Neuteboom. Hai leefde van 1865 tot 1929 en wer geboren in Vlagtwedde. Hai volgde de Kweekschoule in Deventer, omreden doar kwam zien voader vandoan, en was onderwiezer in Zèlgn en loater in n Hoag. Bie Neuteboom in hoes pruiten ze hail waineg dialect en Jan Hendrik mout zuk t Westerwolders aigen moakt hebben in de joaren dat e in Zèlgn waarkte. n Bult van zien waark is publiceerd in t
‘Maandblad Groningen’. Neuteboom was dou al viefteg joar. Hai wer zo de belangriekste Westerwolder dialectschriever. Bie hom kin je nog t eerliekse toaltje van Westerwolle heuren mit dudelk invloud van t Duuts van de grensstreek. Neuteboom schreef n bult prozoa, dat t maist gaait over t löt van de verdrukte mins tegen dachtergrond van t haarde alledoagse leven van haard aarbaiden en kraben en knoeien op de schroale zandgrond in Westerwolle. In 1924 kwam zien bouk ‘Trudoa’ uut en eerst in 1963 verscheen zien ‘Zien leste dreum’ mit n inlaaiden van dr. Hans Elema.
Noast dij verhoalen het e mor zeuven gedichten noaloaten. Ie hebben net aine lezen kind. As slöt van dizze biedroage van hom n drijkeunegenvers.

Dreikeuningen
Drei keuningen namt heur staf ter hand
En trekt deur ‘t Westerwoldsche land
Mit de steern, dij veur heur henne dreit
En ‘t licht, dat nooit nich oede geit.

“De weg is zo zwaor en zoo wied en zoo veer
En heile oet ‘t Oosten, daor kumpt wie ja heer!
Wie vuilt gaor gein honger, wie vuilt gaor gein dörst,
Gein kolde of natten, gein hette of vörst.”

“Wie brengt joe de bosschup van heil en gelok!
De Heer löst zien volk no oet piene en drok!
En de engelen zungt er den lofzang zo scheun
Veur God en zien einiggeborene zeun!”

“In de koov’ up stroo lag Marijke dou neer,
Heur nood was zo hoog en zij kön ja nich meer!
En ‘t sneide zo nietsk, ‘t wör zoo duuster en kold!
En d’r was gaor gein vuur en gein törf en gein holt.”

“Gods zeun wör geboren up stroo en zo aarm!
In de koov’ wör ‘t licht dou en stille en waarm!
En d’engelen dij kwamt dou umdeel alt’maol
En zungt er den lofzang, of ‘t was in Gods zaol!”

“De scheipers in ‘t veld zagt het licht van umhoog;
Dij gungt naor de koov’ in heur huik en heur toog,
Dij zagt dou het wunder, dat heur wazze meld
Deur ‘t licht van de steern in ‘t Betlemmerveld.”

“Maarkt ale no goud, wat wie joe hebt verteld!
God zegen joen akker, joen veen en joen veld!
Joen schaop’ en joen lammer, joen peerd’ en joen vei!
Joen vruchte, dij doezend, jao doezend maol dei!”

“De meid en de knecht en de boer en de vrou!
De koujong, de scheiper en meiheer daortou!
Blieft ale goud zond ook, joe ale te gaor!
En blieft aal bie ‘n kander – tot toukommen jaor!”

Drei keuningen neemt heur staf ter hand
En trekt deur ‘t Westerwoldsche land,
Mit de steern, dij veur heur henne dreit
En t licht, dat nooit nich oede geit.

Zo lu, dat was dus n eerliekse Westerwolder schriever.

Wil je meer over hom waiten, lees din t bouk ‘De verzamelde werken van J.H. Neuteboom’, schreven en oetgeven deur G. Luth.
(digitoal beschikboar op http://issuu.com/webloug/ docs/1769_20392_klein/1?e=7448268/12962195). Ook n oardeg bouk is ‘Roege Wilt en aander verhoalen’ van Meyco van Velzen. Doar stoan ook n poar verhoalen van Neuteboom in.

Noaschrift (redaksie)

De 150e geboortedag van meester-schriever Jan Hendrik Neuteboom is veur de Neuteboomstichten n schiere aanlaaiden om zien prachtege verhoalen onder d’aandacht te brengen. Doarveur is n Neuteboom fiets- of wandeltocht lanceerd, dij tien plekken aandut dij in zien verhoalen n rol speulen. Op dij plekken kinnen biebeheurende verhoalfragmìnten lezen of via n app beluusterd worden.

Sunt 4 juni is t routeboukje ‘Een fiets- of wandeltocht in de Westerwoldse sporen van meesterschrijver J.H. Neuteboom’ (oetgeverij Profiel in Beem) verkriegboar en is der n tentoonstellen in SHC De Oude Stelmakerij te Zèlgn mit as themoa: “Onze school in Westerwolde, vroeger en nu”. De tentoonstellen, woaraan mitwaarkt wordt deur t Streekhistorisch Centrum Stadskanaal, zel tot 1 september te bekieken wezen.

Raare Raize

Ien de Harstmark bin ik lest
Mit mien wief naa stad touw west,
En ik wol van mien bedrieven
Nouw rais gauw en boukje schrieven.
‘k Had het vette vij verkocht
‘t Mijst gewas ien bulten brogt;
En nouw mos we ja rais kieken,
Houw het wel ien stad zol lieken;
Onze vrauw had ien de stad
Nooit nijt nog heur vouten had.
‘s Mörgens tiedig oet de veeren,
Spande ik onze broene meeren
Veur de neije Fajeton,
‘t Wief der op, de rais begon.
Ik mien rok met glenne knoopen,
Om mit deur de stad te loopen;
‘t Wief heur tirentainen schoet,
En heur bais mit ‘t blaauwe roet;
Ik mien ronde houd zol ‘k mijnen,
Wiede boksen om e bijnen;
‘t Wief en kanten muts op kop
En de hout mit ploemen op.

Zo begunt n lang beriemd verhoal van de dichter Synco Reijnders. Hai wer in 1793 geboren in Stad en volgde de letiense schoule woar e veur domie leerde en loater stedaaierde hai ook rechten.

In 1832 wer e notoares in n Daam (Appingedam). Doar was e van 1833 tot 1843 ook börgmeester. n Geleerde boaskerel dus. En toch schreef e n bult feest- en gelegenhaidsgedichten in t Nederlands. Sommegen doarvan werden ofdrokt in de Groninger Volksalmanak en in de bundel ‘Nagelaten gedichten’.
Grode bekendhaid kreeg e mit de publikoatsie van ‘Raare Raize’, woarvan ie t begun lezen konden. Dat gebeurde in 1828 en loater, in 1837, verscheen in dezulfde almanak: ‘Houw dat Jan aan zien Saar komen is’. In 1873 kwam Synco Reijnders uut tied.

Nou even weer noar ‘Raare raize’. Der wordt in Stad van alles bezöcht. De pladdelandsminsen bekieken alles goud en ze verboazen zuk over dat wat ze zain. Zulfs de doames van lichte zeden worden deur de boer bekeken, terwiel zien vraauw op hom wacht in kovviehoes:

Maagtjes, dij wel juffers leeken,
Hadden manlu op e zied,
Mooije maiden! – o, ‘t was zwied!
Maar ik bin gijn boeren kinkel,
‘k Hol tog nog wel van dij winkel.
‘t Gong der, ‘k mag neit zeggen houw,
‘t Gong der nijt ordentlik touw.
IJne draide mie op ziede,
Och zij keek zoo lijf, zoo bliede,
Nikte mie zoo vrundelk an;
‘k Wörd der al wat anders van!

Joa, joa, n notoares is ook mor n mins. Om kört te goan: t Wicht kreeg heur zin nait. t Luip uut op n vechtpertij! En de boer mos op de loop. Nee, n groot sukses was de raaize noar Stad nait.

Zunder meer en woord te praaten
Runde ik deur wel viefteg straaten.
En zoo kwam ik kört veur vijr
Endling weer ien mien ketijr.
‘k Sluig de meeren veur de waagen
“Vraauw!” zeek, “moust mie maar nijt vraagen,
wat er mit mij is geschijd.
‘k Wol wel reeren van verdrijt!”
Nouw wol ‘k geld touw buus oet haalen,
En de kastelein betaalen.
Maar daar kwam der ‘t slimste kruus,
‘k Hah gijn geld meer ien mien buus.
Schulde laaten leek mie kwaad touw
En betaalen was gijn raad touw;
Maar ik stopte hom tot pand
Mien allozie ien de hand.
En ruip: “vört, ie baide meeren!”
‘t Is en kerel, kan ‘k joe zweeren,
dij mij ooit weer krigt ien Stad;
‘k Heb der taart genog van had.

Joa, joa, t ging der vrouger in Stad ook al slim roeg omweg. Mor t pebliek op de Nutsbieainkomst in t dörp lag dubbel van t lagen. Ik denk dat t slimste lagen om heurzulf was.