Author: Redactie

Elke keer as k via Foxhol richten snelweg rie, kin k nait noaloaten even opzied te gloepen noar t witte hotel:

‘Hotel De Boer.’

Buurman was doar kok en hai wos wat kokkerellen was. Bie mien òfschaaid van t leger onderwies in Hoogezaand, in 1980 het hai n buffet in nander flanst, woar kollegoas zok de vingers bie òfslikken konden. Koken was zien lust en leven en oet zien verhoalen sprak aaltied n zekere tröts, doar te kinnen waarken.

Buurman is al laank leden oet tied kommen en aan t hotel kist aan boetenkaante wel zain, dat t gebaauw zien beste tied had het. t Is gain mooi ploatje en noar t hou en wat, wat zok achter dichte gedienen òfspeult, bin k ook nooit nijsgiereg west.

Mor dat veraanderde dou meneer Bier in t nijs kwam.

Meneer Bier?

Nee, t is echt gain grap. Hai is aigender van t hotel en verhuurt koamers. Aan lu, dij om verschillende redens naargens aans fesounlek onderdak vinden kinnen.

Kraant meldt:

‘Wel hom bèlt het soms dijzulfde dag nog n koamer.’

Joarenlaank het gemainte lu, dij stonden te springen om n wonen, deurverwezen noar meneer Bier.

Bier helpt.

Tot anderhaalf joar leden Biers hulp nait meer mog.

Van wel?

Van dezulfde gemainte. Dij verordonnaaierde, Bier mog nait langer veur verhuurboas speulen en zien huurders mozzen mor n aander stee zuiken. Tot 10 april krigt onze goie meneer Bier tied om zien huurders de deur te wiezen. Stok achter zulfde deur is n dwangsom, dij klinkt as n klokke.

t Is jammer veur Bier, mor nog dramatischer veur zien huurders.

Woar zai t nou zuiken mouten?

t Wordt veur heur vervast n sprong in t duuster, mor gelokkeg is der in de gemainte nog n sosioale òfdailen. Dij waiten vast wel n oplözzen.

t Binnen roare, onzekere tieden.

75 joar leden was t nait aans. Mien olden, dij dou in meert nog net nait traauwd waren en dus ook nog gain ollu, zaten der net zo mit. In 1951 was wonennood in Pekel groot, net as mien opa’s zörgen om zien negen kinder aargens aans onder dak te kriegen.

As n moderne meneer Bier was opa ook nait veur ain gat te vangen. Of hai bouldoagen òfluip of dat hai makkelk zien oren spitsen kon, hai haar n goud zicht op wonenmaarkt. Zo kocht hai veur mien olden t lutje hoeske op Komnijsterwieke.

’n Kröt,’ zee mien aanstoande mouder bie d’eerste blik.

Mit n nije veurmure verdween t ‘Onbewoonboar verkloard’ van veurgevel, mor mit t ain-stains muurtje bleef t n vochteg, tochteg en onmeugelk te verwaarmen hoeske, woar wind, zunne en schimmel vrij tougang haren.

Zai hebben t in eerste joaren van heur traauwen financieel stoer had. Rìnte en òflözzen was f 25,- in de moand. Mit nog gain f 200,- verdainsten op febriek was dat n flinke hap oet heur moandloon.

Dou zai 10 joar loater noar nijbaauw verhoesden betuilen zai f 45,- hure in de moand.

Mit Bier in mien achterheufd heb k t haile riedeltje van mien pa, over hoge huren en lege lonen van viefteger joaren, nog ais loaten passeren. Heb k de rollen van dou op t nou legd en speult mien opa Bier, krigt n zielsgelokkege zeun toch nog n dak boven t heufd en let gemainte t aal op zien beloop.

‘Wie haren vrouger ook zo’n wit bordje boven de veurdeure,’ vertelt Arineke mie, as zai dit verhoal veur t eerst leest.

En wie waren nait ainegsten.

Hoeskes van onze jeugdjoaren hebben n onoetwisboare indrok op ons moakt. Dou was gelok nog hail gewoon. Wie wozzen nait van badkoamers, mor ploeterden in tobbe en vonden n kroeke in bère as t in hoes stief vroor. t Gelok zat hom nait in n mooi hoes, t was zoals t was.

Biers gasten denken der weschienlek net zo over en as de gemainte maint, noa joaren van laauwloeneg achteroverleunen regels aan te mouten schaarpen, binnen zai den nait as eerste aan zet om soamen mit Bier noar n oplözzen, n redelk alternatief – lees: n betoalboar onderkommen – te zuiken?

Zai mouten heur sosioal gezicht loaten zain. Regels regaaiern, mor mìnsen mouten aaltied op eerste ploats kommen.

‘Woar proaten ie over?’

k Heur t mie nog wel zeggen, as k ollu zachies mit mekoar fluustern zag. Steevast kreeg k t zulfde taimpie veur de vouten gooid:

‘Neuzewies.’

Ain woord, dat boukdailen sprak. Kinder mozzen heur plek waiten en nijsgierege kinder paasden zeker nait in dij tied. k Luusterde goud en droop òf, mor t voulde nooit goud.

‘Wiesneuze.’

Opbaauwd oet dezulfde lettergrepen het dit woord n hail aander betaikenis. n Wiesneuze stekt zien neuze nait in aandermans zoaken, mor in de locht. t Is voak wieze proat, mor der binnen ook gounent, dij letterliek heur neuze in de locht steken. n Taiken, zodat t veur elkenain dudelk is:

‘Ik wait t aal en beter as joe!’

Zai binnen van alle tieden en leeftieden.

Beterwaiters en voak strontaigenwies.

Om aan te geven, dat tieden veraandern, goa k nog even terogge noar mien verhoal ‘Speultoene’ en

d’opmaarken van Philippe Meyrieu:

‘Vrouger muik n gezin kinder. Tegenswoordeg moaken kinder t gezin.’

t Liekt mie den ook hoast ondenkboar dat moderne ollu t in heur heufd hoalen om heur kinder as nijsgierege neuzewieskes te bestempeln. Tegenswoordeg is t aans, voeren kinder t hoogste woord, aan toavel en bie de veziede en binnen t d’ollu, dij luustern.

t Ofkeurende, soms minachtende neuzewies heur k naargens meer en de negatieve, ongunstege klank, dij aaltied om n wiesneuze hangt bestaait volgens mie ook nait meer.

Docht ik.

Tot ik n dag of wat leden las van t Wiesneus-project. t Klonk mie as meziek in oren.

‘Wiesneus’ is n tiedschrift, dat in meertmoand op legere scholen verspraaid wordt van Achterhouk tot vèr veurbie Zuudbrouk. t Doul is kinder op n speulse menaaier kennis te loaten moaken mit streektoal. In woord en verhoal, mor ook mit meziek.

In t paginagrote stok stoan traauwens twij zinnen, dij klinken as n klokke en dij’k joe dus nait ontholden wil:

‘Kinder zingen sneller dan zai lezen.’

De kracht van t laid zit hom nait in de noadrok op toal, mor in t plezaaier van t zingen.

Pats boem, dat hakt der in. Veur t onderwiezend personeel, dij mezieklezzen makkelk aan kaante schoeven en zok verschoelen achter ‘Bin ja nait muzikoal’, mor t allerschierste – in elk geval veur mie as streektoalschriever – is de biezin:

‘n Melodie hoalt de drumpel vot, dij volwazzen lu voak voulen bie streektoal.’

Dat kin elkenain, dij bewust of onbewust t Grunnegs op n òfstand holdt in buutse steken. t Grunnegs is net as t Drenths en t Twents n volwazzen toal, woar je joe nait veur schoamen mouten.

En wat zol der nou mooier wezen, as dat lutje wiesneuskes oet school mit n aigenwies Grunneger laidje thoeskommen en t aan heur olden veurzingen. d’Ollu van nou binnen ja goud manipuleerboar.

t Kind zet de toon en as t zo is, dat de tekst veur heur olden te stoer wordt, den kinnen dijlu gewoon noar boukwinkel goan en n pepieren Wiesneus kopen.

Muite mit de melodie?

Spotify löst dat probleem zunder problemen op.

Tieden binnen veraanderd en n beetje meer neuzewiezeghaid noar mekoars bezegheden verleegt hopelk ook de drumpel noar t doaglieks gebroek van onze mooie streektoal.

t Is 14 jannewoarie 2026, as k n opmaarkelk, onverwacht berichtje via droadpost toustuurd krieg. n Ofreken van t Bero veur auteursrechten.

‘Op 25 mai 2025 het Speulgroep Hoessenbosch in heur openluchttheater in Berghem t toneelstok

’n Hail biezundere schoolraais’ opvoerd,’ zo meldt t IBVA.

Dat Berghem in Noord-Broabant ligt, doar kom k loater achter. Dat ik t toneelstok ooit ais schreven heb en dus ook nog opstuurd heb noar toneeloetgeverij Vink, mout ik oet de daipste krochten van mien geheugen ophoalen. Noa wat zuikwaark, kom k der achter, t is joaren leden schreven in opdracht veur hoogste groep van t leger onderwies, rond t thema pesten.

Zo kin pesten ook nog wat geld in t loatje brengen.

Soms bedenkst wat, mor de woarhaid is nooit ver vot. Zo ook mit dit verhoal.

‘Woar zol n schoolraaize aans hìn kinnen goan as noar t stee, woar k zulf zokse goie herinnerns aan heb,’ was d’eerste gedachte, dou’k achter tikmesien zitten ging.

Zo kwamen Drouwen en t kampeerstee ‘Alinghoek’ en aigender Hebels al snel in beeld. t Bos op n hoanetree en de grote zandvlakte wat verder vot waren genog om as basis te dainen veur n ‘nijmoodse’ Romeo en Julia interpertoatsie.

Op 15 jannewoarie heb k alles weer schier op n riegie, heb k mien aigen toneelstok mit plezaaier deurlezen en verboas mie derover, da’k in dij tied zoveul fantasie in mien verhoaltjes stoppen dus. Van aanderkaant bekeken, om boer Hebels te beschrieven huif k gain grote capriolen te moaken en niks oet n dikke doem te zoegen. Dij is ook in t toneelstok zo authentiek bleven as dat ik hom aal dij joaren mitmoakt heb. De rust zulf, mit hom moakst de kaggel nait aan.

Woar k wel benijd noar bin, of t toneelgezelschop in t vère Broabant de Drìnthse boer, dij Hebels, in elk geval in mien ogen aiglieks aaltied bleven is, ook zo op de planken zet het. Vroag levert niks op.

n Moand loater, op 16 feberwoarie keer k veur de twijde keer terogge noar dezulfde camping, dit keer noa n artikel in kraant: ‘Tied van leven.’

Dat in loop van tied de vaarde generoatsie noa Roelf Hebels zok manifesteert op ‘Alinghoek’ is mooi veur de mìnsen, dij zok op ain of aander menaaier verbonden voulen mit dat stee. t Restaurant en ook t kampeerhoes droagen al joaren nait meer de noam Hebels. En den komt t:

‘De camping mit dezulfde noam, dij intussentied nait meer bestaait, was deur Hebels al aan n aandere pertij overdoan.’

n Zuiktocht levert t volgende rezeltoat op:

‘Sunt april ’23 kin der nait meer kampeerd worden op Alinghoek.’

t Is veur mie best even schrikken.

n Projectontwikkeloar is drok dounde om doar n klaain chaletparkje te baauwen.

Ik snap dat wel. Tieden veraandern. In de 65 joaren, dij sunt mien eerste kennismoaken mit de kampeerboerderij van Hebels verstreken binnen, binnen der de neudege ontwikkelns op kampeergebied west.

Wat overbleven is, binnen wat mooie swaart-wit foto’s in n vergeten album op zolder en n bak vol mit herinnerns. Mor foto’s vertellen nait alles.

‘Dou gimmestiekverainen veur d’eerste moal, in 1960, in kampeerboerderij ‘Alinghoek’ kampeerde, was der nog nait ais n camping,’ kom k bie t bekieken van olde foto’s tot ontdekken.

En veur dij mooie verhoalen van vrouger hest n luusteroar neudeg, dij zok ainegszins inleven kin in dij tied van dou.

Wat mien fascinoatsie veur dij laank vervlogen tied t beste omschrift kin k aiglieks in ain woord dudelk moaken:

‘Soamen.’

Nog ain keer mout ik de vlucht noar t zuden moaken, noar Berghem.

Woarom?

Omdat ik n fout in eerste alinea even rechtzetten mout. De veurstellen van mien toneelstok was noamelk nait op 25 mai, zoals auteursrechten-bero mie mitdailde. t Openlochtspektoakel is noamelk tot twij keer tou deur regen òflast.

Dat t bestuur in september alsnog oetgestelde oetvoeren organiseerd het, geft aan, dat ‘mien’ boer Hebels ook in zudelke kontraainen toch wel indrok moakt hebben mout.

t Is vroug dag as wie richten Maiden tufken. Zundoagse stilte vult de wegen. Zeun het vroagd om in verband mit de kommende verhoezen schure op te roemen.

‘Veur t ploatje van de moakeloar,’ geft hai as ekskuus.

Mien gedachten binnen mie veuroetsneld en hazzens moaken overuren.

Op Lloydsweg bin k, bie nije oversteekploats, veur de zoveulste keer sikkom slachtovvver van mien aigen onachtsoamhaid. k Mis obstoakels op n hoartje, t gaait mor net goud.

‘Moust ais kieken houveul fietsen doar boetendeure stoan,’ heur k plöts noast mie.

‘Vrouger zagst doar allendeg mor auto’s,’ mompel ik onversteur- en weschienlek ook onverstoanboar.

‘Meschain tot t ìnde van dit joar,’ let zai, dij in dit soort zoaken veul beter informeerd is as ik, mie waiten.

‘Ong?’

‘Den worden zai vervast weer aargens aans hìnstuurd,’ is t leste wat zai aan mie kwiet wil.

Zai is begoan mit t lot van dizze mìnsen.

Mit mien opmaarken: ‘Zai hebben waineg keus’ blödt dit gesprek langsoam dood. In mien bovenkoamer wordt op volle kracht waarkt om te zuiken noar n kapstok woar k dizze nije informoatsie aan ophangen kin.

Maisttied belan ik den weer op mien olde legere school. Veul van wat meester Vroom ons in vaarde klazze verteld het, is goud hangen bleven. Zien vertelsters waren beeldend en wandploaten muiken t ploatje kompleet. Ik kon doar voak bie wegdreumen.

‘Volksverhoezens binnen van alle tieden,’ wos hai ons dou al te vertellen.

t Verhoal van de Romeinen heb k opzogen, om nooit te vergeten. Net as de les, hou in dij eerste poar honderden joaren van onze joartellen, zwakke kunken en kaizers van de troon stöt wuiren. Hou Attila mit zien peerdevolk de Romeinen over de kloeten en baargen juig, was n verhoal om van te smullen. Romeinen mozzen opsakkedaaiern, of integreren mit nije bewoners, in toal, gewoontes en zulvens in zoaken van geleuf.

Huifst tegenswoordeg kraante mor open te sloagen om te zain, dat t verhoal van meester Vroom nog aaltied aktueel is.

In loatere joaren kreeg k Engelse les van Westerhof. Hai was laifhebber van Shakespeare.

Wat mie biebleven is, is t toneelstuk ‘Sir Thomas More’ mit as hoogtepunt n tousproak van dijzulfde More tegen woedende menigte – wie schrieven den begun 1600 – dij immigranten oet Londen verjoagen wil.

Zien bodschop is:

‘Perbaaier joe in te leven in de pesietsie van vrumdelingen.’

En hai vragt: ‘Stel joe ais veur, hou t voulen zol as je zulf vrumdelingen waren? Wat as joe vluchten mozzen veur oorlog, honger of religieuze vervolging?’

Ik moak nog ain keer n grote sprong in de tied, vlaig noar 1971 en zing in gedachten t daarde couplet van John Lennons ‘Imagine’:

Imagine there’s no countries
It isn’t hard to do

Nothing to kill or die for
And no religion too

en denk:

‘John Lennon het zok vervast ook verdaipt in de literatuur van Shakespeare.’

De vroag, dij mie sunt zundagmörgen, dou wie veur t asielzuikerscentrum langs reden, bezeg holdt is, of der in de leste 2000 joar aiglieks wat veraanderd is.

Vandoag lees k in kraant n positief bericht:

‘Gemainten worsteln mit grote gezinnen.’

Allewel dit meschain negatief klinkt, vertelt t verhoal de pozitieve insteek van burgemeesters en ambtenoaren om asielzuikers, erkende vluchtelingen, n goud onderkommen te geven.

Mor t mooiste veurbeeld van integroatsie blift Pekel, mit t bedenken van n woonvörm, vanoet de humanistische gedachte van verdroagsoamhaid en gelieke behandeln, veur autochtone Pekelders en ‘boetenlanders’. Want wees eerlek, n goud en benoam vaileg onderkommen is n eerste levensbehuifte.

n Zetje leden las k n verkloaren van n mie onbekìnde padagoog, Philippe Meyrieu:

Vrouger muik n gezin kinder. Tegenswoordeg moaken kinder t gezin.

Deur onze wìns te vervullen, het t kind n aandere status kregen en is t onze meester worden: wie duurven heur niks ontzeggen, op stravve van ‘slechte olders’ te worden nuimd.

‘Ainegste wat ollu doun mouten,’ zegt Philippe, ‘is t kinder noar de zin moaken.’

Da’s makkelk, der is zoveul op de maarkt om oet te kaizen.

Kinder huiven mitschik deur nait meer oet.

Bovenstoand stokje is n körte soamenvatten van n ellenlaank verhoal over wizzelwaarken tussen ollu en kinder. Kist ook aans zeggen:

Aaltied drokke olden hebben n kring van personen – kinderopvang, school, grootolden en zoveul meer lu as neudeg binnen – rond heur kinder opbaauwd, dij soamen mit t exploderende digitoale media-circus in t relatief körte tiedsbestek van twij, drij decennia n alternatieve menaaier vonden hebben om heur kinder op te vouden.

Punt.

Het de pedagoog n punt?

Of d’ollu?

Bovenstoand verhoal kwam òflopen dunderdag mit n boemerangeffect terogge, dou’k n stokje in kraant las:

‘Pekel investeert 6 tön in speulplekken.’

t Heurt bie dizze tied. Zai voulen vervast n zulfde verantwoordelkhaid as moderne olders om t jong goud t leven zo aangenoam meugelk te moaken. t Siert heur, ook al köst t bakken mit geld. Kinderen mouten meer bewegen, mekoar ontmouten, speulen en sporten. Nait aingoal thoes zitten, de deur oet en noar boeten.

t Is n prachteg ploatje, mor ook n duur ploatje.

De vroag is of kinder der net zo blied mit binnen as Pekelder bestuurders. Zitten zai te wachten op n speulplek, omdat verantwoordelke wetholder t braide gezondhaidsploatje nij leven inbloazen wil.

n Openboare plek, veur elkenain.

Ik vroag mie òf, is de wìns hier meschain de voader van de gedachte. Zitten mìnsen nait zo in mekoar, dat zai geern leuven willen, dat iets woar is, simpelweg omdat zai willen dat t woar is.

k Spreek oet aigen ervoaren. Heb soms ook grote woorden broekt veur t welzijn en gelok van lutje kinder op de Wieke. Der mos n klim- en klaauwsterrek kommen vlak bie t buurtgebaauw, n poar doelpoalen veur aankommende voetbaltalenten en n JOP ( Jongeren Ontmoutens Plek ) veur de wat oldere jeugd. t Denkrezeltoat het de gemainschop stief cìnten köst, mor lutje oapkes hebben t klimrek hoast nait beklommen. Voetbaltalenten waren der bliekboar nait op t dörp, allewel t grasveld regelmoateg maaid wuir. JOP was wel n groot sukses. Dat het n bult volk trokken. Overal vot kwamen zai, mor ‘aigen’ jeugd, woar t aiglieks veur bedould was, luit verstek goan. t Het de neudege kommootsie en ( buren) overlast veroorzoakt.

Woar is t fout goan!?

k Heb der voak over zitten te prakkezaaiern.

Binnen mìnsen veraanderd?

Binnen kinder van nou aans as wie doudestieds?

Of is de wereld van tegenswoordeg gewoon nait te vergelieken mit vrouger.

In t Pekel van mien jeugd haarst ain speultoene. Aan Harmoniestroat. n Speulplek, woarst veur n dubbeltje n haile dag schommeln, wipwappen en draaien konst. Mit t twijde dubbeltje kreeg bie de vrundelke vraauw oet de buurt twij schoemblokken. k Was doar nooit ainegste en t lutje voetbalveldje het veul talenten opleverd.

Kom mit dit verhoal vandoag mor ais veur n dag.

k Hoop wel, dat ik t over vaar joar mitmoaken mag, dat wetholder, den wel burgemeester nije Pekelder speul-, beweeg- en ontmoutensplek aan Hugo de Grootpaark open zel.

Meschain n idee, op t stee, woar ik in 1962 kwam te wonen, aan Hugo de Grootstroat, is nou nog n schiere, open vlakte.

Kattenmìnsen binnen over t algemain gevoulege lu, mor ook voak onòfhankelk en creatief. Zai holden van rust en roemte, binnen bedachtsoam en ook wel n tikkeltje mysterieus.

t Binnen zo van dij opmaarkens, gooi t aal mor op ain bult, dijst veur nop en niks op t internet vindst.

Of ik mie in dizze beschaauwen herken, is nait zo belangriek. n Levenslaank katten over de vlouer hebben mie overtuugd, dat katten onveurspelboare daaier binnen, dij die veur de maist onverwachte gebeurtenizzen ploatsen kinnen.

n Klaaine greep:

Onze eerste kat, n löslopende, haalfwilde poes oet Staphorst mee de kattenbakke. Zai koos n grote plantenbak woar n prachtege goatenplant in ston, om doar heur koeltjes en keudeltjes in te groaven. Vannood wuir zai dus weer boetenkat.

Lotje speulde aiglieks aaltied boetendeure, mor as t kattenloekje op n roege menaaier begon t kleppern, wozzen wie, zai het hoge nood. Luip n poar menuten loater zunder last of lieden weer vrolek deur toene.

Catootje koos t avventuur. Klom in hoogste boom, woar zai zulf nait oetkommen kon en wuir red deur n laange trappe en n hendege buurjong. As nijsgiereg Aagje is datzulfde poeske op n moal tussen geraziemuur en loodsmuur kropen en kon zok de kont nait keren. Overbuurman het heur mit veurhoamer en laive woorden deur t gat weer noar de levende wereld kregen.

Saartje klom joaren noatied via vensterbaank en dakgeut geern op t dak van dijzulfde gerazie. Om te zunneboaden. n Kat op n hait, zinken dak en was vergeten hou zai derop kommen was. Omdat konstant mit n loodswoare trappe en dito katte sjaauwen mie begon te vervelen, heb k spesioal veur heur n holten trapke moakt.

Meiske is de leste in n laange riege. n Binnenkat. Of zai n avventurenzuiker is, kinnen wie nait waiten. Ainegste stappen, dij zai boetendeure zet, binnen bepaarkt deur kattenrengoas. Zo hebben wie besloten. Mor gelokkeg hebben zai en heur mouder Coco t haile hoes as leef-, speul- en raausterraain.

k Wait nait aans, katten bin nait kieskeureg. Drinken oet vievers of slobbern t leste oet bloumpotschuddel. Meiske drinkt allendeg kroanwotter. Het zai dörst, zai gaait pontifikoal op aanrecht zitten en wacht net zo laank tot der aine langs komt om t handege hendeltje van kroan te bedainen. Was t doarmit doan, was t nait zo biezunder, mor oet de laange rechte stroal drinkt zai nait. Zai drinkt allendeg oet paalm van haand.

‘Wat n klaaierij bie kroane,’ zeggen wie wel ais.

‘Verwìnde troele,’ heur k wel ais mìnsen fluustern.

Sunt moandag staait t hoes, lees waarkkoamer annex hond/kattenkoamer op de kop. t Is n klaaine aanpazen woarveur wie n timmerman mit schaaitpistool inhuurd hebben. t Levert bie ons hoesdaaier de neudege frustroatsie op, dat pas noa vaar uur opholdt.

Om de dinsdag weer fris en vrolek te begunnen, goan wie vroug op bèr. k Lees om gedachten te verzetten n poar bladzieden Finkers. Laind van zeun. Wat n onzin en vaal om van sloap bie t lezen van oprichtensvergoadern van mìnsen, dij nait waiten of der n cafetaria in Aadorp is.

Klokslag drij uur heur k koamerklok luden en Wietske zachies hoelen. Dat dut zai nooit en doarom stap k oet bèr. In koamer ligt hond mit poten veur ogen in heur bak en zai’k bie t grote lamplicht Meiske op aanrecht zitten. De kroane stroomt en haalve keuken ligt vol mit poulen wotter. Meiske kikt mit duustere ogen in mien richten. Ik hol mien haand op en noa 5 menuten veeg wat mit schuddeldouk over vlouer.

Mit n ‘Mörgen zai k joe wel weer,’ goa k op terogweg.

Om haalf zeuven bin k de eerste en baange veur wa’k veur ogen krieg, stap k de duustere koamer binnen. Drij sloaperge koppen verwelkommen mie. Aanrecht en vlouer binnen snoevedreuge.

‘Hest dreumd,’ realiseer ik mie en even loater:

‘Hou denkst der over om gewoon weer n draaikroane op t aanrecht te installeren?’

t Was dast der regelmoateg n drupke benzine ingooien most, mor wat waren wie wies mit onze mini-MPV.

Dat hai n dikke weke leden kop(pakken) hangen loaten het, was t begun van t ìnde. Noa 12 traauwe dainstjoaren hebben w’hom aan kaant schoeven mouten.

’t Mos,’ zo oordailde garagist, ‘hai is gain cìnt meer weerd.’

Autohersteller, woar k toch al roem 10 joar kind aan hoes bin, zee t zunder n spier in zien gezicht te vertrekken. t Dee mie zeer.

‘En nog gain weke leden het e n grote beurt had en zien APK het e floitend deurstoan,’ haar k nog zeggen wild.

t Was omsonst west. Ook de autowereld is haard.

Soavends hebben wie onze traauwe vrund as òfschaaid nog even de hemel in prezen. Dat hai zo lekker zuneg in t gebroek was.

‘Mor wel eulie zoop,’ heurde ik miezulf zeggen.

En t lutje karretje was zo handeg in t parkeren, konst hom overal tussendrokken.

‘Mor drij man achterin was aaltied n ramp,’ mozzen wie baaident tougeven.

Ainegste noadail was de klaaine kovverbakke. Doar konst mit goud fesoun dien wekelkse bodschoppen sikkom nait in kwiet.

‘En as k aan n nij kratje bier tou was, mos k doarveur apaart noar winkel.’

Twaalf joar laank hebben wie nait noar aander auto’s op- of omkieken huifd. Nou mos t. Zunder auto kist ja nait en de vroag was, woar begunst. As n gek deur Auto-Avvertentielaand crossen leek mie nait de juuste weg.

Zo wuiren wie de volgende dag deur schoonzeun bie n autobedrief om d’hörn òfzet, dij n mooie veurroad tentoonsteld haar. De mooisten in etaloazie, t aander spul ston boeten.

‘Wat wie zöchden?’

Doar haren wie mit dat 12-joars gat in auto-ontwikkelns gain sjoege van, doarom kwamen wie ja keuren.

‘Wel groag n beetje groter,’ zeden wie, ‘en ook n grotere kovverbakke.’

Mit de vroag of t handgeschoakeld of n automoat wezen mos, waren wie doodongelokkeg.

Prakkezoatsies doarover haren wie aaltied vèr van ons holden. n Automoat is toch veur olde mìnsen. Dat ik in mien dainsttied in n Leopardtank deur bos en over haai scheurd heb mit allendeg n gaspedoal en rem, ligt al zo vèr in t verleden dat ik dat al laank vergeten was.

Dat wie de volgende dag in n joekel van n auto, n maxi-MPV mit automoatische versnellensbak al veur n proefritje deur Hoogezaand toerd hebben, ging mie den ook snel genog.

Ondanks n noodstop, omdat mien automatismes van koppeln en schoakeln vlak veur n òfslag boven kwamen drieven, was t bie terogkomst handjebak, slag en koop.

Sunt n weke siert e onze oprit en tufken wie in onze nije aanwinst over ’s Heeren wegen, leste doagen zulvens over gladde iezelstroaten. Wie voulen ons de kunk te riek. Dat d’olde Modus meschain al wel bie de sloop staait, willen wie t laifst vergeten. t Leven gaait ja onverbiddelk deur.

Of t overschoakeln noar n automoat gladjes verlopen is, willen ie waiten?

t Levert gain echte problemen op, ook al zöcht mien rechterhaand ongemaarkt en mit de neudege regelmoat nog wel noar de versnellenspook, mor het mien linkerbain zok intussentied wel aanpaast aan t verplichte niksdoun.

Dochter, dij der veur deurleerd het, het t mie lestent oetstokt. 95% van ons handeln is automatisme. 5% is veraandernsgevouleg.

Halfstuuversbrug, verbinder van Grunneger veenkelonies mit t Drìntse heuvellaand. n Schierder pertoal tussen dal- en zaandgrond kist hoast nait bedenken. Doaglieks raust t interpervinsioal verkeer mit datteg – en soms wel meer – over Kieldaipster klapbrogge.

Of passerende lu bekìnd binnen mit noam van brogge is nait zo belangriek. Zulvens as zai in t bootjevoarseizoen veur open brogge stoppen mouten, kriegen zai dij prachtege olderwetse noam nait te zain. Kiel-Windeweerders en Kiel-Windeweersters, of worden zai in ain woord, meschain net zo makkelk, aandud as Kielsters, waiten van houd en raand. As de juf of meester t d’kinder op school nog nait verteld het, hebben olden t broggenverhoal weschienlek tot vervelens tou al verschaaiden keren òfdraaid.

‘Vrouger haarst hier drok voarverkeer in t daip en ook nog veul meer battens as nou. Draaibattens en dij wuiren deur n brogwachter, of zien vraauw, òfdraaid. t Loon, dat zai mit dat swoare waark beurden, was n cìnt en veur wat grotere broggen soms wel n haalf stuver.’

Wat n stuver is, is tegenswoordeg stoer oet te leggen. Van porremonnee en porrefullie hebben zai nooit heurd en van koperlappen en stuvers het t jonge volk al hailemoal gain wait. Zai binnen meer richt op tikkies en as t op betoalen aankomt, hebben zai n pas.

Kreeg mien voader vrouger n nije, glanzende stuver in handen, den was t taimpie:

‘Kiek ais even, dizze stuver zet ik op de bank.’

Wie wozzen wat t vervolg was, vruigen alsnog woarom en konden t antwoord wel dreumen:

‘Den kin k zeggen da’k n mooie stuver op baank heb.’

Van vrouger noar nou is mor n hoanetree.

Noa wat omzwaarms bin k sunt n dik twij joar Kielster en woon op körte òfstand van Halfstuuversbrug. Nait meer in schoolmeestersdainst, heb k elke keer as k aan kom rieden en mien oog derop vaalt weer muite mit zien noam en k zel toch n keer over de brogge kommen mouten om mien probleem oet te stokken.

t Is de stuver, dij mie dwaars zit. Dizze stuver staait noamelk nait nuver, t is toalkundeg nait zuver en hopelk du’ver t der over hebben, want stuuver mit twij u’s, ook al is t mor n haalve stuver is fout.

’n Rooie streep der deur,’ zol n schoolmeester zeggen.

Onbespreekboar.

Omreden dat ik toch t zuvere der van waiten wil, krieg k mien olde ‘Ter Loan’ op toavel. Zuik ‘stuver’ en vind hom, net as t woord ‘haalfstuver’. Aalbaaide mit ain -u, mor hai/Ter Loan het nog n verrazzen in buuts.

’Haalfstuver wordt ook wel botje nuimd.’

Ik mout t woord even goud pruiven en denk:

‘Woar kin k die van?’

Botje bie botje leggen, joa, doar wait ik alles van en mien droake wat meer bot geven, dat kin k mie ook nog wel herinnern, mor aargens verstopt in n vèr verleden zit nog n aander botje, dij k wel heur rammeln, mor zok achter t loek verstopt en zok aan mien zicht onttrekt.

Hopeloos in toeze deur t nait vinden, neem k hond aan taauw en goa aan de sjaauw. Voak brengt bewegen ook hazzens in bewegen. t Is stoer lopen in t veld mit aal dij wakkere mollen mit heur valkoelen en as k daip in gedachten toch ongeloksvogel wor, schut t der zo mor in:

‘Mit knikkern haar k aaltied n geloksbotje.’

n Knikker, mienent was wat groter, n bonk. Verloor k in t spel toch mien geloksbotje, den mos k oardeg over de brogge kommen en botje bie botje leggen om de schuld veur t teroggekriegen te verevven.

Nog even heb k hope had, dat stuver in t Drìnts mit twij u’s schreven wuir, mor dat was ijdele hoop.

t Blift steurend, dat t evenwicht versteurd blift. Haren bedenkers in eerste lettergreep ain -a touvougd, haren zai de – u vervalen kinnen loaten.

Halfstuuversbrug zol t n zörge wezen. De vroag is of stuvertje wizzeln nog bespreekboar is.

Hou?

Botjesbrug!

k Loop in dizze barre winterdoagen wat verdwoald en verloren in en om hoes. Mit Wietske kom k nait verder dan toenhek. k Vind t nait vertraauwd, mit heur wollege stempelpootjes en mit de kans op bevraizens, laange wandeltochten te moaken. Deur t weer veroordaild tot hoeshennen.

Mien gedachten loaten zok nait beteugeln, vlaigen alle kanten op. Leste doagen gaait t voak richten Zandstroom, in Blijham. 15A. Noar t hoeske van mien grootolden.

‘Zai woonden doar in n hoeske achter (Louw)diek en zai konden zok oardeg nuvern redden.’

k Loop doar groag nog ais noar binnen.

Bie achterdeur zai k opa’s klompen nait. Kiek nog even over t besnijde laand om mie tou en as k hom naargens zai, dou k achterdeur open en loop noar staal. Hai is net drok bezeg mit swien òfmizzen. Ik blief op òfstand kieken en voul ondanks t strenge winterweer de waarmte onder t lege dak.

‘Mag k dammeet wel mithelpen mit swientje vouern?’

Opa heurt mie nait.

n Indje verderop heur k oma rommelm en rappeln. Zai staait in heur minikeukentje van nog gain 2 m² in n grote pot te ruiern. Oma kookt op flèzzengas.

‘Snert,’ roek ik.

Vroagen huif k ook heur niks. Doar het zai t veuls te drok veur. Der komt wat bie kieken om doagieks 8 moagen te vullen. Mit n snertpot op butagas en twij petreuliestellen veur t waarmholden is t net as bie opa ook aangenoam waarm in keuken. Baange dat t (put)wotter in grote emmer bevraizen zel is ondenkboar. As zai mie hoast over tonen lopt noar kelderdeur en t drijtreedskeldertrapke òfdoalt gunt zai mie n blik in heur goud veurzaine kelder. k Zai Keulse potten mit geblokte douken en n hail assortiment aan weckflèzen.

In de koamer is t leeg en stil. De kolenkaggel brandt op leeg. Vanachter roet kiek ik tussen twij koale perenbomen deur over t Zandstroomzandpad richten dörp. Wind giert over t laand en het snij tegen hege aan versoameld. Noadat ik n zetje in opa’s stoule zeten heb, zing ik dij dag veur twijde moal:

‘Zai woonden doar in n hoeske achter (Louw)diek en zai konden zok oardeg nuvern redden.’

Veur heur was n noodpakket nait neudeg west. Mocht der onverhoopt op Zandstroom toch sproake wezen van stroomoetvaal, den was t gain nood. Zai haren gain koelkaast en ook gain diepvries. Alles wat zai neudeg waren, lag opsloagen in kelder. Worsten en zieden spek hongen aan de wieme. Zulvens heur alcoholische dranken muiken zai zulf, van aigen vrucht en fruit. Zai waren nait òfhankelk van winkel of leverancier.

Zai wozzen van gain nood

Bakten desnoods aigen brood

Dopten heur aigen bonen

t Was doar aangenoam wonen.

t Bericht het dunderdag in vrouge oavend n oardege konsternoatsie in t veurhoes veroorzoakt.

Bodschop was dudelk:

‘Vanòf vrijdag is t elke dag in t middenhoes patatdag.’

Kinder keken mekoar, hoast kloar mit mous noar binnen schoeven, ais schaif aan en zunder dat zai mond bewogen, spraken heur ogen dudelke toal:

‘Doar het aine boudel in bovenkoamer nait meer goud veurnander,’ en zunder woord of wies schoven drij grommen stoule achteroet, schoten noar biekeuken in klomp en stevel en paradeerden in ganzenpas noar n deur verder.

Noa n snelle klop op koamerdeur luipen zai oma hoast van de sokken en ruipen in koor:

‘Woar is opa??!!

Overdonderd en lamsloagen deur zoveul slagkracht en verboal geweld, zette dij grote ogen op en hakkelde:

‘Wat is der mit opa.’

Alsof t òfsproken waark was, ging ook twijde couplet in, veur heur doun, prachteg unisono:

‘Opa zegt, dat t hier vanòf mörgen elke dag patatdag is.’

Mit de neudege terogholdendhaid, schoten zai heur verwachtensvolle blikken op oma òf.

Oma, onwaitend van dit apaarte bericht, mor wel bekìnd mit achtergrond van opa’s biezundere menaaier van nijsverstrekken, haar binnen n mum van tied n klaaine optelsom moakt, – aine en aine is nog aaltied twije – schoot terogge en antwoordde mit braide laag:

‘Opa is n veurtanne kwiet en denkt, dat hai nou allendeg nog mor patat eten kin.’

Berichtgever kwam op datzulfde mement vezichies en mit koaken stief op nander om bochte schoeven van waarkkoamer en schoevelde as n ongelokkege pantovvelheld richten t kwartet.

Drij kinder keken noar n olde, sneukiekende man en dochten veur even nait aan de lekkere frietjes. Allendeg jongste van t stel was bie de pinken om noavroag te doun en schoot n verniende piele mit n schuunse blik noar oma:

‘Hebben joe roezie had?’

Zai wos ja van niks en t sluig de toch al stoer op gang kommende diskuzzie nou volledeg dood, mor oma muik heur klouk:

’t Slagt as n tange op n swien.’

Noa weer n ainstemmeg klinkend ‘ong??’ het zai t drijtal echte oorzoak oet douken doan:

‘Opa het onder t appelsienekaauwen zien veurtaand verloren.’

t Gaf n zucht van verlichten en aanlaaiden om opa midden in de kringe te zetten.

‘Opa, zeg ais vervelend.’

Rötteg jonkgoud haar hoarfien en sekuur deur wat de gevolgen van zien verdwenen veurtaand waren.

‘Opa, zeg eens, de slang sist.’

Maaljoagerij en opaatje pesten is zo nog n zetje deurgoan, mor luip op n ìndje dou t klierderg stel ook nog mit hom op de foto wol.

Mit n ‘Nou is t genog west,’ het oma heur deure wezen en t hoes oet bonsjourd.

Dat opa’s taandprobleem ontstoan is deur n dainstongelok in boetenlandse dainst, doar huifst kinder nait mit op te zoadeln.

Dat opa op de vrouge vrijdagmörgen via n sproakbericht van tandarts te heuren kreeg, dat vanwege slechte weersomstandighaiden de zoak sloten bleef, het zien humeur en de sfeer thoes gain goud doan.

t Is nait aans.

Vandoag is t zotterdag en kold en glad. Gain weer om der oet te goan.

Op n usb-stickie stoan wat olde foto’s van meschain wel 70 joar leden. Mit n opa, mor den sikkom 70 joar jonger en as t goud kikst, zugst dat verdwenen tand van nou, dou ook al de neudege knvovvels had haar.

Wat n toustand.

‘Vief joar leden ist, dat wie zo’n winter had hebben,’ lees en heur k links en rechts om mie tou.

‘Tied om ais n sfeerimpressie te moaken van ons woonstee,’ docht ik.

d’Haile dag mit tonen veur kaggel zitten is ook niks en dus trok ik mien stevels veur daarde, of wast al veur vaarde keer aan om mit Wietske n rondje om boerderij te moaken.

t Idee was meschain wel goud, mor k voulde votdoadelk natteghaid, dou’k in mien linker stevel schoot. Vrouger mit schoaltjelopen achter kleuterschool op Komnijsterwieke overkwam mie zokswat wel voaker. Hou mien stevels, k haar intussentied ook mien rechter aandoan, van binnen zo nat konden wezen, lag minder aan mie as wel aan ons schuurtje. De keet staait der pas n haalf joar, mor holtschoalen binnen al zo krompen, dat WestenWind en kammeroad Snij zunder sleudel makkelk noar binnen stoeven kinnen.

t Is n triest gezicht, zoals mien geraidschop der bie staait en hangt. Der is bie beter weer nog n bult te doun.

t Belet mie nait om baaide dwaarsbungels tegemuide te treden. Mit snijschoever heb k veur daarde keer t looppad vrij moakt. Ik kin t mie verbeeld hebben, dat aargens op achtergrond n ploat opzet was, mor k heb toch echt noamgenoot Bram (Vermeulen) heuren zingen:

‘Dat is onzin.’

Woar hoalt zo’n jong dat toch vot.

Omdat der verder gain spoor van mìnselk leven in toene te ontdekken is, besloet ik onder t vegen en schoeven deur poolshoogte te goan nemen bie aans zo luudruchtege daaier. Bie de tuten is t onwerkelk stil, t loophok is leeg en as k stiekom deur t roetje van nachthok kiek, zai ik, zai binnen al op stok. t Is vroug nacht veur d’wichter. Ook van t geblaf van Wietske, dij aanderkaant daip twij dappere honden ontdekt het, worden zai nait wakker. In de veurtoene binnen vogeltjes ook al vlogen. Ik konstateer, t goud beschaarmd vogelvouerhoeske is op wat krummeltjes noa leeg. Muskes, meeskes en eksterkwoajongens hebben vervast ook al laank en braid heur sloapstee opzöcht. Mor mörgen is der ja weer n dag.

Ain blik in kattenren was voldounde, om te zain, datter naargens kattensporen in t snij te vinden waren. Zai zitten wel veur t loekje in kattenkoamer, snoeven boetenlucht, mor doar is t ook mit zegd. Koldkleumen.

Intussentied bin k bie onze boetenkaggel aankommen. Hom vandoage aansteken, bedenk ik mie op dat mement, haar meschain wel veurdailen in de vörm van n ies- en snijvrije achterdeurstoepe oplevern kind en …. t haar n bult snij-inloop schelen kind.

Bie de weg is t ain en aal prut. Veegd wordt der dus nait. In t daip ligt bomies en t is veuls te gevoarlek veur wat veur ies-activiteit den ook. Op Kielsterachterweg kroept n klaain traaintje richten Hoogezaand, mor as k mien dove oor te luuster leg, heur k verders gain kind, vogel of mìns.

Is t de stilte veur n störm?

Komt der nog meer noodweer?

Negentiennegenzeuventeger toustanden?

t Liekt hoast onmeugelk in dizze tied.

Kold binnen, mit n besloagen en deur t snijwit verkleurde brille bin k toch mor even achter tikmesien zitten goan om dizze klaaine impressie te moaken.

As t nait op pad huifst is t toch wel n mooie wereld.

t Is moandag 5 jannewoarie en noa n laange kerstvekansie is t n zegen, dat doagliekse sleur onze agenda weer bepoalen mag. Arineke zingt al haile mörgen t hoogste laid, mag dammeet noar t koor en ik heb t gevoul, dat ik snommedoags n zee van tied kedo krieg en eindelks handen weer vrij heb.

Dizze moandagmiddag neem k de vrijhaid om mien krimi-serie, dij veureg joar op n ziedspoor beland is, vannijs op te pakken. k Heb de droad redelk snel oppakt, zak onderoet op baank en loat t (on)recht zien gang goan. k Smul van dij roege wereld, net as kriminelen van geld en vaal noa vief menuten midden in n gesprek tussen d’olde boef en n jonge boukjesschriever over hou t leven mit ons òfrekent. Bozewicht bekent:

‘Ik sloa nog ainmoal tou, n leste slag en den is t doan en stop k dermit.’

‘Den bist zo riek, dast die naargens meer zörgen over moaken huifst?’ zegt schriever belangstellend.

Schurk laagt om dij leste opmaarken en sprekt den de gedenkwoardege woorden:

‘Wat is riek, wat is geld, wie hebben niks van ons zulvens, wie hebben alles te huur en ook de klaaier, dij ik droag binnen nait van miezulf.’

Ik vond dat zo’n mooie gedachte van dij ( acteur ) krimineel, dat dij aine zin doagenlaank as n triezeltoppe in mien kop rondtold het. Ik krieg der mor stoer vat op en herhoal aingoal t zinnetje, wat mie in mien jonge joaren veurkaauwd, mor ook verboasd het:

‘Geld regaaiert de wereld.’

Ik wol der doudestieds nait aan en zee aaltied:

‘Is geld zo belangriek?

Zunder geld kist niks kopen en lainen betaikent teroggebetoalen, wuir den zegd. Zo kreeg mien spoarpot n stee op bozzem, n spoarpot in kaggelvörm. Bedenk t mor.

De boef van òflopen moandag het deur ain opmaarken mien haile wereldbeeld in toeze schopt. Hai haar genog cìnterij, huifde doarom niks òf te betoalen en den toch zeggen, dat wie alles te huur hebben. Om onze patjakker te begriepen lees k t gedicht ‘Niks kedo’ van Wislawa Szysborska, Poolse dichteres en Nobelprieswinnoares literatuur en hopelk kin zai n tipke van dizze ondeurzichtege sluier oplichten.

Niks kedo kregen, alles te lain.
Tot over mijn oren in de schulden
zel ik mit miezulf
veur miezelf mouten betoalen,
mien leven veur mien leven geven.

t Is nou ainmoal zo regeld
dat het hart terogge mout
en de lever terogge mout
en elke vinger òfzunderliek.

Te loat om t contract te verbreken.
De schulden mouten worden ind,
t vel over de oren hoald.

Op de wereld loop ik rond
in de menigte van andere schuldenoaren.
Sommegen binnen verplicht
heur vleugels òf te betoalen.
Aandern mouten of zai willen of nait
heur bloadjes òfreken.

Aan de debetkaant
staait elk weefsel in ons.
Gain wimpertje, gain steeltje
maggen wie veur aaltied beholden.

De lieste is onbegrìnsd
en t zait ernoar oet
da’we niks overholden zellen.

Ik kin mie nait herinnern
woar, wanneer en woarom
ik zo’n reken heb loaten open.

t Protest doartegen
nuimen wie de ziel.
En dat is t ainegste
wat nait op de lieste staait.

In t stille niksdoun van loate middag op drij jannewoarie overvaalt mie n gevoul van leegte, woar k nait recht weg mit wait. Smörgens binnen wie over snijprutwegen nog noar Sapmeer reden veur wat bodschoppen, snommedoags heb k via t videobelsysteem onze kaggel weer aan de proat kregen en nou k aan t ìnde van de middag kommen bin, brandt de kaggel as n tierelier en stoa k zulf mit n pokkel vol levensmoud, barstend van energie in standje woakvlam.

t Woarom is mie nait dudelk. k Huif niks, der komt gain veziede, de hond het zien rondjes deur snij en bagger al lopen en mit niks op t pergram, word ik ongevroagd op n zachtfluwailen golfstroom mit verlaidelke kleuren en oorstrelende meziekklanken wegvoerd noar Rustland.

Veur de lezer n pas-op: Leste woord van veurege zin groag langsoam en in twij lettergrepen oetspreken. Je moggen nog ais denken, dat ik noar n Grommende en Onverzoadegboare Beer in t Oosten vlogen word.

‘Kist rust nemen om zo weer in de geduld-modus te kommen,’ beschikt bemuizuchtege Brammetje Beterwaiter mien onverwachte raaize.

‘Mor van rust wor k ongedureg,’ woarschaauw k hom nog.

t Is aal omsonst.

Woar k terechte kom?

t Is n vertraauwd beeld, dat zok veur mien ogen oetspraaid.

Zo zai k postbode Maaier, dij mit twij dikke fietstazzen vol, net begonnen is mit zien ronde langs t daip. Hai wait, dat veul mìnsen noar hom oetkieken, ook al binnen der genog lu, dij nait zitten te wachten op de braif dij hai op matte plovven let. Lieden en laifde wizzeln mekoar òf.

Op grote vaarsprong, midden in t dörp mout hai even wachten op bodewoagen van Middel. Dij het zien peerd veur woagen spand en is net van hoes vertrokken en op weg richten Winschoot. Hai wait, t wordt n laange dag, mor t peerd wait gelokkeg van heg en steg. Zulvens stopploatsen binnen hom bekìnd. Ook n bodeman mout òf en tou even de tied nemen kinnen veur n kop kovvie of n borreltje.

Bie t grote grasveld achter school zai k n jongkirrel n klaain, gloazen hokje binnenstappen. In ain haand het hai n pepiertje, in aander haand n kwartje. Zuiken in telefoonbouk huift nait en as t kwartje valen is, wupt hai zenuwachteg van t ain op t aander bain. As e ketakt het, veraandert zien zörgelke oetdrokken van t gezicht en k zai hom òfwizzelnd kwedeln en den weer luustern. Mor ain kwartje duurt nait laank en t gesprek veuls te kört. Op weg noar hoes denkt hai: Meschain is t beter n braif te schrieven.

Tied van dou en nou verschillen in veul opzichten. Ofst wilst of nait, wie zitten aingoal boven op t nijs. Onontkomboar. Krantenjongens en -wichter brochten snommedoags Winschoter kraant rond. Pabbe las kraant pas noa t oavendeten, ook al brocht Winschoter aiglieks al gain nijs meer.

Ik bin langsoamaan beetje bie beetje mitgruid in dizze (r)evolutie, mor voul mie voak nog n touvallege pazzant in n vrumde, roazende wereld.

Veur de jeugd is dit de normoale werkelkhaid. Zai lagen mie voak oet, as k over vrouger begun. Begriepen ook nait echt, hou t leven der dou oetzag. Benuimen t as olderwets en k wil nait in dezulfde val trappen as mien voader, dij k t zulfde verweet. Dus hold ik mie stil, mor k bin gewoon van twij werelden en leef in baaide. Loop den ais, net as vrouger aan landskaant en den over brogge noar aanderkant daip. t Zol nait bie mie opkommen om net as Munchs hoofpersoon midden op brogge te blieven stoan, mit handen op baaide oren en hail haard begunnen te bölken, dat Daipsters en Anerkaantdaipsters bienander kommen mouten.

Ik kin n bult van klaainkinder leren. Mien schaarmgebroek is net as k vrouger dee, in princiep nait aans as t schrieven in n schrift. Zai leren mie wat daiper te goan dan t oppervlakkege. Soms zit ik in de riege noast heur en dou – in daipe stilte – net as zai. Tikken, schoeven, vegen.

k Bin benijd hou zai over 50 joar op heur klaainkinder reageren goan en aansom.

Ik hold van bomen, bin gain aanbidder. Bomen betaiken leven en diverdoatsie.

Nemst de tied, den vaalt der n bult te zain en te heuren. n Boom is n biotoop, n levensgemainschop op zokzulf. Veur zummerconcerten van t voltalleg insectenleger heb k regelmoateg in loie toenstoul onder boom zeten te luustern noar de maist prachtege meziekoetvoerens.

n Boom hest nait veur de katse violen. Soms is t n paraplu en budt regenschoel, op n aander mement parasol om die oet de zunne te holden en dien teer hoedje te beschaarmen. Ook sosioale weerde van n boom moust nait te leeg inschatten of ontkennen. Hai versoamelt geern mìnsen om zok tou. Op legere school hong n schoolploat van n hagepreek aan de wand. Kerk in bos. Ook veur rechtsproak was in laankmanstied de boom, t laifst n olde aik, n veulgekozen plek om daif en moordenoar te berechten.

Op de Wieke haren wie ook zo’n olde boom, n zuit’appelboom om joe de vingers derbie òf te slikken. Van t zulfde joar as ons hoes, sikkom 100 joar. n Ploatje mit veul blui in t veurjoar en schoelplek in zummer, mor mit zien bladvaal in haarfst was k minder wies. Joarenlaank was k aigenwies en heb k aigen(on)handeg mit zoag en takkenknipper veur bomenkapper speuld. k Mout aiglieks zeggen, heb k onze traauwe toenvrund mishandeld. t Verstand begon pas te waarken, dou tiedens n swoare störm n dikke takke òfbrak. Dou was t doan mit knoeipotterij. Hovenier Hans het mie de zin van goud onderhold in ain zin oetstokt:

‘De houd mout deur de boom,’ en dee t veur mit zien aigen mutse, want t was n kolde feberwoariemoand.

Zo’n boom het licht neudeg om te gruien. t Het mie dat eerste joar n karrevracht vol dood- en snuiholt opleverd. Ook dou dijzulfde boom op t stee, woar dikke takke òfknapt was begon in te rötten en n eerlieks vogelwoonstee wuir, bleef de boom, mit goudkeuren van Hans, bluien en gruien. Wat waren wie bliede mit onze boom en boomchirurg.

Ook veur t evenwicht in toene was de boom van wezenliek belang. Onze levensboom, dij al zoveul generoatsies overleefd haar, was n pronkjewail.

Was?

Joa, k spreek in verleden tied. Wie konden hom, ook al zollen wie willen, ja nait mitnemen bie verhoezen. Onze boom is nou aandermans boom en t leven gaait zoals t gaait gewoon zien aigen gang.

Wie hebben in Kiel ook n hoge boom, twije zulvens en n schiere schareplek, mor gain zummerconcerten van iemen, wepen en aander vliesvleugelbeessies én gain vruchten. Wel van dij lutje, stille helikoptertjes, dij ons t haile noajoar as drones om de kop vlogen hebben. Min goud.

‘En n levensboom?’ vroagen ie joe òf.

Dij stoan in hoes. d’Eerste is t kunstwaark van onze kunstschilderes, dij onze leefroemte siert. n Boom vol leven, woar onze klaainkinder en hoesdaaier aal n aigen plek toubedaild kregen hebben. n Sieroad veur t oog.

En de twijde, daarde en vaarde binnen olde bomen, zunder tak en schors. Hail old, as k de inscriptie leuven mag. Van 1819. Roem 200 joar dainen zai al as steunpiloar van de boerderij. Binnen nog laank nait òf en versleten en as onze katten zok n beetje gedroagen en nait aingoal heur noagels der aan schaarpen, den stoan zai nog 200 joar.

Zai kinnen joe n bult meer vertellen dan ik joe vandoag veurschuddeld heb.

Mist is n misterieuze toustand.

Zo voult t as k mie zundagmörgen mit Wietske deur dichte dook vecht. Witsluier is alom en t zicht bepaarkt, n soort van twievelduustern in de lichtere variant. n Wandeltocht in n mistieke wereld, woarst gain begun of ìnde onderschaaiden kist. En t vrust. t Dut mie denken aan n kört riemke oet Ter Loan:

Mist

Het vorst in de kist

In dizze klaaine wereld heur k aargens n klopgeest, dij om de zoveul tellen op n holten trommel slagt.

Veur t zulfde geld is t n kleumege kirrel, dij veur holthakker speult en zok waarm slagt mit biele en holtblok.

‘Paas mor op, voaderman,’ woarschaauw k hom alvast, ‘mit mist mist doe trekkracht in kaggel en stikst dammeet in de rook.’

Hai luustert nait.

Op t mement, dat ik nog in gesprek bin mit onbekìnde holtkapper, vlogt Wietske mie mit n snitter hoast op t ies en ik oet de bochte:

‘Eendvogel!!’

k Haar wel geliek. In dubbel opzicht. Wietske wás n eendvogel, haar zok deur n wilde eendvogel / woerd, dij in dichte raiten school, oetlokken loaten.

‘Haarst wel deur t ies zakken kind.’

Zai kikt mie vol ongeleuf aan en k zai t aan heur ogen:

‘In t aander hoes luip k ook voak op ies van viever.’

Weer thoes, vroag k belangstellend aan wiefie:

‘Hou is t mit wifi?’

k Zai heur fronzen. Sunt guster is t meleur mit t droadloos netwaark en zitten wie zunder beeld op televizieschaarm. n Klaaine wereld, zunder kleur en òflaaiden. Zo stap ik vandoag van d’aine klaaine in t aandere, lutje wereldje. t Duurt nog mor n dag en t is zo ongewoon en onwenneg, mor t stoerste is de vervelen, dij touslagt.

As t beeld achter aanknop nait meer waarkt, bist dus euvel aan. Ik heb t gusteroavend nog n zetje perbaaierd mit n cryptogram, mor of t kwam van t saggrijn van t wegvalen beeld of dat de geestelke rust, dijst bie t oplözzen nait missen kist, oplöst was in dichte dook, der kwam gain enkel woord in t diagram. Arineke het zok eerst nog wat vermoakt mit hoaken en dou mit lezen, mor baaide gingen nait van haarten. Moudeloze gang noar t bèrestel bleef over.

In t duustern heb k nog laank legen noa te prakkezaaiern over ons noodlot.

‘Waist wel,’ heurde ik op n bepoald mement mien nooit-sloaperge-betere ik jeuzeln, ‘dastoe al roem 60 joar versloafd bist aan dien vèrkieker.’

‘Mien verrekieker ligt op zolder,’ heb k hom dou toubeten.

Noa n zet slap van lagen kwam hai plöts weer veur n dag:

‘Hé, doe hozezokke, televisie betaikent vèr kieken.’

Vanmörgen het monteur perbaaierd ons weer aan te sloeten.

t Probleem zit te daip verbörgen in t hoes en mout dus wachten tot mörgen.

Noa twij doagen onderdompeln in euliebollengeuren en kniepertjesbakluchten goan wie vandoag weer over tot de orde van de dag. Vanoavend vieren wie mit femilie nog n traditioneel nijjoarsstamppotbuffet en den is t ook echt doan mit loperij in en om hoes. Hè’ve weer rust in de keet.

t Waren weer bandege doagen, woarbie k voak t gevoul haar, dat ik in n stroomversnellen verzaaild roakt was en woar k op 1 jannewoarie pas tied heb, de tied neem om alles even rusteg te loaten bezinken. Maiste gesprekken blieken verdronken verhoalen. Keuvelproat blift nait hangen. Aander konversoatsies kommen makkelk bovendrieven, mor zet ik weg onder t kopje oninteressant ( lees: veur lezers ).

In n enkel geval komt t veur, dast wat heurst, dat t gemoud as n bliksemflits overdondert. Bist lamsloagen. Woar d’olde Van Dale t woord ‘hallucineren’ oetkoos tot t woord van t joar, kreeg ik oet onverwachte houke, oet n gesprek woar k n touvallege pazzant was, n woord veurschuddeld, dij mit ain sprong op nummer ain kwam: snokkel.

Net as dat nije betaikenis ( onder invloud van AI ) van hallucineren: informoatsie dailen, dij nait op (betraauwboare) data baseerd is en dij doarom onnaauwkeurig of volstrekt onjuust is, n negatieve oetwaarken het, het mien ‘snokkel’ n zulfde negatieve loaden. Denk ik. t Was nait best as aine die n snokkel nuimde, mor k wait t nait zeker en goa dus op onderzuik.

d’Eerste teleurstellen heb k votdoadelk te pakken as k Grunneger woordenbouk opensloa. Ter Loan kin wel de snok, mor k mout hoast snokken van verdrait, t woord snokkel kin e nait. Ook as k klinkerveraandern in eerste lettergreep toupaas, bevubbeld snukkel, geft hai nait thoes. Snokkel bestaait nait. k Leuf der niks van en doarom is t tied om vroagboak aan kaant te mietern en mie te richten op n moderner oaroakels.

Zo vin k bie ‘Dideldom’ n snokkel dattien en lees, dat zo’n snokkel n malloot is. Ontevreden over dizze oetleg, t komt veur mie, gevoulsmoateg zulvens nait in de buurte, schoef ik mien cursor verder.

In t Wiki-woordenbouk heb k biet: In t Vrais betaikent snokkel snugger.

t Zol in dij kontraainen vervast goud wezen, mor in mien toal het n snokkel niks mit snuggerhaid te moaken. Haren Vraizen meldt, dat n snokkel gain snuggere gast was, den waren zai redelk dicht in de buurte kommen. Soamenwaarken mit Vraizen is dit keer weer mislukt, ik docht biet te hebben, vang jammer genog bot.

Bie de volgende etaloazie staait mit grote letters ‘Stroattoal’ op veurroet en k strompel van nijsgiereghaid hoast over drumpel. Verkoper het t woord in de oetverkoop:

n snokkel is n persoon, dij aaltied zien sleudels loat slingern of kwiet rakt.

Wie roaken noa zien interpertoatsie in n heftege diskuzzie verwikkeld. Ik geef hom geliek, dat aine dij aingoal zien sleudels verlust n snokkel is, mor t woord het n braidere betaikenis. Hai wil nait omliek en zo gaait t woord mit vranterge blik en woord van zien kaant weer terogge in de schappen.

Weer terogge op oadem en oarde lees k dat de bekìnde Engelse schriever JB Priestley ooit n (kinder)bouk schreven het mit ‘Snoggle’ as hoofdpersoon.

‘Zol t wat wezen,’ schoot mie zo deur de gedachten of zol k weer n eendvogel schoten hebben.

t Leste klopte. t Is science fiction, dus fantasie. Snoggle ( Snokkel in Nederlandse vertoalen ) is n boetenoards, klaain en onhandeg aaichie. Dat JB mit zien onhandege fantasie-Snoggle, net as verkoper in t veurege stokje, ook weer oardeg dicht in de buurte komt van wat ik denk, dat n snokkel veurstellen mout, is puur gelok. JB het ja gain Grunneger roots.

Tussendeur nog even nijloatje: ‘Snoggle’ bliekt ook de noam te wezen van n dating-app.

Mui van t zuiken schoef k nog even veur n leste perbaaiersel bie ‘Ensie’ aan en lees doar tot mien stomme verboazen, dat zai ook n snokkel kennen: t is n aander woord/zeg synoniem veur hoer, ouwe hoeren. Kompleet weer bie zinnen, begun k te vruiten in Nederlandse volks-etymologie, toalbetaikenizzen. Kom bie Jan Stroop oet en lees n artikel, hou t ouwehoeren pas noa de Twijde Wereldoorlog in ons laand invoerd wordt.

Zo het mien zuiktocht noar betaikenis van t woord snokkel n laange raaize moakt, om oeteindelk bie t ouwehoeren oet te kommen.

Of mien eerste verhoaltje van 2026 n nije trend zet, duurf k nait te zeggen.

k Bin gain snokkel.

Ain van d’eerste daaier, dij k heb loaten opzetten, was n mol.

‘Momfer,’ veur Foabeltjeslezers en -kiekers.

n Apaarte vogel. Aan t ondergronds groaven in stainkoolmienen het hai dat male kuggeltje overholden. Dikke segoaren smoken het t aal aarger moakt. Mit n donkere zunnebril op t rose neuske en zien onmiskenboare mompelproat het dizze carnavalszanger oet t zuden grote indrok op mie moakt.

t Molletje, mooi deur Sodommer poelier op n stokje ekkelschors prikt, het op mien leerlingen ook n onoetwisboare indrok moakt. Streken hom verzichteg, net of t n aaikatte was, over rogge.

‘Hai is zo zacht,’ zeden zai den, mor woarst n katte, net as traauwens bie mìnsen, nait tegen hoaren instrieken moust, is t bie mien Momfer aans. Hai let zok geduldeg deur d’kinder vertroeteln. Zien hoaren binnen kantelboar en kinnen, aans as voak bie mìnsen, doardeur alle kanten op.

t Is vandoag eerste kerstdag en kold. Arineke het zok vandoag verklaaid as kok zunder witte of rode muts mit witte toef en het zok in keuken ingroaven. t Kerstdiner is mörgen, veur n kompleet elftal mit twij reservespeulers, dat zok ‘Femilie’nuimt. Dattien is ook n getal.

Ik bin vandoag reserve en overbodeg en kais doarom t hoazenpad.

k Loop noa eerste schoel van hoezen in barre oostenwind over bevroren grond, zigzaggend as n sikkieloper tussen mollenbulten deur. Mien gedachten dwoalen òf:

‘Wanneer begunnen joe aiglieks mit wintersloap.’

k Mout daip groaven om t vrougere vertelverhoal noar boven te kriegen. Mollen wintersloapen nait. Zai binnen 24/7 x 52 in de weer. Hongerlappen binnen aaltied op weg om vreten te zuiken. Bovenaan op heur menukoart stoan wurms. Binnen dij zo dood as n pier, den wil mol zok ook nog wel verzundegen mit n moeske. Vergeet nait, n pondje mol vret doaglieks wel n haalf pondje van zien liggoamsgewicht.

k Zai t aan Wietske, zai is doodongelokkeg. Zai het al verschaaiden hopen besnuvveld en kikt mie toerloos mit ogen vol ongeleuf aan, net of zai zeggen wil:

‘k Zai heur nait, mor k roek heur ook nait meer.’

Dat klopt Wietske, zai mouten daiper groaven mit dizze vorst om aan heur gerak te kommen.

As k mit n sneue Wietske deur t hek noar toene draai, zai k tot mien verboazen, dat n mol mien toentje aan t mollen west is.

t Kin meer oarzoaken hebben. Weschienlek hebben de drij batterijen van t mollen-verjoag-apperoat t loodje legd en vandoag hebben mol en femilie, dij k zo laank op òfstand zet heb, gelegenhaid nomen om aal dij lekkere, vette wurms eindelks te pakken te nemen.

t Is mie vandoag aal goud, t is ja kerst en doar maggen mollen wat mie betreft ook van mitgenottern.

Daarde kerstdag voult as de koater noa n laank weekìnde deurzakken. Van oetsloapen is niks kommen, omdat t roaderwaark in bovenkoamer as n ‘Drummer boy’ tekere ging. Noa t loate òfschaaid gusteroavend van voltallege femilie kerstvierders, elf man dik, was bie ons de puf deroet en n bult waark liggen bleven. Om zeuven uur luip k al mit stofzoeger in haand en n slovve schuddeldouk over scholder. Aan n stoetje of bordje brinta, nog dik zat van t gusterse kerstmoal, mos k aal nait denken.

Wel aan t feest, dat noa de kedootjes in en onder de kerstboom en t oetgebraaide drijgangen kerstdiner zien muzikoale piek kreeg in de Top-2000. Hou jongelu t aal veurnander kriegen, is mie n roadsel, mor regelmoateg waren ‘onze’ feestvierende klaainkinder op t grootbeeld van nationoale tv te zain.

Dou heur olden vonden, t was mooi genog west, binnen zai, d’ain mit bainenwoagen noar t veurhoes en de rest mit d’automobiel noar Maiden vertrokken. Wat n rust. Vonden ook de katten en hond. En mìnsen en daaier hebben zok elk op maist comfortoabele stee dele vlijd en hebben loekjes sloten.

Op dizze plek kin k eerste zin weer herhoalen.

As tegen elf uur t hoes weer geurt as vanolds en alles weer blinkt as n keudel in duustern, krieg k de bodschop:

‘Hest nog even tied om op bodschop te goan?’

Mien verboazen is nait speuld, as k zeg:

‘Kiek ais in pannen en koelkaast wat wie guster aal overholden hebben.’

Ik heb gain veuroetzainde blik, bliekt al gaauw, want veur de kommende doagen mout der nog n bult regeld en insloagen worden. Euliebollen bakken op leste dag van t joar is al sikkom n haalve aiw n femiliefeest en op eerste dag kriegen wie datzulfde volk nog ais op veziede, omdat der den n stamppot-buffet veur heur kloarstaait. n Opmoakersbende.

t Is nait zo as t heurt.

Regelmoateg schaaiten der lu op klaainbeeld aan mien blikveld veurbie, dij kiekers perbaaiern te overtugen dat ons eetpetroon nait allendeg ongezond is, mor ook nait beantwoordt aan datgene wat t liggoam vragt.

n Opvalende oetsproak, woar zai zok geern van bedainen en woar wie ons aiglieks aan spaigeln mouten is:

‘Vrouger was t feest, as der eten was.’

Ik denk den, t zel wel over joagers goan, dij n hoaze strikt of n hert schoten hebben. Zai aten net zo laank tot t op was. Dik en rond. Zai wozzen, t kin doagen of weken duren, veurdat zok der n nije situoatsie veurdut en der weer eten op ‘toavel’ staait.

Achterliggende betaikenis, dij dizze antropologen mit verstand van eetgewoonten ons leren willen, is toch wat om over noa te denken:

‘In de tied, dat mìnsen niks te bikseln hebben, gaait t liggoam op spoarstand, mor krigt tougeliekertied de kans om van sukerverbranden noar vetverbranden over te goan. t Gevolg is n stabielere bloudsukerspaigel, gewichtsverluus en meer energie. Dat je in t begun kopzere kriegen kinnen en mui worden, mouten je op de koop tounemen.’

Mor den komt, volgens mie t belangriekste:

‘t Liggoam start ook mit celreperoatsie en verbetert de hormoonbalans en insulinegevouleghaid, wat weer goud is veur hartgezondhaid en hazzens.’

Vanmörgen heb k t perbaaierd, mor nait langer volholden as tot n uur of elf. Joa, vlak veurdat wie bodschoppen doun mozzen.

Woarom?

Hebben ie wel ais in n winkel lopen mit n lege moag?

k Wait t oet ervoaren, den komt der boven op wast neudeg bist, nog zoveul slikkerij in kaar, doar begun k dus nait aan.

‘Beraai joe mor veur op noodsituoatsie.’

Ploatje op veurblad geft al aan, t wordt tied veur ( gesoamelke ? ) actie, aanschavven en òfvinken.

Vergrèlde lu spraken zok veurege weke in kraant al oet over leste folder oet n Hoag, in taarms van baangmoakerij van t stoatsapperoat.

Oet rezidintsie kommen van t instituut, dat onderzuik dut noar politieke ontwikkelns, net as noar terrorisme, zörgelke berichten: Helft van Nederlandse bevolken leuft, dat nait de democratie laaidend is, mor dat n klaaine, machtege groep de belangrieke beslizzens nemt.

t Binnen stoere tieden.

Onverwachte gebeurtenizzen, zoals stroomoetval, wotteroverstromen of n onzichtboare digitoale aanval kinnen soamenleven trevven, lees k op eerste bladzie van t blaauwsangen boukje. Op t twijde blad wordt lezer in n veul klaainer lettertype oetstokt, dat ook de kans op oorlog groter wordt. Terogge noar t kaft, want doar staait in hoast onopvalend schrift, n opmaarkelk zinnetje:

‘Wat joe vandoage doun, moakt ons mörgen staarker.’

Is t veurspellende wiezeghaid of n oetbesteden aan t volk, docht ik nog.

n Joar of wat leden kreeg k n vergeliekboar, dubbelvolden A-4 floddertje in buzze:

Risicowiezer. Van Vaileghaidsregio Grunnen. Tips veur noodsituoatsies, onder de titel:

Carolien is veurberaaid. En joe?

Ik heb t kleurriek foldertje bewoard. Joe ook?

Caroliens òfvinklieske op achterkaant heb k deur drokte of vergeetachteghaid nooit invuld. En ie?

Ook al bin k gain principiële ontkenner, k bin baange, dat t leste, t nijste ‘Beraai joe mor veur op ….’ boukje n zulfde doodlopende stroat bewandeln gaait.

Mor der is ook wat pozitiefs te melden. Op bladziede 25 van t blaauwsangen ( t woord paars of poars vindst in gain enkel Grunneger woordenbouk ) staait:

‘Op dit mement binnen gemainten bezeg mit opzetten van lokoale noodsteunpunten.’

Kiek, dat geft de burger moud en wait: goie moud is t haalve levent.

Oproupen om ons te woapen tegen onverwachte rampen binnen van alle tieden.

Zo heb ik van mien olden nog n informoatsiepakket ‘Wenken voor bescherming gezin en uzelf’ in archiefdeuze. Verzonden in 1961 deur de BB/Beschaarmen Burgerbevolken.

t Eerste dail is n complete EHBO-instructie, t twijde dail n overzicht wat te doun bie n atoombom-aanval: ‘Goa votdoadelk in hoes en neem moatregeln om binnendringen van radio-actieve stovven te veurkommen.’

Cuba-crisis zit der in dij tied aan te kommen. Chroetsjov en Kennedy binnen aan t aarmpiedrokken en d’haile wereld zit in spanning. Ik ook. k Sloap der nait van en k heb veul vroagen, mor thoes wordt der nait over proat.

t Is noa de störm, dij n joar of wat doarveur over Pekel roasd is en t dak bienoa van t hoeske op Komnijsterwieke trokken het, de twijde keer, dat ik echt in angst zeten heb.

Vandoage krieg k t in ’61 noastuurd boukje mit toulichtens ( formoat ‘kapitein Rob’ ) nog ais onder ogen. n Klaain stokje over n atoomaaanval:

‘Blief noa de explosie en lichtflits, bedocht op luchtdrokgolf. Kroep onder toavel, in portiek of achter n boom en hold joen aarms veur ogen om joe te beschaarmen tegen glassplinters.’

Striptaikenoar het der à la Piet Kuhn n mooi taikenkje ‘man onder bero’ bie moakt.

Dat t doudestieds nait aal n Hoag was, wat de klokke sluig, komt oet n kevort mit opdruk: Gemaintebestuur van Olde Pekel.

Mit n getikte braif van t sikketerie – neem ik aan – en ondertaikend deur burgemeester Van Burg. Twijde pepier is n lieste mit alle noamen en adrezzen van Pekelder kopstokken, blokwachters nuimd, woar de Pekelders zok in tieden van nood en oorlog kinnen melden, ondertaikend deur de Generoal.

Kiek, dat is n stokje ommedenken. Nait van, wie binnen van plan om lokoale noodsteunpunten op te zetten. Nee, gewoon deurpakken en doun.

Mor ja, t is wel n bericht oet laankmanstied, 1961 en of t ooit in de letter aanpaast is, of dat burgemeester dou bevolen het toch mor te begunnen mit t aanleggen van schoelkelders, is mie nait bekìnd.

Vandoag is körtste dag, wie goan noar t licht tou, mor hoop op n betere wereld is – t is gain mooie kerstgedachte – in tussenliggende 64 joar veur mie wel vervlogen.

Gusteroavend hebben wie mit toaveltennisclub n schier (joar)òfschaaidsfeestje baauwd. Woar w’aans mit swait veur de kop en vol grammiede t pingpongballetje over toavel meppen, zit ik dit keer mit n hail foute ‘Streamers kersttrui’ tegenover veurnuimde tegenstanders te swaiten achter n bakploat. t Is lekker en veuls te veul.

Ofloop wordt aal mor oetsteld en da’s de reden, dat ik pas tegen 10 uur aan kom kakken. Ik kon mist worden. Aanbod van kerstfilms in t streamerspergram was riejoal.

Zo mui as k aans bin van t hìnneweer springen, bin k nou springleventeg en spoul onder de braide stroal aal bak- en botterluchten vot. Klokke wist sloaperstied aan, as k mie weer in koamer meld. Honger heb k dit keer nait, wel dörst. Eerste slok smoakt noar meer, as mien betere helft zegt:

‘Zollen wie ons zo langsoamaan kloar moaken veur de nacht?’

k Wil wel joa zeggen, mor mien adrenaline-paail is nog zo hoog, dat bèregang n ramp worden zol. Ik blief allendeg achter mit sloaperge katten en n hond, dij nait van t stee te kriegen is. k Draai onder t leegklokjen van t zoalege gerstenat nog ain keer Chris Rea’s ‘Driving home for Christmas’ en besloet der n ìnde aan te moaken.

Op t frizze kuzzen lig k de dag te overdenken, as k doarin steurd word deur n 12-uurs slag van koamerklokke.

‘De nacht is begonnen,’ denk ik en op t zulfde mement:

’t Is woensdag.’

n Nije dag.

En veur t eerst, veur zovèr k mie herinnern kin, komt de volgende vroag noar boven drieven:

‘As de dag midden in de nacht begunt, hou nuim ik den dizze woensdagmörgen.’

Heb k nait aaltied docht, dat de nacht van dinsdag op woensdag dinsdagnacht nuimd worden mos?

k Bin totoal van slag en nog kloarder wakker as dat ik al was. Dat ik mit dit probleem in de kop nog nait kloar bin, is mie al snel dudelk.

Stil bin k weer noar koamer goan en heb mien rustende Wikipedia oet zien nachtelke sloap hoald. t Is n hail gepuzzel worden in t nachtelk duuster, woar allendeg stroatlanteerns nog wat licht verspraaiden.

‘Vertel mie hou k mit t fenomeen ‘nacht’ omgoan mout.’

AI nam t veurtaauw en oaroakelde:

‘Nacht is de periode dat t donker is.’

Loze gast. Vertel mie wat nijs.

n Beterwaiter wos:

‘De nacht duurt van 18.00 uur soavends tot 6 uur smörgens en sprak zok vervolgens weer tegen en zee:

’t Mag ook om 21.00 uur begunnen tot 4 uur smörgens.’

‘Mor hou zit t den mit de woensdagmörgen?’ heb k vertwieveld en weschienlek veuls te haard roupen, want inains haar k om ain uur snachts ( of t nou dinsdag- of woensdagnacht nuimd wordt, is nog de vroag ) twij katten en n wakkere hond mit nijsgierege ogen in n sloaperge kop veur mie stoan.

k Heb mie derbie dele leggen mouten, dat wieshaid in de kanne blieven zol en bin weer richten sloapersstee lopen. k Bin langsoamaan in sloap sukkeld en vanmörgen vroug deur n oetsloapen ochtendmìns roeg oet sloap hoald mit de mitdailen:

’t Is al laank weer dag.’

Wie haren t drok. Drokte veur kerst.

Bie t groetjen keek ik ais deur t dakroam en zag dat t nog duuster was, mor klok bewees:

’t Is 7 uur smörgens.’

Woensdagmörgen.

Pas loater op de dag kreeg k de dudelkhaid, dij k neudeg haar. Mit dank aan de olderwetse, mor o zo vertraauwde Dikke Van Dale, steun en touverlet in baange doagen, dij zee:

‘De nacht wordt nuimd noar de veurege dag.’

Dank.

Dinsdagnacht, kin k nou noar woarhaid zeggen, was n gedenkwoardege nacht.

Wat ik joe vandoage vertel is n persoonlek verhoal. t Levensverhoal van n vraauw, dij ik van dichtbie mitmoakt heb en ook goud kend heb. t Is t verhoal van Anna.
Nou is t zo, dat ervoarens oet joen jeugdjoaren bepoalend wezen kinnen veur de rest van joen leven. Veur Anna is dat zeker van toupazen. Om joe alvast n beetje veur te beraaiden:
t Is n vertelster over mìnsen, woarin daaier n belangrieke rol vervullen.
Of dat biezunder is?
Om dit goud in beeld te kriegen, goa’k doarom eerst n hail ìnde terogge in de geschiedenis. Anna’s geschiedenis.
Noar dezember 1925.

Anna zit in achterkoamer bie grote toavel. Aan heur gezichtsoetdrokken kist òflezen, dat t bouk dat veur heur op t swilk ligt, n geweldeg interessant bouk wezen mout. Of en tou slagt ze mit n daipe zucht n bladzie om. Soms kikt ze – volledeg in gedachten – deur d’ziedroete noar boeten, draait den langsoam heur gezichte noar de lichtbewolkte locht en moakt ongemaarkt mit baaide aarms n vleugelslag, net of …. ze votvlaigen wil??
t Is toch wel knap veur n vaarjoareg wichie, dat ze dat grote vogelbouk van heur pa al lezen kin.
Nou, lezen?
Ze bekikt de mooi gekleurde ploatjes. Lezen huift veur Anna ook nait, deur te kieken leren je al n bult over vogels. Zai is nait aans wìnd, dat as je wat waiten willen, je aaltied even vroagen kinnen. Heur pa is oeteindelk n vogeltjesman en wait alles, werkelk alles over vogels.
‘Wat eten sprutters aiglieks, moeke.’
Moeke zit aanderkaant toavel mit n eerappelbakje op schoot en hoalt mit n schilmessie jaskes van de spruutjes òf.
‘Doar heb ik gain idee van, wicht,’ bekent zai eerlieks, ‘en ast echt waiten wilst, den zol ik even noar pabbe tou goan.’
‘Hai is in toene,’ haar moeke nog zeggen wild, mor Anna huifde dat leste stok van de zin nait òf te wachten. Zai wos wel woar pabbe was en vloog in vlaigende voart noar boeten.
As Annechie achterdeure opendut en noar boeten stappen wil, slagt heur n swaarte waalm liek in t gezichte. Zai schrikt doar zo van, dat zai deure in ain klap weer dichtgooit. Mor, t is te loat. Zai het d’onmiskenboare stank van verbrande lien-eulie al roken. En behaalve dat t heur op d’ogen en de keel sloagen is, wait zai dat ter veul wat aargers loos is en mit n vervelend, nait te onderdrukken kuggeltje en troanerge ogen sjokt zai deur t achterhoes terogge noar keuken.
As zai heur moeke zugt, begint ze zachies te schraaiwen en mit horten en steuten komt der oet:
‘Pabbe is weer bezeg, moeke.’
Moeke schudt moudeloos mit t heufd. Anna wait, heur mouder kin t nait helpen, mor desondanks zegt zai mit n stem vol verwiet:
‘Kinnen joe doar nou niks tegen doun? Kinnen joe pabbe nait dudelk moaken, dat zokswat zo gemain is en dat …..’
Ontdoan slagt zai handen veur ogen en vragt zok òf:
‘Hou kin mien pa, dij zoveul om vogels geft, zo veul van vogels wait, zokse gemaine menaaiern bedenken om vogels te vangen.’

Wat pabbe aan t doun is?
Dij is lien-eulie aan t branden in toene. Anna het der wel ais bie stoan kieken. Oet nijsgiereghaid. Mit n buusdouk veur t gezicht, omdat de stank aiglieks ondroaglek was. As lieneulie in t pannechie hait genog was, gooide pa der n natte eerappelzak overhìn. Oeregaai, wat n kwaalm kwam doar van òf. Net as vandoage is zai dij eerste keer t hoes in vlucht, mor vanòf t mement, dat zai deurhaar, wat nou echt bedoulen van dizze vuurtjebranderij was, het zai heur pabbe veroordaild om dizze praktieken. Lieneulie aan n stokje klaaien om vogels te vangen? Zai kin t nait riemen mit pabbes veurlaifde veur vogels.
Belangstellen veur vogels het zai van heur pabbe mitkregen, mor van zien verachtelke menaaiern om vogels te vangen, het zai van stond òf aan n bloudhekel.
De stried tussen pabbe en dochter is dus al laank leden begonnen, mor om openlek in verzet te kommen tegen heur voader, doar was t dou de tied nog nait veur.

Doarveur mouten we n tiedsprong moaken noar 21 dezember 1931
‘Der verdwienen mie teveul vogels de leste tied,’ het pabbe dij dag zien saggrijn op toavel gooid. Z’haren aalmoal in d’richten van Anna keken. Zai haar niks smoesd en dee net of heur neuze blödde. Pas dou der wat vervelende opmaarkens van heur pa in heur richten stuurd wuiren, haar zai heur vörke op toavel smeten, stoule stief achteroet schoven, zodat dij mit n knal tegen t schot aan kwam en haar heur voader recht in t gezicht toubeten:
‘Zeg nou mor es n keer rechtoet wa’je denken!’
Haar dou kwoad van d’ain noar d’aander keken en was stampend deure oetlopen, noar zolder tou. Pas doar kwamen de troanen. Troanen van verdrait. Troanen, dij heur olders en heur bruiertje en zuster nait huifden te zain. Doar was zai veuls te trotsk veur.

Wie goan nou in vogelvlucht noar 31 augustus 1957
Zo is t aal dij joaren bleven. Anna’s laifde veur vogels, mor ook heur opstandeghaid en verzet tegen alles wat gemain en oneerlek is, is n levensholden worden. Wat zai as jong wichie van hoes oet mitkregen het – de goie en de slechte dingen – het veur n groot gedailte heur leven bepoald.
Verbondenhaid mit vogels, of t nou van dij grote, swaarte kraaien waren of n lutje winterkoninkje, is nooit veraanderd. Zai binnen heur aal even laif. Zai zol heur leste stuver bevubbeld oetgeven om vogels deur n strenge winter te helpen. Net as dat n vrumde, verdwoalde katte bie heur nooit vergees om eten bedeln huift. Ook zwaarfhonden waiten de weg noar t hoeske wel te vinden.
Mìnsen om heur tou vinden dat roar. Gefst toch nait dien leste plakje stoet aan d’vogels, ast zulf nog honger hest. Gefst n hongerge katte toch nait dien lekkerste soep.
‘Zai spoart eten oet aigen mond om ….’, wordt der schudkopt.
Joa, der wordt in t dörp genog over Anna plaasd, mor aal dij lu waiten nait woar ze over proaten en van Anna kriegen zai gain antwoord. Meschain is t zo, dat d’mìnselke geest te bepaarkt is om Anna’s levenswieze te begriepen. Wat gainaine wait – gainaine waiten kin – is de daipere betaikenis van dit alles.

n Joar leden is Anna al hail jong wedevraauw worden. Zai blift mit twij lutje kinder achter, mor heur olden en schoonolden stoan doaglieks veur heur kloar. Mor verdrait kin zo groot wezen, dat woorden en zörge nait voldounde binnen. Bie tieden liekt t leven zinloos.
Mor tieden veraandern en den kin der wat biezunders beuren, wat hoast nait mit woorden oet te leggen is. Gewoon omdat t zo ongewoon is, dat t elk mìnselk bevattensvermogen te boven gaait.

t Was op n zotterdag en hier loaten we, om t zo sekuur meugelk in beeld te kriegen, buurman aan t woord. Hai het t aal zain.
‘k Luip net even in toene, dou’k bie Anna n vrumd, n soort van tikkend geluud woarnam. Wat t was? n Roodborstje. Vloog òfwizzelnd tegen keukenroet en den weer tegen koamerroet aan. Dat haar k ja nog nooit mitmoakt. Ik der dus hìn. Nee, nait om t vogeltje vot te joagen, k was nijsgiereg noar t woarom. Nou, k was toenhekje nog mor net deur, dou’k t al zag. In de keuken was t ain en aal swaarte kwaalmerij. k Heb dou keukendeur opengooid en k zag t vot: Anna haar vlais in n pannechie op t gas stoan, was in sloap valen en alles om zok tou vergeten. t Lutje wichie zag k op dele mit heur poppen speulen. k Heb dou eerst t gas oetdoan en t swaartverbrande broadpannetje in geutstain mietert en dou Anna wakker moakt.
Oeregaai, heb k loater tegen heur zegd, wat haar der wel nait beuren kind, as t vogeltje ons nait woarschaauwd haar.’

De tied draait deur en zo wordt t 1965
Anna verhoest mit baaide dochters noar Binnenweg en ook al zol joe dit vrumd in oren klinken, t roodborstje verhoest mit. Soms is e moanden laank vot, mor kin onverwachts ook zo mor inains weer op vensterbaank of op vouertoavel veur d’roete zitten of bie t lutje vievertje zitten drinken.
‘Hai komt aaltied weer terogge bie ons,’ zeggen d’wichter trotsk en dat kist nait van alle mìnsen zeggen.
Of t komt dat Anna wedevraauw is?
Of omdat der gain kirrel meer in hoes is?
Anna kin der allendeg mor noar roaden. Wat zai traauwens nait dut. En zo hernemt t leven zien gangetje. Anna het t drok bie heur ‘mevraauw’. Baaide dochters brengen aander leven in de braauwerij.
t Hoeske aan Binnenweg wordt n soort hoessie van hòl-aan. Elkenain was welkom.
‘As je mit goie bedoulens kommen, binnen je’aaltied welkom,’ zee Anna voak, as der weer n onbekìnd persoon over dele kwam. t Zulfde gol aiglieks veur d’vogeltjes, mor wat Anna tegen d’mìnsen zee, was overbodeg veur vogels. Doartuzzen zitten gainent mit slechte bedoulens.
En noa elke generoatsie kwam weer n volgende.
Klaainkinder hebben d’goudeghaid en de laifde van oma Anna aal ervoaren.
Zulvens dou Anna al old was en t leven deur zaikte en liggoamelk ongemak nait meer zo vanzulfsprekend was, bleef de trek noar t hoeske bestoan. Ook veur d’achterklaainkinder was t hail normoal dat ze even bie oma Anna op veziede gingen.

Wie schrieven 2011
Op n dag in augustus, nou dus vattien leden, vlogt ons roodborstje in toene. t Is ongewoon stil om t hoes tou en net as Robin beslot om zien stee in appelboom te verloaten om poolshoogte te nemen, watter in hoes loos is, komt Oelemans noast hom zitten.
‘Moi,’ bast de grote oele in t felle zunlicht, loat den n veuls te laange stilte valen en zegt den:
‘k Heb die en aal vogels van Binnenweg wat te vertellen,’ wacht den n klaain mement en vervolgt: ‘en om 10 uur vanoavend bin k hier weer.’
En verdween mit zaachte vleugelslag.
In t twijduustern van de valende oavend van 11 augustus het de wieze oele aal lutje zangvogeltjes persies oetstokt van wat en hou. Dat Anna oet tied kommen was en dat aal dij lu, dij zai dij dag in koamer zain haren, femilieleden waren, dij òfschaaid nomen haren van moeke, oma en overoma Anna.
De volgende dag luden de klokken in t dörp. Ze begelaiden Anna noar heur leste rustploatse, n groot graf, woar zoveul joaren leden heur vroug overleden man al biezet is.

t Is binnenkört kerst, 2025.
Wie binnen persies 100 joar verder, noa t, nuim t mor t lieneulie-conflict.
t Dubbelgraf ligt der goud verzörgd bie. Doar zörgen heur baaide wichter tot en met de daarde generoatsie wel veur. De houveulste roodborst, noa d’op t leste moment veurkommen brand, dit joar aanwezeg is, is allendeg bie benoadern te zeggen. Dat roodborstjes regelmoateg t graf bezuiken, is wel zeker. Zai binnen ook zoveul joar na t overlieden van Anna nog aaltied welkom en worden ook nog aaltied, noar Anna’s oetdrokkelke wìns, goud bedaild. Of zai der, zoals elk joar op kerstoavend beurt, bie t keerskes branden en sputterkeerskes aansteken bie binnen, is nait zo belangriek.
Veur Anna en ook veur Anna’s femilie blieven zai t symbool van hoop, gelok en beschaarmen van elkenain, dij dat neudeg het.

Ik las lestent in kraant:

‘Onderzuik noar vapende jongern is shockerend.’

k Heb mie wel ais òfvroagd:

Hou zol dien leven deroet zain, as t nou puber wast?

t Is veur joe vervast n vroag. Veur mie net zo goud, k zol t echt nait waiten.

Moak ik n veurzichtege stap in t verleden en perbaaier mie in te leven in t leven van de jeugd van nou, den kom ik al snel tot de konkluzie, dat ik as babyboomer nait biezunder jaloers bin op de tegenswoordege jeugd, de generoatsie Z ( 1997 – 2012 ).

k Huif nait vèr terogge te goan in tied, om Corona periode in beeld te kriegen. Wa’k den zai binnen kinder, dij nait noar school kinnen en in gedwongen òfzundern leven mouten. t Gemis van sosioale ketakten, benoam mit leeftiedsgenoten, is, zo hebben onderzuiken al oetwezen, veur n zok ontwikkelnd kind n drama. n Mìns wordt mìns deur t ketakt mit mìnsen.

Wel de ‘Wilde van Aveyron’ lezen het, wait dat n kind zunder mìnselk ketakt wel overleven kin, mor nooit en te nimmer mìns worden kin. Leren leren je nait van beren of wolven in t bos. t Verhoal van Tarzan is gewoon fictie.

Leren gaait voak speulenderwies. Van klaains òf aan. In t prenataal stadium leert t kind al. Doarnoa is t n kwestie van kieken en noadoan. Luustern en noazeggen. n Veurbeeld dut volgen. En as je n beetje verstand hebben van ontwikkelingsfasen van kinder, den waiten je persies of in elk geval zo ongeveer, wanneer zai aan wat nijs tou binnen.

Leve de olders, leve de schoolmeesters en -juvvers, want dij hebben t aal ommans.

Denken zai.

Ik wait t nog nait zo. k Heur wel ais wat. Opvouders hebben t stoer. Kinder van nou binnen nait makkelk. Niks gaait vanzulf.

Mien vroag in t begun liekt mie den ook redelk actueel.

Mor ik bin ik, opgruid in viefteger- en zesteger joaren. n Aandere tied. Achteròf bekeken n exploderende tied, vol nije ontwikkelns.

Ik mos mien weg zain te vinden in t olderliek hoes, op school en stroat. k Zat waineg thoes, de school was n verplichten en k brocht relatief veul tied op stroat deur, Academie van t leven.

Mien olders en ook leerkrachten leerden mie de regels van t spel, de stroat leerde mie hou’k mie aanpazen mos om dail van t gehail te wezen en te blieven. Doar von k mien veurbeelden en dij stonden voak hoaks op wat noaste omgeven mie leerd haar. Zo kon t beuren datter langsoamaan n schaaiden ontstond tussen t sosioale netwaark thoes en doarboeten.

En der waren best veul zoaken, woar k aiglieks nooit mit mien olden over pruit. Nait bewust, denk ik, mor omdat ik – en zai? – dat nait neudeg von.

Zo bepoalde ik al vroug, dat ik roken wol. Roken mos. Ik dee t stiekom, mor nait omdat ollu t verboden haren. Zokse discussies wuiren der thoes nait voerd. k Wos t gewoon.

Ik draaide al vroug mien eerste shaggies oet pabbes tebakspuut en rookte dij aargenswoaraans op. Ik kocht mien eerste ‘Runner’pakje kloare sigaretten ( dij waren t goudkoopst ) in Winschoot op Adrillenmaarkt. Wie waren doar mit n haile kluit jonken vanoet Pekel over t Zuudveen noar tou lopen. k Was dou 12 joar. k Dee niks kwoads, von k zulf. k Zat ja doaglieks in rookhollen. Thoes, op school of woarst ook kwamst, overal wuir rookt. Ik wuir versloafd aan roken deur t slechte veurbeeld.

Vapende jongelu van nou hebben, ook al wait ik dat netuurlek nait zeker, nooit t veurbeeld van heur olden of grootolden kregen. Zai doun t omdat zai t vapen in de leerschool van de stroat oppikt hebben. De lerende omgeven is veur heur onontkomboar.

Belerende toal is n vaalkoele en kin weerstand oproupen. Dat wait ik oet aigen ervoaren.

Ik bin pas stopt mit roken, dou’k der zulf aan tou was. Nait omdat aanderlu mie dat veurkaauwd haren.

Ik heb veul bewondern veur kinder, dij, ondanks de druk van d’omgeven, zulf beslizzen nomen hebben om nait te vapen. Dij t nait loaten kinnen, goan n stoere tied tegemuide.

n Puberbrein zöcht noar oetdoagens en t liekt mie veur elkenain, dij t goud mit heur veur het, n oetdoagen om doar n pazende oplözzen veur te vinden.

Ik denk dat ik mit dit stokje mien vroag oardeg nuver beantwoord heb.

Woarom ik teckels nait lieden mag, ligt zunder n dudelke oorzoak aan te kinnen geven, aargens in n ver verleden verbörgen op Komnijsterwieke. Mit Duutse pinschers is t zulvens nog eernsachteger. Dij zworven in mien jonge jeugd voak over stroat. Lutje, verniende kefkerhondjes, dij veur de duvel nait baange waren. Gladhoarege hakkenbieters, dij geern mit die mitluipen, as t der op fietse langs reedst.

n Week of wat leden het klaaindochter Ilse Bobbie adopteerd. n Maltipoo. Ik veronderstel, de poo is van poedel.

‘Geschikt veur lu, dij allergisch binnen veur honden,’ zegt Ilse.

Zai kommen regelmoateg even buurten. n Laif beestje om te zain, amper hond te nuimen, mor aan schèl, oortjestoetend geblaf is te heuren, hai is onmiskenboar hond. Zunder moudwil brochten zai onbewuste, vrouge frustroatsies over agressieve dwaargpinschers en in t verlengde doarvan de teckels weer in beeld.

‘Ik denk, dat oma er ook nog wel graag een hondje bij wil.’

Grote klaaindochter is n ondeugd, t stroalt heur tot ogen oet. En ik ondertussen mor prakkezaaiern:

‘Hebben wie t ooit over aanschaf van n twijde hondje had.’

‘Speulen dizze baaide wichter onder ain houdje?’

Ik kin der gain paail op trekken. Zai trekken mie woorden as t woare gewoon oet de mond en blaf:

‘Ik hold nait van teckels.’

t Is de zoveulste keer, dat n gesprek over teckels in n onaangenoame stilte vastlopt. k Zai t aan Arineke, zai het mooie herinners aan heur teckeltje. Bie de noam Iwan denkst votdoadelk aan de Verschrikkelke, heur Iwan was n laiverdje. Heur herinnerns kommen oet dezulfde tied, as woar ik mien slechte ervoarens mit honden opdoan heb. k Wait nait, hou’k dit hoeselk probleem tackeln mout, mor om Arinekes leed wat droaglieker te moaken, zeg ik:

‘Mor Wietske holdt ook hailemoal nait van teckels.’

t Is n eufemisme en om t goud dudelk veur t voutlicht te brengen, haar k zeggen mouten:

‘Wietkse is schietensbenaauwd veur teckels.’

Heur trauma is al van joaren leden, deur mien schuld ontstoan, deur op n verkeerd kozen mement aan n rondje Nummer Aine te begunnen. Wìnd om smörgens vlak noa t kovviedrinken de laange ronde te lopen, was k deur domme drokte n dik uur verloat en luipen wie mit ons baaident bie t verloat van Wildervanckkenoal op de kop tegen twij teckels van t Meubelhoes aan. Wietske, dol van bliedschop, wol wel kennismoaken. Baaide teckels haren doar gain bodschop aan en hebben stief van zok òfbeten. Twije tegen aine is ook gemain. Sunt dij tied dailen Wietske en ik n slechte ervoaren en lopen wie in t geval dat, der mit n grote boge om tou.

Of de nije Bob zo’n goie speulkammeroad veur Wietske is, is ook nog mor de vroag. t Lutje mormeltje gaait bie binnenkomst voak al duchteg te keer, jagt doarmit onze katten doodschrik aan en op kaaste in waarkkoamer en begunt den votdoadelk deur t hoes hìn te rauzen. t Is Wietske wel noar de zin. Dij dut groag mit, mor zoals n volleerde teckel makkelk in n knienenhol verdwienen kin, zo dut Bobsel dat onder baank en begunt den pestereg, vanoet zien vailege pesietsie te blavven as n grote. Tussendeur molt hai nog even de pepieren bodschoptaskes van katten en scheurt n kertonnen deuze aan stokken.

Noa n haalf uur is t maisttied wel doan. Den is Bob op en ook Wietske wel aan rust tou.

De vroag, dij wie ons zulf regelmoateg stellen is, of wie noa Famke der nog wel n twijde hondje bie hebben willen. t Komt oardeg naauw en de keus, dij wie eventueel moaken zollen, is nait aine veur even.

Katten hebben ons al loaten waiten, t huift nait van heur.

Bèregang het zo zien regelmoat. n Vast petroon veur t sloapen goan, n veurspel zunder oetzunderns.

t Woarom is veur mie wel dudelk, zunder structuur vaalt t systeem oet nander.

Nait dat ik n stappenplan op n pepiertje schreven heb, n oavend-agenda, op spaigel van medisienkastje plakt, nee, regels van veurnacht stoan netjes rangschikt op n verbörgen stee in bovenkoamer. Dat geft rust en beantwoordt aan n innerlieke drang, dijst ‘orde’ nuimen kist. Veur t voaderland weg leven waarkt nait, is mie n graauwel.

t Köst wel wat tied.

As k alle daaier aan kaant moakt heb, lichten oet en deuren dubbel controleerd heb, is

t pilletje veur t tandenpoetsen t leste, veurdat ik onder de wol stappen kin.

Kinnen is gain mouten. t Is noamelk elke keer weer n grote stap, dij k nemen mout. t Kolde bère lokt en stöt tougelieks òf.

k Bin òf en tou n koldkleum, mor hold ook van de nachtelke kolde op sloapkoamer. Bèr is mie, zeker as k stoer in sloap kommen kin, gaauw te waarm. En waarmte betaikent jeuk en doar wor k zo kregel van, da’k bainen weer noast bère gooi. Om dij negatieve kringloop, dij vicieuze cirkel te veurkommen, droal ik.

En t is ook nog zo, heb k wel ais heurd:

‘Bewust blootstellen aan kolde verbetert dien netuurleke weerstand tegen zaiktes.’

En wel wil nou gain stuur en controle hebben over zien aigen gezondhaid.

Soms denk ik aan Ria. Zai is mouder van n old-leerling oet laank vervlogen tieden. n Kregele taante, mit n onblusboare energie. Aaltied oproupboar veur welk klusje op school den ook, ging ook regelmoateg mit op schoolraaize. n Joarlieks terogkerende vaardoagse mit körte nachten en laange doagen. Zai was gold weerd. Pruit mit muie, zemelnde kinder, dij veuls te waineg sloap kregen en haar n wonderboarliek middeltje om kinder, dij in dij negatieve spiroal van waineg sloap en doardeur ontstoane zeurende kopzere, te genezen. Mit handmassage. Loater bleek, zai was ook magnetiseur.

Zai was de zoveulste in n laange riege aan alternatieve geneesheren en -vraauwen, woar k mien haail zöcht heb om van mien migraine òf te kommen. t Waarkte, mor veuls te kört.

Dat ik òf en tou aan Ria denken mout is net zo onbegriepelk as mien migraine.

‘Roezie is t cement van joen traauwen.’

Aan t woord is Joost Prinsen. k Las dizze opvalende zin lestent in zien ‘in memoriam’.

t Kwam mie eerst vrumd veur, mor noa n zetje docht ik:

‘As Stroatenmoaker-op-zee het hai doar vervast veul verstand van.’

Hai kon t dus ook waiten, want hai was 50 joar traauwd west mit ain en dezulfde vraauw, Emma.

Bovenste zin kreeg in t zulfde bericht nog n vervolg:

‘Net as t goie gooi- en smietwaark.’

Hou t bie heur thoes der aan touging, doar mout ik noar roaden. Was t echt of toneel. Zol t n hoesholden van Jan Stain west wezen. Joost mag t waiten, hai speulde ja wel meer rollen.

Dat hai open en eerlieks over zien persoonlek leven proat het, is netuurlek gain doagliekse kost. Maiste mìnsen hangen nait geern voele waske boeten. En … tegenswoordeg moust ook nog oppazen, want veurdast der op verdocht bist, hest n perses aan de boksem.

Maiste echtelke roezies bie ons thoes stellen aiglieks nait echt veul veur. Nuim t woordwizzelns. t Gaait voak om niks, mor aaltied aargens over. t Wordt nooit in de persoonlieke sfeer trokken en al hebben wie op zokse mementen de kop wel even zitroune en n zetje wel beeld en gain geluud, verdaildhaid blift nooit laank hangen.

Mit de rol is t aans. Doar speult elk n aigen rol en worden wie t, ook noa bienoa 50 joar, nait echt ains.

Woar t om gaait?

De wcrol en den benoam, hou de rol op de rollenholder mout en vervolgens aan de mure. Noader verkloard. Ik vind dat t lözze ìndje pepier aan de mure hangen mout. Arineke hangt hom persies aansom, mit t lözze dail bovenop. Mien probleem is, zo’n rol kin deur n onverwachtse bewegen in t lutje, schieteg hokje, makkelk aan de rol goan en wel ain keer bezeg west is om t pepier bie mekoar te haarken en t vannijs weer terogge te rollen op t ronde kertonnetje, wil dat t laifst gain twijde moal mitmoaken.

Dizze interne stried duurt dus al n aiweghaid, mor woar t votkwam, gain idee, der hong al n zetje n sfeer van tounoadern in de locht.

Wie hebben, pas sunt kört, òfsproken, wie doun t radikoal aans en kozen noa wat handjebak n golden middenweg. Van nou òf aan, is degene, dij t leste stokje pepier van de rol trekt, verantwoordelk veur t vernijen van de rol. Hai/zai mag t op zien/heur aigen menaaier doun.

Inde goud, aal goud.

Of t ook veur de lange duur waarkt, mout toukomst oetwiezen.

‘Spelbrekers hest overal,’ woarschaauwde mien wantraauwege ik.

‘Nait neudeg,’ von k zulf.

Mor woar k nou, potver-jan-mit-n-deksel-op-de-kop, achterkwam, dat rollen sunt de pacifikoatsie sikkom aaltied op héur menaaier op de holder hangen.

‘Zo ongemakkelk.’

Hou t verder mout?

Om eerlieks te wezen, aiglieks heb k besloten striedbiele te begroaven.

t Was ook ja mien oorlog.

Soms heb k wel wìnst noar t Sunterkloasfeest, mor lutjesten in onze femilie binnen al dikke pubers. Wie vieren kerst.
Dat ik op Sunterkloasoavend toch nog n pakje krieg, is dus biezunder.
k Zit in t ledege, onbestemde uurtje tussen 7 en 8 uur wat op mien telefoon te pielen. t TV-gat, dat al joaren leden op dat uur ontstoan is, is nooit opvuld. k Mout wachten tot 8 uur. Soms lees k wat onverteerde stokken oet kraante, vrijdag geft mien digitoale meziekzender aan, k mout neudeg bieproat worden. Zai hebben n kedootje veur mie inpakt:
‘Wrapped’
Tiedens t oetpakken belt zeun zien moe en vertelt heur, hai begunt aan n nij avvontuur.
Mien verrazzenspakket blift op toavel liggen. t Leste nijs gaait veur. Hai en vrundin hebben n hoes kocht. Sunterkloas het ook heur goud bedocht. Feest in Maiden en hier.
As emotie doald is, goa k verder mit oetpakken. Bericht van meziekzender het n dudelke bodschop:
‘Doe hest wat mist in dien leven.’
Mien meziekleeftied is vaststeld op 37.
Of ik dat as compliment opvatten mout, word mie bie t verder lezen dudelk. Der zit n groot gat in mien meziekgeschiedenis. Aargens tussen aiwwizzeln en begunjoaren 2000. k Luusterde dij joaren wel noar radio, mor de meziek van dou is in t weeshoes van de hits beland. Of t desinteresse was of de drokte van t leven doudestieds kin k mie nait meer goud veur de geest hoalen.
Noa ‘Queen’ is ontdekkensraaize noar nije, aandere en meschain nog mooiere meziek in t slop roakt en bin k bliekboar volledeg òfhoakt.
Vrijdagoavend heb k rusteg de tied nomen om aanloop en òfloop van mien persoonleke meziekkeuzes op n riegje te zetten. t Voert mie terogge noar Torenstroat in Winschoot. Hekman, meziekwinkel. k Zai mie doar nog wel zitten aan de hoge bar mit n koptelefoon veur t oortje om t vinyl, dat op draaitoavel ligt, te keuren. Voak was t stoer kaizen, want de keuze was reuze en wat in porremonnee zat, konst mor ain keer oetgeven.
Wat mie nog goud biestaait is t gevoul, dat ik haar, as k op fietse of plof terogge ree noar Pekel. t Bezit van n nije ploat, of t nou van CCR was of van Peter Greens Fleetwood Mac, gaf n gevoul van riekdom.
Tegenswoordeg is de keuze nog aaltied groot. Groter as t ooit west is. k Zit nait meer aan de bar in meziekwinkel, mor op mien aigen bank. Onderoetzakt. Vlaig van t ain noar t aander. n Avvontuur in meziekland en k veer regelmoateg overìnde, as k n zeldsoam pareltje ontdek. k Duurf t aiglieks nait te zeggen, en dat veur n habbekrats. n Wereld vol meziek, hoast vergees en dat mou’je waarderen.
Mien ledeg uurtje wordt op dizze vrijdagoavend ekstroa goud vuld, as Anna binnenwupt. Mit stroalende laag. Zai draait in n rondje en as k oma’s bewondernde ‘aahh’ heur, wor k nijsgiereg en ook dailgenoot. Zai het n nij joggingpak aan. Mit opdruk:
‘Bankzitters,’ lees k.
Nederlandstoaleg. Anna is n echte fan.
As waarderen veur heur keus ruilen wie truien en goan op de foto.

In 2005 wuir t dörpke Doodstil oetroupen tot mooiste ploatsnoam van Nederland. Ainege kennis van kais-kemizzie-leden is mie totoal vrumd, wat heur bewogen het om t Hogelandster gehucht t predikoat ‘schierste ploatsnoam’ op te spelden getuugt op zien zachtst zegd van n biezundere smoak.
Mìnsendrokte kin mie stolen worden, doar staait tegenover dat ik van doodse stilte hail aarg onrusteg wor en votdoadelk op zuik goa noar mìnselk ketakt. Zo ongeveer voulde ik mie gustermörgen in n doodstil Veendam.
Omdat ik toch veur n brillenreperatuurtje in de Passage wezen mos, von Anna, ik kon heur ook wel even bie school òfzetten. Zai huifde allendeg mor n waarkstok in te levern.
‘Kin t nait mit droadpost,’ zee k overbodeg.
’t Duurt maar een kwartier,’ zee t wicht.
Mit aander woorden: ‘nait soezen, broezen.’
t Was mìnsenstil in Veendam en van broesderij was al hailemoal gain sproake. En ik, as inval-taxisjefeur, dij nog gain tied had haar om fesounlek n kop kovvie te drinken, voulde de jank noar mien broene-mörgen-drank mit de menuut staarker worden.
Van WP-school noar groot-parkeerploats was mor n hoanetree. WP-Passage ston, zag k van n òfstand, al vol in t licht. Licht lokt lu. Ik kon de kovviegeuren al roeken. Omdat brillenboer loekjes nog nait open en deur nog nait van t slöt haar, luip ik noar overbuurman Hema, mor ook tegen dichte deur aan. Wel mit groot, nuigend licht en bedainend personeel op waarkvlouer von k dat n òfknapper. Zoveul onbegrip haar k nait verwacht. Opschrikt deur t naaldhakkengetik van n jonge vraauw, zag k over mien scholder, dat zai bie d’broodjeswinkel van Bart noar binnen glipte.
‘Kovvie mit n stokje appeltoart!?’

Twijde teleurstellen was in de moak. Bart haar net as brillenman en Hema n dudelk openingstieden-regiem insteld. 9 uur is 9 uur en gain menuut eerder.
Op de Promenade lopt gain hond. De cafetaria van t goie leven is duuster en k rammel vergees aan dichte deur en loop moudeloos deur. Kovvie is vèr te zuiken. Op houk van Promenade blief k even veur deur van speelgoudwinkel stoan. k Wait zai serveren gain kovvie, wel twievel:
‘Wij doen alleen winkeldeuren dicht om energie te besparen.’
Haar k bie cafetaria nou toch haarder op deur bonken mouten?
Bie de kapper herleeft mien hoop, as k deur eteloazieroet knip- en krullenvraauw mit twij koppen kovvie lopen zai. Zai en kovvie lagen mie tou en op t mement, dat ik op dij openleke nuigen ingoan wil, zai k dat zai t aine kopke veur n vraauw mit helm op kop hìnzet en zulf aan t aandere kopke begunt te nipken. k Heb swoar de Pee in. Aan n knipbeurt bin k nog nait tou, aans was k meschain wel over drumpel stapt.
t Rondje heb k rond. k Lever om 9 uur 10 mien bril in en steek vervolgens over noar overburen.
Heur kovvie smoakt, noa zo laank wachten dubbel lekker en as k doar allendeg aan n toaveltje zit, schaaiten mie de woorden te binnen van n bekìnde Veendammer:
‘Veendam mout weer broezen!’

As k de noam Flipsen lees, schaaiten mie ongewild n bult gedachten deur de kop.

‘Kikst even of Flipsen der nait aankomt?’

Aan t woord is Dik Trom. Jeugdheld oet n vèr verleden. Elk joar kreeg k op 5 dezember n nij bouk van Dik Trom, van Sunterkloas.

Oet de kloeten wozzen, brutoale rakker van doudestieds kin, bie hoge oetzundern, nog wel n glimlaag op mien gezichte tovern. Hou hai veldwachter Flipsen mit zien male fratsen aingoal weer op stoom krigt, von k geweldeg. t Verhoal speult aargens begun 1900.

Toch heb ik t gevoul, dat Flipsen over nait aal te laange tied zien veldwachterspak wel oproemen kin. Veurgoud, want hou de tegenswoordege Flipsen aan de weg timmert, dat is nog ais aandere kouk.

Wel en wat de moderne Flipsen is?

n Mìnsenmonteur, n Jan Fertuut, n knutseloar, dij mit lutje stokjes materie mìnsen beter moaken kin.

Da’s pozitief. Minder mooi is, dat hai ook bekìnd staait onder de noam Aarm-Jan. n Kirrel mit golden ideeën en gain cìnt in buuts of porremonnee. Hai is de man, woar wie al zo laank mit n lampke noar zöcht hebben en vonden hebben. n Willie Wortel, dij mìns-mattrioalen in mekoar draaien kin, mor wel aine oet de echte wereld. Woar t wachten wel op is, is n aander lid van de bekìnde femilie oet Disneylaand. Riek-oompie Dagobert, man van t geld.

En loat nou juust op dit mement, ik schrief 27 november 2025, in Grunnegerlaand zo’n rieke stinkerd wonen. Aine dij in groot-pakhoes op n hoge bult geld zit en t aal aan platzakken en schooiende waitenschoppers mit n goud plan, oetdailen mag.

Moggen ie denken, dat ik hier wat oet de dikke doeme zit te zoegen, den mout ik joe tegenspreken.

Theo Flipsen, d’echte noam van onze moderne Jan Fertuut, is de perfester, dij onder n vergrootglas mit atomen en moleculen aan t frutseln sloagen is en net as ik vrouger op kleuterschool dee, de mooiste figuren in n aander klaaien kin. Hai nuimt zien handenarbaaidstokjes ‘polymeren’.

n Veurbeeld?

n Kunstmoateg bloudvat. Kin in t mìnselk liggoam inbrocht worden, verdwient noa n zetje en wordt deur t liggoam even loater veraanderd in n nij bloudvat, oet aigen cellen. t Klinkt meschain as n klaain wondertje oet Disneyworld, t bestaait echt.

Wat n toukomst, wat n veuroetzicht.

Mìnsen reperaaiern.

Ook al is t nou nog n stip aan horizont, t geft de burger wel moud.

Klaaindochter Anna is vandoag mit school òfraaisd noar MartiniPlaza veur n evenement: ‘Tech to the future’. Techniek veur de toukomst. t Is best meugelk, dat zai vandoag in t zulfde gebaauw Theo Flipsen tegenkomt.

Van Anna heb k begrepen, zai vindt t bezuik best wel spannend. Zai het grote dreumen om zok op technisch gebied in toukomst verder te ontwikkeln. Veur Theo is t vervast ook n spannende dag, want hai krigt vandoag te heuren of hai mit zien ‘oetvinden’ Grunneger Ondernemerspries wonnen het.

Zat ik in kais-kemizzie, den wos ik t wel.

n Stokje schrieven mout toch nait zo’n probleem wezen.

Voak nait, den lopt t as n traain. Soms is t aans, zit schriever mit n verhoal in de kop en komt der niks op pepier. Den zit e mit handen in t hoar te kopschraben, sputtert de locomotief en gaait t licht oet.

Noadail van t spoor is, kist mor ain kaant op.

Wat de machinist den dut?

Dij zet alle signoalen op rood, zet de knuppel op nul en mietert vervolgens dijzulfde knuppel soamen mit alle vervelende, dwaarse mitraizegers in t hounderhok, ropt roeg alle kommunikoatsiekenoalen mit stekker en droad oet instrumentenpaneel …….. en gaait pizzen.

Even rust. Even gain gesoes aan de kop. Even lummeln, mor nait om oet te rusten. Even noar dien aigen gezeik luustern, mor allendeg om de creativiteit, de flexibiliteit weer op t goie spoor te kriegen.

t Helpt maisttied meroakels. Ain helder moment, ain goie inval kin n deurbroak betaiken en doarmit hest dien traain weer op t goie spoor. En kist weer verder.

Oflopen woensdag haar k n stoere dag. Zo’n dag, dat t mitschik nait licht worden wil. n Dag mit regen en störm, n sjomp van n dag. n Dag, woarst smörgens bie t opstoan al as n baarg tegenop zugst, n dag zunder ìnde en zunder n spoortje licht of zun aan horizont. Zo’n dag dus, n dag dast dien hond nog nait boeten duurfst loaten.

Ik vernuver mie mit stofzoegen, kovviedrinken, stofpuut legen, kattenbakke verschonen, vogels vouern en sleep mit holtpellets om t in hoes toch nog wat aangenoam te kriegen en lees leste letters oet kraant.

Bie alle bewegens, zulvens as k kontje licht en verzitten goa op baank beweegt Wietske mit. Bie elke verploatsen noar aanderkaant boetendeur vlogt zai achter mie aan. En kikt verboasd as k weer de waarmte van t binnenhoes opzuik.

’t Is vandoag gain weer,’ leg k heur aingoal weer mit veul omhoal en verboale verkloarens oet.

Dat zai n sneue neuze trekt, perbaaier ik nait te zain.

‘Wie worden ja sjompenat, as wie deur t natte laand plougen mouten.’

Noa t middageten dut zai n drokje in toene en het den intussentied deur, boas gaait vandoag nait mit mie aan de wandel.

Snommedoags goan wie op veziede en binnen pas tegen duustern weer thoes. Wietske is bie thoeskomst even enthousiast. Noa de oavendbrokjes moaken wie in t twijduustern n klaain rondje deur toene en heur k heur zeggen:

’t Is nou zeker te duuster, boas!’

Dijzulfde oavend zit Arineke bie t koor en ik allendeg thoes. De wind giert om t hoes. Twij katten en ain hond sloapen op baank. Ik verveel mie en zit op mien telefoon te schoeven. Krieg Erik Scherder mit n paraplu in beeld. Erik Scherder, boardmans, is n rappe proater en hoogleroar Bewegenswaitenschoppen. Hai is t gewaiten van de noatsie. Oogt vrundelk en staait aaltied kloar mit wieze lezzen. Hij vertelt mie:

‘Intensiteit van t licht boeten is staarker as t (kunst)licht binnen.’

Doar kin k mie wat bie veurstellen. Allewel, bie zo’n donkere, driefnatte dag as vandoage is dat best stoer, vertel ik hom.

Dat hai nait zo mor oetproat is, wait ik.

‘Onze biologische klok wordt aanstuurd deur t boetenlicht.’

As zien paraplu bienoa de locht in gaait, blift hai lagen en sprekt den de verrazzende woorden:

‘Datzulfde licht verbetert joen stemming, verdrift sombere gedachten en zörgt ook veur meer flexibiliteit.’

Ik kiek de touvallege boodschapper in t lutje schaarmke recht in ogen, as hai mie vanonder zien paraplu mit n braide laag op t gezicht, beschuldegend aansprekt:

‘Dus toch maar lekker naar buiten de volgende keer, meneer!’

Of Wietske mien gesprek op òfstand mitkregen het?

k Bin baange van wel.

Pauzeproat in t ping-ponghok liekt òf en tou op t gekoakel in n tutenhok, n komisch spektoakel. Politiek en Voetbal vechten in de rust voak om veurrang.

Voetbal won van de weke glansriek. Politici stonden op t punt van nij begun nog aal mit n dikke nul op t scorebord en dus mit lege handen. t Overvaalt mie wel ais, mor k mag geern noar mien slagveerdege sportbruiers, mit -zusters op achtergrond, luustern.

‘Wat vondst doe der gusteroavend van,’ vruigen zai mie in n stil mement van oploaden.

‘Ik heb nait keken,’ zee k.

t Zörgde veur veul onbegrip. t Kwam van baaide kanten. Leeglopen en saggrijn votpoetsen over n voetbalwedstried was al nooit n hobby van mie. t Lopt mainsttied oet op n spervuur van verwietens aan dijgenen, dij t veur t versoameld volk veur de buis en dij poar mìnsen in t stadion verpest hebben. Ook gusteroavend haauwden kunken van gruine toavel weer oardeg om zok tou en brochten weer n mooi schaauwspel op de planken. In elk geval, zoals k van heur begreep, haren zai t beter doan dan de ‘echte’ acteurs de oavend derveur op t grote gruine grasveld.

‘Mit houveul hebben zai verloren,’ vruig k belangstellend.

Zai haren wonnen, was t antwoord en ook nog dik, 4-0.

Vanwoar d’onvrede?

Joa, mor …. en dou begunde t van veuren òf aan en kwamen zai gesoamelk tot de konkluzie:

Dit voetbalelftal het t volgend joar niks op de WK te zuiken.

Noa dizze opmaarken ging veur mie t licht oet en schoten mien gedachten noar 1974.

Ik zit in dainst, in West-Duutsland en in t zulfde joar worden wereldkampioenschappen voetbal ook in West-Duutland speuld. In mai bin k n weke thoes en krieg k mit, datter n vrundschappelke wedstried speuld wordt tussen t Nederlands elftal en HSV/Hamburg. Wie winnen. Klaain. Dat t bie veurberaaidens op t WK in t Nederlands kamp allesbehaalve vrundschappelk tougaait, wordt braid oetmeten. Ik lees VI, Voetbal International. Wat mie biebleven is?

Eerst wordt Jan van Beveren, bekìnd as doelman van FC Emmen en loater PSV, oet de selectie knikkerd. Hai het Cruyff tegen t zere bain schopt, omdat dij Ajax-speulers n leuk zakcentje toustoppen wol. Cruijf was dou al Barcelonees.

‘Gelieke monniken, gelieke kappen,’ von Lange Jan.

t Het Neerlands beste keeper de kop en t WK kost.

Datter op weg noar t WK veul zoaken passeren, dij ik nooit in pers lees of op teevee zai, bliekt wel, as k t elftal oet de veurberaaiden vergeliek mit t elftal, dat in juni begunt aan d’eerste wedstried tegen Uruguay. t Elftal is op 6 ploatsen veraanderd. Vermoudens kommen oet alle houken en goaten, dat Cruijff en Michels onder ain houdje speulen. Ik speul in dijzulfde tied mien wedstriedjes in t Nederlands militair elftal van Hohne.

Op t ìnde komt t goud, as we de finoale boeten beschaauwen loaten.

Veur mien ping-pong-partners mout dizze waitenschop n geruststellende gedachte wezen. t Lopt dammeet in Amerikoa ook wel lös.

Gusteroavend kreeg k nog net mit, dat Dicky’s (Avvekoat) Curaçao ook noar t WK gaait. Surinoame mout nog even in de wachtkoamer, mor holdt ook nog kansen om noar Amerikoa òf te raaizen. Omdat buurland België ook al kovvers pakken mag, kinnen wie varent der aan overkaant wotter n mooi onderonsje van moaken. En den Nederland en Curaçao soamen in de finoale?

Ik kiek der noar oet. t Belooft volgend joar vervast n spektoakel te worden, mor den t laifst wel zunder begelaidende ping-pong-pauzeproatgekoakel.

k Fiets deur de laange poort van Drìnthe, beter bekìnd onder de noam Zuudloaren. Noa t Blaauwe Paviljoen is t nog n körte trap en n stokje noar links en den stoa’k midden in t glooiende laand van haaide, hunnenbedden en zaand.

Ik kin der n joar noast zitten, mor dij tocht moak ik al sikkom 65 joar. k Was dou dus 8 joar. Vanòf Olde Pekel op de fietse noar Zeegse.

Guster was t n schiere dag en hebben wie vanoet Kiel-Windeweer t zulfde pad nog ais reden. n Kört raaiske in òfstand, 15 km, n wereldraaize in tied.

Bie t hotel, dat vrouger ‘Duinoord’ haitte en midden op n grote zandverstoeven ston, hebben wie kovvie dronken.

‘Kin k joen koamernummer opschrieven?’ vruig n jonge ober in olderwets swaart-wit.

‘Welke zollen we vandoage nemen,’ zee k tegen Arineke.

Mit 17 in gedachten, was zai mie net n slag veur en zee verontschuldegend tegen jongkirrel:

‘Wie lozaaiern hier nait.’

k Wees deur t roam noar boeten.

‘In rechte liene noar t stee, woar ons vekansiehoeske doudestieds ston, op nog gain kilometer, hebben wie wel n weke kampeerd,’ verdedigde ik mien maaljoagen antwoord.

t Begun van n joarenlaange traditie in kamperen. Noa 2 joar in t hoeske ‘Catharina’, bedenk t mor, besloten mien olden, zai wollen nait langer huren, mor kopen. Kochden n tìnte en zo kwam Zeegse oet beeld en Drouwen der in. t Wuir n lappe gruinlaand zunder kooien en schoapen, n camping in aanbaauw, Alinghoek.

Noa de kovvie heb k guster perbaaierd olde herinnerns weer schaarp in beeld te kriegen. Heb k alles aan kaante veegd en bin k, alsof k n VR-brille veur ogen haar, de weg lopen noar ons zummerhoeske van rond 1960.

Noa n poar stappen deur t mulle zaand, kwam aanderkaant pad de kampeerboerderij van Van der Molen ( of was t Molenkamp?) in t zicht.

‘Doar hebben wie mit gimmestiekverainen ooit ook nog ais n kampeerweke deurbrocht,’ zee k zulfbewust, mor mit n bult twievels in t achterheufd, tegen Arineke.

En stiefelde vervolgens in t besef, datter nou toch eindelks n keer dudelkhaid kommen mos over t verdwienen van n hail vekansiepaark, recht veuroet en bløfte mit dudelke stem:

Blik op oneindig

Alles of niks

Mor as k n keer noar rechts en volgens aigen herinnern n moal noar links òfsloagen bin, stoa k veur n groot hek, mit n kou van n woakhond aanderkaant troalies en k wait, t wordt vandoage weer niks.

Ainegste hoop om boeten d’in eerdbodem verdwenen boerderij en t hoesjespaark mit mien ‘Catrientje’ terogge te vinden, zit hom in de lezers van dit stokje.

t Overkwam mie lestent op n schiere novemberdag, dat ik t gevoul kreeg, van thoeszitten word ik ook nait gelokkeger. Omdat t mit twij man n stok gezelleger is, besloten wie om n stokje te goan fietsen.

‘Woar zollen wie ais hìngoan,’ was de vroag.

Wie konden alle kanten op, want t was windstil en huifden dus gain reken te holden mit tegenwind. Zunder kompas en koart reden wie op goud gelok noar t westen en luiten binnen n poar menuten t Grunnegerlaand achter ons. Al snel kregen wie t blaauwe bord ‘De Groeve’ in t zicht. Op gewone doagen n stee woarst snel deurhìn fietsen wilst, op dij zunnege novemberdag was t aans. Schoot mie zunder te zuiken plöts n bekìnde stroatnoam veur ogen langs, woar k best van opkeek.

‘De Steeg!!’ heb k weschienlek veuls te haard roupen.

Heb votdoadelk in de remmen knepen en mit n snelle, haalve cirkel t veurrad weer richten Grunnen draaid.

‘Woar wilstoe nou noar tou,’ heurde ik op t zulfde mement achter mie.

Dou t haart wat rusteger worden was, kwamen de woorden vanzulf. De stroatnoam ‘De Steeg’ het noamelk veur mie n hail spesioale betaikenis. Elke Carmiggelt-lezer mout dij noam hoast wel opsloagen hebben op zien haarde schieve. Simon, vergeef mie t joe-en en jij-en en zien Tiny gingen regelmoateg vekansie vieren in t dörpke ‘De Steeg’. In Gelderland. Veur heur rust.

Mor den ridst op n dag op de grìns van Grunnen en Drìnthe en komst dijzulfde noam tegen en denkst:

‘Zo’n noam as “De Steeg” het toch n soort van exclusiviteit.’

Niks dervan.

Noa n ommelandse raaize deur Drìnthelaand kreeg k soavends tied mie te verdaipen in ‘De Steeg’.

t Vuil mie kold op dak, datter zoveul steeën mit dij zulfde noam onderschaaiden waren, mor dou’k mie wat verder in dizze materie verdaipte, kwam k toch wat maals tegen.

t Stroatje ‘De Steeg’ in t grìnsdörpke ‘De Groeve’ is wel n stroatnoam, mor d’hoezen in dijzulfde stroat valen onder ‘verspraaide hoezen’.

Definitie van dat begrip was net zo helder blaauw as òflopen dag west was:

Verspraaide hoezen binnen n lözze group hoezen zunder herkenboare kern of dörpsplaain.

‘En den heuren je der nait bie!!??’ zee mien grammietege ik.

t Heurt ja as n scheldwoord, t wegzetten van n sosioal onaangepaste bevolkensgroup in n houk, allendeg omdat zai wat roemer op de roemte zitten?

In Veendam, zee mien Wiekenspedia noa wat deurscrollen, hest ook verschaaiden van zokse plekken. Mor dou’k koart van Veendam op t schaarm toverd haar, kreeg k doar toch wel zo’n vieze biesmoak van.

Wat bleek, t hoes woar wie 38 joar woond haren, op de Wieke, ligt ook midden tussen ‘verspraaide hoezen’. Nummer Aine bevubbeld, tegenswoordeg Sluusweg nuimd, is in mien beleven toch n gezelleg streekje mit n bult sosioale gemainschopszin. Net as Numero Dattien, n kilometer verder.

En richten Maiden bleek ook n groot stok Vossenveld tot dij apaarte group te beheuren.

Woarom der n spesioale sticker op mout, blift veur mie de vroag.

Noaderhaand bleek de soep minder hait te wezen, dan e eerst leek.

Verspraaide hoezen betaikent ondermeer ook: splits n bestoande wonen of boerderij in klaainere, betoalboare woonroemtes. Of baauw huurwonens om etnische integroatsie te bevordern.

k Zit nou even mit aarms over mekoar en bekiek t haile verhoal nog even rusteg. Van onrust is gain sproake meer en ik kom tot de konkluzie, dat wie zulf ook actief mitdoun aan dit belaaid. Ook al zitten wie tegenswoordeg nait in n gebied mit ‘verspraaide hoezen’, wie hebben n schiere onderkommen kregen in de grote boerderij van ons kinder. Veur heur én onze rust.

Al hebben wie nog gain bankje in toene, zoals Simon en Tiny in t vekansiedörpke ‘De Steeg’, wat de rust betreft begunt t der toch wel n beetje op te lieken.

‘Inkt is op!!’

t Heurt as:

‘Gas op!’

Der binnen tieden dat ik t gevoul heb, datter n inktmot in hoes rondwoart. En bievullen is der nait meer bie. t Zol wel makkelk wezen, mor inktpotjes, kroontjespennen en inktlappen binnen al laank leden oet de mode kommen.

t Was vanwege hoge printer-inktnood neudeg om in alle vrougte op inktjacht te goan. Omreden dat inktwinkels op t Hoogezaand op moandagmörgen de winkels nait lösgooien, mos k terogge noar mien vertraauwde winkel op t Oosterdaip.

‘Kin k hier mien lege inktpetroon inlevern?’ vruig k noadat d’olderwetse winkelbèle oetklingeld was.

t Is aaltied zo’n klaaierij, vin k zulf, net as doudestieds mit inktpotjes. t Plestieken puutje, dij Arineke mie deromtou doan haar, was wel òfdounde.

Inlevern was gain probleem.

‘Krieg k ook stoatsiegeld mit t oog op mien milieuvrundelke actie?’ vruig k in alle eernseghaid.

Winkelman was smörgens bliekboar wel al vroug oet de veren kommen, want t antwoord vloog as n stoiternde kotsebale over teunbaanke hìn.

’n Euro!’

‘Da’s dus dikke winst,’ zee k tevreden.

‘Mor k drok die wel n euro bie de aankooppries op,’ zee e mit t kertonnen ‘vlinder’deuske in haand.

k Haar t waiten kind, gouddoun levert nog aaltied niks op.

‘Waist traauwens datter op kerton sunt kört ook börggeld heven wordt?’ schoot mie inains in de zin.

k Haar t veurege weke in t Pekelder Proatcafé, op n oavend over ‘Cartonnoazie-bedrieven’ al aan t luusterend publiek mitdaild. Dat ongeleuf mien dail was lag aans minder aan mie as aan de onbekìndhaid van t fenomeen ‘stoatsiegeld op kerton’.

Onder t mom:

‘Binnen ie ook kloar mit aal dat kerton?’ perbaaiern aal meer webwinkels de keus veur herbroekboare verpakkens te stimuleren.

Of t n golden greep is, mout toukomst oetwiezen.

Winkelman is intussentied de pries veur mien inktpetroon aan t scannen, as der plöts n glimlaag over zien gezichte trekt.

‘Wie mozzen vrouger op school ainmoal in de moand op zotterdag old pepier ophoalen.’

Ik denk dat ik even de droad kwiet bin, mor leg al snel de verbinden kerton/pepier. Pepier as grondstof, mor doar was t mien gesprekspartner nait om te doun.

‘As de container bie school hoast vol was, den kropen wie der stiekom in om te kieken noar stripbouken en zokswat.’

Ong?

‘Ik zöchde noar boukjes van Joop Klepzeiker,’ zee e mit n glinstern in ogen.

‘Platte, morsege humor,’ kin k mie nog aargens herinnern.

Zo het elke tied zien gewoonten en veurkeuren. Dingen kommen en goan, kommen soms weer terogge of blieven veur aiweg verbörgen.

Inktlappen kinnen mie stolen worden, dat t inktpotje n twijde leven krigt, doar binnen wie baaident wel slim wies mit.

Suntermeertenlichies

Veur jonges en veur wichies

Mor mienent mit zien ribbeltjes

Ligt doar in swaarte snibbeltjes

Mien lichie vloog inains in braand

Nou loop k allaain mit stok in haand

Suntermeertenlichies

Veur jonges en veur wichies

Mien lichie was van rood kerton

Wat ik zulf hail prachteg von

Mor wind dij bluis mien lichie uut

Nou loop k allaain mit plestiek puut

Suntermeertenlichies

Veur jonges en veur wichies

Mien mangelwortel is vertrapt

En luzivers het Anton gapt

En regen dij muik mie sjompenat

Nou zing ik zo mor zunder wat.

In Engeland hait stoultjedansen ‘Musical chairs’.

In Amerikoa wordt t kringspelletje op dezulfde menaaier speuld, mor doar hebben lu t over ‘Trip to Jerusalem’. Noam is nait onomstreden, t zol zulvens teroggevoeren noar de tied van de kruusvoarders.

t Is in wezen n gezelschopsspel, n bekìnd verschiensel op verjoardagsfeestjes en nait allendeg favoriet bie t jong spul.

Woarom t van alle leeftieden is, wordt pas dudelk, as t löskoppelst van biekommende zoaken en deurdringst tot de kern van t spel. t Is n eliminoatsiespel, dij ons teroggevoert noar tieden van weleer, woarbie de mìns n goie overlevenstactiek neudeg haar om te overleven. Bie t stoultjedansen kin blaauwdrok van onze vère veurolders, dij stried tegen de elementen voeren mozzen, bliekboar weer in alle heveghaid teroggekommen.

Kört deur de bochte, zolst ook kinnen zeggen, n moordspel: ‘Eerst ikke en de rest kin stikken’.

k Speulde t vrouger regelmoateg mit kinder in de klazze. Ik op accordeon en d’kinder in de kring.

’t Luip aaltied oet op roezie en kribberij.’

Jantje Goudbloud dee t zoals de meester bevolen haar en was ain van d’eersten , dij aan kaante kwam te zitten. Jan Grammiet dee t aans. Hai huil zok aan gain regel, stopte bie n ‘vailege’ stoule en luip pas verder as de volgende stoule n vrijploats bo, mor streek op t ìnde wel zien winstpremie op.

Zulfde Jan lopt ook op t voetbalveld. Bie n penaltie is t regel: in ain vloeiende bewegen noar de bal lopen en den schaiten. Hoast zunder oetzundern wordt dit mit vouten treden. Stilstoan mag nait, mor t wordt nooit òfstraft.

‘Misangst’, is n onderdail worden van ons leven.

Mìnselk en toch onbegriepelk, want voetbal en stoultjedansen binnen toch baaide etiketteerd as spel.

Thoes speulen wie t spel ook mit grote regelmoat. Te voak. Mit vief man, of beter zegd: mit twij man, ain hond en twij katten. t Het ook n aander noam kregen:

‘Loop noar de pomp.’

Allewel: van lopen of aanszins bewegen komt maisttied niks.

t Veurdail is ( mor touglieks ook t noadail ), t spel kin op elk willekeureg mement van de dag speuld worden. Wie huiven nait te wachten tot der aine joareg is.

Regels binnen wel aanpaast en nait deur ons. Wel deur de katten. Zai hebben, zunder overleg, en aigengerechteg belangrieke veraanderns touvougd aan t reglement: Opstaait, ploats vergaait. En d’accordeonist van n poar alinea’s terogge zit, tot zien aigen verdrait en saggrijn, veuls te voak op t zulfde krukje as zien zuster Jantje. Veuls te goud veur dizze moatschoppij.

As der veziede komt, hebben zai aan ain ogenblik voldounde om te zain, dat baank en stoul al bezet binnen deur vaarpotege mormels. Doarom rollen zai zok, alsof t zo heurt, gewoon op ( eethouk-rolstoulen ) in de kring. Heuren zai der toch bie.

Wie hebben t nog n zetje perbaaierd deur kattendekentjes bie verwacht bezuik aargens vot te movveln. t Het gain zoden aan de diek zet. Praktiek het oetwezen: Op bloots leer ligt t ook aangenoam.

Ainegste wat heur nog wel ais van t stee kriegen kin, is t blavven van hond of anderszins n bult lewaai moaken. Ook dat is voak van körte duur. Is t weer rusteg, den kommen katten, eerst d’ain , den d’aander weer om houk kieken en schoedeln en drokken net zo laank, tot zai heur aigen stee weer innemen kinnen.

t Wordt pas eernsachteg, as zai t maal vel omkriegen. Den binnen de banken inains gain zitploats meer, mor dainen dij as steile wand. Zunder t geronk van motoren zitten zai den achter mekoar aan, dat heuren en zain joe alsnog vergaait.

Nou baarg joe den mor.

Veur ons binnen zokse toustanden hail normoal, mor ik kin mie best veurstellen dat t deur normoale mìnsen wel as n haile verwarrende konsternoatsie ervoaren wordt .

Terreurkatten

Guster bin k prikt op griep

Doar heb k niks van vernomen

Rusteg op stoul

Mit n bouk oet bieb

Kreeg k kat op schoot

Bie t omsloagen van blad

Schrok t baist zok dood

k Heb nou vief goatjes in t bain

En dij steken en zeuren al n dag hail gemain.

‘Dat schrief k wel even in agenda.’

t Heurt bie mie, om òfsproaken te noteren. Nait omdat ik baange bin, dat ik wat vergeet, mor veur de zekerhaid. t Is n gewoonte, n gewoonte worden. Kladbraifkes, memoborden en kattenbelletjes waarken nait. Bie mie.

Zo komt mit n lege, twijde november veur ogen t GRN-festival van 15 november in agenda te stoan. Om te ontholden. Dizze 2e november het gain aantaiken neudeg. Tot persies n joar leden stond der aaltied n feestelk zwaaiend vlaggetje in onze femilie-agenda: Sietses verjoardag. t Feest, soamen mit dij van zus Anna, dij op d’ongemakkelke schoolse moandag van 3 november verjoart, is zotterdag al vierd. Dubbelfeest.

Vandoag lopt leste veziede òf en aan en is t veur ons n stille dag. t Lag mie aingoal veur op tonge om t gesprek te open:

’t Is mörgen n joar leden, hè!’

Mor gedachten blieven soms aargens tussen willen en doun stoeken. Veureg joar, 2 november was n stoere dag en k wos, zunder t zeker te waiten, dat onze wereld d’aanderdoags der wel ains aans oet zol kinnen zain.

Mörgenschrik was den ook onbeschriefelk verdraiteg, mor voulde ook as n opluchten. Famke was nait meer.

k Heb mie aaltied òfvroagd, hou n mìns t verdrait over t verluus van n daaier aaltied weer verwaarken kin. k Haar hoast schreven, zo makkelk te boven kommen kin. t Was ook nait woar west, want veur verwaarkenspersezzen binnen gain handlaaidens schreven.

Wietske kin doar over mitproaten, as zai tenminnent proaten kon. Zai het nog moandenlaank zöcht en nog aaltied kikt zai verward in t rond, as proat op Famke komt. Ook op heur het Famke n onoetwisboare indrok moakt. t Kin hoast nait missen, ons droktemoakertje mist t vertraauwde, t rustege van Famke nog aal.

Dat Sietse vandoage op 2 november en Anna op 3 november heur vlaggetjes nait in agenda kregen hebben, het doar dus mit te moaken.

‘Moust wel n beetje oetkieken mit dien haarke, want wie hebben n iegeltje onder d’hege,’ heurde ik onverwachts n stem vlak achter mie.

Dochterlaif moakt groag mìnsen aan t schrikken, mor k haar heur al spot en dou toenhekje in t slöt vuil, was k veurberaaid.

‘Hai komt elk joar terogge,’ zee zai overbodeg.

In t aander hoes haren wie ook n toeniegeltje, haren zulvens n iegeltjesnust aanschaft. Mit goie bedoulens, mor overbodeg. Hai verkoos boven de luxe van n winddicht onderkommentje n waarme deken van röttende bloader. Honden wozzen t. Zai moggen nait onder d’klimophege kraben en ik mog boetenlaamp nait langer loaten branden as neudeg was.

(Kunst)licht veroorzoakt bie iegels, trekvogels en zoveul aander daaiern n bult ellìnde.

Lichtvervoelen.

Kraant van vandoag staait vol van vervoelers. Noast de swoare vervoelen van snelweg bie Rouveen – dijlu zollen wat mit de rou hebben mouten -, hebben zok in noordelke pervinsies veul mìnsen veur n nachtelke tocht versoameld om te protesteren tegen lichtvervoelen. Nachtwoakers worden vroagd om t aal in koart te brengen. Benoam bedrieven kriegen Swaarte Paiter touspeuld.

Grote (licht)vervoelers huiven ook nait reken op n verkaizen van ‘Duursoame Datteg’. Meschain kin Swaarte Pait in heur licht van culturele diversiteit, mit n figuurleke rou in haand, nog wat betaiken.

Wel wint?

d’Idealist of t geld.

Sunt kört lees ik ( weer ) Snijders. A.L. Snijders. Hai is schriever van körte verhoalen. Bedenker van ZKV’s – zeer körte verhoalen. Ik nuim t, nait zo zeer om t beterwaiten, mor veur de dudelkhaid HKV’s, hail körte verhoalen, minder dan 220 woorden. Verhoaltjes, dij e opdut bie pad en weg, mor den mit drij keer minder woorden dan ik.

Even oettesten.

Zo vertelt hai over n man, dij noa t tanken zien porremonnee en pin ‘vergeten’ is. n Roar verhoal, mor t vrumde is, A.L. betoalt de kosten. Nemt hom zulvens veur n kop kovvie mit noar hoes.

n Week of wat leden overkwam mie t zulfde. Bie n drok tankstation kwam k achter n man te stoan, dij mit n hangende tankdop aan n koordje, mit zien pinpas ston te pielen bie t apperoat. Van opschaaiten kwam niks, tot hai mit n verontschuldegende laag bie mie kwam en zee, hai was zien pincode kwiet. Ik mog eerst wel tanken en hai ree zien auto vot.

Dou ik de slurf in t slurpgat haar, zag k hom op n òfstandje stoan bèllen.

Guster kreeg k n waskelap in handen, mit opdrokletters: Clockstede, Mevr. Wiekens, kamer 007.

Dou zai nog op zokzulf woonde, vond zai t fijn, as k bodschoppen mit heur dee, omdat zai de pincode voak vergat.

20251026

Noaschrift:

t Is mie lukt: 220 woorden, zunder titel.

Stoer was t wel, omdat der zoveul zoaken binnen, dijst geern benuimen wilst. Bevubbeld hou de man mit zien hangende tankdop wegree. Of over t perses, dat je deurmoaken mouten omdat ‘vergeetachteghaid’ slimmer wordt.

Mit wat onderdrokte grammiede in de pokkel, was k guster al begund mit n verhoaltje over fatbikers.

Hou t zo kwam?

Deur n bienoa-ongelok in t wandelgebied in ‘Hooge Meeren’, woar k deur n snötgrom hoast van de sokken reden wuir.

‘Dit is gain fietspad!’ heb k nog roupen, mor de doader het mie of nait heurd of was Oostindisch.

‘Waist wel woarst mit bezeg bist!,’ ruip mien betere ik mie onder t schrieven tot de orde, ‘nou dust al net as t gros en zetst, deur n klaain incident n komplete group in de bekloagdenbaank.’

k Mos doar toch even stief over noadenken. Hai haar geliek. k Bin aiglieks ook nait zo aine van kloagzang van Jeremioa. Fatbikers hebben al nait zo’n goie noam en doar huif k verder nait aan mit te waarken.

Gusteroavend kwam d’omslag en wuir t van teveuren bedochte grote verhoal over t snelhaidsduveltje op zien racefietse omzet noar n klaain inlaaidentje veur n hail aander verhoal.

Hou t kwam?

In t verloren uurtje tussen 7 en 8 uur soavends zit ik òf en tou wel ais n zetje te accordeoneren. Speul k wat nummers oet olde trekörgelbouken en kin k mie verboazen over mien kwietroakte vingervloghaid.

’60 joar leden zatst elke dag ook ja wel n haalf uur op dien buukörgel te foeken,’ vergoulekt n ongewoon meedliedege stem mien frustroatsie.

Joa, t waren stoere tieden. Meziekmeester was strak in de leer en de stokken dij k speulen mos kösten mie n bult muite. Boeten dat, speulde de tied, midden 60-er joaren, ook n belangrieke rol.

Zin was voak vèr te zuiken, mor proat over opgeven of stoppen kwam der nait echt van.

Gusteroavend kwam k ongewild in n rollercoaster van herinnerns terechte, dou’k oet n olde deuze n accordeonbouk opdaipte, dij, noaderhand bekeken, n belangriek rol in mien leven speuld het.

‘Bal musette,’ kopt de titel.

Trekharmonikoa-meziek van Hollandse moakelij mit n Franse inslag. Zes nummers, woar k twije van speuld heb en vare onbespeuld bleven binnen. Zoals k wìnd was, alles op doatem.

Hou t persies goan is dij dag, of k op de 18e mai, dou k van meziekles thoeskwam echt op de poot speuld heb, kin k mie nait meer zo veur de geest hoalen. t Bouk vertelt in elk geval, dat ik noa dij bewuste dag in 1966 definitief mien accordeon aan de wilgen hongen heb.

Wat mie nog wel fris in t geheugen ligt, is t gesprek dat ik n poar doage noatied mit mien olden voerd heb. n Onverwacht gesprek, n gesprek dij k al joaren eerder voeren wild haar.

‘Hou denkst der over om die aan te melden bie voetbalverainen?’

Wat n vroag.

‘Krieg k den ook n poar nije voetbalschounen?’ heb k dou zegd.

t Woarom zat hom in de olde voetbalschounen van oom Haarm. Gounent mit van dij haarde stoalen snoeten, net as t tegenswoordeg waarkschounen hest.

Twij moand loater, mit fietse op weg noar Beerte haar k n poar schiere Puma schounen, n rood-wit gestreept shirt en n swaart broekje in n nije voetbaltazze. De kunk te riek. t Stokje vanoet Old Pekel noar voetbalverainen Thos in Beerte vonden wie mor n hoanetree. Wie waren t wìnd, reden deur weer en wind op fietse overal noar tou. Zunder ondersteunen. t Woord kloagen ston nait in ons woordenbouk.

Van mien eerste wedstried veur Noordster kin k mie verder nait zoveul herinnern. Wat mie wel biebleven is, dat ik twij moal scoord heb. En dat Los Bravos mit ‘Black is black’ in de toptien, mien favoriete nummer van dat mement was.

Meziek waarkt noamelk as n glieboane veur joen geheugen. t Komt votdoadelk in t emotiecentrum van joen hazzens en kin staarke herinnerns oproupen.

Mit ‘walking voetbal’ zol k meschain nog wel oet de vouten kinnen. Aan t accordeonspeulen heb k onverwacht nog aaltied n bult plezaaier.

Dat ik zotterdag in aal mien hurrie daaierndag vergeten bin, vin k nog tot doar aan tou, da’k twij doagen loater op Wietskes – en dus ook bruier Odies – verjoardag heur gain hondentoart veurschuddeln kon, mag k miezulf swoar aanreken.

Ook al nuimen sommegen zokswat mosterd noa de moaltied, schuldgevoulens hebben mie der tou brocht moandag op fietse te stappen om dizze noaloateghaid weg te poetsen.

In fiene miezeregen ( om filaineghaid van dizze hoast onmaarkboare, koksioanenregen, woarst dus wel sjompenat van worden kist, aan te geven, n bewust pleonasme ) bin k noar daaiernwinkel reden.

‘Hondentoart?’ zee n verkoopster.

In heur blik zat zowel verboazen as ongeleuf. Datter drok en mit mooie foto’s op t grote net mit adverteerd wordt, dus k aiglieks nait veur oetkommen. Kist toch ook niks en gainaine meer vertraauwen.

‘Veur mien joarege hond,’ zee k nog ais.

‘Den zollen ie toch zulf aan t bakken mouten,’ was t antwoord.

Dat ik mit n poar knabbeltjes in fietstas weer òfraaisd bin noar hoes, gaf nait echt voldounen.

n Weg vol hindernizzen en schrikhekken. Op terogweg ree k noamelk tegen d’aine noa d’aandere wegversperren aan, net of hail Hoogezaand op kop ston.

‘Zo komst nog ais aargens,’ zee mien avontuurlieke ik, mor k haar zulf t gevoul, dat ik even de weg kwiet was. k Was den ook bliede, dou’k weer op bekìnd terraain kwam en net op tied veur t middageten.

‘Zo vroug?’ zee k verbolderd.

Klokkewiezers wezen nog mor haalf twaalf aan.

‘Waist toch dat ik vannommedag wat vrouger noar t koor mout!!’

‘Ong?’

‘Wie kommen op foto,’ was heur antwoord.

k Wos t, mor was t even vergeten.

En dou kwam de kink in de koabel. Kwam schoonzeun binnen. Mit n braide laag op t gezichte, d’handen op rogge en n verrazzende opmaarken:

‘k Heb ook wat op zolder vonden,’ en toverde dou zien handen teveurschien en zette n katte op toavel hìn.

n Iezern katte, wel te verstoan.

‘Hé,’ was t eerste wat Arineke zee en even docht ik, zai vlogt dij aarme jong aan en om haals, mor t vuil mit.

Zai huil òfstand en zee mit n stem vol emotie:

‘Woar hest hom vonden?’

Om dit emotionele mement weer te geven is ain, om te begriepen woar dizze heftege gemoudstoustand vot komt, doarveur mout ik twij joar terogge in de tied. Noar ìnde september 2023, dou wie t drok haren mit verhoezen van de Wieke noar Kiel. Mit bus, peerdetrailer en aanhangwoagen is dou onze haile inventoares overbrocht en het aal t spul n veurlopege plek kregen. In hoes, op de grote zolder en in n container.

Veural veul deuzen. Veur t klaaine spul, zodat wie alles op t mement, dat t weer overaal hoald worden mos, elke deuze kreeg zien aigen etiket, makkelk terogge vinden konden.

Dat etiketteren was ja wel aan mie touvertraauwd. Mien twijde noam, der wordt wel ais schamper over doan, is Piet Persies.

Dat onze iezern katte, n kunststok, n pronkjewail vinden wiezulf, in d’eerste moand noa t overbrengen nait boven wotter kwam en ook de moanden doarnoa, heb k miezulf aanrekend. Tot moandagmörgen zo om en noabie haalf 12. Dou vloog deksel van t vat vol frustroatsies.

‘Hai zat in n deuze mit keukenspullen op veurste zolder,’ wos schoonzeun te vertellen.

‘Mit nog n hailebult meer zoaken, dij joe kwiet waren,’ luit e der op volgen en dou wat binnenmonds en hoast verontschuldegend:

‘Hai zat verstopt onder ain van onze deuzen.’

Moakt nait oet, maal jong.

Moudelooshaid over t nait vinden is vot.

Vandoag staait de grote deuze mit ‘verloren’ keukenspullen op toavel.

t Grote probleem is nou, of t aal n stee kriegen kin in ons nije hoes.

Mor dat loat ik groag aan n aander over.

t Is oktober en binnenkört kloppen verkaizens bie alle Nederlanders aan deure.

‘n Opgeklopte boudel,’ zeggen gounent, ‘der veraandert toch niks.’

Aanderlu lopen zok vuur oet de slovven om heur pertij aan zoveul meugelk stemmen te helpen.

Der binnen ook mìnsen, dij trekken zok van t haile circus gain barst aan. n Relatief klaaine groep.

‘150 mìnsen kaizen en in ain koamer stoppen vinden zai gekkenwaark.’

Schatten blift giswaark. d’Ain het t over n haalf miljoen, der binnen optimisten, dij denken datter wel n miljoen volgelingen van koning Rufter III binnen.

‘Rufter Drij?’

‘Kunk Rufter de Daarde?’

‘Nooit van heurd,’ zeggen d’ongeleuvegen.

Veur aal dijlu, n kört raaiske deur de geschiedenis. Noar t keuninkriek in ons keuninkriek. Noar t laand dat ontstoan is oet wotter en woarop boeren nou al generoatsies laank boeren.

Om dat te begriepen goan we terogge in de tied. Noar 1916, dou n störmvloud t wotter in de Zuderzee zo omhoogjuig, dat mìnsen in vief pervinsies vrezen mozzen veur hoes, heerd en leven.

Twij joar loater wuir besloten te goan poldern en kreeg Lely zien plan deur de Koamer. Wat dou volgde is bekìnd: Zuderzee wuir IJsselmeer.

Wat nooit noar boeten kommen is, is de wìns van ingenieur Lely om t vruchtboare laand om te batterijen tot lelievelden. Mor landsbestuur wol nait veur Sunterkloas speulen. Noadat t laand dreugvalen was wuiren t gewoon eerappels, sukerbaiten, waite én zaai-siepels.

Lely zulf het ontwikkeln van t nije laand nait meer mitmoakt, hai is 3 joar veur aanleg van Ofsloetdiek al oet tied kommen.

Noa d’oorlog komt de grote volksverhoezen noar Noordoostpolder op gang. Ook vanoet Grunnen. Veul boeren trekken van t Hogelaand noar t Legelaand. Ain boer is Marc Rufter. Hai komt van Bolstee, in de buurt van t bekìnde Schietpot en vlakbie Brilzit. Hai is n jongkirrel, dij t op t olde stee wel bekeken het en as eerste berichten over nij te ontwikkeln laand in Noordoostpolder via t Kunksdaipke binnenstromen, het hai zien doul vonden.

‘Ik word bollenboer in de polder.’

En woarom e persé bollenboer worden wil en gain eerappelboer, doarover verschillen mainens. t Maist weschienleke verhoal het te moaken mit n vère veurvoader oet 16e aiw, mit de noam Bollemoa.

Marc krigt wat e wil. Hai zaait gain wind, mor zaaisiepels en ….. t gaait hom veur de wind.

Hai wordt in de loop en veur t gemak kunk Rufter nuimd. n Kunk zunder kroon en fratsen.

As pa Marc in 1986, n dag noadat pervinsie Flevoland begunt te bestoan, zien boerderij overdut aan zien zeun Mark, is t dubbel feest op de grote boerderij van de Rufters. Siepeltjeboeren binnen n sosioal volk. En op t feest ter ere van heur nije kunk hebben zai zok schier aankled. In heur spesioale dracht, net as d’oorspronkelke viskelu van aailand en wal. In loagjes, nait in t olderwetse swaart, mor in kleurege klaaier. Zai holden van mooie klairoazie én mooie meziek. Gounent hebben t over troanentrekkers, de echte Rufteroanen spreken laiver van levenslaidjes.

In de joaren noar aanloop van t aiwfeest gruit heur economie mit grote stappen. Woar eertieds heur siepeltjes t bieproduct van de heerns waren, binnen noa t verdwienen van d’heerns in Zuderzee heur inkomsten noar hoge höchten schoten. Ain en ander netuurlek ook deur de reloaties dij Marc en loater Mark mit t Amerikoanse MacHamburg ( spreek oet: Mèk-um-burk ) aanknoopt hebben.

Heur wandel en handel is deur de rest van Nederland nait ongezain en onopgemaarkt bleven. t Het boeten veul bewondern ook n bult kinnesinne oproupen.

‘Siepeltjeboeren kloagen mor n haalf joar,’ is bevubbeld zo’n opmaarken, dij voak in t rond streud wordt.

Of t woar is, dut nait terzoake, wat wel woar is, Rufteroanen waarken van 1 april tot 1 oktober. Zai lopen zok in dij moanden de kont oet d’hoaken, zitten op heur zaai-, poot- en rudermesienen en hebben mitschik gain tied om aan heur sosioale verplichtens te voldoun. Mor sunt begun oktober is t doan mit knooien en kraben op t vruchtboar laand.

Onder aanvoeren en op oetdrokkelk gezag van heur kunk hebben siepeltjeboeren en aal heur noakommelingen zok nooit verlaaiden loaten tot n openlieke konfrontoatsie. Nait op t laand, nait in de dörpen en ook nait in de politiek.

‘As verantwoordelken wat waiten willen, kommen zai bie mie,’ het Kunk Rufter Ain begun 50-er joaren al verkondegd.

t Is makkelk zat. Vervelende, ondeurzichtige bestuursloagen moaken de problemen eerder groter den klaainer. Zo is t en nait aans.

Dat n joar of wat noa aiwwizzeln de daarde kunk, Marc III, zien voader opvolgd is, het niks aan dij situoatsie veraanderd. Dou landsregeren deurkreeg, dat nait allendeg bevolkensgrui van siepelboeren noar n plavvon schoten was, mor dat zai ook n economisch belang vertegenwoordegden van sikkom n miljard euro, het d’aandere Marc en ook zien opvolger veur n probleem zet.

‘Nee,’ was t rezolute antwoord van de jonge kunk Marc, ‘wie goan nait in de politiek en doun ook nait aan verkaizens mit.

Punt oet.

En kunks wet is kunk.

Terogge noar schrievers haim. Hai het vanoet zien hoeske goud zicht op grote landerijen mit siepels. Rode siepels.

Zai binnen septembermoand rud. Hebben n dag of wat op t laand legen te dreugen en binnen zunder dat zulfde schriever doar getuge van west is, òfvoerd.

Guster bin k nog ais, mit d’hond aan de raime langs t zulfde oetgestrekte laand lopen. t Is nou n veld mit gruine mizze, veur grondverbetern en onkruudonderdrokken. Da’s neudeg, lees k regelmoateg. Siepeltjeboeren stoan onder swoare drok, omdat zai teveul pesticiden broeken zollen.

In de baarm lag traauwens nog n bord. Zunder poal. Mit de tekst:

Nuttige insecten beschaarmen dizze gewazzen.

De siepels dus.

Mor ik wil ook geern beschaarmd worden tegen n teveul aan gewasbestriedensmiddeln.

Meschain mouten kunk Marc III en onze nije minster-president toch zo gaauw meugelk noa de verkaizens mor ais n keer om toavel.

Ondanks t faait, dat zai al doagenlaank op adrenaline aankrukkelt en mit paracetamol-tebletten kopzeerte en spierpiene aan d’zied schoven het, is t vandoage doan mit de pret.

‘Ik denk, dat we vandoage mor wat makkelks eten mouten.’

k Haar dizze opmaarken wel verwacht, mor t is mie nait dudelk of heur verzuchten n klacht, n wìns of n onoetsproken verlangen is. Binnen n tel wor k op mien wenken bedaind:

‘k Zai mie vandoage gain bodschoppen doun.’

’t Kin mörgen of overmörgen toch ook wel,’ ligt mie veur op tonge, mor omdat ik nait de minste wezen wil, offer ik mie op:

‘Astoe mie n braifke schrifst, den goa k wel noar winkel.’

n Ketaaier loater kom k in n melee van schots en schaif stoande auto’s terechte, mit onverwachts opensloande deuren en joechaaiende kinder, dij zunder op of om te kieken stroat oversteken. Zunder kind, kraai of kuken in achterbak zit ik mit auto muurvast op Zuderkroon. De school staait op punt van begunnen.

‘t Heurt bie dizze tied,’ denk ik geloaten.

Op parkeerploats in t winkelcentrum is t ook drok en as k mit n hoast onbestuurboare, schaiflopende bodschoppenkare ( dat overkomt mie dus regelmoateg ) noar de ingang loop, hoop ik, dat ik nait meer tegensloagen tegenkom.

Op t bodschoppenbraifke herken ik op t eerste gezicht gain voutangels en klemmen.

Twij netten paars-appelsienen. Drij zitrounen mout ik òfwegen. De pries is onwies zoer, € 0,75 stok. Overwegen om om te ruilen veur n netje mit meer en veur n veul legere pries gaait de prullenbak in. Bie t koelvak ‘melkproducten’ mout ik op knijen om bie melkpakken te kommen, dij n holdboarhaidsdoatem hebben, dij mie beter oetkomt.

Bie de beschuten bin k menutenlaank bezeg om de goie deroet te visken. Op goud gelok gooi k – leg ik – n rol in kare, mor bin nait zeker van mien keuze. n Meter verder, bie de crackers, begunt t zulfde gedonder vannijs òf aan. Mien hazzens kroaken onder t geweld van de veulhaid aan hoast gelieksoortege pakken. Knopen tellen is gain oplözzen, blind pakken net zo.

k Heb nog mor n poar artikels in kare en nou al t swait op veurheufd. Wat ik dou nait wos, was, dat t stoerste nog kommen mos.

De kruden. Mit tijm bin k snel kloar, want fleskes stoan mooi op alfabetische volgorde. Bie piment – nog nooit van heurd – roak ik de weg volledeg kwiet. Noa peper en peterselie zol toch aiglieks piment volgen mouten, mor aal wa’k zai, gain piment.

Even overweeg ik om in de telefoon te klimmen om mit thoesfront te bèllen, mor al snel kom k tot konkluzie, dat mien zuikinstellen verkeerd òfsteld was. De tijm ston bie de plestiekpotjes en piment ston bie de gloazen fleskes. Bedenk t mor.

Loater op de dag heb k mie toch nog ais verdaipt in piment. Oftewel ‘Jamaica-peper’. Engelsen hebben t over allspice. De waarm-zuite smoak is n mengelmous van smoaken, kaneel, kruudnoagel, nootmuskoat en peper. En t mooiste, t kin in alle gerechten, zuit of haarteg, waarm en kold verwaarkt worden. n Klaain mespuntje is genog om de smoak tot zien recht te loaten kommen.

t Leste zinnechie voerde mie ongemaarkt terogge in de tied. Noar t verhoal van de rieke man. n Verhoal dij mien voader bie gelegenhaid groag vertellen mog. n Vertelster, dij hai op alle meugelke menaaiern klaainer en groter moaken kon. Hai zee, hai haar t zulf mitmoakt.

k Verploats de focus noar n restaurant in Stad, de ‘Weeva’.

t Is drok in Grunnegs maist bekìnde eetgelegenhaid. n Sjieke boudel. Bie ain toavel zitten vaar mìnsen, twij manlu en twij vraauwen. Noadat t eten opdaind is, ropt ain van baaide manlu de ober en fluustert hom wat in t oortje. Noa n zetje zet hai n schuddeltje mit n gelege saus op toavel en wìnst elkenain veur twijde moal smoakelk eten.

Twij toavels verder zit n echtpoar. Heur stola en zien moatpak verroaden gain geldgebrek. Zai is n ravvelsnoet, hai heurt heur wel, mor luustert nait. Reden is, dat de mìnsen twij toavels verder regelmoateg mit n lutje lepeltje van t schuddeltje pakken en t over heur eten strieken. Tevredenhaid stroalt van heur gezichten òf.

Dit duurt zo n menuut of wat, as de rieke man de ober aan d’jaze trekt. Wiezend op t vaiertal, dat zo lekker zit te smikkeln, zegt hai:

‘Dat spul, dat ie doar op toavel zet hebben, doar maggen ie mie wel veur n rieksdoalder van doun.’

Zokswat is snel beurd en veurdat ober en de stilvalende vraauw ain keer mit d’ogen knipperd hebben, het de man n grote lepel mit dat lekkere spul in de mond stopt.

Binnen n poar tellen is t doan mit de weldoadege rust in t sjieke restaurant. De man kikt noamelk wild om zok tou, gript zok vervolgens bie de keel en slurpt den in ain teug de wotterkane tot de bodem tou leeg.

Pas noa n dikke houstbui en verschaaiden daipe zuchten krigt hai zien sproak terogge en zegt tegen de ober:

‘Wat hebben ie mie nou leverd!’

Onversteurboar zegt dij:

‘Ie hebben persies kregen, woar ie om vruigen, mosterd.’

Nog voak denk ik aan dit verhoal terogge. Dat t veul meer was dan n grappeg verhoaltje, heb k in de loop van tied wel begrepen. t Foabeltje bleek n laange lieste aan levenslezzen in zok te droagen en dij dail k geern mit joe.

k Vroag mie wel ais òf, hou ik zo versloafd roaken kon aan sukkeloa. Streude, zo klaain as k was, tot groot ongenougen van mien olden, al baargen sukkeloa-körrels op stoetje. Of smeerde dikke loagen sukkeloa-pasta op brood.

t Het mien olden n bult kopzere bezörgd, dat ik allendeg zuit, broen broodbeleg koos. Ik haar der gain liefzere van.

‘Te veul sukkeloa is ongezond,’ mouten zai docht hebben en hebben mien ‘foute’ broodbelegkeus perbaaierd bie te sturen.

t Luip aans. Keze, lekkerste ham en leverpastei bleken nait aan mie besteed. Ik at nog laiver n boterham mit tevredenhaid of zulvens dreug brood dan dat ik van mien favoriete hoagelkörrels òfstapte. t Was gewoon onmeugelk en over smoak vaalt ja nait te twisten.

‘n Bord Brinta den?’ zee mien mouder op t lest tegen t hopeloos geval.

Mor net van bère òf en den zo’n bakke vol stierderge tarwevlokken veurschuddeld kriegen, was wel t aargste wat mie in mien jonge joaren overkommen is. k Dus t nait haardop tegen moeke zeggen, mor t dee mie staark denken aan de haalfvloeiboare brij, dat opa Streun aan zien swienen vouerde. En den mog der ook nog zoveul suker over streud worden, dij smurrie kreeg ik nait deur t sloekgat. t Kin hoast nait aans as dat ik regelmoateg mit lege moage noar school goan bin.

Veur t vervolg van dit onaangenoame verhoal moak ik n grote sprong in de tied noar midden 70-er joaren. Noar t hoeske van mien vrundin en heur mouder.

‘Wie denken der staark over om weer n hondje te nemen,’ zeden baaide wichter op n dag.

‘Ie hebben al twij katten en twij cavia’s en n klaain hoeske, woarom wollen ie den nog n hond hebben,’ wol k zeggen.

Mor k haar doar niks te vertellen en zo kwam t, dat vrundin en ik mit mien Simca 1000 noar Winschoter asiel raaisden om n hondje te zuiken. Dat zuiken was nait stoer. De keuze was reuze, mor t was wel n haile toer om n hondje te vinden, dij nou net in heur hoesholdentje pazen zol.

Ik koos n klaain, broen hondje, dij mie bie binnenkomst in de grote hondenren aingoal al veur de vouten luip en mie mit smekende ogen aankeek. Arineke haar n pluzeg mormeltje op t oog, dij heur hondenogen onzichtboar achter n ponnie verbörgen haar. n Onoogliek beest, vond ik. Om in t openboar gain roezie te kriegen, zee Arineke:

‘Wie nemen heur allebaaide mit.’

t Het der om bandjed, mor t broene hondje won. Glansriek.

Ook al kreeg zai bie thoeskomst twij katten in de gedienen, schoonmoe was votdoadelk weg van heur. Over honden en katten was zai kört:

‘Dat went wel,’ zee zai, vol vertraauwen.

Over de noam hebben wie dou nog laank bakkelaaid. Ik won weer en zo kreeg k, zunder dat ik mien versloaven huifde te verkloaren, mien zin. Heur sukkeloakleur was genog om t hondje Sjoko te deupen.

Al snel wuir dudelk, dat ik n goie haand van kaizen haar. Sjoko bleek n hond oet doezend.

‘n Traauwhaarteger beest mos nog boren worden,’ vonden wie.

En …. ook mit katten is t aal goudkommen.

Sjoko, zo zollen ie begriepen, is al joaren leden oet tied kommen. De reden, woarom zai hier op dit mement en op dit stee nog ais op toneel verschient, het te moaken mit onze iezern katte. De katte, dij zok twij joar laank verstoppen kon in n verhoesdeuze en sunt kört veur t oog van Kielster volk vanòf n lutje toaveltje weer noar boeten kieken mag.

Mor t gaait hier nait om de katte, mor om de deuze. Hou groot was onze verwondern, dat doar noamelk n boukje in zat. n Kinderleesboukje. Over n broenachteg peerdje, mit de noam ……. Choco.

‘Dat is mijn leesboekje uit de eerste klas,’ zee n verboasde, mor veural blied kiekende Anna.

‘Die was ik al jaren kwijt.’

Dat heur bliedschop over t teroggevinden van t boukje veur n kört mement wegvuil tegen mien saggrijn, kin k nait recht goudproaten.

‘Plagiaat, noamdaiverij,’ lag mie veur in de mond.

k Heb t vandoag bie hondennoamen nog even noakeken. Bie de sikkom zesdoezend, 6000 !! noamen staait nait ain Sjoko.

Haar k al nait zegd:

‘Sjoko was n hond oet doezend.’

En vandoag zeg k t nog n keer, mit n klaaine aanpazen:

‘Sjoko was n hond oet doezenden.’

4.09 uur gaf mien wekkertje vanmörgen aan.

’t Is nacht en bielange noa nog gain mörgen,’ heur k aine van hail dichtbie vrantern.

Noast mie heur k de regelmoat van n vredege sloapster.

Ik hold t nog n zetje vol, wil de waarmte van t bèr nait kwiet, mor k mout deroet.

‘Haarst gusteroavend dat pilsje nait meer drinken mouten.’

t Klinkt mie nait onbekìnd in oren.

‘Noa negen uur gain boemels vocht meer drinken, zörgt veur n rustege sloap,’ zeggen sloapdeskundegen.

Benoam n borrel in de loate oavend zörgt veur n onrustege sloap, want den is dien liggoam haile nacht bezeg om alcohol òf te breken, beweren dijzulfde lu. Woarom n klaain borreltje veur t sloapen goan n sloapmutske nuimd wordt, doar begriep k dus niks van.

Terogge van n körte noodstop op t nog laauwwaarme nuske, wil de sloap nait teroggekommen en omdat ook t zandmannetje verstek loat goan, blief k wakker. Kloarwakker. Veurdat ik der op verdocht bin begunt t roaderwaark in bovenkoamer, net as de wieken van n molen op n störmachtege dag, te draaien as n gek. n Rem zit der nait op bie mie.

Even twievel ik of k oet bère stappen mout, mor k heb ook gain belang bie d’kommootsie, dij mien vrouge opstoan bie hond en kattten tewege brengen zel.

Dat is de reden, dat ik in rustege ligstand mit op volle toeren draaiende hazzens in twij verhoalen terechte kom. Mien veurleesverhoal van t eerstvolgende Pekelder Proatcafé, dat al redelk in de staigers staait, mor woar k nog de neudege informoatsie mis en t verhoal van Karel de Grote.

Over t eerste wil k nog nait te veul verklappen, dat komt wel op 12 november. Karel de Grote is n hail aander verhoal. De schoolploat van dizze grote kunk/kaizer hong bie ons op Geertsschool op achterwand in vaarde klazze.

‘Karel in zien paleis in Oaken.’

t Verhoal van de meester het dou zoveul indrok op mie moakt, dat ik én de meester én de koning om de zoveul tied weer opvoer, net as vandoag dus, in ain van mien verhoalen.

Oaken en Keulen binnen ook ja nait op ain dag baauwd.

Mien sloaponderbroken nacht van vannacht mit aal zien prakkezoatsies en nijste oetgoave van Dick Harrison: ‘Karel de Grote, aarfgenoam van Rome, voader van Europa’ hebben mie der tou brocht om vandoag t leste Karelnijs ainegszins tou te lichten.

Woaromdatden?

Of t echt nij nijs is, wait ik nait wizze, mor Karel was n slechte sloaper, zo vertelt zien biogroaf Einard.

‘Hai dronk wien en elke aandere draank zo mit moate, dat hai bie zien moaltied nooit meer dan drij moal dronk.’

Volgende citoat: ‘Bie t middagmoal nam hai mor ain slok.’

Op t mement, dat ik dit las, was k best verboasd:

‘Woarom drinkt de kunk zo waineg.’

Hai kon ja zat kriegen, want eten dee e as n slootgroaver.

De volgende alinea licht meschain n klaain tipke van de sluier op:

‘Snachts onderbrak Karel zien sloap wel vaar of vief moal. Hai wuir den nait allendeg wakker, mor stond ook op.’

Twij moal snachts deroet, vind ik al n drama. Vief keer oet bère stappen, die volledeg aantoakeln en noa n uur of wat weer onder de dekens kroepen, liekt mie n woar duvelsverdrait. Staaist toch nait op wacht.

k Vroag mie den ook òf, of der gain verbörgen bodschop achter dit verhoaltje zit, woar Einard gain wait van haar.

Was t gewoonte of (hoge) neudzoak veur Karel om om d’hoaverklap oet bère te stappen?

Dus e gain woord hebben?

t Binnen gain vroagen dij de geschiedenis op zien kop zetten zollen, mor nou ik kloar bin mit dit verhoaltje – t is nog gain 10 uur in de mörgen – voul k toch wel, dat de langsloaper in mie wel n aantal uurtjes nachtrust mist.

Leven in n drij-generoatsies-gemainschop het zo zien veurdailen. Van n veroldernsperses kin in zo’n soamenlevensvörm aiglieks gain sproake wezen. Noadrokkelke aanwezeghaid van de daarde lichten dut zok gelden en doar plukken wie de vruchten van en blieven toch nog ainegszins bie de tied.

Bezuik van klaainkinder is behaalve n aangenoam tiedverdrief soms ook wel leersoam.

Zo kwam oldste klaaindochter van de weke zo mor even gezelleg buurten. Wie haren nait zoveul te melden, zai zoveul te meer.

‘Kijk eens, wat een mooie foto ik van onze drie honden heb laten maken.’

‘Joe hebben ja mor twij honden,’ wol ik heur op heur vergizzen wiezen, mor noa n eerste blik op heur klaainbeeldschaarmke begreep ik, dat zai t over n oldere foto haar.

‘Gemaakt door AI,’ luit zai ons trotsk waiten.

t Ruip benoam bie mie nogal wat tegenstriedege gevoulens op, woar k, om t kind nait votdoadelk veur de kop te steuten, over twievelde of k doarmit wel veur n dag kommen kon. t Rezeltoat van körte overdenken vuil tegen:

‘Mooi,’ zee k, ‘mor zai binnen t nait echt.’

Aan heur gezichte zagst de teleurstellen en k zee dou, om nait nog meer schoa aan te richten, zo vezichies meugelk:

’t Binnen heur ogen en dij kieken toch aans.’

‘Dan probeer ik het nog eens,’ was t verrazzend vlotte antwoord.

Noa drij perbaaiersels dus k aiglieks niks meer te zeggen, want de techniek vermag den veul, mor kin soms nait in de schare stoan van t echte leven.

De vroag, dij k miezulf voak stel, is of wie ons mit de stroom van ‘nepbeelden’ mitdrieven mouten loaten, of tegen dijzulfde stroom inroeien mouten.

Wat der bevubbeld mit de Waarme Golfstroom vanoet t Grote Continent in t westen diz’kanten opstroomt, is soms stoer te bevatten. Zai valen bie mie onder t hoofdstuk:

‘Sprookjes van Donald, de Grimmige Grammiet.’

Woar wie de gedrevenhaid, mor veuraal de klungelghaid van zien (veur)noamgenoot in ons haart sloten hebben, binnen de beelden, dij Donald II bliekboar verspraaiden mag, zörgwekkend. Woarst verwachten magst, dat de leste n veurbeeldfunctie het, de werkelkhaid geft voak t tegenovergestelde weer. En t noadail is, hai komt der mit weg en let n bult mìnsen in de woan, dat zien werkelkhaid t echte leven weerspaigelt.

t Binnen nou ainmoal nait allendeg goie veurbeelden, dij mitlopers trekken, mor wel wait ….

Meschain is t over n poar joar doan mit dizze kemedie, mor of wie doar in ‘onze’ tied in berusten mouten, blift de vroag. Onze toukomst is nog mit n stok in t mulle zaand schreven en hoop is ook mor n nikszeggend woord. Van t grote toneel blief ik doarom ook geern zo vèr meugelk verwiederd.

t Köst mie gain muite.

t Doaglieks leven vlakbie het ja genog beslommerns en al heb ik genog aan de poar vaarkante meters van mien waarkkoamer, Arineke het wat meer roemte om zok tou neudeg.

Zo is zai al n dag of wat in de weer om n schounendeuze te vullen. De mooi versierde deuze ontlokte mie d’opmaarken:

’t Is toch nog gain Sunterkloastied.’

Nee, t was veur de actie ‘Gain’.

k Begreep der gain fozzel van en pas noa n oetgebraide oetleg kreeg k deur, dat ‘Gain’ gain Grunnegs woord was, mor op zien Engels oetsproken worden mos.

‘Gain’ helpt,’ las k loater op n begelaidende folder.

t Is n wereldwiede actie veur kinder in aarmoudege omstandighaiden.

‘As t den ook mor bie dij aarme kindertjes terechte komt,’ zee k wantraauweg.

Mörgen is t daaierndag en mit t gedachtengoud van Franciscus in buutse binnen vraauw en dochter guster gesoamelk mit n collectebuzze op stap goan.

Veur daaier en kinder mouten je opkommen. Heur onbevangenhaid is heur kwetsboarhaid en deur t goie veurbeeld te geven maggen je hopen dat mit noame de kinder weerboar, mor veural zokzulf blieven kinnen in dizze rap veraandernde wereld.

30 september is leste dag van negende moand.

k Bin der gusteroavend al mit op bère goan.

‘Wake me up when september ends,’ komt mie bie t opstoan den ook as vanzulf noar boven.

‘Green Day.’

Oet ervoaren wait ik, k roak t laidje haile dag nait meer kwiet.

As k smörgens mit n sloaperge kop noar boeten kiek, zai k datter waineg terechte kommen zel van n gruine dag. Dikke mist het de wereld veraanderd en oardeg klaain moakt.

De sloap huif k traauwens nait oet ogen te wrieven. Arineke is vrougopstoander. Zai kin mie persies oettaiken hou situoatsie bie ons thoes der veurstaait.

‘Coco is zaik.’

Dij drij woorden binnen genog om mie terogge te voeren noar de loate gusterse dag. Nachtbroaker haar t wel verwacht. Gusteroavend begon Coco al te spijen. Witte, sliemerge sliem.

‘Dij het vervast n stokje kattengras achter in keel zitten,’ docht ik nog.

Of t zo was, kon k vanmörgen nait zeggen, mor wie waren wel d’eersten dij n òfsproak moakt haren bie daaierndokter in Veendam.

‘Tiene veur tiene.’

Mor anderhaalf uur wachten is n laange tied. t Zulfde las k ook in Coco’s ogen.

‘Help mie toch!’

Zai zat mor ongelokkeg en doeknekt in heur mandje en haar t nait meer.

Ook dokter wos t nait.

’t Beste is, k hold heur hier, geef heur n roesje en kiek in t haalsgat, wat heur dwaars zit.’

‘Tegen haalf drije kinnen j’heur wel weer ophoalen.’

Mor ons hoeske is gain wachtkoamer, want dou wie mit n lege mand en zunder Coco weer in koamer stonden, vond n springerge, ongeduldege Wietske, zai was nou aan de beurt.

t Verzet wel de gedachten en as wie mit ons baaident, elk aan kaante van n rekboare tienmeterliene in dichte mist deur t natte gras bozzeln, kom k weer langsoamaan bie mien pozitieven. t Kin ook, dat t onzichtboare leger swaarte kraaien, dat zok aargens tussen t wandelpad en Zuudloarderweg de kelen schor schraifde, doar schuldeg aan was. Iezelke geluden, dij in noavolgen van Hitchcocks ‘Birds’ nog aaltied n soort van angst bie mie tewege brengen. Elk mement verwachtte ik den ook dat dij grote swaarte jongens vanachter t ondeurzichtege mistgedien as moderne drones op ons òf zollen kommen vlaigen. Mor dou t inains moessiestil wuir, kreeg k toch zo’n vrumd gevoul en k vruig mie òf:

‘Zollen zai n aander slachtovver vonden hebben?’

Ook dit keer was t weer Wietske, dij stief aan de liene en doardeur mie weer bie de les trok, deur over de bulten van t eerappellaand te boundern.

‘Hé, doe, huifst gain eerappels te ruden.’

Dat ik nog aaltied opzoadeld zit mit olde, persoonlieke herinnerns over ‘lutje eerappeltjes zuiken’ en nog verder in tied verstopte beelden van mien voader, dij op zere knijen en klonterge handen over t laand kroepen mos, kon t levenslustege hondje ja nait waiten.

Op terogweg zai k n allaainvlaigende, jammernde kievit en denk:

‘September lopt op t ìnde, bistoe nog nait op raaize noar t zuden?’

Pas as t vrust, lees ik n ketaaier loater.

Vlak bie hoes gaait Wietske in slootswaal nog even deur d’achterpoten en blift ongelokkeg kiekend mit n keudeltje aan n spiertje gras zitten.

‘Moust ook mor gain gras vreten,’ zeg ik.

Gras verteert nait en dus krigst n keudel aan n taauwtje. Gelokkeg kist dat mit n keukenpepiertje oplözzen.

De stap over n tiedsbrogge van drij uur is in dit verhoaltje zo moakt.

Coco is net weer thoes. De doaders binnen vonden, twij grassprietjes.

Hou t nou mit ons is?

Wie binnen bliede dat t aal goud òflopen is. Coco is nog wat wankel van verdoven en zöcht heur weg weer deur t hoes, mor noar kattengras kin zai nog laank blieven zuiken.

Hou onwaitendhaid bie d’aine pertij en onbegrip bie n aander dail van d’moatschoppij twij verschillende werelden vörmen kinnen, het mie al n levenslaank bezegholden. t Kin n levensgroot probleem oplevern, woarbie de twijde groep swoar in t noadail is.

Abacadabra?

Van de weke zag k n grote groep mìnsenkoppen, versoameld op n poster veurbieschoeven.

t Waren aal onbekìnde lu, mor vetgedrokte kop derboven trof mie liek in t haart:

‘Kinnen ie aan de koppen zain wel migrainepasjìnt is?’

Wat n domme vroag, docht ik nog bie miezulf. Kist aan aines facie toch nait zain wel kopzerelieder is. Zugst aan boetenkaante toch ook nait, wat n touvallege pazzant onder de leden het.

n Lötterij?

De kans, dast de migrainelieder der wel oetpikst, ligt op ongeveer 15 persìnt. k Schrok wel van dat grote getal en noa n körte rekensom kwam de konkluzie:

‘Meer dan twij miljoen mìnsen in Nederland hebben regelmoateg swoare kopzere.’

Zolst hoast denken dat t n volkszaikte is.

Mor eerst nog even terogge noar mien poster en den benoam noar de commentaren, dij leesders op de vroag over zichtboarhaid geven. n Klaaine, onvolledege greep adviezen oet de baarg van goudbedoulende lu:

Migraine? Ach, kom op nou, drink mor voaker wat wotter, den voulst die n stok beter.

Migraine? Den hest t n te hoge blouddrok. As k die was, den zol k t zolt wat meer stoan loaten.

Migraine? Zörg mor dast dien paracetamol-spaigel wat opvoerst, den bist der zo van òf.

De lieste is eindeloos aan te vullen.

De vroag of migraine n zaikte is, is veur leken stoer te beantwoorden. Dat t n swoar onderschat levensprobleem is, wordt deur waitenschoppelke cievers hoarfien aangeven. Om even t licht op ontstoane gevolgen te loaten schienen, trek ik links en rechts, vanoet alle windhouken en oet stad en loug wat loatjes mit eernsachtege verhoaltjes open. Mìnsen voulen soms de noodzoak n kloagzang aan te hevven.

Zo kwam k regelmoateg n vraauw tegen, dij elke weke wel n dag en soms wel meer doagen in t duuster, mit dichte gedienen heur noodlot van n migraineaanval ondergoan mos. As t leed leden was, zong zai weer t hoogste laid en stapte frank en vrij deur t leven. Veur dij t nooit ervoaren het, stoer veur te stellen. Net as t verhoal van de man, dij noa elke aanval wel n weke neudeg haar om op krachten te kommen.

‘Migraine sloopt die,’ zee e den.

Van bonkende kopzere overgeven, is nait mooi, mor t doarop volgende energie-verluus von hai nog aarger.

‘Den voul k mie net n slappe schuddeldouk,’ perbaaierde hai mie wel ais oet te stokken.

Dat hai om dij reden doagenlaank mit zaikteverlof mos, wuir nait begrepen.

‘Zugst der aans goud oet,’ kreeg e den te heuren.

‘Kist beter n bain breken,’ zee e wel ais tegen mie, ‘den zain en begriepen mìnsen tenminnent, datter wat mit die loos is.’

Ik kon mie doar wel wat bie veurstellen.

De daarde man het zok deur n bekìnde neuroloog oet t westen van t laand behandeln loaten. Mit medisienen.

‘Ie kinnen t nait helpen, dat ie migraine kriegen,’ zee dij dokter.

En dij hooggeleerde arts vulde aan: Migraine is n hazzenzaikte en dat kinnen je nait genezen. Hoogoet mit wat medisienen perbaaiern òf te vlakken.

‘Nou doar hest wat aan,’ docht ik bie miezulf.

Twij miljoen Nederlanders mit n hazzenzaikte, woar gain laive dokter die mit helpen kin, woar gain kruud tegen wozzen is en woar gain medisien veur te vinden is?

Is dat de stand van onze medische waitenschop?

Of mout ik zeggen, woar is t fout goan. Hou kon t zo vèr kommen mit onze nationoale gezondhaidstoustand.

Migraine is onòfwendboar en lu, dij der mit opzoadeld binnen, waiten, dat zai kaizen mouten. Alles bezingen kost heur letterliek de kop. Ik kin t waiten. Hai komt noamelk nog regelmoateg bie mie over de vlouer, lopt mie veur de vouten en soms nemt hai de vrijhaid en gaait zulvens achter mien computer zitten en moakt zien aigen verhoal.

Nee, kammeroaden zellen wie wel nooit worden.