Author: Redactie

Ze binnen onderwegens noar Stad om inkopen te doun. Gientje het niks meer om aan te trekken en dus mout ter nij goud komen. t Touval wil dat t ook nog uutverkoop is. Nou ja, touval! De baaide jonges zitten achter in d’auto. Dij mouten mit. Mor achter in n auto zitten dat verveelt gaauw. Aiglieks haren de baaide knoapkes hail nait mit wild, omreden ze wollen voetballen mit de kammeroadjes uut de buurte, mor Gientje von t nait goud dat ze mit heur baaident in huus bleven. In t begun haren de baaide jonkjes zuk nog wel redelk gedroagen, totdat Gert mainde dat Henkie teveul ruumte innam. ‘Goa ais n beetje aan zied!’
‘Nee, ik zit hier goud.’
‘Ik zit ja zowat klem, vot doe.’ Om zien woorden kracht bie te zetten, geft e Henkie n driezel, zodat dij noar d’aander zied van de baanke tumelt. Schraaien!
‘Wees toch rusteg.’ sust Gientje. ‘Pa mout zien verstand bie t verkeer holden. As ie zo revotten, kin e zuk nait concentreren.’
‘Mor Gert het mie ja sloagen,’ jeuzelt Henkie.
‘En doe zitst op mien helfte,’ verdedegt Gert zuk.
‘Opholden!’ blaft Haarm, dij t ter ook niks opaankomt om in Stad rond te zwinden, winkel in, winkel uut! ‘Hol op mit dat gedonder. Luuster noar joen mamme.’ t Is twij menuten rusteg.
‘Hol op doe,’ heuren ze din vanòf d’achterbaanke.
‘Ik dou ja niks!’
‘Joawel, doe greepst mie bie de knije.’
‘As je nou nait opholden mit joen geklier, din stop ik d’auto en goa je der uut,’ bölkt Haarm achterom noar de kinder op d’achterbaanke.
‘Dut e toch nait,’ fluustert Gert, d’oldste van de twije, tegen Henkie, dij toch wel even schrokken is van zien pa zien haarde stim. Gelokkeg komt Stad al in zicht. Je kinnen de Metinitoren al zain.

Dij herinnern kwam bie hom op, dou e zo wat veur zuk uut zat te miemern. Jonges binnen nou groot en soam mit Gientje het e n rusteg leventje. As ze nou n nommerdag noar Stad willen, gaait dat zunder gerommel op d’achterbaanke. Ze doun t ook kaalm aan, want ze hebben ja ale tied nou Haarm nait meer aarbaiden huift.

Gert en Henkie binnen ondertussen traauwd. d’Aine woont stoef bie heur, mor d’oldste woont drij ketaaier mit d’auto. Dat is ook ja nog wel te behappen. Baaide jongens hebben twij kinder. Hail degelk dus. Regelmoateg mouten Gientje en Haarm din ook oppazen, want de kinder hebbben t drok mit van alles en nog wat. Net as zai vrouger, loat we mor zeggen.
En din belt Gert of heur baaide jonkjes nait n poar nachten bie opa en oma sloapen maggen. Ze goan mit vrunden n weekendje op stap en willen dat geern zunder de kinder.
Gientje is der votdoalek veur te vinden. Lekker weer n poar doage moudertje speulen.
Haarm kikt in de televiziegids wat of der in t weekend veur schiere kinderpergrammoa’s op tillevizie binnen . Der is genog te doun en aans kinnen ze aaltied nog n spelletjes doun.
‘Mor kin je ze din wel even ophoalen, wie hebben aiglieks gain tied om ze te brengen.’ vragt Gert. Netuurlek willen ze dat wel. Ze hebben ja tied genog en t liekt heur wel schier mit dij baaide jonkjes achter in d’auto.

Meschain kinnen ze din wel even omrieden langs n speultoene of zukswat. Op d’òfsproken dag binnen Haarm en Gientje al op tied bie de jongelu. Heur kovvertjes mit schoon goud en heur laivelingsspeulgoud worden achter in de kovverbak van d’auto zit. De kinderslötten goan op d’achterportieren en din kinnen ze op pad. Rusteg rieden ze vot.
De baaide jonges zitten achter in d’auto. Mor achter in n auto zitten, dat verveelt gaauw. In t begun gedroagen de baeide jonkjes zuk nog wel redelk, totdat Patrick maint dat Lucas teveul ruumte innnemt. ‘Goa ais n beetje aan zied!’
‘Nee, ik zit hier goud.’
‘Ik zit ja zowat klem, vot doe.’ Om zien woorden kracht bie te zetten, geft e Lucas n driezel, zodat dij noar d’aander zied van de baanke tumelt. Schraaien!
‘Wees toch rusteg,’ sust oma Gientje. ‘Opa mout zien verstand bie t verkeer holden. As ie zo revotten, kin e zuk nait concentreren.’
‘Mor Patrick het mie ja sloagen,’ jeuzelt Lucas.
‘En doe zitst op mien helfte,’ verdedegt Patrick zuk.
‘Opholden!’ blaft Haarm, dij nou spiet van zien touzeggen begunt te kriegen. ‘Hol op mit dat gedonder. Luuster noar joen oma.’ t Is twij menuten rusteg.
‘Hol op doe,’ heuren ze din vanòf d’achterbaanke.
‘Ik dou ja niks!’
‘Joawel, doe greepst mie bie de knije.’
‘As je nou nait opholden mit joen geklier, din stop ik d’auto en goa je der uut,’ bölkt Haarm achterom noar de kinder op d’achterbaanke.
‘Dut e toch nait,’ fluustert Patrick, d’oldste van de twije, tegen Lucas, dij toch wel even schrokken is van zien opa zien haarde stim.
Inains mout Gientje vrezelk lagen. Is dit nou wat ze in t Frans n dé-jà vu nuimen? ‘Heurst die zulf wel?’ vragt ze aan Haarm, ‘der is in aal dij joaren niks veraanderd.’
Haarm laagt din ook. ‘Joa, maaid, d’historie herhoalt zuk bliekboar. Of t nou ons kinder of ons klaainkinder binnen. Loat we der mor bliede mit wezen.’

De noam Jan Bos zel joe in de Grunneger schrieverij wel nait zo veul zeggen. Woarschienlek zegt joe de noam Willem Eduard Keuning ook nait veul, mor toch kom je dij noam meer tegen as de eerdernuimde Jan Bos. Ik zel t joe mor votdoalek verklikken. Jan Bos en Willem Eduard Keuning binnen dezulfde man. Jan Bos is n schoelnoam. Onder dij noam binnen der van dizze man drij Grunneger verhoalenbundels verschenen: Mooi Volk in 1929 en n Poar Dörpsgenoten in 1931 en loater nog postuum in 1983 de bundel Aaldoags geproat.

Even n stokje uut dij eerste bundel. t Verhoal hait Hoesbezuik:

Ik was nog moar ‘n oogenblik weer ien koamer, dou ze veur ‘t hoes stommelden. Olderlingen kwammen allain. Brinkman en Smit. ‘t Har dit veur, dat ie nou teminzent gewoon proaten konnen. Ik gaf heur eerst ‘n kopke koffie en dou ‘n borreltje. Manluu dei haile middag al omzwonden hebben, lussen ook wel ais wat warms.
“Dat ‘t joe nait verveeld’, zee Jan.
“Och” zee Brinkman, “dat dut ‘t ook wel ais. Moar dat hangt d’r ook al weer van of hou zwoar ie joen ambt wegen loaten.”
“Ja’, zee Smit, “As gemainte joe roupen het, den mout ie d’r ook wat veur over hebben.”
“Wat dat roupen aangait, Smit’, zee ik, “doar mout ie nou nait al te veul op of goan, want ie waiten net zo goud as wie, hou of dat op kerke road gait. Maisten binnen boeren en dei zetten ook weer boeren op tal. En as d’r ais ‘n borger bie stait is ‘t veur scheer mie de gek. ‘n Borger komt d’r bie ongeluk ien.” “Dat mout ie nou nait zggen, vrouw Kloasens’, zee Smit weer, “wie mouten doch ‘n beetje geschikte luu oetzuiken. Ie wollen elk en ain doch gain olderling moaken.”
“Nee, dat nou nait. Moar geschiktighaid hangt voak of van zwoarte van geldpuut. Moar ik geef joe tou, dat ‘t wel nait zel mitvalen.”
Ik bedochte dat ik hom te vrund mos hollen. Zien boerenploats mout ‘t veurjoar varfd worden. En as Jan dat kreeg, zat d’r nuver stuver veur ons.
“Krekt” zee Smit, en dou was hai weer tevree.

Tja, zo nou en din krieg je as gemaintelid d’olderlingen op hoesbezuik.

Willem Keuning wer in 1887 geboren in Spiek en was loater schoulmeester op Mij (Uithuizermeeden). Dat was veur hom nait de gelokkegste tied van zien leven, omreden hai wer in 1924 oppakt op verdenken van homoseksuele kontakten mit zien leerlingen. Hai kwam in t hok te laande. Noa zien gevangenschop stopte hai mit schoulmeestern en vertrok e oet de pervinsie. Eerst dou begon e in t Grunnegers te schrieven. Hai schreef humoristische schetsen oet doaglieks leven zo as dat leefd wer in Spiek en Mij. Oet dij verhoalen sprekt aaltied n wenst noar zien geboortegrond.

Hieronder nog even n stokje oet Hoesbezuik oet de bundel Mooi Volk:

“t Laip al mooi noar negen uur, en den mozzen ze weer bie ‘n aander wezen. Wie haren heur nou ook al twei uur opborgen, dat wie d’r meer as zat van wazzen. Jan kreeg sigoaredeus. Hai docht vast, den denken ze d’r ‘n beetje beter aan. En hai har geliek. Smit keek ais op klok, hoalde ‘t halosie te buus oet, en zee: “mie dunkt ‘t wordt ons tied, Brinkman. Wil ie ‘n gebed doun?” Nou ik wil niks van ol Brinkman zien beden zeggen. Hai was hail hartliek en docht om ons altemoal. Ik mog hom zoo veul laiver heuren den mit al dat malle gevroag, dat toch niks te beduden het. Dou greep hai zien pet van deel, Smit streek wat over zien houdje, en dou zakten ze of noar ons buurman. Jonges schoten doadelk noar boven en Jaantje runde noar keuken, om te kieken of Kneels nog bie glas was. “Zie zoo” zee Jan, dou hai weer ien koamer kwam. “Nou op ber. Morgen is ‘t weer vroug dag. En as Smit ons nou zien hoes nait gunt, is ‘t nait te best” Dou gapte hai as ‘n schelvisch en poeste lamp oet.

Willem Eduard Keuning is op n bult terraainen van de literoatuur waarkzoam west. Hai bedainde zuk din aaltied van n schoelnoam. Zo komen we hom op wel zeuven menaaiern tegen. Ook in de Nederlandse literoatuur. t Ropt n beetje t beeld op van n man dij gain woord hebben wol wel of e was. Dat is ook ja gain wonder as je in t gevang zeten hebben en je t laifste hebben dat zo waineg meugelk lu dat waiten. In de Nederlandse literoatuur beheurde hai in zien tied tot de top van de Nederlandse dichters. n Bult van zien Nederlands dichtwaark schreef e onder de noam Willem de Mérode. (As je in de mérode zitten bin je aan leger waal roakt). Willem Eduard Keuning is in 1939 oet tied komen.

‘Kloas, wor ais wakker,’ flustert Aantje.
Kloas, dij daip in sloap is, mottjet wat en draait zuk op d’aander zied.
‘Kloas, wor nou toch wakker. Der is aine in ons huus. Ik heur hom beneden in koamer.’
As deur n ieme stoken veert Kloas, in ainmoal kloarwakker, overènde.
‘Hou waist …’ wil e begunnen, mor Aantje legt hom gaauw d’haand op de mond, zodat e gain geluud uutbrengen kin.
‘Stil,’ zegt ze zaachte. ‘der is aine in ons huus. Moak nait zo’n keboal, aans heurt e ons en ik heb gain zin om aan t mes regen te worden.’
‘Zo gaauw riegen ze joe nait aan t mes.’
‘O nee, hè! Hest dat din nait lezen in t Nijsblad. In Drijbörg het n inbreker n olle vraauw vaste bonden op n stoule en heur gewoon d’haile nacht zitten loaten tot aan d’aander mörgen.’ ‘Dat is toch hail wat aans.’
‘Stil! Heurst nou zulf. Der is aine in ons koamer. Ik heur t deurtje van t kamnet piepen. Dij haarst doe ja smeren zeld.’
‘Gelokkeg dat k dat nog nait doan heb. Nou kinst doe tenminsten heuren dat e piept.’
‘Och, der is eerliekswoar aine in ons huus en doe scheerst mie de gek aan. Doe mainst dat ik mie wat verbeel, mor ik heb dudelk aine deur t koamer lopen heurd,’ snöttert Aantje.
‘Ik zel wel kieken goan.’ Kloas het de bainen al boeten t berre.
‘Neem wat mit, woarst die mit verdedegen kinst, as dij kerel die aanvaalt.’
Kloas kikt ais in t ronde. Woar vin je zo gaauw n verdedegingswoapen in n sloapkoamer? Dij liggen doar ja nait veur t griepen.’ Doar zugt e in d’houke van t koamertje d’handstok, woar Aantje aaltied t berre mit opmoakt, omdat ze zuk din nait zo wied over t ledikant boegen huift vanwege heur zwakke rogge. Kloas gript de stok en wil de trabbe òfgoan op zuik noar d’indringer.
Aantje staait ter wat trillerg bie in heur blauwe nachtponne. ‘Wees veurzichteg, hur Kloas.’
Kloas kikt heur aan mit n gezichte van: Haar mie din sloapen loaten. Langzoam lopt e de trabbe of mit Aantje, dij t laifste ook nog niks missen wil, stoef op d’hakken. Beneden sloepen ze deur de gaange en mit d’handstok stöt Kloas veurzichteg de koamerdeure n endje open.
Op dat ogenblik heuren ze n geluud. t Is de bedsteedeure, dij opendoan wordt. t Huus woar Kloas en Aantje wonen is al slim old en omdat Kloas nait zo’n beste knuteroar is, hebben ze der de leste joaren nait aal te veul aan veraanderd. Zulfs d’olle bedsteden hebben ze zitten loaten. Ze sloapen der nait in, omreden, dat is heur veuls te benaauwd, mor je kinnen in dij bedsteden nog n haile bult rommel kwiet, dij ze toch nait ieder dag bruken huiven. En t liekt ook ja wel schier in dizze tied van nostalgie. En nou heuren ze inains zo’n bedsteedeure kroaken. In n wup staait Kloas in koamer. ‘Wat het dit te beduden?
Wel het joe derin loaten? Handen omhoog of ie binnen der west,’ bölkt e zo haard as e kin.
d’Inbreker, n kerel van zo’n lutje twinteg joar, schrikt zuk zowat dood, nemt n roam en doekt mit n fikse sprong de bedstee in.
Aantje, dij inains n helder ogenblik krigt, runt noar veuren, smit de deuren mit n smak dichte en drokt de klambe derop. Ziezo, nou zit de boef opsloten en nou mout e mor kieken, dat e weer vrij komt.
‘Help! Help!’ heuren ze de man in de bedstee roupen. ‘Loat mie der uut. t Is hier baalkeduuster. Ik kin ja gain hand veur d’ogen zain.’
‘Blief doar mor mooi zitten totdat plietsie der is,’ ropt Kloas weerom.

Aan de binnenzied van de bedstee begunt d’inbreker mit zien volle gewicht tegen de bedsteedeuren te bonken. Kloas en Aantje mouten der mit heur baaident mit heur volle gewicht tegenaan stoan goan.
Op n rusteg ogenblik hoalt Kloas uut schure de spiekerbakke en de dikke bokhoamer en begunt e de bedsteedeuren mit dikke spiekers dichte te spiekeren. ‘Loat mie der toch uut,’ heuren ze aan d’aanderkaande.
Mor Kloas gaait deur mit spiekern. Zozie, dij boef zit nou goud opsloten. `’Kom Aantje,’ ropt Kloas zo haard meugelk, zodat de boef t goud heuren kin. ‘Wie goan nou weer op bèrre. Mörgenvroug bellen wie de plietsie wel op. Ik loat mie deur zo’n inbreker mien nachtrust nait ontnemen.’
‘Kinnen we dat wel doun?’ twiefelt Aantje nog even.
‘Netuurlek kinnen we dat wel doun.’
‘Loat mie der toch uut,’ jammert d’inbreker. Mor Kloas moakt gain aanstalten om hom der uut te loaten. t Wordt weer rusteg in de bedstee. Ze heuren de inbreker wat stommeln en doarnoa n luzivèr òfstrieken.
‘Hai zel de boudel toch nait in de braand steken, Kloas?’
‘Wel nee, maid, din verbraandt e zulf ja levendeg. Hai kin der ja nait uut.’ t Blift in de bedstee rommeln.
‘Wat zol e nou uutspouken?’ is Aantje nijsgiereg.
‘k Wait nait, wicht. Hai mout zuk mor vernuvvern doar in t duuster.’ Kloas gaait noar tillefoon en belt 112. ‘Ik heb hier n inbreker in de bedstee,’ meldt Kloas, ‘Kin je even n plietsie-auto sturen om hom op te hoalen?’
De man aan d’aanderkaande van de liene is stomverboasd. ‘In joen bedstee, bie joe op bèrre?’ wil e waiten.
‘Nee, man. Wie sloapen nait in dij bedstee. Mor stuur joen kollegoa’s nou mor, want ik wil wel geern weer sloapen. Ik mout ter mörn op tied uut.’ Noadat e zien adres nuimd het, legt e d’hoorn op t toustel. Aantje staait nog aal veur de bedstee. Deur de glieven tussen de plaanken van de deuren komen lutje rookwolkjes noar boeten.
‘As je mie der nait uutloaten, steek ik de boudel in de braand,’ heuren ze.
‘Doe dust mor,’ geft Kloas antwoord. ‘t Wordt ter veur die aal mor minder van. Dat wordt din broak mit brandstichten.’
‘Mor ik heb de luzivèr valen loaten. De boudel braandt hier al n beetje. t Is hier al aalmoal rook.’
‘Net goud,’ ropt Kloas weerom, ‘stikst ja vanzulf, din het ook gainaine meer last van die.’
Der komt nou toch wel verrekte veul rook deur de glieven. Wat mouten ze nou doun? Ze kinnen heur huus toch nait zo mor òfbraanden loaten. Boeten heuren ze n auto t haim oprieden. t Is de plietsie, dij vot op Kloas zien alaarm òfkomen is, omreden zai willen wel ais zain hou of dat zit mit dij inbreker in de bedstee.
‘Woar heb je dij inbreker?’ ropt de belangriekste dainder.
Aantje wiest op de bedsteedeuren.
De plietsie zugt de rook en mit ain trap hebben ze de deure intrapt.
Haildal rood om de kop en happend noar n beetje vrizze locht komt d’inbreker noar boeten. Hai let zuk gewilleg mitnemen deur ain van de dainders.

d’Aander plietsie het ondertussen n emmer wotter hoald en gooit dat zo mor in Aantje heur brandende bedstee. Mit veul gesis verdwienen de vlamkes uut t olle dekberre, dat doar ligt te wachten op de voelnisauto.
‘Mörgen mout je mor even op t bero komen veur d’aangifte,’ zegt de plietsie. Din binnen ze vot. Kloas trekt in ainmoal t verschroeide dekbèrre noar boeten en t wordt n dikke rötzooi in de koamer.
n Beetje verbaldereerd staait Aantje derbie.
‘Kom wie goan sloapen. Mörgen vinden wie t wel weer,’ stelt Kloas op t leste veur en slagt zien aarm om Aantje tou.
Veul sloapen doun ze nait meer, want iederbod maint Aantje toch, dat ze nog wat heurt en ainmoal gaait ze der uut, omdat ze zuk verbeeldt dat ter nog wat schroeit.

Ain van de grootste veurvechters veur de Grunneger literoatuur is wel Jan Boer.
Hai wer in 1899 geboren in t Hoogelandster Röttum. Hai volgde d’oplaaiden tot schoulmeester en ston veur de klazze in Stad en in Meppel, woar e directeur van de kweekschoule veur onderwiezers wer.
In 1949 kreeg e de funksie van gemaintelk schoulinspecteur in Stad.
Jan Boer het grode verdainsten veur d’ontwikkeln van de streektoal tot n bruukboare toal. Al vroug ontwikkelde Boer zuk tot dialect-dichter.
In 1917 verscheen zien eerste gedicht in t tiedschrift Groningen.

Jong wicht

Kiener ontwazzen joe…

Siemenboas zit mit zien wiefke
bie de lekker waarme heerd;
katje zit ien t vuur te kieken,
rekt zich oet en slagt mit steert.

Siemen is ien kraant aan t lezen,
t wiefke stopt n gat ien kous;
aan de ket ien d’olle schosstain
hangt n pot mit lekker mous.

Baaiden wachten op heur Sientje:
n wichtje van n zestien joar,
korde rokken, rooie wangen
en n mooie kop mit hoar.

Siemen legt zien kraant op toavel,
kikt noar t wiefke over bril:
“k Ken mie toch moar nait begriepen,
dat dat wicht nait komen wil.”

“Woar zol t moagdje nou toch wezen,
vraauw, ze zit mie toch nait woar…”
“Och joa, Siemen, wat ze k zeggen,
zai is toch aal zestien joar.

Doe wils t vaast nog nait zo hemmen,
moar hou ging dat den mit mie:
k was ook nog moar even zestien
en dou vrijde k aal mit die”.

Siemen wil d’r meer van waiten,
gaait es noar de achterdeur.
En wat vient ol vent doar boeten,
en wat zigt e?… Stel joe veur.

Achter t hoageldoornheegje,
boeten ien de moaneschien,
stoan n jong en wicht te vrijen:
n opschoten ventje mit zien Sien!

Siemen vuilt zien hannen jeuken
wil dij vent op slag te lief!…
Moar op drubbel, den bedenkt e hom:
“Och hou ging t hom en zien wief’.

Siemen gaait moar weer noar binnen,
kropt bie t wiefke weer aan heerd;
pot mit mous hangt nog ien schosstain,
katje slagt nog sums mit steert.

Op ens komt d’r wat gestommel
boeten bie de achterdeur:
t wichtje komt noar binnen stoeven
mit n dikke rooie kleur.

Siemen zit ien t vuur te porren,
strikt n bultje aask wat slicht,
kikt es even noar zien wiefke,
zegt den bie hom zulf: “Zo’n wicht!”

Tja, de zörge van n voader dij even vergeten is dat e ook jonk west is. Dit gedicht verradt nog de invloud van n dichter as Geert Teis, mor al gaauw ging Boer zien aigen pad. Jan Boer zien verdainsten veur d’ontwikkeln van t dialect tot literair bruukboare toal binnen n bult. Hai zöchde de soamenwaarken mit aander kunstenoars. Veuraal mit leden van de kunstenoarsploug ‘De Ploeg’.
In 1947 begon Jan Boer mit Sien Jensema t nije ‘Maandblad Groningen’, letterkundeg tiedschrift.
Ook bie aander literaire tiedschriften, zo as ‘t Swieniegeltje’ was e betrokken.
Noast gedichten schreef Boer ook körde verhoalen en teneelstokken. Nog even n gedicht van dizze dichter, dij zien onderwaarpen maist von in zien omgeven. Veuraal t waark op t laand haar zien belangstellen.

Trekker

Doar kropt n trekker over ‘t veld
mit aal zien bonkende geweld,
of wil e haile wereld wurgen,
en schaarp snidt plougscheer deur de vurgen.

Hai vult de roemte mit lewaai
en dondert as n swoare slaai
deur haalfverweerde winterkloeten
en jagt ze binnenste noar boeten.

Zo’n motor meukert over vaalg,
dei ligt mit openreten baalg
ten prooi van wildvergrelde miwwen
dei hier heur honger overschriwwen!

Jan Boer het varentwinteg bundels en bundeltjes oetgeven. In 1956 wer e eerd mit de Hendrik de Vriespries van de stad Grunnen.
Over d’achterliggende motieven over dizze dichter kin je n bult waitensweerdegs lezen in t bouk ‘Het Grasgroene Groningen’ van Derwin Schorren. Wieder is der n poar joar leden n bundel oetkomen mit t volledege waark van Jan Boer. Jan Boer is oet tied komen in 1983.

De snij ligt in n dikke loage op de dörpen en velden. Zo wied as je zain kinnen, is alles wit. Bie de weg is t n dikke proekselboudel. Veurzichteg ridt Annoa in heur autootje noar t zaikenhuus. Trillend zit ze achter t stuur en iederbod verbeeldt ze zuk, dat t woagentje aan t glieden gaait. De stroatlanteerns op t Zuudveen binnen al aan en deur de verlichde open roeten van de boerderijen zugt ze de lampkes in de kerstbomen. Over n weke is t kerstdoagen. Mor schiere doagen zellen t nait worden nou Jannes in t zaikenhuus ligt.

Vleden weke begon t inains. Al n poar doage har Jannes zuk mui vuild. Hai kon t aine bain mor zuneg veur t aander kriegen en hai mos zuk ter recht tou zetten om aan t waark te goan. t Laifste zol e d’haile dag op bèrre blieven. t Eten wol ook niks! Alles smuik hom geliek, of nou t snert of witlof was. Hai kon der gain sloek op kriegen. En dou inains, n dikke weke leden, kreeg e op n oavend bie t tillevizie kieken piene in de borst. Eerst har e niks zegd in de hoop dat t wel weer overbetern zol. Mor dou de stekende piene aanhuil en e ook nog oardeg benaauwd wer, mos e t ja wel zeggen.
‘Ik bin niks nait aal te fris.’ haar e tegen Annoa zegd,
‘k Heb steken in de borst, k bin benaauwd en t trekt mie ook deur de linkeraarm. k Leuf dat k mor even liggen goa.’
Annoa keek hom eerst nait begriepend aan, mor dou t tot heur deurdrong wat Jannes zegd haar, nam ze vot moatregels. Piene in de borst en linkeraarm en benaauwd, dat leek ja wel op t haart. Votdoalek runde ze noar tillefoon en belde dokter. Gelokkeg was dij in huus en hai beloofde dat e votdoalek komen zol.
Vief menuten loater stapde dokter in de koamer en overzag de situoatsie. Ondertussen stopde der n zaikenauto veur deure. Twij kerels mit n brancard kwamen in koamer en legden Jannes der op. t Duurde mor even en doar ging t hin. Noar t St. Lucas Zaikenhuus in Winschoot. Op d’òfdailen veur haartpesjenten wer Jannes mit droaden verbonden aan n soort tillevisietousteltje en tegen Annoa wer zegd, dat ze heur man eerst even n dag of wat in de goaten holden wollen. Vol mit zwoare gedachten stapde Annoa dij oavend op de leste bus noar Pekel. As Jannes nou mor weer beter wer! t Was n male kiek, heur laiverd doar aan aal dij slangen en apperoaten. n Haartaanval! Dat heur dat nou overkwam. Dat gebeurde aaltied ja bie aandern. Ze mos dammee de kinder eerst mor even woarschaauwen. Ook al was t al loat. Ze zollen wel schrikken as ze heurden wat of der te doun was.

En nou is Annoa in de snijproeksel over de gladde weg onderwegens noar t zaikenhuus om op bezuik te goan.
Op de parkeerploatse is t nait zo drok as doagen. n Bult minsen binnen bliekboar in huus bleven. Opgelocht hoalt Annoa oadem as ze d’autodeure op slöt dut. Dit het ze in elk geval red. Op de ICòfdailen is Jannes nait meer te vinden. Even schrikt Annoa. Der zel toch nait … Nee, netuurlek nait, din haren ze heur dat toch waiten loaten. n Zuster zugt heur stoan.
‘Moi, vrouw Diekhuus, joen man is vanmörn noar d’zoal goan. Der is niks onregelmoategs meer mit zien haart. Dokter von t wel goud dat e van de monitor òf ging. Ik leuf dat joen man op koamer vattien ligt.’
Op n runtje gaait Annoa de gaange in en kikt woar of koamer vattien is. Twaalven, dattien, vattien! Hier mout t wezen. Ze drokt de deure open en kikt even verwezen in t ronde. Op de zoal stoan vaar bèrren, mor der binnen mor twije van bezet. Op ain van dij bèrren zit Jannes. Liek overende en hai laagt as e zien vraauw zugt. ‘Moi Annoa, bist ter toch nog deurgoan mit dit weer? Dat moust nait weer doun, hur. Ik kin ook wel n dag zunder bezuik.’
Annoa knikt en denkt aan de snijproeksel en de gladde weg. Dammee mout ze nog n moal.
‘Geft niks,’ laagt ze. ‘ik bin ja wies genog mit die om dat te woagen. Ik zol in huus toch gain oardeghaid hebben as ik die hier zo allaine liggen luit.’
De man op t aander bèrre komt in t ende. ‘Moak joe over hom mor gain zörge, hur mevraauw. Hai redt zuk wel. k Bin bliede dat ze hom hier vanmörn hinlegd hebben. Wie hebben nou al
n bult lol had mit zien baaident.’ Jannes knikt.
‘Joa maaid, je kinnen t hier best uutholden en dokter het zegd dat k mörn noar therapie mout. Wie wazzen der mooi op tied bie, zee e.’ t Wordt Annoa waarm om t haart. Heur Jannes wordt wel weer beter. Mooi toch! ‘Bist mit kerstdoagen din weer in huus?’ vragt ze, terwiel dat ze wel wait dat dat nait gebeuren zel. ‘Nee, mien wicht, dat zel wel nait goan. Ik mout mie van dokter nog hail slim rusteg holden. Mor t geft niks, wie kriegen hier ook ja lekker kerstdiner.
Moak die over mie mor gain zörge en goa doe mor lekker eten mit de kinder. Din komt t aal wel goud. Hou is t mit d’hond?’
Annoa versloekt zuk sikkom as Jannes dat vragt. Roland, Jannes zien bouvier, woar e zo wies mit is, het al in gain tieden vreten tot zuk nomen. Mit veul muite krigt Annoa der n plakje worst in, mor dat is t din ook. t Aarme daaier mist zien boas en ligt d’haile doagen mit de neuze noar d’achterdeure tou op de loer of zien boas der al weer aankomt.

‘Dij wil nait vreten,’ stoamelt ze, ‘hai het wènst van die.’
Jannes zien gezichte betrekt. Zien Roland wil nait vreten. Dammee is hai weer kloar en is d’hond zaik. Dat spoukt hom inains deur de kop. ‘Annoa, dou hom t alderlekkerste was t bedinken kinst en goa mor gaauw weer noar huus. t Is veuls te link mit dij gladdens.’
Annoa belooft dat en gaait weer op huus aan in heur autootje. t Was mor n kört bezuik, mor nou is ze mooi veur duustern weer in huus.

Soavends zit ze veur tillevizie en kikt noar n domme kwis, woar ze aiglieks niks aan vindt. Roland ligt mit d’ogen op de koamerdeure richt in òfwachten van de komst van zien boas. En din veraandert ter wat aan d’hond. Zien oren goan liek overènde stoan en zien steert begunt wild hin en weer te zwiepen.
Annoa zugt t en luustert of ze meugelk aine heurt. Joa, doar is aine! Wel kin dat nou wezen. Ain van de kinder? Ze kikt ais tot t roam uut en zugt n auto stoan. ‘Taxi’ staait ter mit gele letters op. Wat mout dij hier nou?
Din gaait achter heur de koamerdeure open en springt d’hond in t ende. Annoa schrikt zuk zowat dood as Roland mit steert d’haile kerstboom tegen de vlakte slagt en opspringt tegen n kerel. Dij kerel is Jannes. In zien haand het e Roland zien etensbakke en dij holdt e t daaier veur. Uuthongerd vret dij de bak leeg en slikt zuk om de bek. Jannes kriebelt hom in d’haals en proat zachte mit hom.

‘Wat moustoe hier?’ wil Annoa waiten, noadat ze van d’eerste schrik bekomen is. ‘Ik kin mien hond toch nait verhongern loaten. Ik bin langs de braandtrabbe tou t zaikenhuus uutkomen. De taxi staait te wachten. Ik goa vot-doalek weer hin.’
Hai geft Annoa n dikke smok en verdwient weer deur de koamerdeure. Even loater ridt de taxi weer vot.
Annoa is totoal riddersloagen. Wat dut dij haalfmale Jannes van heur nou? Dij mout zuk ja rusteg holden en nou ontvlucht e t zaikenhuus om d’hond te vouern. De bainen trillen heur nog onder t gat. Mit veul muite zet ze kerstboom weer in t ende. Mit motblik en veger veegt ze de kepodde versiersels en de dennenaalden op. Zo gaait dat n dag of drije. Elke oavend verschient Jannes om d’hond te vouern.

En din is t eerste kerstdag. Tina en Graddus en de kinder binnen der en ook Liesbeth en Johan, heur dochter en schoonzeun uut Arnhem. Ze binnen eerst bie Jannes op bezuik west en nou zitten ze aan t kerstmoal, dat nait zo uutbundeg is as aander joaren.
‘Zunde dat ons pa der nait bie wezen kin,’ maint Liesbeth.
Annoa laagt zoer.
‘Joa, mien kind,’ zegt ze, ’zo is t leven, nait woar. ‘Wat lagen ie doarbie,’ maarkt Tina op. ‘Holden ie wat veur ons verbörgen? Waiten ie wat, wat wie nait waiten?’
‘Ik zel t joe mor vertellen,’ zegt Annoa din. ‘Pa is hier al vaar oavends west om d’hond te vouern. Hai vlucht din stillechies langs de braandtrabbe van t zaikenhuus. Roland wil nait vreten as pa der nait is.’
‘Is e nou haildal gek worden?’ stoft Graddus op en Johan schudt mit t heufd.
‘Hou kin n wozzen mins nou zo onverstandeg wezen?”
En din heuren ze inains n auto toetern. Roland springt votdoalek int ende.
‘Doar komt opa aan,’ zegt lutje Moniek van Graddus en Tina. Aalmoal kieken ze deur t roet. ‘Dij haalmale,’ begunt Graddus, ‘is e nou gek worden? Dit kin zien dood ja wel wezen.’ Lagend stapt Jannes d’koamer binnen.
‘Moi femilie,’ ropt e kureg. ‘hier is de vluchteling. Is der veur mie ook nog n beetje overbleven?’ Hai gaait bie toavel zitten e kikt guteg in t ronde.
‘Bist doe weer ontvlucht?’ vragt Annoa.
‘Dit moal nait.’ laagt Jannes. ‘Kiek, ik was t wel van plan, mor net dou k bovenaan de braandtrabbe ston, heurde ik aine aankomen. Ik weerom noar de koamer. Doar ston dokter Mousker mie op te wachten. “Kerel, Diekhuus,” zegt e tegen mie. “ik zol dij vluchtpogens nou mor stoaken. As ie toch vot willen, kin je toch veul beter gewoon deur de veurdeure goan,” De haile femilie kikt hom verboasd aan. ‘Wus dij dokter din van joen vluchtpogens?’ wil Johan waiten.
‘Hai har mie votdoalek d’eerste moal al deur had en nou het e mie zulfs even noar Pekel reden,’ laagt Jannes. ‘Mor kom op, ik wil nou eten. Ie zitten ja zo lekker te dikkedakken. Dat zaikenhuusdiner leek mie achteròf toch niks tou. Mörn verwachten ze mie weerom.’

t Wordt n gezellege kerstoavend. Jannes het t hoogste woord. Veur zien vouten ligt Roland. En t is al riekelk loat as e mit Annoa noar bèrre gaait. ‘Der gaait toch niks boven n schiere huusholden mit laive kinder,’ is t leste wat Annoa dij dag van hom heurt. Doar is ze t haildal mit ains en ze schoedelt lekker tegen hom aan.

Dizze moal gaait t over n schriever dij mor ain bouk in t Grunnegers schreven het: Anne Siberdinus de Blécourt. Hai was as zeun van n notoares geboren in 1873 en opgruid in Appengedam of n Daam, zo as n bult Grunnegers zeggen. Hai was in haart en nieren n Damster.

Hai haar goud om zuk tou keken en wos doardeur n bult van de mensen in zien omgeven: t leven en de toal van Fivelingo. Hai schreef doarover prachtege schetsen dij onnoavolgboar binnen in de Grunneger dialect-literoatuur. Hai was n groot verteller en mit zien humor taikent hai t leven van in en om zien geboorteploatse. Hier komt n stokje. t Is oet zien bouk Fivelngoër landleven: t verhoal Bouldag op Grauwdiek. t Gaait hierover: Op de bouldag op Grauwdiek wordt deur de notoares d’inboudel en t vij van n overleden boer verkocht. As vaailenmeester is Jan van Pruussen inhuurd. Hier komt De Blécourt:

Bie ploats, woar bouldag haollen worren zol, luip t al nuver vol volk. Doar ston t ook al vol mit seezen en koetsewoagens, met kretten omhoog, want veul lu spannen neit bie n haarbaarg oet, moar op ploats, doar bouldag is. Zoo as arfgenoamen en ander fermilie, dei d’r veur overkomen binnen. ‘t Luip tegen ain uur. Den zol ‘t begunnen, zoo was in krant schreven, moar dat wordt altied loater, joa wel neit zoo slim as bie ‘n verkoop, want zoo’n bouldag, d’r mout hail wat outmiend worren veur duustern. Dit was de eerste dag, dus ‘t vei en peerden wörren verkoft, en den lopt ‘t drokste mit ‘t volk.
Netoares en Jan van Pruussen en Bottemoa eerst nog wat bie arven in opkoamer zeten en dou begunde ‘t spul..
‘t Begun is altied percailen boeten deur. dei ‘n nummer hebben en over ‘t haim liggen, zoowat ‘n honderd nummers.
Condietsies lezen en den komt percail ain: “omballeng”, zooas dat nuimd wordt, aold iezer en zoo. Den komen planken, schoapereepen, plougen, aaiden en ander boerenbeslag, dat boeten deur ligt.
Posten beneden twei gulden contant. Is d’r ‘n onbekend persoon, dei wat miend het, den is veldwachter d’r altied, dei wordt even ankeken; ‘Hei is goud’ of ‘hei is neit goud’, zegt dei den.
Moar Jan van Pruussen, dei kent ook halve wereld! Dus dei wait voak al, wel of e ‘n börg ofvroagen mout. En doar het hei driesteghaid genog tou.
“Aainmoal, andermoal,….. dardemoal, veur Bos… is ‘t neit Derk Bos? Wel is joen börg?…. Hé je dei neit? Zuik den n börg, moar gauw, ans mien wie ‘t domd weer oet.”

En zo gaait dat deur. d’Haile bouldag komt langs. Joa, De Blécourt was n goie woarnemer en doardeur waiten wie hou t vrouger touging in Fivelingo.
De Blécourt schreef in 1896 as jong stedent al n teneelstok in t Hollands: Een vergadering van Burgemeesteren en Raad der Stad in lentemaand 1887, dat deur t stedentengezelschap ‘Spriet’ opvoerd wer.
Hai stedaaierde veur meester in de rechten en wer rechter in Zutphen, Utrecht en Den Hoag. In 1917 wer e hoogleroar in t old-voaderlands recht in Laiden. Houwel e in Holland woonde en waarkte, bleef e toch in de weer mit t Grunnegerlaand. Zo publiceerde hai waitenschoppelke bouken over Grunneger onderwaarpen. Beklemrecht en Stadsmeierrecht in 1920, Sententiën van de Hoofdmannenkamer in 1920 en Oldambt en Ommelanden in 1935. Mor wat ons t maaiste aansprekt is toch wel zien bundel met verhoalen rond n Daam Fivelingoër Landleven dij in 1901 al verschenen was. Ain van dij verhoalen is dus Bouldag op Graauwdiek.
As wie De Blécourt mit n bekende Hollandse schriever vergelieken willen, din denken we votdoalek aan Hildebrand mit zien Camera Obscura.
Nog even over de bouldag: t bliekt ook dat ter noast de verkopen ook allerhaande lu op òf komen om wat te verdainen:

Ainmoal, andermoal, dardemoal… Neiboer!… Nou moar dat ken zoo neit langer Neiboer. ‘k Heb gain rust of vree, rug is mie stief en arms lam van al dat rekken en smieten doar noa boven tou bie joe op beun; ik kom ankom harst ‘n rieksdoalder bie joe hoalen, en nou eerst moar oop joen reken ‘n Berenbörger mit sukker kopen. Dei wordt brocht oet t karnhoes, doar was zuk spul te koop, zonder vergunnen, moar dat verboden is smoakt altied op ‘t lekkerste, Op ‘t haim, achter schuurdeuren, stonnen van dei hondekarkerels mit stoetkroamen en kouktoavels en koukhakblokken, en doar was ‘t ‘n drokte, veural van dei boerenventen, dei koukhakten, zooveul sloagen mit ‘n nok, en zuk tiedverdrief. En as d’r ‘n zetje paus was. luip Jan doar zoo es bielangs. “Wat nou,jongs,” zze e: “koukhakken? Dou ik joen older har, haude ik maank de jonge wichter, ha, ha!

Ie hebben wel deur: zo’n bouldag was n gezelleg en veuraal, sosioal gebeuren.

“Wat ik de leste tied heb,” zegt Trijnko op n zundagmörn, as e mit Ellen aan t kovviedrinken is, “dat wait k nait, mor ik ben regelmoateg doezelg en k vuil mie ook nait slim uutrust. Aiglieks bin k d’haile dag muide.”
“In dat geval kinst beter even bie dokter langs goan,“ roadt Ellen hom aan, “Astoe die din eerlieks nait recht vris vuilst, din mout dij der mor even noar kieken. Wel wait wat ofst onder de leden hest.”
Trijnko schrikt. Wat zol Ellen doarmit bedould hebben? Wat dinkt zai over zien zaikteverschiensels? Hai het zulf ook al docht, dat t best zo’n vrezelke ongenezelke zaikte wezen kin. Mörgen zel e toch mor even noar dokter goan. Trijnko slept dij nacht nait aal te best. Hai prakkezaaiert mor over zien kwoaltje. Hai gooit zuk van d’aine zied op d’aander, mor hai kin nait in sloap komen. Al wied veur de wekker aan is e tou bèrre uut en hai vuilt zuk alweer muide. Om acht uur belt e dokter om n òfsproak te moaken. Om kwart veur negen kin dij hom al bruken. Trijnko diedeldaantjet wat om en zet n kopke thee. “Ik zol mor votgoan,” roadt Ellen, dij zat wordt van t gepoest en t gestèn, hom aan. n Menuut of tiene loater zit e tussen n stok of wat mensen te wachten in de wachtkoamer.
n Vraauw noast hom is om n proatje verlegen. “Ie mouten zeker ook bie dokter wezen, nait?”, vragt ze noar t bekende pad, “Ie zain der nait aal te fris uut. Hebben ie wat onder de leden?” Trijnko knikt mor wat.
“t Is toch nait besmettelk wel?” vragt t minske en schoft n endje bie hom vandoan.
“t Ducht mie nait.” n Zetje is t stil.

“De heer Meierman,” klinkt t uut n luudspreker dij aan de mure hangt, “kamer twee.” Trijnko schrikt op. Het dokter hom roupen? “Wel mout kommen?”
“Meierman,” zegt n man tegen hom over.
“Verrek, dat bin ik.”
Dokter staait hom al op te wachten. Hai langt Trijnko d’haand en vragt noar de klachten. Uutvoereg vertelt dij wat of hom der tou brocht het om noar dokter tou te goan.
“Trek joe mor ais even uut,” zegt dij, noadat e wat aantaikens moakt het op zien computer. Trijnko dut zien goud uut en legt dat op n vrije stoule.
Din begunt dokter hom te bekloppen en te beknovveln. Gain enkel steechie van Trijnko zien grode lichoam slagt e over. “Zuchten.” Trijnko zucht.
“Nog ais.”
Trijnko zucht weer. Hai krigt t al oardeg benaauwd, omreden nou zel dokter hom de fatoale mitdailen doun.
“Trek joe mor weer aan, Meierman. Zo te zain is der niks mit joe aan d’haand. Zo gezond as n vis, zel k mor zeggen. Mor ik wil nog wel even joen blouddrok opnemen.”
Trijnko krigt n baand om d’aarm en dokter pompt dij stief der om tou. Din let e de baand weer ontspannnen. “Doar hebben we t perbleem. Joen blouddrok is oardeg hoog. Doar mouten we even wat aan doun. Ik zel joe pillen veurschrieven. Elke dag aine en den vuil ie joe noa n weke al weer stokken beter. En zörg der ook ais veur dat je n beetje òfvalen. Ie mouten ja veuls te veul vet mittorren.” Dokter drokt Trijnko n pepiertje in d’handen en waarkt hom met zaachte drang weer tou deure uut.
Met t resept gaait e bie d’aptaik langes. n Jonge maaid langt hom n deuske met pillen tou. In huus nemt e der votdoalek aine van in. Ziezo, nou kin de blouddrok zakken. Nou kin t genezensperses begunnen.

n Dag of twije loater zitten ze noar tillevisie te kieken. Der is nait veul deegs op. Trijnko kraabt zuk wat op de kop.
“Hol toch op met dat gekraab,” mottjet Ellen. “t liekt wel ofst de kop vol piejoters hest.” Wat is dat nou? Doar jeukt t hom ook op t lief. Din doar ook mor kraben.
Ellen zugt t. “Dij jeukerij mag van dij medesienen komen,” maaint ze.
“Hou kin dat nou?” is Trijnko verboasd, “dij pillen binnen toch allain mor tegen d’hoge blouddrok.” “Dat binnen de bieverschiensels. Dij krieg je aaltied. Dat staait op n pepiertje dij in t deuske mit dij pillen zit.”
Trijnko hoalt uut t medesienendeuske n braifke te veurschien en begunt te lezen. ‘Bijverschijnselen’ staait er.
“Het gebruik van dit medicijn kan jeuk veroorzaken, die in sommige gevallen over kan gaan in huiduitslag. In dat geval onmiddellijk de arts raadplegen,” leest e. Doar heb je t al. Nou geneest e van zien hoge blouddrok, mor nou krigt e der eczeem van. “Ik bel votdoalek dokter,” beslot e. “Onmiddellijk de arts raadplegen, staait der.” “Bist nou haildal gek,” antwoordt Ellen. “Hest ja allenneg mor jeukte. Van eczeem is ja nog gain sproake.”
Trijnko let zuk weer in de stoule zakken en leest wieder: “In sommige gevallen kan in het begin hoofdpijn ontstaan.” Hoofdpijn? Kopzere dus! Joa, nou e zuk t bewust wordt. Hai is wel slim zwoar in de kop de leste doagen. Tegen de piene aan, loat we mor zeggen. Ais even lezen of der ook wat opstaait van zwoar in t heufd: “De eerste dagen zal de gebruiker zich wat zwaar in het hoofd kunnen voelen, maar dat is van voorbijgaande aard,” leest e. Gelokkeg dat gaait in elk geval over. Bah, nou het e ook alweer jeukte op t lief. Kin e toch nait beter dokter even bellen? Mor Ellen is doar ja tegen.
Hai gaait mor weer tillevizie kieken. Mor noa n zetje wordt de kopzere slimmer, maint e, en de jeukte let hom nou ook gain mement met vree. Foi, en wat is e weer muide. Net of t van dij pillen slimmer wordt. En nou mout e ook nog housten.
Wat n ellende! Hai vuilt zuk ja hartstikke zaik. Zol der nog meer op dij biesloeter stoan? “Andere bijverschijnselen kunnen zijn: prikkelhoest, vermoeidheid, misselijkheid en braken.” Hai het t nog mor net lezen of hai wordt haildal nait goud. Doar heb je de mizzelkhaid al. Hai zel zo wel overgeven mouten.

“Ik goa op berre,” zegt e tegen Ellen. “ik vuil mie ja zo lammenoadeg. Mörn ben ik as ain van d eersten bie dokter.”
Ellen kikt hom noa. As e noar berre is, leest ze t braifke nog ais. En din het ze t deur. “Hai krigt alles ja wat op t pepiertje staait. Wat is e toch n aanstelder. Dat krieg je van mensen dij nooit wat hebben,” laagt ze in zukzulf.
Aanderdoagsmörgens wil Trijnko dokter bellen, mor Ellen legt de haand op tillefoon.
”Zolst dat nou wel doun, mien jong?” zegt ze laif, “Dokter laagt die vanvast uut.”
Trijnko kikt heur verboasd aan.
“Hest doe nog al dij klachten van gusteroavend?”, vragt ze din.
Verrek nee, nou e der goud bie noadenkt, is der gain ain van dij klachten over. Zulfs zien muideghaid is vot.
Zollen dij pillen din toch helpen? Het e zuk gusteroavend din toch aansteld.
Ellen laagt.
“Ik goa in toene aan t waark,” zegt e din..

Oldambster boerenlaid

Onder hoge, lichte lochten
Mit heur witte wolkenvlochten
Ligt mien weelderg korenlaand.

Boerderijen, hoge forten,
Stoan as machtege konzorten
Braidoet in de zunnebraand.

Grieze, glenne, open wegen
Lopen liek, as lichte vegen
Tot aan poort van pollerdiek.

In dei stille, wiede kimmen
Fluustern doezend zaachte stemmen:
“Olde Ambt, doe bist mien riek”……

t Gedicht dat ie net lezen hebben, is van de dichter Derk Sibolt Hovinga.

Hai leefde van 1909-1990 en is aaltied n echte Oldambster bleven.
Dou ik nog mor net mit de schrieverij begonnen was, wer ik lid van de Grunneger Schrieversverainen en dij club huil regelmoateg bieainkomsten veur schrievers en dichters om veur heur belangen op te komen en veuraal om de schrieverij op n hoger plan te brengen. k Wait nog dat ik op ain van dij doagen mit Derk Sibolt Hovinga aan de proat kwam. In mien ogen was hai n haile grode, omreden hai haar n bult bekendhaid en hai muik wonderliek mooie netuurgedichten.
Derk Sibolt was de zeun van n hereboer oet Oostwold. Zien voader von dat e leren mos en zo kon t gebeuren dat e noar t gymnasium ging en loater zulfs noar d’akkedemie in Stad. Hai stedaaierde doar olde toalen, geschiedenis en Germoanse toalkunde. Hai zol dus n waitenschopper worden. Mor zien oard ging meer uut noar t boerenwaark.
En zo ging e weerom noar d’olderlieke boerderij in Oostwold en wer boer. Mor zien eerste laifde, de toalstudie, bleek gain bevlaigen west te hebben, want zien gevuil veur dichterlieke schoonhaid bleef en zo ontston n schiere kombinoatsie van wat ze in t Duuts nuimen: Dichter und Bauer. Hiernoa n gedicht dat mooi dij kombinoatsie aangeft. Meertmoand mit zien wizzelnde roege weersomstandegheden is gain beste moand veur boeren, voak veuls te nat, mor veur n dichter geft dij moand n bult meugelkheden:

Meert

Meert is n ruierg peerd.
Mit waaiende moanen
Jagd over loanen,
Over de heert.

Mit hoagel en regen
Asmids ook
zunschien en dook
Komt e mie tegen
En reugt e zok.

Moakt mie as boer
‘t Leven stoer!
Moar nait de dichter:
Dei rit mit meert
Dat ruierg peerd
Mit waaiende moanen
Over de loanen,
Over de heert.

Hovinga is dus n eerliekse netuurdichter. t Gaait aiglieks nooit over mensen. Zien verknochthaid aan t Oldambt en zien verboazen over d’aalmacht dij hom omringt, komt dudelk noar veuren in zien bundels: Störm en Stilte, Miemern in twijduustern en Oogst van mien aander laand. Doarnoast schreef e ook nog balloaden en mythen en humoristische beriemde verhoalen. In 1982 verscheen Bloaren aan de levensboom. Zien carrière as dichter wordt aiglieks ofsloten mit de bundel Onder de regenboog. Nog gedichtje van dizze dichter-boer uut de bundel Oogst van mien aander laand is dizze:

Duustere gaange

In
De
Laange
Gaange
Deur het hoge vaallicht
Schient de moan.
Holle stappen op de stainen
Kelle sainen
Dei noar veuren goan

Deuren klappen dicht.

Wel duurt zok no woagen
In
De
Laange
Gaange
Van de hoezen
Van de boeren
Doar de spouken
In de houken
Van het törfhok loeren?

Allèn dei op ‘n ploats geboren is
Ken dizze angst verstoan

Ook hier dus weer over t bovennetuurleke van spouken en gaisten. In 1983 kreeg Hovinga de literaire pries van de Stichten t Grunneger Bouk.
Hai kwam uut tied in 1990.

Ik haar mien kammeroad Willem al n haile zet nait zain. Dat kwam gewoon zo uut. Der wazzen tieden din kwam ik hom elke dag wel tegen en soms kon t gebeuren, dat we mekoar in moanden nait zagen.

Willem is gek van auto’s. De mooiste en de biezunderste is aaltied veur hom en as je Willem zuiken, din kiek je mor uut noar n boetenizzege auto en din is Willem doar vanvast in de buurt. t Was wel al drij moand leden, dat ik hom veur t leste zain haar, dou k hom guster weer tegenkwam. Hai ree in n hail gewoon, klaain Fiatje Panda. Dat is ja niks veur Willem!
Ik fietsde net deur d’hoofdstroade dou dat lutje autootje noast mie rieden kwam en Willem t roetje omdele draaide. “Moi Henderk, hou vindst mien nijste slee?”

Ik keek overzied en zag Willem zien lagende kop. “Wat is der mit die? Dij auto paast ja haildal nait bie die.”
“Dat is n hail verhoal. Dat zel k die vertellen. Stap mor even òf bie t kafee van Steven Bolderman, din nemen wie even aine en din kin ik die vot even vertellen hou en woarom ik in dizze limousine rie.”

En zo ging t. Ik parkeerde mien fietse tegen de mure van t kafee en Willem ree zien auto tot stoef veur deure. Aan de stamtoavel in de jachtwaaide bestelden wie ons n pilske.
Dou Steven dat brocht haar en wie elk n grode slok nomen haren, begon Willem zien verhoal. “Doe waist wel, Henderk, dat ik n hekel aan lopen en fietsen heb.”
Ik knikde, omreden Willem is roem twijhonderd pond en t vet kwaabt hom aan ale zieden over de boksembore.
“Nou haar ik n schiere auto. n Grode Audi en doar was ik slim wies mit. Mor doe waist ook wel hou of dat gaait. Doar je t wieste mit binnen, doar gebeurt t eerste wat mit. Ik rie zo op n dunderdagoavend over de snelweg en doar komt inains d’ain of aandere idioot liek op mie òf. n Spoukrieder of zokswat. Ik bedenk mie nait en schait noar rechts de baarm in. Mor doar verloor mien woagen ale grip en zakde ook nog n hail ende vot in de bragel. Omdat ik nogal haard ree, sluig ik over de kop en kwam in de dreuge sloot langs de weg te laande. Nou bist ter west, Willem jong, docht ik nog. Mor t luip aans. d’Auto bleef op zien rechterkaande liggen en ik kon der mit de neudege muite uutkroepen. Nou, doe begripst wel wat ter wieder gebeurde. Plietsie kwam der bie en ik mos mien verhoal doun. d’Auto dij t aalmoal op zien gewaiten haar, was deurreden en dus mozzen ze mie op mien eerleke gezichte leuven. Ze hebben t aalmoal opschreven en dou kwam de toakel-woagen. Dij toakelde mien Audietje weer uut sloot. Mor wat zag dij deruut. Van de rechterkaande was ja gain flinter meer haile. ‘Total loss’, zee de garageholder. En doar ging mien woagentje, noar t autokerkhof. De plietsie het mie noar huus brocht, omreden ik haar toch wel slim de schrik in de bainen.”

Hai stopde even en nam n beste slok van zien bier. Ik bestelde ondertussen veur ons baaide nog mor aine. Din kon Willem zunder perblemen wieder goan mit zien verhoal. “En dou zat ik zunder auto. Dat is ja niks veur mie, want hou mout ik dit omvangrieke liggoam aans verploatsen? Ik mos der mor ais opuut om n aander auto te zuiken. k Bin wel bie twaalf garages west. Auto’s genog, mor n geld dat dij dingen kösten. Dat zag der ja nait zo best uut. Hou kom ik aan zo’n bult geld? Van de verzekern kreeg k ook niks, omreden ik bin allain mor WA-verzekerd.
Kom ik doar n dag of wat leden bie n garage en doar staait mie toch n pronkjewail van n woagen. n Mercedes. Haildal rood mit widde roadens. n Prachtstok! Dij mos ik hebben! Hai was nog nait zo old en de pries ston mie ook wel aan. Veur nait te veul geld kon k hom kriegen. De garageholder zol der nog even n nije uutloat onder zetten, omreden dij was nait aal te best meer. Twij doage loater kon k hom ophoalen.
Dij twij doage hebben mie slim laank duurd. Ik haar t geld laind van mien zwoager Joakob. Nait dat dij zo rejoal is, mor hai het ais n moal n akkevietje had en doar wait ik wat meer van. Doarom wol Joakob mie dat geld wel even veurschaiten. ‘As ik mien uutkeren krieg, krigst votdoalek weerom’, heb k zegd.
Twij doage loater goa ik noar de garage. Mien auto staait ter nait. Doar binnen ze zeker nog mit bezeg. Ik noar t ketoor en krieg de verkoper te spreken. ‘Joen auto staait kloar’, zegd e tegen mie. Wie noar boeten. Hai het de pepieren en de sleudeltjes in d’haand. Wie lopen noar d’achteruutgang van de garage. En den blift e inains as n zoltpiloare stoan. Hai kikt noar ale kanten en hoalt din de scholders op.
‘Is der wat?’ vroag ik hom.
‘Hier ston e,’ zegt de man verbaldereerd. ‘mor nou is e vot.’
‘Dat zel wel,’ zeg ik. ‘ik zai hom tenminsten nait.’ ‘Din is e stolen. Vanmörgen heb ik hom hier henzet. Hou kin dat nou?’
Hou din ook. Mien nije auto was stolen. De kerel belde de plietsie en dij kwam der noa n ketaaier aan. Alles wer opschreven.
Mor ik zat mooi zunder auto. ‘Hou gaait dat nou wieder?’, wol ik waiten. ‘Hou kom ik nou aan n auto? t Lopen begunt mie al slim te vervelen.’ Dat man wis t ook nait. Hai muik zuk veul meer zörge over de stolen Mercedes.
‘Wat hebben ie nog meer veur dat geld?’, vroag ik.
‘Nait veul’, zee de verkoper. ‘Allain nog zo’n lutje Fiatje. Zol ie doar wel in pazen? Hai is nog goud geve en het nog nait zo veul kilometers lopen.’ Henderk jong, ik heb mie nait laang bedocht. ‘Pak hom mor veur mie in’, zee ik. Mor de kerel von dat zulfs gain schier grapke. Hai muik d’autopepieren veur mie kloar en soavends kon ik hom al ophoalen. En nou zit ik ter mit. Dat autootje is veuls te klaain veur mie. Ik mout mie elke moal as ik instappen wil haildal opvollen. En perbaaier dat mor ais mit mien feguur.”

Hai staait op en rekent òf.
Mit zien baaident goan wie weer noar boeten. Ik pak mien fietse en wil votrieden. Nog even kiek ik hou of Willem zuk in zien Pandaatje wurgt. Op dat moment ridt hom n dikke Mercedes achterop.

Gedachten!
‘Ze vIaigen hen en weer as vogels; den zitten ze in ons appelboom en evenkes loater zitten ze ‘k wait nait woar, in ‘n aander boom. Admis vlaigen ze aan hemel tou, zo hoog, en den zitten ze weer onder de pannen van ‘t dak. In ‘n kauwke ken men heur nait opsluten.’

Zo staait ter schreven in ‘Miemeroatsie’ in de bundel ‘Op proatstoul’, dij schreven is deur mevr. Titia Klazina Elisabeth de Haas-Okken, dij òfkomsteg was oet Solwerd bie Appingedam, woar heur voader domie was. Ze wer geboren in 1853. In 1873 vertrok ze oet t Grunnegerlaand, omreden heur man, domie R. de Haas, wer beroupen as domie in Kuinre. Ze het t Grunnegerlaand nooit weerom zain, mor t verlangst noar dizze kontraainen bleef. Mevraauw De Haas haar n zwakke gezondhaid en t grootste dail van heur leven het ze zaik west. De leste vief joar kon ze allenneg nog op de rugge liggen en mos ze op berre blieven. t Kwam zulfs zo wied dat ze n bain missen mos. Mor heur gaist blief helder. Dou ze 49 joar was begon ze mit schrieven. t Eerste wat publiceerd wer was ‘Uit Oud Appingedam’ dat in 1904 òfdrokt wer in de Appingedammer Courant. Daarnoa kwam der al gaauwachteg n bundel ‘Olle vrunden in Grönnegerlaand’. Dat wer in Grunnen en ook in Vraisland n groot sukses. En dou verscheen der meer:
‘Pieterke’, ‘Op proatstoul’, ‘Oabeltje Omzwinder’, ‘Steernhelder’, ‘Hoppersvolk’ en nog n bult meer.

Hiernoa volgt n stokje uut ‘Oabeltje Omzwinder’. Oabeltje is n wees dij as kind van t aine gezin noar t aander zeuld wordt. Op loatere leeftied ontfaarmt ze zuk zulf over t jonkje Koke dij gain ollu meer het:

Wat wassen ze wies mit ‘n kander. As ‘s oavends groote lamp boeten oetgong en ‘t Oabeltje begrootte om in tweidonkern heur lamp al op te steken, den nam ze Koke op schoot – doar was he al veul te groot veur, moar wel har doar wat mit veneuden? – en den gong ze aan ‘t vertellen. Aallens wat Bien Tressen heur leert en vertelt har, dat vertelde en leerde zai nou aan heur jongtje. En dei zat mit ‘t mondje open te lustern, en as ze moar even wachtte, den zee he: “Meer, meer, meer Oabeltje-Muike.” Och wat kon ze mooi vertellen. Dei Oabeltje Omzwinder zoo zain har, har nooit leuven kent, dat dat ‘t aigenste mensk was, dei den wask rondbrocht, en gain vief woorden zee, as ze mit vaier tou kon. En mooi speulen dat ze kon! ‘n meroakel was ‘t. En dou ‘t d’n tienden van Novembermoand was, gong ze ‘s oavends zitten mit ‘n haile dikke roapknol. Eerst snee ze d’r ‘n plak oaf en dou holde ze hom hailendal oet, en snee d’r van ondern ‘n daip gatje in. ‘n Dreicents vetkeerske har ze al eerder koft, dat kwam in dat gatje, en dou van boven nog twei gatjes deur knol hen en doar ‘n tauwke deur en kloar was ‘t. Want kiek ‘s hier, ‘t mog nou goan zoo as ‘t wol, moar aanderdoags was ‘t ja SunterMeerten, en den zol heur jongtje net zo goud ‘n Sunter Meerten hebben as aander kinder. Nait om d’r mit te schooien bie deuren langs, zooas partei deden. O, gommes doagen, nee eurt, dàt nooit. Nee, nee, zai zol hom zulf bie ‘t handje hollen en den ‘n zetje mit hom op weg kaiern, as ‘t duuster was. En den mog he zingen oet ‘t hoogste vat. ‘t Verske dat d’r bie heurde, har ze hom al leert. Och, och, och wat vermoakten dei baiden zuk. ‘t Was nait te zeggen wel ‘t mainste pelzaier har, groote of lutje. Wat kon ‘t jongtje zingen van:
“Sunter-Meerten vogeltje,

Mit zien kip-kap-kogeltje,
Mit zien rood rokje,
Mit zien vleddern stokje;
Hier woont ‘n rieke man,
Dei ons wel wat geven kan.
Veul ken hai geven,
Laank zel hai leven,
Zoaleg zel hai starven,
‘t Hemelriek bearven,
God wil hom loonen,
Mit honderd doezend kronen,
Mit honderd doezend lichtjes aan,
Hier komt Sunter-Meerten aan.
Sunter Martinus Bisschop
Wie loopen hier te lande,
Dat wie hier mit lichtjes loopen,
Is veur ons gain schande”

Aaldersierlekste mooi was ‘t. Wat scheen dei knol mooi geel deur, mensken! En Oabeltje-Muike har d’r ook nog ‘n kerelkop insneden. He-e-e, zoo wol Koke nou wel aalle oavends. Dou ‘t doan was, kreeg he ‘n stuk of wat doemkes, dei Oabeltje vot tougelieks mit ‘t keerske koft har. En nou was d’r gain kind – al was he nog zoo riek, en al har he nog zoo’n mooie Sunter-Meerten – dei zoo gelukkig was, as Oabeltje Omzwinder heur jongtje moakt har.

Wie vinden in t waark van vraauw De HaasOkken n wonderlieke mengeln van romantiek en realisme, zo as ook de Grunneger volksoard is. Op dizze menaaier kon ze woarschienlek ontvluchten aan heur werkelkhaid van zaikte en ellende. Ze taikent heur figuren slim levensecht van binnenoet en t is n lust om heur waark ook nou nog te lezen.

De deure van t kefee van Berend Rensemoa klingelt. Twij jongelu, n jong en n wicht, mit dikke wandelschounen aan, kommen de jachtwaaide binnen. Ze zuiken zuk n toaveltje, doun de rugzakken òf en leggen dij onder de toavel. De jong wist zuk t zwaait veur de kop vot en t wichtje staait votdoalek weer op en verdwient achter de deure, woar Berend vrouger ais, in n vloag van kunstenoarsschop, aigenhandeg n vraauwchie op schilderd het.

As ze weerom is, komt Berend langzoam achter de tapkaaste vandoan en lopt op zien elvendattegsten noar de jongelu tou. “Goidag, woar kin ik joe mit van dainst wezen?”, vragt e. “Graag een tonic en een Spa rood,” bestelt de jong. Aan zien hooghoarlemmerdieks proaten kin je dudelk heuren, dat e gain Grunneger is. Berend sloft weerom noar zien tapkaaste en moakt de bestellen kloar.
“Vremd volk?”/ vragt Willem de Vreugde, dij achter n haalf glas pils aan de bar zit.
Berend knikt.
“Hollanders,” mompelt e en bringt de verterens noar t toaveltje van de jongelu en din tapt e Willem nog n pilske in.
“Hait, hè?”, begunt e n gesprek, houwel e aiglieks gain dikke proater is.
Willem knikt.
”En al zo’n zet,” gaait Berend wieder, “mien gruine boontjes liggen der gewoon slap bie. Gain wotter genog. t Wordt tied, dat we ais n buie kriegen.” De Hollandse jong tikt tegen zien glas om te beduden, dat e Berend neudeg het. Stennend komt dij overènde en sloft mit zien gewone kastelaainsgang noar t toaveltje.
“Nog maar een keer van het zelfde, kastelein”, bestelt de jongkerrel.
t Wichtje zit ondertuzzen in n foldertje te kieken, woarop mit grode letters te lezen staait: ‘Westerwolde, doe het eens anders.’ Bliekboar kin ze nait vinden wat of ze zöcht, want ze let de jong nou ook in t boukje kieken. “Ik heb geen idee,” heurt Willem hom zeggen. “We kunnen het het beste maar even vragen.”
Berend zet de gloazen mit t bestelde op t toaveltje.
“Kunt u ons zeggen woar hier in de buurt de camping ‘Mepskes toene’ is?”, vragt de jong. Berend trekt zien gezichte in n plooie van zwoar noadenken. “Mepskes toene, Mepskes toene?” mummelt e. “Dat is hier zo ongeveer n haalf uurtje lopen vandoan. Ie kinnen t beste mor over boer Elzingoa zien loane goan, omreden over de weg ben je zeker n dik uur kwiet.” De jong zegt gain boe of bah en Berend vragt zuk òf of e hom wel begrepen het. Aan de stamtoavel is Willem in t ende komen. Hai let zien glaske bier even veur wat t is en komt ook bie t toaveltje van de toeristen stoan. “Ie wollen noar Mepskes toene?”, vragt e mit n gemaain laagje, “Zol je dat nou wel doun?” t Wichtje kikt hom vroagend aan. “Is daar dan wat mee?”, vragt ze.
“Nou nee, dat nait. Mor waiten ie wel, dat doar n poar joar leden nog aine opvreten is?”, gaait Willem, dij t niks op dij ‘Hollandse’ toeristen begrepen het, wieder.
“Iemand opgegeten, zei u? Is het daar dan zo gevaarlijk? Het is toch een behoorlijke camping? Dat staat tenminste in deze folder.” “Aan dij camping mekaaiert ook niks, mor ik wol joe allaine mor even woarschaauwen. t Wemelt doar nog van t ongedaaierte. Wilde daaier en zo,
main ik.”
“Kom man,” vlogt de jongkerel nou op. “We zijn hier toch in een beschaafd land. Wilde dieren komen hier toch zeker niet meer voor?” “Doar zol ik mor nait aal te veul op reken”, antwoordt Willem, dij deur krigt dat e de vent mooi op stang jagt. “Vleden winter hebben ze hier nog twij wolven schoten. Uuthongerde wolven. Dij wazzen de Duutse grens overkomen. Ie mouten reken, dat je hier slim dichte bie Duutsland binnen.”
t Wichtje wordt wat blaik om de neuze. “Kunnen we dan niet beter een hotelletje zoeken, Bert?”, vragt ze veurzichteg aan heur raaisgenoot. Dij wordt n beetje niedeg.
“Laat je toch niet door die inboorling in de maling nemen, schat”, zegt e.
Bie t heuren van t woord ‘inboorling’ goan bie Willem d’hoaren inains liek in t ende stoan. “Wel is hier n inboorling?”, stoft e op, want hai mag geern aandern nittjen, mor ze mouten homzulf mit rust loaten. Hai kin der haildal nait over. “Ho!”, komt de kastelaain der nou tuzzen. “Gain roezie, ik heb n fersounlek kefee. Meneer en mevraauw mouten zuk van Willem mor niks aantrekken. Dij mag geern aander mensen op stang joagen. Ik zel joe dammee, as je ofrekend hebben, wel even de weg wiezen. Dij camping is prima veur mekoar.“ t Is n haile redevoeren veur n stille nummer negen as Berend. “Mor dat ‘inboorling’ nemen ze weerom,” pebaaiert Willem nog even, “Ik ben gain neger uut de binnenlanden van Oafrikoa.”
“t Is goed, de kastelein moet u maar een pilsje van mij inschenken”, antwoordt de jongkerel, om van t gezoes of te wezen. Hai staait op om zien poddemennee uut zien kontbuutse te pakken. “Hoeveel krijgt u …?” Inains worden zien ogen zo groot as theeschuddeltjes en zien blik richt zuk strak op de deure. d’Aandern kieken nou ook dij kaande op.
De deure van de jachtwaaide is opengoan en n eerliekse volwozzen broene bere stapt binnen.

Hai kikt eerst even wat om zuk tou en stevelt din liek op t glas bier van Willem óf, dat doar nog aal op de bar staait. Mit de baide veurpoten pakt t daaier t glas op en drinkt t in ainmoal leeg. Willem wil wat roupen, mor hai kin van schrik gain geluud uutbrengen.
Berend staait asof e aan de grond vaaste spiekerd zit en de baaide jongelu verstainen haildal. De bere likt zuk om de bek en gaait din op schoem noar aander eetboare zoaken. Hai schoevelt mit zien logge lichoam noar de putten chips en de slikkerij, dij Berend op de tapkaaste uutstald het. Nog aal duren d’aanwezege minsen gain vinne te verruiren. Hou zel dat òflopen en woar komt dat baist vandoan? De bere het ondertuzzen Berend zien haile eteloazie van eterij verinneweerd en dut zuk nou te goud aan de dreuge metworsten. Op t leste gript e n vlèzze en begunt te drinken. Noa n poar beste sloeken trekt e n voel gezichte en let e de vlèzze valen. Hai gaait even op zien achterpoten stoan en gromt zachies. Din let e zuk weer op vaaier poten zakken en stevelt op n runtje deur de kafeedeure de jachtwaaide weer uut. Vot is e!
De vaar mensen kommen weer tot leven. “Dat was een bruine beer”, stoamelt de Hollandse jong.
“D … da … dat was mien pilsie”, stöttert Willem. “Hai dronk jenever”, verwondert Berend zuk.
“Er zijn hier dus echt wilde dieren,” jammert t wichtje en begunt inains te schraiven. “Ik wil naar een hotel,” snikt ze en drokt zuk tegen heur kammeroad aan.
“Dit is onmeugelk,” beslot Willem inains. “Ik heb dat nou wel zegd, over dij wilde daaier, mor dat was allain mor om joe te ploagen. Beren komen hier haildal nait veur.”
Hai wil noar boeten goan om te kieken, woar of t baist bleven is, mor bedinkt zuk nog net op t leste mement. t Is hom toch te gevoarlek. “Ik zel ons mor ais wat inschenken,” zegt Berend, dij veur de schrik zulf wel n hassebassie neudeg het. Hai schenkt veur elk n borreltje in en t wichtje krigt n bezzentje. Bie de stamtoavel drinken ze hom op, noadat Berend eerst de kafeedeure op t nachtslöt draaid het. “Ik breng joe dammee wel even mit d’auto noar de camping”, budt Berend aan. Willem kin wel even op t kefee pazen. Net dou t wichtje zeggen wol, dat ze toch mor laiver noar hotel Homan in Zélgn wil, wordt ter op d’roet van de deure bonsd. Berend staait op. Hai draait de sleudel om en dut de deure n hail klaain stokje open.
Boeten staait n kerel mit n ende kedde in d’haand. “Haben Sie auch ein broene bere lopen zain?” vragt de man mit n boetenlands aksent. “Wie stehen mit unser zirkus in Vlagtwedde en dort ist mien dressierte bere der vandeur goan.” Berend dut de deure n beetje wieder open. “Dij is hier inderdoad west”, dailt e mit. “n Ketaaiertje leden het e Willem zien pilske opdronken, mor wie hebben gain idee woar of e hengoan is.” “Darf ik hier din wel even op t haim rondkoeken?”, vragt de berekerel.
“Ie doun mor”, stemt Berend tou. Nog gain twij menuten loater verschient de man weer mit de bere aan de kedde. “Ich haab hom al,” dailt hai mit, “eer lag te snarchen in joen verdreugde bonenbèrre und eer riecht aldernoarst nach schnaps.”

Dit moal gaait t over n schouljuvver dij in 1865 in Garrelsweer geboren wer. Ze haitte Tine Hagedoorn en was de dochter van heufdonderwiezer Heike Jacobus Hagedoorn en Edzerdina Edzards Römelingh. Dichteres en prozaïst. Ze schreef zowel in t Nederlands as in t Grunnegs. Ze waarkte as onderwiezeres in Onderndaam, Spiekerboor en Azzen. In 1947 is ze oet tied komen.
t Was n eerliekse dichteres dij schiere, ainvoudege gedichten schreef in n mooie Grunneger toalvariant.

Haarfstlandschap

Dorre, doode bloaden,
Bloaden, broen en geel,
Valen stil van boomen
In de modder deel.

Boomen stoan te dreumen
In de doodse loan,
Woar de haarstwiend zingt van
Komen en van goan.

Lucht is triesterg donker,
Dook hangt over ‘t land,
Koien stoan te krimpen
Aan de woaterkant,

Aan de takken hangen
Druppen, zwoar en kil,
Net as groote troanen
Dei ain schraivt, hail stil.

‘n Zwaarm grieze kraaien
Trekt deur grauwe lucht
Noar de bozzen achter
‘t Ainzoame gehucht,

Dat doar ligt te dreumen
Van de zummertied,
Dou ‘t aal gruid’ en bluid’ en
Glansde wied en zied.

Makkelk te begriepen. Gewoon n netuurgedicht. Noa n bundeltje verzen, dat ‘Viooltjes’ hait en dij schreven was in t Nederlands, legde Tine Hagedoorn zok tou op t schrieven in t Grunnegers.
Heur eerste Grunneger schriefwaark beston oet prozoastukken, zo as ‘Meesters Lize’ en ‘Mooi
Geertje’, dij in 1899 baaide in n bundel verschenen onder de noam ‘Goldjebloumen’. Dou ging ze over op gedichten, dij veur n groot dail tussen 1916 en 1943 publiceerd werden in t Maandblad Groningen, en heur bundels ‘Grunneger verskes’ in 1922 en ‘Leevmsspul’ in 1932. Ze goan veuraal over menselke noden en vreugden.
Tine Hagedoorn heur waark bestaait oet vrij ainvoudege verskes, mor ze getugen van n zuver
gevuil en n enkeld moal van overdreven sentiment. Ze wait in n bult gedichten met beschaai-
den middeln en n simpele vörm en sober woordgebroek n daip inleven te tonen en eerliekse
emootsie op te wekken. Ook al is ze nait ain van de allergrootsten, toch verdaint ze t om in dizze serie nuimd te worden. In de Nederlandse literoatuur kin je heur vergelieken mit n Jaqueline van de Waals of de gezusters Loveling.
Hieronder nog n gedicht van dizze dichteres:

Van ‘n old hoeske aan ‘n diek

‘n Hail old hoeske aan ‘n gruine diek
zo ainzoam en allain
De wiede, wiede zee en aans
Nee, is ter niks te zain.

Doar woont ‘n hail old menstje in;
Dei wil doar nait van doan;
Want op dei zee, doar is ‘eur schip
Mit man en moes vergoan.

‘Eur man en aal ‘eur kinder wör
Ze dou in ain’n kwiet.
En wat ‘e nemt, geft ‘e nait weer,
Dei zee, zoo daip en wied.

Moar ieder moal, as ‘t mörn wordt,
Din kikt ze over zee;
En schudt moud’loos mit kop en zegt:
Ze kom’n nog nait, nee!

En ieder moal as ‘t oav’nd wordt,
Din zet ze lamp veur ‘t glas;
Din kinn’n ze aangoan op ‘eur licht,
As ‘t ais te duuster was.

En doag’n kom’n, doag’n goan.
0ll’ Annoa blift allain.
aall’ Annoa nuim’n ze ‘eur in ‘t dörp
Aans kin ‘eur doar gain ain.

‘n Leeg old hoeske aan ‘n gruine diek;
Zoo ainzoam en allain.
De wiede zee en soms ‘n zail,
Aans is ter niks te zain.

In Ost-Vraislaand kom je dit soort gedichten over wachten op verdwenen zeelu ook tegen. t Verske ‘Van een oud huisje’ van Tine Hagedoorn is deur Het Sneeuwbaltrio ooit op de grammofoonploade vastlegd.

Dit moal gaait t over n schriefster dij mor ain bouk schreven het. t Is Wiepke van Palmar, mor dat is nait heur aigliekse noam. Ze haitte Wiepke Heikes Bouman-Geertsema en wer geboren op 4 meert 1842 as dochter van de holthandeloar Heiko Geertsema en Vossina Hommes Tonkens in
Beerte.
Heur man was roem twinteg joar older as heur en was in dij tied hail bekend as onderwieshervörmer. Wiepke kon Hermannus Bouman al, want zai haar bie hom op schoule zeten. Ze is woarschienlek mit hom traauwd omdat ze op heur 27ste nog gain man haar en t gevoar beston dat ze n olle vrijster worden zol, want ze was onbemiddeld en haar hail waaineg oplaaiden had. t Is hail nait zeker dat t bouk dat ze schreven het van heurzulf is. Sommegen beweren noamelk dat heur man de eerliekse schriever is. Mor zolaank dat nait vaststaait goan we der vanuut dat zai t schreven het.
t Bouk, of aiglieks is t n novelle, verscheen in 1875 en hait ‘De golden kette’. En doarin beschrift ze t leven in t Oldambt zo as dat in heur tied was. Dikke boeren en de rest mos boegen as n knipmes. Doar haren de Boumans muite mit. En zo kommen de ideeën dij Bouman over t leven in t Oldambt haar weerom in t bouk dat zien vraauw schreven hebben zol. Woar gaait t bouk over: Jan Robbers is n rieke boer op n grode boerderij in t Oldambt. Hai is wedeman en het drij kinder. Tot grode aargernis van Robbers is Trudoa, zien dochter, verlaifd op Albert Korenhof de zeun van n lutje boer. Robbers wil dat ze in n rieke femilie trouwt. As Greitje, n arbeidersvraauw, heur helpen komt in d’huusholden heurt Trudoa van d’ellende van aarme mensen. Hiernoa n stokje uut t boukje:

n’ Oogenblik arbaidde ze vlietig deur, maor al gauw was ‘t weer: En nog raggen van andern heje tou. Van ‘t veurjoar kwam ‘k eis van ‘t weiden weer in hoes; onz’ Roulf was bie mie, en wie harren elk n’ zak mit melle op de nekke. Roulf is nog in de schouljoaren en net kwam de kuzzies, of ondermeester, zooas ze no zeggen, ons van achtern in loopen. Hij begunde d’r vot over, dat ‘t zoo verkeird was, dat Roulf mit an ‘t weiden gong, en dat ‘e nog neudig nao schoule mos. Jao, meester, zee ‘k; ie kennen wel wat zeggen, wie mouten deur tied; hij ken al wat mit verdeinen, en op schoule geven ze hom niks. Daor begunde mie dei kuzzies ‘n heile redenaotie, dat w’ons aigen best nait begrepen, dat we de kinder zoo’n schao deden en dat ze zooveul meerder worren konnen, as ze fiks wat leeren. ‘k Begreep ‘t almaol neit, hij praotte zoowat van ontwikkeln, ‘t einigste, dat tegen armoude helpen zol; van plichten tegen de kinder en al dei geleerdhaid meer. No, en wat heb ie daorop zegd, vragt Trudao? Wat ‘k daorop zegd heb? ‘k Wor d’r niedig bie; ‘k was ook zoo dood mui van ‘t lange sjauwen mit de graszak, en ‘k zee: Meester, ie maggen klaor wezen in ‘t reken, maor reken mie den maor eis veur, hou wi ons redden zellen, as Roulf niks mit verdeint. ‘k Wil hom ook wel nao schoule sturen, as ‘e daogs mit veir stuver en ‘n zak vol melle veur ‘t schaop in hoes komt. Ik ken zoo geleerd neit praoten as ie, maor dit ken ‘k joe zeggen, onz’ Jurren het ‘t neit zoo wied brocht, dat ‘e in ‘t testement lezen ken; hij was neit numig in ‘t leeren, en ‘k mos hom vaok in hoes hollen om op ‘t lutje te pazzen. No is ‘e nog maor in ‘t achttiende en verdeint bie Veldhoes al sestig gulden en ‘n half mudde garste. Reken mie den maor eis veur, dat ‘t zoo perfietelk wordt, as ze lank nao schoule gaon.

Nog aal goud leesboar dus en je kriegen n oardege kiek op t denken van de aarbaiderslu oet dij tied. Te waineg verdainen om in leven te blieven en te veul om dood te goan. En noar schoule is veur d’hoge heren. Aarbaiders mouten aarbaiders blieven. n Schier stokje sosjoale geschiedenis. t Verhoal gaait utendelk wieder. De dikke boer komt mit zien koetse en peerden in n viever te laande. En netuurlek wordt e der uut hoald deur Aalbert Korenhof, t keuterboertje dij mit Trudoa vrijt. Jan Robbers komt deur t ongelok uut tied, mor Aalbert en Trudoa worden t ains en worden boer en boerin op de grode boerderij. En zai leefden nog laank en gelokkeg!

“Kiek, dat mozzen wie nou aiglieks ook ais doun goan”, maint Suze, terwiel dat ze noar t nijs op TV Drenthe kieken.
“Wat mainst doe?”, wil Eltjo, heur echtvrund, waiten. “Zokse bere-enden fietsen, zo as dij haalfmalen van de Drentse Fietsvaardoagse. Ze lieken ja wel stoapelgek.’’ Hai ligt lekker onderuutzakt in zien tillevieziestoule en kin mor zuneg over zien dikke lief hen noar t beeld kieken. “Joa, dat liekt mie nou zo schier tou, hè. n Endje fietsen deur t Drentse laand.

Wie zitten aaltied mor in huus en wie gruien zowat dichte van t lekker eten, van t slikken en t stilzitten.” Eltjo moppert wat. Hom liekt dat niks tou. Mout e mit zien overtollege kilo’s ook nog op n fietse stappen? “En ons dokter het lest ook al ais tegen mie zegd, dat wie aiglieks n beetje ofvallen mouten,” gaait Suze wieder. “En doar komt bie, dat ik aaltied van dij grode tenten van klaidjes aanmout. Nooit ais n schier hups dinkje. Bie mie pulen de vetrollen doar ja votdoalek bie boskes onderuut.” Eltjo krigt inains n hail maal gevuil in d’hoed. Suze is op n idee komen en din is der gain aine dij heur doar ofproaten kin. En t is aiglieks ook wel woar; hai zulf kin ook wel n poar kilo missen. “Goud,” zegt e din inains, “wie goan mit zien baaiden op d’hongerkaambe en wie goan ook wat meer bewegen. Elke oavend n stroatje om. Nait n ketaaiertje, nee, minstens n uur. En steveg op, nait van dat gegengel.”
“En soavends nemen wie ook gain borreltje of pilske meer en gain pinda’s en chips. Nee, wie kriegen mondjesmoat waarm eten en bie tilleviezie drinken wie bronwotter en eten we plakjes raauwe komkommer,” dut Suze der nog n schepke bovenop.

n Weke loater vergaait Eltjo van d’honger en drinkt e liters kroanwotter om t lief mor vol te kriegen, mor vanmörn op t weegschoaltje, dat Suze aanschaft het, was t eerste rezeltoat al dudelk woarneemboar. Inploats van 120 kilo is nou mor 118 meer en Suze is ook al n poar kilo kwiet. Mor t begun is der. “Mörn goan wie fietsen,” dailt Suze bie n kop kovvie mit niks mit. “Ik heb noar Gasselte beld en doar n poar fietsen huurd. Wie kriegen der ook n roetebeschrieven bie.” D’aander mörn binnen ze al op tied op pad. Mit d’auto rieden ze noar Gasselte en ze parkeren hom op t grasveldje tegenover de fietsenverhuur bie de pankoukboerderij. “Doar kinnen wie ons op de weeromraize mooi n dikke pankouk kopen,” stelt Eltjo lagend veur.
“Niks ter van,” beslot Suze. “Wie doun dit veur ons gezondhaid en wie mouten de kilo’s dij we derof fietsen der nait votdoalek weer opeten”. Eltjo het wel deur, dat dij lekkere, dikke pankouk, dij hom veur d’ogen schimmert, nait deur gaait. Bie de fietsenverhuur kriegen ze elk n schiere fietse. “Ie maggen de banden wel even ekstroa haard oppompen,” dut Eltjo kureg tegen de vraauw dij heur adres opschrift. “Der mouten n bult kilo’s mit.” De vraauw bekikt heur klanten ais en laagt wat. Even loater binnen ze onderwegens. Mooi noast mekoar rieden ze deur t Drentse laand. Van Gasselte gaait t eerst in de richten van t Drouwenerzand, linksòf deur Drouwen en din over Bronneger binnendeur noar Börger. Bie t grode hunebed stoppen ze en zetten de fietsen tegen n boomke, dat bie n baankje aan de kaande van de weg staait. Suze traktaaiert op plakjes komkommer en stokjes rauwe worrel. Lekker? Nou nee, nait echt, mor t is ja veur n goud doul. Noa n menuut of tiene goan ze wieder. “Hou laank is dij tocht aiglieks?” wil Suze noa n zetje waiten.
Onder t rieden kikt Eltjo op t pepiertje. “Sikkom viefteg kilometer. Dat is wel n ende nait? Haren wie eerst nait n körtere rit uutkaizen kind?” t Vaalt Suze aiglieks ook n beetje tegen. Zai har ook docht dat t makkelker goan zol. “Kom op”, holdt ze de moud ter in en trapt nog ais wat stiever op de pedoalen. “Wie loaten ons toch nait kinnen. Wat zegt ons viefteg kilometer.” Zo peddeln ze nog n uurtje wieder. Zo tegen haalf aine komen ze bie theehuus De Poolshoogte aan. Ze zetten de fietsen op slöt in t rik en zuiken zuk n toaveltje in de schare van t ofdak. “Nou maggen wie n beetje eten,” beslot Suze en bestelt bie d’ober twij grode koppen mit mosterdsoep. As de soep brocht wordt, vaalt Eltjo derop aan asof e net uut n konsentroatsiekamp ontsnapt is en veur t eerste n bord snert zugt. t Scheelt nait veul of hai slikt de kop zulfs terbie uut. Suze kin t nog net veurkomen. Zo blieven ze nog n zetje zitten. Suze schoedelt wat op de stoule hin en weer. “t Gat dut mie zeer,” vertelt ze.
“Dat is ongewoonte,” wait Eltjo, “noa elke fietstocht gaait dat beter. Je mouten eerst ielt veur t gat kriegen. En moust mor zo reken, hou dunner ofst worst, hou minder stee der is veur piene.” Suze grijnst wat en verdwient noar de w.c. n Poar menuten loater komt ze weerom. “Lekker was dat,” vertelt ze. “ik heb even mit n poar nadde pepieren handdoukjes mien zitvlak kold moakt. Nou kin k ter wel weer even tegen.” Mor dat vaalt nait tou. Ze zitten nog mor net weer op t zoadeltje of de piene begunt weer. Om de tien meter mout Suze op de pedoalen stoan goan, omreden heur zitvlak schrijnt en braandt haildal. “Moust op t zoadel zitten blieven. Aans krigst nog meer last”, wait Eltjo, dij zien billen nou toch ook wel slim smaarterg worden.
“Kinnen wie de tocht hier nait ofbreken?”, wil Suze waiten as ze noa n haalf uurtje bie n kruuspunt komen. “Hou wied mouten we nog?” Ze stappen of bie n baanke, dij in de glende zunne staait. Suze let zuk ter op zakken, mor schut in ainmoal weer overende as heur schonden achterdail t haide holt aanroakt. Ze kin wel schraiven van de piene.
“Wie binnen ongeveer twij kilometer bie Gasselte vandoan”, wait Eltjo, noadat e de koarde van Drente keken het. “Kiek as wie langs dizze weg binnendeur goan, binnen we der zo.”
“Hou laank is dat lopen?”
Eltjo kikt zien vraauw n beetje verboasd aan. “Lopen? Wie binnen toch aan t fietsen?” “Mie krigst vandoage nait weer op dat lutje zoadeltje. t Gat is mie ja haildal raauw. Ik goa wieder lopen.”
Eltjo mout lagen. t Komt hom aiglieks ook wel goud uut, dat ze nait wieder huiven. t Is bie hom ook ja of zien achterdail in braand staait.” Noa n haalf uurtje lopen levern ze de fietsen weer in bie de fietsenverhuurder. “Ie bunt al vro weerum”, zegt de vraauw.
“Joa,” vertelt Eltjo, “wie mouten vanoavend nog op veziede en wie kinnen dus nait al te loat in huus komen.”
As ze van t haim oflopen, kikt de fietsvraauw heur lagend noa en zugt aan Suze heur gang, dat dij vanoavend vanvast nait op veziede gaait. Dij oavend noa t doezen, woarbie riekelk kold wotter over d’onderenden van de ruggen sproeid wordt, mout Eltjo Suze heur raauwe achterwaark haildal insmeren mit Zwitsal babyzaalve. Dat geft din endelk n beetje verlichten. “Wat eten wie vanoavend aiglieks?”, vragt e din. “Wat dochtst van opgebakken eerappels mit sloat en n lekker biefstukje?”, stelt Suze veur.
t Is of Eltjo even sloeken mout. “Biefstuk?” vragt e, “Raauwe biefstuk? Nee Suze, laiver gain biefstuk. Dat heb ik nou wel genog zain.”