Sanders, Roel

Nou d’eerste echte zunnestroalen ons weer op kop braanden, krieg we weer sinneghaid aan kommende vekaanzie. Sleurhutten worren tegen 1 april van staal hoald en wie zuiken bozzen, strand, zaand en zee op as t ainegszins meugelk is.

Ok penzionoado’s kriegen kriewel in t bloud. Rieks Hendriks, kerel van ol Lammechie, mos der aan leuven. Of e nou wol of nait, t wicht kreeg t van de zunne op de braide heupen. Lammechie was, dou kinder deure oetvlogen wazzen, ombold as n blad aan boom. Ze was, dou kinder nog om heur bainen luipen, sikkom mit gain meugelkhaid van hoes te braanden; nou ze nait zoveul meer omhanden haar, wos ze biekaant nait meer wat ze in en om t hoes zo aal oetvreten mos. Rieks ston din ok elke mörgen, as e bainen amperaan oet berre stoken har, peroat allerhande zoaken omwille van zien oldske oet te voeren. Kerel nog aan tou, man vruig zoch bie toeren of, woar ze in heur waarkenstied zo aal tied vandoan hoald haren.
Was zien ‘Lam’ veureerst nog wat olderwets wat t oetgeven anging, vandoag de dag was t aal nijmoods wat klok sluig. Zowat niks was heur te dol. Kinder stonnen ja op aigen bainen. Doarveur huifden zie heur nait meer oet te trekken. Vandoage wazzen ze zölf aan beurt. Begroodde heur eerst van aal doemkruud, geld kon je ja mor ain moal oetgeven en heur twij beudels kostten haanden vol geld. Tegenswoordeg ston knibbe voaker lös.

t Was begonnen toun kinder wat older werren. Tillefoon mos der kommen. Was ja slim makkelk as der meleur of scheel wezen zol. Ok veur kinder, dou der wat roek aan heur Gerriet en Janske kwam, was t smieteg as ze wat oethoezeg te doun haren. Konnen as t neudeg wezen mos, makkelk deur middel van t ‘droad’ om hulp of road vroagen.
Lammechie sluigen vlammen nog oet, as ze dochde aan d’eerste moal dat t belgeluud deur koamer klonk. Zie was aan loop in t kebof om op tied d’eterij op toavel te kriegen. Kinder wazzen in koamer mor, staken tengels der nait noar oet. Verdikkemie, t kwam ja aaltied op heur dele, mottjede zie wat in heurzölf. In loop trok ze schoede lös, aleer zie tillefoon oppakde. Begreep nait woarom jonge lu oetbarstten in n schoaterlag. Wat vegrèld vruig ze heur òf, woarom t jonkvolk heur zo oetlagde.
Zie het t nog voak aanheuren mouten, as tillefoon rinkelde. “Moeke …”. Joa, zie wis t nou wel, schoede veurvot en hoar kammen! Harregat, hou kin n mens zo dom wezen? Nou draaide Lammechie heur haand nait meer om veur dit wonder van vernuft. t Hoes ston vol mit allerhaande nijmoodse fertuuten. n Computer, laptop, tablet, smartphone, of ze muiken gebroek van internet, Skype, Whatsapp en wat aander kulloazie. Lammechie boukte aine raaize noa d’aander. Der was nog zoveul dat ze stommegeern nog ains in t echt zain wollen. t Was vandoage ja altmoal meuglek. Nait dat ze begreep, hou ze der altmoal mit omgoan mos, mor mit òf en tou wat handevegers kwam ze n beheurlek end. Om hoaverklap trok t poar der soam op oet. Haren nait veur niks joarenlang betoald veur heur penzioun. Ze konnen t ja beder zölf opmoaken veur en aleer ‘Hoge Lu’ in Den Hoag der mit aan loop gingen.

Loat zunne mor schienen. t Kwam heur meer as tou, dochten ze.

Gusternommedag schoevelde n vraauwmens veur mie oet, richten Hoofdstroade. k Keek mie d’ogen sikkom tou kop oet. t Was n hail spektoakel.
Aine bain kreeg ze mit pien en muite noast d’aander. Dikke batterij zuzooide der achteraan. Oet ooghörns zag k dat n bult aandre lu ok mit verboazen noar heur keken.

Ze kwam veuroet, mor vroag nait hou. Billen sleten wat aan, al kon k t nait heuren en mossen vervast slim smaarteg wezen. Wat n slietoage aan heur bainwaark en undergoud!
Meewoareg keek k noar t vrommes. Haar blikskoaters n hail nuver snoetwaark en zat goud in kleroazie. Slim begrodelk veur heur, mor ze har t spek ja zölf noar binnen waarkt en mos neudeg aan Sonja om n poar ‘zieden’ kwiet te roaken. Was, as t n swien west was, meer as n zolter en overriep veur slachterij.

t Wicht haar mor n lutje ‘tochtgat’ under neuze, mor zag bliekboar kaansen genogt t zwikkie noar moage te kriegen. Zel lu, dij der veur deurleerd hebben, nog nait touvalen heur wat gangboarder te moaken. t Was heur schienboar op ain of aander menaaier slim oet haand lopen.
Mout der wel wat aan doun (loaten), aans hoalt ze de honderd wizze nait. Nait dat zokswat neudeg is, mor bie wieze van zeggen.

Hou is zokswat in hemelsnoam doch pesseerd? Kin mie nait indenken, dat ze hierom vroagd het. Eten zel bie heur wel n versloaven worren wezen, mor mout doch n oorzoak hebben. Ze pebaaiert meschain heur ellén, verdrait, zörgen of wat meer weg te kaauwen. Haar in mien ogen doar beder over proaten kind, mor aandermans bouken binnen ja aaltied makkelk te lezen.
t Zel joe zölf mor aangoan! k Bin van mien aigen spiekervet, krek mien voader dij joaren leden oet tied roakt is. Aan vouer het t bie mien ol heer in aalsgeval nait legen. k Haar hom nog geern n schoftke bie mie holden, mor t mog nait zo wezen. Hogerhaand haar aans beslist…!

Dit vraauwke kin der meschain nog wat aan doun. Wel bin ik aans om heur doarop te wiezen. k Hoop, dat ze op ain of aander menaaier der wat an dut. Spoart heur n haile baarg gidderzaalf oet en verlengt heur ongetwiefeld zwoarwichteg leven. Zo het zie der, docht k zo, nait slim veul oareghaid aan. Mor k kin mie mishebben.

Ab van dikke Marchien was n dikke kurendriever. Gain meroakel, dat e voak lag aan t gat har. Was aarbaaider bie boer Germs. Ze konden best mit n kander overweg en konden van mekoar wel wat velen.

n Poar doage leden was n modde bevalen van n toom nuvere biggen. Ab har heur t nust wat hemmeld, dou e op t aarf buurkinder Elsie en Kloasje rondstrunen zag achter heur kinderwoagentjes.
Hai vruig wichter of ze wat bezunders zain wollen en wenkde heur noar schure. In swienestaal wachtte Ab heur op en duudde op klaain spul. t Was aldernoarst. Modde lag op zied en t jong spul wriemelde om heur poten om n schier plekske aan tidde te verovern. Kinder keken heur ogen oet.

Noa n zetje was vouernstied schienboar doan. t Swien tilde kop op en muik heur kloar om in bainen te komen. t Veurliekste big daankte moeke om t genut, deur heur mit snoede aan te doeken en vougde heur noadien bie rest van ‘zoepers’. Baaide wichter keken mit open mond tou.

Ab bedochde zoch nait, kreeg twij biggen en langde dij Els en Kloasje tou. “Hierzoot, twij lutje potjes! Ze namen t lutje swientje op aarm mit noar boeten. Aaiden t snoetwaark. Biggen luiten t almoal willeg tou.
Inainen kwam buurvraauw oet hoes. Rad kreeg Ab biggen en dee ze in heur woagentjes en dee heur tou mit n klaidje. Lutje swienen wazzen schienboar overtolterd en gaven gain krimp. Kinder muiken n rondje op t aarf en luiten buurvraauw heur woagentjes zain.

Dou ze zag, wat er in woagentjes lag, har ze votdoadelk deur, wel dat ommaans had haar. Der was op haile stee ja mor aine dij zokswat oetdenken kon. Vraauw Germs het er din ok smoakelk om lagd en Ab was nait zo goud of e mos biggen weer in t nust bie heur moeke leggen.

Wichter hebben thoes en op school braidoet verslag doan van heur ervoarens. Hier kon n vertelsel van heur juvver ja hailemoal nait tegen op. Over aanschaauwelk underwies sproken!

“Veur zowied t van joe òfhangt”, zegt Apostel Paulus in zien Braif aan Romainen twoalf vèrs achttien en hai nuimt doarbie n haile zooi vermoanens, woar elks zoch aan holden mout. Kèlleghaid zit der vanzölf nuver in. Der blift noa dizze vermoanens zo nait veul dieverdoatsie veur t volk meer over. Draaigen mit hel en verdoemnis zet aans nait bepoald veul zoden aan diek. “Hieraan kinnen wie ja nooit voldoun”, woagt aine tegen te sputtern. “Mor mit minder nemt ons Heer gain genougen”, gaait Paulus wieder. t Volk wordt der stil van. “Is t meschain Zien bedoulen, dat wie admis ok vree sloeten mit aal mensen?” “Joa hor”, zegt Paulus noamens zien Grode Boas. En dat lu, is veur ons nou zo stoer. Hebben wie meschain zölf nait mit schuld aan de roezie dij we mit ons noaber of dij aander hebben? Wiezen wie nait te makkelk mit ons wiesvingertje noar n aander?
Ligt t dizze raaize werklek woar allenneg aan hom? Vroag ‘Regisseur van ons bestoan’ mor om joe te helpen. Dij het joen haile levent al wied teveuren hailemoal in koarde brocht. Wizze dat Hai noar joe luustert! Is dit nog nait t geval, zellen je nog beder en langer beden mouten. God dut aans niks op kemando. Joe moeten der zölf oetendlek wel achter stoan. Eerst rondom vertraauwen en overgoave, din pas maggen joe t bosschoppenlieske bie hom inlevern. Loat eerst mor ais zain dat t joe echt mainens is! En nait omreden dat t joe nou zo goud oetkomt. Woorden en doaden mouten noadloos op nkander aansloten wezen, aans doun woorden meer kwoad as recht.
Joen haile handel en wandel zellen veureerst dik in odder wezen mouten, veur en aleer joe van God n tikje op scholder verwachten kinnen. Hai vragt nait van ons, dat we ons tot bloudens tou sloagen, om te loaten zain, wat wie zo aal wel veur Hom over hebben. Schepper kent ons ja van hoaver tot görde, van binnen en van boeten. We kinnen Hom vervast gain rad veur ogen draaien!

As n mens zoch wat seupel vuilt, pebaaiert e veureerst mit alerhaande redzoame hoesmiddels weer op glee te komen. Mocht dat nait lokken, din mout e mit t woater veur dokter. Zol e dij pillendraaier dudelk moaken kinnen wat hom scheelt? Zoak is alles zo goud meugelk oet douken te doun. As dokter nait snapt wat er mit hom loos is, kin e ja bezwoarlek wat veurschrieven goan.
Doch vaalt t bie toeren nait makkelk aal joen aksies kloar op toavel te kriegen. Paardie lu nemen oet veurzörg heur moatje din ok mor evenpies mit. Twij waiten ja meer as ain. As dokter oetendelk zien konklusies trokken het, wait e wat hom en joe te doun staait.
Dou Keuneg Doavid nait meer wis, hou e oet ellènd roaken mos, zag e gain aander oetweg as hulp zuiken bie zien hemelse Voader. In 1 Samuël 30: 6 verhoalt Samuël doarover:
“Mor Doavid mannelkte zoch in de Here, zien God.”
As Keuneg Doavid denkt dat Heer hom helpen kin, mout e geestelk hailemoal mit billen bloot. Mout aal aksies bie Hom op toavel leggen, veurdat e wat verwachten kin. Tegen God mout Keuneg Doavid krek t zölfde zeggen as e t zien hoesdokter doun zol. Din kin zien Voader hom helpen en wegwies moaken.
Mit t voutvolk is ja van t zulfde loaken n pak. As Keunegen t aal neudeg vonnen om – as ze t nait meer wizzen en mit haanden in t hoar zaten – God om road te vroagen, huiven wie ons ja nait te schoamen om, as we ais in knieperd zitten, de stap noar Hom te moaken. Mit zulfredzoamhaid komen we der wizze nait.
As we schietensbenaauwd binnen dat bepoalde zoaken ons zo seupel moaken, dat we liene dij we mit ons Schepper hebben, beschoadegen of meschain wel deursnieden kinnen, paast t ons in aal klaainhaid noar onze Grode Boas te goan.

Zo as Doavid dee, kinnen we mit ons zaiktes ok staarkte zuiken bie ons Mester. Dij het vervast n luusternd oor.

Man zegt wel ais: “Hou older hou gekker!”

Dat geldt vanzölfs nait veur elkenaine, mor paardie lu hebben aaltied wat ommaans. Zoas sommege lu aaid ‘lag aan t gat’ hangen hebben, luip Hinnerk op ondeugde. Kon t op zien older zölfs nog nait loaten. Meschain omreden dat e din nog meer tied har veur zokse fiebeldekwinten. Hinnerk Bartels was der n sprekend veurbeeld van. In zien jonge joaren was t aaltied al n kurendriever west.
As Hinnerk in buurde was, mos je joe woaren. Woater in stevels of klompen en n bult hobeleko meer. Elks was der, deur ervoarens wies worren, wel op bedocht, mor elke raaize har dij vint je weer bie de poot. Veuraal bie winterdag göng t er soam mit n koppel ainspaanjers paartieds roar om weg. Zo haren ze n laang dik hoarentaauw aan hoanebaalk van schure knupt. Omstebeurt pebaarden ze zo rad meuglek baalke aan te roaken. t Dee der in aanvang wel wat tou, mor goandeweg kregen ze slag nuver te pakken. Hinnerk zat noa n zetje al in n poep en n scheet striedewieds boven op baalke en loerde om zoch tou, wat of e nou es doun kon. Noaber Rieks ston n moal haalfweg n leeg heuvak rond te kieken of e Hinnerk, dij bie zien vraauw Anna ja in schure wezen mos, ok zag. Hinnerk har hom al laank in t snötje, mor wachtte ziens kaans òf. Inain kreeg Rieks n stroal waarm woater op zien hazzens. Verhilderd keek e om zoch tou en omhoog en kreeg dij onterik in de smiezen dij braidoet op baalke zat, mit zien snobbeltje boeten boord. Doader van t ongemak zat hom kniezend oet te laggen. Potverdikkeme, Rieks wis nait hou rad e under dij does vandoan en op koustaalgang komen mos, om kop under kroane te holden van dij gevolgen hai zoch van dij viezeghaid ontdoun kon. Intied schold e zien noaber haals meer as vol.
Dou kust weer vaaileg was, roetste Hinnerk weer omdeel. Het zoch komende uren nog wat roemd, aleer dij lummel zien snoetwaark weer zain luit. Kon der ja niks aan doun, dat e inain zo neudeg mos, pebaarde hai Rieks van zien onschuld te overtugen. Ja, ja! Zel wel zo wezen! t Bewies lag der al weer. Dij kurendriever kon je veur gain meter vertraauwen.
Hinnerk boerde hail nuver. Dee t waark mit enkeld ain peerd, ploug, egge en cullivoater. n Poar wupkoaren, woagens op luchtbaanden en wat klaain raive wazzen zien grötste investerens. Was mit recht n ‘ainpeerdsboerke’. As haile femilie mithölp was der nog wel n goie stuver te verdainen. Under Sicco Mansholt kwam roup om aalsmor grotere bedrieven. Ruilverkoaveln mos de klaainste bedriefkes oproemen en soamenvougen tot n rendoabeler.
Bartels bedaankte doar stichtlek veur. Op zien older zoch nog dik in de schulden steken, nee doar mozzen ze mor n aander veur zuiken. Hinnerk stak kop nait meer in strobbe. Was t leven veuralsnog nog lange nait zat. Huil der subiet mit op. Ezeln har e al zat doan.

Zien opvolger wer waarknemer bie Boerenlainbaank, aans kon e zien investeren ja nait betoalen. Hinnerk wol t swait best stromen loaten, mor nait om baank nog rieker te moaken. As e groter boeren wol, was dat ja zien veurlaand en dat zag e nait meer zitten.

Ok n aander buurjong kon over zien maaljoagerij mitproaten. Dou Hinnerk drok dounde was op n òfgroasd stok gruinlaand achterbleven kouflaren te wiederwaaiern, vruig Geert van Annie Wortel – omreden je heur aaltied as n kniene mit worrels reur zagen – hom of der ok stroom op t schrikkeldroad ston. “Moust mor evenpies vuilen mien jong”, was t antwoord op zien vroage. “Din vuilst t ja votdoadelk. Mor k leuf t nait”. Hinnerk kreeg droad mit baaide voesten. Gaf niks om twaalf volt en har boetendes stevels aan. “Kom mor hier”, zee e tegen Geert: “Hol mien haand mor vaast. Ik duur t ja ok en k vuil hailemoal niks”. Geert luit zoch overtugen en greep noaber bie haand, dij hom goud vaasthuil en dou t droad pakde. Wat göng t jong aan! t Jong blèrde as n swien dij keeld wer. Hoelend is e op hoes aan goan. Hinnerk har der zien slinger aan. “Is meroakels tegen rimmetiek”, ruip e Geert nog noa.

Vijkooplu wissen ok, dat je op je tellen verdocht wezen mozzen, aans har dij vint je weer veur t zooitje. Wizzen aiglieks nooit of je op zien wieze – of was t onwieze – proat ingoan mozzen. Was nait gemain, moar wenneer e aine bie t bain kriegen kon, zol e t veurzekers nooit loaten. Jeude Tieks kon der over mitproaten. Kwam veur n enter dij Hinnerk verkopen wol. Vanzölfs wol koopman hom wel evenpies aan t lopen zain en verwachtte dat Hinnerk heur droagen luit. “Vuil die ains veur de kop”, zee boer, “dou t zölf mor, hest der ja ok belang bie. k Zel mie veur die in t swait joagen loaten!” Wol t peerd wel kwiet, mor luip hom aans nait in wege. Gras haar e veur t kaauwen. Kon allent mor gruien, net as vroagpries. Peerd zat hom nait op rogge. Aansom paasde hom beter, pebaarde bliekboar lolleg te wezen. Zo groag of nait. Hinnerk wol weer aan t waark.
Hou jeude ok soebadde, man mos der zölf aan leuven. Kreeg t jonge peerd aan t helster en stapde der langzoam mit vot. Dat was aans nait noar t zin van Hinnerk. Flikde t peerd op schoft. Dij luit t zoch nait aangelegen, schrok en wol der oetnaaien. Aarme Tieks nam e in loop mit. Man, man wat n boudel! Kerel ruip van: “Ho en stop” en nog n haileboel meer, dat nait in t woordenbouk staait. t Droavende peerd lösloaten was Tieks zien eer te noa, mor mensen nog aan tou, wat kinnen vief menuten din lange duren.Hinnerk snapde bie God nait, hou t meuglek was, dat dat ovregens zo makkelke daaier t op n roemen zet har. Mit n stoalen smoel zee e dat t hom verschrikkelk muide, mor prees hom dat e t zo nuver vaastholden har en zoch op bain holden har. Der haren ja wel ongelukken beuren kind. Harregat, je mossen der ja nait aan denken. Stak koopman ongemaarkt nog n dikke vere in t gat. Dij kwam aans pokkelwoater tekört. Swaitte as n otter. Mos in toukomst wel wat aan zien gestel doun. Was volsloagen boeten oasem. Poestend en stinnend was e noa zien ‘loopke’ mit t peerd weer aan sjoeken kommen. Zedde zoch n zet in underwale om oet te bloazen en weer bie stem te komen. Har van dizze enter votdoadelk zien bekomst. Luip hom woarschienlek te haard, den Tieks het van koop òfzain.
Dou Hinnerk Bartels in vaarenzesteg van boerenploatse òf göng, omreden dat e gain opvolger har en de ruilverkoaveln hom beheurlek op hoed zat, mos e tot zien penzioun aander waark zuiken. “Wolst nou aarbaaider worren?”, wer der deur paardie lu wat snerend vroagd. “Och”, zee Hinnerk der overhin, “of k nou aarbaider bin bie miezölf of bie n aander is ja ain pot nat. Waarken mout n mens overaal. Allain huif k dolkies nait meer zo haard te ezeln as k doan heb.” n Blaauwe moandag het e op n stainfebriekje waarkt, tot dij aan de latten göng. Thoeszitten was niks veur hom. n Weke loater kon e aan slag bie Marko/Mark in Veendam. Veureerst het e kat wat oet bome keken, mor t duurde nait lange of ain van de waarknemers oet zien plouge was de pineut.
Hans was n dikke proatjesboksem, dij in Hinnerks ogen best n leske broeken kon. Thoes het e op n mörgen in t hounderhof n vrizze tuutaai under n hènne vothoald, verzichteg in pampier wikkeld en mitnomen in n deuske. Veur oldert zag e kaans t aai in trommelke van Hans te movveln. Dou t volk aan t schaften sluig, dee Hans t tromke open en was slim verguld mit geboar van de vraauw. “Mout je ais kieken”, snakde hai, “hou goud t wief veur mie zörgt”. Kreeg t haardkookde tuutaai en tikde t op raande. t Aai spadde oet nkander en aal zien stoede zat under t geel en wit. Laimeneer het dij raaize n bult noar t heufd kregen, woar Hai part noch dail aan har. Hinnerk het Hans ‘genereus’ traktaaierd van zien aigen vouer. Zo was e ja ok wel weer.

t Is ja onnuur! n Klunne jonkgoud op weg noar mulo-schoul het n keboal van jewelste. Liggen sikkom opvolden over stuur om tegen haarde noordwestenwiend in te fokseln. Koplopers wizzeln om de poar minuten òf mit achteropkomers. Zo waiten lu voart der nuver in te holden. Wordt waaineg om heur tou keken en proat nog minder. Ze holden achterlocht van heur veurrieder mieters goud in de goaten en kroepen zo stief meugelk op nkander.
Luchtege, wat onzinnege proat onder t rieden, liekt de tied aans wat veuroet te bloazen. Over schoul en lezzen wordt zowat nooit proat. Ze zain ja wel wat dag heur wieders brengt. Doar willen ze heur hazzens schienboar nog nait over breken. Komt tied, komt dij ploage ja vanzulfs. Mit n bult gestèn, gezwait en gejeuzel pebaaiern ze aansloeten nait te mizzen.
Zo karren ze mit n zo hoog meugelke radhaid vort. Gainaine het ja zinneghaid achterop te roaken. Dij mout din n zetje òfgemieterd pezen om weer bie de klunne te komen. Elke schooldag is ja n sjiester tegen klokke. Bie zummerdag is t aaltied n biezunder mooi ritje. Den vaalt ter n bult te zain onderwegens en grappen en grollen binnen nait van de locht. Vandoage stoan de zoaken der hail aans veur. Der staait sikkom n noordwesterstörm en t dut der hail wat tou t zwikkie fietsers op bain en goande te holden. Elks dut zien stinkende best mit te komen. Mor kom aan, ze binnen nait van zolt, jongs van stoavast en loaten heur der zomor nait onder kriegen. Jongs en n poar wichter boegen t zwaiterge heufd om zomin meugelk wiend tegen heur pokkel te kriegen. Acht kilometer kin aans n haile zet duren! Mor nait veur niks zegt t spreekwoord: Nait kloagen, mor droagen! Ze binnen nait zomor kiender van Jan de Wit. Ain veurdail hebben ze: as wiend nait draait, hebben ze vanoavend n schoor in de rogge.
Mit verainde voartsie holden ze de voart er in. Gelokkeg binnen de weergoden heur vandoag ter wille. Regen blift hangen in de locht, van dij gevolgen ze in aalsgeval pokkel dreuge holden. Ze zwieren endelk t leste dörpke in, woar noa n poar ziedpoaden school staait. Nog evenpies op taanden bieten. Fietsen in t hok en alvast noar binnen. t Is nog wel gain tied, mor dat zellen ze vandoage wel deur de vingers zain. Doch zo wied is t nog nait. Jan van Gortel het kop der meschain nait hailemoal bie, nemt leste bochte te rad, zugt aankomende auto bliekboar nait noadern en liekt de rechter veurdeure mit te willen nemen. t Jong vlogt deur de locht, rakt t dak van de woagen en laandt op stroade. Bedoezeld blitf Jan veureerst liggen, mor hakkenkrukt langzoam in t ende en kikt slim befoezeld om zoch tou. Zien kammeroaden en kammeroadskes omringen hom, blied dat e t leven der òfscheurd het. Sjefeur van d’auto komt oet de woagen en bekommert zoch om Janneman. t Is bie touvaal hoesdokter van t dörp. Hai underzöcht Jan wat, mor dij is der mit n kepodde boksem, knibbels en haand nog schier òfkomen. Mot wel n engel op scholder had hebben. Mit wat plaaisters wordt ons Jan weer opkalefoaterd. Op autodeure zitten wat zwaarde rubberstrepen van t fietsrad, mor dij binnen der vlot weer òf te poetsen.
Jan zien iezern peerd zugt der minder goud oet: veurrad is nog krommer as n houpel.

Mit verainde krachten wordt e noar smid brocht, dij hom wel repereren kin. Jan krigt n lainfietse mit, zodat e vanoavend weer op fietse noar hoes tou kin. Mörgen is zien fietse wel weer in odder, van dij gevolgen dat hai hom smirregs weer noa betoalen weer omaandern kin.
Thoes schrikken ze heur t oapezuur van Jan zien meleur, mor binnen blied dat t veur Jan nog mit n sizzer òflopen is. t Har ja wel aans wezen kind. n Lutje meroakel, dat is t!

Wel in zien jonkhaid gain schulden het, zel bie older vervast gain plunnen hebben, zee mien voader zoaleger aaltied. Man wis woar e over pruit. As jongkerel het e bie zien traauwen t spul van zien ol heer overnomen. Mit kunst en nog meer vlaigwaark wis e kop boven woater te holden.

As zien olden hom nait wat in muit komen wazzen, haar e t aans nait redt. In zien vattegste levensjoar haar e zoaken nuver op odder. Nait dat e riek was, mor lutje ploatse was zien wetteg en overvrömboar aigendom. Haar zien oetsproak zo woarmoakt.

k Woag te betwiefeln, dat kinder tegenswoardeg wel wat aal te makkelk mit dizze oetsproak omgoan. Steken haals bie toeren zodoaneg in stroppe, dat ze heur sikkom aan heur jacht noar riekdom of welvoart ophangen.
t Oog zugt ja aaltied van zoch òf, nooit noar zoch tou. Aandermans gras, hoes, woagen, boan of vraauw en kinder is. Krek of ze der veureerst nait veur ezeln en spoaren mossen. Nait elk is veur t gelok boren en zulvervloot meer t nait rad aan. Ok honderddoezend, of beder n miljoen gait mainste deuren veurbie.

Zie kregen indertied n pongel geld van spoarbaank, paartieds nog meer zoveul as neudeg was, mor vergaten doarbie, dat er ok wel n moal slimmere tieden komen konnen. Noa leste kripsie zitten n bult lu mit haanden in t hoar, wollen dat meschain dommegeern oetrieten as t heur helpen kön.
Hoes mit t golden dak ruiken ze aan stroatstainen nait meer kwiet. Schulden rezen panne oet. t Huwlek göng noar barrebiesies. Baank mos boudel aan koop brengen. Doar hölp mainsten gain: “Dubbeltje op zn kant”, of “uitstel van executie aan!” Kerel nog aan tou, wat n ellèn!

t Taimke van mien voader mag doezendmoal woar wezen, mor ok hierzoot geldt : “Alles mit moate!” en doarmit bedoul k nait snieder dij t aanszins broekde en t wief mit ellestok om liek sluig.

Gaarmt Ottens wrift zok zwait van kop. Verdikkeme t is ja aiglieks gain waark mit dizze hette. Je kinnen ja wel leeglopen. t Is vandoage ok wel bar en boos. Bruier Haarm het t beder bekeken. Hai red op trekker over t onlaand om doar d’aargste koelen wat te slechten. Zit mit kop in wind en hai is pineut en stait zok hier in t heulaand of te beulen en wait zowat nait woar e t zuiken mout.

Zwaiten dokter, potten vol. t Idee, dat dit n boomloze pudde is. Wat je der van boven ingaiten, kropt der aan le kaanden weer net zo rad weer oet. Woarom is e doch aaltied de slemiel, dij t voelste waark op mag knappen, terwiel Haarm in zien ogen aaid kaantjes der of lopt?

Maandewaark, proat hom der nait van. Hai het n vraauw en n koppel kinder, Gaarmt mag toukieken en stait mit lege haanden. Nait dat e groag mit zien bruier kuutjebuten wol. Zo’n vraauwmensk doar zaten je bie toeren ja meer mit, as om verlegen. Nee din haar e wel veul bedere in zien ‘boukje’ stoan.

Mor dat wazzen bliekboar gain ‘spekkies veur zien bekkie’. Gaarmt mag zok bie zien snoarske wel zat eten, veur rest bleft t veur hom behelpen.

Verdulleme hai mag zok doch ok wel zain loaten, woarom is der nou gain potje veur zien deksel? Mout hai tevree wezen mit krummels dij van aandermaans bord ofvalen. Nee aandern worden schienboar deur t leven droagen, terwiel gounent, woarunder hai zokzölf rekent, haard mout pokkeln om kop boven wotter te holden. Woarom is t zo ongeliek verdaild in wereld?

Nait, dat e wieders veul te kloagen het. Kreeg noa t goan hemeln van zien ol heer, zien natje en dreugje aan d’aander kaande van t veurhoes. Doar scheelde t nait aan. Kreeg zien porzie van wat dleploatse opleverde, mor woar dee e t aalmoal veur.

Ain moal haar e n blaauwe moandag verkeren had. t Akkedaaierde tussen heur twijbaaident nuver, was n wicht woar e wel mit veur kroamen komen kon, mor zien voader haar zien snoede der maank stoken. Kerel, wat was dij in die tied laankwieleg west. Niks deugde in t hoes. En t wicht schonk e gien blik weerdeg.

t Vaalt as boerenzeun zowiezo al nait mit aan n wief te komen, loat stoan dat dij der ok nog zo’n dikke foeterkoare bie over vlouer krigt. Volgens Gaarmt haar t wicht doarom destieds ofhoakt. t Haar hom slim begroot, mor hai kon zien voader doch ok nait oet zien aigen hoes zetten.

Snapde nog aaltied nait, dat e Haarm destieds gain strobraid in wege legd haar. Teminzent veur zover hai wis. Was der toun ja nait bie west. Pannen zelden bie dij olle wel op dak rabbeld hebben, mor hai haar doudestieds waaineg keur.

Haarm haar kerke bezöcht en ok wat in t buultje doan. Doar mos ‘Barbertje’ nou veur hangen. Kon loater schienboar nait aan heur behuiftes voldoan, al zolden je dat nait zeggen, as je noar zien ofgerepeld pokkel keken. Der zat gain gram ekstroa vet op. Freerkien kon heur aan zien toetakken ja wel steuten. Noa de dood van zien moeke haar Haarm hom al rad dudelk moakt, dat hai t zien vraauw Freerkien nait aandoun kon, om dij ‘fiezerik’ van n Berend bie zok in hoes te nemen. t Wief zol der wel gien pertansie bie hebben. Zo’n potoakster om heur tou, was mit heur levenswieze ja gain doun.

Boetendes huil heur schoonvoader zok nait stille veur heur en bepaarkte din wel heur bewegensvrijhaid en doar mos ze ja nait aan denken.

Hai, Gaarmt mos zok der wieders mor mit redden. Ok noa t staarven van dij olle stond e nog mit lege haanden en lag zok allain in t grode berre te verbieten over t lot, dat hom zo ofgemieterd min troffen haar. Noa dood van ol Berend was zien tied veurbie. Mos zok mor wat behelpen.

Gelokkeg trok e regelmoateg op mit n koppel ainspaanjers dij ok allain levenspad volgen mossen. n Klokje in t ploatselk kefee spuilde wel wat old zeer vot, mor koater bleef.

Bie toeren kon e wel wat nieds worden op aandre ogenschienlek gelokkeg traauwde stelletjes. Wat zok achter gerdienen ofspeuld wait ja gain mensk. t Is nait aalsmor rozegeur en moaneschien.

Dat zigt e ja van hail dichtbie. Haarm mog din wel traauwd wezen, mor Freerkien, dij gaailgat haar aan hom bliekboar nait voldounde, den regelmoateg zag e wat mansvolk om keet strunen, dij als gunternde koaters op krolse kadde ofkwamen. t Was nait dat e zölf sinneghaid kriegen zol aan dat frommes. Vond heur n eelske medde, dij Haarm allent nomen haar as ‘dekmantel’, wat n roar woord, veur heur aigen dieverdoatsie. Zie kwam wel aan heur gerief.

Of Haarm ok tougang kreeg tot heur ‘lusthof’ woagde hai te betwiefeln. Dij Joris Goudbloud, was ja zo sulleg, dat e t aal van heur opvrat as laive kouke. Hai dochde, dat der oflopen joaren meer manlu over heen denderd wazzen as woagens mit heu over dele.

t Was ok nait moekes mooiste, al zat volgens hom, mor n bult ervoarens haar e ja nait in zokse aangelegenheden, wel alens der op en der aan. Berend haar veur heur kozen, dus mos zok der mor mit redden. Al was keur wel wat bepaarkt, den ze luip al in heur daarde moand, veurdat Berend mit heur under geboden kwam.

Zien olden haren hom nog zo woarschaauwd. Dizze poedie deugde in heur ogen nait. t Stroalde heur oet ogen. Kerels luipen om heur as n steuterse hoan om hounder. Ol Berend en de vraauw konden heur zeun nait meer woarschaauwen, omreden zie kört noa nkander göngen hemeln. Gaarmt kon t haile zwikkie van zien voader overnemen. Woonde op zokzölf, mor was veur t ovrege bie zien bruier in kost. t Eten was goud, al mog e dij toekerd wieders veur de kont nait zain.

Freerkien zel Berend der wel inloesd hebben, den ok dou was ze aaldeur al mit t gat op hobbel. Haar gain noagel om t gat te kraben. Kwam oet n nust, van aiveg honger en dörst. Voader waarkloos en aan de draank en n moeke, dij d’haile boudel luit verslontern.

As d’ol heer hom om haar, zaten zien haanden beheurlek lös en bie t minst of geringste kreeg ze der van langes mit n panladde. Ze waarkte as maaid bie n boer, dij heur wel inwaaid zel hebben in d’ovrege ‘geneugten der levens’. Dat ze dou nog nait bie t jong komen is, mag n meroakel haiten.

Gain wonder, dat ze groag heur bainen under n andermans toafel steken wol. Houveul manlu ze doudestieds al ‘versleten’ haar? Gaarmt duurde dat bie God nait te zeggen. Zel wel n bult ‘vleselke lusten’ genoten hebben, om t ain biebels te zeggen.

Noa t botterbraivie haar heur Haarm niks aans in te brengen kregen as lege braifkes. Hai, Gaarmt wis in les geval wel weer hou loat of was, as zie hom veur n putje wied van hoes stuurde.

Vervaast kreeg ze din n ‘laifhebber’ op bezuik. Heur zeune leek sprekend op Berend, mor van de twijde, n dochter, was e nait wizze. Dij leek mit heur rooie hoar meer op bakker Bruuntjes, dij schienboar noast n haalfje wit en n stokje roggenbrood ok nog wat aans achter loaten had. Gaarmt dochde, dat zie te pas en te onpas wel ains of zol reken mit dichte knibbe.

As ze t er weer ains aan tou haar en dat beurde regelmoateg, was ze nait biezunder tezzel. Elks dij n boksem druig, was din abseptoabel. Zölfs heur aarbaaider smoakte t genougen van heur overgoave. Gaarmt mos zok al aarg mishebben as Jans Platje nait de voader van heur twijde dochter was.

Heur Haarm, dij goudhaals luit zok deur heur voak n oor aannaaien. Haar docht hom ogen in buutse. t Was hom schienboar le goud. Hai zol mit dizze flare wel road waiten. Zol heur mit ‘laifde’ n schot hoagel oet dubbelloops jachtgeweer deur pokkel joagen, mor om veur dij delle te goan zitten, lokde hom nait aan. Wieders lag t ok meer op Haarms pad, n ende te moaken aan heur boetenechtelke escapoades.

Nog ain riege heu keren en din was t hom best noar t sin. Gaf e piebe aan Meerten. Kon e zok thoes vol loaten lopen mit gemaintepils, den ons kent ons, wie Grunnegers binnen ja zuneg op de poen. Was benijd wat Freerkien hom op bord zol leggen. Ze haar docht hom gain verziede had, van dij gevolgen t er om kon baanjern.

Kop ston heur laank nait zo roeg as aans, wenneer ze n goie beurt had het. Hai kon der mit verstand nait bie, dat lu heur zo drok konden moaken om zo’n stokske vlaais, dat je bie sloager nait ains kopen konden. Jeuk haar e ok wel es, mor kon zok nait indenken, dat n mensk oet verlet zok tot zokse lulderij kon verlegen.

Nou was Berends vraauw nait slim keur, haar dou ze wel hail slim omhoog zat, zölfs n moal pebeerd hom zo maal in kop te kriegen. As n loopse teef haar ze t gat veur hom hinneweer draaid. Luip d’haile dag rond zunder ‘trillerholder’ om kerels, docht hom, kop maal te moaken.

Gelokkeg haar e zok bedappern kind. Dit wol e zien bruier ja nait aandoun. Zol din ja nooit meer ledoags aan ain en zölfde toafel zitten kinnen. Wel wait, wat e zok in toukomst deur zo’n hakkefietje op haals hoald haar. Boetendes, was t ja dikke toekerd, as je mit Jan en leman in t berre doken.

Bah, dat er dit soort ‘moatschappelk’ waarkers veur dizze putjes beschikboar wazzen, tot doar aan tou, mor dat man under t zölfde dak, zowat under ogen van heur aigen manskerel tot zokse doaden in stoat was, onbegriepelk, onfersounlek en hemeltaargend.

Nee, din wazzen der wel n koppeltje aandern, woar e zien kwoajong geern es in hangen wol. Mor dat bleef bie denk allain. Zien ‘blaauwe Bertus’ bleef grotendails op stle. Wenneer e es slim omhoog zat, bezochde hai wel es rosse buurt in Grunnen, om doar tegen betoalen zien zwikkie te lozen. Keur genogt en gain noawaark.

Vraauwlu hier zagen hom bliekboar nooit recht stoan. Doch was e nait ain van de lelksten. Ons ‘Laimeneer’ zel zien potje wel votmieterd hebben? In elks geval hai zat en bleef der zunder. Haar noa n zeupke in kroug wel n groot woord, dat e der nait noar toalde. Dat e der genog noareghaid van zain haar. Dat e t laifst, zunder reken te holden mit zo’n frommes, zien aigen boontjes dopde.

De grootsproak kon onmeugelk verdoezeln, dat e stommegeern ok n wat waarms in berre wol hebben. Op oljoarsoavend en nijjoarsdag snobde hai zo hier en doar wel es n smokje, mor tot wiedere haandtastelkheden kwam t din nooit. Mit n koppel aandre ainspaanjers trokken ze buurte in om nkander nijjoar te wensen. Tjonge wat göng t er voak heer. t Verstand nam of, noarmoate draank der in göng. Paardie mossen of en tou wat nije roemte moaken, gaven over, om din weer wieder te goan.

Wat e zoaal soavends op tilleviezie zag, muik hom ok bepoald nait gelokkeg. Aarmoude troef. Zo of en tou n mooie netuurfilm. Hail wat beder, as le speulen, nijs en aandre lulderij. t Was mainsttieds gain fits of foazel. Van ellén kroop e din mor vroug in berre. Bie scheel aan wat beders.

Bie zien bruier en femilie rondhaangen wol e ok nait langer as noodzoakelk was. Dij onwieze proat doar luip hom kop smangs ok van om. Mit kinder van Haarm en Freerkien stond e op goie vout. Dij konden ok ja nait helpen, dat heur olden der zo waaineg van bakten. Wenneer zie wat krap bie kas wazzen, wossen ze tussendeure noar zien wounderij oardeg nuver te vinden.

Overdag zat grundel aan zien kaande op deure, den hai traauwde zien ‘schone’ zus nog nait as e heur zag. In gewoapende vree göngen ze mit nkander om. Aan eten koken haar e ja zo’n godsgruwelke hekel.

Zo kabbelden joaren d’ain noa d’aander vot. n Bult was der nait te melden. Gaarmt’s leven bestond oet waarken, waarken, n bedie hoesholden, al pebeerde n aantraauwde nicht zien bedounen wat toonboar te holden. Waarm eten bie de buren en bie tied en wiele zien grode laifhebberij, de jacht. Steevaast kwam e noa zo’n middeg mit n poar petriezen of hoazen aan zien joagerstake weer thoes.

Zölf muik e t wild aan zied, dat traauwde hai gain aander tou. Wel mog dizze en gene der van mit genottern. Groapereg was e ja nait. Tot ruilverkoaveln kwam. Zien bruier wol bie scheling aan n opvolger nait meer en ok hai zedde n dikke strebe under t boerken. Kinder wazzen t hoes oet, woarom din nog zo deurgoan. Haarm kon bie gemainte aan loop.

Veur hom huifde t nait meer. Laank het e nait van zien ‘vrijhaid’ genoten, den op n kwoade haarfstdag het e in t veld t loodje legd. Of Freerkien slim raauweg om zien verdwienen west het, vaalt te betwiefeln. Ze kon nou ja haiaalmoal heur aigen gang goan. Bie gainaine huifde ze in t vervolg reken en verantwoorden of te leggen.

Gaarmt doarentegen kwam bie t wotterschop te laande. Kreeg n veurkoamer bie zien neef en nichte. Le pertijen gelokkeg zol man zeggen. Wat der aan mekaaierd het, gain mensk zel t ooit waiten. Mor zo van d’aine dag op d’ aander het e in koamer zien jachtgeweer kregen. Twij petronen der in en noa n hoop gefrossel het e loop tegen kop zet en mit dikke tone van zien blode vout trekker overhoald.

Sneu genogt veur hom het t woapen wat bewogen, woardeur koegel hom nait goud roakt het. Zwoar gewond lag e bluidend op vlouer, woar nicht op t keboal of komend hom sevveloos vonden het. In t zaikenhoes wissen doktoren zien leven te redden, mor of heur doar daankboar veur wezen zol, kon e nooit dudelk moaken.

Mit koegel was ok t grootste dail van zien verstand votvlogen , van dij gevolgen dat e rest van zien leven in t gekmanshoes in Woagenbörgen deurbrengen mos. Kende gainaine meer. Haar gain bosschop of aander braifke achterloaten.

t Hoes was van Gaarmt en zie haren vrij wonen, zolaank ze hom verzörgden. Pas noa zien ‘hemeln’ roem twoalf joar loater, kwam t hoes op heur noam. Veul plezaaier hebben ze der nait meer van had, den binnen t joar kwam hai bie n verkeersongelok om t leven.

t Zwikje is verkocht, woar zie bleven is? Aargens aans opnij begonnen? Weertraauwd? Wel zel t zeggen? In les geval is wereld nait opholden mit bestoan. Grode rad van oaventuur draait nog aaltied. As je der in zitten, hol joe din bovenin goud vaaste, den veurdaj t in smiezen hebben, lig je op oapegoapen. Geniet van t leven, zolaank t meugelk is. Behelpen mag din gain zat eten wezen, mor n mensk kan der n hail end mit komen.

Gaarmt het nog krapan zeuven maale joaren deurbracht in Woagenbörgen, veurdat e veurgoud kop dele legd het. Wis ja nait meer wel e was, kende t minder wordend bezuik ok nait. Verainzoamde. Muik zien aigen voel en deed allent waffel open, om der wat in te loaten schoeven. Kwam zowat nooit meer van berre of. Oetendelk was t meschain veur hom ok wel beder zo. Sneu veur hom en femilie, dat zien pogen, t heft in aigen haanden te nemen, doudestieds op zo’n zootje oetdraaid is. t Was nou veurgoud doan mit ol Gaarmt. t Leven het hom nait brocht, woar elkenaine ja op hoopt, mor t lopt nou ainmoal wel ains aans as aans.

Hail makkelk zeggen wie minsen: “t Is goud hor, doun we; komen rad n moal langes, kinst der wizze van op aan, of: k zel wel es zain” en n haile zooi fiebeldekwinten meer. As Drent en nijbakken Grunneger kin k der ok wel wat van. Loat we mekoar niks wies moaken.

Om n aander gain stöt veur kop te geven, moak k ok dikmoals gebroek van dat soort proat. k Wait aans allaank, dat k der gain rempel veur vuil, mor om pien te verzachten, stop k dij bosschop in n oardege verpakken.

Ain ding heb k van mien voader leerd. Aal wat je beloven, mout je ok noakomen, aans bin je gain knip veur neuze weerd. Zien levensstelregel was: n Man, n man, n woord, n woord! In Psaalm 89 vaars drije las k kórtens: “In hemel bevestegen Joe joen traauw”.
Zo’n belofte aan Keuneg van t Haailal zegt wel wat! As joe Hom wat beloven, – HIJ, dij wizze aal Beloftes aan ons noakomt ! – verwacht E van ons, dat we ons doar ok onveurwoardelk aan holden. Dat is n woarhaid as n kou! God blift ons toudoan, doar maggen we Hom aaltied op aanspreken. Nait pebaaiern der veur vot te lopen. Gain lapzakkerij, omreden t aans zo pienlek is, mor recht deur zee zeggen, woar je veur stoan.

t Vaalt nait tou zo deur t leven te goan. ‘Zaachte hailmesters moaken kaainende wonden’, zegt n old taimke. We vroagen Belofte wel makkelk van onze Hemelse Voader, mor zólf moaken we der voak n puunzooi van. Vringen ons in allerhande vrömde bochten, om der in doagelkse omgang underoet te komen, as t ons nait zo goud paast.

Eerlekhaid duurt aans nog aaltied t langst, dat stait as n poal boven woater. Gain geplaas, of gesoes, mor zeggen wat je te zeggen hebben. Belofte moakt schuld. n Man, n man… Juustem! k Kin van mien ol heer nog n bult leren!

Sunt k nait meer waark, heb k t nog drokker as dou k mie nog in zwait juig. Doch scheelt mie dat n bult in knippe. Veuraal as k mit auto bie pomp stoa, vlaigen liters der in en euro’s deroet. Potterfulie is moakt van siepelleer. Troanen miggeln mie over waangen as k er in kiek. Man man wat n boudel. n Mèns duurt sikkom t woagentje nait meer broeken en t ende is der nog laank nait heer. Luip t fermikkie mor op wotter, dat kost nog sikkom niks, tot onze Overhaid der ok n melkkou in zugt…. Haren ze Johannes Wardenier oet Meppelt mor geworren loaten. Oetvinder van benzineloze motor. Dat was mie wat! Auto ’s op wotter! Wat zollen wie dij tegenswoordeg goud broeken kinnen.
Diezel, gas, eerdgas, konden we din stoan loaten, mor t Grootkaptoal von t doudestieds nait goud. Febriek in Wolvega is der nooit komen. Aandailholders in eulieboudel gunden ‘Jan mit Pet’ dat veurdail bliekboar nait. Ok Regeren wis der wel road mit. Vragt er t laifst nog poar stuver bie.
Konden we mor n windmeulen op dak van auto febrieken. Kerel nog aan tou, dat zol ja wat wezen…. Regeren vindt vervast goud. Zet ja overaal zokse ‘vervoelers’ dele. Of ze mouten dij olde oetvinden weer van ‘staal’ hoalen. Doun doar n haile bult lu plezaaier mit. Kost mor n bedie, mor din heb je wel wat! k Bin benijd, woar t op oetdraait, mor k heb er nait veul ferduutsie in.

30 juni 2008

Bertha Lamers zel omenbie negentien joar west weden, dou ze hangen bleef aan lös waarkman Jan Agteres. t Wicht was in heur jonge joaren n schier wichtje, allinneg t haart druig ze aarg groot. Desteminder vouer deur mond noar binnen gong, destemeer proatjes vluigen der oet. t Was n bekstôk eerste klas, dij overaal n schikkelk antwoord op wis. Of t aal klopde, was n open vroage, mor zai brocht t as woar. Wat zai aan kundeghaid tekört kwam, muik ze mit heur doadendrang weer goud.

Heur ollu woonden in n lutje hoeske aan t knoal. Wazzen van lege komof en bie t volk nait veul in reken. t Wicht perbaaierde op aal meugelke menaaiers aan dij armoud te ontkomen. Op zuch nait onmis. Het doul haailegd din smangs aal middels. Doarbie mot je voak van onderop begunnen. Allent de wieze woarop Bertha t aanlegde, deugde van gain kaande. Dat zai heur om zokswat zo verlegen wol, harregat, dat dut n schier wichtje doch nait.

Hou Jan aan dizze lobbe kommen is, zel aaltied wel n roadsel blieven. Gaaile Bertha zol bie ‘normoale’ jongs wel oetscheten weden! Hou ze ook heur best dee heur mit hulp van n berre wat hogerop te waarken, jongs haaren heur noa n poar beurten nait meer neudeg. t Wicht was goud veur ain of twij oaventjes oet, mit aal lasten en nog veul meer lusten dij der mit gepoard goan, mor din was t finoal doan. As heur ol heer hom mit dij gaailgat overlopen zol, wazzen roapen ja meer as goar.

Nou mot eerlieks woar zegd worden, dat Bertha zunde meer as weerd was. n Poar stiepen onder t gat om joe tegen te zeggen. Rondings op ploatsen dij der veur schoapen binnen en n stel koplaampen, dij onder t bloeske sikkom licht geven. n Poar blaauwe oogkes dij wereld in loeren as of t aal van heur is. n Lientje, woar menneg vrommes nieds op is. Nee moeke netuur het dizze maalhibbel riekelk bedaild. Dat wol ze aans ook stommegeern waiten. As zai mond dichte huil, was t ja n nuver wicht. Dat manlu heur smangs dikwat veur t zootje haren, har zai in t hail nait deur.

Neuze stak ze wies in högte, krek of t leeg bie grond nait vris rokt. Heur dou nog heldre kiekers keken wereld in mit n oetkiek van: zai mie ais! Bertha Lamers, gelokkeg nait ‘Dikke Bertha’ – is ja gain kenon oet Twijde Wereldoorlog -, dij menshaid n bult te baiden het. Wat ze aan verstand mist, moakt ze mit heur feguur meer as goud. Welkse jongkeerl wil doar nou gain kennis mit moaken? Ze het aal lu mit n boksem aan oetpebaaierd, wordt der smangs zegd. As leste in riege mus schienboar Jan Agteres aanschoven weden. Of hai t mainste in t buultje doan het, of zölfs nog veur t zingen kerke oet glipt is, vuil dou nog stoer te zeggen.

In aalsgeval hebben zien veurgangers bliekboar bedaankt veur de ere, mit dij gevolgen, dat Jan oetendelk de reken betoald het. t Jong was der nog slim mit vergold ook. Was woarschienelk veulste blied, dat e doch nog aan de vraauw komen was en wat veur aine. Mit dizze vrizze mog e zok wel zain loaten. t Volk mag heur wel n flare nuimen, hai was der slim wies mit. Wat e zo’n ‘luuks’ peerd te baiden haar, vruig e zok nait of. Zel wel docht hebben, komp dij tied, din komp dij ploage vanzulfs. Pik mor in t is winter en din kin t voak slim kold weden. Hij luit hom din waarmen achter britse van zien wief.

Nou haar e hom bie t leste we n bedie mishad. Van aal zien verwachtens bleef nait veul over. As e heur wat te stoefaan kwam, was t al rad: “A bah, keerl blief doch op dien aigen kaande. k Wil sloapen”. Hail wat aans as e zok toudacht haar! Elke oavend van bil. Tral la la, wel dut hom wat? Sneu veur Jan, mor doar kwam niks van. t Geld dat e op toavel legde, was aaid te min. Kon zowat dag en nacht knooien, mor schoot der niks mit op. Van dij gevolgen, dat as hai mit loonpude thoes kwam, zai hom bie deure al in muite kwam, om t geld te kriegen.

Mit noabers wol ze gain aanhold. Wazzen ja totoal nait ontwikkeld. Mos zai neudeg zeggen! t Hoes was heur veuls te klain. Doarin kon zai heur kont ja amperan keren. Widdebroodsweken wazzen veur t nije span, weken woar ze instee van noar mekoar oet nkander gruiden. Noa n dikke weke, was t echtpoar veraanderd in n vechtpoar, dij mekoar zowat deur t haile hoes benterden.

Dit kon ja nooit goud goan. Noa n dik vörreljoar taikende Bertha al nuver. t Volk zag dudelk, dat zai n veurschot nomen haar op t huwelksgedou. Jan was der woarschienlek mit open ogen invlogen. t Kind was vervast n speul- of veurkind. Bertha beweerde aans bie hoog en leeg, dat t aine van Jan was, mor doar duurde vast gainaine hand veur in t vuur te steken. Dij kounavvel har hom n oor, in dit geval n kind aannaaien loaten, doar was elks van overtuugd. Noa de geboorte zol ain en aander wel veur t locht komen.

Veurlopeg woonden ze bie Jans olders in. Moeke kochde en kookde mor Bertha har veur heurzulf zoveul geld neudig, dat t olske steevast achter t net visde. Dammeet kwam der nog n extroa dure ‘opvreter’ bie. Gain meroakel, dat zien olden der sikkom gain gat meer in zagen en dag zolden priezen as t nijbakken stel t veld roemen zol. t Begroode heur van heur Jan, mor aan dat wicht was ja niks bejagt. Wat e in heur zain haar? Sloapeloze nachten kregen ze van heur en daanje, ho mor. Eerder n grode bek. Jan, Jan woar haast dien verstand jong? Nou zat ie der mit en zie der euvel mit aan. Man, man wat n boudel! Valen veur n poar mooie blaauwe ogen, mor wat kocht n mens doarveur? Dammeet bleken d’aarms en bainen, dij Bertha in heur boek druig, ok nog van n aander te weden. Jan bleef din letterlek zitten mit n ‘kat in zak’ !

Gelokkeg kreeg t stel n hoeske van n boer, woar Jan n blaauwe moandag aan t waark west was. Nait veul deegs, mor t span kon der mit verdan. Aanhold van femilie of vrougere vrunden haren ze nait. Dou t kind zeuven moand noa heur traauwen teveurschien kwam, was t ain rooie en dij kwamen in haile femilie ja nait veur!

Inains ston t hoeske weer leeg en woonde Jan weer bie zien ollu. Woar Bertha en heur jongske bleven is? k Zol t nait waiten…!

“t Is n jong van niks”, zegt ol Barteld tegen t wief. Zien oogappel har veur d’eerste moal heur vrijer mitnomen noar hoes en t span was noa vief minuten al weer ofraaisd. Wazzen aan kovvie, of zokswat meer, nait ains toukomen. Haren ogenschienlek hoazevet aan hakken. Baange veur vroagen? Wel t wait mag t zeggen! Heur volk n roadsels achterloatend.
“Hou kinst dat nou zeggen?”, gaf Oaltje hom weeromme. “Hest hom amperaan zain en sikkom gain woord mit hom wizzeld. Staaist aaltied veuls te rad mit dien zölfwait kloar, ons wicht het ja ok gain snöt in kop. Wait best wat er in wereld te koop is!”. Barteld mommelde wat under zien snorre vot. “Mor doch is zie nog veuls te jong veur n verkerentjederij. Loat ze kop mor in bouken steken. Hier komt ja gain gouds van. t Leek mie doch wel n nuver jong tou. Stelde zoch ordentelk veur en zokswat is der tegenswoordeg voak nait meer bie”. “Och jong, zugst veuls teveul baargen en beren. Kinst, denk ik, t wicht nog hail nait in aandermans handen zain. Klaaine potjes worren groot en din mouten wie as olders n tree terogge doun. Betsie is old en wies genogt. Zie loat heur manskerels nait te noa komen. k Wol die wiezer hebben Barteld van Goor. Bist dien aigen jonkhaid nou al vergeten?”
Zo kekelden ze nog n haile zet deur, zo laank tot Betsie heur heufd om hörntje stak en geern waiten wol, wat ze van heur nije aanwinst vonnen. “Joa”, klonk der ainstemmeg. Moe nam t over. “Joa, wat zullen wie doar van zeggen. Tied was ja wel slim kört om tot n nuver zulfwait te komen. t leek ons wel in order”, göng zie wieder. “Dou mor tumeg aan, kiek veureerst kat mor wat oet boom. Der is ja gain haandvol mor n laandvol jongkerels, dij veur n stee noast die in aanmaarken komen.”
“Dat is t mor net”, zee t wicht, ”doarom heb k dij dreumerd votdoadelk aan zied zet. t Jong wis nog hail nait, dat n wichtje geern n smokje van heur jong krigt, mor Jans wis bliekboar van toeten noch bloazen. t Woordke snoetjeknovveln kwam schienboar in zien woordenboukje nog hail nait veur. k Goa hen berre lu, trusten”.
Femilie bleef wat veraltereerd achter. Baaident loerden mekoar wat stiltjes aan. Haren ze heur doarveur dizze oavend zo drok moakt. Op noar n volgende ronde. n Nije vent, nije kaansen!

n Dikke fiefteg joar leden kwam der bie ons in t dörp regelmoateg ain kiepkerel veurbie. t Was n lange, riezege, blinde man mit n lange jaze aan, dij hom nog langer muik. In haand druig e ain rood-widde stok, woarmit e omstebeurt noar links of rechts bakkelde.
Druig n grode rogzak, woarin e allerhande negootsie stopt har, zo as schounveters, boksemknoben, loiewievenknoben, taauw, stopgoaren, rek, vingerhouden, vaileghaidsspelden en zokswat meer, wat moeke de vraauw deurgangs in t hoesholden broekt. Hakkemak en nikkenak dus.

Veurzainens veur ons minderbedailden wazzen der doudestieds nog nait zoveul. As ze t thoes nait meer oetholden konnen, göngen ze noar t aarmenhoes. Elks pebaarde dat zo laank meugelk oet te stellen.
Pangeln was der bie dizze koopman nait bie. Overaal stonden de priezen dudelk op vermeld en dij blinde man redde zoch der meroakel mit. Vuilde aan pepiergeld of munten wat t weerd was en gaf noavenant t juuste geld weerom. Mog e n moal pries nait recht meer waiten, din vruig e t evenpies aan de klant en din har e t rad weer in t snötje.
Vanzölf wos e nait persies woar e stoan of goan mos. Doarom har e n vent bie zoch, dij hom veurdan helpen kon. Dizze dommekracht wer deur hom ok broekt as pakezel. In zien rogzak har Ginus nog veul meer koopwoar. Of en tou mos e der heer komen, wanner blinde koopman hom ruip. t Duurde mainsttieds wel drij körten vaar langen aleer dij oelewapper op batterij kwam. Dat was mie ok ja n goarenklopper. Har ze nait aal zeuven op riege. Der wazzen vervast n koppel in t mous bleven. Ginus zoas dij knuppel haitte, was stom en nait goud wies. Gedruig hom as de klaainste van de ‘stiefkiekers’ , dij n poar joar leden op maarten t volk mit heur fiebeldekwinten vermuiken. Keek krek zo onneuzel wereld in. Dij blinde was mit hom aans nuver red. As verkoper kloar was mit zien handel, ruip e Ginus. Dij kwam din op n draffie aanrennen, gaf hom n aarm. Zo göngen zie t haile dörp deur. D’aine oprit noa d’aandre op. Aan t end van dag göngen ze mit buzze terogge noar t aarmenhoes. Ginus was n echte poetjakker. As e t op heupen har hoalde e hail wat roare babbelguuchies oet. Luit de blinde din bevubbeld oet spikanteghaid achter bomen langes lopen, stoef langs n slode of krek deur n plas woater. Je zollen dij onterik n watjekaauw verkopen, woar e nait van terogge har, mor hai was ja nait wiezer en je wizzen nooit hou Rinus loater wroak zol nemen op zien ‘kammeroad’?
Mit recht was t hierzoot de lamme dij de blinde laaidde. Joarenlaang hebben zie zo soam optrokken. In ainen was t veurbie. Was aine zaik worren, of mog/göng t dou nait meer? t Volk het lu hailemoal oet t oog verloren. n Biezunder poar dat was t! Sneu dat zokse lu vandoag de dag oet stroade verdwenen binnen.

n Poar weke leden vuil der bie mie n herinnersbraifke in t klipgat. Joe waiten din wel hou loat of t is.
Verdikkeme, was t al weer n haalf joar leden, dat k bie dij kerel op bezuik west was? k Heb t op dij beule in t hail nait begrepen. Ik mos der weer aan leuven, doar hölp gain laive moeke aan.

Moust nait zo soezen zee t oldske, wilst snachts ok aaltied n kerel wezen en ze lagde mie wat oet. Doatum en tied het de vraauw op kelender zet. Vergeten was der zo nait bie. k Mainde n griens op heur gezicht te zain. k Docht bie miezölf :”Wichtje lag mor, mien tied komt ok nog wel. Over n poar moanden moust der ok aan leuven en din kin ik laggen”.

Mit knikkende knijen zag ik ‘mien tied’ mit grode stappen noadern. t Göng mie aiglieks veuls te rad. Volgende weke zel t al wezen. k Heb nou al pien in de moage! Mor ja ” ‘s Oavonds n kerel, s mörgens n vint”, zegt mien wief aaltied. Blikskoaters, kerel as k er aan denke! De zenen gieren mie, bie gedachte allain al, deur de strödde. t Eten smuik mie veur gain meter. Boksem was mie inains n moatje te groot. Kinder haren dikke lol en zölf haar k dik de smoor in.

k Bin t nait aaltied mit regeren ains, mor dizze raaize komt de bezunegen mie meroakels goud van pas. Ainmaol in t joar noar dij koezenropper, volgens mie voak zat. Zellen zie mien gedenk lezen kinnen? Ik wait wel, dat dit n wat domme proat is, den as t aal goud in order is, stoa je ja zo weer op stroade.

Mor doch…? Vraauw het mie regelmoateg aan t heengoan herinnerd, net of k zölf gain ogen in kop haar. Zel t laidvermoak wezen? Elke dag loerde ik noar dat understreepte stokje. t Leek verduld wel, of letters al groder en t streepke al dikker werden.

Dou dag der veuls te rad heer was, göng k mit lood in schounen wachtkoamer in. Der zaten al n poar lu, dij schienboar ok pineut wazzen. Van teut van d’ aanwezege mensken, wer ik ok nait lösser. Wat dij almoal mitmoakt hadden! k Proatte nait mit, zat wat in n roddelblad te loeren. Deed net of k er nait bie heurde.

Mor n struusvogel zel doch n moal opkieken mouten. Zol nait zeggen kinnen, wa’k doar zoaal lezen haar. Mien gevuil en mien verstand zaten op n hail aandre ploatse. Dij koezenropper muig mie best vergeten en oversloan, mor dat was der nait bie. Noa n stötje was k aan beurde. Mit t zwait in haanden en n glimmende kop, göng k op stoule zitten en huil mie goud vaast. t Leek sikkom wel, of k bange was, dat k der ofmietern zol.

Dij kerel vruig, hou t mit mie göng. Hai zag doch zölf wel, hou t er mit mie veur stond. Taanden klapperden mie zowat in mond. k Nikde mor van goud, mor mien lichemstoal zee hail wat aans. Veul proats haar k in elksgeval nait. Kreeg buusdouk in haand om mie t zwait van kop te wiskern. Mommelde wat van dat t zo gloepens hait was. k Heb nait heurd, of e t al din nait mit mie ains was.

De koezenropper kiepte stoule achterover en k keek in n besloagen laampe. Zwaitdroppels poarelden mie veur de kop en k duurde doar nait mit d haanden bie langes te strieken, stel joe veur, da’ k hom doarbie in wege zitten zol. k Was totoal oet t lood sloagen. Veul proats haar k noaturelk nait. Al zol k kinnen, k haar van schieterghaid wizze gain geluud oetbrengen kind. Dij ropper doarentegen teutte aalsmor deur. k Dochde: “Kerel schait nou mor op, des te eerder kin k ja weer vot”.

De mond mos wied open, wangen werden opstopt en mit n laank tange begon hai der in rond te dwoalen. Mit n spaigeltje keek e in aal houken en hörns, zeker benijd of der veur hom nog wat te verdainen was. Aans haar hai mie ja votdoadelk wel weer noar hoes stuurd. k Haar ja gain last van koeskillen en vandoage haar k mien koezenborstel wel draimoal n beste zet bruukt. n Koezepreukel haar k vanzölfs nait en dat heb k waiten ok! Hai rukte wat aan mien tanden en koezen. Wol, ducht mie, zeker wezen, dat ze nog goud op stee zaten. Ik dochde, dat e zie mie der votdoadelk oetroppen wol!

Dou hai even ophuil, vuilde ik stiltjes mit mien tonge, of ze der nog wel aalmoal zaten. Mie dunkt, dat vuil nog mit. Al haar ik t idee, dat koezen mie in mond rabbelden. Ze kipperden mie t oet. Zwabberde wat mit tonge hinneweer. k Maarkte wat scharpe raanden, woar hai t tandstain votkrabt haar en t was net of mie de tanden hailendaal lös zaten.

Ik veulde mie ainzoam en verloaten en dij kerel bleef mor proaten. Ik wait altmoal nait meer, woar as dij ‘beule’ t over haar. Wat terogge zeggen, kon k ja nait. In mie leefde mor ain gedachte: “Kerel schait op, den k wil noar hoes!” Hai wol mie mit zien gekwedel bliekboar wat op mien gemak stellen, mor kerel as e ains wis! k Pebeerde n beetje vot te dreumen noar n bedere wereld, woar gain gemier aan t kaauwfebriekje neudeg wezen zol. Dij echte wereld zigt der sneu genogt hail aans oet.

Noa n hoop gewruit in mien gebit, der kwam – vond ik – gain ende aan, ontdekte hai tot mien grode schrik ok nog n goatje in n houktaande. Och kerel nog ains aan tou, nou was k der nog laank nait kloar mit. Eerst göng e tot mien ontzetten, t gat nog groder moaken. Hai boorde en boorde en de boren werden volgens mie le dikker. k Wis nait woar e noartou wol. Veur mien gevuil tot daip in strödde. Man man wat n boudel!

k Kon t nait zain vanzölfs, den k kneep mien ogen der stief bie dichde. Ik maarkte n hoop gesoes in kop, ik dachde nog, as hai t schietbeetje verstand, da’ k nog hebbe, nou mor nait lek boort. t Sliepen muik mie n keboal. t Dreunde tot wied in mien hazzens deur.

Hai vernuverde zok zo wel, docht ik. Dou e zowat kloar was mit zien gemardel ruip hai n wichtje derbie. Kon t schienboar allent nait meer of. Op t eerste zicht n hail nuver ‘tobbelvissie’, mor in dit geval haar k heur laiver nait zain. Endelk stopte hai mie de goaten weer dichde en mog ik weer rechtop goan zitten.

Mit mien buusdouk wreef k mie t zwait van kop en oet de ogen. Wenneer ik mit mien tonge wat in mien gapperd rond slingerde, vuilde mien binnenwaark nog wel wat roeg aan.

Of k dij koezenropper nog n groutnis achterloaten heb, wait k vanzölfs nait meer. Dolgelokkig sloot k deure achter mie tou, ik was der goddaank weer n tiedje òf! Volgende weke mout t wief der aan leuven. k Kin mie der nou al slim op verheugen!

Zo’n fiefteg joar leden kwam der bie ons op t dörp regelmoateg n kiepkerel veurbie mit zien kiepkörf op rogge.
t Was n riezege blinde man mit n laange overjaze aan, dij hom nog langer muik. Druig n grode rogzak op rogge, woarin hai allerhaande negozie stopt haar, zoas: schounveters, boksem- en luiwievenknoben, taauw, stopgoaren, stopnoalden, knopspelden, rek, vingerhouden eeradpelkrabbersdoppies en vaaileghaidsspelden. Hakkemak en vegezak dus.

Nou wazzen zie nait d’ainegsten dij stad en veuraal pladdelaand ofstruunden om heur woar aan man te brengen. Doar zaten ok dikmoals vrömde vogels bie. Ain ding haren ze gemain. Ze deden t nait veur de poelegrad, mor oet bitt’re noodzoak. Elks pebeerde op zien aigen wieze heur haandelswoar kwiet te roaken.

Veurzainen veur minder bedailden wazzen der doudestieds nog nait. As man t nait meer veur mekoar holden kon, din göng man noar t aarm- of gasthoes. In onze pervinsie wazzen der ja wel n poar honderd. Elk pebeerde, dat zo laank meuglek oet te stellen. Wol t laifst op aigen bainen stoan.

Pangeln was der bie dizze blinde koopman nait bie. Overaal stonden de priezen dudelk op vermeld en dij blinde man redde zok der best mit. Hai vuilde aan t pepiergeld, of munten, wat de weerde dervan was en gaf joe aaltied gepast weerom. As hai pries even nait goud meer wis, din vruig hai t aan de klaant en din haar hai t zölfde zo weer in t snötje.

Vanzölf wis e nait, woar hai stoan of goan mos. Doarom haar hai n vint bie zok, dij hom op weg helpen kun.
Dizze ‘domme kracht’ wer deur hom ok broekt as pakezel. In zien rogzak druig hai nog veul meer koopwoar. Of en tou mos hai der ok heer komen en ruip de blinde man hom.

t Duurde mainsttied wèl vaar laangen , drij körten, veur dij oelewapper op batterij kwam. Dat was mie ok ja n goarenklopper. Hai haar ze nait aal zeuven op n riege. “Ginus”, zoas dij knuppel haitte, was stom en hail nait goud wies. Hai gedruig zok as de klaainste van de ploatselk bekende “stiefkiekers”. Net zo onneuzel keek hai oet.

De blinde man was mit hom wieders nuver red. Als de verkoper kloar was, ruip e Ginus. Dij kwamp der op n draf aanrennen en greep hom in d’ aarm. Zo göngen zie t’ haile dörp deur, d’aine dreve noa de aandre op. Dag aan dag, in weer en wind. t Wordt n aarm mensk bepoald nait makkelk moakt.

Ginus was aans n echte poetjakker. As hai t op heupen kreeg, din hield e aalmoal roare fratsen oet. Hai luit blinde din zomor achter bomen laanges lopen, vlak bie n slode of zölfs deur n wotterplas. Hai dee dat oet spikanteghaid en lagde zok buutse oet. Joe wollen dij onterik wèl n triezel verkopen, mor ja je wissen nait, hou Ginus loater meschain wroak zol nemen op zien kammeroad en din was dij blinde ja doch nog de pineut.

Mit recht “laidde” hier de “lamme” de blinde. Joarenlaang binnen zie zo soamen optrokken. Paazden ja goud bie mekoar. Verdainden zo op n eerliekse menaaier heur aigen stoetebrugge. Doar kon ja gain mensk bezwoaren tegen hebben. Inains was t zomor veurbie. Was ain zaik worden, of mog t van hogerhaand zo nait meer ? Meschain noopde zaikte of aanswat heur wel t geraais te stoppen. Smaangs was Ginus ok haiaalmoal nait meer vertraauwd in de omgang. Wie hebben dij lu teminzent totoal oet t oog verloren. n Biezunder poar, joa dat was t !

Wel n moal an t strunen slagt rondom ‘Uniswedo’, of in goud Grunnens: ‘Onstwedde’, zel nait makkelk t pad kwiet roaken. Midden in t dorp stait ja de schaive ‘Juvvertoren’ van de Nederlaands Hervormde Kerk, dij mit heur schaive vinger elks dij oet koers draaigt te roaken wenkt.

Nou is der mit dat schaive niks mis mit. ‘Laif zigt ja gain schaif’, zegt al old spreekwoord. Laifde is smaangs blind en n molle het gain ogen, zee mien voader zoaleger voak. Dat ‘schaive’ is vervast n Stille verwiezen noar de ‘juvver’, dij dizze toren hier doudestieds het loaten baauwen? t Het zo ok wel wat. De levenswandel van de stichteres was ok nait aaltied even recht.
Boetendes stait e bie lange noa nait zo oet t lood as de toren van t Italioanse Pisa, dij wat eerder in 1350 kloar kommen is. De blui van de stad is din al grotendails veurbie.

Verdwoalen is der hier in omgeven sikkom nait bie. Op d’achtergrond holt d’olde juvver je aaltied n bedie in de goaten. Al van grode ofstaand moakt dij ‘juvver’ t volk al dudelk welkse kaante joe op mouten. As n potlood priemt e de lucht in. Vörmt n boaken veur lu dij even t spoor biester binnen. Beter taiken veur n nij in te sloagen pad kan man zoch ja nait denken. Woar bakstainen nait tou laaiden kinnen! Ok is t ain vingerwiezen noar boven, woar we t aal van mouten hebben.

Toren is n aarfstuk van n juvver, dij heur losbandeg leven an zied zet het, dou zie de swaarte dood op heur of zag kommen. Drij veurnoame, rieke ainspaanjer zusters keken in t begön van de vattiende aive de wereld veur n doedelzak an. Deden, woar zie zinnighaid an haren en steurden heur an God noch gebod. Stapten luchteg over van dizze op n frisse en van dije op n nije. Dochten wisse: Leve de lol, tap mie nog mor aine in.

Zie stamden oet de tied van Jacoba van Beieren en Hertog Filips ( de Goede ) ok wel Philippe II van Bourgondië nuimd. Of hai veur ‘Jan met de pet’ ok zo goud was, vaalt te betwiefeln. In elks geval kreeg t volk deur de oetvinden van t buskruud meer macht. De ‘poorters’, ( burgers ) van de steden kochten zoch aalsmor meer macht in ruil veur ‘veurrechten’, zoas de meuglekhaid om zoch ‘stad’ te maggen nuimen. Dizze Hertog was tougelieks ok: Heer van Vlaanderen, Artois, Brabant, Luxemburg, Holland, Zeeland en Vraislaand. In veul opzichten was zien invloud groot.

t Was de tied van de: Hoekse en Kabeljauwse twisten en de roezies tussen de Schieringers en de Vetkopers. Roege tieden, woarin van alens en nog wat beurde. Moord en doodslag was scheren en inslag en t deed der hail wat tou om in levent te blieven.
De feesten ( banketten ) an Philips hof in Dijon waren beroemd om heur pracht en proal. Ains luit e toafelversierens moaken van n vraauwenlichoam woar oet de börsten wien spoot en n ‘lutje jong’ dat zien ‘lolmetertje’ bruukte om dat edel nat in de gloazen van de gasten te pizzen. t Verstaand zat bie dij hoge lu nait aaltied boven in kop.

Dij drij vraauwlu zopen as kriegers en daansten deur de buurt asof t leven ain groot feest was. Kwamen in n bult opzichten niks tekört.
Tjonge wat haren dij lu n lol. Zie zullen wel van rieke komof west wezen, den zie luiten heur goldstukken rollen, asof t niks kostte. Zie haren met recht n groot gat in d’haand. Deden of d’haile wereld om heur drijent sirrelde en sloten d’ogen veur t wel en wee van de ‘minderman’.
Elks mos noar heur rokken daansen en wee dijgene, dij zukswat vergat of waaigerde te doun. De ‘karwatsen’ van heur dainoaren logen der nait om. As lu heur in de muite kwamen, as zie n ritje op peerd deur t laand muiken, kreeg elks zoch rad de muts of pet van de kop, aans wiedelde der wat. Dit mos ja wel n moal foaliekaant misgoan.

Net as t spul sprak, kwaamp der inains n dikke kink in koabel. De Spoanse griep roasde over t laand as n vliemschaarpe sikkel en maaide n bult lu van groot tot klaain, riek of aarm, man of vraauw as n wildeman tegen de vlakte. De doodgroavers haren sikkom gain tied om op oadem te kommen.
Ok in dizze kontrainen gönk t er allernoarst an tou. De drij jonge doames knepen heur ok as n daif. Overdaachten heur liederliek leven en besloten der wat an te goan doun. Bliksiekoaters, ok zie konden zomor deur dij onterik bie de kladden grepen worden en dat wolden zie ja nait.

Zie bogen heur de kop en zakten deur de knibbels en beloofden heur Laimeneer beterschop en nog n hail rissel dinger meer, as HAI heur mor in leven luit. Zie besloten nait bie n kaander te blieven. Dat vonden zie veuls te gevoarlek, mor elks n aandre kaante op te goan. Elks vertrok mit heur oetgebraaid gezelschop. Zie zagen wel woar t ‘schip’ straandde. As n meens mor mit n dikke knippe kin wappern, goan deuren veur hom open, dij veur aandern gesloten blift.

Wereld was ja groot zat. Zie besloten, dat woar zie ok te laande zellen kommen, doar as blievend bewies van heur goie wil an de Schepper, t volk wat tastboars noa te zellen loaten. Woar de raaize heur ok brengen zol, zie stelden veur, doar in elks geval n kerktoren baauwen, as n verwiezen noar de Almachtige, dij heur t leven geven en holden loaten haar.
t Zol nait n deursnee toren worden, mor n hail specioale. Timmerlu mossen dij stain veur stain opmetseln van ‘bakstain’. Net as ziezölf mossen dij baauwwaarken op op n kaander lieken. Zie mos al op kilometers ofstaand zichtboar wezen.

De toren as n boaken in t wiede laandschop en touvluchtsoord in bange tieden, as allerhaande gespuus meschain de omgeven onvaaileg muik. As t knipt en nog ains knipt, konden beveurbaild de Onstwedders, hier in Westerwôl, n vaaileg stee vinden binnen de metersdikke muren van de kerke. De ophoalbrugge omhoog, wel moakt joe din nog wat? De gracht is der nog, al is hai in loop der joaren wat dichte slibt. De brugge zölf is der nait meer.

Vraauwlu binnen te laande kommen in: Onstwedde, Holwier en Schewòl. Gerekend van Onstwedde oet was dat 28 km noar Schewòl en noar Holwier zo’n 36 kilometer. Tussen Schewòl en Holwier zaten sikkom 14 kilometer. Doudestieds gain hoanentree.
De toren van Holwier flikkerde in 1836 in mekoar en wordt negentien joar loater mit de grond liek moakt. d’Aander baaidend stoan nog overend en baiden de koieroars holvast, zodat zie nait zo makkelk oet koers roaken. Noar en van Onstwedde lopen n bult poaden, dij goud te lopen binnen.

Rond de Middelaiven is der om dit dorp n kraans van lutje dörpkes baauwd, zoas: Smilke, Ter Moars, Sterenbörg, Holte en Ter Wuppen. Zie mossen der veur zörgen, dat t aalsmor in antal optakkend volk van Onstwedde te bikseln huil. Nog aaltied wonen der in dizze streken femilies as die van Maarsingh en Sterenbörg. Dizze femilies hebben n grode rol speuld in de ontwikkeln van dit zaanddörp.

In 1913 is t Mussel Ao-kenoal kloarkommen. Hier langes lopt n zandpad, dat n meens hier in t Grunnegerlaand nait zol verwachten. t Laandschop döt hier zölfs nait bepoald Grunnens an. Rivierdunen dij in de leste Iestied ( van honderddoezend tot tiendoezend joar veur Christus ) op n bult schoven binnen. Doardeur ontstonden moerassege waailaanden noast holtwaalen en laandbaauwgronden. Hier en doar ofwisseld mit n gruinlaand. Stoatige ekkelbomen moaken t ploatje kompleet.

De tiedsanduden op t informoatsiepenail is votkrast. Moch der schienboar nait stoan. Was meschain nait ‘orthodox’ genogt. Dizze vandoal was wisse bange, dat Gods toorn over ons en onze kiender zol kommen. In elks geval, bie de ‘Roegebaarg’ woant de koieroar zoch in n tied, dij zoch nait bezied drokken let. As joe de wereld ains an de ‘binnenkaante van joen ogen’ bekieken, zain je ongetwiefeld allerhaande onwerkleke wezens, dij hier n tonailstokje opvoeren.

De veurgeschiedenis komt hier as t woare weer tot leven! n Meens mout oppassen, aans gait t mit joe an de riddel. Blief mit baaide baine op grond, zet d’ogen op wiedste stand, din zain joe n laandschap, dat de taand des tieds deurstoan het. Joe woanen je in olde tieden. Gain hoogspannenkoabels, windmeulens, stinksilo’s en aandre nijemoodse fiebelekwinten meer. Netuur zoas ons Laimeneer dizze bedould het!
As man vanof de juvvertoren in zudelke richten lopt, komt din deur n lutje netuurgebied, de Tiggelbaarg, woar zie vrouger de ‘tichels’ dat wil zeggen ‘bakstainen’ vandoan hoalde. Hier mout dus n veldoven stoan hebben, woar zie in tied van de ‘juvver’ de bakstainen tot n bepoalde haardhaid bakte. Zie hebben t dou meroakel doan, den zie holden t tot vandoag de dag kloar. As zie voldounde ofkould wazen werden zie haand over haand deurgeven, zo’n dikke drijdoezend voutstappen noar de stee woar de metseloars zie konden verwaarken. Hail wat lu binnen doar n zet met gaangs west.

t Laand ligt n bedie glooiend. t Hoogste punt is sikkom tien meter hoog. Vandoar vanzölfs de ofkörten ‘baarg’. Zie waren doudestieds bliekboar mit n schietbeetje al dik tevree. n Poar honderd meter wieder gait t zaand al over in veen en lopt t pad omdeel langs de vrougere vloeivelden van de eerappelmeelfebriek. Tot 1978 mos je de neuze wel evenpies dichte kniepen, den t voele ofvalwoater stonk der uren in de wind. n Goie road was din ok, neem n dikke hap lucht en je roeken t nait meer! Bienoa gainaine woagde zoch der din ok. Tegenswoordeg huift de laifhebber neuze der nait meer veur op te hoalen. Hij kin der nou honderden vogels ‘spotten’.

Bie Ter Maarsch komt t volk, dat t laifst de ‘bainenwoagen’ bruukt, weer op t olde kerkpad, woarover in olde tieden t kerkvolk noar de kerk gong. t Kost je zowat n uur, veurdat je op ploats van bestemmen binnen. Vrouger haar t volk van Ter Maarsch der wel wat veur over en dat n poar moal op zundag. Onderwegens kan man de stramme bainen even strekken en wat oetrusten op n baankje. Wat eten en/of drinken veurdat zie an t leste stok begönnen.

Tot slöt heb k hier n poar koierroutes bie doan, dij wis de muite weerd binnen.

Koierroutes: Begön en ende bie de juvvertoren

Om de zuud:
Vanof de parkeerploats linksof ( langs huusnummer 11, hou bestait het! ).
Bie de drijsprong linksof, de zogenoamde Vestingroute op.
Noa n lutje 50 meter rechtsof.
Weer 50 meter wieder linksof, ( langs t Slaaitenhoes ), woar zie joe groag wat over de streek wullen zain en heuren loaten.
An t ende van t zaandpad mout je linksof
en noa n lutje vieftig meter rechtsof n fietspad op.
Twij kilometer loater goa je linksof.
Op n drijsprong rechtoet, dat is n doodlopend pad.
An t ende doarvan linksof en noa 200m weer rechtsof.
Bie de misopbaargploatse ( neuze dichte ) linksof de Sikkenbaargweg op.
As je de 'camping' an joen rechterhaand had hebben, goa je rechtsof langs de verkeersweg.
* ((Mocht je der flaauw van wezen, of nait meer kinnen, kin je ok linksof sloan op t fietspad. Dij brengt joe din radder weer bie de 'juvver')).
Noa 400 meter tussen boerderijen deur rechtoet t Olde Kerkepad op.
An t end dervan linksof en bie verkeersweg rechtsof.
Noa n dikke honderd meter rechtsof, t fietspad op.
Blief t fietspad langs dit 'Poggedaip' ( Pagediep ) volgen tot an t dörp Onstwedde tou.
Noa boske linksof schelpenpad volgen tot t begönpunt.
Je hebben in totoal dattien kilometer in de bainen zitten, dus n tochtje veur n haile dag of veur n 'deurwinterde' wandeloar. Te zain vaalt er meer as zat.
Om de noord:
Vanof de pekeerploats veur de kerke lopen wie rechtsof t schelpenpad op langs de Ekkelkamp.
Neem de bocht noar rechts en volg t fietsbord: 'Stroomdalroute'.
An t end van t schelpenpadje linksof langs t kenoal.
Blief bie de schrikhekken t padje langs t kenoal volgen.
Bie de verkeersweg noar Bourtange rechtdeur de 'Terwuppingerweg' in.
Noa sikkom 150 meter bie huusnummer 5 rechts t zaandpad langs t kenoal volgen.
Bie de splitsen van voarwegen links anholden ( Mussel Ao- kenoal ).
Noa 400 meter bie rood poaltje no 15 linksof n schelpenpad op.
An t ende weer linksof n asfaltweg op.
Noa zo'n 100 m rechtof. Dit is n graspad.
Op de T- splitsen linksof, t brugje over din weer rechts en bie n rood poaltje votdoadelk weer linksof.
An t end linksof, n zaandloan in.
As je dij oetlopen bie de 'Meulenpoal' rechtof.
Over de badde over n onverhard pad mit doarnoast n fietspad.
Op drijsprong rechtdeur, ie kommen langs n peerderieschoul.
Bie modehuus Heye Wubs moj over de 'rotonde' t dorp in.
Nao n lutje 200 m, tussen huusnummer 44 en 46 goa'j linksof.
t Pad links anholden en bie de daarde 'pichnicktoafel rechtof t schelpenpadje op.
Dit pad komt uut op n verhard fietspad.
Hier loop je rechtsof over lutje badde.
Bie de deurgoande weg schuuns oversteken. ( Ganskampen )
Veur huusnummer 2 loop je rechtsof n smaal padje in.
Over t hoogholtje weerom noar t begön.
As joe goud lopen hebben, binnen der zeuvendoezend stappen zet.

Veul plezaaier!

“Moeke. Moust ains kieken. t Snijt om roak. Kin stroade sikkom nait meer zain”.
Margje Middelkoop ligt mit heur broken bain achter t glas te koekeloeren. Mout heur aai aan moeke evenpies kwiet. Dat oetrekend zie zo maal te pas komen mos, dou ze mit n koppel wichter aan t maaljoagen was. In t vuur van t spel, haar ze dij rötauto nait aankomen heurd.

d Aandern wazzen daans ontsprongen, mor zie haar n flinke petetter van woagen mitkregen. Haar votdoadelk in smiezen had, dat t mit heur linkerbain laank nait in order was. Lag der zo roar bie. Tonen kon ze nait bewegen.
Bestuurder was votdoadelk stopt en kwam op heur tou rennen. Ok heur kammeroadskes stonden der verbaldereerd bie. Dokter wer woarschaauwd en n stief ketaar loater was ze al op weg noar t hospitoal.

In t zaikenhoes haren ze, noa t zetten – wat dee dat gloepenze zeer – der gips omdoan, mor ze mog der hail nait op lopen. Huifde nait in t zaikenhoes te blieven, mor lag nou in koamer, op berre van Thoeszörge, mit zowat haile dag bain aan n schiefloop in locht. Verveelde heur stierlek nou ze nait meer oet vouten kon. Stille liggen was ja niks veur dit wupsteerntje.

Aal t geloer noar boeten begon heur zwoar tegen te stoan. Aal veraandern in heur omgeven beschaauwde t wicht as n kedo oet hemel. Gain wunder, dat ze zo hister heur moeke ruip om es te komen kieken. Soamen zagen ze dit meroakel der netuur zok voltrekken. n Dikke snijdeken dij zok over hoezen, bomen en stroeken lougde.

Zunder dit soort dieverdoatsie kinnen drij weke slim laank duren. Over belaanstellen haar ze ovregens nait te kloagen, mor doch, veur zo’n vrözzelgat vuil t nait mit zo dag deur te bringen.
Moeke gong wel es n tiedje bie heur zitten, mor haar heur aigen beslommerns ja ok nog.
Of en tou, zo as nou huil ze heur wicht wat gezelschop. Ze keken noar boeten, woar aalsmor meer snij underoet dwirrelde. Ok stroatstainen wuiren bedekt mit n dikke loage.

Wat zol Margje geern mit d’aander kinder boeten willen wezen om doar, mit stevels aan, in rond te baanjern. Dizze raaize gong dat aan heur neuze veurbie. Ze kon der ja wel om reren, mor wat schoot ze doar mit op.
t Was nait aans, ze mos t er mor mit doun. Laive koukjes worden der nait bakken. Nog drij weke, din zat t er veur hopelk weer op. Of en tou mog t bain weer evenpies oet toakel, mor noar schoul goan zat der veurlopeg nog nait in.

Paardie lu worden deur t leven droagen, aandern mouten zok der deurhin slepen. Sommege lu schienen veur t gelok geboren te wezen, t waait heur bliekboar zomor aan. Aandern waiten nait hou ze d endjes aan mekoar mouten knubben. Lieden honger, of hebben aaid scheel.
Klaske Middelkoop heurt tot dij leste groep. Geboorteg oet n aarme femilie, woar voader meer in din oet biestaand luip. Doar kon de man ja ok niks aan doun. Wille was der wel, mor pokkel luit dikmoals ofwaiten. Bie minste of geringste weersveraandern lag Derk al plat. Housde din as n peerd mit koliek.

t Zel vervaast nait laank meer duren, veurdat e ofkeurd wordt. Zo was t ja aiglieks gain doun. Hai zag der as n baarg tegenop. Zien inkomen was al nait om over noar hoes te schrieven. As e hailmoal bie hoes zol komen, mos boksemraim nog stiever aantrokken worden. Schroalhaans wer din wis mouder van de pappot bie de Middelkoopjes.
Derk schraabde zok de kop, hou t din wieder mos. Komt tied, komt road wer der wel ains zegd, mor doar koop je gain plak stoede ekstroa veur.

Dokter duurden ze sikkom nait te bellen. Dij zol wel denken.., mor oetendelk kwam man doch aan t berre en schreef hom zoveulste kuur veur.
Kaaste in koamer puulde zowat oet van aal tebletten, dij d ongelokkege slikken mos. Derk zol ok wel nait old worden. Bar sneu, mor ja zo zat t leven nou ainmoal in n kander.

Der binnen nou ainmoal luukse peerden en waarkpeerden. Doch is n swoar leven, as joe wel geern willen, mor joen liggoamelke gesteldhaid let t nait tou. Ie kreeg bie zetten kopzeerde van t kopschraben. t Vaalt ok nait tou, as joe aaltied van aandern ofhankelk binnen. n Hoop dingen wel willen, mor t nait kinnen.

Hai von, dat e zien femilie n bult tekört dee. Veuraal veur zien kinder kon t hom slim begroodden.
Dizze twijde meert 2005, was der n bult snij valen van heb k joe doar. Sikkom n haalf meter was der in nacht omdele valen. n Wondermooi gezicht, dat was woar, mor t brocht wel n bult ongemak mit.
Zoveul haar t lutje volk in heur leven ja nog nooit zain. Volgens kraande was t al sikkom zesentwinneg joar leden, dat er zoveul snij valen was.

Hier in t noorden lag t haile leven doudestieds inains volledeg plat. Wegen wazzen onbegoanboar. Schoulen, febrieken, winkels en ketoren sloten. Elks was destieds slim dounde om t hoes oet te komen en t tougangspad weer wat tougankelk te moaken.

Ondaanks dij ellén haar t volk en in t biezunder de kinder n aibels bult plezaaier. Komplede dörpen wazzen ja van boetenwereld òfsloten. Allent deur locht wazzen ze paartieds nog te bereiken. Mensken wazzen kluusterd aan Radio Noord, dij heur op högte huil van aal kommer en kwel en roadgevens, hou en wat zie t beste doun konden.

Dizze raaize was t nait zo slim. Snijstoevens wazzen oetbleven, van dij gevolgen elk lopend nog wat oet vouten kon. Ok snijplougen wazzen op tied oettrokken om belangriekste wegen snijvrij te moaken. Tonnen zolt wer der streud. Streuwoagens reden of en aan.
Kinder verdrongen heur veur t glas, om heur te vergoapen aan dat moois. Op slee noar schoule tou en smirregs al weer vrij. t Middelboar- en Veurtgezet underwies gaf piep aan Meerten de Snijman. Bussen reden ja nait meer, van dij gevolgen lu van overver schoule nait hoalen konden.
Snijpret allerweegs. t Jonkvolk kon sikkom nait wachten, om noar boeten te goan en te glieden, baggern deur t widde landschop, snijpoppen, glieboanen en snijhutten te baauwen. Tjonge wat gong t er heer.

s Mirregs noa t eten wazzen ze nait meer te holden. t Keboal boetendeure muik overdudelk, dat zie heur biezunder goud vernuverden. Wissen zowat nait, wat ze t eerst of t leste doun zolden.

Ok kinder van Geert en Margje wazzen as n koppel jonge lammer deure oetvlogen. Muts op, sjale om, stevels aan en haandsken aan, al zellen dij lesten wel rad oettrokken worden. Snijbalen soesden deur locht en lag en gebölk nait van de locht.
Olden achter t roam haren plezaaier om dit opschoten jonkgoud. Wazzen ok ja ainmoal jong west.

Achter t glas bie Middelkoop, zat aans n wichtje mit neuze plat tegen t roam drokt. Zie haar aan al t gejuchter paart noch dail. Drij weke lag zie al mit n gipspoot in berre. Kon naauw op en dele, loat stoan noar boeten.
Slim begrodelk, mor t was ja nait aans. Wichter zwaaiden nou en din noar dij pechvogel. Margje was aans ok steevaast van pertij west. Dit moal stond, of nog beder, zat ze aan kaande en mos t gedou van n aander kaande bekieken. Dat dee slim zeer. Heur snoetje ston din ok nait op mooi weer.

Buurwicht Anna haar t snoetwaark van dij zielepoot wel zain en ruip kammeroaden en kammeroadskes bie n kander veur overleg.
Margje haar wel deur, dat t over heur gong, den regelmoateg gloepde d’ain of d’aander heur richten op. Ok d’aarms en bainen deden in t overleg beheurelk mit.
Endelk wazzen ze der schienboar oet. Elks gong ziens- of heurswege.

Thoes werden snijschoeven en zólfs n poar kruikoaren op batterij hold. Margje keek heur d’ogen oet bie zoveul bedrieveghaid. Snij wer under heur ogen in toene verzoameld. Paardie kinder wazzen aan t rollen goan. d’ Aine koegel noa d’aandre rolde richten heur woonderij. n Poar grode jongkerels stoapelden ze op tot n groot baauwwaark.

Noa n zetje, kwam der wat lien in t gehail. n Snijhut gruide deur heur haanden under heur roam. Zo beleefde zie doch nog n bult plezaaier, ok al was ze der zölf din nait mit bezeg.
Moeke zörgde veur wat sukkeloademelk en vond, dat dij haarde waarkers boeten ok wel wat waarms in t pokkeltje verdaind haren. Per slot van reken pebaaierden zie t ok veur heur dochter Margje, dij aan kaande zitten mos bie dizze snijpret, wat aanvoarboarder te moaken. Dizze bliek van woarderen gong der bie de baauwers meroakel in. Dit geboar van mitleven dee heur starvenswoar goud en mog wel beloond worden.

Noa n dikke twij uur tamtaaiern werd dudelk, wat ze in t zin haren. Muren van n kesteel stonden al overende en n poar olle plaanken zörgden veur t dak. Doarop kwam weer n dikke bult snij. n Deure en n stel roamen muiken t zwikkie zowat of. Nou mos der nog n vlagge bovenop, din was t baauwwaark ja kloar. n Hoes veur n Keunegin, mor wel mos der aiglieks wonen. As bie ofsproak keken ze richten roam, woar Margje sikkom net zo genoot as waarkers zölf.

Zunder woorden wazzen ze der al oet. Heur snijkeunegin was: Margje Middelkoop. Aiglieks mos ze evenpies noar binnen kinnen, om toavel, stoulen en kaaste te bekieken. Slotvraauwe mos heur bezit doch aiglieks van aal kaanten bekieken kinnen.

Noa veul vieven en zessen was t endelk zo wied. Buurvraauw muik van n stok kerton rad n krone. Moeke sluig heur n as mandel n bonde wollen deken om scholders. n Keunegin kin aans nait deur snij baanjern, mos ja droagen worden.
Hans wis der wel wat op. Hai wol heur wel op koare rondrieden. Bie noader inzain leek t voader doch beder, dat putje van hom over te nemen. Hail zol t wicht wel noar boeten droagen.

t Jong kon wel mit t haile zwikkie understeboven lazern, din was t wicht ja nog wieder van hoes. Kerel nog aan tou, je mossen der ja nait aan denken.
Derk haar zok goud inpakt, net as moeke mit Margje doan haar. Kolde mog heur nait te pakken kriegen. Haren ja nou al noareghaid zat. Ok zölf mos e zok wat woaren. Gelokkeg kreeg e al rad hulp van n poar noabers. Buurman Jans kwam mit invoalidewoagen van zien ol moeke aanzetten. n Dikke wollen deken was der invlijd.

Was wel n hail gehaaister veur Margje mit n kleur as vuur in heur ‘golden koetse’ zat. Bain stopt in n plestik puude. n Ekstroa deken as keuneginnemandel stief om heur tou. n Puntmutse under krone op t heufd. Zo was ze goud inpakt. t Was ja net echt.

‘Majesteit’ hebben ze mit verainde krachten t haile pelais loaten zain. t Banjerde der om wel t mainste wille aan dizze middeg had haar. Kinder mit glenrode snoeten van kolde of Margje mit rode snoede van opwinden. Speulde t spel nuver mit en vergat derbie, dat de snijpret sikkom aan heur veurbie goan was.

Snijkeunegin! Wenneer ze aanderdoags vanoet heur oetkiekpost kikt noar ‘heur’ pelais, krigt ze hoast nog n kloede in haals. Blikskoaters wat haren ze heur in t spel n aibels mooie rolle toudocht.

Wel haar dat nou dinken kind? In ploats van boetenspel, was ze bomberdeerd tot keunegin van t spel. Der binnen n bult foto’s nomen. Ze was slim benijd, wat doarvan worden was. Meschain kwam der wel n ploatje in t ploatselk bokkebladje.
Swoar de pest in, haar ze had aan heur ‘lamme pode’. Deur t gedrag van heur buurtgenoten, zowel groot as klaain, was t doarom n dag mit n golden raande worden. n Dag om nooit meer te vergeten. Ze zel ‘speulers’ der aiveg daankboar veur blieven.

t Komt tegenswoordeg gelokkeg nait zoveul meer veur. Mor zo’n lutje honderd joar leden, was t op t Grunneger Hogelaand nait overaal rozegeur en moaneschien. Noast de kapitoale hereboerderijen wazzen der nog veul meer klaaine aarbaidershoeskes. Dij lu dij doar wonen mozzen, haren t nait braid. De laamp hong bie n bult din ok voak oet t lood.

Kinder mossen mitwaarken op t laand, aans kreeg voader grode mot mit boer. Waarkt wér der doudestieds van de vrouge mörgen tot loat in d’oavend. En tegensputtern was der nait bie. Aans kon t volk mit maai heur hebben en holden oppakken, den din stonden ze op stroade. Veur hom tien aandern.

Lutje Haarm was n poar joar hén schoule west. Toun docht de boer van zien voader, dat e zok nutteger moaken kon op t laand, mor doar haar e nait veul ‘sinneghaid’ aan. Dit soort swait was aan hom nait besteed, docht e. Wol geern wat wieder komen in wereld. Sneu genogt genog zat deurleren der in heur hoesholden hail nait aan.

Woar t op oetdraaien zol wis e veuralsnog nait. Mit swoar pest in en n bulde tegenzin, kwam e smörgens mit veul gestén under zie klemotten vot, om zok reed te moaken en mit voader op pad te goan. Woar t nog ains op oetdraaien zol, hai zol t bie God nait waiten. “Komt tied, komt road”, zegt t taimke, mor tied mog van hom wel wat votmoaken.

Veul laiver struunde e wat deur de Noordpolder, richting t Grunneger Wad. Nait slim wied van zien olderliek hoeske vandoan.

Dij ston noast boerderij van boer Diekstroa in Wadwerd. n Ploatske van niks was t aiglieks: n lutje kerk mit doarnoast n klaain schoultje en t winkeltje van wedevraauw Holmaans, woar je t maiste wat man doagelks broekten, kopen konden. Dat was t aal.

Haarm broekde zien wainege vrije tied om op zuik te goan noar aal wat doar in de aanwassen gruide en bluide. Op n roezege zotterdagnommerdag was e n énd t wad op lopen, toun e inains in de wiedte wat zag goan. t Leek verduld wel n groot daaier.

Dou e wat dichterbie kwam, zag e, dat t n wit peerd was mit swaarde moanen. Dij haar e hier nog nait eerder zain. Mainste peerden wazzen ja hailendaal swaart of broen. Zo veurzichteg meugelk sloop e dichterbie. t Baist was slim zenewachteg en loerde aalweg om zok tou. Hai ruip noar t peerd, mor mit luud gehinnek gong e der in gelop vandeur.

Wel zien peerd zol dit wezen kinnen ? Haarm kende in d’haile kontraainen gainain dij zoaine haar. Was t meschain n wild peerd, dat hier op ain of aander menaaier teregte komen was? Hai mos dizze omgeven mor goud in de goaten holden. Hai zol der thoes ok nog mor nait over proaten. Dit gehaaim kon e beder veur zok holden, aans ginden aandre lu zok der ja ok mit bezeg holden. Muiken heur meschain wel drôk om dat baist. “Wat nait wait, ok nait deert”, gold ok hier.

Zo voak as e kon, gong e op zuik noar t daaier en maisttied kreeg e hom wel weer in de smiezen. Hai kon noa n zetje aal dichter in buurde komen. Dikmoals nam e wat veur t baist mit: wat worrelloof, n poar eerabbels of n stôkje brood, dij e oet aigen mond spoard haar. Dij smokkelde hai mit under t boesroen of jaze, al noargelaank t weer.

Noa n poar weken, kon Haarm t wilde peerd al eefkes aanroaken, noadat e hom wat geven haar vanzulfs. Hai aaide hom wat over d’neuze en streelde bles en moanen. t Leek staarvenswoar loater dikmoals wel, of t daaier op hom wachtte, den t kwamp votdoadelk op hom ofrunnen, terwiel hai zulf nog drok aan t zuiken was. Hai wer aal makker en makker.

Endelk was t zo wied, dat e pebaaiern kon, mit hulp van n poar richelpoaltjes, om op zien rogge te klaauwtern. t Peerd mos doar in t begun nait veul van hebben; dee eerst wel wat schrikachteg, mor noa wat veurzichteg deurzetten, kun e der n zetje op zitten blieven.

Na n poar doagen ree e as n keunenk op ‘zien peerd’ over t wad. d’Oetstapkes werden op dizze menaaier langer en mooier en t kon ok ja nait oetblieven, dat paardie lu der locht van kregen. Ok zien olders vruigen hom, wat e doch bie nacht en ontied zoaal bie t pad mos. Hai zweeg din in aal toalen.

Totdat n veur hom vrumde boer hom, toun e aan t peerdrieden was, op t wad betrapde. Dou wazzen votdoalek roapen goar. Dij boer ruip hom bie zok, mor ja dat kin je begriepen. Hai gong der as de wiede weergoa vandeur. Boer kon hom in elks geval nait rakken. t Peerd haar hai vonden en tam moakt, doar bleven zie mit heur tingels of.

t Proatje t vanzulfs hail rad de ronde doan, den as e doarnoa op t wad kwam, wazzen der aaltied wel mensken, dij hom in de goaten huilen en vanzulfs ok loerden op t peerd. Gelokkeg bleef t peerd bie heur oet buurde, zo loos was e wel en verborg zok, totdat e Haarm aankomen zag en floiten heurde.

Op n kwoade dag besloten boeren, dat t mor ais oet wezen mos. Zie namen heur waarkvolk en wat aander vrijwillegers mit. t Mos al roar goan, as zie t daaier nait te pakken kregen. Wat zo’n snötjong veur nkander kreeg, mos n koppel oetwozzen ok makkelk lokken.

Allent de voader en bruiers van Haarm hadden ze wieselk thoesloaten. Zie wizzen van heur plaannen din ok niks of. Meschain haren ze t jong ja wel woarschaauwd en dij konden ze hierbie ja missen as koeskillen. Luip heur allènt mor in wege. Sloapende honden kin je beder mor nait wakker moaken, zellen ze wel docht hebben.

Touval wol, dat Haarm, zunder dat e van snode bedoulens van grode lu op högte was, al laank en braid op t wad rondreed. Duvelkoater wat kon dij vaaiervouter bentern. Of en tou spadde t wotter omhoog en t peerd genoot docht Haarm der net zo van as homzulf. n Schier gezicht, zo’n lutje beudel op zo’n groot peerd!

Dat staarke peerd kon elk meschain zulf wel broeken en mit mekoar wollen ze pebaaiern t daaier mit taauwen te vangen. Ze waaiden oet over t wad en zolden mekoar woarschaauwen, as ze t daaier in t snötje kregen. Noa n zetje was t zo wied.

Ain van de knechten stak twij vingers in mond en van aal kaanten kwamen de ‘cowboys’ aandroaven. In n boge verspraaiden zie zok om t widde peerd en berieder. Wel n dikke streep deur heur bereken, nou lutje Haarm schienboar locht kregen haar van heur veurnemens.

Mor goud: t was nait aans. Hai zel t peerd ofstoan mouten, of e t er mit ains is of nait. Laive koukjes bakken ze hier in Wadwerd ja nait. Goudschiks of kwoadschiks, ain van dizze boeren gait mit heufdpries noar hoes. Homko, dij mieghummel het doar niks over te koop.

Haarm zag de veurberaaidens mit n bang veurgevuil aan, klopte t iedeljipske daaier op haals. d’Oren flikkerden hom hinneweer. Vuilde, bliekboar, dat dij mensken ogenschienlek nait veul gouds mit hom in t sin haren. Haarm was nait van zins zien ‘kammeroad’ zomor zunder slag of stöt aan dij rieke stinkerds of te stoan en nam zok veur Withoar as t ainegszins kon te beschaarmen tegen dizze lu. As t ains kon, kregen ze zien vrund nait in heur klaauwen.

Zittend op t peerd huil hai hom steveg bie moanen vaast, en stuurde hai hom – noar e zulf dochde – oet heur buurde, n vaailege kaante op. Mor dou begon de jacht eerst goud. Van aal kaanten pebaaierden de boeren en knechten hom in te sloeten.

De hengst sprong over de wottergeultjes en baggerde deur t wotter en was bedraaigers voak te slim òf. Mor ze drongen ruter en peerd aalsmor wieder n smaale riggel op richten t Wad. Haarm wol dij veureerst noodgedwongen n endje volgen en din deur t wotter oversteken noar n aander, om zo oet haanden van dij lu te roaken.
t Peerd snoof en bleus dat t n oard haar. Haarm stuurde zien kammeroad noar, links, noar rechts, reed liekoet, mor zunder gewenst reseltoat.

De volgers muiken aalsmor meer keboal en ruipen noar Haarm, dat e mit t peerd noar heur toukomen mos. Net of e doar oren noar haar. Hengst kregen ze nait, of hai haitte gain Haarm Bruuntjes meer. Wat verbeelden dij lu heur wel. Hai haar t peer vonden en hai haar t peerd temd. Doar haren ze mit heur griepgroage tengels mor of te blieven.
Kin je begriepen, t was verdold ja van de rötten besnuffeld. Gain hoar op kop dij der over dochde, zien “aigendom” zo mor of te stoan ! Soamen wrongen ze zok in allerhaande bochten, om mor oet haanden van dij misselke lu te blieven.

Endelk haren de joagers t twijtal insloten aan raand van n dreugstoaande zaandkop oet zee.
Nou was t gaauw doan, dochten ze.
Peerd en ruter konden ja gain kaante meer op. Haarm lag laangoet over nek van t dampende en siddernde baist. t Flikkerde mit d’oren en haar t schoem om bek. Haarm pruit zachies tegen t aangstege daaier.

De joagers kwamen aal dichterbie mit hoorntaauwen in d’haand, om t peerd mit vaast te knubben. Dou n poar mensken vlakbie hom opdoken, staaigerde hai, nam n sprong en runde t wotter in. Doar haar t volk ja hailmoal nait op rekend.

“Kom terogge!,” ruipen boeren en heur helpers, mor der holp gain laive moeke of zo wat meer aan. Verblind deur aangst zag t kind mor ain oetweg meer om aan griepgroage haanden te ontkomen.
Ze konden bidden en smeken. t In zee verdwienende stel kwam nait weeromme. Aalsmor wieder verdwenen zie in verte. Allent n poar stippen gaven nog aan woar zie verdwenen. Mit grode ogen noakeken deur verbiesterde ‘joagers’.
Zie haren ja noeit docht, dat t hier op oetdraaien kon. d’Ain noa d’aander droop stiltjes òf. Hou mozzen ze heur haandelswieze verkloaren aan achterblievers? Wat haren ze wel ommaans had.

Langzoam en totoal verbaldereerd is dij groep aigenzinnege broanieschoppers ten leste, mit lood in schounen, weer op hoes aan goan. Zie duurden t volk ja sikkom nait under ogen te komen. Mit nkander haren ze n dörpsgenoot dood indreven. Dit hadden ze ja nait wild. Gedoane zoaken nemen heloas gain keer. Tussen dit en dat lagen n bult dingen, dij ze nait verantwoorden konden. Veul proatjes haren dij ‘cowboys’ nait meer. Wossen nait woar ze zuiken mossen en duurden mekoar nait aan te kieken.

Haarms boer – dij schiet-in-boksem– is bie ol domnee laangs goan, om toudraacht te vertellen. Dij mos t beroerde nijs mor aan Haarms ollu vertellen. Mag veur hom kestanjes oet t vuur hoalen. Hai zol ommers nait waiten, wat e tegen dij òllu vertellen mos. Domnee haar der ja veur deurleerd. Veur hom was t doagelks waark, pebaaierde hai zok der oet te lullen.

Moanden loater spuilde aargens in buurte n klaain liggoampie aan. Van wilde hengst hebben ze noeit meer wat vernomen.

Op t kerkhof tussen kerke en schoule hebben ze hom mit nkander begroaven. Domnee het nuver preekt; ok de meester het goud sproken, woarbie e zien gaal spijde over dij lu, dij Haarm doartou dwongen haren. t Volk huil oadem in, duurde hoast nait te housten of te koggeln. Schoulkinder hebben n mooi laid zongen.
Veuraan in kerke zat Haarms femilie. t Gehail leek finoal aan heur veurbie te goan. Maiste mensken zaten der wat verwezen bie.

k Wol dat k gedaachten van dij lu ais lezen kon!

Ok ol iezer kooplu struunden t pladdelaand of, om old iezer, koperwaark en zoks wat meer op te doun. Derk Mik haar t nuver aan loop. Was slim gezain bie zien klaanten. Zol heur vervaast gain poot oetrieten en doardeur mog e op mennege boerderij zölf op snui goan. Aal wat van zien goaden was, legde hai op n bult en as boer of vraauw even kieken wol, din bood e der n goie pries veur.

Paardie boeren konden nog wel ains wat geraidschop broeken en Jan wol geern veur heur oetkieken. Zo kuutjebutend kwamen bevrunde boeren aan aalsmor bedere raive. Gain wonder, dat e bie mainste boeren in tel was.

Spieteg, dat veul van dij lu, dij e zo voak holpen haar, hom nait wissen te vinden, dou e de gevreesde zaikte kreeg. Ainzoam en allain lag e op berre veur t venster. Op zien vraauw en dokter en verpleegster noa, was elke dag t zölfde. Veul dieverdoatsie har e nait. En dat veur n keerl dij volop in t levent ston.

Noa laanwieleg zaikberre is e op n loate nommerdag oet tied roakt. Bloots n enkele klaant brocht hom leste eer en begelaaide hom noar zien leste rustploats.

Noar dingen vergeten lu rad.

Hendrik- Jan was op legere school n kloukhaans eerste klas. Aiveg hoantje veurste. Aaltied klebbe open. t Aaltied beder waitend. Jonglu mogten hom nait lieden, luiten hom as t evenpies kön, links liggen. ‘Bij ons in Beverwijk…, doar kwam e vot – ,of bij mijn vader thuis…’
Op school was mester Huusman der euvel mit an. Gain meens wol noast hom zitten. Werren flaauw van zien geplaas. Van t leren kwam din nait veul meer. Aalweg revelde Hendrik- Jan deur t verhoal van mester Kloas hin. Hou voak dizze hom ok woarschaauwde. Dij vint wis der bie hom ja niks van. As je hom leuven mogten, konnen ze hom beder veur klazze zetten. Ok in t speulketaaier mozzen ze zien referoaten aanheuren, teminnen as je bie t jong in buurte bleven.
Els zöchde zoch din ok wat aander dieverdoatsie. Zat werren ze van dij knuppel. Sneu genogt was e t zeuntje van directeur van ploatselk eerabbelmeelfebriek, van dij gevolgen kinder opdroagen was, zoch zo waaineg meuglek mit dij wiesneus op te holden. Kon voader zien boan ja wel kosten. As ze heur netuur opvolgden, zolden ze dij maalhibbel t broasken wel veur ains en aalmoal ofleren. n Duuk in t woater van t kenoal ston al tieden op t pergram, mor t jonkvolk kon t zoch nog nait recht aineg worren. Paardie maalkoppen wollen hom laiver in febriekskoelen verdwienen loaten. Under t schoem vonnen ze hom ja nooit weer. Gelokkeg bleef t aalmoal bie proaterij, aans was görde ja goar west. Zo kabbelde schoollevent zaachies verdan, in hoop dat Hnnerk- Jan in loop der joaren doch echt wat lozer worren zol. Dat bleek zoch oet.
In viefde klazze draaide t jong om as blad aan boom. Woar t aan legen het, Joost mag waiten. Mester Jansma kon der wel ais n bult aan biedroagen hebben. n Knoap oet aigenste kontraainen, dij toal van dizze aanwas schienboar beder begreep. Hinnerk- Jan het school in aalsgeval mit goud gevolg deurlopen en mog wieder leren op HBS. Doar bleek zoch oet, dat e n goud verstaand har en binnen gestelde tied har e zien diploma in buutse.

Göng noar akkedemie in Stad. Woar e bleven is, wait k nait, mor k heb heuren verluden, dat e nou ain of aander bankdirekteur wezen mout. Zel zien kost wel nuver veur t kaauwen hebben en zoch in dizzen veurvast nait vergeten hebben.

7 september 2009

As dokter krieg je van allerhaande volk over vlouer. n Zwoar affeer, den der komt smangs n bult ellèn boven toavel.
Zo nou en din kin je as pilleman ok wel ains laggen. Dokter Bangstroa kreeg n jongkerel op spreekuur, dij t bliekboar nait te braid har. t Hoelen ston hom noader as t laggen. ‘k Wait nait wat mie mekaaiert dokter, mor k bin hailemoal nait in odder. k Heb dit nog nooit eder mitmoakt. k Zai t zölf aarg duuster in.’ Pesjent zag zoch schienboar al laankoet maank zes plankjes liggen. Dokter nuigde hom op stoule, gloepde hom over t brilleglas ains aan, mor zag aiglieks niks biezunders. ‘Kinst nait wat dudelker wezen?’ vruig Bangstroa, ‘bist bange, hest piene? Of aander scheel? Hier kin k zo ja niks mit.’
Mans keek hom wat hoopvoller aan, göng der bie stoan en zee: ‘As k hierzoot drok, dokter, dut t mie allerbenaauwdste zeer.’ Mans drokte mit rechter wiesvinger in d’haals. Gung wieder mit baaide knijen, linker onder- en bovenaarm, bovenbainen en nog n poar ploatsen meer.
Dokter snapde der gain sikkepit van. ‘Bist meschain valen?’
‘Nou je t zeggen, k bin van veumirreg stroekelt over n melkoaker en doarbie heb k mie vastgrepen aan n riggelpoale.’ t Laampke in dokters ogen begon te gluien. Dokter wezen is bie toeren wel n schier affeer. Besloot knoap nog wat in penarie te loaten.
‘k Kin t sikkom nait oetholden,’ zee dij mit n stem van n viefjoarege.
Dokter keek hom nog ains aan en kraabde zoch achter op t heufd. Hai gung der es braidoet veur zitten, stopde hand onder kop en keek Mans hail meedliedeg aan. Dij wer aal schrikachteger. Mans wos nait wat e der van denken mos. t Leek hom nait best tou. Kon t testement, docht hom, wel opmoaken. Zwaitte as n òftands peerd veur plouge. Tied leek wel stille te stoan. Hai keek mit zien broene ogen dokter aan om t oordail te vernemen.
Endelk, mor doch koggelde Bangstroa en sprak t verlözzende woord. ‘k Wait wat ofst hest mien jong. t Vaalt altmoal nog mit. Hest dien wiesvinger broken!’ Mans keek of e heufdpries wonnen har en gong laggend mit n lutje spaalk om vinger noar hoes hin.

Bie ons op t dörp woonde doudestieds n maalhibbel, woar honden gain stoet van lusten. t Was din ok n eelske medde, dij t aal beder wis en aiveg en aaltied klebbe lös haar. Deur heur olden, al wat op leeftied, noar d’ogen keken en strontverwend. t Wicht luip aalweg mit neuze in lucht, schienboar baange t snöt te verlaizen. Ze nuimden heur stilkes nait veur niks: ‘Mien snödde’, teminnen as ze wied genogt oet rook was. Nou het elk mins zochzölf nait moakt. Mor gainaine huift doarom aigenwies te wezen en zoch boven t klootjesvolk te ploatsen. t Was mit recht n wiesneus eerste klas, dij wieshaid oet neuze luip. Gelokkeg veur heur haar ze der zölf gain wait van. Doch gunde t volk heur n nuvere oetglieder.

Tiedens bruloft van heur nicht Anna luip t heur aalmoal over gribbels. Pafkede boeten deure, oet t zicht van heur olden vanzölf, as n ketter en klokjede meer in t roeme haalsgat as goud veur heur was. Mos bliekboar strödde aaldeur smeren. Van proaten krigt n mins ja dörst as n peerd. Bie heur kon je aans beder zeggen: as n kou, din dat was ze ten lesten ja ok. Speulde op t feest eerste fioul, flikflooide mit Jan en alleman en simpele Roelf zag kaans schoon en kreeg heur zowied, dat ze baaident in heu te laande kwamen. t Wicht weerde heur oardeg en Roelf haar oavend van zien levent. t Duurde n haile zet, eer t span weer ainegszins teunboar veur t voutlocht verscheen. Ze wazzen wat oetrausd, den höngen wat lamlötteg in stoule achter n glaske prik, t vuur te bluzzen. Veur heur göng noa aal strapatsen t feest as n keerske oet.
n Òfsproak veur n noadere kennismoaken zat der noa dizze ainmoalege veuroefen ogenschienlek nait in. Doch luip t aans as t wicht docht haar. t Spanhakken in t heu was nait zunder gevolgen bleven. t Was finoal oet kloeten of zel k zeggen haanden, nou ja haanden, lopen. Gedoane zoaken nemen aans gain keer. Noa n zetje zat Mien mit n lief vol aarms en bainen en Roelf mit reken.

Noa n baarg vieven en zessen kwam t tot n traauwerij. Wel t gat braandt, mout ja op bloaren zitten. Mit ‘duvel’ in t pokkel en wat olderlieke aandrang göng t op gemaintehoes aan. Wel snaachts groot wezen wil, mout t overdag ok zain loaten. Mit n kopke kovvie en n plak kouke wer t gebeuren òfsloten.
Huweleksnaacht wer bie Mien thoes vierd. Zel wel nait zo noflek west wezen as tiedens t traauwen bie Anna. Noa n wat seupel begun, is t aal doch nog nuver veur nkander komen. Hebben krek veur Roelfs dood, mit heur twij kinder en aanhang, nog t zulvern huwlek vierd en dat kin tegenswoordeg van elks nait zegd worden.

Dit is t verhoal van n ondeugend hondje, dat weglöp van hoes, omreden gainaine hom noar aigen dunken, hebben wol. t Beschrift, hou hai zok vuilt en wat e zoaal onderwegens beleeft.
Ik heb as hond n kooikershondje, poedeltje of yorkshire terrièr in gedachten had. Licht van kleur, körtharig. En n stoand en n hangend oor. Mit n broen vlekje onder t linkeroog.

1. Mien noam

Waist wel of k bin? k Bin hond “Flappie”!
Mien voader kin k nait. Dai he’k ok nog nooit zain.
Moeke is de laifste, dai der bestait.
k Heb ok nog twai zussies en alderdeegs drai bruiers. Paardie lu hebben heur weghoald.
Ik allain mos achterblieven. Doar he’k slim schurft over in. k Bin denk k te lèlk.
k Heb ok ja n flapoor. Toch vuil k mie nait de minderman. Mensken kieken noar mie nait om.
Vinden d’ aandern, ducht mie, schierder. Dai hebben gelokkeg gain hangend oor, mor dat kin k doch nait helpen!
n Wichtje nuimt mie doarom “Flappie”. Zai het doarmit ok wel geliek. k Vin dat hail gain roare noame.
Mag miezölf aiglieks ok nait zo lieden. Der zit ok nog n broen vlekje onder mien linker oge. Zel ok wel n schoonhaidsbrek weden.
k Zel t er aal mit doun mouten. Mien boas geft mie genog te eten, mor ik vuil mie slim labberlötteg.
A’k de kaans krieg, loop ik votdoadelk vot. k Bin der ja verniende larreg van.

2. Op raaize.

Zie holden hier ja toch nait van mie.
Gain mensk zel mie woarschienlek missen. Jonges, jonges, wat n verdrait.
Wacht ais evenpies, schuurdeure gait open. Mien moeke lopt noar boeten. Gezwind run k achter heur aan.
Woar is zai nou inains bleven? k Zai heur naarms meer. Zel ze t houkie om goan weden? Evenpies om hörn kieken.
De sokken der mor even steveg in. Wel verdraaid, hier is ze ok nait. Zel dat wicht doar t nait waiten? Eefkes mooi vroagen, zoas t heurt.
“Waf…,waf…”, zai kikt wel noar mie. k Wimmel wat mit mien steert. Kiek t maaidie hail laif aan.
“Woar is dien boasje?”, vragt ze dan.
“Waf !” is aal, wa’k zeggen kan. Kin k moar krek as mensken proaten.
“Kom mor, ik vin die wel laif”, zegt ze.
Hinkelepinkend volg ik dit biederhandje. Ik wor zo allergloependst mui van t lopen. Gelokkeg kikt zai net achteromme. Ze pakt mie stief in heur aarms. k Geef heur doarveur gaauw n smokje.
“Hier woon k”, zegt t wieske en zet mie veurzichteg weer op bainen. “Moeke!”, ropt ze: “Kom ais kieken! k Heb op stroade n lutje hond vonden. Mag ze veur aaltied bie mie blieven?”
“Nee! wicht”, zegt zai, “dat kin ja nait. Kinst ja nait tegen hondehoaren. Boetendes heurt zie nait bie ons. Loat heur mor metain weer lopen. Zel wel bie ain of aander boasje heuren.”
Hier stoa’k nou mit mien goud gedrag.

3. Wat ‘n toustand!

t Lopt mie ja hailendal tegen.
Woar mou’ k nou hin? k Vuil mie zo miesderig en verloaten. Moeke he’k ok nog naarms zain.
Wat is t toch n boudel. Za’k mor evenpies wieder lopen? Meschain kom k heur wel aargens tegen.
“Toe..oe…t”, deksels, wat was dat? d’ Oren toeten mie der van. Mensken kieken altmoal noar mie.
Zel k wat verkeerds doan hebben? Dat binnen wel slim roare dingeraizen. Gain poten, mor vaaier ronde strampels.
Zo kan toch gain hond lopen. Of zel t wat aans weden? t Moakt wel n aibels stok keboal. k Mout mor wied oet zien buurte blieven.
Moeke gaf mie smangs ok wel n snaauw a’k wat nait goud doun har, mor dit is n hail aander geluud.
k Wait dizze raaize eerlieks naargens van. Zel k mor n schoftke deurlopen? k Zai den wel, woa’k teregte komme.
Efkes oetpoesten, k wor wat muid. k Heb ok zukse körde baintjes.
Krieg zðlfs honger, k zul best wat luzzen. Wat het dai jong in d’ haand? Zel je dat eten kinnen?
Geef mie toch ok n stokje,” bedel ik. “Waf” en k kiek hom smekend aan. Zel hai t heurd, of aan mie zain hebben?
Hai boekt zok en geft mie n brokje. k Wait nait, wat of t is, mor t smoakt meroakels goud. t Liekt wel wat op de stoede, dai k aaid krieg van mien boas.
Der zat, ducht mie, wel wat biezunders op. Hé, hé, nou kan k weer n zet veuroet.
Wat is der in de wereld n bult te zain. k Kiek mie d’ogen oet en wait nait, woar ik t eerst, of t lest kieken mout.
k Kom bie zetten hoast ogen tekört. Nou he’ k allènt nog n alleriezelkste dörst. Tonge hangt mie der van oet bek. Haar k mor n bedie woater.
Hou zel t mien bruiers en zusjes vergoan? Dai hebben t veurvast lekker waarm en zeker nait zo voak honger, of dörst. Wa’k mor wat geduldeger west.
Was wizze ok wel aine om mie kommen. Aigen schuld, dikke bult.
Nou nait meer soezen, mor dizze strips droagen as n grode hond.

4. Verdwoald

Hou kom k in hemelsnoam weer thoes? Kin k mor proaten zoas mensken. Den kin k ze de weg noar hoes vroagen. Nou kin k gain kaande meer op. k Bin hailemoal verdwoald.
Wel zel mie weg noar hoes wiezen kinnen? t Vaalt hail nait mit, zo allènt bie t pad. k Vuil mie ellenneg en hondsbemieterd.
Wat n volk sjaauwt der hier nog boeten.
Zellen ze mie thoes al kwiet weden? k Sjoksel mor wat achter de mensken aan. Wait ok ja nait, wa’k aans doun kin.
Zellen ze meschain noar mie op zuik wezen? Of kin t heur niks verschelen, da’ k der inains zo oetknepen bin?
Aiglieks is t heur aigen dikke schuld. Mossen zai mie mor mitnomen hebben. k Was ja n kop groter as mien zussies.
Woar zellen dai nou doch touholden? Altmangs kom k ze wel aargens tegen. k Mout hoogneudeg pinkeln.
Wacht, tegen dizze poale? Hé, dat locht op! “Fiespeuk, moak dast wegkomste!”
Woarom ropt dai vint zo haard? Wat he’ k nou weer doan?
Mensken begriepen mien gekef vast nait. Kinnen mie ja nait goud verstoan.
Woar bin k doch aan begonnen? Elkenain lopt mie vervast veurbie.
Gain mensk kikt er noar mie omme. Lag k mor weer thoes in mien körfje.
k Wil zo geern evenpies sloapen goan. Nou daauwel k hier mor wat om.

5. Op stee?

“Woar bist doe den mien laiverd?”
Wel prat doar zo dom tegen mie? Zel t dat oldske weden? Ze kikt mie doarbie vrundelk aan.
“Waf, hier bin k ja, hier, kiek dan.” Zel zai mie begrepen hebben? k Gleuf, dat ze t wel zigt.
“Kom mor mit mie mit, levverd.”
Wimmelsteertend loop k achter heur aan. Ze brengt mie noar een grode schure. Draait aan n lutje knopke. Inains is der n bult licht.
Middenin schure stait n groot ding. t Het vaaier ronde poten. Krek as dai mie op stroade bang moakt het. Gelokkeg moakt e nou gain keboal.
k Zel hom mor goud in smiezen holden, want k vertraauw hom veur gain cent. Dammeet begunt hij weer te tjoedeln. Mit n grode boge loop k drom hin. Schienboar stait e hier wat oet te rusten.
Zai wiest mie op n houkje in schure. Doar legt ze n dik klaid op vlouer.
Ik denke, dat ik doarop mout goan liggen.
Ze brengt mie een komme mit woater.
Zel wel zain hebben, da’k zo’n dörst haar? Ok krieg k van heur nog n homp stoede. Wait ze, da’k doar zo’n verlangst noar heb?
Ik val doar votdoadelk op aan.
Zai aait mie nog ains over mien kop en lopt doarnoa noar deure. t Licht gait rompslomps weer oet. Kin inainen gain ‘poot’ veur d’ogen zain.
Duur hoast nait te goan sloapen. Traauw dat swaarde gevoarte ja nait. Kin mie zomor wel ais goan bieten.
Doch binnen loeken mie bliekboar touvallen. t Was hier ok slim waarm en dreuge. Mien lief zit nou weer barstensvol.
Doardeur wer k vanzölfs wat soesderg. Roakte ondanks mien eerliek veurnemen doch in n daipe haailzoame sloap.
Denk nait meer aan thoes, of moeke. Heur onrust, zörgen en heur verdrait. k Heb al kopschraberijen genogt.
“Mörgen zai k wel wieder”, dacht ik nog. Den goa k mor weer vannijs zuiken. k Wait t zo langzoamerhand nait meer.

6. De dreum

k Dou de ogen mor stief dichte. t Vaalt mie aal doch biester tegen. Zo allènt en zo wied boeten deure. Man, man wat is t mie n schietboudel.
k Vuil mie allenneg op wereld. Gelokkeg kikt dit minske noar mie om. Wenneer ik mörgenvro wakker wor, mou’k heur doarveur ais goud bedanken.
Inains vergeet k aal mien sores. Bin k rondom in dreumenlaand.

n Wupsteertje lopt op mie tou. Aait mie zaachies over kop. k Lik heur dankboar de haand.
“Wel bist doe dan mien laiverd? Woar komst zo inains heer?”
Ja, wis ik dat nou mor. Kon k heur dat mor dudelk moaken.
“Magst wel mitlopen noar hoes hor. Vin dai ja slim oardeg”.
k Luit mie gain twai moal neugen.
“k Zel hail best veur die zörgen. Magst aaltied bie mie blieven. Bist t nuverste hondje, da’k ken.”
t Haart sluig mie der hoast van over. Tjonge, wat he’k t oafgemieterd troffen. k Goa hier nooit meer vot!

Hé, wat is dat? Wat beurt er aalmoal? Wat is dat veur n hels keboal? Ik schrik mie ja n overhoal.
“Woar bin k? Wat dou k hierzoot?” Stoaregaan kom k wat bie kunde. t Is woar ok, k bin van hoes votlopen.
k Gluur wat deur mien ooghoaren. Zel t dat vraauwmensk van guster weden? Dan zel k heur gelieks bedanken.
Nee, t is n dikke bamboezer. k Zel hom mor nait steuren. Hai het mie, leuf k, nog nait zain. Wat zel hai in t zin hebben?
Hai kikt nait slim blied. Mout zeker aan t waark? t Liekt mie beder hom mor nait te stören. Zien oetkiek belooft zwoar weer.
Mit verkeerde bain oet berre stapt? Zekers slecht sloapen vannaacht.
Hai mietert grode baanderdeuren open, stapt in dat angstaanjoagende fermikkie. Bah, wat moakt dat monster n lewaai.
De hoaren goan mie liek overende stoan. Zo rad a’k kin, spring’k overend. k Mout moaken, da’k hier votkom, veurdat er n poebel van komt.

7. Weer wakker

k Run mit n boge bie dat apperoat langes. Inains krigt dai knoap mie in smiezen, runt mie roupend achternoa noar boeten.
Wat zel dai kerel van mie willen? k Wacht dat wiezelk mor nait of en benter stroade weer op. k Loat mie morzoot nait kriegen.
Wat inains n gegier en geroup. Zel k wat stoms omhaans had hebben? k Slisker tussen wat mensken deur, die ok aal vroug op pad binnen.
Lu kieken mie altmoal noa. Zellen zie t over mie hebben? Kin mie ok niks meer verschelen. Woar mou’k nou noartou lopen?
Bin weer even wied as guster. Mien moage begunt weer te knorren.
t Zit mie sunt guster ja aalmoal tegen. Komt er aan dizze kripsie nooit n ende?
k Krieg der piene van in moage. Wel kin mie doar vanof helpen?
Wat zel dai grode hond van mie willen? Dai barries lopt regelrecht op mie of.
Van schrik blief k stokstief stoan. De oam stoekt mie in haals.
Poten trillen mie onder t gat. Wat n grode bek en wat lange taanden. k Kroep zo wied meugelk achteroet. Woaraargens kin k achter vot kroepen? Wel kin k om hulp vroagen?
Schietensbenaauwd kiek k om mie tou. Dai kokkerd blift krek veur mie stoan en kikt mie hail gremiedeg aan. Kwiel lopt hom oet bek.
k Wil wel janken van baangeghaid, mor krieg gain geluud oet strödde.
“Hier !”, ropt n manskerel hail haard. “Of, Hector, kom hier !”, zeg k die. Doarop gaait d’hond votdoadelk liggen.
Hurre, wat was k dou blied. k Stoa nog te triezeln op mien bainen.
“Woar is boasie?”, vragt de man vrundelk.
Mit n schaif kopje kiek ik hom hail schieterg, nait waitend aan.
“Bist oetknepen?”, zegt hij zachies.
Zel hai t aan mie zain kinnen? Kin k t ain en aander mor dudelk moaken. Liekt mie n nuvere manspersoon tou. k Wimmel wat mit mien steert. Perbaaier baaide oren overende te kriegen, mor aine let het, zoas aaid, ofwaiten. Doaraan dank ik ja ok mien noame.

8. Op streuptocht

Wat roekt het hier lekker. k Zel doarzoot gaauw ais goan kieken.
n Vent mit n widde schoede veur, komt mit grode stappen noar boeten lopen.
“Wat wilst doe mien jong?”, vragt hai.
k Dou net, of ik n keudeldoemke bin. Zel e t eerlieks woar tegen mie hebben? Vind miezölf ja nait zo biester laif.
Hai zakt doarbie wat deur de knijen.
Kon k mor wat terogge zeggen. “Waf, waf”, blaf ik en kiek hom doarbie mit mien laifste snoetwaark aan.
“Hest zo’n honger flapoor-hondje?”, vragt e mie, in tied da’k mie om bek lik.
k Nik van: “Ja hail aarg”.
Hai nuimt mie bie mien noam. Zel e mie meschain kennen? Nee, hai bedoult vanzölfs mien oor, dai aaltied op haalf zeuven hangt. “Waf, waf”, blaf k mor weer ains trogge.
Man gait weer noar binnen en hoalt mie n dikke stok kouke.
k Wil t hom wel oet d’haanden rieten. Likkeboardend wacht k ordentelk of.
Hai legt kouke veur mie op stroade.
As n gammele wolf vaal ik derop aan. Nou, nou, doar bin k ok wel aan tou. Zo rad meugelk zörg ik, da’k t achter de koezen krieg. Stel j’ains veur, dat n aander t kostboare eten veur mien neuze vot snopt.
Bie wieze van dank, kef k nog ains zo haard as ik kin: “Waf, waf!” k Kiek de man doarbie nog n moal op mien alderlaifsten aan.
k Gengel weer n bedie wieder. Bie n lanteernpoale blief k stoan. Kiek nog ains goud om mie tou, of der ok mensken noar mie kieken.
Ik wait wizze, dat wa’k groag doun wil, aiglieks hier nait mag, mor ja, wat dou’j, a’j doarzoot zo’n pien kriegen.
Hè, dat het mie n stok lichter moakt. Nou as gesmeerde bliksem deurlopen, veurdat der aine op mie begunt te raggen.
Wat wor t al drok op stroade. Woar goan aal dai lu doch noartou? k Slinger wat maank mensken deur.
Wait nait, woa’k nou weer oetkom.

9. Op kermis

Mensken doun net asof ze mie nait zain. Zellen wel wat aans aan kop hebben, as zo’n löslopende, verdwoalde hond.
Wenneer k stroade over wil steken, holdt aine mie mit zien bainen tegen. Der schut zo’n lewaaischopper veurbie. Dit was veur mie levensgevoarlek west.
Noa n pooske ma’k weer deurlopen. Woarom ik evenpies wachten mos, wait k nou netuurlijk zölf ok wel. Dai lewaaischopper haar mie pakken kind!
Woar zel mien moeke nou weden? Zel ze nog aaltied noar mie op zuik weden? Of is zai mie allaank vergeten?
k Zel nait waiten, woar o’k nou bin. Woar zellen aal dizze mensken hin goan? t Wor ja aalsmor drokker en drokker.
Wat is dat doar veur n rebullie? Zukswat he’k nog nooit eerder heurd. t Dut mie zeer aan mien flaporen. Doch mor eefkes kieken, wat er loos is.
Kerel, wat n bult mensken lopen hier. Joe kinnen zowat gain gruin meer zain. Allemachies wat gait t hier heer.
Allerhaande romtommelderij stait hier en soezen mit grode snelhaid in rondte. n Mensk zel der ja doezelg van worden.
Aals mor deur en hin en weer. Paardie lu zitten drin, of drop. Liekt mie ok wel wat tou. Hou kom k doar mit mien körde pootjes in?
“Vot doe, lelkerd, moak da’st votkomste!”, brult n dikke zwaore kerel mie tou.
Roeg zit e in board, en gloept mie duuster aan vanonder zien swaarde leren pette. Zien voeste stekt hai draaigend in locht.
Woarom k doar nait komen mag, is veur mie n volsloagen roadsel. Ik dou toch gain mensk kwoad? Woarom zitten zai aal over mie hin?
Ik bin ja mor n lutje hondje, dat nog mor krek komt kieken. k Leuf staarvenswoar nait, dat mensken mie groag lieden maggen.
Elkenain zit op mie te hizzebizzen. Was k mor bie moeke thoes bleven. Zo slecht haar ik t doar ja nait. Was k mor nait zo aigenwies west.
Mien tied was ok echt wel ains kommen. Mor nou is t aalmoal te loat. t Is mien aigen dikke schuld.
Troanen biggeln mie over de wangen.

10. Moud verloren

Flaauwmoudeg loop ik bie de meziek, dai mor deurdonst, vandoan. Dit hier is niks veur n lutje hond.
Overaal om mie tou heur k proaten. Kin k moar net as mensken aaid doun, echt proaten mit elkenain. Den kon k ze dudelk moaken, wa’k zo stomme geern wol. n Goie stee veur de rest van mien leven. Nou mout ik mor ofwachten, woar o’ k ooit nog ais te laande kom.
t Löp mie aaldeur aan aal kaanten tegen. Deur aigen schuld zit k nou in de knubbe. Woarom bin k ok zo ozzeg west?
Beraauw komt ok veur n hond te loat. Woarom dacht ik toun eerst nait goud noa?
Lekkere roek krieg k in neuze. Mor zol best weer n bedie luzzen.
Mensken hebben t drok mit heur aigen. Bekommern zok nait om gammele honden. Krieg hoast meedlieden mit miezölf.
Vergeet, da’ k dit aal zölf omhaans had heb. Wil stomme groag n porzie schraiven. Wait nait, hou t nou wieder mout.
Kin k mor weer ais lekker speulen en rebentern mit aandre honden. Wat he’k mie op haals hoald?
Komaan, nait meer dreudeln, deurlopen. Komt tied, komt meschain ok wel road.
Doar stait n blikken emmer. Zel der wat woater in zitten?
Evenpies kieken, ja man, lekker woater. Vlot derbie, veurdat ze mie weer met n aibels keboal votbentern.
n Aarme löslopende hond gunnen ze niks. Dai mout zuch schienboar zölf mor redden.
Wat het dat jongmensk in haanden? Zel je dat eten kinnen? Roekt wel noar n homp vlaais.
k Goa stoef veur dat jong op grond zitten. Gloep hom op mien alderlaifsten aan. Zel hai in goaten hebben, wa’k wil?
Vroagend kikt die knoap mie aan. Loat zuch deur de knijen zakken en holdt mie n stok waarme worst veur de neuze.
Dai kaans loat k mie nait ontkomen. Veurdat hai zok bedenken kin, hap k tou en snop mie n dik stok.
t Jong lagt wat, is bliekboar nait kwoad.
Blaf mor ains oet dankboarhaid. Daauwelnd vervolg ik mien liedensweg.
Heb ofgemieterd spiet van mien ofraais.

11. Onderdak

Loop aal n zetje achter wat lu aan. n Poar kinder liekt mie zo tou. Woarzoot zollen dai hin goan?
Kon k mor met dat stel noar hoes. k Bin ja kats flaauw van t sjaauwen. Of en tou kieken zie achteromme.
k Blaf mor ains n poar moal. Ze kriegen mien aalvot volgen schienboar in de smiezen. Wat zegt dat wichtje tegen hom? Kin ik mor ainmoal heuren, woar dai baaidend t zoaal over hebben. Zellen zai t over mie hebben?
“Wil’st mit mien laiverd?” zegt ze.
Slim geern haar k zegd: “Hail groag!” k Kwispel as n gek mit mien steerke.
“Kom den mor mit”, zegt hai en strikt mie zachies over kop.
k Geef hom doarveur dankboar op stond n grode slik over zien haand.
Zie laggen mie luchteg tou. Opterpoe wupsie k achter heur aan. Zel t nog wied vot weden? k Hope mor van nait, den k vuil mien poten deeg.
Gelokkeg sloan zie noa n pooske, n lutje stroatje noar n hoes in. n Deur gaait open en k glip noar binnen. Loop deur n laankachtege braide gaang. Nemen mie mit in n grode roemte, woarzoot n dikke klaid ligt.
Hurre, wat was ik blied, da’k mien poten strekken kun. Kin zowat nait meer op mien poten stoan. k Was zo volkomen boeten oazem roakt, da’k votdoadelk doarop deelvallen bin.
A’k toun waiten har, wa’k nou wait, wa’k doar nooit zo vandoan goan. Wil tied groag weer trogge draaien. Lag k mor weer in mien aigen nust.
Haile boetenwereld kin mie stolen worden. Veur mie huift dai trammelant nait meer. t Wicht brengt mie wat eten en drinken.
k Zai t deur mien oogdoppen hin. k Heb t hier meroakel noar t zin. Eten, drinken en n dak boven de kop, is aal, wa’k mie veureerst touwens.
Dommeet nog wat stevegs in t lief, den he’k t hailemoal dik veur n kaander.

12. Endelk thoes

k Bin wizze in n daipe sloap vallen. Haar in n poar doage ok veul mitmoakt. In koamer stoan paardie mensken. k Denke, dat zai over mie kekeln. Zel k weer vannijs ofraaizen mouten?
Ollu kinnen t, zo te heuren, nait mit n kaander aineg worden. Kinder stoan derbie en trekken aan libbe.
Hebben veurvast meedlieden met mie. Willen mie zeker geern bie zok holden.
“Eerst ploatsen wie n avvertensie en as doar gainain om komt, den mag e van mie hier blieven”, zegt dai manskerel.
Kinder vlaigen hom om haals. Zie laggen en reren van kloare bliedschop. Moaken n daansje deur koamer.
“O, o, n bedie rusteg, kin ja nog best n aigenoar om komen”, tempert voader.
Baaidend hebben dat vervast nait heurd. Veul he’k der nait van begrepen, mor wel, da’k veurlopeg blieven mag.
De volgende mörgen, noa t eten, knuppen zie mie n taauw om nekke, meschain bange, dat ik weer oetkniep.
Gain hoar op mien kop, dai doaraan denkt.
Mit de kinder mag k noar boeten. Pinkeln dou k tegen n dikke boom en n grode bosschop op n grasveld. Mit n schopke doun ze dat in n puutje. Zai nemen dat mit noar hoes.
Draimoal doags goa’k nou noar boeten tou. Dat vin k vanzölfs nait slim.
Ok geven zie mie voldounde vouer. k Heb t hier meroakel noar t zin. Hier wil k best veur aaltied blieven.
Mout er nait aan denken, dat k vot mout. Noa zo’n dag of vaaier, ducht mie, ston inains mien olle boas in koamer.
Haar schienboar avvertensie lezen. O, jee, mout wizze mit hom noar hoes.
Kinder beginnen te lammentaaiern, zo groag willen zai mie hier holden.
Of t nou deur de troanen komt, wait k vanzulf ok nait, mor inains vlaigen zie op mie oaf.
Bliekboar maggen ze mie holden. Ze pakken mie omstebeurt op aarm en daansen laggend haile koamer rond.
Wat binnen baaidend bliede en aans ik wel.
Endelk bin ok ik op stee!

Òflopen.

Underwiezer worden is aine. Underwiezer wezen is twijdes. Dat het Berend van der Veen aan t lief undervonden. Van geboort n klaain prugeltje, was e in grötte naauw tounomen. Dou e zien ‘aktes’ hoald haar, wol e stommegeern aan slag, mor dij verdikkemese daainst zat in wege. Eerst mos e veur zien nummer opkomen in Vught, under rook van Den Bosch. Doar mos e eerste drij moanden n boasisoplaaiden volgen, veurdat e net as zien bruier, n poar joar jonger, meschain op t motoriseerd vervoer lösloaten worden zol.

Teminzent doar haar t jong al hailemoal op rekend. Bruier Jan haar doarveur op n old vlaigveld bie Blerick zien kunsten maggen vertonen. Dobbelt ‘klutsen’ bie t schaokeln. Wat dat aan gait huifden ze Berend niks meer te leren. Op trekker van buurman haar e zien kuunsten al vertoond. Kon mit dit voartuug al nuver overweg. Eerst mor ains zain, woar t op oetdraaide. Hoge verwachtens haar e van dainsttied ja nait. Aan hom zolden ze gain makkelke soldoat hebben. Dat ston veur hom as n poale boven wotter.

Zie zolden t hom vervaast nait makkelk moaken, doarvan was Berend al gaauw overtuugd noa n eerste gesprek mit n ‘Kapitein’. As e dij kerel goud begrepen haar, kon e zien keukelderij wel oet kop zetten. Ze wazzen hier veurnemens n soortement ‘boven’-, of in elks geval ‘under’- officier van hom te moaken. Dat paazde hom haiaalmoal nait.

Ain joar rondbanjern in n boksem van Keunegin was hom al laank genogt. Hai zat nait op n haalf joar ekstroa te wachten. Dat haar e dij vint ok hoarfien oet douken doun wild, mor zo wied was e nait meer komen. “Ingerukt”, mit aandre woorden “Der oet!” en doar göng ons Berend mit zien ‘goie’ gedrag. Dij hoge mieterd haar hom liek bie zien ‘ofgang’ al meer as dudelk noaroupen, dat hai Berend wel zol kriegen. Kerel was slim narreg worden. Haar kloarbliekelk al meer van dit soort ‘dwaarsliggers’ bie zok had. Hai veurspelde hom n oplaaiden as motor-, of jeep ordonnans. Dat zol din hartje winter worden en mos n kold putje wezen. Ok dat lokte onze Berend in t hail nait.

Gain wunder, dat dij haile boudel hom gain mieter zee. t Laifst haar e noa zien oproup votdoadelk daainstwaaigerd, mor dat was hom nait lokt. Dikke verhoalen en staarke stokjes haar e doarover heurd, mor in praktiek bleek dat nog zwoar tegen te valen. Veuraal in boerenkringen deden allerhaande foabelkes ronde. As n mensk mor n goie gevulde knibbe mitnaam, kwam t dik in order, wer der zegd. In boerenvakkraanten werden edressen mit noam en tounoam nuimd, mor bewies, dat t noa t inbrengen van n dikke pongel geld ok doadwerklek hölpen haar, kwam man nooit recht te waiten.

Noa zien schoulmeesterseksoamen end september negentien vaaiernzesteg mos hai d ‘eerste oktober al op t appel verschienen. Tied om wat van aal inspannens bie te komen, kreeg n haardwaarkend mensk zo ja nait. t Ston hom din ok meroakels min aan. Soldoat speulen en dat in n tied van grode underwiesschoarste. Hai kon der mit zien goie verstand nait bie. Veur hom, begenoadegd kinderopvoeder haren zie doch beder ain of aandre minkukel op loaten kinnen droaven. Woarom mos hai kostboare tied en zwait nou vergraimen in t Mechelse Bos bie Vucht. Was ja verspillen van geld, kennis, tied en volkomen overbodeg.

Hai zol zok tot t uterste verzetten, om ok mor ain koegel of te schaiten. As dij ‘hoge heren’ dat zo noodzoakelk vonden, nou wat let heur. Hai zol ze vervaast nait tegenholden. Nmt zok veur zo te bongeln, dat ze hom geern lozen wollen. Mit zwoar de pest in, haar e zien zoakjes inpakt, zien vrij vervoertjes kregen, dat hom mit bus en traain zol ‘deporteren’ noar onbekende bestemmen.

Beren was aans wel wat tiepelzinneg. Zo te zain zaten der in traain wel meer van dij ‘begunstegden’ en aan heur proatjes te heuren, haren ze der bar veul zinneghaid aan. Nou zie konden zienent der votdoadelk groates en veur niks bie kriegen. Was e mor weer thoes. Verdorie t luip hom ja altmoal tegen.

Nait, dat e moekes papkindje was, mor dat gesjaauw in t veld in zo’n oapepakje aan, zag e haiaalmoal nait zitten. t Mog nait, mor hai was in stoat te zeggen, dat ze veur hom mor n jeude nemen mossen. Mor dat soort discriminoatsie kon e beder mor binnensmonds holden, aans zat e lichtkaans vanoavend nog in t hok. Hier haar e niks aans in te brengen as zien pokkel. Denken wer der wel veur hom doan. Dus haar e t verstand op nul zet. Zag wel hou wied of e doar mit kwam. Meschain trok dook in zien hazzens mettertied wel weer op, al haar e doar gain hoge mutse van op.

Wait nog as dag van guster, hou t er heer göng bie keuren. Haar hoopt, dat ze hom in t leger van keunegin nait broeken konden. Veur zokswat was dizze mieghummel ja veuls te lutteg. Sneu veur hom kwam e persies n poar centimeter boven strebe. In ploats van neudege peunen under kont, haar zien voader hom beder voaker op kop kinnen haauwen. In zien noakie ston e dokter te woord mit n zooi klachten, bezwoaren en opmaarkens. As dij kerel nou nog nait overtuugd was van zien onbekwoamhaid, was zien noam gain Berend meer.

Dij ‘kontkieker’ was ducht hom oostindiesdoof, den hai reoageerde der in t hail nait op. Dat was d’ eerste tegenvaler. Platvouten haar e ok nait. t Bloud was ok dun genog. Zag zölfs gain kaans om flaauw te valen, zoas n veurganger pontificoal dee. t Zicht allerbest en ok mit zien geheur was niks mis. Ok schopde hai goud veuroet zunder dij beule mit n roestvrai hoamertje te kinnen roaken. Was der schienboar, deur ervoarens wies worden, al op verdacht en stond wat opzied.

Smirregs zaten ze mit nkader aan n laange toafel, woar t eten opdaaind wer. t Vouer vuil niks op of te dingen en waarkte dij volledeg noar binnen. Nou e hier doch was, kon e t er mor beder goud van nemen. Hopenlek konden ze zo’n dikke opvreter hail nait broeken. Spiedelk, dat ze der gain potje bier bie schönken, den kon e dij mizzelke smoak eefkes wegwaarken. Soep was ok best te sloeken en n dikke benoane muik t ‘diner’ volsloagen.

Testen pebeerde hai zo bemieterd meugelk te moaken. Vroagen beantwoordde hai zo voag, dat gain mensk der wies oet worden kon. Sneu genogt kon e zok nait dommer veur doun, as e was, den zie wossen ja wel, dat e underwiezer was en dat gold ok veur boven. n Poar dingen kreeg e nait of. Dij keurenslu huifden ja nait te waiten, dat e in t doagelks leven bekend ston as hoantje de veurste. Hai zol wel gek wezen, zok zo in koarde te loaten kieken. Hai huil zok laiver in aal wat op roemte.

Op vroage, of e nog veurkeur haar veur: meriene, luchtvoart of laandmacht, haar e slim laank noadacht. Wotter leek hom haiaalmoal niks, den hai doar ja n ofgemieterde hekel aan. Zwemmen kon e naauw. Dochde aaid, dat e zoveul meugelk van dat spul noar binnen mos sloeken. Wis din nait hou rad e weer op waale komen mos.

Koos e veur lochtmacht, mos e twij joar n boksem van keunegin aan en dat paazde hom ja nait. Ok keur veur n officiers- of underofficiersoplaaiden streepde hai votdoadelk deur. Kin j begriepen. Hai was zölf gain hond en luit zok deur gainaine komenderen, loat stoan, dat e dat bie aandern doun mos.

Oetendelk koos e mor veur laandmacht, woar e t laifst indaaild zol worden bie liggende dikvreters, oftewel: de koks. As dat nait bie hom paazde, mossen zie hom mor chauffeur moaken. Zittend waark was ja aaltied nog beder, as dat bentern deur t veld en strevèllen. As n nuvere biekomsteghaid kreeg hai din mooi en veurdaileg zien riebewies, al betwiefelde Berend, dat e t zo laank zol kinnen redden.

Noa n uur van zenenslopend wachten, werden ze ain veur ain in n apaart koamertje roupen. Reageerde wat laauw op noam: Berend Adrianus van der Veen. Woarom nuimde dij hoelbek hom nait Bé, zoas elks dat dee. Mit n gestoameld joa, kwam e in t ende en luip koamer in, woar ain van ‘rechters’ achter toafel al dikdound in pepieren hom touvougde, dat e goudkeurd was. Dij ‘knuppel’ mit n hoop gold op scholders keek hom doarbie gniflaggend aan. Dochde zeker, dat e hom doar n plezaaier mit dee.

Je zellen zo’n kerel doch aan bek haauwen, van dij gevolgen, dat e n slag in rondte diezelde. Berend luit zok aans nait ofzoltjen, har nog n hoop kapsies, begreep nait, hou ze hom mit zoveul kwoalen goud konden keuren. Der haar aan t snoetwaark van dij ‘hoge’ te zain, nait veul aan scheeld, of dij haar hom der aigenhaandeg oetflikkerd.

Mit zwoar de smoor in kwam e thoes. Vadde t reseltoat van keuren in ain woord. Goudkeurd! t Haar wat hom betröf ok: knudde of pet kinnen wezen. Was vergreld, dat zie hom der oet pikt haren. Was ja mor n lutje ‘sprinkhoane’. Wat mossen ze nou mit hom. Underkruper as e was. Nee, d’eerste tied mossen hail wat onschuldege lu, bouten veur dizze tegenslag. Was zo toesterg as n ol swien. Komt tied komt road, zel e op duur wel docht hebben. Leste tied op Kweekschoule, wat n noam, kwam e din ok weer wat tot vree. Zong weer as n liester mit in t leerlingenkoor en rammelde op vaalse pioano dat n oard haar.

Mit t pepier veur: “Volledig Bevoegd Underwijzer” kwam e jubelnd schoule oet. Smeet taze wied vot, al mos e dij zölf weer oprakken. Mor dat mog pedde nait drokken. Hai was van schoul of en zag toukomst veur hom liggen, as dij vermaledijde daainst der mor nait was.

Op t perron van Vucht stonden al n stel ‘gruinpakken’ kloar, elks haar n bordje bie hom, woarop peletonsnummer kalkt was. Doar mos je je melden, woarop dij ‘generoal’, of wat e ok veurstellen mog, joen noam deurstreepde op n pepier. Der verzoamelden zok aalsmor meer jongkerels rondom dij gast. Dou e tevree was, aal toukomstege verdedegers van t Voaderlaand wazzen schienboar op komen droaven, werden ze mitnomen noar n draitonner, woar mit pien en muite eerst tassen en doarnoa ongeoefende rekruten n ploats op d haarde baanken vonden. t Zail wer dichtknupt, van dij gevolgen ze naauw n haand veur ogen konden zain.

t Was blikskoaters ja net n ontvoeren. Hai mos inains aan t kamp Vucht denken. Wel wait wat hom hier nog te wachten ston. Mos nait noar Lunetten, mor noar de Frederik- Hendrik kezerne. Doar zol e bie Grenoadiers as zaandhoaze omgeven onvaaileg moaken mouten. Op de Vughtse heide en rond ‘d’ Iezern Man’ zel e neudege zwaitdrupkes achter mouten loaten en dat ston t man haiaalmoal nait aan.

Haile dainst zol hom ovregens worst wezen. Hoofdzoak veur hom was, hou kom k hier zo rad meugelk weer vot. Mit n hoop keboal reed woagen mit ‘slaachtvij’ terraain op, woar elks der oet klautern mos. Dij kerel van eerst, leek t nait rad genog te goan, din hai keek ‘rekruten’ ais duuster ain noa d’aander aan.

Docht wizze, dat der nog n laange weg te goan was. Berend loerde ains goud om zok tou. Hier zat e nou mit zien goie gedrag. Zover e zain kon, aalsmor muren of gebaauwen, mit hier en doar n gat, woar n soldoat mit geweer op rogge aaldeur hinneweer drentelde om dizze nijbakken soldoaten binnen muren te holden.

Berend was van sins west, om noa t aanmelden zo rad meugelk t hoazepad te kaizen, mor dat kon e noa ampele overwegens wel op buuk schrieven. Noa t ofroupen van heur noam, woarop ze heur registroatsienummer luud en dudelk mossen roupen, werden ze noar n ploatse dirigeerd. Berend haar gain acht geven op t vermelde nummer, wat aiglieks bestond oet geboortedoatum, aanvuld mit drij ciefers. In zien geval was dat makkelk te ontholden west. 42.04.14.234. Omreden t hom gain reet kon sjakken, haar e zok in dat soort dingen haiaalmoal nait verdaipt. Kop ston hom der in t hail nait noar.t Was dat e der nait veur vot kon, aans was e hier nooit komen. As t aan hom lag, was e binnen körtste keren weer bie moeke thoes.

Haar wel es heurd, dat paardie lu heur bed nat muiken, of zokse fraaiegheden meer. Dat was hom veuls te min, mor dat e zok nait zunder slag of stoot in t gereel kriegen luit, ston as n poal boven wotter. Hai zol wel ais loaten zain, woar n rechtgeoarde, oet klaai trokken Grunneger tou in stoat was. Roeg slenterde hai noar d’aangewezen ploatse.

Mit taze in haand werden ze mitnomen noar n koamer op eerste verdaipen van n groot gebaauw. Elks zöchde zok n berre op, woar e taas op smeet. Vlot der op mossen ze mit noar boeten. Mit drij man noast mekoar werden ze ‘ofvoerd’ noar n aander gebaauw, woar ze heur persoonleke soldoaten oetvreeen (PSI) zee n ‘hoge’ in ontvangst mochten nemen. n Foerier, of hou zo’n kerel ok haiten mog, smeet n haileboel zoaken op teunbaank. Keek persoon es aan en wis schienboar votdoadelk wat t man neudeg had. Sjonge wat n baarg dingen. Paazden oetendelk naauw in grode plunjezak. t Zwikkie was verdulleme sikkom nait te tillen.

Noa n stief ketaar werden ze der oet besjoerd en doar ston je din. In ofwachten tot elks veurzain was. Potverdikkeme, ze haren wel pech. t Begon zachies te motregen. n Poar lu wollen goan schoelen under n ofdakje, mor dat kon je begriepen. Zie wazzen doch aanstoande soldoaten, of nait en dij wazzen doch nait bange veur n poar drupkes? Werden metain weer in t lid blaft. Dij blebberd göng zölf wel schoelen. t Begon al goud. Endelk was t ‘peleton’ kloar en konden ze ofraaizen noar heur koamer. n Poar aandre aangeklaide soldoaten stonden al kloar, om heur wegwies te moaken. Bedoulen wer heur oetlegd en of en tou veurdoan.

Over n uur verwachde zo’n hogere, t bleek loater n luitenant te wezen t haile gezelschop under aan trabbe. Wer der in t begun nog wel wat laggereg doan, noa verloop van tied was t al hail aans. Dij lu haren wind der wel under. Der was nog hail wat te doun, veurdat heur kasten inpakt wazzen. Heur aigen spullen in taze under berre. Bed opmoakt en t volk kloar veur eerste konfrontoazie mit t leger boeten op stroade. Liek mit heur aigen klezoazje leek t wel of ze ok heur proatjes inpakt haren. Mit sneue neuzen stonden ze mekoar wat aan te loeren. Zo te zain haar t ‘nije leger’ t nait al te braid.

t Duurde wel twij langen, twij körten veur elks op zien Jan boeren fluitjes boeten in riege ston. Doar ston t ontvangstkemizzie heur mit open aarms op te wachten. t Was blikskoaters krek asdat hel lösbrak. Kerel nog es aan tou, wat kon dij kerel bölken. Hai zwaaide mit n stokje en muik t stomsloagen volk oet veur aal wat lelk was. t Was ja n schaande, dat regeren heur mit zo’ n stelletje ongeregeld opzoadelde. Wat heur moeke nou doch wel oetbröd haar? Dit was ja Godgekloagd! Ze leken wel n koppel olden van doagen en zo göng e nog wel n stötje deur. t Kwam der op dele, dat e wol, dat zie op zien ofroup, veul radder kant en kloar umdele komen mossen. Dus nog n moal en nog n moal en zo göng n nog wel evenpies deur. ‘Loophoazen’ ruiken der knap van achter poeste. t Was al dik in middeg, veurdat ‘stokmaans’ heur zien zegen gaf.

Doarnoa was t: Geeeef aach t! , woarbie ‘bevelvoerder’ wel n Grunneger kon wezen. Slikde leste letters van woorden ja ok in. t Leek eerder op Gee..A.. !! In elks geval wis t volk al rad wat der van heur vroagd wer. Beretten werden bie mainsten eerst nog es goud op kop zet, veurdat ze leerden, hou ze elks dij hoger was in rang, dus zowat elkenaine dij heur in muite kwam, militaire grout mossen brengen. Berend dochde bie homzölf, as ze zo n oorlog mossen winnen, din gaven ze zien porzie mor aan Fikkie. Hai paazde doar votdoadelk veur.

Vuilde zok aalsmor meer net n hond dij ofricht mos worden. Endelk kregen ze n pooske vree. Dij lu wollen schienboar aan kovvie. Over n haalf uur kwamen ze weer en din göng t weer loos. Elks luit zok op berre dele valen. Proatjes wazzen bliekboar boeten deure bleven, den veul proat zat der nait meer in. Ze wazzen al blied, eefkes van heur kwelgaisten verlost te wezen.

Veuls te gaauw stonden lu weer op koamer, woar ze zowat stief vluikt werden, omreden dit ongeregeld zootje nait in holden veur berre ston. Wat mout n mensk zo’n eerste dag doch ofgemieterd veul leren. Niks konden ze schienboar goud doun. Heur ‘missers’ werden altmoal braidoet meten. Dij lu haren ogenschienlek dag van heur levent. Tegen zesse werden ze mit t vouerblikje in haand ofmersjeerd noar n vreetschure, woar ze heur ‘bikkesement’ in n laange riege mossen ofhoalen.

Aanvalen Veendam was der vanzölfs ok nait bie. Mossen wachten tot elks wat te bikseln haar, woarnoa n hoge mieter mit n nikkeln börstploat veur t lief, om n ogenblik stilte vruig, wat loater volgt wer deur n :” Eet smakelijk”. Eerliek is eerliek, over t algemain waiten ze wel wat n haardwaarkende soldoat toukomt en is t goud dikkedakken.

Noa de moaltied werden ze deur heur ‘beulen’ op koamer aan t waark zet. Pukkels, rugtaze en raim mossen in n gruine smurrie (blanko) zet worden. Ok de baaide poar schounen mossen poetst worden, tot sergeant Sterk zok der loater in kon spaigeln. Tegen berregoanstied, in heur geval tien uur, kwam e inspekteren, of t aal noar wensk beurd was.

Veur n eerste moal was e nait ontevreden, van dij gevolgen elk under t gruine deken kon kroepen. In t vervolg was t elke oavend wel: Noakent der under, dat wil zeggen: oetkled en t sloappak aan under deken, of volledeg geklaid veur t berre. Aan heur de keuze. “Weltrusten!”.

Noa twij doage drillen, pezen, haardlopen, ‘koepertest’ en störmboan, zat t Be nog wieder as tot hier.
Gezoamenlek bezuik aan legerpredikaant haar der ok gain goud aan doan. Endelk n kerel, dij zunder stemverheffen en vluiken en baandiezen heur t’ain en aander leren wol, mor n kaalme kerel, dij heur aalmoal aansprak. Menneg troantje wer der din ok wegpinkt.

Veur Berend was görde goar. Dou op daarde dag rest van zien kornuten op ain oor lag, pakde Berend aal romtommelderij in plunjezak bie mekoar en sloop in t duuster trabbe of. Stak stroade over en sloop noar n grode ekkelboom, woar e le zien gruine kleer en ovrege oetrusten enter en twenter in boom hong. Hai muik der n mooie kerstboom van. Doarnoa vlaaide hai zok under boom, tegen stam under dekens en n poar jazen dele.

Aander mörgen hebben lu hom vonden. Wer votdoadelk mit zien hebben en holden in t hok smeten, woarnoa hai bie kaptain komen mos, om oet douken te doun, wat hom in hemelsnoam doch wel bezield haar. Het loater nooit verteld, wat e dou zoaal doan en zegd haar, mor kreeg mit zien maale fratsen wel zien zin.

Zokse maale pertretten konden ze in heur ‘Majesteits Leger’ nait broeken. Binnen n weke was e ofkeurd mit n ‘S5’, wat betaikende, dat je geestelk laank nait zuver op groad wazzen. Bie d’overhaid kin j mit zo’n woarderen t wieders wel schudden, mor doar dochde ons Be- tje dou nog haiaalmoal nait aan.

Hai was soldoat of en zag wel wat der zoaal nog op zien pad kwam. Noa n haile bult vieven en zessen en ‘koaren’ van hier tot gunder en mit veul marteln en moren endelk n boantje kregen bie t Christelk Underwies, woar ze zien euveldoaden schienboar under vleugels der laifde bedekt hebben. Nog n meroakel, dat dizze sirreltop nog zo goud te laande komen is. Doar zel t vraauwtje ok wel debet aan west wezen. Dij was vree zölve en nait zo’n körtkop as heur Berend.

Hou t jong loater vergoan is? k Zol t nait waiten.

Echte sjaggeroars zöchten heur hail op maarkt, woar ze heur woar aan man of vraauw trachtten te brengen.
n Zekere Geert Dikmaans paasde zok wonderwel aan. Luip roeg in de board, druig kleer, dij der nait op leken en verkochde splinternij geraidschop, dat e eerst n zet boeten in regen legd haar. Broene roestkleur veronderstelde gekoper spul, dat din ok grif van haand göng. Doar was ‘oetrusten’ van koopman wizze mit debet aan.

Ok ‘ome Jubben’ dee goie zoaken. Elks nuimde dij koopman in aaier en keze zo, omdat ain van d’eerste moalen, dat e mit zien neren op maark ston, hai n neefke mitnomen haar. Doar mos e dij dag op pazen.
Niks mis mit, mor dij jong luip hom godgaanse dag om kop te soezen. Zien noam Willem kon e nait over lippen kriegen en haar der ome Jubben van moakt.
Kezeboer haar wel n publiekstrekker mitnomen, mor bleef wel mit zien bienoam zitten. In toukomst was t din ok allerwege: “k Mout evenpies bie ome Jubben aan, veur n stieg aaier, of n stokje keze”, al noargelaank behuifte.

Berend Bökken, aigelieks Berend Hendriks, bleef zien neren ok traauw. Tot wied in de zesteger joaren was e aaid mit gruintekare mit n kidde der veur op pad.
Appels, peren, benoanen en diverse soorten gruinte haar e op kare oetstald. Keersrecht, of e n tentheren insloekt haar, luip e om kare, of mit gekochde spullen noar de hoezen. Kon wel generoal in t leger west wezen. Was wel gezain onder t volk.
Kinder drokte hai voak n appel of peer in haanden. As joe hom mor nait aanspraken as ‘Bökken’, din waren roapen goar. Zwaaide mit stok in locht en knitterde as n militair op oorlogspad.
Haard lopen kon dij stieve haarke nait, aans haren verschaaidene ‘raggeroars’ der beste triezel mit stok over kregen, of n dik pak op pense.
Den as hom kop roeg wer, ston e nait veur gevolgen in. t Duurde n haile zet, veurdat dij lu weer wat dichterbie kare komen konden.

Noar mor woar binnen dizze kleurrieke figuren grotendails oet t stroatbeeld verdwenen. t Mout aalsmor sneller, beder en zoakelker. Wat vertaaier en persoonleke aandacht komen doarbie din op leste ploatse.

Lapjeskoopman was op n mörgen, begun 1940, bie schilder Jans aan deure komen mit n wonderliek verzuik. Wol stommegeern, dat Jans veur hom wat opbaargen zol, veur zolaank as oorlog duurde. Engeland en Fraankriek muiken zoch ja al op, om dij movven n halt tou te roupen en weer over gruppe te joagen. Dochde nait, dat t veur laank wezen zol.
In haand druig e n kovver, dij zo te zain wel zwoar wezen mos. Achterop fietse har dij kerel t hierheer sleept. t Zwait ston hom veur de kop. Jans nuigde hom in koamer, woar dij kerel sikkom smeekte, hom te helpen. t Was ja mor veur tiedelk, zodroa t ainegszins meugelk was, kwam e t zwikkie weer ophoalen. Jans en de vraauw keken mekoar ains aan, woarnoa Jans hom beloofde wel op zien kovver pazen te zellen. Koopman vloog hom van dankboarhaid zowat om haals. Wol gain kovvie, of aans wat. Wol zo rad as t kon weer op hoes aan. Mos nog n haile bult regeln aleer ok hai, zoas e t zee, ‘onder woater’ göng. Noam het e nait zegd. Verdween in nacht, veurdat ze wieder ok mor wat zeggen konnen. Doar zaten zie nou mit n onbekende kovver, woar wel t ain en aander in zitten zol.
Groag haren zie evenpies keken wat of der in zat, mor kerel har meschain wel opzeddelk kovver op slöt doan en sleudel bie zoch stoken. Mensen binnen aans ja bliksems nijsgiereg en haren verlaaiden wizze nait weerstoan kinnen. t Schildersechtpoar was der euvel mit aan. Omreden dat twij nog aaltied meer waiten as ain, vruig e voader om road. Votdoadelk göng voa mit noar overkaande. Kovver wer aan aal kaanten bekeken. Optild, der aan roken, mor naargens n taiken of aanswat, dat heur nijsgiereghaid wieder bevredegen kon. Man, man, wat ja n boudel! Hou mos Jans doar nou mit aan. Woar kon e kovver t beste verstoppen? Kelder, kaaste, zolder, zölfs onder bèrre wer keken, of doar gain stee veur gehaaimzinnege kovver was. Aal plekjes werren wogen, nog ains wogen, mor aaltied te licht bevonnen.
Kerel nog ains aan tou. Kerel har heur mooi opzoadeld mit n groot probleem. Wel wait, wat inhold is. Stommegeern wollen zie in kovver kieken, mor koopman speulde op wizze en har doarom sleudel mitnommen. Wel wait, zaten der wel golden veurwaarpen en weerdepepieren in. Onder mekoar hebben zie doar beheurelk over rezenaaierd. Mor t was en bleef n gehaaim, woar zie t mit doun mozzen. Doch zaten zie der goud mit in moage.
As dij lamstroalen van Duutse soldoaten der achter komen, dat Jans dit fertuut in bezit het, kommen zie heur vast mit n bezuikje vereren. Doar was e niks groots op. Dij lu kon je t beste mor zo wied meugelk van de keet holden. Stel je veur, wat dij soldoaten mit dij gevoarelke geweren doun zollen, as zie in smiezen kregen, wat der in kovver zat. Ok voader kon heur nait roaden. Was vermoudelk bliede, dat Jans en nait hai mit dit roadselachteg veurwaarp opzoadeld was. Zel noa n “weltrusten en t beste der mit”, wel òfdropen wezen. Achteròf n gekope menaar om t vroagstok op heur bordje te leggen. Dij haile nacht hebben baaident gain oge dichte kregen. Jans luip deur koamer te iesbeern. Vraauwlaif lag achter heur buusdouk wat te jaainen. Mensen nog tou. Dat heur zokswat nou overkommen mos. Smörgens wazzen zie van ain ding overtuugd, dij kovver mos zo rad meugelk t hoes oet. Veurlopeg lag kovver under bedstee in eerappelbewoarploatse. Dij dag haren baaident rust noch duur. Jans kreeg zowat gain droppel vaarve van kwaaste en Grietje luip tientallen moalen trap op en dele. Net as of zie heur aai nait kwiet kon. Gounent konnen makkelk zeggen, dat man aaltied veur zien noaste kloar stoan mos, mor in dit geval zag Jans zien noaste t laifste hail wied vot.
Aanderdoags hebben zie noa t waarm eten gezoamenlek mit mien ollu ‘crisisberoad’ holden. n Haile rits meugelkheden werren op toavel legd en der net zo rad weer òfveegd. Noa n slode kovvie en veur de manlu n heldertje wazzen zie der oet. t Beste kon man dij vermaledijde kovver bie kerke begroaven. Gain hoane dij doar noar kraaien zol. Zo zegd, zo doan. In veurnacht göngen twij donkergeklaaide manlu op pad. Kovver in n jutezak tussen heur in. Jans har oet dainst n schopke mitnomen, dij nou meroakels goud dainst doun kon. Helden vuilden dizze baaide schietienboksems heur nait. Ok al deden zie n hail belangriek stokje verzetswaark. As t ais kon, zollen dij Pruzen heur klaauwen nait op dit onderpaand leggen kinnen.
t Was n gelok bie n ongelok dat zo duuster was en t weer wat grienderg. Doodstil slopen zie bie hege langes tot ze bie ingang van de olde juvver stoan bleven. Thoes haren ze, krek as of n militaire operoatsie betrof, aal tot in details deurnomen. Gain twievel meugelk. Liek veur kerkdeure muiken ze halt. Jans draaide zoch n kwaartslag om en net as vrouger op schoulplaain mat hai mit zien klompen persies viefentwinneg vouten òf. Voa controleerde dat deur haalfzacht mit te tellen. Aan t ende muik Jans pas op ploats, draaide weer n kwart en weer göng t verdan. Ditmoal viefteg vouten. Dou e oetteld was, mesjeerde hij noar kerkmure.
Noast n steunbere gruiven ze n daipe koele, wat nog hailemoal nait mitvuil, omreden dat der veul puun onder t gras verstopt was. Noa n hoop gepoest en gestèn, was t graf veur heur pesjent kloar.

Mit zak en aal hebben ze t n veurlopege rustploatse geven. Hail wat gezwinder as op hinweg binnen zie weer thoes komen. Missie volbrocht! Gain mens zain. Der kraaide gain hoane meer noar. t Twijtal was dik tevree mit òfloop van heur kerwaai. Zie hebben der nog n poar op nomen. Was goud veur de kolde wer der beweerd, of zellen ze heur zenen op dizze menaar weer wat op stuur zain te kriegen.
Kovver was goud verstopt, n loze kerel dij t doar zöchde en von. Goandeweg de oavend brochde aal t geteut Jans doch weer aan t twieveln. Dij jeude har wel zegd, dat t mor veur n pooske was, mor stel je ains veur, dat t moanden meschain wel joaren duurde, veurdat dij kerel zien onderpaand weer ophoalen kwam. Kovver mog din wel op n dreug plekske liggen, mor as dij doar n haile zet liggen mos, wer zie wel aanvreten deur k wait nait aal. Jans en de vraauw haren as rechtmoatege rentmeesters weer genogt prakkezeerstof veur n poar doage. Gain mens kon heur in dizze aangelegenhaid roaden. Hou e t ok wendde of keerde, Jans bleef der mit zitten.
Aanderdoags, dou hai in kerke wezen mos, om doar t plefon te schildern, kreeg e n ingeven. Jans was nait bepoald n held en duurde nait recht op zo‘n hoge trabbe. Doarom mos e aan boetenkaante mit n ledder noar boven om doar t boetenwaark te doun. Doar har e aal tied en meugelkhaid wat in rondte te koekeloeren. Doar was t ok, dat hij n onnuur idee kreeg. Dou zien moaten al laank en braid op hoes aan wazzen om zoch achter moekes pappot te schoaren, gruif Jans zien schat weer op en noa n hoop gewruit, wurgde hai dat zwoare fertuut ongezain noar boven. Doar har Jans n doalders plekje vonnen, woar zien ‘lainstok’ tot in lengte van doagen tumeg en vaaileg liggen kon. Gain daif of Pruus dij doar zuiken zol. Allènt zien oldske het e der over verteld. t Ainege wat heur voader der van mitkregen har, was, dat kovver mit inhold n nuver stee vonnen har in schaive juvvertoren van kerke.

Noa d`oorlog was der nooit vroage noar kovver komen. Touglieks mit miljounen aandern was aigender van eerdbodem verdwenen. Jans was der nait meer om ploats aan te wiezen. Was in t leste oorlogsjoar deur verroad oppakt en har t nait deurvertellen kind. Zien vraauw en kinder wollen mit dij haile geschiedenis niks te moaken hebben. As t woar is, wat mien voader hier in t boukje schrift, mout dij kovver nog aaltied in kerke liggen. n Mooi spoarpotje veur male tieden. Doe wicht, kikst ja doagelks oet op juvver. Ast zundag in kerke zitst, moust mor goud in rondte kieken. Doarboven ligt ja nog aaltied n grode schat. Meschain komst nog wel ains achter dat grode gehaaim.” Underhaand was t kovviedrinken doan. Kouke zat in n aandre deuze en ol juf was aan bèrre tou.

Oet t bouk ‘Getwiende droaden’

Grietje was n dikke stommelhak. Aiglieks al van kinds of aan.

Ze mout dou n moal oet kinderwoagen flikkerd wezen. Doar zel ze heur stovvelachteghaid wel aan te daanken hebben. Nooit is der recht dudelkhaid verschaft, hou t wicht aan heur melleur komen is.

Moeke en ok dokter Berends hebben heur der nooit over lös loaten. Doudestieds is der wel ains proat van west, dat Jans, dij bavioan heur in n dronken bui oet koetse mept haar. t Rechte is man der nooit over wies worden, mor dat dut aan zoak ok niks of. Grietje zat der mit en strampelde deur t leven.

Der mout doudestieds wel wat aan haand west wezen, den noa t veurvle van Grietje was t mit zoeperij van Jans Mak doan. t Wicht haar hom bliekboar as lutje potje vanoet kinderwoagen tam moakt. Qua verstand was der niks mis mit t wicht.

t Was n loze, dij specioal heur voader om lutje vinger wond. Voader Jans keek heur noar d’ogen. Meschain haar e wel wrougen over wat e heur vrouger aandoan haar? Wel zel t zeggen? Ok loatere komst van n soortgenote kon doar niks aan veraandern. Nait dat Harma verstöt wer, zo was t ok weer nait, mor Grietje haar aaid bie heur voader n streepke veur.

t Was n allernuverst wicht om te zain. n Schier kopke, omzoomd deur n bos goldgeel hoar. n Lientje om van te wottertaanden. Wel aine, woar je wel wat mit te stellen konden kriegen, as je as olden der nait aaldeur oog op hielen. Nou was dat leste Jans wel touvertraauwd. Bie alens wat t wicht undernam, stond hai der op snoede bie.

Veur Griet tot vervelends tou. Hou ze ok zee, dat ze best in stoat was op heur aigen te pazen, Jans wol der schienboar nait aan. Ze luip ja nait in zeuven sloden tougelieks, haar ze hom ains in vergreldhaid toubeten. Dat was veur Jans wel n bedie pienlek, den zo haard luip ze ja nait.

Deur vle was t aine baintje schienboar wat in verdrokken roakt en bie d’aandre achterbleven. Zodroa ze zat, was der niks van te zain, mor zodroa ze göng stoan, wazzen ogen richt op ‘kwattoa’. Meeliedend wer ze noakeken, mor doar koop je as opgruiende tiener ja nait veule veur.

Op legere schoule haren ‘lesboeren’ wel es steveg ingriepen mouten, as t wicht weer om heur scheel ploagd wer. Nommedags kwam ze din weer thoes en konden ze aan heur snoetwaark zain, dat t weer mizze was. Voader Jans stond votdoadelk in staaigers om verhoal te hoalen. Vraauwlu wolden doar niks van waiten. Schoule zol t wel regeln.
Eer zie heur der mit göngen bemuien, mos t wel aarg slim oet d’ haand lopen. Mainsttieds was t nog n belerende proat votdoadelk weer over en huilden ze rekens mit heur tekörtkomens.

In t zaikenhoes in Stad haren geleerde doktoren zok over heur minne ‘underdoan’ bogen, mor konden zölfs mit n bult kuunst en vlaigwaark niks meer veur dij ‘tobbelviske’ doun. Hou t heur ok van heur begroodde. Mog ja al blied wezen, dat ze heur bain zo wie zo nog had. Veur t zölfde geld of nog minder, haar heur linker bain der of mouten, mor dat wollen ze de rechter ja nait aandoun, zee n jonge ‘snieder’. Wol schienboar lolleg wezen, mor dij opmaarken nam ze hom nait in daank of. Mog dij proatjesboksem nooit meer lieden.

“Zo, dat waiten wie din ok weer”, zee ze gemoakt wiereg tegen heur olden, dij vanzölfsprekend mit noar Stad ofraaisd wazzen. Jans haar dij ‘misbaksel’ geern aan kop haauwen. Kende as e helleg wer, zien aigen krachten ja nait. Bie t denk aan t reseltoat van dat moment van onbedachtzoamhaid boog e kop.

As e dou mor nait zo zopen en beder luusterd haar noar smeekbee’s van zien jonge vraauw, was dit aarge ja nait beurd. Vraauw haar hom verdraiteg aankeken mit heur grode blaauwe ogen en t popke haar mor blerd en blerd, der zat ja gain ho in.

In n ogenblikske van verstandsverbiestern haar e dou n hengst tegen woagen geven. Grietje, dij dekentje oftrapt haar, omreden ze woarschienlek moagkrampjes haar, was der oetzaaild en mit linkerbain bemieterd te laande komen.

Ol dokter Berend haar t kind underzöcht. t Baintje op toafel in t achterhoes zo goud en zo kwoad as t göng zet. Ogenschienlek haar e dou wat over kop zain. Ze was en bleef der euvel mit aan. Dokter was n poar joar loater noar d’ overkaande goan. Dij konden ze nait meer tot verantwoorden roupen. Wat haar dij kerel hom destieds oetfoeterd. Van schrik was e inains weer nöchtern worden.

Woar e zien verstand had haar? t Was zien schuld, as t popke der wat aan over zol holden. Dat Jans zok d’ogen oet kop mos schoamen, dat e zien dure geld beder aan vraauw en kind kon besteden. Dat e beder nog nait aan jongen begönnen kind haar, as e doar nog nait riep veur was. Dit is mor n klaaine bloumlezen oet wat dij grieze medicienman hom toubeten haar. t Popke kreeg n zetpil in t gat, van dij gevolgen ze minder piene zol kriegen.

Elke pille, dij zien Kloazien in heur kontje klontjede dee hom in nkander krimpen van piene. Kon e dij noareghaid mor van t wicht overnemen. Mor gedoane zoaken nemen nou ainmoal gain keer. Mit zien schuldgevuil zel e wieder mouten leven, doar holp hom gain laive moeke aan.

Nait dat e zien dochter stok en stain verwende, mor ze kon bie hom wel n potje, en wel n haile grode, breken.
Van dij noodlottege dag of aan, zag man Jans nait meer in kroug. Hou der ok deur zien vrougere ‘kammeroaden’ ok op hom inproat wer. Huil vout bie stok. Om dizze krougtiegers zat e meer mit, as om verlegen. Dat volk luit hom nou zakken as n bakstain. Zagen hom in t vervolg hail nait meer stoan, mor dat zol hom n worst wezen.

Kreeg der zoveul beders veur terogge, dat e veur gien gold zien olle leven weer oppakken wol. Hai en ok zien femilie kwam t allent mor ten goie. Ok thoes wer Kloazien gain druppel draank meer aan hom kwiet. Haar nog aaltied spiet as hoaren op kop, dat e dou gain ‘putwotter’ dronken haar. Beraauw komt aaid noa de zunde, wordt der deur domnees aaid zegd. Jans Mak kon doar ja over mitproaten.

Kloazien het hom nooit kroon op kop zet. Wenneer t melleur van heur Grietje ains bie touval ter sproake kwam, muik ze heur der voak mit wat voage opmaarkens over n ongelokkege vle rad vanof. Doarveur was ze nog aaltied veuls te gek op heur ‘kerel’. Zo as hai zok noa t veur Grietje zo raampzoaleg ongelok aansteld haar, verdaint vervaast n hoofdpries.

Allain was t spiedelk dat t eerst zo wied mos komen. Lu mag din wel wat gissen, mor zegt t taimke nait: “Gissen dut missen!”. Doar mossen ze t in ieders geval mor mit doun. Grietje het nooit deurvroagd over t woarom van heur kwoal. Ze wer doar ja ok nait beder van. Aal waiten, mokt nait gelokkeg.

Kloazien en Jans akkedaaierden meroakel, noa t dreuge leggen van Jans. t Geld dat e inbrochde, kwam nou regelrecht in hoesholdknibbe en nait meer dails in loa van kastelaain. Nait dat t wicht doodongelokkeg was deur heur scheel, nee in tegendail.

Zie was t zunneke in hoeze Mak. Heur snoatertje kon man thoes om de hoaverklap heuren roateln. n Echt wupsteerntje, dij wereld nam, zoas t tot heur kwam. Vanzölfs kreeg ze of en tou wel es n mizze dag, as ze mit neuze drokt wer op heur bepaarkens. Mor over t algemain snapde gain mensk, woar ze moud vandoan huil.

Kon leren as de beste. Ain moal overaalzen en t zat bie heur al in t snötje. “Goud luustern”, was t steevaaste antwoord op vroage, hou t doch meuglek was, dat ze zo makkelk leerde. Ze haar der n bult zinneghaid aan en dwarrelde as n zunnestroaltje deur t leven.

Jans haar van le en nog wat oetviggelaaierd om heur t verploatsen zo makkelk meugelk te moaken. t Aine hölp nog minder as t aander. Wel haar ze n aangepasde schoune, woardeur ze wat rechterop luip en heur linkerheupe nait aalweg zo’n knovvel kreeg.

Zo klotjede femilie Mak wat aan. Noa legere schoule, was t gain vroage, woar t wicht noartou zol goan. Eerst mor ains zain t pepier van t VWO te hoalen. Dat leek ‘deskundegen’ n fluutje van n cent. Ze haren liek. In ain toer göng t deur noar t Akkedemie. Ok mit heur haanden en wel specioal heur vingers kon ze meroakel overweg.

Kreeg op Meziekschoule, noa blokfluit pioanoles, woar ze n bult plezaaier van haar. Le frustroaties kon ze aan t klevier der oet rouzen. Hoesgenoten heurden al aan heur speulen hou vlagge der bie hing. Zai zol wel noeit n concertpioaniste worden, mor dat was ja ok nait neudeg. t Was veur heur wel n oetloatklebbe en n weerdevolle vervangen van heur scheel.

Zo makkelk as Grietje was, inains was ze aankomen mit n mitdailen. In t vervolg haitte ze boeten deure Gerda en doarmit oet. Mit dij noame doar kon ze nog es mit veur dag komen. Omreden ze ok nog stroblond hoar haar, lag ‘dom Grietje’ ja veur d’ haand. Moeke Kloazien vond t maale fiebelekwinten, mor Jans kreeg ze op heur pad. As t wicht dat nou geern wol. Gerda klönk hom nait onoardeg in d’oren. Zoas zovoak, huil Kloazien heur mor stille. As vaar haanden op ain en t zölfde lief liggen, krieg der din mor es n vinger tussen.

Gerda mog din wereld noar boeten tou veur n doedelzak aankieken. Hou t er in heur om weg göng, wis allain heur moeke as ze nadde slobe weer es veurtiedeg omwisselde. Sluig heur meroakels goud deur t leven. Mit aangeln kwam ze ok gain stap wieder. Klasgenoten zaten nait te wachten op n treurwilge, n zoerproeme of sikkeneureg eelsk petret.

Pebeerde zoveul meugelk mit te doun, al viel dat heur somtieds wel es bar stoer. Alens woar ze bie zitten kon, was gain probleem, mor as ze rad noar d’aandre kaande mos, was ze der euvel mit aan.

Schoullaaiden haar heur ainmoal t veurstel van n rolloator, n ‘bejoardenfietse’ doan. As e dou n vinger in heur mond had haar, was e vervaast aine kwiet west. Wat was Gerda helleg west. Wat of e wel nait mainde. Ze kon din wel nait zo rad oet stee komen, mor wieders was der mit heur niks mis. Loater hebben ze heur t hou en woarom van dij vroage beder oetlegd.

Ze bedoulden der ja niks mis mit. Baaide pertijen hebben der dou t zwiegen mor tou doan. Overtuugd van goie bedoulen dij hier achter school, het Gerda heur veur ains en aaltied dudelk moakt, dat ze doar nog gain verlet van haar.

Doch was ‘roeze’ nog aargens goud veur west. In t vervolg stond der aaid n fietse bie boetendeure. Om de beurt kreeg ain van t staarke geslacht heur under dikke pret achterop, as ze ains boeten deure wezen mossen.

Hazzenschrabers haren schienboar op socioal terraain wel meer in hoes, din allent n bult regels en formules.
Noast n poar wichter woar ze aaid mit optrok, kreeg ze stoadegiesaan ok wat oog van maanleke leergenoten.

Veuraal Hendrik van n boerke oet t Drentse Glimmen mog heur bliekboar wel lieden. As n stoterse hoane was e aaid in buurte van Gerda te vinden. Heur al din nait oetsproken vroag, was zien gebod. Of ze nou en din wel es pruddelde, dat zie zölf…

Onmiskenboar luit ze heur dizze aandacht groag aanleunen. Nait dat ze verkerentjederij haren of zo, mor ze wazzen mainsttied wel in n’kaans buurte te vinden. As je aine vonden haren, huifde je d’ aander nait meer te zuiken, wer der wel ains zegd. Doch gunden ze heur n bedie gelok. t Was ok gain kaddepis, woar t wicht mit behept was. t Begroodde paardie jongkerels, dat ze al min of meer verzegd was, ok zie haren geern es n haangeltje noar dit bloumke oet willen waarpen.

Thoes trök ze n bult op mit Harma heur drij joar jongere zus. Dij paazde heur tempo voak aan, aan dij van Gerda. Winkeln in Stad was aaid dikke lol. Noa ofloop van heur gestruun, n kopke kovvie bie Hema of V&D.; t Slik wer doarbie betoald oet knibbe van Harmke. Zat touvaleg nog wat in, vertelde ze, mit n lag in d’ogen. Gerda dochde, dat heur ‘pipa’ doar wel meer vanof waiten zol. Wenneer zien oogappel t noar sin haar, was t hom wel n poar stuver weerd.

Sneu genogt van heur scheel, dat doar nou niks aan te doun was, veur t ovrege kon elks zok mit heur zain loaten. Trots as n paauw haar e heur veursteld aan zien ollu, dij t niks nait grootse wicht as ze duurden, groag in d’aarms sloten haren.

Dat t oetendelk doch nog op n ‘miskoop’ oetdraaid was, lag nait zozeer aan t jong of t wicht, mor noa wat verkennens kozen ze doch nog veur n aander. Nait dat ze heurden bie t gezelschop van dizze op n vrizze en dije op n nije, mor ze wazzen ja jong en haren wereld nog veur heur liggen.

Dou ze leeftied van doezend weke al roemschoots pesseerd was, wer ze as ‘Meester in de Rechten’ beëdigd en kwam ze as jongstbedainde op ketoor bie notoares in t noabureg dörp. Mainst zittend waark. Aan ‘laifhebbers’ gain brek, mor woare Jokkop was ze nog nait tegen t lief lopen. Op ketoor kwamen dij wereldbestörmers ja nait.

Aan sport haar Gerda n bruiertje dood, om reden ze nait recht oet stee kon komen en in bioscoop is t mainst duuster. Wel göng ze mit n poar wichter wel ains n oavendje ‘stappen’, mor ok din kon ze slecht oet vouten.
Daansen of aanszins wat maaljoagen was der veur heur maistens nait bie. Vuilde heur voak t viefde rad aan woagen en verzon op duur n hoop lapzakkerij om der veur vot te komen.

Mit heur jongere zus reden ze wel es stokje in auto van heur voader, mor dou dij noa n haartaanval, n open haart operoatsie, woar e nooit recht meer d’olle wer, der noa naauw n joar der nog n roffeltje overheen kreeg en t loodje legde, was d’oareghaid der veureerst of.

Dou der n jong om heur zuske kwam, dij volkomen hoteldebodel mit n hail nust vlinders in buuk as n kip zunder kop deur t hoes banjerde, har Gerda t idee, dat ze noast heur voader in t zölfde joar ok nog heur zuske kwiet was, nou joa, veur heur gevuil din, haar ze t eerste tied nait nait zo braid meer.

Zo göng t leven in hoeze Mak zien gangetje. d ‘Aine joargetiede volgde in n stoadeg tempo d’aander. Joar in, joar oet. Op n reunie van Akkedemie kreeg ze kunde aan n jongskerel van n veurege lichten. Kwamen aan proate en van t ain kwam t aander.

Ok hai was nog n ainspaanjer. Was avvekoat worden bie n grode zoak in Stad. Haar t meroakel noar t sin. Ok bleek e nait ‘honderd persent’ te wezen, noar e vertelde. Eerst wazzen roem tien joar leden zien ollu mit hellege kop oet nkander goan. Soamen mit zien bruier en jongere zuske was e bie zien moeke bleven. Bie heur voader kwamen ze zelden of nooit.

Noa hertraauw van zien oldske was e op koamers goan, mor wol nou stommegeern wel n underkomen veur homzölf en eventueel in toukomst zien doefke.

“Overaal is wel wat, behleven in middegpot”, zee heur voader aaid, as e t op heube had. Ze zagen mekoar regelmoateg. Pruiten ‘s oavends urenlaank veur tillefoon. Stuurden nkander ‘stroombraifkes’ bie t leven en noa n dik joar hebben ze in Zuudwol bainen under t zölfde toafel stoken.

Ze wazzen wies mit mekoar en femilie aan weerskaanten mit heur. Wazzen wies mit t twijtal dat aan heur zörgen wer touvertraauwd. t Göng heur zo veur wind, dat ze der wel es kriebels van kregen. t Was ja sikkom te mooi om woar te wezen. As dit mor goud bleef goan. Dat bleef t, van dij gevolgen dit ‘sprookje’ nog joarenlaank votduurde.

Zunder boetensporige bulten en koelen, paazden ze heur noadloos aan in t dörp. Nait dat ze in le veurop luipen, mor wazzen nooit te bemieterd heur staintje in bepoalde aksies mit te bloazen.

t Was mit recht n hoes van ‘Hol aan’, elks kon hier mit le laif en leed teregte. Of zoas ze mit kouletters op gevel schilderd haren: “De inloper”. De wereld lu konden hail makkelk weg der noar tou vinden. Gain mensk wait, wat heur of hom in toukomst nog boven kop hangt. Mor Gerda en Hans haren der le vertraauwen in.

Noa twij joar driggelde der n nuver wieske op t heim rond. Heur voader snakde, dat t ok ja gain meroakel was mit zo’n aibels mooie moeke, wat heur de vlammen dee oetsloan. “Ach maale, dou doch normoal”. Mor t was wel n bewies, dat t tussen heur baaident wel goud zat.

Hendrik-Jan was nait ain van de loosten, zo bleek zoch oet in t aander verhoal. t Jong zat op legere school n klazze boven mie. Leerderij was nait om blied van te worren. Voak huilden ze hom veur t zooitje. Zo ook dizze raaize.
Dörsmesien was langes west op t dörp en har n riege korenbulten oproemd. t Koren wer votdoadelk ofvoerd in jute zakken. Stropakken stonnen der nog genogt. Veur schoolkinder n aibels mooi stee om te speulen. Mit n koppel jongs en wichter wazzen we noa schooltied doar ook steevast te vinden. Kroepieweg speulen en zokswat meer. Kerel, wat göng t er smangs tou. Keboal was nait van locht en t zwait goesde ons van kop. Ok Hendrik- Jan kwam der n moal overtou. Wol stommegeern mitspeulen. t Was ons om t even, mor n poar wichter dochten der schienboar aans over. Stonnen wat te smoezen en gunterbokken achter n stoapel pakken. Noa n zetje wazzen ze der schienboar oet.
Ruipen slichte knoap. Vruigen hom o man of, of e mitspeulen wol. Hendrik- Jan nikde dat n oard har. Doar mos e wel wat veur doun, zee Oaltje van Haarm Hadders en knees noar aander wichter. “Wat din?”, vruig e.
“Magst mitdoun, mor din mouten we eerst dien snubbeltje zain”, zee Oaltje. t Jong druddelde wat, mor zie bleven haardvochteg. t Was en bleef: groag of nait! Hendrik- Jan gong deur knijen. Wichter namen hom mit noar n naauwe deurgang en doarzoot mos t wezen. Boksem underoet. Kwoajong deur t gat en noa wat vieven en zessen, elks mos dat wonder van vernuft ja zain, mog e boks weer optrekken. Sneu veur hom, mor noa n stief ketaaier was t speulen doan en trok elks weer op hoes aan. Wichter wissen n aalsgeval hou t gerak van n jongkerel der oet zag. t Zel heur vervast nait tou valen wezen.

Stoere woorden:
aibels – bijzonder
gerak – gereedschap
goezen – gutsen
gunterboken – bakvissen, giebeltrienen,
lachebekken
ketaaier – kwartier
kroepieweg – verstoppertje
slicht – onnozel
smangs – af en toe, soms
snubbeltje – plassertje

11 december 2009

Rieks Hebels wis t aaltied beder. Van jongsofaan was t al n maalhibbel west. Muik zien olden Harm en Geessien n bult te doun.
Op legere school was e niet wieder komen as klas vaar en omreden e te old wér van school doan.
Wat der oet hom gruien mos, zien moakers zollen t bie God nait waiten.

Femilie Hebels, haardwaarkende, socioale lu, dij eerst aan n aander dochten, eer zie aan heur aaigen toukwamen, zaten din ok mit haanden in t hoar.
Wat mossen ze mit dij minkukel aan? Dou ze noa n haile zet van valen en opstoan, finoal mit Rieks euvel aan ruiken, har Jan Waanders n oplössen aandroagen.
As t jong vuilde veur t boerenwaark kon e op zien stee teregte.
n Stee van roem viefentwinneg bunder aigenaarfde grond woar Jan soamen mit wat waarkvolk n beste plak stoede verdainen kon. As Rieks wol, kon e bie hom aan t waark komen.
Dat was nait tegen dovemansoren zegd. t Jong greep kaans mit baaide haanden aan.

Veur haile femilie was t n kedo oet hemel. Rieks har n poar beste haanden aan t lief en deed in vrije netuur zien best nuver wat oet stro te zetten.
Leerde doagelks van boerknecht Evert en akkedaaierde tot elks tevredenhaid mit boer en ovrege waarknemers. Mos wel ains aanpeerdjed worren, mor da zol jonkhaid ja wel wezen?

t Was din ok gain vrömd idee hom tot grootknecht te bevordern dou òl Evert oet tied kwam.
Veureerst göng t oareg nuver, mor dou kreeg Rieks verbeeldens. Dee wat hom in kop kwam en dat was nait veul zoaks.
Verkeren mit Annechien Wiggers, n schier wicht, ruik oet en dou was der gain goud goaren meer mit hom te spinnen.
Hou boer ok pruit, hij luusterde veur gain meter. Noa n baarg woarschouwens was bie Jan görde goar.
Wel nait heuren wil, mout vuilen. Wol zien boerenploatse nait noar zien grootje loaten joagen deur zo’n snötneuze, dij aiveg en aaltied t leste woord hebben wol en t waarkvolk veurtiedeg van t aarf juig.

Leste tied leek t verdikkeme wel of bie Rieks n weke oet zes zundoagen bestond. t Waark mag wel veur dommen wezen, ok n grootknecht is der veur t waark. Karbenoadje vlugt nait oet zochzölf op bord van boer en ok speklappe veur n aarbaaider mout wel verdaind worren.
Hou t Waanders ok begroodde, hij mos hom doan geven. Mit zo’n hampelman was ja nait te leven.
t Jong har nog n bult proats ok, mor was noa n hoop gebandies doch ofraaisd.

Rieks mout oetendelk op n eerabbelmeelfebriek te laande komen wezen.
Boer kreeg n nije grootknecht, woar e mit aaien en plougen kon.
Op t bedrief floreerde t weer as vanolds en t kamnet voar der wel bie.
Mit steedse honden kin je gain hoazen vangen en elks het in zien haand n grode W stoan. De W van waarken.
Veur niks gait ja zunne op. In biebel stait nait zomor, dat meens noa zundeval, in t zwait van aal wat e zut waarken mout.
Zunne scheen weer op ploatse en Rieks wer in t vergeetbouk schreven.

t Mout verdikkemie ok nait maler worren. t Is ja onnuur welk gereudel nou weer deur dörp gaait. Haarm Stoetje zol zoch tekört doan hebben. Harregat, zukswat vaalt n mens op vrouge mörgen ja raauw op dak. Haarm mout zoch op koustaalbeune verhangen hebben. Wel dut nou zukswat? n Mens mout din wel slim oet odder wezen. Hou is t meugelk! Man har ja alles wat e zoch wensen kon. Waark, n mooi stee en n pront wief. Sneu genogt gain kinder, mor dochI te kloagen har e nait.
Haarm was aans gain roare kerel. Har aiglieks mor ain scheel. Lusde meer as goud veur hom was. Godgaanse dag luip e te kaauwen. Mond ston bie hom nooit stil. Elke dag waarkte hij n haile stoede achter de koezen. Vandoar zien bienoam Haarm Stoetje.

n Haile stoede – riekelk besmeerd mit botter, vlaais of keze – nam e mit noar t laand, woar n normoal mens n poar doage zat aan har. Mor dat dut nait ter zoake. Man was schienboar aaltied en aiveg gammel. Aalsmor zag je hom tiedens t waark griepen noar zien broodpude. t Kaauwfebriekje ston aiglieks nooit eefkes stil. t Zol veur t oldske ja ok slim ondankboar west wezen as e mit n pongel stoede weer thoes kwam.
Zo was t gain meroakel, dat elks aan hom zain kon, dat Haarm n goud kosthoes har. Woog n dikke twijhonderdtien pond. Boksem mos e over t lief sjorren en hupzelen broeken, dat e nait op blode gat kwam te stoan. Zien raive, woar e schienboar slim wies mit was, höng under n groot òfdak en har e de leste joaren nait aans zain as in spaigel. Broekde zien kwoajong allènt veur t woaterlozen. Geessien har heur boek der zunder dat fertuut al meer as vol van. Kerel nog aan tou, hou mos ze zun baarg vlaais op heur verstaauwen? Aan kinder wazzen ze doarom meschain wel nooit toukommen, of zol dat n aander reden had hebben? Achter vrömde gerdienen is t min kaarzen eten. Wel zegt, dat doar nait n bult woorden over valen of emmers vol troanen oetstört binnen, veur en aleer zie zoch altmangs doarbie dele legd hebben.
Nee, dat hoofdstuk ‘van bil goan’ was veur hom al lang ‘voltooid vleden tied’. Overgens kwam ok t woord ‘òfvalen’ in zien woordenboukje nait veur. Hij kon t aans nog nuver handen. Huifde nait n zet as hongerlap op hongerkaamp om spiekervet te worren. n Moagverklaainen was bie hom nog lange nait neudzoakelk. Vuilde zoch wieders nog goud veerdeg. Al leverde t zitten en veuraal t in t ind kommen hom bie toeren nog wel ains wat aksies op. Mor gain gesoes, Haarm Hebels stond nog mit baaide bainen en t lief veuroet op dizze eerde. Ogen keken wies wereld in. Lu haren der ja meer hinder van as man zölf. En per slot van reken, mos hij t er mit doun. Doar har n aander ja ok niks mit neudeg.
Bakker Boels har t er mor goud mit. Ok t oavendeten glee der bie hom meroakels in. Kon ja sikkom nait zat, mor dat was schuld van t wief, zee Haarm. Dij kookde bar lekker en zedde t hom ja veur. In t ind von e t onfersounlek t bord nait leeg te moaken. Dat kon e zien kokkie ja nait aan doun. Geessien lagde din mor wat. Mog der zölf aans ok wel wezen. t Was dat ze n bèrre van honderdzesteg centimeter braid haren, aans mos aine der wel noast op grond liggen.
Haarm en Geessien, twij schommelkonten, wazzen lu mit n bult plezaaier in t leven. Loat t volk mor soezen, zie huifden nait te zuiken, as ze nkander ains neudeg haren. En per slot van reken wat het n aander ok mit n aander neudeg. Zie haren in aalsgevaal genogt om bie te zetten. Dokter wis t pad noar heur hoes amperaan te vinnen. Terwiel in t noajoar n baarg lu der bie liggen goan mozzen, göng scheel heur deur voak veurbie. Goie kost göng der mit deur en aaltied voldounde stoede veurhanden. Beder aptaik was der in heur ogen ja nait. Zolaank zie zo nog n pooske op eerdkloot blieven mogten, heurden je t twijtal nait kloagen.
Wat nog veur t span in t vat zitten zol, was veuralsnog n groot gehaaim, woar zie heur de kop nait over wensten te breken. Kwam tied, din zol ploage ok wel komen. Woarom je drok te moaken over zoaken, dij zoch meschain doch nooit veurdoun. Soam haren ze genogt dieverdoatsie en wazzen tevree mit elke dag dat ze mekoar weer goimörgen touwènsen konnen. Haarm Stoetje hoopte nog n haile tied zo soam mit zien Geessien hin te goan.
En nou plotsklapsI Onveurstelboar! As n slag bie helder hemel dizze ‘hemelvoart’. Dit was ja van de rötten besnuvveld. Wel dut nou zukswat en dat ogenschienlek altmoal zunder reden. Teminzent, gain mens kon begriepen, woarom Haarm oet t leven stapt was. Mos docht heur wel goud maal in kop west wezen. Geessien mout der per ongeluk achterkomen wezen, dou ze de hond zag, dij mit zien kaauwfebriekje gaangs was. Dou ze noar boven keek, zag ze heur kerel hangen op beune. Noaber Rieks, dij op heur gereer der overtou kwam, har hom lössneden. t Vuil aans nog nait tou mit Haarms pestuur. Dokter kon niks meer veur hom doun.
Man wat n boudel! t Volk was der recht befoezeld van. Wel har zukswat nou denken kind. t Begroodde heur aldernoarst veur Geessien. Gain pampiertje har e achterloaten, zo bleef elkenain in t onwizze. Soam hebben ze Haarm Stoetje noar t kerkhof brocht. Allerhaande proat het d’eerste doagen vanzölf nog wel de ronde doan. Gizzen dut aans mizzen en moakt gainaine wiezer. Gainent kon zoch indenken, woarom Haarm tot dit besloet komen was.
Binnen t joar het zien vraauw t spul verkocht en is verhoesd noar n dörp evenpies wiederop.

“Haarm! Haarm, woar bistoe?” t Hoelen ston t wicht noader as t laggen. Woar was heur kerel in ainen doch bleven? Körtsleden ree e ja nog stoef achter heur op fietse. Woar kon e doch wezen? Was in ainen as van wereldboom verdwenen. Zol dij vìnt in t maisveld reden wezen om heur veur maal Hinkie te holden? Zie achtte hom der best tou in stoat!
Wacht es even? Was dat nait Haarms fietse doar in onderwale? Joa wizze, dat was zien olderwetse fertuut. Hinnie keek nog es goud om heur tou. Naargens was heur manskerel te zain. Alleneg n poar grode cirkels in de voart wazzen te zain. Ze ruip nog mor n moal aangsteg. “Haarm!” Plotsklaps brak cirkel en doar kwam n kop boven woater.

Schienboar haar e heur geroup heurd. “Hierzoot bin ik. k Kom der aan.” Mit wat vieven en zessen en n bult gestìn vruidde e zoch noar kaante en kroop bie wale omhoog. Hinnie kreeg zunder noadenken heur tillefoon en zedde doarmit heur ’lotje wanhoop’ op petret. Loater het ze – om heur ingeven – doar nog verschrikkelk om laggen mouten. Was ja ok n koddeg gezichte. Kleddernat. Krek n verzopen kadde. t Hoar flatterg om kop. Wild greep Haarm noar d’ogen. Verdikkemie, woar was zien fokke? Verhilderd keek e om zoch tou en muik aanstalten weer in t kenoal te stappen om t fertuut veur t zain te zuiken.
Dou greep Hinnie in. “Kerel woar bist mit bezeg? Vuil die es veur de kop. Konst ja wel nait wies wezen. Kinst dien brille wel ofschrieven, dij vinst in dat voele woater ja nooit weeromme. Moust es zain houst der bie lopst. t Woater miggelt die tou boksempiepen oet en krödde zit overaal op dien kleroazie. Magst wel kieken ofst dien pepieren, sleudels of knibbe nog wel in buutse hest”. Dat vuil aans tou. Haarm trok zoch de knip en keek of aal der nog inzat. Gelokkeg miste hai wieders niks. n Viske of n aalbert ontbraken bie d’inhold. n Braifke kon e votsmieten, hoessleudels kwamen touglieks mit zien knibbe teveurschien. Haarm wol t zwikkie zo weer bie zoch steken, mor Hinnie greep hom deurwaikte geldpude oethaanden en legde hom in heur körfke. t Zol der nog veul tou doun om t weer dreuge te kriegen. Wat begozzeld ston e op wale. Zedde zien fietse weer ‘in bainen’ en reeuwde om t iezen peerd weer te bestiegen. Hinnie pebaaierde hom mit wat pepieren buusdoukjes eerst wat teunboarder te moaken, mor ruik al rad deur heur doukjes hin. Gelokkeg bood n touvalege veurbiegangster oetkomst, aleer Haarm mit zien nadde buusdouk gangs zol goan. Man man wat n boudel, mor gaf veur nijsgierege Oagjes n bult dieverdoatsie! Langzoam aan binnen baaident weer op t Knoal aangoan. Zie wazzen d’haile raaize as Klaain Doempke mit zien broodkrummels te sporen en trökken alderweegs n bult bekieks. Haarm het der niks aan overholden. Gelok bie n overhoal was, dat e komende weke veur n stoaroperoatsie noar t Refaja mos.

t Is soaterdoagmiddeg en oal domnee zit n bedie te doddern, in de van zien voader aarfde slim olderwetse armstoule. Zo aine mit n stok, dij in verschillende holtes van aarmaalunen schuunte van rogleunen bepoalen kin. Slim olderwets en al joaren oet tied. Nait bepoald n sieroad veur koamer, mor hai was der slim wies mit.

Zag nog aaltied zien ol heer, doar noa oldert in zitten. Segoare in mond en n zeupke op leunen. Hai haar dat vrouger n alleroardegst ploatje vonden. Haar t nait over zien haart kriegen kind om, noa zien dood, stoule bie t grof voel te zetten. Nait ain van d’ aandre domnees kinder wol dat ding in hoes hebben en toun haar hai hom mor mitnomen.

Zien kinder hebben hom oetlagd om dat olderwetse ding, mor n mensk kin der ja zo aibels lekker laankoet in hangen. Hai het der nog gain moment spiet van kregen. Zien vraauw het er n poar fleurege kussens in moakt, mor och as e eerlek was en dat verunderstelt t volk wel van heur veurganger, den misstait dizze stoule ok wel ain beetje op opkoamer, dij hai zok touaigend het as leerkoamer. Of zoas hai zölf aaltied zegt: “Mien zwaitkoamer”, om doar hazzens te schraben.

Tjonge wat haar hai zok hier al n zwaitdroppels veur kop wegwiskerd. t Vaalt ja as domnee ok nait mit, elke zundag weer wat zinnegs op te housten. Hai mag ‘s soaterdoags meroakels geern evenpies n stötje in dizze stoule zitten. t Mag din wel gain sierroad wezen, mor hai zit biezunder goud. Veurdat e aan zien preeke veur zundag begunt, kin e hierin meroakels goud oflopen weke overdenken. Voak brengt hom dat nog wel ains op n goie denk.

t Is aaltied weer n probleem oet te vinden, woar de gougemainte dij weke behuifte aan hebben zel. Hai kin t ja muilek elks noar t zin moaken, mor hai dut zien best. Gemainte zel t de komende twij joar nog mit hom mouten doun. Din gait e, as zien ‘Boas’ hom tied van leven geft, mit emeritoat. De ‘herdershut’ mout e din verloaten, dij krigt vervaast n aandre ‘heer’, om es te refereren aan de ‘Gijsbregt van Aemstel”. Om en noabie zeuven joar het e din hier zien schoapkes haaid.

Inains mout e denken aan olderling Rieks Mensen, dij t ok nait makkelk het mit dij baaide kwoajongs van buurman. Dat ‘s mie din ok wel ain lekker span. Wat zie aalmoal oetvreten en doarbie vernailen , is ja mit gain pen te beschrieven. Elke weke hebben zie wel weer wat aans ommaans.

Mor buurman Stoffers – n dikke maalkop – wil der niks over heuren. Hai zugt naargens kwoad in. Zien jongs doun zokswat nait. Ok al het Rieks t mit aigen ogen zain ! Loat hai zien aigen grommen mor in goaten holden, den dat binnen ja ok gain laiverdjes, ragt hai voak weeromme. Wieders vaalt er nait over te proaten. Aaltied hebben dij noabern roezie mit mekoar over dij jongen.

Veur hom as domnee is t ok nait makkelk te oordailen, as je le omstandegheden nait goud genogt kennen. Hai wil en kin ja bezwoarlek pertij trekken. Bongeld as t woare maank wle en schip. Mor ja niks is onmeuglek, veurdat t onmeugleke bleken is, zee zien voader aaltied! We doun wat we kinnen en loaten niks noa, ok al denken we, dat der doch niks aan te veraandern vaalt. Meer kin hai der ja ok nait van moaken.

Smangs vaalt affeer van ‘herdershond’ hom wel zwoar. Hai blaft wel es as n haalfmaale, mor zichtboare reseltoaten blieven mainsttied oet. Vuilt hom wel es as Don Quichote, vechtend tegen windmeulens.

Veur de olders van nou is t ok gain kaddepis, voak hebben ze niks aans meer in te brengen as lege braifkes. Dij knuppels binnen vandoag de dag nog aarger as oostindisch doof. t Zellen wel altmoal aachtmoandsen wezen! d’ Oren binnen vervaast vergeten!

Hai het mit baaide olders wel ains proat, dat t doch aiglieks gain pas geft, zo as Christenmensken mit nkander om te goan, mor hai komt ok nait wieder. Lest haar hai in zien preke zölfs al ains ekstroa noadrok legd op noastenlaifde en vergevensgezindhaid en zokswat meer, mor hölpen het t ducht hom nog veur gain meter.

Hai zel ze vanzölfs tougang tot t oavendmoal kinnen ontzeggen, totdat ze roezie – as grode mensken – bielegd hebben. Mor of dit peerdemiddel helpen zel, hai woagt het te betwiefeln. Mout t er mit kerkbestuur mor ains over hebben.

Aiglieks haar e van veumirreg nog evenpies bie Marietje aan wild. t Wicht het leste tied wel wat veur heur koezen kregen. Twij jonge beudels in hoes; zölf nog jong – naauw varendatteg joar – en din al zunder kerel.

Onbegriepelk! Laamp is der voak oet lood! Wat mout je doar as domnee nou van zeggen. Luustern en nog ains luustern. Wat ‘hummen’ en nikkoppen. n Paskloar antwoord het e ja ok nait in buutse. Hai kin wel aankomen mit n haile zooi vrome teksten en mooie verhoalen, mor doar schut t wicht ok gain cent mit op.

Woar hadden zokse haardwaarkende, oppazende lu dat nou aan verdaind. Kinder haren heur voader nog zo haard neudeg! Mor doar wordt nait noar vroagd. As dij ‘sjefeur’ nou mor beder oet zien doppen keken haar. Mor ja, as is verbraande törf en achternoa koakeln hounder. Rondkomen van n wedevraauwspenziountje vaalt tegen. Om van le t aander, woar n manskerel zo noodzoakelk is nog nait te spreken.

Meschain as tied d’aargste pien wat verlocht het, komt der nog aine, dij wat van heur toaken overnemen wil. Mor zie zit der nou mor lelk mit. Der mor zo voak meuglek even binnen wuppen, dat is veurlopeg t ainigste wat e veur heur betaiken kin.

Hou zelt juust mit Kloas en Margje wezen? Dij binnen volgens hom gaauw datteg joar traauwd. Wel haar nou docht, dat t zo goud tussen dij baaident zol goan. Zie was ja veul older as Kloas, volgens mie scheelden ze wel vaar joar. Mor op elk potje paast n deksel, ok al zit der wel es n deukje in. Kloas was mit zien pokdoaleg gezicht ja ok vervaast gain ‘adonis’. Ze wazzen mekoar op petjemaart, d’oavend veur kermis, zowat letterlek tegen t lief lopen. Wat ze aan heur had haren, wait gain mensk, mor sunt dij tied binnen ze bie nkander bleven. Vuilden mekoar bliekboar goud aan. Van t ain kwam t aander en kiek ains aan, wat ze in loop der tied veur mekoar fokseld haren. n Zoak, woar mennegain nieds op is.

Zie hebben doch mor nuver boerd met heur potten- en pannen winkeltje, woar ze noa heur traauwen mit zien baaident in begonnen binnen. As joe nou zain wat ze aalmoal verkopen. Doar kin’ j mit joen goud verstand nait bie. Sneu, dat der nooit wat in waige komen is. Wat zol t laifhebbende olders kregen hebben? Laiverkoukjes worden der heloas nait bakken. Elks mout tevree wezen mit wat e op bord krigt.

Mor kom, hai zel mor es achter zien kompjoeter kroepen om t ain en aander op pepier te zetten. Woar zel t mörgen over goan? Over le dij miljoenen onschuldige mensken en kinder dij op vlocht binnen veur oorlog en geweld? Regelmoateg komt dat themoa in zien preek aan order, mor doar binnen tieden sneu genogt genogt ok noar.

Asielzuikers kom je overaal, dus ok op dit dörp aalsmor meer tegen. Doezenden en nog es doezenden ontheemden, dij as leste strohlem mit gevoar veur aigen en andermans leven vlocht binnen, in hoop hier n vaaileg bestoan op te baauwen. Hoes en heim achterloaten dut n mensk nait zo makkelk. Sneu genogt is t veurnemen van onze regeren, leste joaren zodoaneg aanschaarpt, dat t biekaant onmeugelk is, deur moazen van t aalsmor fiener wordend net te glippen.

Schaande, dat e deur t besloet van de laaiden van de Protestaanze Kerken in Nederlaand, nait in toezel komen mit de KPN, gain kerkelk standpunt in dizze haardvochtege moatregels mag verkondegen. Ons laand zit vol, zeggen paardie hoantjekraaiers, zie zolden zölf mor ains onvrijwilleg, ongewenst, vremde mouten wezen in n ongastvrij, vijaandelk laand, dat joe laiver vandoage as mörgen mit noorderzunne zigt verdwienen.

Geven heur noodzijnd groag n pude mit geld tou, as ze mor oet buurte verdwienen. Hou daip binnen wie mit nkander zönken, as wie zokswat al gewoonste zoak van wereld vinden. As lu in Ter-Oapel in t verwiedercentrum nait rad genogt aan pepieren komen, -dij heur laand van herkomst nait geven wil -, din worden ze mit n traainkoartje op zak, poort oet flikkerd. Volk van Nederlaand woar blief je mit joen leom gepochde normen en weerden?

‘Van woar mout heur hulp komen?’ As regeren t al of loat waiten! Psalm 121 mag din wel zeggen: “Dij komt van Heer, dij hemel en eerde moakt het”, mor doar schaiten dij lu veuralsnog nait veul mit op. Wie maggen in ons ‘kikkerlaand’ din wel n dikke strebe trokken hebben, tussen Kerk en Stoat; baaident binnen en blieven wel verantwoordelk veur t oetvoeren van heur toak. Van welkse kaande man t ok bekikt, t blieven wel noasten, dij aan heur zörgen touvertraauwd binnen en wel wat meer waarmte broeken kinnen.

Zolaank mensken noa zondeval op eerde rondstrunen, is der nait veul nijs under zun. Mor le te makkelk vinden mensken n ‘piespoaltje’ as t heur n poozie nait biezunder veur wind gait. t Oog zigt aaltied van zok of en min noar zok tou.

As n mensk aans oard is, zok aans gedragt, zaik is, of nait ‘velide’, valen ze gehaaid boeten boot. ‘Gezonde’ mensken lopen t laifst mit n grode boge om dat volk heen. t Ontbrekt der nog aan, dat ze net as in doagen dat ons Grode Veurbeeld Jezus op eerde rondbaanjerde, n roatel broeken mouten en roupen:”Meloats, onraain, nait schone!”

Jeuden, Christenen, aidsdroagers, a- socioalen, sigeunders, pedofielen, kinderlokkers, swaarten, broenen en nog n hailebult van dit soort lu, vuilen boeten boord.

Dizze nuimde veurbeelden beschaauwde man dikmoals as n straf van God veur lu, dij ongeleuveg, zaik of mensonweerdeg wazzen. Gainain wol dat soort mensken helpen, of apsepteren. Op n koppel Samoaritoanen, Florence Nightingales, Moeke Teresa’s en ‘Majoor’ Bosschardt noa.

Wazzen ‘verdoemd’ en mossen doarom mor aan heur lot overloaten worden. t Laifst zo wied meuglek oet t zicht. Wat t oog nait zigt, t haart ja nait deert! In Oafrikoa schienen nog aaltied kinder as sloaf op maark verkocht te worden om van vraauwenhaandel nog nait te spreken.

Hai as herder en leroar kin der bie toeren zo mui van worden. In kerke nikkopt t volk joa en oamen, mor zodroa ze weer op stroade stoan, goan ze over tot order van dag.

Meschain hebben mensken wel wat aan t Mattheüs- evangelie hoofdstuk twij vers dattien tot zestien. Woaraan lu zain kinnen, dat op t leste alens sin het in t leven en dat grode Regisseur le dingen goud in d haand holt en voak zelf n oplossen aandragt. Mainsttied wil n mensk der nait noar tou. Denkt t le in aigen beheer te kinnen holden, mor as e zien denk der goud over loat goan, wait e wel beder.

Dou Herodes – de alleriezelkste – oetroasd was, kon Jezus ja ok mit zien ollu weer op hoes, op heur aigen vertraauwde woonomgeven, aan goan. k Denke, dat hier wel wat van te moaken is. Ze mouten t er mörgenvroug mor mit doun.

Wat laidjes der bie en din mout t veur vandoage goudkomen. Nou nog n lekker bakje koffie mit kouke en din der mor even stief tegen aan. As t eefkes mit zit, het e vandoage vroug oldert.

t Was alleroardegst mooi gezicht. t Oldambt was rood, mor vaarfde langzoam blaauw. t Blaauw van de ‘Blaauwe Stad. ‘t Bejubelde, mor even zo voak vervluikte woon- en wottergebied dat dizze kontrainen n totoal aander aanzain geft.

Keunegin Beatrix mit heur oraanje houdje op, draaiend aan t rad op badde van toukomstege ‘Blaauwe Meer’, as wezenlek underdail van n hail wat groter dail, noamelk Blaauwe Stad. Aan heur de eer om t eerste, nou joa eerste?, wotter stromen te loaten in wat over n poar joar t ‘Blaauwe Meer’ haiten mout. Operoatsie ‘Facelift Oost- Groningen’ ( heren konden doar schienboar gain paazender noam, as beveurbeeld ‘opkrikken’ veur bedenken), göng doarmit van start.

De deur enorme groafmezienes trokken rimpels werden vanzölf deur t wotter gladstreken. Gain mensk het doar loater ja nog wat te zuiken. Under laaiden van Engel Modderman van Scheemder Verainegde Communistieze Pertij ( VCP ) hebben ze van alens doan om dit swaarde gat te veurkomen. Wat mout n mensk doch mit zo’n vieftienhonderd voutbalvelden grode dikdounerij.

Deur zien gebongel zedde hai zok op ziedliene en mog op vrijdag de dattiende ( dat beloofd wat!) maai van n grode ofstand gremiedeg toukieken hou zien buurtschop: Meerlaand bie Oostwold, noar de barrebiesies göng.

Zien kammeroaden en kammeroadskes binnen t nait aalmoal mit hom ains. De aarfgenoamen van Marx en Lenin -, t baild van leste stait ja op t aarf van grootkaptoalist Henk Koop oet Reiderlaand, woarunder Finsterwol en Beerte valen -, zitten nog aaltied mit vief zedels in road.

Tot in t noajoar van 2006 duurt t veurdat t achthonderd hectoare groot meer volstroomd is. t Kin wel wat vlotter, mor geleerden binnen bange, dat din netuur oet regel zel roaken, omreden der nog n haile bult meststoffen in boom zitten.

Under wotter zel t din ok meroakel kinnen gruien en dat mouten ze ja nait hebben. Tien miljoen kuub wotter mout der in loop van komende tied instromen, mor din kin t ok loos goan.

Meer as honderd schoulkinder haren n fleske wotter mitnomen, om toak van Keunegin wat te verlichten. Allerhaande boten en scheepkes kinnen hierzoot mettertied voaren. t Zel vervaast n aibels mooi gezicht wezen.

n Gedenkspinsel van twij heren, n Gedeputeerde, dij schienboar veur dat ogenblik niks aans ommaans haar en aine van Wotterstoat, komen din tot werkelkhaid. Al vinden ze t nait in hoak, dat n poar lu van GS doar mit aan hoal goan binnen.

Noamen binnen mie glad ontschoten, ok nait zo belangriek, docht ik. In les geval hebben ze t spel beheurelk goud speuld en zagen kaans n bult aandern veur heur ‘meroakel’ te winnen. Ze drouden meschain, as ze teminzent heur sin kregen, zok in ‘Historie van de Lege Laanden’ onmisboar te moaken mit heur veuroetstrevend denk. Ze zetten hiermit wereld finoal op onmizze bain.

Wel haar ok in zien aargste dreumen denken kind, dat n mensk mit gezonde hazzens in kop, boudel under wotter zetten zol, terwiel heur veurvoaders, stad en laand bewogen hebben en honderden waarklu heur zwait, forsie en somtieds heur leven geven hebben, om noa veul stried wat kostboar laand aan t wotter te ontfrosseln.

Tiedens ‘Keuneginnedag’ in Den Hoag zong Majesteit n tende oet volle börst, Zuderzee Balloade van Silvain Poons mit. t Göng over n jongske, dij bie zien grootvoa op beune, n petretje von. Doarop n poar lu van veur de polder, dou ze nog doagelks oetvoarden om te viskern. t Laidje verhoald van vrouger dou t volk doar op t wotter heur stoede verdainde. Zuderzee wer sneu genogt IJsselmeer.

n Trekker gruif er geuten, van dij gevolgen der meroakel baauwd worden kon. In d’ haile wereld oogstte man bewundern, veur wat dat klouke volk presteerd haar. Wel dut heur zokswat noa?

En nou as n biezunderlag bie heldre hemel, doun ze persies t omkeerde. Zetten kostboare, haard bevochten gaaile klaaigrond weer under wotter. Zogenoamd veur vaaileghaid van lu oet buurte. Zie aarges aans t wotter nait recht kwet worden kinnen. En om dizze kontreinen aantrekkelk te moaken veur vekaanziegangers.

k Dochde doch begrepen te hebben, dat t om dij broodneudege rust veuraal te doun was. “Nuim mie ain goie reden om hier n aigen pelaiske neer te zetten”, sprak n omstaander balstureg. Of t aalmoal wel oet stro komt, k wait t nait. k Heb zo mien bedenkens.

Mor komaan, zun schient, Keunegin is der, n zunnege snoet is din wel op zien ploats, al vroag k mie of, wat toukomst hier nog brengen zel. Wel t dut, mout t waiten. Wel het t zo gries eten?

Boeren, dij t doch al zo stoer haren om kop boven wotter te holden, wer grond tegen wil en daank oftroggeld. Veur goud geld, mor wat koop je doarveur?

Herinnerns deden der inains schienboar nait meer tou. Over gevuilens wer heenwlesd. Mensken mossen nait soezen, mit tied mitgoan. Ze mossen tougriepen, blied wezen, dat ze der zo’n puude mit geld veur kriegen konden. Din opzolten en nait meer soezen.

Aandre machten namen t rouer geern van heur over. Nou was t din endelk zo wied. Kosten noch muites wazzen spoard. Gebaauwen werden tegen vlakte smeten, sloopt en ofvoerd. Ok bomen en stroeken mossen der aan leuven. Spul dat mit n bult zwait, bloud en troanen overend zet wazzen, werden in n vluik en n zucht weer ofbroken, om t algemain belang te dainen.

Under aanvoeren van n dikke Grunneger boer, t groot- kaptoal, dij zien aarfenis op n aandre menaaier van baauwen zet haar, mos t er van komen. Kerel wreef zok in haanden, zag zien vermogen tounemen mit n pongel geld, woar mainste lu hierzoot nog nooit van heurd haren.

Duvel schit aaltied op n bult. Geld moakt makkelk geld en aarme sloebers, dij meschain veur n dubbeltje boren binnen, worden nooit viefstuver weerd. Paardie lu mouten tevree wezen mit n speklabbe, terwiel aandern amperaan mit n karbenoade genougen nemen kinnen.

‘Jan mit pedde’ kon nog n zetje ach en wee roupen, mor mos t ofleggen tegen t aanleerde verstand van heren mit n widde bore en schone haanden. Hou t volk in bloot bezoen ok pebeerde t tie te keren, t holp gain mieter.

Moandenlaank hebben ‘protestanten’ woond op t laand, dat ains aan vergetelhaid ontrukt wer en nou veur zogenoamde vaaileghaid weer aan t wotter terogge mos worden geven. “Schaande, geld over baalke smieten, onneudeg, fratsen van hogerhaand”.

Tegenstaanders hebben zok weerd van le kaanten. t Hölp le mit nkander gain sikkepit. Ze mossen t underspit delven. Der hölp gain laive moeke aan. n Poar van d’oaregste probleemmoakers mochten heur under de sikkom draihonderd geneudegden vougen. Aineg oetverkorenen mochten eefkes bie Keunegin heur zegje doun, mor tekst zel heur van te veuren wel influusterd wezen.

Mit twij wentelwieken kwam t gezelschop aan. In aine zat Keunegin Beatrix mit heur gevolg. In n specioale tente wer ze welkom haiten en kon ze heur t hou en woarom nog ains dudelk oetleggen loaten.

d Ovrege lu, schoulkinder en wat genodegden stonden noast de schrievende en filmende pers laankzuikeg te trappeln dat n oard haar. Wenneer kwamen zie ains aan beurt?

Terwiel Keunegin nog in locht hing, haren burgemeesters, wetholders en roadsleden oet Scheemda, Reiderlaand en Winschoot heur verzoameld in tende noast n groot oetvalen ‘bilboard’ mit doarop in kouletters de noam ‘Blauwe Stad’.

Net of lu, dij der op of komen wazzen, of kwamen ze aiglieks allent om Keunegin in t echt te zain, aans nait wissen wat hier loos was. Zoas ain van bezuikers verwoordde:”t Dut joe wel wat as Keunegin zo stoef aan joe veurbielopt”.

Zölfs n poar communisten wazzen fersounshleve aanwezeg. Mensken dij t sneu en sikkom onbegriepelk vonden, dat er veur aigen bevolken gain betoalboare wonens oet grond staamd worden konden, mor naittegenstoande aan mossen zain,dat er allent mor baauwd wer veur mensken mit n dikke knibbe van boetenof Konden t as fractieveurzitter of wetholder ja ok nait moaken.

Zwanie Tielman en Hans Heres hebben heur bliekboar vermand, nou ja.. en binnen doch komen opdoagen. Zellen vervaast heur stem nog wel evenpies hebben loaten heuren.

Boeten zörgde t Shantykoor ‘Maritiem’ begelaaid deur n specioal soamensteld harmonieorkest veur vroleke noot. Zongen en bleuzen heur longen zowat oet t lief. Wazzen blied, dat ze hier vandoage mit historie schrieven mochten.

Op t stuwmeer zailden scheepkes van zailverenen ‘t Olle Schild’ oet Steendam en gaven n veurpebaaier van wat e dammeet in t echt te wachten stait.

Oflopen zundag hebben hail wat lu veur leste moal over bodem lopen. n Histories ogenblik, den loater krigt ja gain mensk meer kaans. t Was wel bragelg, mor doar binnen stevels ja goud veur. n Leste moal heur loaten veraivegen, wel wait meschain vind ain van heur klaainkinder loater wel t ploatje en vragt din krek as bie t inpoldern van Zuderzee:

“Opa, wel binnen dat? En woar is dij foto nomen?” Dou göng t aans wel om totoal aandre zoaken. Zoaken woar n klaain laand groot mit worden is. Of dat dizze raaize ok t geval zel wezen, is n open vroage.

“Dat mien jong is t spul van ol Dieksterhoes en dij dikke doarzoot, dat mout maale Henk wezen. Kop het e dik zat, mor t zel wel mainst zoagsel wezen, terwiel e doch roemte zat het veur n groot verstand. Doar stait nog dien ome in baanderdeure, mor dij is al laank dood. Hebben ze herbegroaven, omreden t kerkhof ja under wotter kwam te stoan”.

Ze hebben wel wat oet te leggen. Dat t volk der zölf nog gain laidje over moakt het? Mit t veurbeeld van Zuderzee Balloade, was t ja slim makkelk. Keunegin zong dij tekst op 30 april in tende op t Moalieveld oet kop mit. Ze huifden nije tekst ja mor wat om te draaien.

Kerel nog aan tou, wat gaait t er vandoag de dag om tou. Geld is amperaan t bedrag weerd, woar t op drokt is. Net as senten en stuvers in dij goie olde tied aan koper minder opbrochde, din dat der op ston. Geld bewoaren in n sok mag wel nait traauwd wezen en niks oplevern, mor je waiten wel wat je hebben.
Bie n Baank mout je mor ofwachten, of ‘hoge omes’ der nait mit vandeur goan binnen. Lainen, om n persent rente, sloden geld oet an twievelachtege boetenlaandse ‘griepstuvers’. Denken vervast, dat t allenduvel Sunnerkloazen binnen. Dat lu zokswat mit aigen stuvers doun, is tot doar aan tou. Aigen schuld, dikke bult, zol k zeggen. Mor dat Gemainten en Pervinzies zo roeg mit ons geld omspringen, brekt mie klombe. Wel betoalt reken? … Juustem, wie mit nkander. Doaders verkroepen heur op t kerkhof. Onzichtboar, mit n dikke pongel geld, dat ze van t volk stolen hebben. Zel t doch woar wezen, dat geldduvel aaltied op n bult schit? Zol ja van rötten besnuvveld wezen! Dou doar as Jan Boezeroen mor ains wat aan. Wie blieven mit sores en lege knippe zitten.

Hou is t in hemelsnoam doch meugelk, dat mensen zokswat nait aan kommen zagen. Aan top van Baanken stoan doch verdikkeme gain dompies. Kinnen over t aalgemain meroakels goud reken, veuraal as t om aigen ‘spiekers’ gaait. ‘Jan mit Pet’ mout mor zain hou e oet dizze kripsie komt. Zölfs ‘Drees-trekkers’ binnen bie leste tieden nait wizze meer, of ze heur dail van t geld, dat ze mit nkander mit haard waarken bie mekoar sprokkeld hebben, nog wel in voldounde moate kriegen. Haren ze der in heur waarkzoam levent der zölf mor boas over speulen kind, din haren wizze n hoop lu der beder veurstoan as vandoage. Ok Regaaiern van ons kikkerlaand is der euvel mit aan. Gript as n haalfmale in ons spoarpot. Doun dik en gröts van ons vermogen. Mit recht n segoar oet aigen deuze.
Bats kriegen wie der groates bie! Geldboom gruide in haile wereld, dochten ze, boven bomen oet. In n bult romtommelderij zit n baarg locht, dij zel veureerst verdampt worren mouten. Hoezenmelkers en hoezenbezitters binnen pineut. Inains draaien Lainbaanken kroane sikkom dichte. Traauwen zölfs mekoar nait wieder as zie nkander zain. Doardeur roaken lu heur ‘kostboare, dure’ hoezen aan stroatstainen nait meer kwiet en dij bakstainen liggen mennegain bar zwoar op moage. Woar t hingait? Zel Wouter Bos t wel waiten? Ik nait!

Jan Aalbers kon der ok wat van. Mit peerd en woagen pebeerde hai zien gelaanterie aan vraauw te brengen.
Wis al deksels goud woar hai zien neren t makkelkst slieten kon. Manlu waren veur zien handel volkomen ongeschikt.
Dij haren meer aan t bezuik van n taauwsloager, dij ok allerhaande geraidschop in kare bie zok had.

Jan verkochde van alens en nog wat. Pannen, potten kopjes en schuddels, messen, lepels en vörken, laampen en as t zo oet kwam, wat aandre romtommelderij. Hakkemak en vegezak, om t mor es aans te zeggen.

Zo haar dij maal Jan n zekere moal haand legd op n pertij doamesjurken. Joost mog waiten, woar e dij opdoan haar.
Overaal in kare lagen dij ‘polten’. Om aandacht te trekken, haar e zölf n klaidje aantrokken. Mit n mutse op kop, daansde wat om zien negozie tou.
t Peerd wer zölfs wat schrikkeg van zien maale fratsen. Wel zien potsenmoakerij nait zag, wer deur n olderwetse koubel wel van smans aanwezeghaid op hoogte brocht. ‘Zain dut verkopen’, gold ok hier en Jan haar n goie omzet.

Zokse meroakels haar dij goetjeboksem aalweg. ‘n Löslopende hond vangt aaltied wat’, was zien levensmotto. Haar aaltied en aiveg lag aan t gat hangen en verdainde mit zien streken meer as menneg aander.
Loater het e wel ais verteld, dat dou e ain vaarde van zien jurken verkocht haar, de rest al dikke winst was. De leste polten het e as poetsdouken weggeven.
Thoes haar Jan ok n hoop jurken liggen. Vraauwlu oet buurde luipen hom deure zowat plat en ok t wief dee goie zoaken. Vraauwlu broekten heur sloapkoamer as klaidkoamer en bie n kopke kovvie mit grunneger kouke werden der monsterachtege zoaken doan.

Sneu genogt, dat dit soort lu oet t stroatbeeld verdwenen binnen. Zie gaven teminzent nog wat kleur en fleur aan t alledoags bestoan.
De mainste kiepkerels binnen op de duur meer honkvaast worden en hebben n neren aan hoes opzet.
t Was grotendails doan mit t gezwaalk langs s Heren wegen. Thoes was t makkelder en veul waarmer. Ok haren ze doar veul meer keus.

n Groot aantal zoakenlu hebben zodounde heur affeer n nije richten geven. Noadail veur klanten was wel, dat ze der nou zölf op oet mossen. Veurdail, dat ze nou n bult meer keur en vergliekensmaterioal haren.

Op schösstainbozzem bie mien tan Lam ston aaltied n foto van twij manskerels. d’Aine kon k goud thoesbrengen. Was ja mien oomke Jokkop. Dij kerel noast hom op portret was veur mie n vrömde. Baaiden keken je nogal toesterg aan. n Geweer druigen ze in knik van aarm, woar ze n oranje baand omknupt haren. Twij gezworen kammeroaden oet leste Wereldoorlog. Tiedens dij oorlog haren ze n hoop mitmoakt, wazzen nait veur n klaaine vervoard. Deden alles wat movven verboden haren. Gain meens kwam heur tenoa. Wazzen in stoat dij persoon n schot hoagel deur pense te joagen. Niks heuren en niks zain, was t devies in dij joaren. Soamen haren ze t doan tot haail van t goie volk en last van onderdrokkers.
Wazzen der levent en wel deurrold, mor wazzen nooit groots op heur doaden. Vanzölfs wissen lu aal laank dat oomke en zien vrönd bie undergrondse wazzen. Veur heur vaaileghaid haren ze snoater op slöt draaid. Zel wel zo wezen! In werkelkhaid deden ze heur ‘zoakjes’ in t uterste geniep. Ook veur heur gold; heuren, zain, mor veuraal zwiegen. Vijand luustert ja mit. Nou wait je nog nait, wel dat lutje kerelke noast onze grode oomke Jokkop is. k Zel joe oet dreum helpen. Dat was Jan Riepmoa, biegenoamd: Jan de Tippeloar.

Overal en naargens kwam je hom in oorlog tegen. Talrieke woapenfaiten kon je op zien noam schrieven. Veur duvel en zien moer nait bange. n Kerelke oet ain stok. Hef in oorlogsjoaren op zien körde pootjes n bult kilometers oflegd en hail wat zolen versleten. Noa bevraaiden het e pebaaierd droad van t leven weer op te pakken, mor dat is hom mishottjed. Sneu, dat er noa de braand van heur verwachtens zo waaineg oet stro kwam. t Leven hernam zoch, krek of der niks beurd was. Elk dij oet zien schoelhoukske kwam bleus weer op trom. Aal ellend wollen ze zo rad meuglek achter zoch loaten. Nait achterom kieken, mor veuroet. Wat west is, doan is, beurd is, stoppen ze in t vergeetboukje. Opbaauwen wat er vernaild was. Veur t aner haren ze gain tied. Elks vuilt aigen sores ja t slimste. Ook Jan de Tippeloar wer vergeten. Haar vraauw noch kuken en is in n poar joar tied wegkwiend van aargernis om wat der nait beurde. kHoantjekraaiers van veur oorlog namen t rouer weer mit verve ter haand en deden krek, of der niks beurd was. Gain meroakel, dat n haile zooi bainen namen noar Canada of Austroalië. Nou bieltjesdag oetbleven was, smeten ze heur bieltje dele en namen kuierlatten. Jan bleef op honk, in t hoeske van zien moeke zoaleger. Ainzoam en verloaten is nait woardeerde Jan tippeln goan noar t laand, woar t aiveg vree is. Gain zörgen, gain pien, gain nieds op romtommelderij van aandern meer binnen.

‘Za’k mor zeggen’, is n gevleugeld woord van Jans Schutrups. Te pas en nog voaker te onpas komt dit taimke in zien vertelster veur. As man stopt, wait elk wat er komt. Woar n aander stopt, bevubbeld ‘he’ zegt om zien gedenk wat op order te kriegen, zegt Jans :… ‘Juustem’’ . Veur n pooske is zokswat nog wel kureg, mor as hai mit zien verhoal zo n stief ketaaier deurdendert, wordt dat wel steurend. Doch is er gain meens dij hom der op wiezen duurt. Van aal hebben lu pebaaierd, mor t dringt nait tot zien hazzens deur. Ol Barteld van t achterof, zol t hom wel ais ofleren, zee hai, dou hai achter zien wekelks klokje zat in t kefee van Mientje Stutvout. Wachten was allent op n handzoam moment. Dij kwam aans eerder as docht. Jans ‘za’k mor zeggen’ kwam kroug binnen en luip votdoadelk noar tap, woar Mien mit aalzainde blik gloazen omspuilde. Noa n groutnis en vroage van Jans kreeg ze achter heur n fleske Fladderak en wikkelde t in pampier. Jans rekende of en wol kuierlatten nemen ‘za ’k mor zeggen’. Zo makkelk kwam Jans hierzoot nait verdan. Hai was nait zo goud of hai schoof aan stamtoavel aan. Luit hom nait veur twijde moal nuigen. Vlot haar hai n ‘kloare mit’ veur neuze. Nam noa n nip doadelk dail aan proat en zien: ‘za’k mor zeggens’ vluigen over toavel, dat t rabbelde. Gain meens kwam der maank.
Tot Barteld mit voest op toavel sluig, van dij gevolgen paartie lu heur versloekten en aandern verhilderd noar hom keken. “Nou moust ains goud luustern Jans”, zee hai, mit haarde stem. “Doe aaltied mit dien ’za’k mor zeggen’, ik zeg die t nou veur ains en aalmoal. Ast doe dat nog ainmoal zegst woar k bie bin, krigst van mie n wapse veur kop, das t doe in vattien doage nait meer proaten kinst, wil ik die veur leste moal zeggen!”. Zien blik luit aan dudelkhaid nait veul te roaden over. Jans het zien ‘kloare mit’ oetdrunken en mit n ‘k goa verdan ‘za ‘k..’ en noa n stoals oog op Bareld gong hai wieder, t olske heur fladderak, woar ze zo om verlegen zit , eventies brengen. Moi hor!”.
Boetendeure vreef Jans zoch t swait van bovenlibbe. Was t hom sikkom doch nog mishottjed. Binnen hebben ze om dit peerdemiddel van Barteld hartelk lacht en nog geern aine, nou ja aine, nomen. Zol Jans zien levent beterd hebben?

Knoal, 15 juni 2008

Noa meer as vief joar perbaaiern, verhopen en onderzuiken bie hoesdokter en vraauwendokter, is t endelk ‘ende oefening’. Bie d ‘ogen’ is er zowel mit hom as mit heur niks aan haand, mor de zo wenste gezinsoetbraaiden luit mor op zok wachten. Ze ruiken der baaident verschrikkelk van in ‘stress’. ‘Kinderloos’, dat spookbeeld nimt n geweldeg grode ploats in bie aal heur gedenk, gereer en beden. Ze zellen hierzoot mit leven motten, of er mout aalsnog n merokel beuren en doarin leuven ze allaank nait meer.
Het ‘Internet’ hebben ze herhoaldelk afstruund op meuglekheden, om doch n femilie te kinnen vörmen. Dizze vörm van ‘kinder kriegen’ studde bie baaident, veuraal in t begön, op n bult onbegrip. Het doul haalegt aanders aal scheuren, van dij gevolgen zie heur aan elke strospier vaastholden.

Noadat schriever Jan de Hartog op tilllevisie n goud woordke deed om verstödde, kaansloze kinder oet t boetenlaand n meugelkhaid te geven, is aannoame van zokse kinder hierzoot in n stroomversnellen teregte komen.
Marije en Teun mouten er nait aan denken, aaltied allent met heur baaident te blieven. Al rad komen ze erachter, dat het zölf doun, aal zölf regeln, t In verbinden roaken mit juuste personen of instaanzies nait touvalen.
Deed man noa oproup van Den Hartog eerstens baar op aigen holtje, ze kwame er al rad achter, dat zie behuifte haren aan dudelke, richlienen. Gelokkeg leerden mensken van moakte boetensloagen.
Van 17 tot en met 23 september bogen roem twijhonderd vertegenwoordigers oet 66 laanden heur over meugleke aanpassings om t Haags Adoptieverdrag te verbetern. Belangriek agendapunt was concept-tekst van de ‘Guide to good practice’, n haandrieking woarin zowel de oetgangspunten as de oetwaarking van adoptie beschreven wer.

Op t Internet hebben ze doarom bie t ‘Ministerie van Justitie’ n pepier aanvroagd, woarbie t aannemen van n boetenlaands kind meschain meugelk worden zol. Van Justitie kregen ze n zogenoamde BKA ( Boetenlaands Kind ter Adoptie ) nummer, bestoand oet t joar- vörreljoar en volgorde van inschrieving.
Dit nummer bepoalde komende tied tiedpad met betrekking tot veurlichting deur personeel van Stichting Adoptie Veurzaining ( VIA ). Zie mouten vervaast waiten of t jonge koppel nog aaltied t veurnemen het, kind aan te nemen. Omreden der mor n poar Nederlaandse kinder in aanmarking komen, wordt t oog van Teun en Marije al gaauw op t boetenlaand richt.
Om en noabie twij joar noadat ze heur hebben loaten registreren en zo ‘n € 900 ‘leer’ geld hebben betoald, kregen ze n haandbouk toustuurd en n beschrieving van verschillende informatie vergoaderingen, mit doarin ploatsen en tied. Minstens zes moal drij uur mossen ze dizze ‘leerderij’ volgen. Ze mossen der wel wat veur over hebben!

Noa ofronding van dit nijs wer er deur Road van Kinderbeschaarming onder n moand weg in drij of vaar proat-uren femilie van al kaanten deurlicht. Aan t ende van dizze ‘rit’ volgt din n endrepport, dij mit n aanbeveling noar t ‘Ministerie van Justitie’ stuurd wer.
Mainsttied volgt er binnen n moand: ‘beginseltoustemming’. Dij telt veur drij joar. Doarna maggen ‘laifhebbers’, dij der noa aal dizze vieven en zessen nog sinneghaid in hebben, heur in loaten schrieven bij n ‘vergunningholder’ dat is n middeloar.
Dizze instelling mout deur regering erkend wezen. Wachttieden kinnen onnuur oet nkander lopen. Veuraal as t echtpoar te moaken krigt mit specioale aaisen van t ‘adoptielaand’. Middeloar stuurt noa n steveg ‘intake’ proatje aal pepieren noar t gekozen adoptielaand.
Paardie lu vinden, dat je kinder in aigen laand loaten mouten. Doarzollen zie ja t best op stee wezen. Gelokkeg veur de ‘kinderlozen’ binnen der ok n haile baarg lu, dij t wel n schiere doad vinden.

As toukomstege ‘adoptie-olders’ noa n roeme bedenktied akkoordjen mit t veurstel van middeloar, kin t ‘spul’ aangoan. Intied kriegen ze meugelkhaid mit aandre gegoadegden van gedenk te wisseln. t Ministerie wul nait geern n bok schaiten.
Noa acceptoazie deur t adoptielaand en t invullen van n bult pepierwaark, kin t nog moanden duren veur en aleer der n ‘positieve’ bericht komt. Ook dit kin per ‘laand van herkomst’ verschelen. Admis zut adoptie moeke op t leste stuit van t ofstaand doun of. Dizze ‘gewenningstied’ kan per laand verschillen.
Eerst haren ze mit hulp van heur hoesdokter verslag zöcht mit n haile bult verainegingen dij ervoaringen hebben mit aal aspekten van adoptie. Allewel ze laiver n Nederlaands kind wullen, dat om verschillende redenaaiern ter adoptie ofstoan wordt, komen ze er al rad achter, dat zokswat aiglieks n onhoalboare wens is. Doarvoor stoan al zo’n bult laifhebbers trovvelnd in n ellenlaange riege, dat ze aandre poaden zöcht hebben.

Ze kregen al rad deur, dat ze nog n haile laange weg zellen mouten goan, n pad vol voutangels en klemmen, aleer zie n ‘lue potje’ in d aarms sloeten kinnen. Ze komen in n laange pepiermolen te laande, woarbie woordkes as: geduld en ofwachten regelmoatig veur komen. Gelokkeg wazzen ze nog nait te old om n aanvroag in te dainen. Mit hun 35 en 37 joar binnen Marije en Teun nog nait te old. Al binnen ze in Den Haag drok dounde leeftiedsgrens te verroemen van 42 joar bie aanvroag tot 46 joar.
Kinder dij as gevolg van de Tsoenami wees worden binnen, komen nait in aanmaarken. Dij mouten vindt kemizzie in aigen laand onder dak brocht worden. Wel mit hulp van boetenof, mor doch…

In tied zain is der leste tien joar wel t ain en aander beurd. t Haags Adoptieverdrag van 1 oktober 1998 moakt n end aan wildgrui en oetwossen, dij diverse instellingen mitbrochten. Krek as in t laand van herkomst as in Nederlaand mossen hakkemak en vegezak wetten en veurwoarden dudelk beschreven worden en goud op nkander ofstemd. As 67 ste laand het China t verdrag beklonken. Veurofgoan deur België en Hongarije.
Doarveur hebben twijhonderd lu oet 66 landen zoch n week laank bogen over n bult teksten, punten en komma’s, aleer t oetendelke verhoal goudkeuren van aal leden kreeg. Allerhaande aanpassingen en verbeteringen binnen doarbie revue pesseerd.
Tekst is verwoord in wat ze nuimen: “Guide to good practice”. Hierdeur waiten in toukomst aal pertijen, woar ze zok aan holden mouten. Doardoor kwam er n en aan aal ‘sloep- n kroep poaden’, dij aanboden werden om radder tot n adoptie te komen.
In 2001 wer der n wetsveurstel ‘conflictenrecht adoptie’ indaind. Touglieks werd adoptie van kinderen oet Guatemala tiedelk opschort, omreden de adoptiestichting ‘Flash’ dij kinder oet Haïti hoalde, in 2002 haandelde in stried mit veurwoarden steld in t Haags Adoptieverdrag.

n Joar loater werden adopties oet Cambodja bevroren vanwege wiedgoande haandel i kinder. Zogenoam. adoptiemiddeloaars kochten n potje veur 20 tot 100 dollars van arme olders om ze doarnoa voor n smak geld deur te verkopen aan ‘aspirant’ pleegolden. Doarbie werden bedroagen tussen de 5000 en 20.000 dollar betoald! Dit was veur dizze gemaine ‘zoakenlu’ wel n hail winstgevende oaventuur. Mor goud, dat veur dizze oetwas n stokje stoken wer.
Doarom perbaaiern aaltied weer gewaitenloze lu misbroek te moaken van kinderwens van n bult echtpoaren, dij groag koste wat kost zo rad meuglk heur wens vervuld zain. Gelokkig komen dit soort praktieken aalsmor minder veur. In 2005 werd er n gedragslien opsteld met aanwiezings, hou te doun bie dit oard illegoale adopties.

Aal mit aal reden genogt, nait lichtveerdeg over dizze oard femilie vörming te denken. Der komt n baarg op joe of. Mor ainmoal kozen veur dizze alternetieve kinderwens, drouden Teun en de vraauw vervaast, beker tot d’ allerleste druppel leeg te drinken. Allerlhaande medieze bewiezen mouten dudelk moaken, dat heur adoptie wens noa riep beroad en de neudege teleurstellingen nait ain- twij- drij oet lucht is komen valen.

Noa ofzain te hebben van n Nederlaands kind, was heur hoop vestigd op n weeskindje oet n oorlogsgebied of n netuurramp. Dolgeern willen ze zo’ n ‘stumperd’ n vaileg, laifdevol thoes baiden. Sneu veur heur en n bult aandern, is Regeren nait beraid van ‘officiële procedures’ of te wieken. t Opgruien in, of in elk geval in buurte van t laand van herkomst, deur achter- of overbleven femilieleden groalt veurkeur.
n Onderzuik van Nicole- Jaffari- Bimmel is promoveerd aan Universiteit van Leiden op hechthaid en gedragsaksies bie kinder dij adopteerd binnen. Zie ontdekt, dat t gros van onderzöchde adoptiekinder in leeftied van vattien joar zok goud ontwikkeld, mor in verglieking mit nait- adopteerden wel n verhoogde neude lopen op gedragsakties in thoessituoazie. As ze kieken noar n onderzuik, dat zeuven joar eer ploatsvond, is er zölfs n doaling van t aantal akties te bespeuren.
Mit aandre woorden, adopteerden lopen waaineg meer risiko as d aandern om spoor biester te roaken. Veurlichting, begelaiding en noazörg aan de aspirant- adoptieolders speulen hierbie n grode pertij. In 2005 binnen hierzoot benoasten 1307 nije ainwoonders biekomen.
Onderzuik doan deur: Cap Gemini, Ernst en Young noar ‘effectiviteit’ en ‘kwaliteit’ van veurlichting en femilieonderzuiken en kiek op ‘interlandelijke adopties’ , moakt meer as dudelk, dat t goud is en blift om regelmoatig wachtliesten, procedures, protocollen en zo wieder tegen t licht te holden. Ook kinder mit scheel, dij vrouger boeten aoptie- boot vuilen, ( special needs kinder ) vroagen om n bult noazörg.

Dizze oard lieders telden vrouger nait mit, werden verstöt, of domweg vergeten. Dit slag kinder vragt specioale aandacht, zörg en noazörg. In tied dat dizze kinder in ‘normoale’ thoessituoazies ook veurkomen en doarom heur pad en laifde vinden.
Elke older wil ja t laifst n tierege potje. Zodroa zoch noareghaid van welkse oard din ook veurdoun, zitten paardij lu mit haanden in t hoar. Dit lek en brek van mouder netuur hebben aans ook recht op n menswoareg bestoan. Om nog nait te proaten over aal zörgen en zwoaregheden, woar ain en aander voak mit gepoard goan.
Wil t adoptief kind n ofspaigeln wezen van t aaldoagse leven, kin man doch t al ‘achterbleven’ kind, ja krek nait hulploos achterloaten. Doch is mens naigd, ogen te sloeten veur dit slag gevallen. Dizze kinder, dij t doch al zo stoer hebben, zain lu groag opborgen, zo wied meugelk oet t ‘gezonde’ gezichtsveld, van dij gevolgen lu nait aalsmor mit dit abuis confronteerd worden wul.
Teun en Marije loaten heur deur dizze toezeboudel nait in toeze brengen en goan deur. Deur t Ministerie wordt n aigen biedroage vroagt veur deur ‘overheid’ moakte kosten, om reden zo n echtpoar doch zölf keur moakt n kind oet t boetenlaand te hoalen. t Echtpoar Willems haar dat er groag veur over, as der mor n kind in hoes kwam.

Teun en Marije hebben zich loaten inschrieven bij n poar adoptiebureaus en aanverwachte verenigingen. Al gaauw kriegen ze in de smiezen, dat er ‘tig’ wachtenden heur al ver goan binnen. Meulen, woarin men te laande komt, is ingewikkeld, zenenslopend en tiedvaargend. Tjonge, wat wordt er veul van heur oetholdingsvermogen vroagd.
Bladzieden aan pepieren, dij ze mouten invullen. Moatschappelk- en aandre waarkers, dij heur sikkom hemd van t gat vroagen, binnen n schier nait te nemen horrel. Ze wazzen n poar moal zo wied dat ze haanddouk in ring smieten wollen. Mor denkend aan t taimke: ‘D’ aanholder wint’, binnen ze doch mit valen en opstoan deurgoan. Wel a zegt, mout ja ook b zeggen!
Bliksembezuikjes van allerhaande u dij dr veur deurleerd hebben, kwamen heur ‘olderveerdeghaid’ testen. Aaltied weer mit bange vroag in d’ ogen, of ze nait te licht zolden worden bevonden. Dizze lu luiten aans nait t achterste van heur tong zain. Stelden of en tou n vroage en schreven op, wat ze bliekboar vermeldensweerd vonden.

Heur financiële droagkraacht wer van verschillende kaanten deurlicht, van dij gevolgen ze oetendelk zo goud als wizze wossen, zoch mit dit stel gain boele te valen. Net alsof n ‘normaal geboren hoesgenoot’ aaltied in net zo’n gespraid berre valt. Woar ook zo riekhaalzend noar komst van zo’n ukkepuk oetkeken wer?
Sneu genogt, t nog aaid veurkomende kwoad van t te vondeling leggen en potjes dij votdoadelk noa geboorte deur de moeke, of olders om zaip holpen worden, terwiel dat er legio laifdevolle aarms beraid binnen, dit nije levent te beklokkern en groot te brengen is n schrinnend bewies, dat rechten van t kind nait aalderwegens eerbiedigd worden.
Noa n ‘enervererende selectie’ werd kozen veur n kindje, n wichtje, oet China. Hierzoot dee Regeren dudelk aan geboortebepaarken. Ain twijde wichtje in n femiie mog din wel meer as welkom wezen, mor in ogen van overhaid nait wenst en doardeur nait apseptoabel. Adoptie was din ook d ainege meugelkhaid zo’n wichtje van n wizze dood te redden.
In 1998 telden ze 825 buitenlandse kinderen afkomstig uit 32 landen. Woarvan leste tied n haile bult oet China.

Moanden, joaren van zenetaargend wachten op dat aine verlössende tillefoontje. Hoelend vlogen Teun en Marije nkander in aarms. Endelk zol heur kinderwens, al is t op n aandre wieze, vervuld worden. In hoast mos n baarg regeld en aanschaft worden, eer zie op t vlaigtuug stappen konden, om heur ‘baby’ in aarms te kinnen sloeten.

Urenlaank binnen de veur- en noadelen van zo’n kindje oet Azië besproken. Cultuurverschillen binnen doarbie van t minste belang. Hoedskleur, vörm van d’ ogen voor aaltied zo bepoalend, woar t kind en heur pleegolders veurvaast tegenaan lopen zolden. t Zel aaltied, hou goud bedould ook, aine oet n aander dail van wereld blieven, mit aal risico’s van dien. Vanzölfs zel t laifdevol ontvangen worden. Haile femilie, dij zo mit t stel meeleefd het, zel der alles aan doun, dizze ‘valse’ start te doun vergeten. Hou goud ‘screening’ ook west wezen zel, n woarbörg voor n probleemloos leven kin ainaine veurzain.
Ook mit ‘aigen’ kinder krigt gainaine bie ‘oflevern’ ja gain garantiebewies. As n mensk aal in veurof wus… zoden… konden… deden … en zo kin riege aanvuld worden. Vertraauwen en wegcieferende laifde vermag veul, zo nait zowat alles. As noar aal nije wereldbörgers zo riekhaalzend en verwachtingsvol oetkeken zol worden, zolden hail wat femiliedrama ‘s onvermeld blieven.
Onvergetelk en aangriepend het eerste oog- en haandcontact mit ‘heur’ wichtje. Veur en aleer t aans zo wied was, mossen er nog hail wat horrels nomen worden. Avvekoaten, ploatselke gezagsdroagers en nog n bult aandre lu mossen toustemmen aan overdraacht geven, eer ze endelk mor doch, mit pepieren in tazze en ‘hummel’ in ‘maxi cosie’ per taxi naar hotelkoamer mochten. Pas na wat bezuiken ( controles ) kregen ze in t end toustemmen tkind mit noar hoes te nemen.
t Wichtje dreug volgens pepieren noam: Chan Juan Chang. Noa wat noavroagen kwamen ze achter betaiknis. Eerste twij woordkes stoan veur: moan, sierlek en as n doame. t Leste dail betaikent volgens de ‘deskundigen’: intelligent, slim. t Potje haren zie minder deugden en kwaliteiten toerekenen kund. Sneu genogt veur heur zol zie t wieder doun mouten mit minder ‘prozaïsche’ noam: Jantje Willems. Hollandser kin t sikkom nait.

Dolgelokkig zette femilie endelk, mit heur drijent eerste stap op vlaigtuugtrap. Pas dou dij grode vogel zien neus boven China optrok, duurden Teun en Marije n zucht van verlichten sloaken. Vol laifde keken ze op klaine deel, mit nait oetsproken belofte, der aaltied veur heur te wezen. Adoptiepepieren vaileg opborgen in Marijes tazze. Pepier, dij ze zowat oet kop kenden, zovoak haren ze dij oflopen doage aal in haanden had.
Dammee zol ‘stewardess’ heur fleske verwaarmen, van dij gevolgen zie heur eerste moaltied aan boord broeken kon. Doarnoa kwamen heur ‘ollu’ aan beurt om ain en aander naar binnen te waarken. Zaten nog propvol gevuilens, zodat ze amperaan pruifden, wat ze achter de knopen perbaaierden te sloeken.

In noavolgen van heur ‘noazoat’ wolden ze groag n tiedje loeken sloeten. Regelmoatig schrok ain of aander op oet hoazensloapje. Meschain bange heur beschaarmelinge ook mor ain onbewoakt moment oet t oog te verlaizen. As der n stee is, woar ze mit heur gain kaant op zolden kinnen, was t ja wel aan boord van t vlaigtuug.
Op Schiphol haar zoch al n zooi mensken verzoameld om nije femilielid welkom te haiten. Vlagen en belonnen wazzen nait van locht. Begön was dik in order, as toukomst veur de Willems der krek zo nuver oetzut, is der gain wolkje aan locht…

Nooit kloagen.
Aaltied droagen.
Wat was e staark en aarbaidszoam,
wat hest aaid veur ons kloar stoan.
Zörgzoamhaid was zien haile leven,
moudeg is e aaltied bleven.
Kerdoat wil e dat wie binnen,
mor ofschaaid nemen dut zo’n zeer.
Rust nou mor oet,
doe hest dien stried streden,
hest t as n moudeg mensk doan!

Bedroefd om het afscheid, maar tegelijk vervuld van daankbare herinneringen, geven wij u kennis dat is overleden, mijn geliefde man, onze lieve vader
Kees Dik
In de leeftijd van slechts 59 jaar.

Onze dank en waardering gaat uit naar het personeel van het Professor Tuntlerhuis, die de laatste drie jaren zo liefdevol voor hem hebben gezorgd.
Mevrouw Dik-MiddelJans
Kinderen: Bertus, Klaasje, Maartje en Derkje.

Mit t veurlezen van dit eerste gedailte van raauwkoarde begunt domnee zien verhoal. Hai schetst t verhoal van Kees, nait aaltied even makkelk leven. Zien wel en wee, mor veuraal tied, dat zien benul zainderogen ofnam. Aan t gebroek van buusdouken te zain, wis e gevuilege snoar wel te roaken.
Voader Kees wér nait hemel inprezen. Man haar ja ok zien lek en brek. Mor doch dee e recht aan aal wat e west en doan haar in zien veuls te körde leven.

“En nou, wat verwacht ik Heere”. Domnee Rasters wees op de hulp, dij femilie en ovrege mensken verwachten konden van de Schepper.

Plechteghaid huil op mit n verske van Ede Staal. t Laid dat Kees op t lief schreven leek. Te pas en te onpas, haar dat laid deur bakkerij klonken.
‘t Het nog nooit, nog nooit zo donker west, of t wer aaltied wel weer licht’.

Under begelaaiden van oetvoartlaaider hebben ze n dikke honderd meter oflegd tot kovviekoamer, woar noa t ‘genot’ van n kopke kovvie mit kouke, mensken wat noa proaten konden over t leven en t verstaarf van bakker Kees (Dik).

Hai haar voak veur haite vuren stoan, mor kreeg bie zien dood te moaken mit t haitste vuur dat man zok denken kon.
Doarnoa kwam grootste tamtoatsie, t haanden schudden van ale lu, dij vlöt of laank van heur dailnemen getuugden.
Mor aan alles komt n end.

In t noagesprek under mekoar thoes, vond elks, dat ze man en voader n weerdeg ofschaaid bezörgd haren. Nou was t weer scholders der under en veuroet kieken.

Amperaan n joar loater, mos der mit pien in t haart besloten worden, dat ze t bedrief t beste van haand doun konden. Hier was deur moordende concurrentie van grootwinkelbedrieven gain zolt in soepenbrij meer te verdainen.
As Bertus t nou nog geern wol, mor dizze was t gekraab en geknooi ok meer as zat.
Dou e wat verkerentjederij kreeg en e ok groag wat tied aan t wicht besteden wol, wer knobe deurhakt. Bertus kon in loondainst komen bie n broodfebriek under rook van Stad en greep kaans mit baaide haanden aan.

Veurlopeg kon e hinneweer rieden in auto van zoak, mor op duur wol e n aigen woagentje hebben. Zoak wér verkocht aan n buurman, dij der n ‘showroom’ veur nije en broekte auto’s van moaken wol. t Paand paazde ja mooi bie zien noastgelegen geraazje.
Noa wat gesteggel over pries en n hoop gepaangel mit moakeloar kwamen ze der oet. In t vervolg werden der gain stoetjes of kouken meer verkocht, mor auto’s. Of dij ok zo vlöt over teunbaank goan zellen, vaalt te betwiefeln.

Moeke göng mit kinder in n dörpke in buurt wonen. Ze haar t nou n stok makkelker din ze t ooit had haar.
Bertus huurde in Hoogkerk n hoeske, woar e zien doefke vertroeteln kinnen zol.
Noa n bruloft, dij klonk as n klokke, begon e hierzoot n nij leven. Het der nooit spiet van kregen.

Laangde nait noar bakkerij terogge. Zat hier in vaar plougendainst, mit wereld meer vrije tied. Tied veur vraauw en kinder, den dij luiten ok nait laank op heur wachten.
Op goud gelok, of zoas ze in ‘daansstad’ Waarvum zeggen: ‘Op roakeldais’ was e in dit beroup sprongen en was noa n klaaine omzwaarven hier goud te laande komen.
Vuilde zok hier op stee en was dik tevree mit le wat hom hier veurhaanden kwam.

Bie mie in stroade is n lutje potje boren. Blaauw vlagkes en belonnen muiken dudelk, dat t om n jong ‘pielemanske’ göng. Moandenlaank was t echtpoar al goud reur west om zien koamerke in odder te kriegen. n Waigke ston al n zetje op nije wereldwonder te wachten. Gain muite was heur teveul om t kind t beste en mooiste te geven.
Veurpret is ja haalve pret.
Pluzen beren en ander veuralsnog onbroekboar speulgoud muiken dudelk, dat e meer as welkom was. Kleerkes lagen in kaaste noast n bezending pisdouken. Jongmans kon ja moanden veuroet.
n Hail verschil mit t kindeke Jezus, dij t doun mos mit n smerege staal, woar daaier: os en ezel t veld veur roemen mozzen. Of wazzen dij, zo as de Paus beweert, hailemoal nait in buurte en heuren ze in Kerststaal nait thoes. Gain mens wol zien moeke en voader over vlouer hebben. Stel joe veur, dat t potje doarzoot geboren worren zol. Doar mos n mens ja nait aan denken. Ze haren t ja veuls te drok mit heur aigen besognes! Ze mozzen veur t feest nog zoveul regeln!
Wat stro veur moeke as kroammetras. Kold woater om te drinken en heur en loater t potje wat te hemmeln. n Vouerbak, woar ze t vreten veur baisten oet smeten haren.

n Poar douken as loakentjes, dekentjes en pisdouken. Vlage göng hierzoot nait oet. Gain mens luit heur schienboar wat aan Maria en Jozef gelegen.
Gain kind in wereld dij zo aarmtiereg op wereld zet wordt. Ongeleuflek mor woar. Kind van d’alderhoogste Boas, dij Hai stuurde om t volk op eerde te bemoudegen, t rechte pad te wiezen en op jonge leeftied vrijwilleg dood te goan, om aal onze zunden mit noar Zien Voader in hemel mit te nemen. As n ropvogel veur ons altmoal. Nog n pooske wachten, din hebben we weer Drijkeunegs. Veur Roomsen is 6 jannewoarie hail belangriek. In biebelverhoal kwamen toun drij Keunegs: Balthazar; Caspar en Melchizedek, veurnoame rieke lu oet t oosten, noar Bethlehem òfraaisden, om doar t nijbakken Keunegskind, dij heur in steerns aanzegd was, te bewondern en kedoos – wierook en mirre – te brengen. Drij letters: B C M mit kriet op stielder schreven, herinnern nog wied in t joar aan dizze dag. Herodes kon t drijtal nait wieder helpen, mor kwamen op ploats van bestemmen aan. Soam mit n koppel schepers wazzen zie d’eersten dij onze Zoalegmoaker en Haailaand bekieken konnen. Rest van t volk luit t òfwaiten. Snapden van haile boudel gain sikkepit. Gelukkeg waiten wie, vandoag de dag, ja beder! Of begriepen wie der ok nou nog niks van? Binnen we zo mit onszölf dounde, dat wie aan betaikenis van zien komst, leven, waarken en dood veurbiegoan? Was zien verschienen hierzoot n vergeefse raaize? Din kinnen wie, haardleers as we binnen, t vannijs verdainen van t Parredies ja wel vergeten. Din zugt toukomst der veur ons allemoal nait best oet.

Knelis Haaijer höng aan latten. t Volk mummelde, dat ze dat joaren leden al aankomen zagen. Gruide ja op veur galg en rad. Docht dat wereld ain groot speulpelais was. Centen gruiden in t kamnet en t waark was veur de dommen.
Vuilde hom wied verheven boven t klootjesvolk, dat veur n haalve rooie cent in waige legen har en gain oetzicht kreeg op bedere tieden. n Wiesneus eerste klas, woar schienboar gain vraauwlubloud in zat. Haar aan zien moeke zoaleger bliekboar meer as genogt. Aander doames oet t dörp wazzen hom, noar t scheen, veuls te min. Kneep kadde laiver in t duuster. Bie tied en wiel hoalde hai zien gerief wel in Stad, wer der flusterd. Buusgeld kreeg e ja zat. Zien ollu hadden hom achterof beder Knelis Naaijer nuimen kind, of Knelis Repel, din har e teminzent zien noam nog eer aandoan. Het in amperaan tien joar t duroabel spul van zien ol heer Berend versloerd en verhoerd. Haar noa t ‘hemeln’ van Berend, dij körts doarveur zien oldske, Knelis moeke, noar t kerkhof brocht har, t schienboar nait recht verwaarken kind. Was aal stuur in zien bestoan kwiet. Dee woar hai zinneghaid aan har en dat was nait veul. Zien moeke was alles veur hom west. As ainegst kind strontverwend en aaltied noar ogen keken. Ons jong haar kost veur t kaauwen en t veuroetzicht aan t geld in t kamnet beloofde hom n golden toukomst. t Waark lag hom aans nait. Haar ledder W van waarken in paalm van zien haand nooit lezen. Knelis en zwait verdruigen nkander ja nait. Oet verdrait, om t verlais van zien boakens, kreeg Knelis fles brandewien oet kaaste, veur n klokske dij hom beder smoakte as aal tebletten van heur hoesdokter. Zeupkes smoakten noar meer, van dij gevolgen Knelis flezze sikkom voaker in haand kreeg as zien ballaster of laaide van t peerd. t Levent brocht veur hom mor n schietbeetje dieverdoatsie meer. Dizze vatteger mos aans wel aarg veul dörst had hebben, as hai in zo’n körde tied n kostboare ploatse noar zien barrebiesies helpen kon. Volk wol nait meer bie hom waarken. Aarbaaiders mozzen mor zain, wat ze doun konden. Sturing was der nait meer. Boer was haile dag aan de flotter en mos n traauwe bezuiker wezen van bepoalde vraauwlu in Stad, dij heur liggend perbaaierden overende te holden.
n Echtpoar oet Waarvum het ploatse opkocht en was der slim wies mit en zo t zoch aanzain luit, kregen ze t spul weer nuver aan loop. Knelis trok in bie n olde ainspaanster oet Beem. Was in Grunnen bliekboar oetspeuld, nou zien porterfulie nait meer zo dik was. Och en in t duuster binnen aal kadden ja ainder. Knelis was der op bouldag liek oetspröngen. Haar allent wat kleroazie en n noagel overholden om t gat mit te kraben. Wat t wicht in zo’n verlopen sujet zain haar? Zel wel n nuver passend lid veur heur potje west wezen?

8 juli 2008

Aargenswoar under klokke in toren van n kerke stonnen, – as je goud keken teminnent – stoer leesboar dizze woorden:

Ain van dizzent zel joen leste wezen

Aiglieks staait dit regeltje veur: bedruivend – geruststellend, bemoudegend en treustend, as n mens op pad gaait noar de Aiveghaid. Gain mens wait ja tied of uur wanner e verwacht wordt. Mor ainmoal is veur elks tied der heer. In t zicht van dij kerktoren liggen op t kerkhof n haile bult lu dij heur veurgoan binnen. n Poar veurnoame riekoards liggen in kerke begroaven under n dikke ploat mit noam en titel, zo as vrouger gebroekelk was, as dij zaark der teminnent nait oetsloagen of vernaild binnen in tied van Hervormen dou ‘kerk’ hailemoal op hobbel was.
Tekst geft aan, dat mainste lu vanzölfs bedruifd binnen as ain van heur gelaifden oet tied kommen is. Ainmoal komt veur elkenaine ja ogenstond dat e verschienen mout veur Hemelse Rechter, dij bepoalen zel, of e in t noabergelieke levent zodoaneg zien best doan het, dat e n steechie verdaint – noast d’Aalmachtege – in t Voaderhoes.
Gain mens kin veurkommen, dat e ainmoal kop dele leggen mout. Gelukkeg wait – op God noa – gainain wanner zien eerdse tied der heer is. Huift zoch doarom veuralsnog gain zörgen te moaken. Dou krek as Maarten Luther en poot nog mor n boomke, of goa op raais as je der sinneghaid aan hebben. Dou wat je nog doun kinnen as dokter t oordail over joen bestoan veld het. Joe plotsklaps op wenakker van t levent stoan.
Lu niks meer veur joe doun kinnen. As joe dij woorden lezen dij under t uurwaark stoan en zain wel joe aal veurgoan binnen, krieg je treust en bemoudegen veur tied dij joe van Godswege nog toudocht is. Kiek noar toren dij joe n vingerwiezen geft noar de Hemel, woar joen veurgangers kloar stoan om je n ploatse tou te wiezen. Gainain huift baang te worren bie t gedenk of prakkezoatsies aan en over aal meleur dat hom meschain nog boven kop hangen kin.

Is t joe wel ains opvalen, dat proat op n veziede, veuraal as der n zeupke schonken wordt, goandeweg d’oavend schunneger wordt? Is t eerst schoonmoeke dij t veduren mout, loater gaait t veurnoamelk om aal wat zoch mainstkaans in berre ofspeult, of ofspeulen kin. Wins zel moeke van t gedenk wel wezen!
Dat n meens doar nou zinneghaid aan het…. Kin der mit mien vol verstaand nait
bie, of zol k mie der zölf bie tied en wiele ok aan bezundegd hebben? In aalsgevaal gaait t er op zo’n gelegenhaid wel ais roar aan tou. Allerhaande wiesheden vlaigen over toavel en elks denkt doar zien aigen van. Des te loater t wordt, des te radder wordt t volk mit tong. Krek of zie altmoal mit lullen kost verdainen mouten. Krek of ze inainen allemoal avvekoat binnen…. Reveln as n grode, mor over inhold kinnen je beder zwiegen. Dat is bie toeren n hol vat, woar t benul gain stee meer het.

Nou heb k wel ais heurd, dat vraauwlu der smangs bie zetten ok wat van moaken. Onbegriepelk, dat geteut over zo’n stokske vlaais, dat n meens bie slachter nait machteg worren kin. Zellen lu aans niks te viezelvoazen hebben?
As ze dat mor nait doun as Graitje van Jan- Wullem, dij t taimke wel aal te letterlk opvadde. t Wicht het er n zaike pokkel en n verkörde levent aan overholden. Zo haren heur olden heur ok vervast nait optrokken. Harregat, t lopt verdikkeme weer op n strontproatje oet. Hou bestaait t!
n Reden te meer om zuneg mit dat soort proat om te goan. t Helpt je nait wieder en je doun der voak meer kwoad as goud mit. k Heb wel es docht: “Zellen manskerels aans gain proat holden kinnen?” Messchain nog nait zo roar, dat t volk wat reur – nou ja – rakt deur aal wat wiedkieker oet t schaarm teveurschien tovert. Bie toeren nait veul zoaks, mor ja n meens wil geern wat dieverdoatsie in zien haard bestoan. Zo blift t in aalsgeval bie zain en aankomen nait. As t locht oetvaalt, waiten lu heur aans best te vernuvern. Ooievoar kin je der ja alles van vertellen.
t Volk is schienboar haile dag op zuik noar dinger, dij heur doags deur kop banjern, mor as timpe bie poaltje komt, nait tot oetvoeren kommen. Allent as t duuster wordt, kniepen ze geern heur poeske. Dij vindt, zo leert bovenstoand verhoal, staarvenswoar, dit mainsttieds ok nait slim. Tillevizie moakt meer kepot as mennegain in smiezen het. Oet dat kreng! ‘Speulen’ in berre geft bliekboar n baarg meer dieverdoatsie. Vraauw het din inainen gain kopzeerde meer. t Locht kin, of ìs oet. Beder veur wereld en joen knip. Zo kin t ducht mie wel weer?

28 november 2008

Ainmoal is veur elkenaine tied der heer, dat e veur ‘Grode Boas’ verschienen mout. Doar helpt gain laive moeke of aandersoortege fiebeldekwinten aan. Op ainziedeg ofsproken tied het e zoch mor te melden. t Is groag of nait! Dag en tied wordt deur ‘Regisseur van t Levent’ bepoald. Wat Bertus ok pebaaierde: bie hoesdokter deure der sikkom oet lopen; zaikenhoes in en oet goan, aine underzuik noa t aander woar e zoch deur Jan en Alleman schaauwen loaten mos; bezuik aan verschillende lapzaalvers; allerhaande hoesmiddels der op lösloaten; t hölp aal mitnkander gain sikkepit. t Is altmoal vergees.
Sniedens in t lief werren allènt mor aarger en namen nait of. Kon bie toeren nait op of dele. Lag t laifst zo laang meuglek op bèrre. Lenoa was der paartieds euvel mit aan. Tebletten, waarme melk mit hunneg, n kejakje niks hölp. t Jong ston bie zetten zowat op kop en mos zoch bedappern t nait oet te hoelen van pien.
Bertus mos der, dat was wizze, aan leuven. t Wief har as leste strospier zölfs in elke koamer n bord mit siepels zet, mor Bertus göng mit dag achteroet. Wat zoch veureerst aanzain luit as n onschuldege liefzeerte, wer mit dag undroagleker. Dokter schreef hom wat tebletten veur, mor d’aine hölp nog minder as d’aander. Pien bleef. t Eten smuik nait meer en wat e sloekde bleef underweegs in zien zinkpudde hangen. In t zaikenhoes wizzen ze ok nait recht wat ze van hom denken mozzen. Hebben hom doar zowat binnensteboeten keerd. Noa n bult vieven en zezzen en vief moand loater bleek zoch oet, dat e n dikke vlaaisboom bie hom druig.
Noa n tegenweerde operoatsie van krapaan zes uur hebben ze t zwikkie weer aan nkander kramd. Op zoal druig Bertus t oordail geloaten. Har t meschain zölf wel docht. t Was ja nait aans. Kwam te vroug, mor was blied, dat e nog zoveul joar van vraauw, kinder- en klaainkinder had groalen meugen. Vraauw was finoal oet stuur en reerde hail koamer bie mekoar. Heur Bertus, woar zie zowat vievenvatteg joar mit traauwd was, verlaizen. Dat was ja onmeuglek! Zokswat kon ja nait! Hou mos t as Bertus der dammeet nait meer wezen zol. t Laifste göng ze votdoadelk tougelieks mit heur manskerel noar t Beloofde Laand. t Duurde n haile zet aleer zie heur hernam en soamen mit Bertus heur verdrait en onmaacht oetblerd har. Was verdikkeme ok nait niks wat ze veur koezen kregen. Aan kovvie dij n zuster heur stiekom veurzedde, zat gain ‘lak of smak’. Aan t end van mörgen göng ze noar hoes om doar t aldernoarste nijs aan kinder, femilie, vrönden en noabers te vertellen. Zag der as n baarg tegenop. In al alternoatsie har ze nait vroagd hou laank ze soamen nog tegoude haren. Zol t vanoavend meschain wel heuren.
t Vuil heur achternoa nog tou. Elks har der al n zwoar heufd in had. t Underzuik duurde ok ja veuls te laank. Mor ains aankieken. Hopenlek duurde t nog n haile zet, veurdat Bertus ‘Piep aan Meerten‘ gaf. Muik heurzölf wies, dat zie t altmangs nog wel n poar joar oetzingen konnen.
Sneu genogt is t nait zo wied komen. Vaar moand loater stonnen lu op t kerkhof om: man, voader, grootvoader, bruier en swoager noar zien leste ploats te bringen.

Bertus gaf nooit meer n leste ronde in kroug van Appie Smit. Zien trompet is nait meer van t hoakske in kebof komen.
In aigen auto noar t zaikenhoes voaren veur oetslag en gesprek, was veur hom leste ronde west. Kwam mit zaikenwagen weer thoes en het t stuur nait meer in haanden had. Mos t rouer van zien levent kompleet oet haanden geven. Noa n poar weke wer e legerachteg en gaf t bezuik en wiedkieker hom nog wat dieverdoatsie.

4 november 2010

Daarom?… Is gain reden; zegt man doch mainsttied. Mor der mout doch wel n oorzoak of reden wezen, veur aal wat der in ons noaste- of wiedere omgeven beurd. Zokswat komt doch nait zo mor oet locht valen? Achterof is voak n bult verkloarboar. t Kin ja nait aaltied n ongelok, of stom touvaal wezen. Gain mensk is veur t (on)gelok geboren. Aigen verdainste? touval? noodlot? Woarin mouten we nou leuven?

Woarom?… Binnen mensken op dizze eerde komen? Tot meerdere eer en glorie van onze Schepper? Of noodzoaklekerwies vanwege veurtplaanten? Onze olders hebben ons vanzölfsprekend – al din nait vol vreugde – begrout. Gain van de borelingskes het er ja zölf om vroagd. Eerste geluud is din ok vervaast gain klaank oet plezaaier west.
n Vrömde, kolde, aangstaanjoagende wereld is t, dij heur of hom begrout. Doch blift t n wunderboorlek gedou.
Oplochten, veuraal noadat bleek, dat alens dik in order is, zowel mit mouder as kind – aal der op- en aan zit – en t wieders zond lekt; is er reden tot grode daankboarhaid.

We hopen, das wie der mor laank van maggen groalen. Mor dat hebben wie ja nait in aigen haand. In “broeklaain” geven en kregen ! Veur goie -, mor ok – minne tieden. In veur- ,mor helaas ok wel ais tegenspoed. Mit hopenlijk meer lief as leed. Ok zit in elk begun t ende al besloten. Dood en leven heuren bie mekoar as kop en munt; yin en yang.

t Blift aaid n volslagen roadsel, woarom d’aine vraauw – al din nait hoopt – votdoadelk in verwachten rakt, meschain wel van berreplaank of en n aander noa laank wachten en veul underzuiken, voak oet nood, noa n aantal mislokte pogens; veurgoud hoop op gezinsoetbraaiden mout opgeven. En wat te denken van al dij vraauwlu – wichter voak nog – dij t kind (nog) nait willen en t doardeur (loaten) ofdrieven, of ter adoptie aanbaiden?

Woarom?… Is alens in dizze wereld zo maal verdaild? Hebben paardie lu zowat helfte van tied kommer en kwel?
Komt man financiële armou mor nait te boven? Blift t stoer, aaid mor weer opnij endjes aan nkander te knubben, terwiel bie sommege aandre lu (schienboar) zomor t geld binnen blift stromen.

Over rechtvoardeghaid sproken! Waaraan hebben wie dizze verdaildhaid in soamenleven te daanken? Elk t doch t zölfde recht op n menskwoardeg bestoan? Hebben zie meschain wat onmis doan, of het man dit aanszins over zochzölf ofroupen? Mouten we dit admis raangschikken under t heufdstok “kloare pech”?

Woarom?… Heerst er in bepoalde laanden zowat aiveg en aaltied oorlog. Is der zowat noeit n tied van – of zicht op – vrede? Stoan paardie volken aalsmor vannijs mekoar noar t leven. Binnen der doagelks miljoenen ontheemden op vlocht, of mouten ze bivakkeren under mainst erbaarmelke omstaandegheden. Onschuldige manlu, vraauwen en kinder.

Woar is t laand bleven, woar laiwe en laam vredeg noast nkander konden leven ? Woaraan ontlainen terroristen t recht op heur schrikkelke gedou ? Wenneer komt er in t ” haailege “(?) laand endelk ains “Vrede”?

Woarom ?… Roaken zoveel mensken, veural jongen, zodoaneg mit heurzölf en aandern in knobe, dat ze mainen haard te mouten schoppen tegen bestoande orde deur: overmoateg alcoholgebruuk; drugs; allerhaande vörmen van kriminoalitait en aandre eksessen en hiermit voak gepoard goand ‘zinloos geweld’? Zie hebben weelde en welvoart ja aan t gat hangen, mor waiten ogenschienlek nait, hou doar mit om te goan.

Woar göng t mis? Wel of wat is der as schuldege aan te wiezen? Wel is veur dij noareghaid verantwoordelk?
Laaidt o.a. n teveul aan buusgeld; deur: betoalde bieboantjes; thoessituoazie: – inkomplete femilies – waarkende moekes – gebrek aan echte aandacht, belaanstellen en tied – (sleudelkinder!); tot dizze hedendoagse oetwossen?
Hou kriegen we menskhaid weer in t goie – aalgemain accepteerd – spoor ? Woar binnen de algemaine normen en weerden bleven?

Woarom?… Is er zoveul ellèn in wereld? Onvree mit zokzölf, aal en elkenain; nieds tegenover aandern, dij t (voak schienbaar) veul beder troffen hebben? Binnen wie mit nkander, t spoor n bedie biester roakt? Hebben wie teveul buusgeld, van dij gevolgen, dat mit noame t jonkvolk nait wait, wat e doar van gekkeghaid zoaal mit doun mout?

Vreten ze doarom zokse roare dingen oet en zetten ze t dure geld om in draank. Zoepen ze as n krieger op t oorlogspad. Hebben we t zo goud, das wie dij weelde van onze welvoartsstoat nait velen kinnen? Binnen wie zo verwend deur t bezit van t eerdse slijk, dat wie veurdailen van onze gaistelke- en eerdse verworvenheden vergeten binnen? Worden we deur t “wereldvenster” – d’aaloverheersende tilleviezie en (internet) kompjoeter – zo ‘brainstormd’, dat we werkelkhaid oet t oog verloren hebben?

Woarom?… Lieden miljounen mensken op dizze eerdkloot aan : aarmoude, honger en dörst? Roaken er doagelks zoveul lu heur boantje kwiet? Is er bliekboar gain enk’le regeren in stoat t tie blievend te keren? Zain zie – ondaanks schone beloftes – gain kaans n ende te moaken aan aal bekende en deur elks zo verfoeide wantoustanden; widde boorden criminoalitait – fraudes; omkopens; chantoages; drugshaandel en – gebroek; moord en doodslag; vandoalisme; daifstal; bedrog en aandre “braandhoarden”?

Woarom?… Lopt er ain op de vaar huwel’ken spoak? Woar is traauwbelofte bleven, as we t bliekbaar bie elk zuchtje tegenwind al of loaten waiten? t Zo gaauw nait meer zain zitten en t ‘huwelksbieltje’ der bie dele smieten?
Waiten wie ons mit welvoart en welstaand gain road meer? Mouten wie zo neudeg as echtpoar aalbaaide waarken, van dij gevolgen, dat wie sikkom gain tied meer hebben veur mekoar? Wat doun we nkander en ev. onze kinder aan?
Zo binnen we doch nait getrouwd? Woar is ons verantwoordensgevuil bleven? Woar belofte van aivege traauw, in veur- en tegenspoed?
Huwelken worden in hemel sloten, wordt der wel ais zegd, mor woar blift din dij Allerhoogste traauwambtenoar? Woarom let HAI dat altmoal geworden en grep HAI dij ‘echtbrekers’ nait bie schammelhakken?

Geven we nait meer genog om mekoar en kaizen doarom te rad pad van minste weerstaand. Aan ovrege betrokkenen en in t biezunder kinder wordt schienboar naauw docht.

Woarom?… As we bovenstoaande faiten consteteren en erkennen; t aalmoal zo biezunder goud waiten en t zo geern aans zain haren; kinnen wie der mit ons aalmoal din echt niks aan veraandern? Blieven onze ogen sloten oet: aangst; aigenzinneghaid; zölfdezucht; onverschilleghaid; gemakzucht of ‘apathie’? Loaten we daarom aal mor geloaten – liedzoam – over ons heen glieden?

Woarom?… Gunnen mensken mekoar t licht in d’ogen smaangs nait? Nieds, op wat n aander het? Kikt menneg oog aaltied noar d’aander? Is andermans gras nog aaid veul gruiner?

Willen of kinnen we n aander nait goud begriepen? Willen we aalsmor t zölfde of meer as wat n aander het? Zo ontevree, mit wat we zölfde zomor kregen hebben, of is t schier jeloerseghaid? Aigen verdainst is t ja nooit!
Daankboarhaid is mainsttied wied te zuiken.

Woarom?… Met man schienboar mit twij moaten; is t oordail nait geliek; droagen lieke monniken nait zölfde kappen?

Mout d’aine mensk staarven in ploats van te maggen blieven, terwiel paartieds n aander zo geern wil goan?
Zellen wie t nait meer aan onze “grote Hemelse Regisseur” over mouten loaten en mouten peberen veural ons aigen stroatje te schrobben? Verkloaren kinnen we loop van zoveul dingen ja doch nait!

Woarom?… Moaken wie ons aaid zo drok om – let op tied, dij mensk van bovenof wordt geven – onbelangrieke zoaken? Kinnen we onze toumeten tied nait beder besteden? Vinden we t zo stoer, ains “spiet mie” te mouten zeggen?
Willen wie noeit minderman wezen? Mout t laifst onze aigen hoane keuneg blieven kraaien?
Mouten wie veuraal zölf volop in belaanstellen stoan?

Woarom?… Mouten paardie lu leven mit n sikkom ondroagelk verdrait? Kinnen mensken zo min vergeten en bovenaal vergeven? Ligt schuld nait bie elk van ons! Binnen we t parredies’; ‘de zondvloud’ en ‘toren van Babel’, allaank vergeten? Is onze sproak op zoveul terraainen nog aaltied verward? Zegt ains ‘beloofde regenboge’ ons nou gain sikkepit meer?

Woarom?… Maggen mensken nait aaltied soamen old worden? Worden ze zomor onverwachts bie nkander vot reten, deur: – zaikte, of aander melleur; woardoor aine beveurbeeld noar n zaikenhuis of nog aarger n verpleeghoes mout. Of deurdat man oet tied rakt; mit voak n bult zörgen veur achterblievers; fysiek; psychisch of financiëel.

Waar kinnen wie antwoord kriegen op dizze en nog n haile baarg aandre vroagen? t Grode ‘woarom’ blift n open vroage, woar gain mensk n ofdound antwoord op krigt. Elks mout doar zien weg in vinden, as e der mor nait bie verdwoald.

Of vroag k meschain noar bekende weg? En zuik ik t gelok, terwiel t al laank en braid veur mien vouten ligt.
Wel t wait, mag t zeggen!

Leste tied is t ja onnuur. k Kreeg der onbestendeg gevuil van in buuk. Kraanten stoan boornstevol mit allerhaande verhoalen over ons in 2000 zo bejubelde euro. Aalsmor meer laanden mozzen zo neudeg dailen in ons vreugd. Gulden verdween in rad tempo op t pepier- en muntkerkhof. Oetwozzen kregen n set muntgeld om wegwies te worren in eurolaand.
Riek en aarm mogten zoch alliekewel schoedeln aan rieke eurotoavel. t Gelok kon ja nait op! Guldens kwammen in t vergeetbouk, al rekende mennegain stiekom wel ains weeromme. t Levent wer n stok duurder, mor t zel wel goud komen, dochten wie ongeaargd.
Noa ongedochte kripsie, dij oet Amerikoa overwaaide en finanziële terugvaal en noodzoakelke bezunens, vuilen n poar septiele bruiers om. Ierlaand kreeg mit pien en muite boudel weer op glee.
Griekenlaand was twijde dij haanden ophuil. Doar was aans gain zaalf aan te strieken. t Volk vuilde zoch joarenlaank bedrogen deur bestuurders, dij eerstens aan aigen knibbe dochten. Wel mout t geld doarzoot aanzuvern? Juustem! Eurolaanden van t eerste uur.

Nou ok Itoalië, Portugal en Spanje heur rekens opmoaken en miljarden tekört kommen, maggen rieke laanden weer touspringen. Hou laank blift geldstroom open, veur en aleer onze aigen schatkist t loodje legd? Wat beurt der din? Kriegen we onze haarde gulden trogge, of goan we mit nkander aan d’appelladde. Man, man wat n spul! Wazzen we mit n koppel rieke laanden mor nait aan euro goan. Ons deur Kok en Zalm zo prezen euro wer stoareg aan n neuro, zeuro of zölfs n treuro!
Noakomende vrakke dailnemers mouten we mit mekoar oet pudde slorren, of we t groag doun of nait. Of kinnen we nog weerom? As we goie ‘Puutholders’ leuven maggen, is zokswat nait meer wenselk en meugelk. k Bin slim benijd, wanner we mit haandenvol euro’s doch nog mit lege haanden stoan.
Wel helpt ons din oet prudde? Huiven we din allinneg bedroagen mor weer te dailen deur twij komma twij en n bedie, of worren onze bezittens in toukomst meer as halveerd? Of binnen sinten, hoezen en gebaauwen plotsklaps gain eurostuver meer weerd? Harregat, doar mout k ja nait aan denken! Kinnen we din mit nkander op hongerkaambe?
Is t pepiergeld riep veur t hoezie? Bloots handzoam om t gat of te vegen? Of mouten we ons zoer verdainde spoarsinten kuutje buten veur n stoetje haard gold. Vandoage kostte n kilo gold ja al n dikke zesendatteg- honderd euro’s.
Aal goud, mor woar mout je dij zwoare kloe- ten loaten? As je wat neudeg hebben, kin je der din n stokske ofschrappen, of kriegen we van baank doarop wat krediet? t Zel onze tied wel oetzitten, mor onze kinder en klaainkinder binnen dommee pineut. t Liekt verdikkemie wel of inde der tied der aan komt voamen.
k Wens Puutholders en kezorten n haile bult wieshaid en n oetzunderlek stel hazzens tou!

Bie ons in stroade woonde doudestieds n manskerel van krapan twinneg joar. Woonde bie zien pabbe en moeke in hoes. Kon zoch allent ja ok nait recht redden. t Jong was n bedie apaart. Nait bepoald ain van de loosten. Har legere school deurlopen, mor haren hom- vanwege zien leeftied – vanoet daarde klazze ‘holdert geven’. Tjebbe gruide op maank groden en leerde doar nait aaltied wat gouds. Luit zoch geern deur aandern opnaaien. Was n dikke deugnait, al mout k zeggen, dat lu hom ok geern broekten as pispoaltje. Dij haalfmale perbaaierde oet, aal wat ons Laimeneer verboden har. Gruide op veur gaalg en rad tot aargenis van elks dij mit hom te moaken kreeg.
t Was aans wel slim makkelk hom joen aigen mizzers en poebels in schounen te schoeven. Dij ‘haals’ har ja doch niks in smiezen en zol doarover nooit n ‘maarken’ moaken. Lagde wat en keek doarbie of e t ‘locht’ oetvönden har. Was zo nog aargenswoar goud veur. Bruiers of zusters het Tjebbe nooit kregen. Ain mizzer was veur zien volk schienboar meer as zat. Tjebbe woonde noodzoakelkerwies in n krakkemikkerg kröt, dij aiglieks al joaren ‘onverkloarboar bewoonboar’ was. Moeke Tjikke was optrokken in Vraislaand en was doar ledderlek tegen Jans Mulder oplopen, dij doarzoot n blaauwe moandag aan oomke Douwe Boonstra oetbesteed was. Dij har bie t melken n peun van n kou had en was n poar weke oet runnen. Jans har t doar nuver in t sin en doarin speulde Tjikke van noaber Kees n dudelke hoofdrol. t Wicht was nait moekes mooiste.
Har veurwoar bie t oetdailen nait veur- aan stoan en ok t verstaand was n vare weerd. Mit heur haanden kon ze aans meroakel overweg. Mit recht n poterd. Gain meroakel dat ze wel wat in onze Jans zag en hom geern hölp wat heu oet t vak omdeel te gooien. Bandeg waark, woarbie n meens op tied evenpies oetrusten mout. Doar blee t nait bie. Van t ain kwam t aander. In t heu har t span t slim noflek.

Jans was zunegaan n moand thoes, dou zoch oetbleek, dat e noast n bult zwait ok nog wat aans achterloaten har. t Kwam tot n radde traauwerij en noa zeuven moanden zag Tjebbe t levenslocht. Jans har van n boer veur n poar stuver n old oftands hoeske huurd, woar e zoch mit zien femilie redden mos.
Jans was n kerdoate aarbaider dij wel wat oet stro zetten kon. Op stee van Rieks Kelder wazzen ze ok slim wies mit hom. Ok Tjikke kon op t Hoogelaand nuver oarden en was veur boerin n goie handeveger. Allent mit Tjebbe, nuimd noar zien ‘pake’ zoaleger göng t nait zoas ze geern wollen. Hazzens paasden bie hom nait altmoal recht in kop. Hai was en bleef n simpele goarenklopper, dij wereld op zien aigen menaaier in gloepde.
Tjebbe waarkte hier en doar n blaauwe moandag, mor was op t waark rad oetkeken. Hai was bar zuneg op zien liggoamsvocht en deed t taimke “t waark is veur dommen” gain eer aan. Zien olden wazzen der din ok euvel mit aan. t Jong dee in en om t hoeske niks woar e mui van worren kon. Swaalpde godgaanse dag in’kontrainen rond. Dou e in smiezen kreeg, dat er twij soorten meensen wazzen: jongs en wichter en wel ains meer zag, as goud veur hom was, luip t hailemoal oet klaauwen. Zat aaldeur achter vraauwvolk aan, beloorde en betastte heur woar e mor kon. Dou bleek, dat vraauwlu en jonge wichter nait meer traauwd wazzen veur zien griepgroage peulings. Van dij gevolgen dat Dokter Wiendels Jans en Tjikke Mulder noa n bult vieven en zessen en dagleggens aanreud, hom op te loaten nemen in n inrichten. Onhandelboare Tjebbe was hierzoot ja n gevoar veur elks dij n rok druig. t Har nog hail wat vouten in eerde, aleer male Tjebbe oet hoes ploatst was en rust weerommekeerde in t dörp. Noa n poar joar binnen zien ollu verkast noar t ‘Heitelân’, woar ze in t hoeske van overleden moeke van Tjikke trokken binnen. Wat er van femilie worren is? Gainaine, ok boer Kelder nait, kin joe wiezer moaken. t Volk hierzoot is aans nait bepoald raauweg om heur ofraaizen. Mit Tjebbe in t biezunder, haren ze t hierzoot totoal had.

oktober 2010

Nou in Gazastrook gemoudern weer oplaaien en lu nkander – in noam van t recht – noar t leven stoan, vroag k mie in aal gemoudelkhaid òf, hou of wie tegenover Jeuden en Arrebieren stoan mouten. Binnen per slot van reken ja aigenlieks bruiers.

Hou bestaait t dat ze zo mit nkander omgoan. As Christen kinnen wie gain van baaide pertijen ja veroordailen. Bidden as t goud is ja doagelks mit aigenste Heer. Of wie Hom nou God of Allah nuimen. Jeuden binnen, as we Biebel goud lezen, ja t oetverkoren volk van Hom.
Wat hebben respektoabele lu wel nait doan mit Gods laiverds?
Movven hebben zes miljoun Jeuden noar aander kaande holpen! Mit welks recht? Omreden ze Christus, Gods Zeun, om zaip holpen hebben, wordt der smangs zegd. Wat hebben onze olders en grootolders doar tegen doan? Keken ze n aander kaant op? Zwaaiden zie heur noa? Wat binnen we doch n stel hypokrieten! Wiezen mit wiesvingertje aaid van ons òf, nooit ains noar onszölf. As wie t aalmoal zo goud waiten, woarom doun wie der din niks aan?
Wasken wie krek as Piloates haanden in onschuld? t Bloud van Hom komt ok over ons, onze kinder- en klaainkinder! Goa der mor aan stoan. Jeuden wazzen t levent zölfs in t Vatikoan ja nait zeker. Bie achterdeure werren ze deur Hitlerknechten bie kladden nomen, regelrecht richten Polen. Din wait je wel hou loat of t is.

t Evangelie het God veureerst bedould veur Jeuden en wenneer dij gain sinee hebben, din komen wie pas aan beurt. Twijde keur. Is t roar, dat Hai in dizze twijstried ogenschienlek waaineg van Zok heuren let.

“God is dood”, wordt er deur paardie lu smangs zegd, as Hai nait aal wensen vot-doadelk voldut. Hou zel dat leste doch komen.

Dou k zes joar was, göng k veur eerste moal noar legere school 75 in Buunderveen. Bewoarschool was in dat joar noa Twijde Wereldoorlog nait meuglek. t Schrieven mos veureerst mit n griffel op n laai. Noadat juvver Jansen t reseltoat van t waark in heur schrifke schreven har, mos je laai in n emmer woater dompeln. Van dij gevolgen, je weer mit n hemmelde laai begönnen konnen.
We zaten in vaarde klazze mit roem datteg kinder under knoet van mester Diek, dij wind der goud under har. Aine van zien ‘underdoanen’ stak der bie mainsten mit kop en scholder bovenoet. Nait omreden ze boven ons oetstak wat lengte aangaait, mor deurdat ze in ogen van jongkerels t nuverste wichtje van haile klas was.

k Har mazzel dat Merie krek veur mie in baanke zat. k Mog haile dag tegen heur achterheufd aankieken. t Dee mie wel wat. Sneu genogt zag Merie mie schienboar hailemoal nait zitten. k Was slim jeloers op elks dij zoch in heur aandacht spinzen mog. k Was nogal schieterg van oard. Gain hoar op kop dij der aan dochde heur aan te spreken. k Zol t vervast in boksem doun van bangeghaid. Ainmoal heb k Merie aanroakt. Ze swaaide mit heur ‘peerdesteert’ boven mien inkpot en dou heb k hail verzichteg moanen wat underoet laaid, van dij gevolgen t oetende in pot teregte kwam. Man man wat n boudel! Dou ze heur omgaf, gaf ze heur klasgenote mit heur inksteert n fleer om kop. Laaiden was in last. Mester zedde mie bie kop en kont boeten deure. Mit n braifke in haand mos k votdoadelk noar hoes om mien zunden op te bichten. Mog nait eder weeromme komen aleer mien voader of moeke mie brochde. Mien achterwaark dee al zeer, bie gedenk aan kontjeloage dij k van mien moeke wizze kriegen zol. Krek as t spul sprak. Dou k mie op achterste ploatse bie mien olden vervougde. ( Wazzen baaident drok dounde op t eerabbellaand ) , kreeg k noa mien referoat van links- en rechtsom. Kont vluig mie sikkom in braand.
Lopend as n hoaze mos k veur t oldske op fietse moaken dat k thoes kwam. Swait luip mie nog van kop dou ze in heur oetlopersgoud mie weg noar school wees. Wat der in t opkoamerke van bovenmester ofspeuld het, wait k nait vanzölf, mor noa uren- zoas t leek -mog k binnenkomen en noa veul vieven en zessen en ach en wee’s en nog meer spietbetugens mog k mie weer in klazze melden.
t Mooiste wichtje van klazze, nee van schole of nog beder van hail Bunderveen en omstreken het mie nooit meer ok mor mit ain oge aankeken. In klas zezze is Merie van schole goan en mit heur femilie verhoesd noar Austroalië. Bie heur ofschaaid het ze school soamen mit heur bruier Rieks traktaaierd. Pude slik vleug op plaain dur lucht en elks kreeg n kaans wat van grond te kriegen. t Span mos thoes n nije pude hoalen. Kin mie der aans nait veul meer van veur gaist hoalen.
In t laand van onze tegenvouters schient ze nuver boerd te hebben. Is mit heur stoefan doezend weke bie tillevisie as omroupster te laande komen. Is traauwd en schient n poar kinder op wereld zet te hebben. Rieks is as evangelist noar Nij Guinea vertrokken

15 oktober 2010

Opgruid op n boerenploatse in n lutje dörpke har k doarom n bult dieverdoatsie. Mit joargetieden mit was der aaltied wel wat te doun. Op klompen banjerde ik over t aarf as n volsloagen boernknecht. Nou was der op t ainpeerdsbedrief van mien ol heer waark zat, mor t mainste kon e zölf wel berakken. In poot- aai of oogsttied mos moeke touhelpen. Bie tied en wiele mos k ok wel ains mit toupakken, wel ofstemd op mien meugelkheden vanzölfs. Van dij gevolgen k din pineut was en melken mos. Voader kwam wat loater, as je hom leuven mogten. Der kwam aans sikkom aaltied wel wat maank. En ik mor kniepen en struppen om leste kou oet te kriegen. Gelokkeg hebben veurmoalege underdoekers mie voak oet braand hölpen.
Elke mörgen tuugde ik mit n hail koppel jongs noar school. Der was underweegs aaltied hail wat te doun en te zain. In weer en wind göngen wie op pad en noa schooltied bleven we voak hangen om hier- of doarzoot wat te speulen. k Kin wel zeggen, dat k as kind n onbezörgde jonkhaid had heb. Trok noa schooltied op mit mien kammeroad Rieks, dij n joar eder t locht zain har. t Akkedaaierde nuver en soamen hebben we tot ons traauwen mit nkander optrokken. Ok onze olden zagen mekoar voaker as smörgens evenpies over hege veur n groutnis. Rieks voader was under drok van zien olders en oldere bruiers,- dij dochten dat dij kerel oet Berlien ok t beste mit heur veur had – lid worren van dij Bewegen. Regaaiern har t volk in tied van krises en grode waarklooshaid ja aanroaden t ains over grins te pebaaiern. Zagen der schienboar gain kwoad in.
Pertij van Ir. Mussert kreeg n baarg aanhang. Ok femilie van Rieks was besmet mit dat virus. Geert het nooit n vergoadern van Pertij bezöcht. Wol der niks mit van doun hebben. Om van t gesoes of te wezen, har e poot zet. Het in oorlog gain meens aanbrocht. Gain meens kwoad doan. Doch wer e noa de oorlog opbrocht en mit n bult pertijleden opsloten. Omreden voader wis, wat e doudestieds nait doan har,- in zien oard n bovenbeste kerel was, dij gain vlaig kwoad dee, – het e zien best doan hom vrij te kriegen. Oetendelk is hom dat ok lokt. Geert wis wat zoch in voaders schure ofspeulde, mor het tegen gain mìns mond opendoan. Nait te spreken was e over pertijlaaiders, dij in t kamp beste boantjes wissen te kriegen en doardeur gain verlet van vouer haren. Hoantjes blieven hoantjes en zain aaltied kaans mit beste winden mit te draaien. Zaten noa Grode Braand veuraan op Keuneginnedag en deden of vree aan heur te danken was.
Geert luit zoch dij dag nait zain. Bleef achter geroaniums. Rieks dee aan alles mit. Har aan aal noch part noch dail had. Doch luit e zoch over dij mizzelke tied nooit oet. Luip vot as schoolkinder, onwaitend, bevubbeld zongen over: Op houk van stroat, stait n… Wat zol zokse proat hom zeer doan hebben.

Wie hebben der nooit ok mor ain woord over voel moakt. t Was en blift mien alderbeste kammeroad, al het t woord ‘kammeroad’ aigenlieks n roare biesmoak. Kinder van N.S.B- ers hebben t nog aaltied nait makkelk!

17 november 2009

Jan van tan Annie was n dikke kurendriever, dij aaltied laag aan t gat hangen har. Niks was hom te dol. In inhoalerstied sprong e van kare in noastliggende wieke, omreden dat hai t zo meroakels hait har. Dat e eerst weer op hoes aan mos om dreuge klaaier aan te trekken, nam e schienboar veur laif. Dat e t ovrege volk mit zien fiebeldekwinten van t waark huil, kwam bliekboar in zien bolle hazzens nait op.
Dou Jan veur de zoveulste moal mit zwoare koeskillen oet bèrre kwam, was bie hom de görde goar.

Kreeg zoch oet naaikörfie van de vraauw n stok naaigoaren. Knuterde dat zo goud en kwoad as t ging om koeze, knupte aan aander kaande n dikke stain. Luip mit haile zwikkie achterom en smeet staine over zwieneschure. Bedoulen was dik in odder, mor t rezeltoat wat minder. In stee dat dij vermaledijde koeze der achteraan zaailde, brak t taauw. Koeze zat n bedie lözzer en stain vluig deur de locht en nam n paan in loop mit. Swienen wazzen kompleet oet stuur en gierden veur t voaderlaand vot. Wat oomke der toun zo aal oetkroamde, kwam in haile biebel vervast nait veur.
Tan Annie kwam op zien gereer en t keboal oet t achterhoes vlaigen en dou ze zag wat heur kerel nou weer ommaans had har, kon zie heur lagen nait bedwingen, wat oomke Jan nog aalsmor kwoader muik. Pannen rabbelden dat t n oard har. Der haren makkelk nog n bult meer in gruzelminten goan wezen.
Jan wer mitnomen hin hoes, woar e noa n heldre tegen de piene en nog aine veur de smoak, noa wat wriggelderij dij koeze oet zien vreetschure kreeg. Of e leergeld betoald het, woag ik te betwieveln. Dij babbelguchies zellen wel in zien genen zeten hebben.

Meertmoand, moand van t plat, al zellen paardie lu t laiver over n streektoal hebben. Plat liekt ja zo boers en in streektoal zit in aalsgeval t woord toal en dat is t ja aiglieks ok.
t Niedersaksisch Instituut erkent t Drents en Grunnens teminnent as n volwoardege toal,
omreden der ja n woordenbouk mit n bult woordkes oetgeven is en ok wat spellenregels. Sneu genogt bestaait er in streektoalen gain aindudeghaid. Elke kontrain het as t woare zien aigen moekestoal. Niks mis mit vanzölfs, mor zo kom je in n verhoal zomor wat verschillende taimkes en oetdrokkens tegen. n ‘Grötste Gemainschappelke Dailer’ bestait din ok nait. Elks prat en schrift zoas e zölf denkt dat t mout. n Echte Grunneger as Ede Stoal is n goud veurbaild doarin.
Broekt in zien verskes n apostrof, terwiel mainsten kommoa wegloaten. Ok het e t over ‘noeit’ instee van nooit; ‘sums’ in ploats van soms; ik, terwiel n aander voak k schrift en ‘zalstoe’ en gain zelstoe. Schrift zoas e prat en moakt zoch over schriefwieze in t hail nait drok. Zokswat is ja t recht van elke schriever, mor moakt t er nait makkelker op.
Elke ploats en elke streektoalschriever schrift mit zien of heur haart en steurt zoch
of heur nait aan aal biekomstegheden. Wel t muite weerd vindt dij oaventuren te lezen,
brekt kop nait over dij kulloazie.

Ok ‘Toalsman’ Fré Schreiber moakt er in t Dagblad en op TV- Noord bie toeren wat
van. Kerel woar hoalt dij Vrais t aal vot. Dut schienboar overaal wat op. Der binnen paartieds woorden en opmaarkens bie, woarbie k kop schraben mout. Mor dut niks ter zoake. Elke vogel zingt zoas e bekt is. Wat het n aander der ok mit neudeg. Wel t nait heuren wil, kin kraande ja votleggen of wiedkieker oetzetten, of n aander zender zuiken.
Goudgoan lu, of heur je laiver: Tjeu of Moi? t Is mie om t even. As je mor begriepen wat k
joe zeggen wil!

23 april 2009

“Ga maar op de bank liggen, dan doe ik u een blinddoek voor”. t Begon verdikkeme al goud. k Wol da’k mie nooit tot dizze hokespokes overhoalen loaten haar. Mien Klaaske haar t op tilleviesie zain en t leek heur ok wel wat veur mie. Nou lag k hier mit mien goud gedrag, den as t knept en nog ains knept dou k ja persies van t wief van mie vragt. Thoes heb k niks te zeggen. Noam stait op boetendeure zegt t oldske aaltied en doar mout ik t mor mit doun.

“Joe maggen ok wel Grunnens proaten hor. Din verstoa k joe net zo goud. Meschain nog wel beder”, pebeerde ik wat greep op t spul te holden. Was slim nijsgiereg wat der oet komen zol. Al leufde ik van dizze haile hobeleko gain sikkepit. k Kreeg n swaarde douk om kop, van dij gevolgen dat k gain vinger meer veur ogen zain kon.

Toun göng t loos. k Mos mie aalmoal loaten goan. Rondom ontspannen. Naargens bie noadenken, mor der oetflappen wat in mie op kwam. Kerel begon hail ainvoldeg, wol mie zekers wat op mien gemak stellen. k Wis le antwoorden. As t nait muileker zol worden, was t ja n fluitje van n cent. Manskerel vruig: mien noam. Woar k boren was? Woar k mit traauwd was? Ok k ok kinder haar?

Heur noamen, leeftied. k Snapde nait wat kerel doar mit van neude haar, mor t zol der wel bie heuren. Hou zwoar en hou laank k was. Woar k woonde en zokse kulkouk meer. Ik roakte wat zwoar in de kop. Soesde wat vot. Hou laank dij kerel mit zien indringende stem op mie inproat haar, wait k nait recht, mor k antwoordde zunder noa te denken op le wat e vruig.

“Beschrief es wat joe nou zain”. Kerel breek mie de bek nait open, docht ik. “Din kin k ja wel n uur achter mekoar aan loop blieven”, mommelde ik. “Geft niks, goa gerust joen gang”, zee e. Dij manskerel wis nait wat e mit zien gevroag overhoop huil. “k Zai n hail groot hoes van rode stainen. t Gebaauw telt wel vaar loagen van elks zo’n acht hoge roamen. Allain dij van de bovenste en underste riege binnen nait zo hoog. Boven t grode, braide stoebe tel k ok nog twij roamkes. Persies boven t woapen. Dij bestait oet n wat groot oetvalen zeupke glas, t kin ok wel n tulpe bloume wezen. Doarin stoan vaar klaaine laiwen ofbeeld.

Op t pannendak zai k vief torens. De grootste stait midden op t langwaarpeg hoes. “Hou zain dij torens der oet?” vruig n stem. “Viefkaanteg, mit van dij grieze ploaten der op. Op zied van le roamen zit n gruin loek mit in t midden n gele zaandloper”, göng k wieder. “De twij drijhouken dij der noast zitten, binnen donkerrood. Achter t hoes, t liekt wel n kestail stait n grode hoge schure mit n stel deuren rondom. Om boudel lopt n braide gracht, woarin n koppel zwoanen en eenden zwemmen. Bie tougang stait n wat klaainer hoes, doar wonen wachtslu. n Brogge mout er veur zörgen, dat gainaine ongewild op binnenploatse komen kin. In de poort hangt n zwoar iezern hek, dij ze bie gevoar underoet zakken loaten”.

“Wel woont doar in t kestail?” kwam n aintonege stem oet t duuster. “Wat n domme vroage. Ik vanzölf, soamen mit mien voader en moeke en n haile bult bedainden. Ok was der eerst nog n jonger zuske, mor dij is in t wotter van viever verdronken. Mien voader was n dikke bullebak, nooit kon k hom wat noar t zin doun. Het mie zölfs n dik joar votstuurd, omreden k hier noar zien denken min te haandhoaven was. k Zat ducht mie wat te veul achter de wichter aan.

Eerst wol e mie oetlainen aan zien noaber, de Heer van Rhodenstein, dij mie wel hemmeln zol. Dat was n dikke bamboeze. As k nait votdoadelk noar zien piepen daansen zol, kreeg k vervaast n petetter mit zwepe dij der nait om loog. k Zol doar veurzekers nait bie t vraauwvolk maggen komen, as Dirk van Rhodenstein mie doarmit betradde, trapde hai mie sebiet t aarf of.

Gelokkeg veur mie kon k teregde bie n aandere kastelein, de Heer van Moersbergen, dij n meulen haar schuun tegenover t kestail, woar le boeren dij doar under valen heur groan moalen loaten mouten. Ainmoal in de twij weke mog k noar hoes. Haar doarzoot n goud stee en kon mit boas Rudolf meroakel overweg.

Doch was k aaid slim blied mien moeke weer te zain. Zie was in tegenstellen tot mien ol heer de goudhaid zulve. Bie heur kon k mien aai t beste kwiet. k Woarde mie wel wat veur jonge wichter. t Denk is willeg, mor t vlaais slim zwak.

Regelmoateg mishottjede t mie din wel ains. Dij wichter zagen der ja bie toeren ok wel aarg aanlokkelk oet. Mien ollu haren mie doar genogt veur woarschaauwd. Mor ja, as man jonk is en zoks aaibels mooie tobbelviskes om joe to darteln, dut man wel ais wat joe normoal ten slimsten verboden is. Dij wazzen gain spekkie veur mien bekkie, zeden mien ollu om hoaverklap.

Dat mog din wel zo wezen, mor paartie wichter zagen der ja biezunder appetietelk oet. Kerel nog aan tou, wat zol k doar geern n pooske mit in t heu willen rollebollen, mor dat mog nait, den dij vraauwlu wazzen ja nait van mien stand.

n Poar moal heb k zo’n ‘appeltje’ plukt. Sneu genogt genogt was t voak wel veur herhoalen vatboar, mor om veur mie duustere redens onoetvoerboar. Mainsten wazzen mettertied inains zomor van d’aine dag op d’aander mit noorderzun vertrokken.

Nou was t nait zo slim, den k göng geern van dizze op n frizze en van dije noar n nije. Of ze oet heurzölf ofnokt binnen, of dat n bevel was van hogerhaand, in dit geval vervaast mien moeke, den mien voader zol op n hail aandre menaaier ingrepen hebben. Of mien speulerijtjes aaid zunder gevolgen bleven binnen? k Zel nait waiten”.

“Waist wel, hou dien noame was?” vruig dij kerel noar n zetje. Dochde zekers, dat k nou laang genogt op dit taimke hoamerd haar. Kin j begriepen, dat zol k nait waiten. “Ewout”, flapde ik der zomor oet. “Hou wieder?” “Sandenburgh”. “Doe zeest net, dast op n kestail woondest, vertel mie der es wat meer over”. Nou e zo aandrong, wol k hom best terwille wezen. k Göng der mor es goud veur liggen. “Zoas k al zee, bestond femilie oet mien olden en n zuske, dij sneu genogtlek störven is. Bliedschop is mit heur verdwienen oet t kestail verdwenen. Der wazzen n koppel wichter, dij boudel schoon mossen holden en n stel waarkten in t kebof. Dij ploatse was veur mie verboden tougang.

t Laifste was k bie de peerden. k Haar zölf ok n peerd, Thibald, n grode broene roen, dij k as vooltje van mien ol heer kregen haar. Dou was t nog n hengst, mor dou e amperaan n joar old was, het d’ oldste stleknecht hom t riebewies ofnomen. Man man wat n boudel. Dat was nog n hail gehaaister. Eerst mossen ze hom vaastbinden mit taauw, woarnoa ze hom overzied trokken.

Laange lempers wied oet nkander. Dou trokken ze dij stumperd n fien droad hail spans om zien zoadfebriekje. Hou geern Thibald ok om zok tou peunen wol, hai kreeg doarveur nait de kaans. t Schoem stond hom van angst om bek. Zien neusvleugels rilden dat n oard had en t lief gung rad op en dele.

Noa n dik uur dou t vool wat bedoard was, werden hail verzichteg taauwen lösmoakt. t Vool wis nait hou rad e noa dizze tamtoatsie vot mos strampeln. Hai luip slim wiedbains. k Haar slim meedlied mit hom. t Was mie ok wat. t Mooiste apperoat dat e mitkregen haar, wer hom inains ofnomen, van dij gevolgen e veur mensken wat haandzoarder wezen zol. Dat mossen ze mit t manvolk ains doun. Allewel veur paardie lu zol t vervaast n oetkomst wezen.

k Heb er loater n monster riepeerd aan had. Struunde mit hom deur onmetelke bossen. Deed mit aan wedstrieden wel t laanst zitten blieven kon, as we omstebeurt tegen nkander mossen vechten en pebeerden mekoar mit laange stokken van t peerd of te kriegen. Thibald stond zien maanje.

Soamen hebben we hail wat ritkes moakt. t Was n staark, laif peerd, woa k mit aaiden en plougen kon, bie wieze van spreken din, den doarveur wazzen dij dijer ja nait bedould. Mainsttieds stonden der wel zo’n vatteg peerden bie ons op stle. n Bult waark veur t peervolk.

Bie t kestail heurden hail wat pachtploatskes. In drokste van tied mossen ze n poar man levern, dij allerhaande putjes om en noabie t kestail mossen oetvoeren. Ain moal per joar kwamen ze op ain en dezölfde dag opdroaven om heur pacht te betoalen. Veur de hefte in klinkende munt, de rest in noaturoa. Veural in de haarfst was der aaid n bult volk op de ploatse en in de bossen. Bie winterdag göng der ja n haileboel holt deur schösstain.

Dou k zestien was mog k veur t eerst mit op jacht. Hail wat: knienen; hoazen; petriezen; fezanten en wilde swienen mossen din t loodje leggen. t Wild was bedould veur kookpotten van hoesbewoonders. t Aandre volk mos zok zölf mor redden mit n swientje op t hok, wat tamme knienen en hounder.

Wee heur gebainte as ze betrapt werden op t stropen van n hoaze of zokswat. Din waaide der wat. Diederik van Rhodenstein het n moal n hongrege aarbaaider, dij veur zien vraauw en kinder n hoaze stroopt haar op zien aarf, n poar weke in t klontjegat smeten. Doarveur haar e flink wat laaiter had mit zien zwepe.

Nee, noaber Diederik was gain beste. Le underdoanen mossen heur groan deur zien meulen moalen loaten. As e maarkte, dat ze noar n aander göngen, dij meschain wat gekoper was, din wazzen de roapen nog nait goar. d’ Haile femilie smeet e din sebiet op stroade. Mit dizze laandheer was t maal goaren spinnen. Elk bleef hom din ok zoveul meuglek oet t voarwotter.

Dou op n kwoade dag zien meulen in lichterlaaie stond, wer votdoadelk docht aan kwoadwil, mor doader bleef wieslek op t kerkhof. Diederik mout oetzinneg van kwoadens west wezen. t Volk roemde zok zoveul meugelk. Zien kerkers zaten vol, mor nooit is e t rechte van dij braand gewoar worden. Hai ruik aan de draank en joaren loater mout e t kestail zölf in de hens stoken hebben.

Wat er van dat volk teregte komen is, zel k nait zeggen kinnen. Hou t meugelk was, wait k ok nait, mor dij maalkop haar mie doch n pront wicht op wereld zet. Aine van schep vreugd in t leven. Mit heur was t aangenoamer kaarsen eten as mit dij zoerproeme van n Diederik. Dij vint haar ducht mie meer last van zokzölfas van n aander. Woar t wicht loater belaand is, wait k nait, mor t was n ploatje.

Dou k de joaren der veur kreeg, leek t mien voader eerst wel n goie pertij tou, mor bie noader inzain bleek t nait zo’n beste keur te wezen. Diederik mog din wel n nuvere dochter hebben, mor was wieders zo aarm as n kerkradde. Al rad wer van zo’n verbintnis ofzain.

Noa wat vieven en zessen hebben ze veur mie n schikkelk wicht vonden op kestail Starkenburg. Machteld was nait zo nuver as t wicht van onze noaber, mor zag der wieders as Hollaands welvoart oet. Doar kon k mie wel mit loaten zain. Het mie twij kinder schonken twij wichter en is in t kroamberre van daarde störven gliek mit heur jongske”.

Volgens mien regressietheroapeut was k schienboar voldounde oetmolken, den hai muik mie douk veur ogen lös. k Was inains weer bie tied. Wis aans alens nog, wat k der oet smeten haar. Mensken nog es aan tou, wat was t ja n boudel! Wat n belevenis! Wel haar nou docht, dat k meschain wel van oadel wezen kon. Eerst mor ains wat bezakken loaten.

Dat joar wol k geern mit vekaanzie noar de Veluwe. Mien Kloaske gloepde mie es aan over heur brillegloazen, zee niks, mor keek der ducht mie wel van op. Fietsen achterop en loos göng t noar n vekaanziecentrum in Doorn. Doar haar k veur drij weke n hoeske huurd. Elke dag göngen we wel n pooske op t rad. n Haile bult tochten hebben we doar moakt. Din is t ok nait verwunderlek, dat we hail wat zain hebben underwegens. Zo kwamen we ains noa Doorn op de Leersumsestroatweg.

Toun we dij bie n paddestoul overstaken kwamen we, hou is t meugelk, op de Sandenburgerloane oet. Op houke stait n ‘vreetschure’ mit de noam:”Het wapen van Sandenburg”. Mag staarven as t nait woar is, moar doar zai k op mure t woapen. Juust n tulpe zoas k op baanke mit d’ogen dichde zain haar. Noa de ‘Buurtweg’ en de ‘Buntlaan’ muik weg n schaarpe bocht noar links en rechts, woarnoa we noa n stokje onverhaarde stroade linksof sluigen, weer de Sandenburgerloane in.

Hier stond n bord mit doarop ‘eigen weg’. De ribbels luipen mie over de rogge. t Was ja krek of k thoeskwam. De vraauw haar niks in de smiezen, of deed asof. Noa n klinkerpoadje zag k aan de rechterkaande n widde beplaaisterde schure. Dat mos de vrougere peerdestle wezen.

k Duurde zowat nait op zied te loeren. t Verleden kwam nou wel slim dichtbie. We huilden rechts aan en reden over n brogge over n wottertje. n Overbliefsel van vrougere gracht? Sluigen rechtsof de Langbroekerdiek op. Eerst zagen we n wit hoes. t Veurmoalege poortwachtershoeske?

Kestail Sandenburg zölf zagen we aan de rechterkaande. n Groot spierwit laankwaarpeg kestail mit wel 34 roamen en roamkes zoas k ze tiedens regressie letmoal beschreven haar. Vief viefkaante torens. n Grode stoebe, woar k vrouger vervaast voak over lopen bin. Loeken wazzen persies zoas ik ze dij oavend veur mie zag. Gruin, cremekleureg en rood. t Verstand stait je der van stil. Loater zagen we dat soort loeken op n haile bult aandre hoezen. Zellen meschain nog wel bie t kestail heuren.

Dit is ja ongeleuflek. Wat haar k geern even binnen willen kieken. Sneu genogt genogt haar k Derk Bolt van tilleviezie nait bie mie. t Haar ja n mooie oetzenden worden kind. Noa n haile zet binnen we wieder reden. Deur Langbroek, woar we aan de linkerhaand n lutje kestail ‘Lunenburg’ zagen liggen. Doar kon k mie niks meer van herinnern.

Aan eerste pad rechts, de ‘Rhodensteijnselaan’! lag ‘Klein Rhodensteijn’, bliekboar noa de braand weer in klaainere vörm opbaauwd. Omreden k ok geern zain wol, woar mien Machteld vandoan komen was, binnen we evenpies weeromme reden, weer de Langbroekerdiek op en joe maggen t leuven of nait, mor doar lag kestail Sterkenburg. Hou is t meuglek!

Hier haar k in mien veureg levent Machteld vottraauwd. k Haar dit joar vekaanzie van mien leven. Olle tieden herleefden. k Zag t aalmoal weer veur mie as de dag van guster. Beleefde t weer asof tied stilstoan haar.

k Leuf nait in reïncarnoatie, mor as man zokswat mit aigen ogen zigt en ervoard, din mout jesikkom wel leuven, dat er meer is tussen leven en eerde, as n menk mit zien ainvoldeg verstand bevatten kin.

t Mot vrachteg nait maler worren. Bertus Middeljans kikt zoch d’ogen oet. Wel het hierzoot mit zien tengels aan zeten. Gusteroavend was bie hom hierzoot nog niks loos. As e noa n deurwoakte nacht mit zo goud as gain sloap oet bèrre stapt en nog in zien underboksem koamer in stommelt en licht moakt, wait e nait wat e zugt. d’Haile boudel staait enter en twenter deur nkander. Stoulen, toavels, t staait aaltenduvel op n aander ploats. t Liekt wel of t aal aan de kuier goan is. Bertus huift nait te vroagen, wel dat ommaans had het. Dat zel dat bliksemse wicht van hom wel doan hebben.
Kop ston hom der nait noar – omreden e wos, dat n rabbelement van zien kaande doch gain zoden aan diek zetten zol – aans zol e t wicht wel ains nuver hemmeln. t Was doch gain menaaier van doun, zien woonkoamer zo te verbaauwen. d’Haile oavend en kant d’haalve nacht har Bertus in staal deurbrocht. Baang as e was, dat hoogdrachtege Bles krek aan mure liggen goan zol om t vool oet te waarpen.

t Vool zol din mit zonen geweld tegen mure drokt worren, van dij gevolgen, zie t nait overleefde. Harregat, Bertus mos der ja nait aan denken! t Was gelokkeg altmoal dik in odder komen, n mooi getaikend meervool har Bles op wereld zet. Mit n tos stro har e heur dreuge wreven en bie heur moekes heufd legd. Haar sikkom troanen in ogen kregen bie t wondermooie aanblik. Dou ales noar zien dunken weer ‘under control’ was, har e wacht tot t ‘wicht’ mit veul muite in bainen krukt was; heur moeke begroutte of dankte mit heur snoede, woarop dij zölf ok in t ende kwam. Noa wat gestoetel en gewaggel har t vool mit knikkende knijen endelk tidde vonnen en begon te drinken as n grode. Reden veur de boer om bèrre op te zuiken en under de manefakturen te schaiten, mor nait veurdat Bertus zoch in t kebof ain grode ‘recht op en dele’ inschonken har. Dizze haartverstaarker har e docht hom nou wel verdaind. Stillechies har e in duustern kleroazje op stoule legd en har zoch din achter britse van zien Triene schoekeld, dij bliekboar in heur eerste sloap was en nait op hom reëgeerde. Toesterg keek e hom zoch tou. Wat mos e hier nou mit aan? Triene zol Merie vervast haand boven kop hollen. Haren ze heur doudestieds t proaten leerd en mozzen zie nou as daank mor aaltied swiegen om laive vree te behollen? Wereld staait vandoag de dag schienboar hailemoal op zien kop. Olders waiten nait hou rad ze kinder proaten leren mouten, in tied dat kinder heur loater t swiegen leren om trammelant te veurkommen!
As e t wicht van aal heur meneuvels wat zeggen zol, wazzen roapen altmoal goar. Bertus kin zoch der ja zo helleg om moaken, mor har in loop der tied van heur ‘zunnestroaltje’ t swiegen wel leerd. Temeer dat Triene nog voak pertij veur t wicht koos. Nait, dat ze t er aaltied mit ains was, mor wos, dat as ze Merie tegen d’hoaren in strieken zollen, dij ‘sirreltobbe’ vervast kuierpad kaizen zol. Van dij gevolgen ze veuls teveul over heur kaande goan luit.
Tied haar hom wel leerd, om zoch bie heur fiebeldekwinten dele te leggen. Strieden tegen vaar haanden op zölfde boek har hom wiezer moakt. Hou mos e hier nou mit an. Bliksiekoaters, wel brocht hier t geld op plaanke. Veurdat e oetdocht was, kreeg e t eerste beste fertuut en ploatste t weer op t ol stee. Noa n stief ketaaier stief aanpoten en n loag swait op pokkel, ston t zwikkie, zoas t vrouger aaid ston. Niks zeggen, mor wel doun, mos in t vervolg zien oplözzen mor wezen. Komaan, kop under kroane. Boksem over de knijen. Besroen over de kop, klompen aan vouten en noar staal om zien nije aanwinst te bewondern. t Vool luip al pront noast de meer. n Mooi span, woar Bertus slim wies mit was. Wat hoaver en n top heu veur de mouder. Dat ze weer n zet veuroet konnen. Nou nog even melken, aleer e zoch òfmelden kon bie t wief om heur op högte te brengen van zien wedervoaren. t Vraauwvolk was al op, dou Bertus zoch op hozevörrels op appèl meldde. Votdoadelk kreeg e board er van baaide kaanten òf. Woarom e meubels enzowathin verploatst har? Veur e oetleg geven kon, toetten hom d’oren. Dee woar e goud in wasP noamelk P: swiegen! Zedde zoch bie toavel en dee zoch tegoud aan n poar plakken stoede mit koanesmeer en roggenbrood mit spek. Tapde zoch zölf n kom kovvie in en dee of e Oostindies doof was. Wichter doarentegen bluizen aal heur kwoadhaid zien kaande oet.

Dou ze endelk mor toch oetroasd wazzen, meldde Bertus, dat zie òflopen nacht n meervool kregen haren. n Pracht eksemploar en dat ze mor rad evenpies kieken goan mozzen. t Waarkte verdikkeme as eulie op de golven, den baaident naaiden oet en kwamen noa n zet wiereg weer teveurschien. Schienboarlek was heur kwoadhaid over zien heerhoalen van koamer hom zomor plotsklaps vergeven. Moie! Vraauwlu blieven wezens mit n gebroeksanwiezen. Swiegen is ja – zo je kinnen zain – mainsttied wel gold weerd.

Houveul kin n mens verdroagen? Wenneer wordt t joe te görteg? Om mit Job 2:9 te spreken: “Volharden joe noa n bult rekonkel nog in joen vroomhaid?” Jobs vraauw vond t gekmanswaark. Aal was hom ofpakt: Laand, vij, hoes, waarkvolk, vrönden, kinder. Liggoamelke kwoalen, t huil nait op.

Niks bleef hom bespoard. Zien kunde en zölfs zien aigen vraauw dröng der op aan, kop in schoot te leggen. Doch gaf Job nait tou aan aal verlaaidens. Soatan haar aan hom n kwoaie. As belonen veur zien traauw aan zien ainege Meester, kreeg hai t beder din hai ooit had haar. t Kwoade mos bakzaail hoalen.

Stoan joe bie veurkomend meleur ok zo staark in joen schounen? t Wordt tied, dat Onze Laive Heer dij Kwoade veur ains en aaltied zien ploatse wist en hom kop vergraimd. Meschain hebben wie din nog n bedere tied te verwachten en krieg we weer n Parredies op eerde.

Hou laank zat e nou al noar zien dobber te koekeloeren? Haar verdikkemie nog nait ainmoal beet had. Zölfs gain snötter mit zien schaarpe stiekels kreeg e boven wotter. Nait dat t hom om n moaltje vis begonnen was. Hai dee t ja oet tiedverdrief en kon zok op dizze menaaier oardeg nuver ontspannen.

Van le en nog wat soesde hom deur kop. Aalgedureg zedde hai zien hangel veur n pooske in grond en kwam in t ende om es bie zien kroamvraauw te goan kieken. t Wazzen ok wel twij goarenkloppers, dij op t punt stonden voader en moeke te worden. Wat ekstroa biestand was hail nait verkeerd, haar e zok docht.

Verdorie, dat man zokse lu ok mor luit geworden. Aiglieks mossen ze ja gain kinder kinnen kriegen, mor wel beslisde doar din over? t Wazzen in heur aigenoardeghaid haardwaarkende laive mensken, dij gain vlaig kwoad deden. Mos je heur din t olderschop ontzeggen? Dat göng ok wel wat wied. Woar mos je din ladde leggen?

Hai wol zok doar nait geern aan braanden. Dat e zölf ok bie dat volk heurde, kwam schienboar nait bie hom op. Oet tiedverdrief haar e zien viskerstuug oet kofferbak kregen. t Haar ja gain sin op en dele te rieden, nou bevaalen veur deure stond. Mor ains zain, hou vlagge der bie ston.

Manskerel haar n klap van n melkbuzze had, dou e as knuppel van zestien zok ofvruig, woarom dou ze t vuur bie t gat huilen, t deksel bleef zitten. t Was dou al mit recht n goarenklopper. Zien nijsgier mos e dizze raaize mit n klap veur d’ hazzens bekopen. Was loater nooit meer recht d’olle worden. n Poar van de zeuven wazzen bliekboar van kelleghaid aan hoal goan.

Veur t ovrege was t ok gain licht. Was as popke n moal oet t ledikant valen, tenminzent dat zee zien moeke en dij zol der wel bie west wezen. Op legere schoule haar e net noa oorlog nog schrieven leerd mit laai en griffel. t Mooiste doarbie was aaltied om prutswaark in emmer mit wotter te dompeln. Le zien geklotje was din in ainmoal oet t zicht.

Wieder as klas vieve is e nooit komen. Dou is e bie n boer belaand, woar e zien pokkel terdege broekde tot meerdere eer en glorie van zien waarkgever. Dij was verguld mit dizze domme, mor wel staarke kracht. t Zwait gutsde hom bie toeren van snoede, mor doar gaf e niks om. Zo was e zien geld dobbel en dwaars weerd. Wel mos je wat mit hom oetkieken, den hai was makkelk te beïnvlouden.

t Was en bleef n maalkop, dij je beder wat in muite konden komen. Bedere aarbaaider kon man zok nait wensen. Aaid in veur wat maalproat, ze haren t voak mit hom in stek. Al göng dat boer somtieds wel wat wied. Gerrit luit zok ja makkelk op peerd zetten en menneg ‘lolbroek’ muik daankboar gebroek van zien scheling.

Hou e doch nog aan de vraauw komen was, zel aaltied wel n roadsel blieven. Zie haar t buskruit ok nait oetvunden, mor was n ploatje om te zain. Dizze ‘wat en haalfwat’ boerden nait ains zo onoardeg. Kochden mit hulp van boer n aarbaaiders hoeske, woar Gerrit zölf, mit hulp van heur voader en n poar bruiers, n baarg aan verspiekerde. Der was n beheurleke lap grond bie, woarop e in vrije tied tot soavends loat aan t hemmeln was. Aaltied en aiveg was t jong in de weer om zien zoakjes veur nkander te kriegen.

Begrode boer ok verschrikkelk dat e hom gedoan mos geven. Mesienen namen t waark van d’aarbaaiders over en ok Gerrit meldde zok op eerabbelmeelfebriek. Ok doar was e n haarde waarker, dij veuroet wol komen in wereld. Kreeg deur plougendainst meer geld in haand en meer vrije tied.

Baauwde achter t hoes n poar grode hokken, woar wat klaainvai n ploatske vond. t Haile haim broekde Gerrit zo optimoal meuglek. Zien toene brocht meer gruinte op, din ze zölf op konden. Gerrit wis der wel road mit. Veur goud geld verkochde hai t ovrege aan noabern en zien kammeroaden oet febriek.

Baisten gruiden mit optrekken mit en noa wat joaren haar e noast wat schoapen en gaiten, ‘sikken’ nuimde zien schoonvoader ze aaid, wat klever en jongbaisten op stle. Van boer kreeg e veur overuren wat vouer en stro en zo waarkde ‘Gekke’ Gerrit, loat hom t mor nait heuren, zok zunder veul ballast in zien bovenkoamer nuver hogerop. Zo pangelde hai mit t jonkvai, klever, schoapen en knienen op baistemaart. Elk uur van dag was goud vuld.

Ok soaterdoags luip e vervaast nait mit ziel under aarms. Kochde zok n olle trekker en göng doarmit boer op. Hokken werden groder en t vij talrieker. Nee Gerrit zat nait bie pakken neer, mor broekte le zien forsie dat e haar, om t leven veur hom en zien Geeske aangenoamer te moaken.

Tied om op veziede te goan haar e nait. Wis nait, hou e t nuttege mit t aangenoame mos verainegen. Mor hai vuilde hom der best bie, dus wat let hom.

Zien Geeske haar e opdoan op Pinksterkermis. Wat zie doch in dij haalfmaale zag? Mor t gef niks, ze konden meroakels mit mekoar overweg en vulden n kaander mooi aan. Heur schoonmouder het heur d’eerste tied wel ofvroagd, wat hai mit dij stoethaspel aan mos. Kon ja nog gain kopke kovvie zetten. Ok Gerrit mos heur in aal biestoan.

Goandeweg kreeg ze doch wat greep op t hoesholden en mit neudege kunst en vlaigwaark kregen ze voldounde op bord. Hieraan lag t nait, dat heur Gerrit ‘spiekervet’ bleef. Nou is n goie hoane ok nooit dik, mor doar lag t bie Gerrit nait aan. Dij kraabde en knooide van smörgens vroug tot soavends loat. Zien vijstoapel was zien bestoan.

Der was aiglieks mor ain ding wat aan heur gelok ontbrak en dat was n lutje popke. d’ Eerste moal was dat sneu genogt oet klaauwen lopen. Wat der recht misgoan was, is nooit goud dudelk worden, mor fait is, dat dokter Wildeman veuls te loade inschoakeld is. Noa n dikke vief moand underwegens west te hebben, göng t inains finoal mis.

Ze woarde heur nait en Gerrit haar t ok nait in smiezen had. Wat is t mit zokse minderbegoafde lu ok n boudel. Femilie wis zölfs nait hou t bie heur veurstond. Schoamen heur meschain ok wel n bedie veur t hoesholden van Jan Steen, n hoesholden woar Geeske hier en doar n Fraanse slag noar sluig.

Pas dou Geeske op plee bloud verloor, is Gerrit op trekker zo rad as e kon noar t dokterhoes reden. Dokter haar eerst nait recht deur, wat e wol, mor noa n zetje haar e t le in t snötje. Mit auto is e veuroet reden, mor kon doar niks meer oetrichten as constoateren dat t n mizze west was. Tjonge jonge, wat n misboar in t hoes.

t Haar n haile zet duurd, veurdat Wildeman tot t vraauwtje deurdrong en zie deur haar, wat er beurd was. Dit zol hom gain twijde moal pesseren. Regelmoateg muik e veur poelegrad n bezuikje bie dit vrömde span. Dou e din ok maarkte, dat der weer wat loos was, huil e heur biezunder goud in goaten. Gunde dit koppel zo geern n gezinsoetbraaiden, mor of t aalmoal zo verstandeg was? t Beste mor hopen. Ok wiedere femilie was dizze raaize op högte, van dij gevolgen ze heur wat konden begelaaiden.

Aan hom, dokter Wildeman zol t in elks geval nait leggen, as hier noa n pooske gain opvolger- of ster in t gelainde waigje kwam te liggen. Ze haren heur spullen goud veur nkander. Doaraan ontbrak bie dit span dit moal niks. Overaal haar e spullen vandoan hoald. Zien trekker muik nog ekstroa overuren.

Paardie lu wazzen wat bange of ofkereg van heur hoesdokter. As kwoajong was e op t aarf van zien olden oet boom kletterd, krek mit kop op n aaide. t Haar om noast n bult dellen ain oge kost. In t begön van zien praktiek druig e aaltied n swaart doukje veur oge, mor nou e n gloazen oge haar, mos t volk mor aan zien ‘oetkiek’ wennen.

Was nait waikzereg, as pesjenten ains kluigen, was zien antwoord steevaast:”Nait soezen, moust mie zain!” In t dörp was t din ok hail normoal as aine wat wol goan jeuzeln, dat der zegd wer..Juust: ” Moust mie zain”. t Volk vruig heur wel es of, woarom e gain peerdedokter worden was. Doar was e mit zien toalgebroek ja veul haandzoamer veur. t Was n echte bamboezer, wild in t hoar en n board woar Sunnerkloas jeloers op zol weden. Wat kunstsnij der op en kloar was Kloas.

Bie t eerste alaarm stond e al op stoebe. Pruit tegen Geeske, dij al in le stoaten was. Vruig of e heur moeke mos woarschaauwen, mor doar haar ze in heur toustand bliekboar gain verlet van. Ok Gerrit haar t nait braid.

Luip deur t hoes te iesberen, van dij gevolgen dokter hom mor eerst noar de baisten stuurd het. Mensken nog aan tou, wat moak je as veredelde EHBO- er doch n bult mit. Zodroa Geeske wat meer ontsloeten kriegen zol, mos e Gerrit mor om kroamverzörgster sturen. Veuralsnog zag t er nait bepoald noar oet, dat t kind der zo oet zol floepen.

Ok dit moal kon dokter ‘Ainoog’ veureerst zien stekje aan t wotter weer opzuiken. t Kon nog wel n pooske aanholden. Mor nait treurd, zunne scheen. Gain spier kolde en hai zat hier tumeg aan wotterkaant. Waaineg verkeer over stroade. Nee, hier was t wel oet te holden. Zien natje en dreugje huil e wel binnendeure. Was wel benijd wat t zol worden.

Normoal zee e wel ains oaliazzend: “Joe hebben viefteg persent kaans dat t wichtje wordt”, le noargelang wens van d’ olders. Dat zol e hier mor nait zeggen, dik kaans, dat ze hom nait snapden en hai wol ze nait groag op onstuur brengen. Ze haren nou al waark zat, om juuste koers te voaren. Wat dit in toukomst nog worden mos, hai haar doar wel zien bedenkens over.

Aiglieks… mor verdikkie hai was God doch nait! Dij zol doar Zien bedoulen wel mit hebben. Wel was hai as klaain underkroeper, dij touvaleg n bedie ekstroa verstand mitkregen haar om zok doar drok over te moaken. Hans jong, dou dien best, in rest zel wel veurzain worden, om t mor ains mooi te zeggen.

Hai schorrelt weer in t ende, eefkes zain hou t veurstait. Ditmoal kwam t in n stroomversnellen. Gerrit wer mit zien trekker laanseerd en ‘scheurde’ deur stroaden as n echte formule ain runner. In n poep en n scheet was e weer ter ploatse om vanoet n stroategies timpke zien zoakjes in goaten te holden. Niks ontgöng hom en dokter mainde, dat weer eksoamen doun mos. Twij poar haanden moaken licht waark en mit hulp van Geeske, dij brulde as n kou in boarensweeën brochten ze n aibels mooi wichtje op wereld.

Ze was t er schienboar nait haiaalmoal mit ains, din zie blerde al as n grode. Of zel ze n vermouden had hebben, woar aiber heur te laande brocht haar? Gerrit was in le stoaten. Rende deur zien kwinde as n kip zunder kop. Navvelstreng het dokter zölf mor deurknipt. Traauwde Gerrit dit waark mit schere ok biekaant nait tou.

Dou e hom neudeg haar bleek e al boeten te wezen, woar e zien baisten en zien buurvraauw dij touvaleg op blaik was, kond dee van t heugleke fait, dat e n popke haar. Nou ja zien Geeske din. “Fileseteerd Gerrit en wat is t worden jong”? “n Popke!”. “Joa dat leuf k best, mor is t n jonkje of n wichtje”? Gerrit keek heur mit zien kleverogen wat besoesd aan. “Joa”, dat wait k nog nait, mor k zel t wel evenpies noavroagen hor”.

Dokter het hom t wichtje in aarms drokt. “Hier dien dochter. Hou mout ze haiten?” Mit n stoere vroage, dij sloa k over, kwam e der ditmoal nait. “Dienoa”, klonk t oet kroamberre, “noar mien moeke, dat haren wie ja ofsproken?” Verdulleme, was woar ok. Kop luip hom der ja bie omme. Eerst mos e buurvraauw vertellen, dat t n wichtje was mit de noame Dienoa. Mor woar luit e dat koedeltje in aarms. Volgeerne druig e t zwikkie aan kroamverzörgster over, dij t bie moeke under dekens legde. Lekker waarm en vertraauwd doch.

Mit t zwait veur kop legde Gerrit oet, dat dokter Ainoog bie de vraauw n wichtje mit de noam Dienoa hoald haar. Dit was t begun van n laange enerverende dag. t Was mor goud, dat zien moeke drekt overkwam en hom n bult waark oet haanden nam. Ok bruier Berend was van onschatboare weerde. Kerel nog aan tou. Der komt wat bie kieken, as je voader worden. Doodmui wordt je van le t geregel. Moeke bleef eerste daogen over vlouer, aans was t vervaast eerste nacht al mishottjed.

Noa n dikke weke wazzen mainste verziedes west en t hoesholden weer wat op regel. Gerrit göng weer aan t waark. Mor jonges, wat geft zo’n gezinsoetbraaiden n hoop trammelaant. Veurdat je aal weer op t riegje hebben, verlopt er wel t ain en aander.

t Wicht gruide op tot n mooie blom, mit meer verstand in kop as heur baaide olden. Wer deur heur op haanden droagen. Noa de legere schoule het ze loater spinoazieakedemie, oftewel hoesholdschoule bezöcht.

Is noa dood van heur voader bie moeke thoes bleven. Baisten, trekker en aanverwandte artiekels binnen van haand doan. Veul aanhold mit femilie haren ze nait, wat sneu veur t wicht was, zie haar doar ja n hoop aan hebben kind.

Ze hebben heur en heur moeke wat aanmoddern loaten. ‘Moust mie zain’ is op leeftied van krapaan zestig joar goan hemeln. Zo of en tou heurt man in t dörp wel es aine tegen n aander zeggen: “Moust mie zain”. Der wordt din wat gniffeld en wat herinnerns ophoald aan dij wunderlieke medicienman mit zien gloazen oge, mor mit n haart van gold. Wat der loater van Dienoa teregte komen is. Krek: “k Zel t…”

Elk joar streken in t dorp, woar k t levenslocht zag, wel n poar ooievoars dele. Volgens zeggen elk joar wel drij poar. Tot roem in twinnegste aive bleven ze doar nuzzeln. Aan t kinderaantal bie t waarkmansvolk was dat wel te maarken. Aan kinder mekaaierde t doar nait. t Was liggend waark en veul aander dieverdoatsie was der veur d’ olden ja nait!
De eerste aaiber zedde zoch op ploatse van Jan Hoving, op grens van Buunderveen en t
Exloërveen. Twijde op t olderlek stee van Jan Timmer. t Daarde koppel hoesde op t dak van Haarm Hebels. Ain van mien veurolders. n Old woagenrad op n ofkodde boom was heur underkomen.

Heur gerak vonden ze in de Hunze. Roar mor woar, elk joar mieterde ain sprikkebain n aai oet t nust vertelde leste femilie. Wollen op dizze menaaier schienboar heur dankboarhaid veur genoten verblief tonen. Touvaal, of was t aai nait bevrucht west? In aalsgeval, vertelt t verhoal wieder, rolde dat aai over t raiten dak stokkend in t hoge gras. Ainmoal was t nog hail en mog elk t evenpies in haanden holden. Wat n joekel! t Kleppern van vleugels van dij grode vogels zel vervast n mooier geluud west wezen, as t geroezie van brutoale musken. In Biebel mag din wel stoan, dat er zölfs gain muske vaalt van t dak zunder toustemmen van Hemelse Voader. Meraskers haren zölf wizze laiver n aandere, wat grotere vogel oetkozen, as ze t teminzen veur t zeggen haren.

As jongen groot wazzen, verzoamelden zie heur veur grode raaize noar Ofrikoa. t Volk zel doar ok wel verlet van kinder had hebben. Of is dat onwieze proat? Joar loater kwamen ze bie levent en welzain steevast weeromme.

1 september 2009

As n vlinder vloog zie vot. n Aibels mooie bloume dij nou votvlogen is, mor aaltied in zien haart deurvlaigen zel. t Verbindt heur as t woare aan ons mit n taauwke. Berend kin der nog nait over oet. Zo was ze nog zond, speulde mit heur vrundinnen dat n oard har en inains was e zien zunnestroaltje, zien allessie kwiet. t Gong ok zo meroakels rad. Dokter ston mit haanden in t hoar. In t zaikenhoes wizzen ze t ok nait recht. Ain of aander virus, mor doar koop je niks veur. Rezeltoat was in aalsgeval, dat t wicht doar veurgoud ogen dichte dee. Binnen drij weke van hoop en vrees was t doan. Berend misde zien zunnestroaltje nog aal doage en in zien gedenk trok e heur aan t taauwke nog voak terogge. “Daip in hom braandt de hoop deur Hom geven, dat staarven de geboorte van n nij leven is”, har e aargenswoar lezen. As e doaraan dochde, kon e weer n steutje veuroet. Zie was ja zien laiverd. Haar aaltied t beste mit hom veur. Aalsmor ruier en wiereg. Knokkend veur heur levent tot t leste snok.
Wensde heur n goie raaize noar t Voaderhoes, woar n bult lu heur wizze in muite kommen zellen. Hai zag heur nog op pad noar schoul, fietsend deur t akkerlaand. Underwegens evenpies stoppend. n Mooie bloume veur in n voaske.
Moeke was der aaltied slim bliedeg mit.

Men zegt wel ais: ‘Hou older hou gekker!’

Dat geldt vanzulfs nait veur elkenain. Mor paardie lu hebben heur haile leven al gekke babbeleguuchies oethoald.
Zoas sommege lu ‘lag aan t gat’ hangen hebben, luip Hinnerk op ondeugde. Zie kinnen t as ze older worden, din ok nog vervaast nait loaten. Meschain hebben ze din nog meer tied veur zokswat, wel zel t zeggen? Hinnerk Bartels was der n sprekend veurbeeld van. In zien jonge joaren was e al n dikke kurendriever.

As Hinnerk in buurde was, mos man zok woaren. Wotter in stevels of klompen en nog n haile bult fiebeldekwinten meer. Elks was der, deur ervoarens wies worden, op verdocht, mor doch veur je t wissen haar e joe weer bie poot.
Zien dink was ducht me godgaanse dag dingzeg mit wat e zoaal oetvreten kon. Veurdat je t goud en wel in smiezen haren, haar e t volk al weer bie poot. Zölfs noa zien traauwen huil e oet poelegrap nog maalste kuren oet.

Veuraal bie winterdag gong t er soamen mit n koppel ainspaanjers wel ais roar aan tou. Zo haren ze n moal n laank taauw in hoanebaalk van schure knupt, om doarop heur overtollege energie kwiet te roaken. d’ Aine noa d’aander vierde doar zien forsies op bot. Namen tied op en deden wel t eerst baalk aan kon roaken.
t Deed der eerst wel wat tou, mor goandeweg konden mainsten der al oareg mit overweg. t Was mor goud, dat ze n bult eelt op haanden haren, al zellen ze wel es nuver kipperd hebben. Hinnerk kon der ok al nuver mit overweg. In n poep en n scheet zat e al boven in nok. Buurman Rieks, dij deur Anna noar schure verwezen war, woar Hinnerk volgens heur tou holden mos, keek es wat in rondte, mor kon in haile schure, woar e ok keek, gain Hinnerk ontdekken.

Hinnerk haar hom vanzölfs al laank in t snötje, mor wachde zien kaans òf. Endelk was t zo wied. Rieks stond in t haalflege heuivak wat om zok tou te loeren, dou e inains n stroal waarm ‘wotter’ op kop kreeg. Verhilderd keek e omhoog en zag doar dij vermaaledijde Hinnerk braidoet op baalke zitten, mit zien ‘snöbbeltje’ boeten boord. Doader van t ongemak zat hom kniezend oet te laggen. Potverdikkeme, Rieks wis nait hou rad e under ‘does’ vot mos komen en schold dij viezerik haals vol.

Toun e wat oetroasd en kust weer vaaileg was, roetste Hinnerk weer underoet. Hai kon der ja niks aan doun, dat e inains zo neudeg mos, pebeerde Hinnerk zok der oet te redden. Rieks het op koustaal kop under kroane holden, om dij viezeghaid der weer of te spuilen. t Bewies lag der weer, dij minkukel mossen joe aaid in goaten holden, den hai was veur gain meter te vertraauwen.

Hinnerk boerde hail nuver. Dee t aal mit ain peerd, ploug, egge en cullivoater. n Poar wupkoaren, koaren en wat klaain raive wazzen zien grootste investerens. Mit recht n ainpeerdsboertje. As haile femilie mitholp was der nog wel wat te verdainen. Under Sicco Mansholt kwam roup om aalsmor grodere bedrieven. Ruilverkoaveln mos klaaine bedriefkes oproemen en soamenvougen tot n grodere.

Hinnerk bedaankte doar stichtelk veur. Op zien older zok nog dik in schulden steken, nee, doar mozzen ze mor n aander veur zuiken. Hai stak kop nait meer in strobbe. Was t leven nog laank nait zat. Hinerk huil der sebiet mit op. Ezeln haar e al laank genogt doan. Hai gaf t rouer groag over aan t jonkvolk, dij mozzen mor zain, hou zij kop boven wotter holden konden.
Mainsten wuiren zölfs waarknemer bie Rabo, aans konden ze ja investerens nait betoalen. Hinnerk wol best t swait stromen loaten, mor nait veur de Baank. As e deur boeren wol, wat zoks ja zien veurlaand en doar paazde hai veur.

Ok n aander buurjong kon over zien kuren mitproaten. Hinnerk was drôk dounde op n ofgroasd stuk gruinlaand de achterbleven kouflaren te wiederwaaien. Geert van Annie Wortel, omreden je heur aaid as n kniene maank worrels zag, wol geern waiten, of der ok stroom op t schrikdroad ston.
“Moust eefkes vuilen, mien jong”, was t antwoord aan dij dikke barries, op zien vroage. “Din vuilst t ja metain. Mor k leuf t nait.”.
As bewies kreeg Hinnerk draod vaast. Nou was Hinnerk haiaalmoal nait bang veur n twoalfvolts schokje, mor dat wis Geert ja nait.
“Kom mor hier”, zee e din ok tegen hom, “hol mien haand mor vaast. Ik duur t ja ok wel. En k vuil niks. t Wief zel t wel oetzet hebben, nou t hoornvij der nait meer lopt”.

Geert luit zok overtugen en greep Hinnerk bie d’haand, dij hom goud vaasthuil en dou t droad pakde. Wat gong t jong tekeer. Hai, aan t oetende kreeg volle mep. t Jong blérde as n swien dij keeld wér. En Hinnerk haar der vanzölfs grootste slinger aan.
“Is meroakels tegen rimmetiek”, ruip e t jong nog noa.

Vijkooplu, wissen ok, dat je goud opletten mozzen, aans haar e je vaast weer veur t zootje. Man wis ja nait of joe op zien wieze of onwieze proat ingoan mozzen. Hai was nait gemain, mor as e aine bie t bain nemen kon, zol e t veurzekers nait loaten. Jeude Tieks kon der over mitproaten. Kwam veur n enter, dij Hinnerk te koop haar.
Vanzölfs mos koopman hom evenpies aan t lopen zain. Boer was gek, zee e, zok mui lopen loaten. Tieks mos t zölf mor doun, haar der ja belang bie. Hai nait. Wol hom wel kwiet, mor och hai luip hom niks in wege. Gras haar e nog genogt veur t kaauwen. Kon allain mor gruien, net as vroagpries. Peerd zat hom ja nait op rogge. Aansom paazde hom beder, perbeerde hai lolleg te wezen. Zo, geern of nait. Hai wol weer weer aan t waark. Haar nog n bult te doun.

Hou jeude ook soebatte, hai mos der zölf aan leuven. Kreeg t jonge peerd aan d’haalster en stapde der langzoam mit vot. Dat was aans nait noar t zin van Hinnerk, dij t peerd n kloede zaand tegen kont smeet. Dij op zien beurt, schrok doar zo alleriezelkst van, dat e der metain oet wol kniepen. Aarme Tieks nam e in loop mit. Man man wat n boudel! Kerel ruip van: “Ho en stop” en n haileboel meer, dat aalmoal nait in t woordenbouk stait. Mor t schrokken peerd wis van gain ho. t Peerd lösloaten was Tieks’ eer te noa, mor mensken nog aan tou, wat kinnen vief minuten din laank duren.

Hinderk snapde bie God nait, hou t doch meugelk was, dat dij ovregens zo makkelke knol t inains op n lopen zet haar. t Speet hom ontzettend veur Tieks en was blied, dat dizze t peerd zo goud vaastholden haar. Wel wait, woar hai t daaier aans weer in haanden kregen haar. Haren ja wel ongelokken beuren kind. Dit was in elks geval nog wonderboarlek goud oflopen. Stak koopman ongemaarkt ok nog n dikke vere in t gat.
Dij kwam oadem en pokkelwotter tekört. Mos in toukomst wel wat aan t gestel doun. Den hai zwaitte as n otter. Was volsloagen boeten oasem. Poestend en stínnend was e noa zien ‘loopke’ loater mit t peerd aan haalster weerom sjokken komen. Haar van dit peerd gliek zien bekomst. Het nog n zet in underwale zeten, om oet te bloazen en weer wat tot homzölf te komen. t Peerd luip hom schienboar te haard, den hai het van koop ofzain.

Dou Hinnerk Bartels in viefenzesteg van boerderij goan was, omreden hai gain opvolger haar en ruilverkoaveln hom op hoed zat, mos e aander waark zuiken. Rïntenaaiern zat der nog nait in, den veur t laand kreeg e n beheurleke pries, allent de gebaauwen brochten bie laange noa nait op, wat ze aiglieks weerd wazzen.

“Wolst nou aarbaaider worden?”, wér der deur paardie lu wat snerend vroagd.
“Och”, zee hai doarop, “of k nou aarbaaider bin bie miezölf, of bie n aander, moakt ja waaineg oet. Waarken mout k overaal. Allain huif ik dommeet nait meer zo haard pokkeln as nou. Ok binnen doagen n stok körter.
Nee, veur zowied ik t bekieken kin, zel k der vervaast gain spiet van kriegen. Ons Laimeneer het nait veur niks n grode W in onze haandpalm greveren loaten. Dij W van waarken geldt ja veur ons aalmoal”. Doar haren dij oversnoevers nait van terogge. t Gezegde: n Boer blift n boer en as joe hom omdraaien, is t nog n boer, gong bie hom zo nait op.

Nou was t gebenter deur kouflaren en t gehemmel van kouschiede, in weer in wind op ‘blode’ knijen wruiten in grond van n eerabbel- of baitenkaambe om eerabbels der oet te kraben en baiten ‘op aine’ te zetten en t fokseln mit zaaize om t koren tegen vlakte te kriegen, doan. Nog ofzain van t noawaark, dat der aaid op volgde.

Elk joar mout n boer ja mor wachten tot zedels komen. Aan t end van t joar wis e pas wat of hai dat joar, as t teminzent mitvuil noa n hail joar haard kraben en knooien, in potterfullie stoppen kon. t Was volgens hom nou meer as tied om boakens te verzetten.
Eerst het e n poar joar mit veul plezaaier (t was ja sikkom noast deure) op n stainfebriekje waarkt, sneu genogt gong dizze feliet, wegens ‘mismanagement’, zoas dat zo mooi zegd wordt. Mor hai zat weer bie hoes. Nait dat e votdoadelk op n holtje bieten mos, mor doch.
Gelok bie n ongelok, der wazzen doudestieds genogt boantjes veurhaanden, van dij gevolgen dat e noa twij doage mouder de vraauw ploagd haar, aan bak kon.
t Begroodde hom wel ofgemieterd, dat febriekje dichde gong, nou mos e veur dag en daauw oet veren om in Veendam kost te verdainen. Aan haand opholden haar e n ‘bruiertje dood’. Haar aaid zien aigen stoede verdaind en dat mos ok mor zo blieven. Mit n buske gong hai mit nog n poar aandre lu op en dele.

Thoeszitten was op zien zesenvieftegste nog niks veur hom. Hai kon gelokkeg votdoadelk begunnen bie Marko-Mark.
t Waark was nait stoer en noa n poar weke vuilde Hinnerk zok al nuver op stee. Veureerst haar e kat oet boom keken, mor t duurde nait laank of ain van de waarknemers oet zien ploug was pineut. t Was n dikke proatjesboksem, dij in Hinnerks ogen best n leske broeken kon.

Thoes haar e in t hounderhok n vrizze tuutaai under henne vothoald en verzichteg in pepier wikkeld en mitnomen in n deuske. Veur oldert zag e kaans t aai in trommeltje van Haans te moffeln. Dou t volk aan t schaften was, dee dij t deuske open en was slim verguld mit t geboar van de vraauw.
“Moust ains kieken”, pochde hai, “hou t wief veur mie zörgt”. Kreeg t ‘haardkookde’ aai en tikde hom op raande.
t Aai spadde oet n kander en aal stoede veur dij dag zat under t geel en wit. Laimeneer het dij raaize n bult noar kop kregen, woar Hai paart nog dail aan haar. Hinderk het hom ‘genereus’ traktaaierd van zien aigen ‘vouer’.
Zo was e ok wel weer.

Eerste zummer was n hitte en under golfploaten was t sikkom nait oet te holden. t Volk smaachde din ok noar schafttied. Zie wozzen sikkom nait hou rad ze noar boeten mozzen, om n bedie of te koulen. Heur stoede en kruukje mit drinken, namen zie mit noar boeten. Zöchden heur doar n mor stee oet wind en zun.
Zie wazzen nait ainegsten dij zok n mooi koul plekske oetdocht haren. Ok n poar wichter van d’administroazie zaten mit heur rogge tegen n mure wat oet te bloazen en zöchten zo wat verkoulen.

Hinnerk zag dij bloumen doar zo zitten en bedochde, dat zie wel wat wotter broeken konden. Aans konden ze ja kop wel ais loaten hangen en glad verdörsten.
Dinken en doun kwamen bie hom aaltied rad noa mekoar. Hai rolde braandslange oet en beduudde ain van zien kammeroaden, dat dij kroane open draaien mos. Dat beurde en n stroal wotter spoot om deure richten van dij onschuldege wichter. n Gegilp en gefoeter volgde körts doarop. Rad wuir kroane dichte draaid en slaang weer opborgen.

Terwiel zien kompoan haard wegstoof, luip Hinnerk hail gemoudereerd noar boeten om ains te kieken, wat doar aan haand was. t Was mie doar ja n keboal van jewelste. Zedde doarbie zien onneuzelste snoede en keek noar aal t ongerief. t Eerste wat e zag, wazzen n stel kletsnadde vraauwlu, dij wat verdwoasd rondluipen. Klaaier konden ze oetwringen. Der haar wel sjars op kroane zeten.
Sjonge wat wazzen dij lu helleg in pokkel. Dij onterik dij heur dit flikt haar, was nog nait joareg! Mout je verdikkeme doch ais kieken, n poar haren zowat gain dreuge droad meer aan t lief. t Reren ston heur noader as t laggen. Hou mossen ze hier nou mit aan. Zo konden ze ja nait lopen, of nog beder zitten blieven.

Omreden hai as ain van d’ eersten der overtou kwam, kreeg Hinnerk der van laangs. De volle loage van heur kwoadens wuir over dij ‘aarme’ Hinnerk oetstört. Hai wer oetmoakt veur aal wat lélk was. Mor hai wis zogenoamd naargens van en speulde de vermainde onschuld zodoaneg, dat e n poar ‘drenkelinkskes’ alderdeegs aan t twiefeln brocht. Manlu huilden zok wat op ofstand en luiten hom kestaanjes oet t vuur hoalen.
Hinnerk bood aan, wat dreuge kleroazje veur wichter te goan hoalen, mor doar wazzen ze haiaalmoal nait van daind. Hai haar al genog doan, snaauwden ze hom tou. d’Ain noa d’aander droop of noar binnen. Mit goud fersoun konden ze zo nait meer aan t waark en mit overaalg mog ain van heur noar verschillende hoezen om dreug goud te hoalen. Man, o man wat was t dij mörgen n boudel. Wichter wazzen in elks geval wel aan heur verkoulen komen.

t Duurde wel twij laangen, twij körten, veurdat vree weerkeerd was. Ok kompjoeters muiken weer overuren en stiekem wer deur de vraauwlu n plakje stoede achter koezen waarkt. Zokswat haren ze nog noeit mitmoakt en achterof kon man der ok nog wel om laggen.
In febriek hebben waarklu eerste tied nait veul oetspookt. Elk wol heuren, wat zok dij schaft doch wel veurdoan haar.

De volgende dag kwam ain van ‘verzopen kadden’ febriek in, recht op Hinnerk of. Dij zag bui al hangen en wol geern wegdoeken. ‘O jee’, docht e, ‘nou zellen we t kriegen’.
Mor dat vuil tou. t Wicht laangde hom n dikke rebe sukkeloa tou, omreden zie hom gustern zo van alens beschuldegd haar, zee ze. Zie haar doar slim veul spiet van.
Hinnerk vruig doch nog veur aal zekerhaid: “Waist doe dat wat wel hail zeker, mien wicht?” Zoas woard is, vertraauwt e ja zien gasten.
“Joa”, zee t wicht, “k wait dat nou hail goud!”
Hinnerk het sukkeloa dou mor aannomen.

Manlu hebben doarnoa in dij schure, mit mekoar traktoazie mit veul plezaaier aan zied moakt. Ondeugde haar hier zulfs nog loond!

Dou k in twijenvatteg geboren was, sluip ik snachts bie mien moeke in bèrre, omreden mien voader was veur allerhande zoaken de hort op. En moe dochde, as der ains wat beurde in dij beroerde tied. Bommen van teroggekerende geallieerde vlaigmesienen werren paartieds boeten boord mieterd werren, as Duutse vlaigtugen heur op hoed zaten. Je zellen mor zo’n aai op kop of hoes kriegen. As t zo wezen mos, laiver baaident vot as aine, zel t oldske doudestieds wel docht hebben. k Zel doarom aaltied wel n bedie moekes jonkje bleven wezen!
Gelokkeg is t in dij gevoarleke tied altmoal mit n sizzer oflopen en hebben ollu t leven der ofscheurd. t Was in dij schoft, dou mien ol heer kop boeten deure stak, dat zien noaber – n dikke kurendriever – hom aanruip: “Hinnerk jong, moust es komen kieken. De vraauw het vannacht n klaaine kregen!” Nou rammelde t verhoal aan aal kaanten.
Zien wederhelfte Hillechien was ja hailemoal nait in verwachten west. Haren al muite genogt mit heur baaident en n zeun van drij joar om kop boven woater te holden. Geert dee, noast zien waark in t veen, wel ains t ain en aander in swaarde handel, aans was t vervast nait touvalen wat stoede en zokswat meer op toavel te kriegen.
Voa luit zoch nait wieder nuigen, nam n aanloop over slode om te zain wat dij hampelman nou weer oetvreten har. Dou e Geertmans volgde in t achterhoes ston doar n oftandse kinderwoagen op dele. Toun e wat beder keek, zag e onder n dekentje snoede oetsteken van n bigge.

Dij haar Geert bliekboar d’aigenste nacht slacht. Hillechien kwam der schoaterlaggend overtou. Man man wat n spul. Hou kwam je derop! Nou haar Hillechien eerliekswoar t buskruut nait oetvonden, mor ston as t er op aankwam heur mantje. Dat was sikkom n moand eder wel bleken, dou Geert wat ekstroa bonnen verzoameld har. Of t verroad dij mörgen nait sloapen haar? Gain mens zol t zeggen kinnen, mor plotsklaps ston Jan Hoagel bie heur in hoes. Zie huifde heur nait meer te nuigen, din twij van dij kerels drongen heur aan zied en snuvvelden in aal houken en hörns. Doarbie vuil heur t oog op wat pepierderij op bozzem. Veur zie aans de handen der achter kriegen konnen, bedocht Hillechien heur nait, greep pepieren en aleer dij kerels derop bedocht wazzen, zaten ze in heur bloeske tussen heur stevege ‘oethangborden’!
Goie road was duur. Dij ‘helden’ wazzen nait zo heldhafteg, dat ze t zwikkie maank heur borsten vandoan rieten duurden. Kerels mozzen knaarzetaandend eerst hulp hoalen bie t kringhoes. Der mos n vraauwmens mitkommen om dat mens te bevuilen.
Kin je begriepen, dou ze weeromme kwamen, haar zie pepieren in n woaterdichte pude stopt en aan n zaailgoaren taauw under aan raande van pudde hongen. Gain lozer goud as …. juustem …….Hillechien! Dat tuug muik heur de kaggel nait aan. Mozzen mit de pest in onverrichterzoake n aander slagtovver zuiken. Hillechien van Geert was lu te loos of west.

“Vekaanzie, endelk vekaanzie, twij weke nait noar schoule. Gain gesoes aan kop. t Was vandoage net of dag nait om wol”, ruip Jolanda van Rieks Wennink, terwiel ze heur rugtazze in houk van koamer mieterde.
“k Docht aans nog wel, dast t zo mooi vondst op schoule”, kwam plaogend stem van heur moeke oet keuken.
“Jawel, mor n poar doage vrij is ok nait weg”, volgde t antwoord van elfjoarege dochter ‘des hoezes’.

Ze haar n repport in haand, dij ze wat nonsjelaant aan heur moeke overhaandegde. Dij kreeg t boukje, sluig t open bie groep zeuven. Biezunder, dat was nait mis. Doar kin t wicht en vanzölfs ok d’ollu biezunder tevree mit wezen.
“Hier”, zee Riekje en gaf heur as belonen n dikke smok. ” Dien vaoder zel der ok wel mit in zien nopjes wezen. Hest wel n paor vrije doagen verdaind.”
Mit kerst en nijjoar veur deure kon dat n mooie tied worden. Jolanda kon heur der al dik op verheugen. Veurberaidens allent wazzen veur heur al meer as muite weerd.

“Hou loat komt ons voader thoes?”, vruig t wicht, dat sikkom nait wachten kon. Voa haar noamelk beloofd, dat as e van t waark kwam, hai n kerstboomke mitbrengen zol. Aalsmor meer lu gongen over op kunst, mor dat kon heur veuralsnog nait bekoren. Volgens de Wenninks gong der ja niks boven echt. Zie haren n graauw aan noamoak.

Dammeet noa t waarm eten mog ze mithelpen boom op te tugen.
“Hou loat is t nou moe?”
“Vaar uur, din moust nog n uurtje wachten. Voa het om vief uur oldert en doarnoa mot e nog laans supermaark. k Dink, tegen zo’n uur of zesse.”
Jolanda, dij van netuur al gain zittend gat haar, beerde wat deur koamer, van veur noar achter en dat gong zo n haile zet deur.
Moeke Rietje kreeg doar t hinneweer van. “Kind goa doch zitten. Krieg n bouk, of zet tilleviezie evenpies aan. Van dien gegongel wor k ja kriegel.”
Mor in tussentied ma’j mie ok wel eefkes helpen. Moe Wenning haar snommedaogs aalvaast balen en slingers van t veureg joar van zolder hoald. Veur de kerstbakskes en aandre kerststokjes lag der nog n grode veurroad op beune.

“Ast zin hest, magst dammeet wel even boven kieken, lichtkaans dat doar nog wat broekboars bie ligt. Doar bin’ k zölf noamelk nog nait aan toukommen. Doe wilst vanoavend ja ok wel wat op bord hebben?, liekt mie zo tou. Veureerst zal k die n lekker bakje thee inschenken. k Dink dast doar wel aan tou bist.” Ze vougde doad bie t woord. n Poar kerstkraanzen en wat kniepertjes legde ze der op n schoaltje noast. Doar zol t wicht wel road mit waiten.

t Optugen was in hoeze Wennink n joarlieks weerkerend festijn, dij aalsmor grodere vörmen aannam. Noast boom zölf werden der nog wat ‘guirlaandes’ mit lochtjes der in, ophangen. Hier en doar verscheen n kerstbakje, n tak hulst en wat lösse kerstbaalen op n schoal of in n groot glas. Ok boetenshoes luiten ze zain, dat ze bar bliede wazzen mit t aanstoande kerstgebeuren. Voader en dochter haren der n bult waark, mor ok n hoop wille van.

Moe gunde dij versierderij geern aan heur ainegst wicht Jolanda en ok Rieks sloofde zok oet, der n mooi ploatje van te moaken. Grietje haar ja genog aandre dingen ommaans. Der kwam nogal wat bie kieken, as man veur de kerst ‘foeroasie’ insloan mossen.

Nou göngen ze Eerste Kerstdag noar heur moe, om doar soamen mit d’aandre bruier en zusters mit aanverwandten t feest te vieren. Opoe Geessien keek der vervaast al noar oet. Volgens ofsproak göngen ze t aine joar noar Rieks zien ollu, t joar doarop was heur moeke ‘de gelokkege’.
Sneu genogt dat Opa der nait meer bie wezen kon. Noa n zaikberre van nog gain twij joar, was e aan volksvijand nummer aine bezweken en haar e vlagge streken. Dapper haar e tot t ende pien en hulpelooshaid droagen.
Mor afijn zo is t nou ainmoal in t leven. Dizze doagen misde femilie en opoe in t biezunder hom ontzettend. Mit zien achtenviefteg joar, was hai, noar menselke moatstoaven, ja ok nog veuls te jonge om dij grode onbekende raaize te aanvoarden. Of zoas Ede Staal t op zien onnoavolgboare wieze ains zong:

Ik wait, der is n tied van komen
en ok n tied van goan.
En alles wat doar tussen ligt,
joa, dat is mien bestoan.

Jolanda keek al n poar weke noar t kerstfeest oet. Nait allent omreden ze vrij was van schoule, mor veuraal veur mooie doagen, dat ze mit heur femilie deur zol brengen. Soamen mit heur neven en nichten wat spelletjes doun. As t even kon snijbalen gooien, of mit nkander n snijpop moaken.

Jolanda nusselde heur mit t kopke thee en heur schörrel vol ‘vouerr’ laankoet op baank en zette tilleviezie aan.
Op drije brocht t programma Zeppelin voak wel wat zainsweerdeg. De drij wichter van K3 zongen wat vroleke laidjes en de daanspassies wazzen veur Jolanda ok niks nijs. Kon din ok nait t gat aan stoule holden en daansde mit deur koamer.
Wenneer ze doch nog n stötje op heur voader wachten mos, har dat gestruun op zolder ok nait zoveul hoast.
Grietje luit heur oogappel mor n zetje worden. Zie haar zo’n moment van ‘ledeghaid’ ja ok dik verdaind. Dij oetzenden ‘Zeppelin’ pebeerde aaid veur elks wat wils te loaten zain. Van jong tot al wat geriept. Van kebouter Plop tot n proatprogram woar jonkhaid nog wat van op kon steken. Tilleviezie nam zo rol van schoule over.

Sneu genogt, dat er doardeur zowat gain tied meer overbleef om boeten nog wat oet te waaien. Hoeshennen en hoanen werden t ja. Dou der wat toont wer, wat heur minder kon bekoren, gongen heur gedachten zomor wat aan riddel.

Mit aal kinder van schoule haar ze gusteroavend kerstfeest vierd. Mit sukkeloademelk, n kerstverhoal en elke groep haar ain of meer laidjes veur t voutlicht brocht. Ok de olders haren in kerke genoten van t feest. Veur elks was der wel wat wils bie. Allain de klaaintjes haren der nog nait zoveul van bakken, mor goud zie was indertied ok zo begonnen.

Kerst vond ze aaid n mooie ofwizzeln in dij duustre doagen veur old en nij. Ha, wat lekker eefkes zo soezen op baanke. Dagdreumen over van aal en nog wat. Aalmoal dingen dij n mensk zoaal bezigholdt en joe zomor deur kop flittern. Jolanda gong t krek ainder.

Ze mos nog dinken, aan aal wat meester heur leste doagen har pebeerd dudelk te moaken. Betaiknis van t al olle feest haar e zoas elk joar overdroagen op t jonkvolk, dat aan zien zörgen touvertraauwd was.
Elkenain, haar e benoadrokt, moakte, zo omstreeks end dezember, t in hoes wat gezelleger. Elks dee dit op zien aigen menaaier. Zedde bevubbeld n kerstboom, of wat kerststôkjes en wat gruin in koamer. Dij lichtjes en balen zörgden veur n bult gezelleghaid. Ok steeds meer kerstversierens zag man boeten deure. Net asdat elks der van mitgenieten mog.

In tied van Biebel vierden jeuden al t Chanoeka, haar meester Verdonk oetlegd, t Lichtenfeest, woarbie elke dag n keerze meer mog goan braanden. Dat mos te moaken hebben, mit verwoesten van doumoalege tempel, woarin zie under t puun n klaain fleske eulie vonden haren. Zie haren dou oetrekend, dat as ze der elke dag n nije keerze bie aanstaken, ze t haile zeuven doagen durende feest, ter opluustern van t inwaaiden van nije tempel, elke dag licht zolden hebben. Dij zeuvenaarmege kandeloar mos heur doar aan blieven herinnern.

Volgens heur meester, haren Christen hier loater n aandre wenden aan geven. Al nuimden paardie lu, veuraal dij wat swoar op haand wazzen, t n oet haand lopen ‘takkenfeest’. Nou zel dat Jolanda worst wezen. t Feest ter ere van n pasgeboren popke sprak heur wel aan.

Sneu genogt haar sprikkebain, bie heur komst, deure bie heur moeke in t slöt worpen. Joarenlaank haar zie aaiber en later heur ollu smeekt om zo’n speulkammeroad, mor in hoeze Wenning was t aaltied bie aine bleven.

Al kiekend noar t kiekkastje luit zie heur gedink ains over t komende feest goan. Paardie lu wazzen al weken slim ruier mit t versieren. Meer en meer lu haren schienboar aan koamer allain nait meer genog, den der verschenen aalsmor meer komplede versierens boeten. Talrieke laampen en lichtslangen mouten doarbie veur n sprookjesachtege sfeer zörgen.
Ok verlichte arreslees mit Rudolf t rendaaier doarveur zag man op wonderliekste ploatsen. Elks wol bliedschop over dij mooie doagen woarschienlek zo wereldkundig moaken.
Allent de snij hebben mensken (nog) nait veur t oetzuiken. Al staait in wintersportgebieden techniek bie zetten veur niks. Snijkenonnen moaken zowat elk gewild skioord tot n gelaifd stee. Elks hoopt vanzölfs op n witte kerst, allewel, as je der nog op oet mouten, of nog volk van overver over vlouer kriegen, is dat nait zo begerenswoardeg. Gelokkeg hebben wie mensken dat nait zölf in haand. Zokswat wordt veur ons van Hogerhaand bepoald, van dij gevolgen wie der niks over te kifken hebben.

En dat kinnen wie veuraal mit kerstdoagen in t zicht ja nait hebben. Al kin man dat nait overaal in wereld zeggen. Wat n ellèn, honger, oorlog en geweld komt der op onze eerde nog aal doagen veur. n Tiedelk bestaand is din ok voak n doukje veur t bluiden. Bah, wat binnen lu doch aaid fiemelachteg.
‘Stille Nacht, Haailege Nacht’, t zel mie wat! ‘Vree op eerde!’ Hou duurde man dat te zingen, terwiel der elke menuut wel weer aargens n schot valt. n Vrome wensk, dij as wie mit nkander zo deur goan, ok aaltied wel n wensk blieven zel. Eefkes veur n poar doagen woapens neerleggen, omreden t Kerstfeest/ Christusfeest is. Om bemieterd van te worden.

Ze mout inains denken aan t verhoal, dat meester moandagmörgen op schoule vertelde. Hou in d’ Eerste Wereldoorlog Duutsers en Franzosen tegenover mekoar in n loopgroaf legen haren. n Daibe sloot mit n riege zaandzakken op raande, woar soldoaten t geweer tussendeur staken en pebeerden tegenstander n rond goatje in t veurheufd- net under stoalen helm deur- te schaiten. Urenlaank lag man zo op t aine goie moment te wachten, om d’aander noar d’aandre kaande’ te joagen. Elks luip din ok bukt deur grubbe.

Op kerstoavend haar ain van jonge soldoaten oet verveeldheid, of haimzaik, mit n schopke n denneboompje omhaauwen en veur de poelegrad mit in de sleuve nomen. Oet maalvretendhaid haren d’aandre jongkerels t boompje wat optuugd mit pepierties van n sukkelaoderepen, repen van n kepotscheurde buusdouk en zokse fiebeldekwinten meer.
Zölfs ain van de vechtersboazen haar der zien drinkbeker inhongen. De mörgen van Eerste Kerstdag, haar -tussen t schaiten deur- as aan overkaande weer aine wat onverzichteg west was, ain soldoat t boomke hail verzichteg boven zaandzakken oetstoken en in t lösse zaand zet. Van d’ aandre kaande wer, meschain wel oet alteroatsie gain schot löst.

Noa n zetje stak n driesteling zien helm op punde van t bajenet omhoog, mor de vijaand was bliekboar mit stomhaid sloagen. Dou ain van omstaanders kop boven loopgroaf oetstak en der niks beurde, werden ze aalmoal wat driester. Ok aan d’ aandre kaande wazzen talrieke soldoaten te zain.
d’ Eerste klaauwsterde oet koele, kreeg t ‘kerstboomke’ in haand en luip der verzichteg mit noar t midden van t ‘gainains-laand’. Binnen n haalf uur stonden en zaten der n bult soldoaten in verschillende uniförms om de nog mooier versierde boom. Kerstlaidjes werden der zongen. Al zong elks doarbie in aigen moerstoal. Drok wer der mit mekoar proat, veur zover dat meuglek was vanzölfs. Foto’s under nkander bekeken. Verhoalen verteld, ervoarens oetwisseld en menneg veldkruuk göng doarbie van haand tot haand. Hou is t meugelk? Zie leken wel gezworen kammeroaden.
Twij doagen laank binnen ‘kemphoanen’ gezoamenlk optrokken en hebben ze heur eten en drinken daild. In loade oavend van Twijde Kerstdag het elk zok op aigen terraain teroggetrokken. Wel t eerste schoten het, is noeit bekend worden, mor t leven van aaldag hernam zok weer, net asdat der gain Kerst west was.

Jolanda har der wel om reren kinnen. Hou is zoks in ‘vredesnoam’ doch meuglek? Ze krigt bie gedink allain al weer troanen in ogen. Wat kinnen mensken mekoar doch n bult aandoun. Hou kin de ‘Heer van t leven’ zokswat touloaten? Ze kin der mit heur goud verstand nait bie.

Vraauwlu, zoas heur moeke en grootmoeke hebben t tiedens kerstdaogen dikmoals aarg drok. n Manmensk mag din, al din nait mit kinder, boom optugen, laampjes ophaangen en rest wat versieren, moeke wait biekaant nait wat ze t eerst of t lest doun zel. Kop luip heur in dizze drokke tied der sikkom van om. n Snaauw, of in t aargste geval n haauw kwam din ok wel es in beste femilies veur.
Al strookde zokswat nait bepoald mit kerstbosschop. Doch wil elks stommegeern wat op bord hebben. Net asdat lu aans honger mouten lieden. Op zukken hoogtiedoagen komt t mainste waark doch op ‘moeke de vraauw’ dele. Zie sjaauwt heur n breukje noar winkel. Aalsmor weer opnij mout ze der op oet, bange veur komende doagen te min in hoes te hebben.

Kerel nog es aan tou, wat n boudel! Der komt wat veur kieken, veurdat t kerstoavend is. Smangs schut deur dat gehaaister, n bezuik aan kerstnachtdainst der nog bie in. Per slot van reken kin je op tilleviezie ok wel t ain en aander zain. Man is noa aal dat ‘veurwaark’ blied, as man t gat aan stoule het. Mörgen is t al weer vroug dag.

Eerst noar kerke om zoamenlk geboort van t Christuskind te herdenken. n Bult lu waiten volgens underzuikskes, – zee de meester eerguster nog -, amperaan meer, woar t aiglieks om draait. Ze denken meer aan n lichtenfeest in dij laange winteraovenden. Veuraal kieken ze oet noar t overvloudege eten. Man eet zok zo’n dag zowat te barsten en mout of en tou even stoan goan om t wat te loaten bezakken, of raim van boksem wieder te moaken.

t Liekt woarachies wel, of man aans nooit wat te bikseln het. Jolanda schut zowat in lag bij de gedachte aan heur oom Wilm, dij t lief zowat op toavel leggen mout, as e aanschoeven mot. Zel meester heur oomke bedould hebben? Steevaast gaait e twijmoal evenpies stoan, van dij gevolgen t spul wat makkelker zakken kin. Raim het e oet veurzörge al n poar loeken roemer zet. En mor schraansen jonges, net asdat e thoes noeit wat te bikken krigt. Nou ja as je t goud beschaauwden, din is t ja net, asdat e t vraauwtje aaid bevret, dij kin zowat mit knienen deur troalies eten. Gain wonder, dat ze in femilie bekend stoan as de dikke en de dunne.

Nog n poar doagen en din is t zowied. Ze kin heur nou al op heur oetstapje verheugen. Lekker dikdakken bie opoe, speulen mit heur leeftiedsgenootjes. Bie opoe gong t noeit te gek. Stoapelgek was ze op heur ‘noazoaten’, zoas ze die aaid deftig nuimde.
Sneu genogt, dat ok din weer pienlek dudelk wer, hou allain zie doch was. Al mog zie over aanloop van buurt- en klasgenootjes hailmoal nait kloagen. Per slot van reken huifde zie wat aandacht aan gong, ja noeit te lammentaaiern, of te dailen.

Gelokkeg göngen ze mit zien drijen Eerste Kerstdag oet eten. ‘Twijde’ wazzen ze in aigen hoes, wel gezelleg, mor ze misde din wel heur wichter van schoule. Meschain dat zie, as t weer t teminzent touluit- nog aargens noartou gongen, om n stukje te spanzaaiern, om zoas voader dikmoals zee, aal etenswoar van guster, vandoage wat makkelker te kinnen verteren.

As joen volk zulf nait oet gasten huifde, zoas bie mainste van heur schoulmakkers drubbelden in loop van kerstmörgen zo zaachiesaan oetvanhoezers binnen, woar ze ontvangen werden mit kovvie en n dik stok van n kerstkraans, of -stoaf. t Eerste bodempje wer der legd en gong er in as bekende kouke. Doarnoa wer t tied veur n zeupke of wat fris. De gastvraauw staait doarbie maiste tied in keuken, om t gepruddel en gespetter binnen lientjes te holden, al din nait biestoan deur wat tiedelke haandevegers.

Noa de moaltied let elks zok din t laifst eefkes achterover zakken, mit boksemboorde of hupselen lös. Dit veurrecht is overwegend veurbeholden aan vertegenwoordegers van t staarke geslacht, terwiel de underdoanen van aandre ‘kunne’ heur t vuur oet de sloffen lopen, om t overschot van dizze schraanspertij op te roemen en t gerak of te waskern en aan zied te moaken. Meschain verzuchden zie wel es, dat ok in onze wereld toaken schienboar nog meroakels min verdeeld binnen.

t Kin wezen, dat manlu bainen boeten nog even goan vertreden, om t eten loater wat makkelker of te kinnen voeren, terwiel vraauwlu heur under vrolek geteut over de enorme ofwaske boegen. Nait elk hoesholden het ja beschikken over n modern ‘Truuske’, ‘mor och veule haanden moaken licht waark. Emansipoatsie, t zel wat! Op zokse momenten worden de rollen geern noar old gebruuk verdaild. Kerels veur t genot en vraauwlu veur t waark, of was t nou net aansom?

t Vraauwvolk verzoameld rond heur ainege veurrecht, noamelk t aanrecht. Onze grootolden zellen dat hail normoal vonden hebben. Zellen wichter gain sinneghaid aan wat vree, of n ommetje hebben?

Noa al dat gehaaister in keuken en t loopke van de manlu, schoerelt elks zok din veur t kiekkaaske in hoop, dat der n baarg dieverdoatsie op zel wezen. Kinder zuiken aandre bezigheden en Jolanda wait nou al zeker, dat ze din en doar niks tekört zel komen. Sneu genogt, dat zo’n dag zo rad veurbie is.

Nou genog luierd en dagdreumd. Zie zel ains boven goan kieken, of doar nog wat broekboars liggen bleven is.
Wacht ze nemt alvaast n kertonnen deuze mit, din kin ze doar t spul in doun. Bespoard heur dammeet weer n raaize.

Noa de wereld wikken en wegen, komt ze doch nog mit twij volle deuzen versiersels beneden, woarbie ze doch nog twij moal mout lopen. Mor din staait ok alens kloar veur gebroek. t Wachten is op ‘heer des hoezes’, dij elk moment binnen stappen kin.

Oet t kebof komen allerhaande lekkere roekjes. Ze is blied, dat moeke heur vragt aalvaast toavel te dekken. Ze kin hoast nait meer wachten, zo’n honger het ze. Aiglieks is dat doch n roar idee, dat zie oet overvloud, eten kinnen wat en houveul ze mor wollen, terwiel miljounen aandre wereldbörgers omkomen van honger? Doch nait ains zo’n roar idee, dij Matthijs van domnee Wilbers, tiedens zien spreekbeurt veurstelde en volgens zeggen bie heur thoes al laank en braid in praktiek brocht was.

Ainmaol in weke zedde man bie domnee s aovends bie t stoeteten, ok n kertonnen deuze op toafel, woarin zien voader n gleufke sneden haar. Veur elke plak stoede, woar noast botter gain beleg op doan wer, mos t ‘volk’ noa ofloop n stuver in deuske doun. Nou ja t kwam der op dele, dat zien moeke telde, houveul bruggen – belegd mit tevredenhaid – der dij oavend deur goan wazzen, woarnoa zie t verschuldegde bedrag in deuze stopde.

As der loater ain of aander aksie veur n goud doul was, wer inhold teld en soamen besloten, houveul heur biedroage wezen kon. t Goie doul wer steund en t kosde heur aiglieks niks. Ze mos dit idee van n ‘gast aan toavel’ hier ok mor op toavel smieten. n Goie kerstgedachte dochde zie zulf.

Eeliek n bedie ‘mit-lieden’ mit lu in soamenleven dij zo aldernoast verlet hebben. n Klaain drubbeltje op n glinne ploat, mor doch. Al dinkend begon dit idee heur aalsmor beder aan te stoan. Meschain wat om ok bie opoe aan te koarten. Veur oom Wilm snee mes aan twij kaanten, goud veur aarmen en t was ja ok nog ains beder veur zien gezondhaid.

Ok vraauw Wenning haar heur gedachten es over t komende gebeuren goan loaten. Woar binnen sjoelbakken en aandre speulen doch bleven? Woar gezellege proat rond heerd? Woar waarme sukkeloamelk mit wat kerstkraanzen? Tegenswoordeg binnen d’ollu al blied, dat heur aarfgenoamen, op ain van dij doagen, heur gezicht in t olderliek stee loaten zain.

t Vaalt in dizze hoastege tied nait mit, ze aalmoal under ain en t zölfde dak te kriegen. Elks het t ja zo drok mit aigen beslommerns. Loat stoan ze aan wat gezelschopsspellen te kriegen. Deur koncurrentie van tilleviezie en DVD, hebben dij t loodje motten leggen. Hoogoet kinder konden zok doarmit nog wat vernuvern. Rest koos t laifst weg van minste weerstaand. Zogezegd, omreden ze blied wazzen, n poar doagen oet ‘hectieze’ sfeer te wezen.

Elks het t mit aigen gedou zo drok, dat man blied is veur n poar doage t muie liggoam te kinnen strekken. Lui op baanke mit bainen omhoog en t oog richt op t blaauwe roamke. Koezen stief op mekoar, of t mot wezen, dat man net wat noar binnen schoeven mout. As mensken eerlieks binnen, doch wel n slim ‘aarmoudege’, zielege vertonen.

Wat hebben wie in dizze doagen doch drok mit ons aigen. We vergeten zowat, dat bovenstoaande nait veur elkenaine opgait. Veuraal in dizze tied van ekonomieze terogvaal, aalsmor grodere waarklooshaid en tounemende aarmou. Ok bie ons in aigen laand, binnen der ja nog n bult lu, dij taauwen sikkom nait aan nkander knubben kinnen. Doar is schroalhaans keukenmeester en wordt er in menneg hoesholden zo of en tou n troane wegpinkt.

Gain, of sikkom gain geld veur kleroazie, eten, huur, gas, wotter en licht. Der is meer aarmou, din wie voak dinken. Ik wol dij lu, dij koaken stief op mekoar holden, om mor nait te mouten tougeven, dat ze in n hopeloze neerwoartse spiroal te laande komen binnen, nait geern kost geven.

Om van dakloze omswinders nog nait te spreken. Ok onze deur t lot aanwezen ‘kostgangers’ hebben t laank nait braid. Wied van aigen hoes en heerd mouten ze mit t schietbeetje dat wie ze baiden kinnen, mor deur dizze dure moanden zain te komen. Wie moppern wel ains, dat zukke lu, t hier in t ‘luilekkerlaandje’ doch wel biezunder goud troffen hebben, mor zolden wie mit heur buten willen?

Mainste mopperkonten goan er o zo makkelk aan veurbie, dat dij lu hier ok nait oet spikanteghaid noar tou vlucht binnen. n Enkele ekonomieze vluchteling doarloaten. Mainsten hebben mit gevoar veur aigen leven, aal – paardie lu zölfs hoesgenoten – achter loaten mouten. Ongewenst- verplicht wonen in n laand mit n aandre toal, kultuur, gewoonten en godsdainst vaalt veur mainsten om dunder nait mit. Zie wollen, as t kon, meschain wel kroepend weer terogge, noar t laand, woar ze aal schepen achter zok verbraand haren? Allain wacht heur doar in mainste gevalen t hok, of nog slimmer de koegel.

Wie hebben t, fillesefeerde moeke, asmangs zo drok mit onze aigen besonjes, dat we aan t leed van onze noasten, zowel dichtbie as verof voak veurbie goan. Dinken aan wat ons ondaanks minne tieden, doch nog overbleven is.
Doarvan willen we groalen, noodziend sloeten we veur wereldellèn tiedelk evenpies onze ogen. Bie zetten doun we net as struusvogels. Steken ons kop in t zaand om dij noaregheden nait zain te huiven. Eerst komt: ikke en wat der din nog overblift…

Waiten wie aiglieks wel, vruig meester, woarom wie t kerstfeest (Christusfeest) vieren? Haar t zien luusteroars rad dudelk moakt. Hai wuir zölfs n bedie gremiedeg. t Zat hom schienboar slim hoog. Jolanda haar best deur wat e bedoulde. Mog wel blond wezen, mor zien oproup dröng wel goud tot heur ‘hazzens’ deur. Snapde, woarom heur Schepper, Zien Zeun noar dizze ofgleden, verdörven wereld stuurd haar? Dat menskhaid der ja zo’n onmeugleke troep van moakt haar, dat ze op aigen forsie noeit meer oet dat moeras kroepen konden. Dat dat lutje popke as n veurbeeld veur aal dij dwoalende mensken op eerde komen is.

Nait as n keunegskind in n gespraaid ledikaantje mit n nij loaken, deken en n bult splinternij goud en n baarg speulgoud van hier tot Tokio. Mit n hoop dokters en aanverwant personeel veurhaanden, dij tieden kloarstonden om t borelingske stap in dizze grode, gevoarleke wereld zo makkelk meugelk te moaken.

Sneu genogt binnen t nait aalmoal ‘Amalia’s’, dij op dizze ogenschienlek deur God verloaten wereld wereld t levenslicht aanschaauwen. Nee, zölfs Gods Zeun mos t doun mit n onhaandege kloares as ‘vroedmaan’ , n vouerbak as waige en wat haarde haanddouken as kleroazie.
Wotter oet drinkbak van os en ezel, dij veur n zetje noar boeten jagt wazzen, kolde in. Wat stro as kroamberre. Niks om jeloerseg op te wezen.

Gain tillevisie, dij haile wereld genieten loat van d’eerste ogenblikkies op dizze eerde, mor n klunne tuug van riggel, n koppel herders, dij in t veld bie t vuur wacht huilen over heur kudde. As je aans niks konden, kon n mensk ja aaltied nog scheper worden, wer der voak zegd. Roeg volk, wie zolden nou zeggen: a- socioalen, ‘zölfkaanters’.
Dij roege bonken kwamen te kroamschudden, in ploats van dij lu, woar e aiglieks in eerste ploatse veur op wereld komen was. As n levend bewies, veur t volk, dat e weer in t goie spoor kriegen wol.

Drij boetenlaandse riekoards- de Keunegen: Balthazar, Caspar en Melchior – dij wel op bezuik kwamen, haren al n swoare laange raaize achter rogge. Vrumde lu nota bene! Gelokkeg haren ze votdoadlek in smiezen, dat ‘Herodes de Verschrikkelke’ dit jongske nait zöchde om t te aanbidden, mor om t om haals te brengen. Zie hebben dij onterik gelokkeg mor nait wiezer moakt.

Jezus is mit zien ollu zölfs net zolaank politiek vluchteling! west in een wied vijaandeg laand, noamelk Egypte, tot Herodes oet tied komen was. Soamen mit olders is e terugraaisd noar heur ploats van herkomst, noamelek Nazareth. Hou is t meugelk? De geschiedenis liekt zok bie toeren ja te herhoalen. Geboort van dit ‘Christuskind’ was nait bepoald n begerenswoardege aangelegenhaid.

As wie doar aan dinken, wordt ons n hoop dudelker. Wie hebben wat dat aangaait in omgang mit onze mitbörgers nog nait bieleerd. In aigen dörp wol man hom loater zölfs doodgooien mit stainen, omreden hai ze nait noar mond pruit. n Profeet wordt in aigen laand ja nooit eerd. Vanoet synoagoge hebben zie Hom boeten stad dreven tot e aan raande van n ofgrond stond.
Doar draaide Jezus zok om, keek beloagers stief aan en luip weerom. D’aine noa d’aander week oetzied en ongedeerd kon Hai zok t stof van sandoalen schudden. Jezus gunde t volk van Nazareth dou gain blik weerdig meer.

Hai kwam op wereld om ons aalmoal zain te loaten, hou t ok, beder en makkelder kon. Preekde gain achthonderd regels, woar n mensk zok volgens schriftgeerden- lu dij doar veur deurleerd hebben – aan mos holden om t Keunenkriek van Heer te verdainen, mor twij hail ainvoudege ofsproakjes: God eren en laifhebben boven alens en t twijde, dat doar n bult mit te moaken het: Joen noaste net zo laifhebben, as joe van jezölf holden. As wie mit nkander pebaaern doar rekens mit te holden, din kriegen wie volgens Hom zo wie zo n ‘gezegend’ Kerstfeest.

Mie ducht, t wer zo zaachiesaan tied, t eten op toavel te zetten. Heur maanje en voader kon ja elk moment thoeskomen. Mout je t wicht es zain, vol ongeduld luip ze deur kaomer, ze kon naauw wachten. Endelk was t din zo wied. Terwiel moeke heur aan de ofwas zedde, gongen voader en dochter aan loop. Doch was t nog bandeg waark, om t aalmoal vandoage nog kloar te kriegen. t Reseltoat mog der wezen. t Was al dik negen uur, veur t span zok mui, mor dik tevree, veur wat drinken en wat lekkers tou, op baank deelzedde.

“Pabbe, kinnen wie nait n braandende keerze veur t roam zetten, van dij gevolgen wie aan elkenaine dudelk zain loaten, dat wie ok aan aandre mènsen dinken? Meester het t doar gusteroavend ja nog oetgebraaid over had. As wie altmoal n keerske braanden loaten, is dat n taiken, dat wie ok dinken aan dij lu, dij t zoveul minder troffen hebben as wie”, zee Jolanda.
t Wicht haar der echt n kleur van kregen. “Wie hebben ja nog zongen:”

Jezus zegt, dat Hij hier van ons verwacht,
dat we zijn als kaarsjes, brandend in de nacht.
En Hij wil dat ieder tot Zijn ere schijnt.
Jij in jouw klein hoekje en ik in t mijn.

Heur olders vonden dat nog hail nait zo’n roar idee. Ze haren nog wel n plestik potje mit keersvet. Gevoar was der nait bie en t kon n zet braanden. Veur de wizzeghaid n schöddel der under. Op ongeloks- en begroafploatsen komen dizze gekleurde laampjes aalsmor meer in zwang.

Volgende mörgen vertelde voader, dat meesters veurstel wel terdege weerklaank vonden haar. Dou e loater op oavend hond oet luit, haar e in t dörp n hoop braandende lichtjes veur de roamen zain. n Bewies, dat t ‘bestel’ van ‘Meester’ goud overkomen is. Jezus zee, doudestieds, dat wie as heldre lichtjes mossen schienen in donkre nacht. Dat verwacht Hai veurzekers ok heden ten doage nog van ons.

“Loaten wie doarum ok de lichtjes in en om t hoes mor aansteken. En doarbie aine veur t roam, as wie noar bérre goan, as n taiken, dat we aan mekoar denken”, besloot voader. “t Gait oetendelk nait allent om dij lu, dij wie op roupofstaand hebben, mor ok aan t volk, dat wat wieder vot ‘woont’. As n bewies, dat wie in elksgeval kerstbosschop goud begrepen hebben. As n boaken veur elks, dij t zain wil. Loaten wie mensken dij op d’ ain of aander menaaier op ons pad komen binnen, nait vergeten. t Is al duuster genogt om ons tou. Loat daorom lichtjes mor zichtboar schienen”.

In t Twij- of Vaarstromenlaand, tussen Eufraat en Tigris, as je willen aanvuld mit de Pison en Gihon, lag t Parredies. t Gaait der nou hail wat minder vredeg tou! Lu stoan mekoar noar t leven. Woar gaait t mit mensdom noartou?
In toene stonden doudestieds twij bomen: aine, ‘boom des levens’, doar mog je van eten zoveul as je wollen. Aan d’aander doarentegen mog je nait kommen, was boom mit kunde van min en kwoad.

Was vraauw mor wat rezenoabeler west en wat lichter van vertraauwen. Har ze heur kop mor nait maal moaken loaten deur n gniepege slaang.
Evoa luit heur verlaaiden doar van te eten. Minne zoaken kenden Oadam en Evoa dou nog nait. Wizzen ja nog nait wat euvel was. Schoamden heur te pletter veur wat ze ommaans had haren, mor dou was t te loat. Beraauw komt nog aaltied noa de zunde. Werren as klaaine kinder, dij ondeude doan haren, boeten deure zet.

Wat hebben ze ons en onze veurgangers n bult te doun moakt! Deur heur zitten wie nou nog in ellend. Hebben veuralsnog ok gain zicht op bedere tieden. Of hebben wie t zölf in haand?

k Kon vannacht sloap mor nait recht te pakken kriegen. ‘k Siddelde as n sirreltop in berre en smeet mie van ain op aander zied. Doarbie haar k of en tou mien vraauw n opneuker geven, den k haar al n poar moal wat nait al te vrundelke woordtjes toubeten kregen. “Kerel goa doch ais sloapen. k Krieg deur dien gedou ja gain oge dichte. Holst mie der potjandorie ja bie wakker!”

k Beloofde stillekes grootmoudeg bederschop. Heb mie nog ains fersounlek dele legd en bie gebrek aan schoapkes, bin k mor goan tellen. Hou wied, of k komen bin, wait k nait meer, wel mout k in n daibe sloap roakt wezen, den k kin mie gain knovvel, of rabbelement meer herinnern. k Bin veurzeker doch in dreumenlaand te laande komen.

Mainsttied kin n mensk nait sloapen, omreden dat er dij dag t ain of aander veurdoan het, of dat e wat lezen haar in kraande of zain op tilleviezie. Zokswat kin joe din beheurlek deur kop spoken. Paartieds kin man loater oet dreum nog wel ains n hap en n snap verklaoren. Vermoedelk haar k dij dag wat heurd, of lezen over auto’s, sjiestern of zokswat meer.

Dou ‘k vroug in mörgen wakker wer, nao n knovvel van mien oldske in zied, haar k in elks geval n spieker in kop, mor doarom nog wel n nuver beeld van alens, woar k me dij bewusde nacht mit dingzegd haar. “Wat hest doch bie kop kerel? Doe pruitst oflopen nacht bie zetten ja zölfs haardop. Kon der gain taauw aan vaastknuppen. Haarst aalsmor over: Plietsie, woarst veur oet kieken most, woarom zeest nait, haarst over veurzichteg wezen, nait klouk doun en nog wat van dij dingen meer. k Snapde der titel noch jota van. Maantje woar bist doch mit bezeg”?

Nou was t woar, dat k mooi zwoar op haand was en mie drok kon moaken over dingen dij mie niks aangöngen. Doagenlaank kon k doar over prakkezaaiern. Hou t wief mie ok woarschaauwde, dat k nait as ‘Atlas ‘, aal zörgen van wereld mos droagen, dat k mie doar din zwoar aan vertillen kon en as k zo deurgöng vervaast nait old worden zol, kon wel woar wezen, mor k steurde mie der nait slim aan.

Guster haar k lezen over n nije kuur dij leste tied aalsmor meer overwaaide oet t westen. n Wedstried mit olle auto’s, dij opknapt en opvoerd wazzen as eerlieke sjiestermonsters. Woar dat geknuter doch noar laaiden kon. In veurnacht haar k mie t aal veur ogen zet en van t ain komt din in regel t aander. Noa n toertje zag k t hailmoal in t echt veur mie. Vandoar woarschienlek mien gewuil, geriet en geproat.

k Wreef mie sloap, of wat der veur deur mog goan oet d’ogen en gek mor waor, k haar in mien dreum tot in de klaainste finesses wedstried in t snötje had. ‘k Haar me bliekboar sabbel moakt om n nije jongessport, noamelk ‘autoracen’. Hoarfien zag k haile zundagnommerdag veur mie. t Gekke is, da’k nog nooit noar zo’ n ‘rees’ west bin, doch he’ k bliekboar oet kraande, of van heuren zeggen en zain op kiekkaaste zoveul hoald, dat k in mien faantesie t oetgebraaid mitbeleefd heb. Sloapen was der doch nait meer bie, van dij gevolgen k mien belevenissen oetvoereg aan mien wederhelfte verteld heb. Doar was k wel n stötje zuit mit.

Wie göngen der mor ais goud veur liggen. Haren tied aan ons zölf, omreden k al n dik joar van ‘Drees’ kreeg. Boeten regende t, zo wat lette ons, nog ais under lapkes te schoekeln. Noa t schroapen van mien strödde was k zo wied en göng t er heer.

Wat jonglu zag k dounde mit t opknappen van wat olle ofdaankte woagens in n grode schure. t Zol wel n leegstoaande febriek of zokswat meer west wezen. Allerhaande maarken en soorten auto’s zag k doar stoan. k Keek mie d ogen oet. n Haile bult jonglu wazzen n drok dounde mit knutern, spuiten en oppoetsen. Zölfs n poar jonge wichter poogden heur nut te moaken en verlainden din bie dizze, din bie gene haand en spandainsten. Oet n geluudsbox in houke bonkde loeihaarde meziek deur schure. Elks was drok in de weer, woagen teunboar en riekloar te kriegen.

t Oog en t oor willen ja ok wat. t Volkje was nait eerder tevree of t mos der spik en span bie stoan. Allerhaande nutte en onnutte romtommelderij mossen dainen veur versieren en vermoak. Nog nait ains zo’n roare tiedspesseren, den ze leerden zo speulenderwies n haileboel leerzoame zoaken. t Kostte wel n poar spiekers, mor din hebben je ok wat. Goaf, vet, cool en nog wat van dij hippe woorden kon j om hoaverklap heuren.

Wat tied leden was dat soort vermoak oetvonden in t westen van t laand en bliekboar is t nou ok dizze kaande opwaaid. Op n zundag sainden wat kwoajongs mekoar deur middel van heur nije tam-tam (SMS-jes en stroombraifkes) in (k zag dij lu nog levensecht veur mie) en doarnoa göngen ze altmoal op pad noar n ofsproken verzoamelploatse.

Rieders, mor ok pebliek verzoamelden zok doar, aans was d’r ja niks aan. n Haile klunne jonkvolk zag k op paarkeerplaotse bie ‘Praxis’ bie nkander stoan. Hail gehoast en wat iedeljipsk vanzölfde. Wat n nijemoodse fiebeldekwinten, wel bedenkt zokswat?

Publiek vergoapte zok aan aal ‘pronkjewaailen’. Aigenoar was volgeern beraaid motorkabbe open te doun, woar n vermogen aan peerdekrachten ston te popeln heur kinnen te tonen. Endelk was man kloarbliekelk oetkeken, den rieders zöchden heur ‘bolides’ op. Dizze show mog ja nait te laank duren, den Hermandad kon wel es rout in t eten gooien. En dat zol ja slim begrodelk wezen. Zoveul uren waark veuralsnog noar de barrebiesies.

n Haile sliert reesmonsters göng van doaroet op pad en zöchden zok, as ze teminzent vandoage de kaans kriegen, t laifst n wat ofgelegen, verkoavelnsweg oet, om doar wedstried te holden. Mit twij van dij monsters achter of naost mekoar. Al noargelang stroade t toulet vanzölfs. t Gait doarbie om snelste tied tussen begun en t ende.

t Iesde mie ja tou. t Gait ok ja zo allergloependste haard. Gelokkig is t tot op dag van vandoage nog zowat aaltied goud goan. k Heb gainaine staarke draank, of aander verdovende troep zain broeken. Bie snelverkeer paazen dat soort oetwossen ja ok nait, dat haren dij haandege ‘bleekscheten’ al meroakels goud deur. Doch zat plietsie heur aaldeur op hoed.

Bie wet was regeld, dat t nait mog, dus weg mit dij haandel. Doch vuil t veur dij ‘blaauwe rakkers’ nog nait mit, aan dit soort wedstrieden poal en paark te stellen. Dizze jonglu wazzen dikmoals technies zo goud underlegd, dat zie mit hedendoagse technieken manlu van t gezag wiedoet boas wazzen.

k Vruig mie of, woar dij lu, dij voak zölf nog gain noagel om t gat hebben, t geld vot hoalen, om zo’n, nog nait ains zo onoardege, gevoarte te kinnen kopen en underholden. Dij olle bakken zoepen ja benzine of gas en kosten n vermogen aan wegenbelasten. Of zel t overgrode dail dat mor gemakshalve vergeten? Komt tied, komt ploage vanzölf.

Dij woagens mouten doch ok keurd wezen, veurdat ze openboare weg onvaaileg kinnen moaken? Mainsten waarken nog nait of allent zo of en tou in n winkel, of op maarkt en zoveul buusgeld kriegen ze van heur ollu, denk k doch ok vaaste nait. Veul euro’s hebben ze din ok nait om stok te sloan.

Underdaailen binnen nait gekoop en doarum hoalen ze dij din vanzölfs ok smaangs bie de sloop. Underling is der n gruiende koetstapjebuuthaandel. Doar strunen ze wat of, om heur dreum nog beder en mooier te kinnen moaken. As t ais kin mouten ze op ‘show- en wedstrieddoagen ja ‘blits’ moaken. Hou komen zie doch aan neudege pengels?

t Binnen doch nait aalmoal van dij verwende riekeluus-zeuntjes? Zolden d ollu doarveur zo krom mouten liggen? Zie doun dat geern om kroost veuroet te helpen. Of dit de menaaier is? Doar hebben mainsten doch nait aaid zo haard veur pokkeld?

Kinder mossen wiezer wezen. Mit n mui pokkel kwam t jongvolk aan dizze ‘poppenkaast’ ja hail nait tou. En dizze stoerdoenerij kostte scheppen geld!

Nog mor amperaan achttien joar, mouten ze al zo neudeg n riebewies hoalen. Aans kinnen ze ja nait mitdoun. Woar doun ze t van? n Bult lu hazzenschraben ja nog, of hebben ze “Informatie Beheers Groep” meschain n pode oettrokken? Ze hebben dat roze pepierke nog mor net in buutse, of der mout, as t ains kin, n aigen autootje komen.

Auto van ollu is heur ja veuls te min. Nait zo’n bosschopwoagentje, woarin heur moeke ridt, kin j begriepen, mor vanzölfs n echte goie twijdehaandse, woar ze mit veur dag komen kinnen. Ok gain ofdaankte ‘kneus’, mor n maark- woagen, woar mennegain zok n timpke aan zoegen kin. Ze wollen veur heur kammeroaden doch nait underdoun! Doagen en nachten werden aan dij olle bakken knuterd, oetdeukt en spoten. Aal heur vrije tied, verdainste en buusgeld wer der instopt. t Huil heur veurlopeg nuver van stroade.

Zun glimmend oppoetste ‘pronkjewaail’ mot elkenain vanzölfs goud bewundern kinnen. Aigenoar wil zok doch nait schoamen. Wat n geldwegsmieterij, of is dat n wat oet haand lopen laifhebberij? t Zel thoes wel n hoop gebongel geven hebben?

Elk neemt veur de rees wat vrunden en wichter mit, vaok nog van dij giebeltrienen op blokhakken, körde, gladde rokjes en n kloet vaarf in t hoar. Van dij tobbelvissies. Dij kinder binnen ja nog hail nait dreuge achter d’ oren. Doch speulen ze mit verve rol van ‘pitspoezen’. Paardie binnen nog naauw oet pisdouken.
Tiedens t wachten lebbern ze gezoamenlek wat oet allerhaande blikjes en roken n stinkstokje. Stait wel stoer! Dij ‘huppelkutjes’ kwedeln wat mit mekoar en bewundern “kuunstwaarken” en worden somtieds stinkend nieds op lu, dij echt wat te pronken hebben.

Ok zölf perberen dij wupsteerns mekoar loef of te steken, deur der wat oetdoagend bie te lopen. Ach man is jonk en wil wel ais wat. Schoppen tegen gevestegde orde, der is ja niks nijs under zun. k Was zölf ja niks beder west. Aaltied en overaal tegen droad in. Niks, dat d’olden zongen deugde. Wereld was hoogneudeg aan veraandern tou, mor as timpe bie poaltje komt, blift t aal bie t zölfde. Wichter maggen heur din wel veurdoan as n koppel ‘voestneukertjes’, bloagen dij net komen kieken, as t er echt op aankomt woaten ze van toeten noch bloazen. t Is doar in t veld n drokte van pertaansie.

Der is din ok hail wat te zain. Wichter gedroagen heur as n stel eelske sikken, dij verwaaid motten worden. As joe nait beder wissen woande man zok op T.T. in Assen, woar ok allerhaande ‘pitspoesen’ rees wat mouten opfleuren. Jongs hangen wat lamaalndeg, of juust oetgesproken drok, om dat blik tou, of stoan, op n kloede, wat mit nkander te zwetsen.

n Paor van dij gasten stoan op oetkiek, den t is elke moal weer n aibels kerwaai om plietsie op n dwoalspoor te brengen. Dij perberen op aal meugelke menaren ain en aander te veurkomen, omreden t te gevoarlek zol wezen en volgens verkeerswet ok haiaalmoal nait mag. De rieders binnen nait verzekerd, man mout der nait aan denken, as t oet klaauwen lopen zol.

n Poar kiekers hebben der n mirreg oet van moakt. Hebben klapstoulkes mitnomen. Haile tied stoan of rondhangen vaalt ok nait mit en hebben doartou wat stoetjes en zölfs n warmholdkanne mit kovvie metnomen. Veur klaaintjes is der wat fris, om tied stok te sloan en inwendige mensk te verstaarken. Zo kriegen ze woar veur heur geld en t kost bloots n bedie.

Toetjefluitend en noagelbietend lopen paardie ‘koereurs’ wat iedeljipsk op en dele en starten of en tou even heur motoren en loaten ze alvaast waarmbrullen. Heuren en zain vergait joe sikkom. Geluudsdeuzen moaken mit heur meziek, of wat doar veur deur mout goan, ok n aibels keboal. Sommege lu hebben ducht mie heur haile bezit aan spaigelploatjes metnomen. Dizze haalfwassen mouten zo vanzölf wel kolder in kop kriegen. Man mout der wel wat veur over hebben.

Haard wordt t gaspedoal intrapt. Motoren hoelen t oet. Zoveul te haarder, des te mooier liekt t wel? Wat n peerdekrachten. Zo doagen dij opsnieders, wiesneuzen, grootsproakers, hoontjekraaiers mekoar mit rode koppen oet. Dit past bliekbaor in tegenswoardege tied, mor is doch nait normoal en geft n gaistelke achteroetgaank weer. Zel der nou echt gain bedere en gezundere vrijetiedsbesteden veurhaanden wezen?

Dij swaartgaalge wiesneuen van nou binnen vervaast vergeten, dat zie in heur jonkhaid krek zo mit heur ploffen in weer wazzen. Ok dij werden as t even mit zat opvoerd tot iezenwekkende snelheden. Onze olden hebben ok destieds voak heur wieze kop schudt, bie zo’n onverantwoordlek gedrag. En zie op heur beurt…

Geschiedenis herhoalt zok, zoveul is wel dudelk. Noa n zetje worden dizze oetdoagers weer broave hoesvoaders, dij heur kinder woarschaauwen doch nooit aan zokswat te begönnen.

Zolden de ‘dainoaren der wet’ heur ditmoal weer in kieker kriegen? Heur weer van heur veurnemen peberen, of te brengen, deur ze achter vodden te zitten? Of viskern ze net as veurege weke weer achter t net? Volgens mie waiten ze ok nait goud, wat ze mit dizze oet de kloeten wossen laifhebberij recht aanvangen mouten. Jonkhaid het zo wie zo mazzel, dat t ‘smerissen’ van ‘dizze tied’ binnen. Meschain heuren heur aigen jongen der ok wel tou.

‘Olderwetse veldwachters’ wissen der hail wat beder road mit. As jonglu toun wat oetvraten, of roezie muiken, of wat oetvraten wat nait in heur stroade paazde, kwam laange gummiknuppel der overhin. Gainaine dij t zol woagen doar loater thoes zien beklag over te doun. Van d ol heer kon e ja n beheurleke triezel om kop kriegen. Aan heur gezag wer doudestieds nog nait zo tornd.

Zie haren dit zootje ongeregeld, as ze wollen, vlot ophemmeld. Nait oeverloos soezen en vroagen en tot in t onendege woarschaauwen, mor votdoadelk laank ladde der op. Wel nait heuren wil, mout din mor vuilen! Op zien Amerikoans eerst vegen din lullen! Dij maale fratsen sluigen zie der wel evenpies haardhaandeg oet. Gain boas dij heur der noaderhaand op aan zol spreken. Of dat doudestieds wel altmoal in order was, valt nog te betwiefeln, mor in d ogen van oldere garde wel n stok waarkzoamer.

Gelokkeg veur dailnemers en heur aanhold bleven gerechtsdainoaren ditmoal wied oet t zicht en t feest kon begönnen. Dizze gladde jonges wazzen fersounsrakkers vandoage weer ains te glad of west. De ‘communicoazie’ haar vandoage weer klopt as n buzze.

Deur t trekken van n lötje wis elks, wenneer e aan beurt was en tegen welk monster hai zien krachten meten mos. t Gaspedoal wer alvaast wat lösser moakt. Motor brulde en t koetswaark trilde aan aal kaanten. Heuren en zain vergöng je. k Heb mie schienboar zo inleefd, dat k nou nog barstende kopzeerde heb. Vout op koppeln en op t ofsproken taiken springt woagen mit doezelnwekkende snelhaid veuroet, achternoa zeten deur zien ‘kammeroad’. Baanden gierden over t asfaalt en luiten swaarde strepen rubber achter.

Benzinedaampen kon j oet wiedte roeken. Touschaauwers bölken om t haardst en zwepen ‘racers’ op tot boetengewone prestoazies. n Oerwold van klaanken golft over t, op sensoatie belust, volk hin. Ze mouten der om en noabie wel dove van worden! t Volgende twijtal stelde zok alvaast op. Tieden worden in n boukje opschreven.

Der gait zo n haile tied overhin, veurdat elkenain aan trekken komen is. Op zo’n menaaier kriegen rieders achter mekoar n beurt, waarnoa de tieden vergleken worden. t Gait heur nait zozeer om priezen, al is wat geld veur benzine en underdailen ok nait te versmoaden, mor overwegend om lol, spannen en sensoazie. Mui, braandereg, mit n hoop gesoes in kop, mor voldoan, of nog wat roppeg in hoed, omreden t monster nait dee, wat e doun mos, göng t gezelschop weer op hoes aan. Elk noar aigen stee, om zok komende weken weer veur te beraaiden op volgende sjiesterij, dij der ongetwiefeld weer aan komen zat.

Woar, wenneer en hou is nog vroage, mor deur heur ‘gsm- etje’ bleven ze goud op högte van nkanders wederwoaregheden. Mor dat zel tied wel leren. t Leverde thoes denk k, hier en doar wel weer neudege stried en harrewar op. Doar zellen dij oaventuriers, ducht mie, wel nait laank wakker van liggen?

Mien wederhelfte begreep bie laange noa nait, hou k hier zo tou komen was. t Was veur mie net, asdat k er zölfde aan mitdoan haar. Zel t meschain nog aaltied n jongesdreum van mie west wezen? k Was aaltied al n bedie autogek west, doar zol t wel van van komen.

Aal was t mor ainmoal achter t stuur van zo’n scheuriezer te zitten en t gaspedoal tot bodem in te drokken. Wel t wait, mag t zeggen. In mien beleven, is t eerlieks woar beurd! t Het mie ok nog gain stuver kost. Gelokkeg het vraauw mie der dou en loater nooit mit ploagd.

As gewoonlek is zie t eerst oet berre goan, richten does, om heur te waskern en aan te klaiden. Wenneer ik kloar was haar zie din kovvie al kloar. Wat wil n ‘aarm’ mensk nog meer? k Schoekelde mie nog ais lekker under t dekberre. Even gain gesoes aan kop en aalmoal allain mit mien gedink.

Dreumen maggen din wel bedrog wezen, bie toeren is t doch n hail nuvere tiedsverdrief. k Draaide film van dizze nacht nog geern n moal of, mor t oldske was kloar en din heb je mor op t ‘appel’ te komen, zo goud kende k mien Elske in dij vatteg joar van ons traauwen wel al.

As k bainen nait votdoadelk oet berre slingerde, was der t eerste uur gain laand mit heur te bezailen. Heur snoede ston din gehaaid op min weer en din was t: baarg joe en hol koezen op mekoar, veurdat bom baarst. k Haar heur vannacht ducht mie al meer as genog ploagd. “k Kom der aan”, ruip k opgewekt in n pogen goie stemmen vaaste te holden.

Körtsleden mos k noar t Zaiikenhoes veur n MRI- scan. Mien rechterhaand gong bie toeren zien aaigen wegen. Nait gevoarlek, mor bie toeren wel lasteg.
Veur de wizzeghaid mos k van hoesdokter noar t zaikenhoes. De ‘zenendokter’ mos der mor ains noar kieken.
Noa wat weken kreeg k oetslag. Nait alermerend, mor har doch n vroage. Aan rechterkaande van mien hazzens zag e bie sloape n swaarde stee van sikkom elf centimeter dij doar aigenlieks nait heurde. Roar en unverkloardboar! Har zoch dat aan linkerkaande dinken kind, mor nait rechts!

Dou schoot mie plotsklaps wat in t zin. Dou k zo’n beudel was van roem vaar joar, har k n trap van n peerd had. Veur t waark op baauwploats har mienvoader n Belgisch peerd aanschaft. Dij har wel wat forsie in bainen.
Dij dag aanders was voa achter in t veld op n aanmoakte bunder aan t waark west. Dou e snommerdags op t iezend peerd noar hoes korkjede, bedocht e, dat e peerd mit vool wel gliek mitnemen kon. Har aans gain helster mitnomen, mor n regte boer is nait veur ain gat te vangen. Kreeg zoch n stok boertaauw (n stok ofrasterndroad), dee dat om haals van t peerd en gong verdan noar hoes. t Vool fokselde vlaigachteg noast heur meer.

Bie hoes wer fietse aan kaande zet; t hek lösdoan en peerd en vool op t kaampke veur schuure loaten. Bie schuurdeure stond k as lutje boer t span op te wachten. Kreeg van voa t lösse stok droad en toak rusteg stil te blieven stoan. Mien voader wol t hek sloeten en zol votdoadelk weeromme kommen. t Luip wat aans. n Oomke van mie kwam der krek langes en muik n proatje. Van proat komt proat, van dij gevolgen, dat n nogal n zet duurde veur en aleer mien ol heer mien ‘toak’ overnemen kon.

t Was aal goud goan, as t vool nait om heur mouder lopen goan was. Om te zain, woar heur jong zoch ophuil, draaide t peerd heur omme. Kreeg n stok droad tegen heur bain, schrok heur t oapezuur en tilde t bain op.
Ik kreeg zo klaain as k was n schop veur de hazzens! t Gaf mie doch n bult konsternoazie. Voa het mie votdoadelk op aarm kregen en mie in hoes droagen. Ollu zellen der wel terdege over proat hebben. Voa zel wel ofgemieterd op t jak kregen hebben veur zien onachtzoamhaid. Zel wel n zet vol zölfverwiet zeten hebben!

Loater het hoesdokter (Dokter Bangma) mie opereerd op toavel van t kebof. Het mit wat ‘kloare’ de wond oetspuild en hoed mit vattien krammen weer bie n kaander trokken.
Gelokkeg is t aal goud kommen. Gain melleur aan n oog of zokswat meer. Kreeg van mien ollu, as goudmoaker n speulkammeroadske, n levverd.!
Doar heb k aans nait laank wille van had. Dou e noa n poar moand boetendeure wat op blaik rond gingelde, was t krek oet mit plezaaier. Hij mos doadelk t veld roemen. k Zel der wel nait wies mit west wezen. Wieders heb k der niks aan overholden.

t Belgisch peerd het voader overdoan aan zien bruier, terwiel dat dij volsloagen onschuldeg aan t veurvaal west was. Mien laifde veur dij edele vaarvouters is doarbie nooit bekould. Nog aaltied heb k veurlaifde veur dij daaier.

Dokter in t zaikenhoes het t plekske op de ‘foto s’ nog ains noader bekeken en nam mien verhoal veur woar aan. Aal mit aal, was melleur van dien oard, dat e t underzuik stoakte, in ofwachten wat zoch messchain in toukomst nog veurdoun zol. End goud aal goud, moij mor reken.

Oarend Rieks is goud te pas. d’ Ooievoar het femilie mit n bezuikje vereerd, mos schienboar doch in buurde wezen en haar doar n meroakels mooi popke van t maanlek geslaacht achterloaten. t Kwam hier bezunder goud oet, den Oarend haar al vaar wichter, dij hom tot vervelens tou om kop zaten te teuten en noar zien zeggen, zowat oren van kop vraten. Hai kluig wel es, dat e mit zien vief wieven der mor lelk maank zat. Bie t vraauwvolk haar Oarend ja niks in te brengen. Zolaank hai mor zörgde veur t vouer en kleroazje was der niks loos.

Doch vuilde hai zok wat ontjonterg mit zien hoarem. Kwam der sikkom nait maank, as dij revelkoaren t recht op zin haren. Allain as jonge wichter noar berre wazzen, kreeg e nog wat aanhold aan zien oldske. Verdikkeme bie zetten vuilde Oarend zok t zesde rad aan woagen. Gelokkeg haar t wief n graauw aan reudeln.

Noa oldert, zoas e aaltied zee, doekde hai zien Lammie es goud, in hoop dat der dammeet in ‘koetse’ nog n aannemelk vervolg op komen zol.

Leste moanden was dat er begriepelkerwieze bie inschoten. Haar n gloepenze graauw aan baargbeklimmen. Volgens Oarend kon dat ok nooit goud wezen veur zowel mouder as kind. Mor nou t spul ofleverd was, kon e over n zetje weer ‘van bil’.

Kerel nog ains aan tou, wat haar e zien ‘speultoene’ mist. Dat was noa n pooske op taanden bieten, dammeet gelokkeg weer verleden tied. Wat zol e zien kidde weer staaigern loaten. t Was mor goud, dat onze ‘laifhebber’ nait wos, wat t wief nog veur hom in t gedenk haar.

Nou kropen kinder wat schieterg bie moeke op berre rond om niks van dizze nije wereldwunder te missen. Elks vergoapte zok aan t ‘ol opaatje’ dat in moekes aarms lag te bleren. Gain meroakel as je körts noadat je oet t gat waarkt binnen, zoveul keboal en kolde over je hin kriegen.

Lutje Gerrit- Jan, wat n noam veur zo’n potje, luit dudelk heuren, dat e t mit gang van zoaken in t hail nait ains was. Haar veuralsnog aans niks in te brengen, mor zol op duur, mit zoveul vraauwvolk om zok tou, wel waiten, hou e der mit aan mos.

t Was wel n haile toustaand west, dou Lammie hom in berre wat schöchtern vertelde, dat zie gezinsoetbraaiden kregen. Verdikkeme, dat was ja wel t leste woar hai op rekend haar. Al vaar moal haren ze in spannen verkeerd en aal moal was t weer aine mit n gleufke worden. Nait dat hai ze votdoadelk weer trogge steuten wol, mor t was wel weer n strepe deur zien verwachten. Ok dizze raaize zol t wel weer n wichtje wezen. Doar haren zie heur al bie veurboat bie dele legd.

En nou ze der aiglieks nait meer op duurden hopen, kwam der inains n ‘piemelmaans’ teveurschien. Oarend wol wel n gat in locht springen van bliedschop. Rende noar boeten, woar buurman Mans d’ eerste was dij hom as t woare tegen t lief luip. Dij huil hom votdoadelk stoande en vruig belaanstellend: “En wat is t worden mien jong?” Oarend wol t ains hail mooi zeggen en zee op zien Hoarlemmerdieks: “Mijn zoon is een jongen!” Doar was ok gain woord van logen, mor t kwam wel wat roar over zien lippen. Loater hebben ze doar op kroamveziede nog smoakelk om lagd en Oarend mit ploagd.

Haren t ‘heugelke’ fait van verwachten sikkom nait aan kinder vertellen duurd. Wat zolden dij der van vinden? Under t eten is voader Oarend der hail verzichteg over begonnen, mor verdorie, hou zeg je zokswat nou zo dudelk, dat t jonkgoud t votdoadelk in smiezen het.

“Wichter heur es aan”, begon hai zien verhoal en zette as t woare zien ‘kippebörst’ stief veuroet. Kinder wazzen zo’n deftege proat van heur voader ja hail nait wend, “over n poar moanden kriegen joe der n bruiertje of zuske bie. Moeke dragt nou n ‘lutje potje’ bie zok”.

Janske gloepde hom vanunder heur brillegloazen wat aargwoanend aan. Kikt t ovrege vraauwvolk ains aan en zegd din: ” Dat bestait nait, k heb nog hail nait zain, dat ons moeke der ok mor ain haand noar oetstoken het. k Haar t popke din allaank mouten zain”.

Hoastte zok oet te leggen, dat ze t nou nog nait zain konden, omreden t nog in moekes lief zat. Over n dikke vief moand was t kind wel zo onderhaans kloar en din wol t geern komen kennesmoaken mit heur ollu, of zien zuskes.

Doar mout man t as goedbedoulende older t heden ten doage mit doun. t Het wel evenpies duurd, veurdat hai t ain en aander noar ieders tevredenhaid oetstukt haar. t Zwait stond hom der van op kop. Göng laiver n haalf dag sloden roemen, as veurlichten geven aan zo’n koppel wiesneuzen, dij joe op elk woord peberen te pakken. “Goud doan, mien jong. Hest t er nuver ofbrocht. k Haar die t nait verbetern kind”. Oarend gruide van dit scholderklopje van zien Lammie. t Was hom aans wel n bevalen.

Noa n dikke vief joar weer zo’n haandenbinder en voelmoaker der bie, nog ofzain van t gebler in nacht. Nou t endelk wat vreeeg wer in hoes, begon t gedou weer van veur of aan. t Gesprek was Oarend dik mitvalen. Wichter verheugden heur op de nije wereldbörger, as hadden zie nog nooit n lutje ‘potje’ zain. Ina wol geern waiten, wat der under moekes rok gruide en lichde heur klaid op. Tot heur grode teleurstellen zag ze doar hailemoal niks biezunders. Kreeg gain tied om t blieken te loaten, den zie haar al rad n beste triezel van heur moeke te pakken.

“Doe fiezerik, wilst dat wel ains loaten”, beet zie t verbaldereerde wichtje tou, dat pront begon te bleren. “k Wil allain mor even kieken, of t jonkje of n wichtje zel worden!”, snokte t sneue wicht. Moeke wis nait recht, hou zie t hoelende kind gerust mos stellen.

Zo haar zie t ja ok nait bedould. Moeke wis ja nait wat Ina der mit veur haar. Zie het t mor eefkes op schoot kregen en heur nogmoals verteld, dat je nou nog nait kinnen zain, wat der in heur buuk gruit. Gelokkeg was t, ok van Ina’s kaande, noa n zetje weer hailmoal vergeten en over. Dat wil zeggen, ze naaide der oet om te goan speulen. Nou t nijlootje der of was, göngen wichter volgeern weer over tot order van dag. Het n mensk zok doar zo veur oetsloofd, mor goud en wel. Ze waiten nou wat heur in toukomst te wachten stait.

Van dij stond of aan hebben wichter mitleefd mit heur wel en wee. Namen moeke Lammie n bult waark oet haanden. De oldste twij göngen bie toerbeurt mit heur mit noar boakster om doch veuraal t nije leven te kinnen heuren. Dat ‘bonke bonke’ boezemde wel vertraauwen in. Op de ‘kiekbuus’ luiten ze heur goud veurlichten.

Loater huifde man heur niks meer wies te moaken. Verguld wazzen ze, as ze ok evenpies aan moekes blode lief mogten vuilen. Ain ding was wis: loater wollen zie ok helpen, popkes op wereld te zetten. Dat leek heur biezunder mooi tou. Dou haren ze dij strontpak- en pisdouken ja nog nait under neuze had.

Kinder konden zowat nait wachten op grode dag en dou t er echt heer göng, lagen ze te sloapen en meschain wel te dreumen over n kedo veur Sunnerkloas. Dat pakde wel hail aans oet. Oarend mos ze oet sloap en berre trommeln. Nog haalf wakker, konden ze zuneg bevatten, dat er ekstroa hoane in heur ‘hounderhok’ dropt was.

n ‘Barries’ van sikkom negen pond. Der was ja roemte zat, broaskede Oarend. Hai haar t kind mor op wereld mouten zetten, din was t vervaast de leste west. Nou t aalmoal ordentelk verlopen was, kreeg e weer wat proats. Vroedvraauw was aans bange west, dat zie hom under t bevalen deur, under t berre had mouten vlaaien. Kerels binnen ja aaid t zölfde. Veurof en achternoa n bult kapsones, mor as ze der echt stoan mouten, waiten ze nait woar ze t zuiken mouten.

As mörgen waskemesien deur verzörgster vuld mout worden, zellen in zien underboksem remsporen nog wel zichtboar wezen. Volgens heur kwam e tiedens t boaren ja stront te kört. Ze filesetaaierde hom mit zien nije aanwinst en stak hom n vere in boksem deur te zeggen, dat e zok oetzunderlek goud aansteld haar. Knipoog noar de kroamvraauw ontgöng hom en dat was veur zien gevuil van aigenweerde ok wel zo goud.

Dit moal kon Rieks zien moaten op eerabbelmeelfebiek mit open snoede under ogen komen. Drij moal is scheepsrecht wordt er dikmoals zegd, bie hom was t viefmoal krom liggen mit oetendelk t gewenste reseltoat. Kerel, wat hadden dij lu hom ploagd mit zien kwartet van ‘vraauwleke kunne’.

Of hai noa zoveel moal oefenen nog nait wis, hou hai n ‘troonopvolger’ moaken mos. Wichter, nee, dat was ja gain kunst, mit t medel zo vlak under neuze. Dij beste stuurlu wissen t aaid mooi te zeggen. Persies veurdat joe wat in t ‘buultje’ doun mouten, stief aandrokken, din kin t ja nait missen. As joe doarentegen n jonkje hebben wollen, mos je op t ‘moment suprême’ n klaaine sirrel aan t oethaangbord geven.

Oarend het eerst moeke de vraauw n dikke smok geven, veur hai zien vaartal oet berre hoald het, om geboorte van heur bruier wereldkundeg te moaken. Woarom dij potjes aaid nacht oetzuiken om zok aan t volk te prissenteren, zel wel aaltied n open vroage blieven.

Of zellen ze t daglicht nog nait recht verdroagen kinnen? Ol opa zee aaltied: ” Lutje potjes binnen net mollen, ze waarpen zok op om t haile uur “. Hai het nait zo goud op klokke keken, mor oal boas kin wel es gliek had hebben. Vroedvraauw zel t wel op n pepierke zet hebben.

Mit heur sloapdronken snoetwaarken werden ze mit neuze op de faiten drokt. Heur voader haar der in toukomst n kammeroad bie. Zien vief vraauwlu hadden t nait allent meer veur t zeggen. “Wat n mooi popke hé?”, vruig hai zien ‘aarfgoud’. Eerlekhaid gebiedt te zeggen, dat zie in dat oldemannekessnoetje nait bepoald n ‘adonis’ zagen. Heur voader was der schienboar nuver over te spreken, van dij gevolgen zie hom mor in woan loaten hebben, dat dit t aaldermooiste popke van t westelk haalfrond en omstreken was.

Zien noazoaten wazzen ja aaltmoal gounent mit n sleufke, dij van jongsofaan al biezunder goud wissen, hou ze heur ol heer mossen bespeulen. Gain aarger goud as vraauwvolk, haar e in t verleden wel ais verzucht, mor nou lagen de koarten hail aans.

Gerrit- Jan, noar de baaide grootolden, dij taandenknarsend hadden mouten toukieken, hou elke raaize de noam aan heur veurbie göng. Nait dat zie zo noamzaik wazen, mor doch? t Bloud is slim dun en kröpt mainsttied, woar t in ogen van kinder nait goan mag.

Twijbak mit blaauwe moesies kwamen op batterij. Gebak huil t kroamveziede nog te gou, was veuralsnog ja gain begönnen aan. Ok op t waark zel e der aan leuven mouten. Mor ais kieken, of e nog wat under körke het.

Under waarktied mag der nait ‘dronken’ worren, mor noa oldert gledt zun recht op en dele der wel in. Ok n sigoare zellen ze hebben. Hai wer nait veur niks voader van n zeune. Wat zellen dij lu n ogen opzetten, wenneer hai mit zien traktoazies aan komt zetten?

Zel mor grootmoudeg tougeven, dat hai heur road ter haarte nomen het. Din is t mit maaljoagen metain doan. Hai kin zok nou al verkneutern bie t zain van heur verboasde snoetwaarken. Zie wissen vanzölfs wel, dat er gezinsoetbraaiden op stoapel ston, mor hai haar zok omtrent de doatum wat op roemte holden. Was doarmit zunder t te waiten in goud gezelschop.

Eerst het e nog n aander putje. Temit mout e noar t gemaintehoes in Veendam om t kind aan te geven. t Het tied nog wel evenpies, as hai der mor veur sloetenstied is. As der gain aandre bosschoppen binnen, kin hai ok drekt ja wel goan. Evenpies vroagen, of der nog aargens verlet van is. Annemieke de kroamverzörgster het boudel al nuver op regel en ok de grootsten wazzen nait te beroerd n haand oet te steken. Hai het aal reden om trots te wezen.

Gewoapend mit n hail liestje start e zien ‘Mercedes’, oftewel Opel Astra veur zolaank as t duurt, den hai zel zok wel n buske, of zo wat ainegs aan mouten schaffen. Mit zeuven man, woarunder aine in n ‘maxi cosi’ vragt dat n hoop roemte.

Ofdailen ‘Burgerzaken’ is rad vonden, doch hai is bliekboar nait de ainege dij hier wat aan te geven, of te vroagen het. Huift nog net gain koartje te trekken, mor t duurt twij laangen twij körten, veur hai aan beurt is. As hai vertelt, woarveur hai hier midden overdag komen is, wor e neugd in n apaart koamertje.

Noa de gebroekelke filesetoazies, n kopke kovvie en de ‘neudege’ prietproat- t volk het hier schienboar nait veul aans ommaans- kwam ambtenoar ter zoake. “Hebben ie joen traauwboukje mitnomen?”

Potverdikkeme, nou kwam e hier al veur de viefde moal en nou was e zien traauwboukje of ‘riebewies’, zoas hai t aaid oaliazzend nuimde, kats vergeten. Man man wat n boudel!

Mit t schoamrood op koaken zat der niks aans op, din weer hoeswoarts te goan, om t ‘broodneudege’ veurwaarp op te hoalen. Wat was e ok n dikke kounavvel. “Kop derbie”, haar e van veumirreg tegen zien wederhelfte zegd, mor hai was t zölf dij mit kop in wolken luip, in ploats van op eerde. Aal mit aal was t din ok al dik middeg, veurdat Oarend zien zoakjes ofhaandeld haar.

Gain mensk haar van zien stommitait heurd, as ambtenoar t nait verteld haar aan volgende klaant, dij touvaleg n goie bekende van Oarend was. Gelokkeg duurt t aargste nijs drij doage, van dij gevolgen schoa bepaarkt bleef.

Hai snapde zölf nog nait, hou e dat in vredesnoam had haar. Hai haar van Lammie en Annemieke ok zoveul toaken mitkregen, dat hai de kop der sikkom nait bie holden kon, pebeerde hai zok der oet te redden. Mor dat zat hom nait glad.

“Ja, ja, Oarend Rieks, lul mor n end vot. Mor zeg mor rusteg dast t totoal vergeten bist”, zee zien Lammie mit n lag op snoede. Hai vond, dat ze al weer n hoop proats begon te kriegen. n Gelok veur hom, dat op dat ogenblik zien kroost al op ain oor lag. Aans haar e tot in lengten van doagen zien ‘boetenslag’ nog aanheuren mouten.

Kevots schrieven en postzegels plakken, van dij gevolgen Lammie mörgen de geboortekoartjes derin kin schoeven. Meschain, dat Janske moeke wel kin helpen? Hai zel ze doarnoa wel op post doun. Dat kroamverzörgster hom, dou hai kloar stond om noar de busse te lopen, weeromme ruip, om te vroagen, of hai de braiven wel bie hom haar, kon e nait zo woarderen. Ain ding was zeker, hai zol der nog wel ais voaker mit te moaken kriegen. Aigen schuld dikke bult, haar e kop der mor beder bie mouten holden.

Verdikkeme, wat zol e nou n kinderbieslag – buurman Maans, dij mit vraauw Trude kinderloos bleven wazzen, sprak aaid van ‘fokpremie’, mor doar zellen zien omstaandegheden wel n belangrieke rol in mit speuld hebben-, kinnen beuren. Doar haar e in t hail nog nait aan docht.

Zien kloaverblad stond der in loop van middeg mit bek veuraan bie, om voaders verschonenskunsten te aanschaauwen. Aiglieks gain kiek, zo’n grode kerel mit zokse grode knovvelhaanden te zain hannesen mit twij van dij iele baintjes, dij zowat veur d eerste moal kaans kriegen, zok in aal glorie te loaten zain.

Gerrit- Jan , Gertje zogezegd, was zok van dij vraihaid ogenschienelk hail goud bewost. Wol geern nog eefkes trappeln, mor Oarend greep hom bie bainen, van dij gevolgen e gien kaande meer op kin. As zien eerste pisdouk verwaaiderd wordt, valt t oldste wichtje zowat omme van verboazen. Zo’n roar oetsteeksel het zie nog nooit zain. “Moeke, dat roare ding doar valt er doch zekers nog wel òf hé?” rop zie verbiesterd oet.

Kin je begriepen! Mit dat veurwaarp mot e t geslacht Rieks in stand holden. Kestreren as n hingst? Bah, hai mos der ja nait aan dinken, dat dit kereltje loater as ‘eneugh’ , n man zunder ‘riebewies’ deur t leven mos baanjern. Stel joe ains veur, daj dat ding allent mor veur t ‘pinkeln’ kregen hadden? Din was t leven ja n stok minder aangenoam.

Hai mag zien peerdje nog geern n moal staaigern loaten. t Kin hom nait voak genogt wezen. Zölfs noa n dag van haard pokkeln, kon dat hom der nait van weerholden, zien ‘smok op klombe of tudebekje’ speuls veur t gat laangs te strieken. Zo wis e liek, hou vlage der bie hing. Mainsttied was dat haalfstok. Was t veur heur zwangerschop al allain op zun- en feestdoagen, wat deel kwam op hail specioale feestdoagen, woar e zok mit n proelerge snoet en pest in bie dele legd haar.

Lammie zel hom nou wel haiaalmoal op raansoen zetten. Leste moal, dat ze bie dokter votkwam, haar ze al pruddeld. “As ze mie mit n nadde vaale veur t gat langes strieken, bin k al weer in ‘bliede’ verwachten. Mor denk eromme Oarend Rieks. Dit is en bleft de leste moal”.

En dat beloofde veur hom in toukomst nait veul gouds. Tied zelt t leren. Wat ze echt mit zien ‘fieteroatsies’ veur had, wís dizze ‘stumperd’ aans nog nait. Over n poar moand din is t ainmoal in de moand speulketaaier en din ok nog mit de neudege veurzörgsmoatregels.

n Regenjaze aan, aans gait t sebiet over. Zie zol hom leren! Luit heur nait meer opzoadeln mit weer n lief vol aarms en bainen. n Haand telt mor vief vingers en doarmit is heur kinderwens meer as vervuld. Wat n aander wil, mout ezölf waiten, mor in heur lief gain pollenaise meer.

Loater as t jong zo om en noabie de doezend weke telt, zel hom vervaast al laank en braid dudelk moakt wezen, dat t ‘apperoat’ nait allain veur de vörm, of oetloat veur t natte spul, doar aanhuzzeld zit, mor dat je doar as gezonde knoap nog bult wille van hebben kinnen.

Mor dat e doar mit zel wachten mouten tot e n wederhelfte traauwd het. n Vrome wensk, mor of doar in praktiek veule van teregte komt, valt te bezain. Jeuk is aarger as pien, zee n olle kammeroad en dij kin t waiten, den hai was tiedens zien veuroefenings al meer as sloagd.

In ain moal twij geve knoapen op wereld zetten, is gain kulkouk. Denk joe ains in, dat vraauwlu heur tegenswoordeg bevruchten luiten deur middel van KI, din was der veur manlu ja gain sikkepit meer aan. Nou is dat bie leven en welzain ja t ainegste vermoak, dat ons laimeneer boeten t waark, woar we zo van zwaiten mouten, schonken het.

Janske van negen lentes het t haile gebeuren zowat van a tot z mitbeleefd. Nou ja van t eerste begön, is dij wiesneuze nog wel onwaitend bleven. Dij prugels kinnen joe aaid nuver veur t blok zetten. Dou buurvraauw noar t zaikenhoes mos veur n operaosie, wol Janske perse waiten, woarom zie opereerd mos worden en zie huil nait eerder op te jeuzeln, tot zie alens van houd en raand wis.

Of heur olden nou al zeden, dat zie doar nog veul te klaain veur was, zie huil nait op. Ok mit t: “Loater zel k dat wel ais hoarfien oetleggen”, was t wicht vanzölfs nait tevree. d’ Olden mouten schienboar wel op pienbaank, den Janske beet heur drin vaaste as n hond in n hoazevel.

Om mor van t gesoes of te wezen, vertelde moeke heur, in de hoop, dat doarmit t probleem n aandre kaante oplaaid zol worden, dat buurvraauw der al n dikke vaar joar last van haar. “O, zee t vrougwieze ‘mormel’ , din wai’ k t wel: högtevrees!” Zo luip dit nog mit n hoop schik aachterof en n sisser of.

Dirkje van drij sjaauwde haile dag mit n popke rond. n Twijdehaandse van heur oldere zusje, woar zie slim wies mit was. Mos noast heur zitten aan toafel, göng mit op veziede en lag snachts noast heur in berre. Moeke haar wat paazende kleroazie veur heur naaid. Inains, n dik weke noa geboorte van lutje Gerrit- Jan was t mit speulen mit pobbe doan. Ofdaankt leek t wel. Bie t wicht inains nait meer in tel. “Woaromme speulst nait meer mit dien popke?”, vruig ze “bist der aans ja zo gek mit”.

“Ja dat wel, mor nou nait meer, k wil ok n jonkje, din dou k hom wassen wol, zag k gain piemeltje en n wichtje, doar bin k flaauw van, dij wil k nait meer. k Wil net as moeke dizze raaize aine mit n slurfke”. Of moeke nou al zee, dat t popke mit klaaier aan deur kon goan veur n jonkje en dat ze van Sunnerkloas mor n jongespop mos vroagen, doar haar dij ukkepuk gain oren noar. Heur pop was oet de groazie en deurdat zie n kop haar woarnoar zie leefde, bleef poppe in n verloren houkje liggen.

Meschain dat over n stief joar heur bruiertje der nog wat mit rond zel toltern. Mout ja kinnen in tied van emansipoatsie. Dirkje haar der veurgoud heur bekomst van.

t Valt veur paardie olden ok nait mit in dizze tied van tilleviezie en kompjoeter. Kinder gruien heur al rad geestelk boven kop. n Haard gelag ast joe deur dij snötneuzen les mouten loaten lezen. Om doar goud mit omme te goan vragt n bult aanpaazenvermogens. Elk mout t beste der mor van moaken. Tied kinnen joe nou ainmoal nait teroggezetten. Hou mouten joe as roemdenkende olders joen ‘aanwas’ nou dudelk moaken, hou t er zoaal aan tou gait, zunder dat je zölf veur t blok zet worden?

Dou zie om en noabie vaar moand noar was, mos t doch mor wezen. Haar kinder bie heur roupen op baanke en was verzichteg begonnen over wat er in heur lief goande was. Noa wat vroagen over en weer, göng t loos.

“Joe binnen wel ains bie buurman Rieks op kougang west, is t nait? Doar stoan bie winterdag n bult hoornvij. Elk joar kriegen dij n kaalfke. n Veers- of bolkaalf. n Veers nuimen zie n wichtjeskaalf, n bolle is n jonkje”.

Tot dusver haar moeke t er oareg nuver ofbracht, docht ze tevree. “Wenneer t kaalf volgruid is, wil t noar boeten en doarveur stekt e din zien poten noar boeten. Noa de veurpoten komt de kop en mit wat hulp van boer zien pokkel en achterpoten. Doartou knupt hai n taauw om veurpoten, woaraan e zachies begunt te trekken. As t stoer gait mot er aine mithelpen. Hail verzichteg helpen ze din mouderkou mit om t kaalf der oet te paarzen”.

Oademloos zitten kinder noar heur verhoal te luustern. t Is ok wel spannend zo aan de snoetjes te zain. Over t taauwwaark verwacht ze wel n vroage. Haar dat meschain ok beder nait aanreuren kind. Mor goud, doar helpt nou gain laive moeke meer aan. “Achterof koakeln d ‘hounder’, wordt er smangs zegd, of zoas buurman Gerrits, dij wat grof in mond is, voak noar veuren brengt. “Achterof kiek ie n oape in de kont”.

Inains komt er n stemme oet de kinderschoare dij vragt:” Mor wel zet din aal stokken weer in mekoar?”. Moeke verschut van kleur, mos heur lag binnenboord holden en haar nog n bult oet te leggen. Was blied, dat kinder noa n stief ketaar weer ofdropen noar boeten, om doar veur boer en wat vij te gain speulen. Oarend en Lammie hebben der soavends in berre nog ains ongesteurd smoakelk om lagd. Kinder ploatsen d olden bie toeren voak veur verrassens. Mor veur gain gold van de wereld, kinnen ze ja mist worden. Ze wazzen slim blied mit heur vieftal.

Allewel k hierzoot proat over oehoe, heb k t doch nait over n bepoald soort oele, of menaar om te vroagen om aandacht, mor bedoul k doar liem mit van t maark Uhu. Meroakels spul, dat in n bult gevalen t ain en aander weer nuver aan nkander plakken kin. Dou k nog veur schoulmeester speulen mog, wer k op n dag bie handwaarkjuvver roupen, omreden dat ze nait meer mit heur volk deur ain deure kon.
Nou mout k eerliekswoar zeggen, dat zie allent doar ok al slim veul waark aan har. Har mie n britse, woar teminzent twij kinder makkelk op mitvoaren konden. In loop der joaren was bie heur t overtolleg gewicht schienboar wat underoet zakt, mor dat dut aan dit verhoal niks òf. Juvver har muite mit heur ‘studenten’. Veural jonges haren t nait zo op heur lessen begrepen. k Kin mie der wat bie veurstellen. Mor t ston ja in t schoulwaarkplan en din mout je der vanzölf aan leuven. Wat sprak nou t spul. Kinder wazzen bie dizze haarstdag wat nusteg in hakken en doar kreeg juf Gerda mit van doun. n Poar onteriken haren oet t handaarbaaidlekoal n tube liem van n bekend Duuts maark mitnomen en noa wat rizzelveren haren ze allemoal besloten, dat t zo wezen mos. Noa n bult gegabbel wer der n dikke klodder liem op heur berostoule smeerd, van dij gevolgen juf mit t gat in liem dele streek en veuralsnog nait meer zunder heur boksem te verinneweren op of dele kon. Mensen nog aan tou, wat gaf mie dat n spektoakel dou Ada in smiezen kreeg, dat ze t gat nait zomor weer ain, twij, drij lös van stoule kreeg.
t Lekoal was te klaain en t duurde din ok nait lange aleer k in mien ‘koamerke’ deur kreeg, dat er ‘miezemoze’ was bie t handwaarken. Dou k lekoal binnen störmde, was t er wat kinder aangöng angsteg stil. t Geluud kwam nog aaltied van ain kaante. Man, man wat n boudel! Hou mos k hier mit verdan. Juf. zedde heur radio pas oet, noadat ze mie van hoaver tot gört oet douken doan har, wat heur ‘underdoanen’ ommaans had haren.
Was t vanzölf hailemoal mit heur ains, dat t gain menaar was heur zo te kiek te zetten en heur kleroazie te vernailen. En t was ok nog n spiksplinternije, zee juf, dij begrieplek t reren noader ston as t laggen. Hail versichteg heb k heur mit wat gepoest en gesten van stoule verlöst, mor boksem was noar zien barrebiesies.

Juvver Gerda heb k noa mien koamer bracht, woar ze mit n kopke kovvie n bedie op verhoal komen kon. Liem kregen we der aans mit gain meugelkhaid weer oet.
Klazze zat doodstil te wachten op mien komst en haren t nait te braid. t Jonkgoud heb k nait bepoald voaderlek tousproken. Heur gedrag was ja van de rötten besnuvveld. n Weldenkend mens dut zokswat doch nait. Doch was t gezelschop t wel aineg. Wat k ok pebaarde, doader bleef op t kerfhof. Der bleef niks aans over as d’haile groep kollektief te straffen. Noablieven en vingers blaauw schrieven!
Juf Gerda is in heur lange jaze, zie wol ja nait te kiek lopen, lopend op hoes aan goan en het heur op mien kosten, nou ja oet schoolknippe, n nije boksem kocht. Heb wieselk mor nait vroagd of dij nog aan meer zoaken vaasteplakt was. Jonkhaid het heur benemen nog lange heugd. Doar deden woorden van ekskuus en n mooi beket bloumen van heur buusgeld niks aan òf. Loater is der maank de kollegoa’s nog voak om lagd. Gelokkeg beheurde zokse akkefietjes nait tot mien doagelkse dingzeghaid.

Is t joe wel ains opvalen, dat der bie ons n bult femilienoamen binnen, oet t Duuts ofkomsteg? Denk mor aan noamen as: Scheuneman, van Lingen, Völlink, Baumgart, Dussel, Dröge, Vroom en Dreesman, Brenninckmeijer, Teuben, Peek en Cloppenburg, om zomor n poar op te nuimen. Lu dij mit heur stamboom gaangs goan, komen der achter, dat heur veurolden van oorprong meschain wel Duutsers wazzen. Aiven laang binnen ze as gastaarbaiders over grubbe noar t ‘stainreiche Holland’ tou trokken. t Was doar bliekboar doudestieds n dikke schietboudel. t Volk was stroataarm en pebaaierde hierzoot aan t waark en n beder inkomen te geroaken. Kiepkeerls en Hannemaaiers werden ze voak nuimd. Kiepkeerls verkochten hakkenak en vegezak en deden, mit heur negotie in raiten -, of wene körven op rogge, goie zoaken op t pladdelaand. Hanneke, komt ducht mie, van Johannes of Hannes, lu dij deur t maaien van gras, geld veur thoes in knippe hoopten te kriegen. In hoofdstad van Westfalen, Münster, stait nog aaltied een levensgroot beeld van zo’n koopman, Kiepkeerl of Münsterman, zoas hij ok wel nuimd wer.
Dat Duutse volk har t hier nait aaltied even makkelk. Der mos haard pokkeld worren om n oardege stuver te verdainen. Mainste lu haren dij ‘poepen’ nait veul in reken. Allerhaande verhoalen over dij domme Hans Hannekemaaijer, werden dou groag rondverteld. Zoas t verhoal van onneuzele Hans en Heinrich dij over Winschoot noar Stad wollen. Snikke was heur veuls te duur, doarom besloten ze te goan lopen. Noa n zetje vruigen ze aan aine dij veur t hoes zien laanderijen bewonderde, hou wied t nog noar Stad was. “Nou”, zee t man, “nog wel zeuven uur steveg deurstappen”. Kerels glopen nkander ains aan. t Vuil heur op t eerste zicht nait tou. “Och”, zee Hans, “dat vaalt nog mit, wie binnen mit zien baaident en dat is de man ja mor drij en haalf uur!” Ook in taimkes kwamen je dij waarklu voak tegen: Bevubbeld: Dat was aine zunder stain, zee velenk, dou har e n slakke deursloken. Of: Ik kin dat kiddeln om haals nait velen, zee n knuppel dou e ophongen wer. En wat te zeggen van: Woar rook is, is vuur, zee e, dou wol e piebe aansteken aan n vrizze peerdekeudel. n Bult gegier mor gain wol, zee t man en dou schoor e t zwien. Zo kin k nog wel evenpies deurgoan. t Volk mog geern droak steken mit dij hampelmannen. Beste maaier gong aaltied veurop en veur d’aandern dij doar achteraan kwamen, was t n haile toer dij bie te fokseln. Gain meroakel dat e Haantje Veurmaaier nuimd wer. Ons Hoantje de Veurste komt hier woarschienlek vot. Der wer wel wat vroagd van dij lu.

Honderdtwinneg tree en twinneg swad, was hier te laand n maaiers mad!

Zie wazzen hier wizze nait op verziede.

9 augustus 2008

Laagst doe? Houvoak komt t nait in sproak te pas, as n aander t verhoal, dat hin veuren bracht wer, nait leuven wil. t Is meschain wel ongeleuflek wat e veurwoar zegt. Ok Sara, vraauw van ol Oabram leufde der gain mieter van dou heur aanzegd wer, dat zie op heur older nog n potje kriegen zol. Was ja kompleet riddersloagen dou ze dizze onwieze proat heurde. Ze was doarveur ja veuls te old. Wis der recht gain road mit, doch wer t heur veur wizze verkondegd.
De Heer belooft Oabram in n visioen dat nait zien knecht Eliëzer oet Damaskus zien aarvenis kriegen zol, mor n kind dat joe as voader krigt. Lees t mor noa in Genesis 15 vers 4 en 5. Kiek noar de steerns en pebaar ze te tellen. Tel de zaandkörrels in de woestijn. Zo groot in getal zel dien volk wezen. Sara laagde dou ze veur tìnde zat en ze dizze ondenkboare woorden heurde. Doar kin n normoal denkend mens vanzölfs nait bie. t Was roar, mor doch woar!
t Duurde aal mit aal twij langen en twij körten, mor aal wat der kwam, gain kind. Ten ende road stelde zie veur, heur Egyptische sloavin Hagar aan Oabram te geven, omreden dat zie din n kind boaren zol, in heur noam. Noa n bult vieven en zessen stemde Oabram tou en noa n zet wer heur zeun Ismaël geboren. t Was in Sara’s ogen ja ok nait zunder reden west, dat ze heur slavin Hagar aan heur kerel aanboden har, omreden dat ze heurzölf al laank in overgaang rekende en t zo laank duurde aleer Gods woord oet kwam. Doch bleek zoch hail wat aans oet. Wat bie mensen onmeuglek is, is bie God ja wel meuglek. Mor dat vragt n groot vertraauwen, woaraan t bie ons voak ontbrekt. De Grode Boas van t leven dut aans aaltied wat e ons touzegt, mor wel op n tied dij hom t beste paast. Nooit op bevel van Zien onderdoanen!
t Onmeugleke bleek oetendlek bie God wel meuglek te wezen. Sara gruide tegen de klippen op en elks, Oabram in t biezunder, keek zoch d’ogen oet.

Was din ok slim wies mit heur. Sara wis nait hou ze t har. Op heur older nog moeke worren. Hagar kwam vanòf dij tied op daarde rang en was slim nieds op heur boazin. Kon t nait recht zetten. Dee heur stinkende best t heur boazin min noar t zin te moaken en dou Sara’s eerste geboren was, kon ze dat onnuur zetten. Schuunde heur aigen zeun op om Izak te ploagen, van dij gevolgen Oabram heur mit heur zeun en n kruke woater en n pongel stoede votsturen mos. Gelokkeg overleefden moeke en zeun heur raaize.
Bie ongeleufleke verhoalen laggen wie ons voak de buutse oet. Zokswat beurt ja aaltied allent in t boetenlaand, nooit hierzoot veur deure! Doch is der wizze meer tussen hemel en eerde as wie mit ons (on)verstaand begriepen kinnen. Zeg nooit nooit! Wondern binnen wereld nog laank nait oet. We pebaren Char, Derek Ogilvie en zukke lu meschain te begriepen, mor worren steevast mit aigen ogen bedrogen.
We laggen der wat om, krek as Sara dou ze t ondenkboare nijs heurde. Gods wegen binnen ondeurgrondelk. Wondern bestoan nog aaltied, ok in onze tied! Lees t Bouk der mor op noa!

Op 11 april 1945 wer t zuden van t Knoal, t Gemainte-Onstwedde-gedailte, bevraaid van moffen deur onze Poolse vrönden. t Is mor, dat je t waiten. Wat göng t er doudestieds om weg. t Volk vluchtte t veld in, bange veur rondvlaigende grenoaten en koegels. Namen heur hebben en holden as t kön in koare mit. Nacht brochten ze liggend deur achter eerabbeldobben.

n Dag loater was t noordelke dail ( Gemainte Wildervank ) aan beurt. In aprilmoand worren elk joar vannijs weer olde oorlogskoien oet slode hoald. Veuraal d’olde garde let, noa zoveul joaren van stilzwiegen, heur nait meer onbetuugd en aalsmor meer lös.

n Goie zoak, dat lu van tegenswoordeg nait vergeten wat zoch zo’n dikke zesteg joar leden hierzoot ofspeulde. Schandoaleg dat lu der bliekboar zo waaineg van leerd hebben. Ze vlaigen mekoar om zowat niks al in hoaren en sloan nkander zomor t zaikenhoes of kremetorium in.

Hebben onze bevraaiders doarveur heur leven woagd? Bie d’ herdenken stoan lu evenpies stille bie dij tied, mor dat zet nait veul zoden aan diek. d’ Aine oorlog noa d’ aander volgt nkander in rad tempo op. Woapens vlaigen over en under teunbaanke deur as waarme broodjes om nog meer, veurnoamelk, onschuldege lu noar d’aander kaande te helpen.
Woar hebben dij undergrondse waarkers, helden van t zuverste ras, dat aan verdaind? Hebben doartou zoveul lu votdoadelk noa d’oorlog kuierlatten nomen noar t boetenlaand, wied over zee, om roare smoak weg te spuilen? ‘Paitjes veuraan’ van veur d’oorlog namen, mit n oetstreken porem, t rouer weer ter haand en göngen wieder woar ze toun bleven wazzen. Stonnen achterof dou der echt wat beuren mos! Bieltjesdag bleef oet, slagtoffers bleven stoan in kolde, mossen dankboar wezen, dat ze t aal overleefd en deurstoan haren. Wazzen ja weeromme komen, nou en! Sneu dat heur hoezen en bullen verzegd wazzen. Zokswat beurt in slimme tieden. Was ja nait aans. Vief noare joaren werren zo rad meuglek oetwisked. Dij tied in doofpot stopt. t Laand, stroaten, hoezen en febrieken mossen weer in odder moakt worren. Veur andermaans laid haren ze minder oog. Elk mos zoch zölf mor redden. Ze haren t ja stoer zat. Nait aalsmor soezen over t verleden en omkieken noar t laid, dat dij vief joar brocht har, mor kop omhoog en blik op toukomst richt. Nait proaten en vergoadern, mor haanden oet maauwen en pebaaiern kop weer deur t haalster en t laand overend te kriegen.

Noa vaar maai steken we vlagge weer oet. Toak volbracht. Aine feest noa d’aander. Lu wizzen van maaljoagerij nait wat ze t eerst of t lest doun mossen. Of doch: feestvieren en vergeten. Kinnen doarnoa overgoan tot odder van dag… Juustem, dat wil zeggen: roezie moaken oet hebzucht, jeloerseghaid, of onvree mit t aigen bestoan. 11 en 12 April binnen veur Knoal denkwoardege doagen, mor of elks der bie stille staait en t meenshaid wieder helpt, blift n open vroage. Goudgoan lu!

16 april 2009

Dou k nog zun beudel was van krapan drij joar, beurde der wat in mien levend, woar k nog n haile bult vroagtaikens bie heb. t is ja sikkom onmeugelk dat k t oet aigen ondervindens altmoal beleefd heb. t Zit aans zo muurvaast in kop en k heb t aal zo voak heurd, dat k t sikkom wel leuven mout.

As ainege zeun op boerenploatse van mien ollu in Buunerveen, mus t tegen t ende van d oorlog west weden, dou k mit mien moeke om n bosschop achterop fietse mit noar t dorp moch. Zokswat overkwaamp mie ja nait aaldag. Stoefan bie n hoeske zag k ien stoan dij k kun. Hou was dat meugelk? Dit beston ja nait. Dij ome heurde ja bie ons in schure te weden. Sunt k wus dat k op wereld was, muik ie soamen mit n aandre ome dail oet van mien doagelks levend. k Snapde der hailendaal niks van. Loater hebben ze t mie in geuren en kleuren oet douken doan.

Dou op tien mai 1940 inains n aantal soldoaten oet de Pruus, bie wieze van spreken bie ons op stoebe stonden, veraanderde t bestoan van de bewoonders van t lutje veendörp rompslomps, oftewel inains, om t wat dudelker te zeggen. Wat loater mien voader en moeke worren zollen, stonden op dat ogenblik veur traauwen. Doatum was vaastlegd, mor kop stond heur der nait noar, den n bruier van de bruud lag as soldoat bie de Moerdiek. Schoarse berichten beloofden nait veul gouds. Van hom haren ze aans nog niks heurd. Zien olders en aandre femilie wazzen veur de bruloft overkommen, al zol der van n bruloftsfeest wel nait veul kommen. Stillekes is t poar op fietse noar t Gemaintehoes in Börger raaisd. As traauwd koppel kwammen ze weerom.

In schure stond alles veur bruloft kloar, mor stemmen was der recht nait. Elks zat mit zien gedenk aanswoar. Oorlog moch din veurbie weden, mor wat wat kwaamp der achter vot. Je heurden zoveul vrömde dingen. n Bult jonge knoapen haren heur levend woagd en hou was t heur vergoan, leefden ze nog en woar huilden ze tou? t Eten smuik t volk nait. Inains göng deure open en stond er n jongmeens, dij t nait slim braid har. Hai keek roepsk om zuk tou. t Was de verloren dochde zeune, bruier en zwoager. Wat zag e der oet. Har goud aan oet ol deuze, dij e onderweegs woarschienelk aargens opdoan har. Hai luit hom op eerste beste stoule dele valen, legde kop op toavel en hoelde as n klain kiend. Der kwaamp noa n haile zet oet, dat e oetreten was, dou ze hom mit n koppel overbleven moaten ien t kriegsgevangenschap voaren wollen.

Instee dat e blied was, dat e t levend ofscheurd haar, kon e der nait overoet, dat zoveul van zien vrönden t loodje legd haren, terwiel zie verdikkeme gain tegenstaand levern konden. Hinnerk vluikde en bandiesde op dij verrötte rötmoffen, dij t aal ommaans haren. Hij wol, hai zol…!! Dij oavend is wel wat aans lopen, din elks zok docht har. Bliedschop over dij levend weerom kwaamp, mor verbiestern over wat e zoaal mitmoakt har. t ‘Feest’ is as n naachtkeers oetgoan.

Geschiedenis leert dat e doarzoot zien kammeroaden d’ aine noa d’aander omvalen zag, terwiel der oet heur geweren allenneg mor n bult rook en keboal kwaamp. De ‘viefde kolonne’ har hierzoot ommeroak hoes holden. Gain schaarpe petroon was der meer te vienden. Treur kwaamp in de mainste femilies veur. t Volk verkeerde in grode onzekerhaid en kon zoch van toukomst nog gain veurstellens moaken.

De röttevaanger van Berlien kön ongestraft wiedergoan mit zien mizzelke veurnimmens. Noa n zet mossen de kriesgevangenen alsnog weer vot. In tegensproak mit de vaalse beloftes van de Grootmoudege Führer van Duutslaand. De firmoa list en bedrog draaide op volle toeren. Touzeggens wazzen minder weerd as de braifkes woarop t aalmoal schreven stond. t Volk was richtensgevuil kwiet, wos nait wat heur nog te waachten stond.

Jeuden wazzen hier zowat altmoal oet zicht verdwenen. Woar ze touheulen, was en bleef veuralnog n open vroage. Noa de ‘braand’ kwam t volk derachter wat ze ok mit onze laandgenoten doan haren. Onderstoand vertoald verske van Henk Fedder, dij e in 1943 schreef, geft, ducht mie, n oardeg tiedsbeeld.

Jeuds kiend.
Zie wacht hom elke oavend aan de traain
t wicht mit de nait oaries swaarde hoaren.
Mit ogen, dij verstrakken in t stoaren,
of voader gaauw tunnel deur zel wezen.

Verof waarkers schoefeln langes binnendeur
en schaiten van trabbe in t doagelks jachten,
t donkere kind kin allain mor stoan en wachten
stoef bie t hokje van de kondukteur.

Din zwaait n kerelsaarm n verre groet
op t lutke snoede bluit rompslomps herkennen,
zie mout op slag haard noar heur pabbe rennen,
hai bokt zok daip en smokt heur smaale toet.

Nou goan ze soamen deur loade dag,
Man bogen en van zörgen kweld,
t Roatelstemmetje wol wel geern waiten,
woarom zie nait noar t zwembad mag.

O Heer, k heb vandoag mor ain bee:
Elke jeudse femilie wordt sikkom oet nkaander reten,
loat Gestoapo dizze twij vergeten,
loat dij in Jezus' noam doch mit vree! 

Mit oomke Hinnerk is t aigenlieks nooit meer goud kommen. Noa n poar joar is e ofkeurd veur t waark en oetendelk ien n inveliedenkare te laande kommen. Is nooit ove t verlais van zien kornuten heen kommen. Aal mit aal het t joaren duurd, veurdat e erkend wer as oorlogsinveliede. Tot dat mement mos e zok mor redden. Het n zet woond in n plaggenhut aan raand van t Haantje.

Ook jonglu boven de achttien werden oproupen om ien ‘Moffrikoa’ waarken te goan. Doar was deur de onofzainboare stroom aan jongkeerls dij veur ‘onkel Adolf’ t soldoatenpak aantrekken mossen, behuifte an aandre haandevegers. Ien ons laand luipen der zat rond, dij doch aans niks te doun haren as ondeude, vond mit noame ploatsvervaanger van Hitler: ‘Herr Zesennvörrel’! Jan Kort wer ok aanwezen om doar te goan waarken. Zien moeke was zo oetstuur, dat zien bruier Geert aanbeud mit hom mit te goan.

Baaidend kwammen bie n boer in Hagewede (Sauerland) te laande. Noa n zet bie ovregens nait zo roare boeren waarkt te hebben, mogten ze veur n körde vekaanzie noar hoes. Van heur boazen kregen ze de dringende road heur gezicht doar nait meer zain te loaten. Vlaigtugen luiten heur loaden bommen aalsmor voaker in buurde op de ‘Talsperren’ valen. Zo’n verdwoalde basterd luig der nait om.

Goie road was duur. Noa n bult overwegens wer besloten of te nokken en hier veur dij griepgroage haanden weg te kroepen. Mor woar? Op n duustere oavend zöchde de oldste bruier van t stel mien voader op mit n vroage. Zolden zien baaide bruiers nait bie hom in lösstoande schure onderduken kinnen? Noa ampel overleg mit moeke de vraauw wer doartou besloten. Veurdat de jonges kommen konden, mos der wel t an en aander regeld worden.

In t heuvak wer n koamer oetsneden en doar bovenop n stoapel stropakken zodoaneg vlaaid, dat der soortement doolhof ontstönd, woardeur ze ien t hol kommen konden. In t hol kwammen n poar metrazzen, n toavel en wat stoulen. Ook n poar fietsen op bokken, dij noast de ‘kniepkatten’ veur t locht zörgen mossen. Loater hef n wiendmeulen op dak dij toak overnömmen. Tot n storm dij meulen van t dak lazerde. Vanof de beune van koustaal konden de bewoonders mit n taauw, dij aan de hoanebaalken höng mit n swaai boven op stropakken en zo in heur onderduukedres kommen.

Veur de vaaileghaid muik mien voader en oomke Haarm n vluchtweg vanoet de koustaal. Tegenover de vouergaang was n deure noar t heu. Hierien haren ze n poar mud hoaver stört. Achterien onder t hoaver was n schuun kroepgat noar t hol. Bie onroad konden onderdukers hierdeur vluchten. Gelukkeg is dat nooit neudeg west. n Staang ien t heu om de tempretuur ien t vak te meten, dainde om baaide knoapen bie gevoar te woarschaauwen. Ook braifkes kon voader der aan vaaste knuppen, van dij gevolgen, dat ie ze stillekes van nijs veurzain kön.

t Slöt van schuurdeure haar ol heer omdraaid. Ain onwelkomme gaast draaide deure din op in ploats van van slöt. n Poar vertraauwde lu wussen, dat ze touglieks mit sleudel draaien ook aan n schier onzichtboar knoopske trekken mossen, omreden zo de grundel optild wer. Dou boerderij verkocht wer ien ’64 zat slöt nog krek zo.

Dou ik op batterij kwaam, haar mien moeke groates oppas. k Mout hail wat uurkes bie lu ien t hol deurbrocht hebben. k Was der letterlk kiend aan hoes. Zellen noast n bult dieverdoatsie ok wel wat mit mie te stellen hebben had. Jongs zaten nait de haile dag ien heur onderkommen. Wazzen overdag drok mit de knienen dij ze in de grubbe verzörden en vetmestten. Gain meens kon heur zain. Roamen wazzen verduusterd en aal deuren zaten op slöt.

Der was aaltied wel wat te doun. Ik nuimde dij knoapen en ook aandre maanlu, mien neefkes bevubbeld, dij smangs bie ons over vlouer kwammen, aaid ome. Kon zo ja nooit aine verroaden. Gevoar lag ok hier aalweg op loer. Ainmoal hebben laandwaachters zölfs over stropakken struund, mor gelokkeg gain ‘duker’ vonden. Noa de oorlog het mien voa de laaider der nog n moal op aanstoald. Veul proats haar dij oetslover dou nait. Soavends zaten de jongs bie mien olden ien koamer, as t teminsen vaaileg was, te koartspeulen. Bie gevoar kropen ze bie de kaggelploate langes onder vlouer. Ze wazen doar hail smieteg ien.

Nait zo maal, dat k opkeek, dou ik dij ome zomor bie t pad stoan zag. Mien wereld veraanderde van d’aine dag op d’aander. n Poar weke loater kwaamp d’haile femilie van d’onderdukers bie ons op vesiede. Haren n groot pak bie heur. Der kwaamp n groot petret achter n roamke oet. t Bleek n ‘oorkonde’ te weden. As k mie goud herinner, stond der schuun onder n poar doefkes, dij links en rechts op t punt stonden oet te vlaigen, in sierleke letters schreven:

Door Uw gebaar
van gastvrij in Uw huis.
Staan wij uit donk're strijd herrezen,
dankbaar daar
ontworsteld aan een wreed gespuis !

Van : Jan en Geert Kort 

t Is ja van rötten besnuvveld. Noa aal ellèn van veureg joar, dou n meloot op Keuneginnedag in Apeldoorn zien zwaarde ‘gevoar’ in volle voart deur ofzetten juig en zeuven on- schuldege mensen noar d’ overkaande, was t dizze raaize in Zeeland gelokkeg weer as vanolds. Tot n bezopen kerel t tiedens twij menuten stilte t op n roupen zedde en t haile volk op onstuur brochde. Drijenzesteg mensen van groot tot klaain werren under vouten lopen in peniek dij t volk aangreep. Wat n konsternoatsie!

t Is ja onnuur en zokswat oetrekend op n ogenstond dat hail Nederland stille staait bie gedenk aan oflopen Twijde Wereldoorlog dij bienoa twinneg miljoen lu om haals brochde.
Doar staait elk benul ja bie stille. Gelokkeg huilen n poar lu kop derbie, woarunder ‘Moeke van t Voaderlaand’! Woar gaait t mit ons volk hin, as zoks soort lu t rouer overnimmen? Hou kinnen we ons tegen zokswat woapen? t Is glad meer regel as oetzundern, dat lu mekoar noar t leven stoan. Voesten, vouten, messen en revolvers worren broekt om t geliek te hoalen. Elke grofdoadeghaid doarbie is ja aaltied volsloagen sinloos! t Is amperan traauwd om mit n koppel lu bie nkander te komen of te stoan. Gimmestieklekoalen, scholen, verainengsgebaauwen, zwemboaden, speulvelden, daanslekoalen, festivals, bie t rouzen, overaal ligt t gevoar zowat op loer. Reloatsies kinnen plotsklaps overgoan in moord en doodslag. t Is te makkelk aal oetwassen op reken van boetenlaanders, waarklooshaid, kripsie, draank, drugs, pikanteghaid en behuifte aan geld te schrieven. Menshaid liekt hailemoal op hobbel te wezen. Kin der van ‘Hogerhaand’ nait ingrepen worren? Mit proaten allènt komen we der zo ja nait. Bin ok jong west, mor aan wat tegensworeg zoaal pesseert, hebben we doudestieds nooit docht. Hou t wieder mout?
Toukomst zel t veurvast leren!

As tied der heer is, dat kinder leeftied hebben om t hoes oet te goan, is t veur achterblievende olders smangs n haile bedounen. Ollu mouten din n tree terogge doun. Zollen t ok nait mooi vinden ze aaltied as hoeshennen om heur tou te zain. t Is ja normoal, dat ze meddertied t kuierpad nemen om – as t evenpies kin – mit n wederhelfte n aigen hoesholden op te zetten en bainen under aigen toafel steken.

“Doarom zel n man zien voader en moeke verloaten en zien vraauw aanhangen en tot ain vlaais wezen”, staait der ja in Deuteronomium 26 vèrs 16 tot 19. Zukswat is ja n goie zoak, as zeun of dochter besloeten te kaizen veur n aigen bestoan. Paardie lu kinnen t der aans slim stoer mit hebben. Mor as olden heur goan loaten, zoas de Grode Boas in ’t Bouk’ verordenneert, zel e wizze beholden blieven, din d’Aalmachtege wil ja dat haile eerde bewoond wordt. Zie mouten der ja veur zörgen, dat mensen nait oetstaarven. Noa toren van Babel het E ze aal kaanten opstuurd. Wereld was ja roem zat. Moakt der veurlopeg woarschienlek ok nog gain ende aan, hou n puunzooi lu ok van Zien scheppenswaark moaken. Al wait gain mens wenneer veur Hom tied der heer is, dat we aalmoal – dood of levent – veur Zien troon verschienen mouten om wogen te worren. As we din onze zoakjes mor op odder hebben. Aans stoan we krek in t verhoal over dij wieze- en dwoaze moagden mit lege haanden boeten deure. Hai vertraauwt op t menselk benul in waitenschop dat ains ‘het kwoade’ zien kop boegen zel, van dij gevolgen Hai hom de kop verbriezeln kin. Der zel aan t ende ja mor ain de winnoar wezen en dat is vervast nait dij Antichrist!
t Is noa ons ok wizze nog nait doan! Der kommen nog aaltied lu noa ons, veur en aleer de endtied doar is. Wat veur de olden geldt, geldt ok veur de jongen. Op Zien menaar helpt E elk geslacht vandoage, mor ok in de toukomst. As t volk der mor oog en oor veur het. Mainste kinder blieven wel wat in buurde. Sommege lu zuiken t geern wat wieder vot. n Bult jonge lu blieven noa heur leertied hangen aan n boetenlaander, mit aal beslommerns van dien.
Allewel òfstaanden binnen der vandoag de dag nait meer. Internet en Skype moaken t verkeer tussen old en jong n stuk gekoper en makkelker. Aans kin je aaltied nog tilleviesieprogramma’s as “All you need is love”, of “Groeten van thuis” inschoakeln.

Otje Wiekens struunde mit zien haandkare buurte of om zien handel aan mouder de vraauw te slieten. Van vraauwlu mos e t ja hebben. Manlu waren sikkom zunder oetzundern kniepstuvers, dij bange waren wat veur lu in t veurhoes oet te geven. Kooplu wissen dat bliksems goud en kwamen din ok t laifst wied veur, of evenpies noa schoft aanzetten.

Veuraal as der jonge wichter thoes waren, kon e paartieds goie zoaken doun. Doarbie wis e best, dat n slimme koop hom veur t moment evenpies oet braand helpen kon, mor wat n springplaanke leek, makkelk kon veraandern in n hinderpoal. Perbeerde din ok aaltied eerlieke zoaken te doun, van dij gevolgen, dat e ok loater t volk recht in d’ogen kieken kon.
Tegen oavend stalde hai zien kare aargens in n boerenschure. Boer mos vanzölfs wel vertraauwd wezen en göng din op fietse op aigen hoesstee aan, woar zien ‘laif’ waarme prak al kloar had stoan.

Op zekere dag was t gelok dik mit hom. Op weg noar hoes, zag e in daipswaal n potterfulie liggen. Verzichteg keek e om zok tou, bange dat n koppeltje opschoten goud hom wat veur t zootje zol hebben.
Naargens zag e aans onroad, zodat e t leren veurwaarp van grond kreeg. Dou hai t opensluig, zat der n bult geld in. Van verbaldereerdhaid göng e der mor eefkes bie zitten. Hai telde en telde en nog ais weer en kwam tot t ongeleufleke bedrag van sikkom tiendoezend guldens. Bliksiekoaters hai was in ain moal ja schatriek. Wat zol zien vraauw van dizze vondst opkieken, was zien eerste ingeven.
Stak potterfulie vaaileg in binnenbuutse en hoastte zok noar hoes. Vuilde aalgedureg evenpies of dat ding der nog wel zat. t Was ok ja gain kaddepis, wat e hier bie zok dreug. Veur dit bedrag mos e hail wat joaren pezen en verkopen. Doch was e nait gerust op goie ofloop. Zien zaikelke vraauw zol t geld biezonder goud broeken kinnen, mor eerlek geld was t ja aigelieks nait. t Zol nait laank meer duren, of ze mos in n invoalide kare heur wiedere leven slieten. n Spierzaikte muik, dat ze bie zetten zowat nait meer op en dele kon. Mit dit kapitoal was e in ainmoal ja oet braand.

Ain of aandre ‘rieke stinkerd’ zel t geld wel verloren hebben en lopt der noa meschain wel noarsteg noar te zuiken. Hou zol e der zölf aan tou wezen, as hom zokswat ais overkomen zol? Mos e wel laank wachten, mor doch… Hai zol oet verbaldereerdhaid zok gain road waiten. Wol hai in toukomst veur daif deur wereld goan? Zol ja gain rust of duur meer hebben, gain mensk meer recht in ogen duren kieken. Nee, hai mos verstaand broeken. Wol snachts t geld nait geern bie hom in berre hebben. Doar was naachtrust hom te laif veur. Ok zat e nait verlegen om aaibel in de keet.

Op n stil stokje weg, stapt e weer van fietse of en oet t zicht opent hai weer dij ‘gelddroager’. Loert wat in aandre vakjes en vindt doarin n braifke mit noam van vijkoopman Drenth. Het woarschienlek hin baistenmaarkt west en goie zoaken doan. t Edres stait er bie. Man woont ja n wat achterof. “Zel e nait, of zel e nou wel?”

Inains wait e wat e doun mout. Wait wel zeker, dat zien oldske der krek ainder over zel denken. Keert fietse honderdtachteg groaden en gait op zuik noar stee van Drenth. Noa wat gezuik ridt e t aarf van dij vijhandeloar op. n Hoageldoornhege stond aan weerskaanten van oprit. Woakhond, n grode woepsterd, stait hom al op te wachten. Blaft as n haalfmaale. Zit aan kedde. Gelokkeg mor. Wat n knoert! As dij hom roamen kon, ropde hai hom vervaast klaaier van pokkel. Kon gelokkkeg nait recht bie hom komen.

Otje luip mit n boge hom t daaier tou. Is vanzölfs laiver ‘blooi Otje’ as ‘dooi Otje’. Bedounen is aans nait veul biezonders vaalt hom op. Wel n stee, woar d’ aigenoar t geld dubbeld en dwaars broeken kin.
Klopt op deure, woarnoa e gestommel in t achterhoes heurt. Koopman komt zölf aan deure. n Dikke bamboeze van n kerel, dij nait al te vaast op bainen stait. n Walm van draank komt in muite. Zel wel zo onbekwoam west wezen, dat e macht over stuur kwiet en richten daip roakt is. Otje zigt t aal hailmoal veur zok.

“Wat kin k veur joe doun?”, vragt kerel mit dubbelde tong. “Hest meschain ok wat verloren?”, is t antwoord op dij vroage. “Nee, nait da’k wait. Hest wat van mie vonden din?” Otje wer wat kriegel van dizze vroagen. ” Netuurlek, aans was k hier ja nait”. Man keek hom aan, asof hai t in Keulen heurde dundern. “k Zel evenpies kieken”, zee e körtof en verdween in hoes. Otje luit e aan deure stoan.

Noa n pooske kwam e jachteg aan stommeld. “Ja, kwam t er wat benepen oet. Mien potterfullie”. Hou kon n mensk zokswat nou verkontjen? Otje wis, dat de rechtmoatege aigenoar hier veur hom stond. “Is dit hom?”, vruig e nait al te vrundelk. “Houveul zat er in?” Man keek hom wat gril aan. Noa wat noadenken kwam t er wat verlegen oet. “k Heb n stel jongbaisten verkocht, dus dat zel zo om en noabie tiendoezend wezen”. Dat klopde as n bus en mit n groots geboar overhaandigde Otje hom zien verloren schat. Noa wat hin en weer geproat over tied en ploatse, bleek Otje t wel bie t regte end had te hebben. Hai was doar op dij plek wat aan t slistern roakt en in onderwaal belaand.
“Daanje, dat joe hom evenpies laanges brocht hebben”. Muik al aanstalten om weer t hoes in te goan. “Wat bin k joe verschuldigd?”, kwam der op valreep nog oet en hai keek Otje doarbie wat schöchtern aan.

Wat mos e doar nou op zeggen. Dat was doch nait aan hom, om dat oet te moaken. Gemoakt onverschilleg kwam e din ok mit n: “Och, dat loat k aan joe over”. Dat haar e beder nait doun kind, den vijhandeloar kreeg potterfulie weer veur dag, snuide der wat in rond, kreeg der n pepiertje van tien gulden oet en overhaandegde dij aan verbiesterde Otje. Kon dij onterik ja wel vergraimen! Het braifke aannomen, mor as e zien netuur opvolgde, haar hai t laiver veur hom in prudde smeten. Dit was ja van de zotte. n Tientje veur t teroggebrengen van n doezendvold!

t Speet Otje, dat e vondst teroggebrocht haar. Bliksiekoater wat haar e doar n zet mit oet braand west. Dizze govverd gaf zien ‘dure’ geld schienboar laiver oet aan n veulvold aan zeupkes. Dat dij zoeplap hom zo ofschepen duurde. t Was ja godgekloagd, hom of te schepen mit zo’n haandsmeren.

Hai het dij kniepstuver nait ains meer n groutnis weerdeg toond, het zok omdraaid en is t aarf ofreden. Inwendeg scheldend op homzölf. Zien gedenk moalde hom deur kop. Dou e thoeskwam en zien oldske n lutje smokje gaf, braandde hai votdoadelk lös. Woar t haart vol van is, stroomt mond ja van over. Was nijsgiereg wat zie van dit aal zol zeggen. Ze kon der hail kört over wezen: ” Hest t goud doan mien jong. Aans was t ja stolen geld west en dat kin nooit gelok brengen”. Proat hierover was doan, t gesprek göng wieder over t verloop van dag, mor dij kniezebieter het e nooit meer ain blik weerdeg gund.

k Sluig vummerdag mit ainege veuringenomenhaid mien ‘Dagblad’ op. Wat zel der nou weer veur oakelk nijs in stoan?
Zowat elke dag staait kraande ja vol mit naregheden. t Is singelier, mor t leven schient vandoag de dag te bestoan oet veurnoamelk kommer en kwel.
n Oetsloande braand, moord en doodslag, geweld, roezies, bedraaigens, hoat, nied, inbroak, ontvoerens, vandoalisme, braandstichten, drugsgebroek binnen ja scheren in inslag.

Elke dag vermeldt kraande weer t ain of aander, woar je moage van begunt te draaien. Wereld liekt wel totoal op hobbel te wezen. Kriminoalitait viert vandoag de dag hoogtie liekt t wel.
Gain mensk groot of klaain is tegenswoardeg ja nog vaaileg op stroade. t Schient, dat wie noa de Twijde Wereldoorlog niks bieleerd hebben. Veuraal soavends en snachts duurt man zowat nait meer allain noar boeten. Kinder kinnen zunder touzicht zuneg meer in speultoen verkeren.

Dink mor es aan Digma van der Roest, t wichtje van Eleveld, dat op kloarlichte dag oet zaandbak pleurd is en dood in n kroepgat weer ‘opdoken’ is. Marianne Vaatstra en nog n bult aandern.
Hou is zokswat in n tied van welvoart en verregoande ontwikkeln en beschoaven doch meuglek?
Hou kin wereld zo ‘verzaikt’ roaken, dat der schienboar gain ‘ho’ meer in zit?

Gedaachten drieven, as n mensk in de ‘vut’ zit, o zo makkelk, evenpies vot. k Mout inains dinken aan n veurval, dat zok zo’n dikke datteg joar leden ofspeuld het.
Wie, mien vraauw en ik woonden doudestieds in n riegieshoes op nummer twij, hoaks op n deurgoande weg. n Aibels mooi stroatje mit in t begun n bult jonge lu, dij zowat aalmoal net in t huwelksbootje stapt wazzen.
Dat leverde noast n hoop aanwas, n bult dieverdoatsie.

t Volk was dou nog aineg. Man leefde mit mekoar, pruit mit nkander, docht om d’aander. Kom doar vandoage nog es om. Zo langzoamerhaand binnen de verschillende aarfopvolgers oetvlogen, om zok aargenswoor n nij bestoan op te baauwen.
Ok verschaaiden olle bewoonders hebben noa verloop van tied kuierlatten nomen. Jonge femilies namen heur ploatsen in.

Tegenover ons in t houkhoes woonde de femilie Rekker. Trotse bezitters van n aibels mooie dochter.
Zo’n dattien joar leden wazzen ze vanoet Bórger hier dele streken. Regelmoateg kwam t wupsteerntje bie ons over vlouer.
Ok hebben we mennegmoal op heur muggen oppazen, as d’ollu es oet mossen.

Zie nuimde ons din ok aaid oomke en taande. t Wicht bluide noa n troage start op as n vrizze bloume, woar heur olders terecht oapetrots op wazzen.
Dee t taimke :’Lelk as spruut, knap as bruud’ eer aan. Kerel nog es aan tou, dou wie t bewies van Rieks’s kundeghaid mossen bewondern, zagen wie zo’n lelk popke, mit n dik bos swaart hoar, dat wie oadem in mossen holden.
Duurden mekoar nait recht aan te kieken. Mit pien en muite kregen wie: “Wat n mooi popke”, oet strödde.

Loater trok t wicht gelokkeg zainderogen bie. Zie vlinderde wat deur t leven. Begrodelk veur heur en heur olden, dat t indertied bie aine bleven was. Rieks zee aaid, dat e zien best der wel veur doan haar, mor t was hom nait lokt, t ‘houndernust’ weer vol te kriegen.
We konden meroakels opschaiten mit t buurwichtje. n Pront wicht, mor n loatbluier, den dou zie roem doezend weken was, wis ze, volgens mie, nog nait dat er twij soorten mensken waren.

t Was n alleroardegst wicht, mit aal derop en deraan. Veurzover ik dat mit vanoet mien gezichtshouk ja zain kon.
Vrundelk, nee wel aine woar Rieks en Annegie goud mit veur dag komen konden. Ze vlinderde wat deur t leven en zat al n poar joar op t Veurtgezet Underwies.
n Grout over hege of in t veurbiegoan kon der aaid wel of. n Mensk mos der ja nait aan dinken, dat der mit zonent wat aargs beuren kon. Joe heuren leste tied, ja zoveul onbegriepelke, roare dingen, dat je kelleghaid der van om t haart slagt.
t Is ja sikkom nait meer vertraauwd dat zoks jong spul lös bie t pad lopt.

Soamen mit n poar aandre ‘tobbelviskes’ gabbelden ze wat of. Bakvissenproat mout je mor reken. Gait vanzölfs weer over. Doch kin k mie biezunder goud veurstellen, dat je as olders nait eerder vreeëg binnen, veurdat ze goud en wel op honk roaken.
t Wicht was veur heur older oardeg nuver ontwikkeld en k vruig mie of, hou t doch meugelk was, dat der nog gain jongs op òf kwamen. Reuk zat der ducht mie al meer as genogt aan t wicht.

Zomor van d’ aine dag op d’ aander is doar veraandern inkomen. Opvalend voak zagen wie heur op dunderdagoavond stroade oversteken noar t gimmestieklekoal, terwiel zie doar volgens mie ja haailmoal niks te zuiken haar.
Of mos zie din juust op bosschup bie de ploatselke supermarkt?
Zie struunde aaltied doar n bedie verloaten rond. Nijsgiereg as ik was, gong k even loater noar boven.

Vanoet ons sloapkoamerroam had k der ja goud zicht op. k Zag dat lichten in zoal nog voloet braanden. n Ploug jonges was din zeker nog drok mit wat gimnastieze dikdounerij.
Tegen ain uur of negen luip zoal mit veul keboal leeg.
Nait zo laank doarnoa – zie hadden zok netuurluk eerst t swait van pokkel ofspuild – gongen lampen oet. t Was bliekboar leste les van dag west? Gimmestiekleroar zel zoal wel ofsloten hebben.

t Wicht zag k doar net zo laank noar en weer drenteln, tot les veurbie was en haalfwossen manlu, mit nat hoar en stoere proat, weer noar boeten kwamen.
Veural Gerrit-Jan mag zok ducht mie in heur belaangstellen verheugen.
t Leek mie zo van n ofstand n hail gewone jong tou, mor ja laifde moakt blind en n mol het gain ogen.
Zie dee woarachies net, asdat ze op zien fietse paast haar. Mor jongkerel haar niks in goaten en zag heur, leek t mie tou, nog hailnait stoan.
Was wel n dikke kokkerd, as e zo’n nuver ding over kop zag.

Verdikkemie as k datteg joar jonger was. zol k t wel waiten. Blikskoaters k was slim wies mit mien Geessien, mor as man zo’n bloumpie op dainblad krigt?
Kerel nog aan tou, as k in jongs schounen stond.
Volgens mie haar e stront in ogen, den hai paauwde bie heur laangs en keek wieder op of om.
Meschain was e dij oavond der mit kop ok nog nait aalmoal bie. Of hai was slim mui van t pokkeln en was e blied, dat e op hoes aan goan kon. Mos meschain nog wel aan t hoeswaark, wel zol t zeggen? t Was mien zoak ja ok nait, mor k was wel slim nijsgiereg, woar tounoadern van t wicht op oet zol draaien.

Dat gong zo n poar weke deur, tot n poar van zien kameroaden hom bliekboar op t wicht opmaarksoam moakt haren. Teminzent, dou hai dij oavend as ain van lesten noar boeten kwam, luip hai noar fietse, om sporttaze achterop te knubben, dus heur in muite, dee dit moal net of hai t wicht veur t eerst zag stoan en zee, ducht mie: “Moi, bist der ok weer”?
Zol wel n domme vroage wezen, den hai haar doch ogen in kop! k Braaide mie der n hail verhoal om tou.
Mor Marietje haar volgens mie d’oavond van heur levent. Vanachter sloapkoamergerdienen haar k der nuver zicht op en van liggoams- en geboarentoal muik ik konversoazie volsloagen.
“Joa”, zee ze schieterg, “k verveelde mie; t was zoks mooi weer en der was niks te zain op tilleviezie.”
t Leek mie staark, dat er drij weke achter mekoar niks biezunders op t kiekglas te zain wezen zol. Mor ja, zie mos ja wol wat terogzeggen.
“Woar moust hen ?” mompelde Gerrit-Jan. Hai was bliekboar ok nait slim driesteg.
Wat ken n mensk din doch dom proaten! Hai wis netuurluk allaank, woar t wicht thoeshuil. t Was ja vlak bie hom in buurte.
“Zel k dij mor eefkes thoesbrengen ?” vruig e. Teminzent dat mainde ik.
t Wicht was zo verguld, dat ze van schieterghaid niks terogge zee allent nikte ze heveg mit heufd.

Soamen binnen ze toun lopend op hoes aan goan. Volgens mie koos ze n laangere weg, hai haar ducht mie haiaalmoal niks in goaten of t kwam hom ok wel zo goud oet.
Aans haar e t buskruud vervaast nait oetvonden. En zo onnuur zel t mit zien bovenkoamer ok wel nait steld wezen, den volgens mien inlichtens gong e op zölfde schoule as ‘ons’ Merietje.
Meschain wol zie hom nog wel t ain of aander zain loaten?

n Pooske haar k heur totoal oet t zicht verloren. Ok gain wonder, den hoezen binnen ja nait van twijbakken moakt.
Inains zag k t span noast mekoar – hai mit fietse aan haand – t pad achter riege hoezen in komen lopen. Zie laidde hom over t voutpad achterlaanges en bie t klaphekje achter heur hoes, bleven ze nog n zetje stoan smoezen.
Volgens mien woarnemens is t dij oavend nog nait tot n snoetjeknovveln of dreuge smokjes geven, komen. Aal begun is stoer moj mor denken.
Ok Keulen en Aoken binnen ja nait op ain en zölfde dag baauwd. En t jong leek mie nait veul wiezer tou.

As joe t aal zölf ontdekken mouten, vaalt t ja nog nait mit. Mit valen en opstoan wint d’aanholder en dat gong veur t span ok op. Deur schaande en schao wordt n mensk ja wies.
Komende weken zag k t twijtal elke dunderdagoavend heur ‘loopke” moaken. En as k zo noar heur keek, din haren ze al nuver aanleerd. Inains kwam der ducht mie meer reuk aan t wicht, den koppen zag k aalsmor dichter bie nkander.
Bie t hekje leek t wel of zie mekoar wat understeunen mossen. Zol hai zok mit gimmen zo verinneweerd hebben? Zie stonden ok laanger en laanger achter t hoes te smoezen of zokswat meer, mor dat kon k in t haalfduuster ja nait goud zain.

Mien vraauw haar al n poar moal vroagd, wat k doch aaltied op dunderdagoavond op sloapkoamer te zuiken haar, mor k was ok ja zo gloepens nijsgiereg. t Leek woarempel wel ofdat k heur zunne nait in t wotter kon zain schienen.
k Was doudestieds bie mien Geessien ja ok niks tekört komen.

Kovvie luit ik doar mainsttied veur kold worden. Sneu dat k mien verrekieker in ‘scheurhut’ haar liggen, aans kon k t nog veul beder zain.
Geessie haar vanzöfs best in smiezen, woarom k op dunderdagoavend noar boven streek. “Loat dat wicht doch!”, zee ze gniffelend. “Bist doch ok jonk west, of was k meschain de eerste?”, maarkte ze schatterd op.

Inains was t dunkt mie mit de laifde over. k Zag ze soavends teminzent noeit meer op t achterpad.
“Zol verkerentjederij van ons buurwicht oet wezen ?”, vruig k mien oldske.
“Man bemui die der doch nait mit”, snibde zie weeromme. “Bist ja net n oale bok, dij zo’n jong ding niks gunt!”
k Huil mie wieder mor wieslek stil.
“t Moakt mie ok ja niks oet”, bromde ik wat verbaldereerd veur mie hén.

Al haar k der din ok niks mit neudeg, t bleef mie doch n stötje bezeg holden. Was t wicht meschain te haard van stoapel lopen ? Wazzen dit allent nog mor wat veuroefenings west ? Wel zol t zeggen.
Nou ja, besloot ik mien redenoazie, ze mouten t ok zölfde mor bekieken. k Heb er ja ok niks mit van doun.
As k eerlek was, luit k mie wel wat in koarde kieken. k Gunde t wicht ja t alallerbeste en miezölf veuraal nait minder.

Of zolden mensen heur woarschaauwd hebben, dat zie zo’n oale kerel wol ains…
Nou ja, Marietje zol heur der veurtoan, dunkt mie, noa dij verkennens, best mit redden. Zie het mie der vervaast nait bie neudeg.

Vaar joar loater is Marietje traauwd, mit Albert Dukker, n jongkeerl oet n dörp vlakbie Stad.
Zie het hom kennen leerd op n Hogeschoule, woar t wicht ok leerde. Konden mekoar bliekboar bie n hail bult zoaken meroakel helpen.
Zie haar doar n koamer, van dij gevolgen wie heur nait veul meer thoes zagen.

Of en tou kwamen wie heur en dij nije vrund wel es tegen en pruiten wie even bie. t Jong haar beslist gain roare teut over zok.
Paazden vonden Geesie en ik ok wel bie nkander. Hulp haren ze van mie in elks geval derbie nait neudeg.
Van onze buurtjes kregen we allain mor goie berichten.

n Dik joar loater kregen mien vraauw en ik n nuigen veur heur bruloft in Stad.
k Haar nait docht, dat t al zo wied zol wezen, mor ja klaaine kinder worden groot.
t Scheen dat baaiden heur leerderij ofrond haren en Albert in Leeuwarden op n zuvelfebriek n goie boan kriegen kon.
Marietje wol nait achterblieven en dochde in Vraislaands hoofdstad ok n boantje te kriegen.
n Verkeren op ofstand leek heur niks tou, omreden zie votdoadelk tot n traauwerij komen binnen.

Wie mossen as buren vanzölfs ok noar t feest. Nou ja feest, n ‘receptie’ nuimden ze dat.
k Vond er nait veul aan. Noa t filesetaaiern, n haand mit drij smokken, kregen we n poar koppen kovvie; n stok toarde, n poar borrels, of wat aander nat en dou was t al weer doan.
Nijemoodse fratsen. t Was muite van t omklaaiden ja sikkom nait weerd. Over viefentwinneg joar deden ze t nog ains dikjes over, beloofden ze heur gasten op veurhaand.

t Liekt mie n hail gelokkeg poar tou. Veur zover as k dat bekieken kin, akkedaaiern ze meroakels mit mekoar. Zie zolden t soamen best rooien, al is dat gain geraanzie vanzölf.
“k Huif heur nou, in t vervolg, zeker nait meer n bedie in de goaten holden.”, smoesde ik tegen mien Geessie.
“Nee, jong”, zee ze goudmoudeg, “doe hest dien zörgen en waark der nou opzitten”.

Zolt van mien kaande doch wat jeloerseghaid west wezen? Aksies blieven der in wereld, mor wie goan der oet.
Aan t eerste kinnen wie waarken, t twijde komt vanzölf, as n daif in nacht.
Gelokkeg kinnen we doar nait bar veule aan doun, aans kregen we doar ok wizze nog n bult drokte over.

Stromen van leventeg woater zellen oet ons haart kommen as lu in Hom leuven, het Gods Zeun ons doudestieds hail dudelk verteld. Doarmit bedoult t Opperwezen vanzölf de Haailege Gaist, woaraan t haile volk zok loaven kin. Zunder dat woater is ons geleuf ja zo dood as n pier. Mit Pinkster maggen wie doaraan denken. En nait allenneg op Pinkerfeesten in Delfziel. Wie begriepen van t haile gebeuren voak titel noch jota en broeken dizze vrije doagen geern om mit haile femilie op pad te goan.
Van t Biebels feest begriepen we nait veul, staait ok zo wied van ons òf. Kinnen ons der amperaan wat bie veurstellen, terwiel t aiglieks t belangriekste ‘feest’ is. Komt van ons onzichtboare, mor wel aanwezege steun en touverloat. Wie hebben van Hom t leventeg woater kregen, om der wat gouds mit te doun. Doarmit kinnen wie zölfs n ‘woestijnhaart’ wat smuier moaken en veraandern in n nijmoodse Hof van Eden: n Lust veur t oog en t haart.
Pebaaier dij toene, woar ons veurvoader zo maal te pas komen is, terog te verdainen. As wie zo deurgoan, komt er wizze gain bone van terecht. Komaan lu, in de bainen, der is nog n bult waark te doun!

Ons Voader het n groot haart, wie pazen der altmoal in. Het ons levensverhoal mit ons geboorte al schreven. Moak der wat moois van.

Pronkjewailen in t Grunneger Laand. Kinnen joe ze altmoal? Centroal stait vanzölfs d’ Olde Grieze, Martinitoren in Stad. Van dattiende Aive of aan hoofdkerk van Grunnen. Stad ontston op n oetloper van Hondsrug en vörmde n Saksische veurpost in t Vraise laand.
Toren van 96 meter hebben ze drijmoal opbaauwd. Bie n overmoudeg vreugdevuur in 1577, omreden Spanjoarden kuierlatten namen, göng spits in vlammen op. Kreeg in 1627 zien oetendelke vörm mit n open pienappel op n Renessance top. In vieftiende- en zestiende aive is der ok n bult aan verhapstokt.

Op n zestal waandborden hebben ze dij jewailen bie nkander gadderd zoas: noast Martinitoren, Goldketoor “Date Caesri quae sunt Caesaris”, of in begriepelke toal “ Geef Kaaizer wat hom toukomt!” Noast t veurnoame Stadhoes. Jacob Otten Husly en zien oetvoerder Hermannus Raammaker hebben der n nuver spultje van moakt. Bord twije geft drij gebaauwen oet Fivelingo pries. Te waiten: Kerk van Noordwol in gemainte Beem. Vrouger ston toren lös van kerke, mor in 1639 hebben ze n verbinding moakt mit t schip.
Ned. Herv. Kerk van Bierum. Ok baauwd in dattiende Aive, hierzoot is overgaang van t Romoans noar t Gotisch meroakel goud te zain. Aanklaiden is oetzunderlek sloagd. En t in 1630 baauwde Stadhoes van Daam, aan braide Wiekstroat. Open galerij is vrouger broekt as woage.
Bord nummer drije let ons zain: Poarels van Westerwol. Schaive Juvvertoren van Onstwedde. n Goudmoaker van n rieke lösbandege juvver, dij schietensbenaauwd was veur Spoanse griep. Wedderbörg woarvan ze in 1957 nog resten van t kestail dat deur Hertog Karel van Gelre omdebie 1535 vergroot en verstaarkt is, vonden hebben. Doarnoast staait n Hoeske oet Vesten Bourtange.
Nummer vaare let zain, dat Hunsingo der ok best wezen mag. Tot 1798 n toamelk zölfstaandeg gewest, mor nou beheurend bie zogenoamde Ommelaanden, woar ok Fivelingo en Westerketaaier underdail van binnen. Hierop stoan:
Hervormde kerk van Waarvum, mit n toren oet 1638, dij as windwiezer n vergold peerdje dragt. Jonckheer Feio Sickinghe het eerste stain legd. t Poortgebaauw van vrougere borg Asinga in Middelstum. Baauwd in 1611, mor loater hailemoal restoreerd. Stait midden in dorp aan de Burchtstroade nummer 17. En vanzölfs de Menkemabörg, ain van de schierste en best bewoarde börgen van Pervinzie Grunnen. Binnen loaten meroakels mooie koamers n haile bult zain oet zien rieke geschiedenis.
Ook t bord mit bailtenissen oet Duurswold en Oldambt mag der wezen. Zoas Ned. Herv. Kerk midden in Winschoot mit zien toren oet roem twaalfhonderd, dij in 1930 en 1932 n aachtkaanteg bovenstok kreeg, omreden der aans gain klokkenspul in paasde. Noast Fraeylemabörg oet Slochter. Aan weerszieden van t veurplaain, omsloten deur twij graachten t koets- en schathoes. Ok n laandhoes oet 1700 in Midwolle, kin je op bord vieve bewondern.
t Westerketaaier wordt oetbaild mit Kerk van Midwolde. t Laandgoud Nienoord in Leek. Noa braand van 1846 finoal ofbroken en vannijs baauwd. Rietuugmuseum en Schelpengrot trekken joarlieks n baarg bezuikers. Doarnoast staait t widde pasterij oet gemainte Aduard, of Auwerd zoas paardie lu zeggen. n Herinnern aan cisterciënzer munniken, woarvan t refectorium- n overbliefsel van t St. Bernardusabdij- nog n stokske oetmoakt van Ned. Hervormde Kerke oet omdebie 1300.

Dizze zeldzoame verzoameln van zes Delftsblaauwe waandborden mit doarop pronkjewailen van Pervinzie Grunnen is soamensteld deur dhr. De Hoop van vrougere Artilux oet Stadsknoal en in bepaarkte oploage oetbrocht deur firmoa Goedewagen oet
Nij- Buunen.

Knoal, 5 meert 2009.

Zel doch nait woar wezen? Doch staait t ja in t Dagblad van het Noorden. Heden overleden Johannes van der Tuuk. Even kieken, joa dat mout hom wel wezen. Is van ainenvatteg. n Stief joar veur mie geboren. Zat n klazze hoger as mie bie ol juvver Franssen. Wie schreven t eerste joar, krek noa d’oorlog, nog mit n grivvel op n laaichie. Dat muik as je nait oetkeken n aibels snerend geluud. As je kloar wazzen mit joen waark, keek juvver t noa, schreef rezeltoaten in heur opschriefboukue en dompelde t laaichie in n emmer woater. Was noa t opdreugen weer kloar veur gebroek.
Johannes, of Jannes, zoas e aaid nuimd wer, is ok nait wied vot trokken, allewel k hom aiglieks oet t zicht roakt bin. Hou is t doch meugelk. Deur zo’n aaldoagse tieden, komt zomor t ain en aander weer boven drieven. k Wait nog sekuur woar e woonde. In d’helfte van n dubbeld aarbaidershoeske aan Zuderstroade. Wazzen mit n hail koppel kinder thoes. Moeke har n bult waark aan de kinder en voader knooide van smörgens vroug tot soavends loat bie de grötste boer van t dörp. n Bedie n hoesholden van Jan Steen. Zat waaineg of gain stuur in. As jonken van moeke op bèrre mozzen, veuls te vroug vanzölfs, kropen ze oet sloapkoamerroam weer noar boeten. As ze trappaaierd werren, was veur evenpies t hoes te klaain, mor t jonkvolk was t gereer, n fleer om kop of peune in de kont wel wend en trokken heur der nait veul van aan. Mit zoks volk in de buurde, was der aaltied n bult dieverdoatsie. Jannes was, ducht mie, twijde in riege. Ollu haren noa zien verschienen in hoeze Van der Tuuk, van stond of aan n bult mit hom te stellen. Luipen drumpel bie heur hoesdokter der sikkom oet. t Mog mit recht n meroakel haiten, dat lutje Jannes t red har. Dou e zowied was, dat e tidde van moeke Siene verdroagen kon, zedde e spreekwoordelke zokken der in. Vrat loater in tied zien olden d’oren sikkom van kop. Jannes van der Tuuk was as kwoajong al wat aan dikke kaante. Dee zien volksnoam ‘Proppie’ din ok eer aan.

Kop zat hom stief tussen scholders. n Stel hemelsblaauwe ogen gloepten wat astrant de wereld in. Mog liggoamelk nait moekes mooiste wezen, mor zien oetkiek muik dudelk, dat t hom dat aalmoal niks verschelen kon. Of t jong mos, oet ervoarens wies worren, meschain doun asof. Zien lief wer tild deur n poar stevege stiepen, dij van geboorte of aan al noar binnen draaiden. Kon op legere school hail nuver oet de vouten, bie wieze van proat den, den aan bewegen, van A noar B bevubbeld, har e t nait zo begrepen. Wat e aan sport tekört kwam, muik e aan smieteghaid meer as goud.
Zien olders dochten slim groot over hom. Ons Jannes kon dit of dat as de beste. Eerliekswoar zien leerderij mog gain proat hebben. Kundeghaid mit zien haanden doarentegen wel. Wat zien ogen zagen, muiken zien haanden. Ok in streuperij blonk e van kinds òf aan al oet. t Veld har veur hom waaineg gehaaimen. Har schienboar gain verlet van ondeugd, mor verdee zien tied t laifst met zien kontjederij.
Doch gruiden kinder op tot haardwaarkende, oppazende lu, dij altmoal oareg nuver heur ploatse vonnen hebben. As k avvertenzie nog ains beder bekeek, zag k dat ‘ons Proppie’, traauwd was en drij kinder op wereld zat har. Ok t edres woar e mit zien vraauw woond har, kende k nog van vrouger en was nait t minste stee. Mos zoch nuver opwaarkt hebben. Har, zag k, joarenlaank op eerabbelmeelfebriek waarkt.
k Har nog geern ains mit hom over vrouger proaten wild, mor dat was ja lollemansstip noa de moaltied. Zokse mementen bedenkt man weer es n moal, as n mens older wordt. Zel k zien vraauw n koartje sturen? Och loat ok mor. k Heb ja nooit recht verslag mit heur had. Wat het femilie aan n koartje van n wildvrömde? Ropt allenneg n bult vroagen op.
k Zel aankom vrijdag aan hom denken, as e t vuur in gaait.

k Luip jongstleden vrijdag mit mien oldste klaaindochter te spanzaaiern. Plotsklaps greep ze mie bie schammelhakken, bie wieze van spreken din, den doar kon ze mit heur zes joaren ja haiaalmoal nog nait bie. “Opa k zie ze vlaigen!”, zee ze begaisterd. Nou kwam mie dat wel wat roar veur, den volgens mien beschaaiden menen is der niks mis mit in heur bovenkoamertje. Kon din ok onmeugelk aine van de zeuven wezen, dij op loop goan was.

k Mog gevouglek aannemen, dat t wicht nog gain verdovende middeln broekte, dij heur in dit soort hogere sferen brengen kon. k Beschaauwde mien ‘zunnestroaltje’ aaid- krek as le aandre opa’s – denk ik, as de knapste en de looste van aalmoal. Doarom bevrömde mie dizze opmaarken totoal. t Duurde evenpies veur t recht tot mien ofwezege hazzens deurdrong. “Woar din?”, vruig k din ok woarschienlek wat schoapachteg. Mit mien gedachten was k schienboar op n hail aandre ploatse west.

“Doar”, kwam t wat snibbege antwoord, “doar n koppel doeven”. t Lag mie op tonge, doarop te reoageren mit n: “Zeg dat din votdoadelk”, mor doar haar k loater wis en woarachteg spiet van kregen. Dou k t oog omhoog richtte, zag k inderdoad n koppel doeven over scheren.

Woarschienlek woonde doar in buurte n doevenmelker, dij zien doefkes oet loaten haar. k Vertelde heur zo t ain en aander over t holden van postdoeven en wat doar zoaal bie kwam kieken. Oet aigen ervoarens kon k doar ja over mitproaten.

k Wis der wel wat van of. In t veurege hoes haar k mie al voak genog aargerd aan mien leste noaber. Dij haar mie doar doch n joekel van n doevenhok achter t hoes zet. Dat willen joe nait leuven mor doar konden wel honderd doeven in. t Stak in elks geval nait op aine.

Elkenain kin op klompen aanvuilen, dat as je as doeve mor voldounde deur keelgat noar binnen waarken, der vroug of loat weer wat noar boeten komt. In dat leste school hom nou dij aargernis. As dij kerel doeven eerst haar loaten vlaigen en ze bie troggekomst te vreten geven haar, was der niks loos west. Noa de moaltied legen dij schietnusten noa n zetje ja begriepelkerwies heur gewaaiden.

Doar haar dizze nijbakken doevenholder bliekboar nog nooit van heurd. Of zol e bange west wezen, dat e t hok din voaker schonen mos? In elks geval zetten doeven noa n poar rondjes in buurte zok op aanwezege doaken.

Nou was t net of duvel der mit speulde, mor n poar moal op dag göng n tjoggel doeven t laifst, teminzent zo leek t wel, op ons dak zitten, om heur ‘restweerden’ te lözzen. Aaltied wordt der zegd, dat hounder- en doevenmest aibels goud veur toene mouten wezen, mor ik en nog minder dien oma, zat verlegen om dij schieterij. Ze scheten t haile dak under dij smirrege troep. Veuraal bie zummerdag kon je bie toeren nait mit fersoun boeten zitten. Toafels, stoulen, toene, mor ok mensken scheten ze der under.

t Hoes was din te klaain, pannen rabbelden bie toeren der van op t dak en ik,opa, as hoofd van t volk, was weer de pineut. En dat le deur zo’n poar mizzelke schietvogels. Nou mouten ze doun, wat netuur heur ingeft, zo kin j heur dit nait persoonlek toureken, mor net as bie drollen struiende honden, binnen oetendelk heur boazen echte boosdouners.

Op hoge bainen bin k din ok op n kwoade dag noar buurman Rieks steveld, om verhoal te hoalen. Veur zoveulste keer dee k mien beklag goan doun bie Rieks, dij mie belaanstellend aanheurde en vervolgens zee, dat t de netuur van t gevogelte was. Hai kon ze doch bezwoarlek aalmoal n pisdoukje veurknuppen, zee e leste moal, dat k bie hom op ‘bezuik’ was.

k Was dij haile schietboudel zo zat, dat k derbie staampvoutte. As e der vanof nou niks aan dee, din zol k aandre moatregels nemen. Op wat veur moatregels ik doulde, wis k zölf nog nait. “Ik zol en ik wol..” k Begon der sikkom van te stuttern. Zien leste woorden muiken mie zo roppeg in hoed, dat k hom opzied drokt heb.

Mit doevenstront oet mien grasveld nog aan schounen bin k noar binnen steveld om doar bie zien vraauw mien aargenis nog ains dunnetjes over te doun. Zie luusterde beder noar mie en beloofde, mit n haalf oog op stinkende smurrie, dij k mit mien schounen op heur tepijt achterluit, dat zie der wat aan zol doun.

As Rieks nait in wol griepen, din zol zie heur der wel es mit bemuien. Omreden k ok de beroerdste ja nait was, gaf k heur en hom veur zoveulste moal dringende road dij vogels pas noa t vlaigen te vouern, din zat hai en nait wie mit ongevroagde mizze. Hai mog der mitdoun, wat e wol, as wie der mor van verschoond bleven. t Aanboden kopke kovvie heb k ofsloagen.

Ik haar bosschop ducht mie nuver overbrocht. k Haar mien zegje doan en vond dat k mie nog oardeg vreeeg holden haar. Bekeek heur veurdeure ais aan boetenkaande en banjderde weer op hoes aan, woar k achterom goan bin en op hozevörrels verslag oetbracht bie dien oma, mien directrieze, dij nait huifde te vroagen, of mien ‘missie’ sloagd was. Mien glenrode kop zel wel boukdelen sproken hebben.

Woar t aan legen t, wait k nait mor van stond of aan was t doan mit schieterij. k Zag doefkes nog wel of en tou aan komen vlaigen, woarbie ze nou en din op ons dak wat göngen oetpoesten, mor ze huilden heur ‘apperoat’ doarbie wel sloten en dat was t belangriekste. Dou k moanden loater touvaalg Rieks in t centrum tegen zien dikke ‘bier’ lief luip, begon e zölf over dij schieterij. t Kwam der op dele, dat t aiglieks schuld van zien wederhelfte was. Zie luit vogels vlaigen mit pense vol vreten. t Was din ok ja gain wunder, dat ze noa wat bewegen, heur wat ontloaden mossen. Ja, ja, t zol wel zo wezen! k Heb hom aans nog bedaankt veur zien ingriepen. Wat mie betreft was kolde van locht.

Mor goud, zee Rieks, hai was der nou ok dik flaauw van.

k Heb nooit recht begrepen, of hai nou doeven of t wief bedoulde, mor dat was ok ja mien ‘pakkie aan’ nait. Hai haar wel woarhaid sproken, dat ze t zölf ok nait meer zo zagen zitten, den binnen t joar is t hoes mit aanverwanten aan koop komen. n Haalf joar loater binnen ze verdwenen.

Dit verhoal he’ k al lopend aan mien oogappeltje verteld. Heur tussendeur ploatste opmaarkens, of- en bieval, muiken, dat k smoak te pakken kreeg en heur gewag muik van n veurval oet mien aigen jonkhaid. n Blaauwe moandag was k ja zölfde trotse bezitter van n koppel rasechte postdoeven west.

“Dou k n knuppel was van zo’n joar of elf, kreeg k van n oompie van mie ( Oomke Job ) n koppel aibels mooie postdoeven”, begon k mien verhoal. t Mos, volgens zeggen, n hail best span wezen. Zien moeke in Eksel haar ze aaltied had, mor zie vond heur nou te old worden veur al dat gedou en wol ze aalmoal bliksems groag kwiet. Haren veur heur al n haile bult dikke priezen wonnen. Nou wer t oldske wat te old veur dizze laifhebberij en wol ze der groag van of.

t Ringen van nije jonkies. t Weg ( loaten) brengen van de wat oldere doeven veur n wedstried van doevenverain, wer heur lemor meer teveul waark. Oetvoereg dee k oet douken hou t ringen in zien waark göng. Doar kwam nog n hail bult bie kieken. t Was elke raaize weer n gehaaister om binnenkomers weer in t hok te kriegen, heur roupen en rammeln mit n etensblikje ten spiet. Zaten ze ainmoal in t hok din was t nog n haile toer ze ring of te kriegen en in n verzegelde klok te stoppen. Leste tied vuil ze deur heur gehannes mit t klokken steevaast boeten priezen. Doardeur göng bie heur oareghaid der wat of. Ok liggoamelk was ze nait recht meer in order.

Ze wol ze laiver nait aan poelier mitgeven, doarveur was ze teveul aan dij doeven hecht. Vlais zat der ducht mie ok nait veule aan. Bie gedacht allenneg le luipen heur de grillen al over kromgruide rogge. t Lopen wer hard minder, zie was ja ok nait meer d’ allerjongste. Nou was ze veurege weke ok nog valen en kwam zowat nait meer oet stee. Doardeur kwam t in n stroomversnellen. n Poar buurjongs haren touzegd, veurlopeg wel veur heur ‘gevederde’ vrunden te willen zörgen, mor dat kon ja nait aiveg duren.

t Was nog te bezain of t oldske weer in bainen komen zol. Tied zol t leren. Wat wil je ok as man d’ acht kruuskes al roemschoots pesseerd is. Lu binnen van le dag. Zel slim begrodelk wezen veur t oldske, as ze nait meer wonen kin in heur hoeske op bult. Din zol ze ja in ain klap alens kwietwezen, wat heur zo dierboar was. Zo wied was t veureerst nog nait. Mor doch? t Leek oomke goud wat tempo te moaken mit t roemen van heur doefkes.

Oompie vruig mie, of k meschain ok intresse in n poar doefkes haar en noa wat ruggesproak mit mien ollu, moch hai mie n koppelke brengen. t Haar eerst wel wat vouten in d’ eerde. Moeke, dien opoe, veurzag al n hoop schieterij op heur blaikveld en as dat zo oetkwam, wazzen dij ‘schietliesters’ votdoadelk van boan.

Veur d’eerste tied was der nog gain zicht op, den dij olle doeven mossen eerst n haile zet op hok blieven. Tot t wiefke aaier legd haar en doarop ze göng bruiden. Zodroa aaier oetkomen wazzen, mog k kaalmpies aan peberen om ze evenpies lös te loaten. Zie haren din wat, woarveur ze trogge mossen. Boetendes roadde oomke mie aan, doeven pas bie terogkeer te goan vouern, ongerechtegheden dropten ze din in t hok en nait op t dak of op moekes blaikveld.

Noa dizze redenoazie was kol van locht en mog t deurgoan. Voader muik mie n doeventil, mit twij openings, n puntdak, woarop e n stok dakleer spiekerd haar. n Nuver ‘balkon’, woar t twijtal achter t goas wat rondbanjern konden. Deur t goas heen, kon’k ze vouern of wotter geven. Om te veurkomen, dat onze boerderijkatten ze overstuur zolden moaken, heur steurden in heur bezegheden, of nog slimmer, ze om zaip brachten, haar dien opa t hok aan achtermure schroven.

Allain beriekboar mit n ledder. t Zag der meroakel goud oet. t Doevenverblief hong nait in zunne. Nee, mien nije ‘hoesgenoten’ kregen n aibels mooi stee. Hai zol bie t brengen wel wat vouer mit brengen. Zien moeke dee er doukies ja doch niks meer mit. Oomke Jokkop brocht mien nije aanwinst op n oavend in n kooike mit.

Voaders hok wer dik in order bevonden en noa wat haalsbrekende toeren werden doeven in heur nije underkomen zet. Vouer en wotter genog veur n dag. Zie mossen heur nou mor redden. In t hok haar mien voader wat stro en heu legd, doar konden ze din wat van broeken veur heur nust. Dij oale doeven mossen heur, in dat hok, achter t goas, mor wat vernuvern. Aalgedureg zag k n nijsgiereg kopke bewegen, mor tot mien spiet parredeerden ze nog nait op heur balkon.

Moeke, dien ovegrootmoe, haar kovvie kloar, van dij gevolgen d oldern noar binnen göngen. Ik wol zo stommegeern wat meer zain van mien aanwinst, mor baaiden haren t schienboar veuls te drok mit t aan zied moaken van heur koamer. Doarom bin k noar n stief ketaar ofnokt, om mie aan t valencioa te woagen, veurdat moeke mie weg noar boven zol wiezen. Veurdat k under lapkes schoot, heb k oomke nog ains haartlek bedaankt veur zien goave. Ik verzekerde hom, dat k der goud veur zol zörgen.

k Mos ze doar net zo laank opsloten loaten, tot ze n poar aaier legd haren. Din wazzen ze volgens mien oom – de “deskundege” – wel le wat wend. t Hok haar volgens mie n doalders plekje kregen, aan achtermure, gain kat of aander ongemak kon der bie komen.

Aanderdoags vertelde ik in klazze in roeken en kleuren over mien nije aanwinst. Gain meroakel dat smirregs noa schoal oldert n koppeltje jongs mit noar hoes togen om dit grode kedo te bekieken. Zeden der nait veule over, zellen wel wat jeloers west wezen. Ongevroagd huil ik ze op högte van heur raailen en zaailen.

Elke dag klaauwsterde ik, zodroa k oet schoule kwam, tegen ledder omhoog, om ze wat vouer en wotter te geven. Dij fiezeriken haren schienboar nog nait deur, dat t kommeke was om doaroet te drinken en nait om doar in te ‘kakken’.

Ok pruit ik even mit ze. Zie keken mie din mit n schaif koppie aan, mor wat ze van mie dochten, dat wis k vanzölfs nait. Zel wel nait veul biezunders west wezen.

Dat duurde zo n aantal weken, totdat k, trots as n paauw, t volk melden kon, dat t vraauwtje n aai legd haar. Komende doagen kwam der nog elke keer weer n aai bie, totdat t vraauwtje zowat nait meer van t nust of kwam.

Mien kammeroad en ik vonden, dat k nou wel laank genog wacht haar. Der wazzen ja aaier. Nou kon’ k ze volgens mien redenoazie ja wel wat meer roemte geven. Soamen mit mien beste moat hebben we op n kwoad ogenblik, t goas veur t hok wegropt. Dou was t wachten op t tiedelk oetvlaigen van mien vleugelde vrunden.

Eerst kwam doffer boeten kieken om te zain wat le t keboal te betaiken haar. Nou wat hinneweer gedrenzel kwam ok t vraauwtje eefkes van t nust of. Zie roken schienboar vrijhaid en namen heur op en streken dele op nok van schure. Heur eerste verkennen van heur nije woonomgeven. Dit was ja aans as trippeln over t ‘balkon’. As wie doefkes rusteg haren loaten geworden, was t meschain vanzölfs wel goud komen en haren ze heur broedtoak wel weer op heur nomen. Jong as we wazzen, haren we aans minder geduld.

Wie zwaaiden en ruipen noar t twijtal doar boven op dak dat ze best n stokje wieder mogten vlaigen, mor dat hebben ze ogenschienlek nait goud begrepen. Doefkes keken mekoar ains aan, keken wat in t rond en namen n besloet. Dij baaidend begrepen ogenschienlek, dat we ze vot hebben wollen en ze hebben ons geroup din ok honoreerd deur spreekwoordelk bainen te nemen. Dou ze opvlogen, muiken ze as n groutnis nog n poar rondjes om ploatse.

Touzwaaid deur n poar broodnuchtere knoapen, dij nait in smiezen haren, dat ze zo doeven wegjuigen. As n mensk van dij older is, kin je asmets meroakel dom doun. Noa n poar rondtrekkende bewegens muik t span dat ze votkwamen. k Heb ze nooit weer zain. Loater heb k heurd dat doeven heur weer bie ol opoe Exel meld hebben.

Wat zie mit dizze ‘spietoptanten’ doan het? k Zol t nait meer waiten. De nog nait volledeg oetbrödde aaier hebben ze achterloaten. Doar is niks van teregte komen. Dien overgrootvoader het nog perbeerd ze deur ain van onze brödse hounder te loaten oetbrödden, mor dat is mishotjed. Hai zel d’aaier wel bewogen hebben.

Loater heurde k van onze meester op legere schoule, da’ k haar mouten wachten mit ze heur vrijhaid terogge te geven, tot aaier oetbröd wazzen. Heur jongen wazzen wel n zodoanege trekplaaister, dat ze din vervaast weerom komen wazzen. Heur jonge doefkes haren ze veurzeker nait in steek loaten. Nou wazzen ze nog laank nait hokvaast west. Mor ja achterof koakeln d’ hounder, of zoas man hier op t Grunneger laand ok dikmoals zegd:” Kik man n oape in kont!”

n Poar weke loater het mien voader, dien overgrootvoader, t hok van mure hoald. Op duur is t bie t braandholt te laande komen. k Denke, dat mien olden der nait ains zo raauweg om wazzen. Ze haren t er ja doch al nait zo groot op had.

Ok mien moe, zel in heur maalste dreumen heur waskegoud wel al verinneweerd op baalke, of aan liene zain hebben. k Haar zo le mit le nait laank plezaaier had van mien doevenmelkers oaventeur, mor k heb der wel n hoop van leerd en dat is doch t belangriekste in t leven. Deur schoa en schaande wordt man aaid wiezer.

Soamen binnen we nog n stötje deurkuierd. Wazzen al weer thoes, veurdat we t goud en wel in goaten haren. t Wicht zel vanoavend wel n bult te vertellen hebben. Meschain wissen mörgennommerdag heur vrundinnekes al, wat veur domme opa zie wel haar? t Verhoal van dij doefkes dij onbedould retoer ofzender wazzen goan, zel ze op schoule, tiedens t kringgesprek wel ‘op toavel’ legd hebben! Veur juf ja n mooie aanlaiden, der wat daiper op deur te goan.

“Ga maar op de bank liggen, dan doe ik u een blinddoek voor.” t Begon verdikkemie al goud. k Wol da’k mie nooit tot dizze hokespokes overhoalen loaten har. Mien Klaaske har t op tilleviezie zain en t leek heur ok wel wat veur mie. Nou lag k hier mit mien goud gedrag, den as t knipt en nog ains knipt, dou k ja persies van t wief van mie vragt. Thoes heb k niks te zeggen. Noam staait op boetendeure zegt t oldske aaltied en doar mout ik t mor mit doun.
“Joe maggen ok wel Grunnegs proaten, hor. Din verstoa k joe net zo goud. Meschain nog wel beder”, pebaarde ik wat greep op t spul te holden. Was slim nijsgiereg wat der oet kommen zol. Al leufde ik van dizze haile hobeleko gain sikkepit. k Kreeg n swaarde douk om kop, zoda’k gain vinger meer veur ogen zain kon. Toun ging t loos. k Mos mie haailmoal goan loaten. Rondom ontspannen. Naargens bie noadenken, mor der oetflappen wat in mie op kwam. Kerel begon hail ainvoudeg, wol mie zekers wat op mien gemak stellen. k Wis aal antwoorden. As t nait muileker worden zol, was t n floitje van n sìnt.
Manskerel vruig mien noam. Woar k geboren was. Woar k mit traauwd was. Of k ok kinder har. Heur noamen, leeftied. k Snapde nait wat kerel doar mit van neuden har, mor t zol der wel bie heuren. Hou zwoar en hou laank k was. Woar k woonde en zokse kulkouk meer. Ik roakte wat zwoar in de kop. Soesde wat vot. Hou laank dij kerel mit zien indringende stem op mie inproat har, wait k nait recht, mor k antwoordde zonder noa te denken op aal wat e vruig.
“Beschrief es wat joe nou zain.” Kerel breek mie de bek nait open, docht ik. “Din kin k ja wel n uur achter mekoar aan loop blieven”, mommelde ik.
“Geft niks, goa gerust joen gang”, zee e. Dij vent wis nait wat e mit zien gevroag overhoop huil. “k Zai n hail groot hoes van rode stainen.

t Gebaauw telt wel vaar loagen van elks zo’n aacht hoge roamen. Allènt dij van de bovenste en onderste riege binnen nait zo hoog. Boven de grode, braide stoebe tel k ok nog twij roamkes. Persies boven t woapen. Dij bestaait oet n wat groot oetvalen zeupke glas, t kin ok wel n tulpe bloume wezen. Doarin stoan vaar klaaine laiwen ofbeeld. Op t pannendak zai k vief torens. De grootste staait midden op t langwaarpeg hoes.
“Hou zain dij torens der oet?”, vruig n stem.
“Viefkaanteg, mit van dij grieze ploaten der op. Op zied van aal roamen zit n gruin loek mit in t midden n gele zaandloper”, ging k wieder. “De twij drijhouken dij der noast zitten, binnen donkerrood. Achter t hoes, t liekt wel n kestail staait n grode hoge schure mit n stel deuren rondom. Om t gehail lopt n braide gracht, woarin n koppel zwoanen en eenden zwemmen. Bie tougaang stait n wat klaainer hoes, doar wonen wachtslu. n Badde mout der veur zörgen, dat gainaine ongewild op binnenploatse komen kin. In de poort hangt n zwoar iezern hek, dij ze bie gevoar underoet zakken loaten kinnen.”
“Wel woont doar in t kestail?”, kwam n aintonege stem oet t duuster.
“Wat n domme vroage. Ik vanzulf, soam mit mien voader en moeke en n haile bult bedainden. Ok was der eerst nog n jonger zuske, mor dij is in t woater van viever verdronken. Mien voader was n dikke bullebak, nooit kon k hom wat noar zin doun. Het mie zölfs n dik joar votstuurd, omreden k hier noar zien denken min te handhoaven was. k Zat ducht mie wat te veul achter de wichter aan. Eerst wol e mie oetlainen aan zien noaber, de Heer van Rhodenstein, dij zol mie wel hemmeln. Dat was n dikke bamboeze. As k nait votdoadelk noar zien piepen zol daansen, kreeg k vervast n petetter mit zwepe dij der nait om loog. k Zol doar veurzekers nait bie t vraauwvolk maggen komen, as Dirk van Rhodenstein mie doarmit betrapde, trapde hij mie sebiet t aarf of. Gelokkeg veur mie kon k teregde bie n aandere kastelein de Heer van Moersbergen, dij n meulen har schuun tegenover t kestail, woar aal boeren dij doar onder valen heur groan mouten moalen. Ainmoal in de twij weke mog k noar hoes. Har hier n goud stee en kon mit boas Rudolf meroakel overweg. Doch was k aaltied slim blied mien moeke weer te zain. Zai was in tegenstellen tot mien ol heer de goudhaid zulve. Bie heur kon k mien aai t beste kwiet. k Woarde mie wel wat veur jonge wichter. Mor t denk is willeg, mor t vlaais slim zwak. Regelmoateg mishottjede t mie din wel ains. Dij wichter zagen der ja bie toeren ok wel aarg aanlokkelk oet. Mien ollu haren mie doar genogt veur woarschaauwd. Mor ja, as man jonk is en zoks aaibels mooie tobbelviskes om joe to darteln, dut man wel es wat joe normoal ten slimsten verboden is. Dij wazzen gain spekkie veur mien bekkie, zeden mien ollu om hoaverklap.
Dat mog din wel zo wezen, mor sommege zagen der ja biezunder appetietelk oet. Jonges nog aan tou, wat zol k doar geern n pooske mit in t heu willen rollebollen, mor dat mog nait, den dij vraauwlu wazzen ja nait van mien stand. n Poar moal heb k zo’n ‘appeltje’ plukt. Jammer genogt was t voak wel veur herhoalen vatboar, mor om veur mie duustere redens onoetvoerboar. Mainsten wazzen mettertied inains zomor van d’aine dag op d’aander mit noorderzun vertrokken. Nou was t nait zo slim, den k ging geern van dizze op n vrizze en van dije noar n nije. Of ze oet heurzölf ofnokt binnen, of dat n bevel was van hogerhaand, in dit geval veurvast mien moeke, den mien voader zol op n hail aandre menaar ingrepen hebben. Of mien speulerijtjes aaltied zonder gevolgen bleven binnen? k Zel nait waiten.
“Waist wel, hou dien noam was?” vruig dij kerel noar n zetje. Dochde zekers, dat k nou laang genogt op dit taimke hoamerd har. Kin je begriepen, dat zol k nait waiten. “Ewout”, flapde ik der zomor oet.
“Hou wieder?”
„Sandenburgh.“
“Doe zeest net, dast op n kestail woondest, vertel mie der es wat meer over”.
Nou e zo aandrong, wol k hom best terwille wezen. k Ging der mor es goud veur liggen. “Zo as k al zee, bestond femilie oet mien olden en n zuske, dij jammerlek sturven is. Bliedschop is mit heur oet t kestail verdwenen. Der wazzen n koppel wichter, dij boudel schoon holden mozzen en n stel waarkten in t kebof. Dij ploatse was veur mie vanzulfs verboden tougang.”

(wordt vervolgd)

“t Laifste was k bie de peerden. k Har zulf ok n peerd, Thibald, n grode broene roen, dij k as vooltje van mien ol heer kregen har. Dou was t nog n hengst, mor dou e amperaan n joar old was, het d’oldste staalknecht hom t riebewies ofnomen. Kerel nog es aan tou, dat was nog n hail gehaaister.
Eerst mozzen ze hom vastbinden mit taauw, woarnoa ze hom overzied trokken. Laange lempers wied oet nkander. Dou trokken ze dij stumperd n fien droad hail spans om zien zoadfebriekje. Hou geern Thibald ok om zoch tou peunen wol, hai kreeg doarveur nait de kaans. t Schoem ston hom van angst om bek. Zien neusvleugels rilden dat n oard had en t lief gung hom rad op en dele.
Noa n dik uur dou t vool wat bedoard was, werren hail verzichteg taauwen lösmoakt. t Vool wis nait hou rap e noa dizze tamtoatsie votstrampeln mos.
Hai luip slim wiedbains. k Har meelie mit hom. t Was mie ok wat. t Mooiste apperoat dat e mitkregen har, wer hom inains ofnomen, zodat e veur mensen wat handelboarder wezen zol. Dat mozzen ze mit t manvolk ains doun. Allewel, veur sommege lu zol t vervast n oetkomst wezen.

k Heb der loater n monster riepeerd aan had. Struunde mit hom deur onmetelke bozzen. Dee mit aan wedstrieden wel t langst zitten blieven kon, as we omstebeurt tegen nkander vechten mozzen en pebaarden mekoar mit laange stokken van t peerd òf te kriegen. Thibald stond zien maanje. Soam hebben we hail wat ritten moakt. t Was n staark, laif peerd, woa k mit aaiden en plougen kon, bie wieze van spreken din, den doarveur wazzen dij daaier ja nait bedould. Mainsttied stonnen der wel zo’n vatteg peerden bie ons op staal. n Bult waark veur t peervolk.

Bie t kestail heurden hail wat pachtboerderijtjes. In drokste van tied mozzen ze n poar man levern, dij allerhaande putjes om en noabie t kestail uutvoeren mozzen. Ain moal per joar kwamen ze op ain en dezulfde dag opdroaven om heur pacht te betoalen. Veur de helfte in klinkende munt, de rest n noaturoa. Veural in de haarfst was der aaltied n bult volk op de ploatse en in de bozzen. Bie winterdag ging der ja n haile bult holt deur schösstain.
Dou k zestien was mog k veur t eerst mit op jacht. Hail wat knienen, hoazen, petriezen, fezanten en wilde swienen mozzen din t loodje leggen. t Wild was bedould veur kookpotten van hoesbewoonders. t Aandre volk mos zoch zulf mor redden mit n swientje op t hok, wat tamme knienen en hounder. Wee je gebainte as man betrapt wer op t streupen van n hoaze of zokswat. Din waaide der wat. Diederik van Rhodenstein het n moal n hongerge aarbaider, dij veur zien vraauw en kinder n hoaze streupt har op zien grond, n poar weke in t klontjegat smeten. Doarveur har e flink wat laaiter had mit zien zwepe. Nee, noaber Diederik was gain beste. Aal onderdoanen mozzen heur groan deur zien meulen loaten moalen. As e maarkte, dat ze noar n aander gingen, dij meschain wat gekoper was, din wazzen de roapen goar. D’haile femilie smeet e din zomor op stroade. Mit dizze laandheer was t maal goaren spinnen. Elk bleef hom din ok zoveul meugelk oet t voarwoater.

Dou op n kwoade dag zien meulen in lichterlaaie ston, wer votdoadelk docht aan kwoadwil, mor doader bleef wiezelk op t kerkhof. Diederik mout uutzinneg van kwoadens west wezen. t Volk roemde zoch zoveul meugelk. Zien kerkers zaten vol, mor nooit is e t rechte van dij braand gewoar worden. Hai ruik aan de draank en joaren loater mout e t kestail zulf in de hens stoken hebben. Wat der van dat volk terechte komen is, zel k nait zeggen kinnen. Hou t meugelk was, wai’k ok nait, mor dij maalkop har mie doch n pront wicht op wereld zet. Aine van schep vreugd in t leven. Mit heur was aangenoamer kaarzen eten as mit dij zoerproeme van n Diederik. Dij vint har ducht mie meer last van zokzulf as van n aander. Woar t wicht loater belaand is, wai’k nait, mor t was n ploatje.

Dou k de joaren der veur kreeg, leek t mien voader eerst wel n goie pertij tou, mor bie noader inzain bleek t nait zo’n beste keuze te wezen. Diederik mog din wel n nuvere dochter hebben, mor was wieders zo aarm as n kerkrödde. Al rad wer van zo’n verbintnis ofzain. Noa wat vieven en zessen hebben ze veur mie n schikkelk wicht vonden op kestail Starkenburg. Machteld was nait zo nuver as t wicht van ons noaber, mor zag der wieders as Hollaands welvoart oet. Doar kon k mie wel mit zain loaten. Het mie twij kinder schonken, twij wichter en is in t kroamberre van daarde sturven, gliek mit heur jonkje.”

Volgens mien regressietheroapeut was k schienboar voldounde oetmolken, den hai muik mie douk om ogen lös. k Was inains weer bie de tied.
Wis aans alles nog, wat k der oet smeten har.
Mensen nog es aan tou, wat was t ja n boudel. Wel har nou docht, da’k meschain wel van oadel wezen kon. Eerst mor ains wat bezakken loaten.

Dat joar wol k geern mit vekaanzie noar de Veluwe. Mien Kloaske gloepde mie es aan over heur brillegloazen, zee niks, mor keek der ducht mie wel van op.
Fietsen achterop en loos ging t noar n vekaanziecentrum in Doorn. Doar har k veur drij weke n hoeske huurd. Elke dag gingen we wel n pooske op t rad. n Haile bult tochten hebben we doar moakt. Din is t ok nait verwonderlek, dat we hail wat zain hebben onderwegens. Zo kwamen we ains noa Doorn op de Leersumsestroatweg. Toun we dij bie n paddestoul overstaken kwamen we, hou is t meugelk, op de Sandenburgerloane oet. Op houke staait n vreetschure mit de noam ‘Het wapen van Sandenburg’. Mag staarven as t nait woar is, moar doar zai k op mure t woapen. Juust n tulpe zo as k op baanke mit d’ogen dichte zain har. Noa de Buurtweg en de Buntlaan muik de weg n schaarpe bocht noar links en rechts, woarnoa we noa n stokje onverhaarde stroade linksòf sluigen, weer de Sanderburgerloane in. Hier ston n bord mit doarop ‘eigen weg’. De rillens luipen mie over de rogge. De vraauw har niks in de smiezen, of dee asof. Noa n klinkerpadje zag k aan de rechterkaande n widde beplaaisterde schure. Dat mos de vrougere peerdestaal wezen. k Duurde zowat nait opzied te loeren. t Verleden kwam nou wel slim dichtbie. We huilen rechts aan en reden over n broggetje over n woatertje. n Overbliefsel van vrougere gracht? Sluigen rechtsòf de Langbroekerdiek op. Eerst zagen we n wit hoes. t Veurmoalege poortwachtershoeske?

Kestail Sandenburg zulf zagen we aan de rechterkaande. n Groot spierwit laankwaarpeg kestail mit wel 34 roamen en roamkes zo as k ze tiedens de regressie beschreven heb. Vief viefkaante torens. n Grode stoebe, woar k vrouger vervast voak over lopen bin. Loeken wazzen persies zo as ik ze dij oavend veur mie zag. Gruin, crémekleureg en rood. t Verstand staait joe der van stil. Loater zagen we dat soort loeken op n haile bult aandre huzen. Zellen meschain nog wel bie t kestail heuren.

Dit is ja ongeleuflek. Wat har k geern even binnen willen kieken. Jammer genogt har k Derk Bolt van de tilleviezie nait bie mie. t Har ja n haile mooie oetzenden worren kind. Noa n haile zet binnen we wieder reden. Deur Langbroek, woar we aan de linkerhaand n lutje kestail ‘Lunenburg’ liggen zagen. Doar kon k mie niks meer van herinnern.

Aan d’eerste weg rechts, de Rhodensteijnselaan lag ‘Klein Rhodensteijn’, bliekboar noa de braand weer in klaainere vörm weer opbaauwd. Omreden da’k ok geern zain wol, woar mien Machteld vandoan komen was, binnen we evenpies weeromme reden, weer de Langbroekerdiek op en joe maggen t leuven of nait, mor doar lag kestail Sterkenburg. Hou bestaait t! Hier heb k indertied mien Machteld vottraauwd. k Har dit joar de vekaanzie van mien leven. Olle tieden herleefden. k Zag t allemoal weer veur mie as de dag van guster. Beleefde t weer asof tied stilstoan har. k Leuf nait in reïnkernoatsie, mor as man zokswat mit aigen ogen zigt en zo ervoart, din mout je hoast wel leuven, dat er meer is tussen leven en eerde, as n mens mit zien ainvoudeg verstand bevatten kin.

k Zel zonen beudel van krapaan aachte west wezen, dou k mit mien kammeroaden scheuvels under knupde om achterwieke te goan verkennen. Zokswat deden we wel voaker, as tied en ies der veur was. Doudestieds wazzen woarschienlek winters kolder as vandoag de dag.
Bie mie konnen we sikkom elk joar d’iezers under binden om n poar weke lang hail wat kilometers te moaken op wieken en kenoalen in buurte. Göngen noar en van school op scheuvels en haren noa schooltied amperan tied om thoes wat te eten. Haile dag zaten we op t ies en aimelden mesters en juvvers tot vervelens tou om n dagke iesvrij. Tot soavends aacht uur scheuvelden we op t heufdkenoal.

Kom der nou es om! Niks mis mit n raaiske op zoaterdagmörgen, zol je zeggen, doch luip t dij raaize wat aans as aans. Veur mie luip t op n Mekkoa’s raaize oet! Op achterwieke pebaaierden we op n aansloetend kenoal te komen. n Duker in weg muik n stokje klunen noodzoakelk. Klouk as k was, nam k t òf te leggen pad wat al te krap. Bleef op t ies tot t nait wieder göng.
Paitje veuraan as k was, scheuvelde dizze kloukhaans wat veuroet, mor k was nait bedocht op t bomies under snij. Veurdat k der op bedocht was, zat k al tot haals tou in bragel. Mit verainde krachten hebben jongs mie der weer oet hoald. Zat under drek en was sjompenat vanzölf. Goie road was duur! Noa wat rezenaaiern wazzen we der oet. Weeromraaize mos k zo haard meuglek scheuveln. Dat vuil aans nait tou. Boksem en jaze stonden in vraiskolde in n klapscheet stief oet. Deurlopers vroren aan gimmestiekschounen vast. Veters mozzen ze bie aankomst mit t Drents woapen lössnieden.
Vouten wazzen mie zowat òfvroren. Man, man wat haar k kold. As mien kammeroaden mie nait holpen haren, was k vervast nait meer leventeg thoes komen. Aal mit aal gain ervoaren om over noar hoes te schrieven. Wat n konsternoatsie doar! Moeke het mie votdoadelk oetklaaid en in tobbe stopt. Vandoar verhoesde k, noa wat waarme sokkeloademelk, lebendeg op berre. Gelokkeg heb k er gain noadelege gevolgen van undervonden. Volgende dag zat k weer broaf in school. Doch zel k dit oaventuur nait makkelk vergeten. Loater mog k pas op t ies, as mien voader t zölf goudkeurd har en dat stak hom wel krek. k Haar mien leske wel leerd.
Jonkhaid wait op t heden bie winterdag ja nait hou rad ze weer thoes en achter computer of veur wiedkieker komen mouten. Of ze goan n zetje noar n overdekte ‘waarme’ iesboan. t Is boeten deure ja zo allergloependste kold! Kinder binnen tegenswoordeg bliekboar slim hiepkonterg.

Wie trovven hom in ons vekaanzie in de Achterhoek op n baankje even boeten t ploatske Ziewend, om en bie n acht kilometer van Toppark Résidence Lichtenvoorde. Op ain van de doagliekse knooppuntenfietstochtjes was t zo aldergloependst waarm, dat we oetkeken noar n stee woar we zittend wat aan de woaterhoesholden doun konen. Man zat wat veurover bogen aan n segoare te lurken.

Op vroage of we ons muie pokkel n pooske noast hom dele zetten moggen, nikde hai, schienboar om zien bolknak nait van t stokje tussen zien taanden te hoalen, om normoal op vroage antwoorden te kinnen. Noa n poar slokken kwam t tot wat proaterij. n Onzinnege vroage of hai t ok zo hait har, dat kon elks ja wel zain aan dikke brobbels op t veurheufd. Man keek stilzwiegend wat veur zoch oet, terwiel dat hai aal puvvend zien segoare gaangs huil. Keek nait op of dele. t Duurde din ok twij langen, twij körten aleer man ons n woord weerdeg achtte. “Op t rad?” k Har hom wiezer docht, mor der kwam in aalsgeval geluud oet.
“Ok evenpies oetbloazen?”, was mien vroage. “Joa,” zee e, “k heb t gres meeid en do bin k wat aan de kuier goan.” k Kon hom gain ongeliek geven en dochde schienboar lolleg wezen, den k zee doarop: “ t Waark is aans ja veur de dommen”. “Joa,” kwam der smui overhin, en eerabbelschillen veur de krommen!”
De vraauw en ik keken mekoar es aans en dochden, zo as mainsttied, t zulfde. Hou bedoulde man dat?
Of hai aan ons zag, dat wie hom nait begrepen, wait k nait, mor oetleg kwam der vlot achteraan. “n Mens wordt ja vanzulfs kromme, as hai aaid veuroverbogen aan t aanrecht zien eerabbels van de hoed ontdoun mout.” Doar was gain woord Spoans aan.
Nog wat laggereg vruig k hom of hai in buurde woonde.
“Joa”, zee e. “k Bin Siewert en k woon in Ziewend”, en zwaaide mit zien rechterhaand achteromme, woar n vrumdsoortege kerktoren bliekboar t dörpke Ziewend aangaf.

Dou was t hek van dam. Op n dreuge menaaier dee e hail zien hebben en holden oet douken. Keek ons doarbie nait aan, mor keek stief veur zoch underoet en lepelde aal zien wieshaid op n aintonege wieze op. Hai was veurege moand zeuvenenzesteg worren. Was traauwd mit zien Annechie, dij nait meer zo te pas was, haar twij kinder, dij aalbaaiden al joaren op heurzulf wazzen. Dij woonden nait in buurde, van dij gevolgen dat hai zien klaainkinder nait zo voak zag. Hai kreeg nou van Drees en haar volgens hom zien porzie waark veur gemainschop wel doan. Luit vandoag de dag t groag aan jonkvolk over, mor op t heden waren dij knoapen aan t leren. Of op zuik noar waark, as dat tenminzent nog veurhaanden was. t Daainde zien tied wel oet, docht e, mor hou t in toukomst mos? Hai zol t nait waiten, mor zag t bar duuster in. Begreep van dizze tied nait veul meer. Regaaiern was schienboar t spoor volsloagen biester. Asielzuikers en aander vluchtelings streken dele en vonnen t hierzoot zo mooi, dat ze nooit meer weeromme wollen. Veurzainens veur zaiken, olden en mensen mit blievend meleur werren aalsmor wieder bepaarkt en t ende was nog lange nait in zicht. Siewert was net n grammefoonploade. Pruit toerloos deur.

Geld leverde sikkom niks meer op. Nog evenpies en je mozzen bie de spoarbaank bewoarloon betoalen. Waarklozen en gelokszuikers kosten ons aaltmoal sloden mit geld. Stoatsschuld nam griezelge vörms aan. Studiebeurzen worren aal meer òfschaft. Leerders mouten schulden moaken veur n boan, woar doalkies gain zicht meer op is. Hou mouten dij ‘zielepoten’ in toukomst t gelainde geld ooit terogge betoalen?

Computers muiken haile boudel ja in toeze, oreerde Siewert. Haren lu beder nait oetvinden kind. Namen t waark van n grode zooi mensen over, mor dat zol binnenkört wis en zeker weer veraandern. Hai wos nait hou t aans mos, mor zo kwam t nait meer in odder. Ok Europese Unie mit zoveul aarmtierege dailnemers leek op t vat der Danaïden. n Bodemloos vat! Noa n dikke tien joar wer alles vast weer as vanolds. Olde tieden herleefden wis en woarachteg weer, doar was hai stelleg van overtuugd. Vol ver- en bewondern hebben we hom aanheurd. Haar gain verlangst van kommentoar. Ruik meschain zo zien aai en n bult prakkezoazies kwiet. Kon ons goud broeken as klaankbord veur zien frustroaties.

We haren ons loafd en muiken aanstalten om wieder te goan. Noa n groutnis hebben we t iezern peerd weer bestegen. Siewert in zien overpaainzens achterloatend. Hai beheurde vervast bie t ‘aarfgoud’. Zien proat was vermoakelk en noaproat weerd. “Goud goan!”

Verkaizen veur Twijde Koamer staait veur deur. t Kamnet under ‘stuur’ van Jan Peter Balkenende is oet nkander flikkerd. Ministers zagen t nait meer zitten en smeten bongel in t ies. Nou pebaaiern ze veur 9 juni 2010 t volk weer op heur haand te kriegen. Kerel nog aan tou, wat gaait t er smangs heer. ‘Heren’ en ‘Doames’ moaken mekoar oet veur rötte vis en aal wat aans nog lèlk is. Aine wet t ja nog beder as d’aander. k Vroag me in aal ainmoud of, wat lu ale joaren dat ze op pluus zaten aiglieks doan hebben? As ze t nou zo nuver waiten, haren ze der oflopen joaren doch nait zo’n schietboudel van moakt? Zellen ze in Koamer oetrust hebben van aal beslommerns in tied dou t er om spande? Zaten doar ja goud van ons senten en dat wazzen nait zo waaineg ook. Dut der bliekboar wel wat tou om doar te geroaken, mor din heb je ook wat! n Dik traktement woar n bult aarmoudzaaiers moandenlaang van eten kinnen. En mishottjed haile boudel deur aaigen of aandermans toudoun, din binnen ze wizze van n waachtgeld, woar honden gain brood van lussen.

Stemmen is vandoag de dag n recht, sneu genogt gain plicht meer. Nait stemmen moakt n meens aans monddood. Verspeulen doarmit t recht om bezwoaren te uten, mor as je t mie vroagen, hebben dij lu kop aal n donder in zölfde zak en moakt t gain reet oet. Béten worren we, doar kinnen we gif op innemen.
Bruierliek zitten ze dammeet noast nkander in Zoal mit n tronie van: “Heb k dat nait mooi doan?” As n snobbeltje mitzit vaar joar under Hoagse pannen. In veurgoande tied was t bie toeren net n kinderspul. k Wil nait mit joe in Regaaiern, den… Dij kerel, of dij vraauw mag k nait lieden, dij mag wel thoesblieven.
Harregat, lu binnen hailemoal in ‘harriewarrie’. Koakeln as n tude zunder kop. Lopen verdwoasd van aine tillevisiepergram noar d’ aander. Doun maalste dinger om aan ‘stemvlaais’ te kommen. Niks is heur te dol. Stoan op maart, doeken Jan en Alleman. Elk het t beste mit joe veur, tot ze endelk doodzaik en vermuid achterover zakken kinnen in blaauwe stoule.
Hè, hè, dij hobeleko hebben we weer had. Kopstokken fietsen mor n Kamnet in mekoar en din zain we wel wieder. Inins binnen roeziemoakers en hoantjekraaiers weer dikke kammeroaden en stoan lu weer as vanolds kniezend noast en achter Keunegin op stoebe van Pelais Noordende. Wel betoald reken? Juustem! Jan en Jaantje mit pet, of mutse. Regeerders goan wieder woar ze stoekt binnen. Vergeten aal misere dij deraan veurof göng. Elks har t recht ja aan zien kaande. t Binnen meroakelse scheuvellopers, dij op t gladde ies nuver oet vouten kinnen. Goa der mor aanstoan! Nije meesters, nije wetten en wie ’t voutvolk’ betoalen ons scheel aan aal boetensporege, schienboar hoogneudege, fiebeldekwinten. t Geld mag geern wezen, woar n bult van is. Regaaiern van aandermans senten is slim makkelk. As je zölf der mor nait aan tekört komen.
Nog evenpies en we hebben dij theoater ok weer had. k Bin benijd, wat er van aal touzeggens boven wotter blift. k Heb der n zwoar heufd in. Raggen en reren helpt joe nait. Pebaaier boven pertijen te stoan en hol pladde van vouten droes under.

juni 2010

Hou daip binnen we zonken, as we t normoal vinden, as we noa n woordenwizzeln n meens zo’n hingst veur hazzens geven dat dij dood dele vaalt? Zokswat is doch nait meuglek! Doch zitten bie paardie lu voesten schienboar zo lös aan t lief, dat ze der al op haauwen, veurdat n aander tot t benul komt haard vot te rennen. Binnen dit meschain bieveschienseln van draank en drugsmisbroek? Lu, dou der mitnkander wat aan, eer t hailemoal oet klaauwen lopt. ‘Heuren, zain en… zwiegen’ kin, nee mag doch nooit regel worden! Griep soamen dij kibbelsnoeten bie schammelhakken en droag ze over aan Hermandad. Of koul ze of in n daibe slode of knoal.

Liggen paardie lu zo mit heur aigen in klinne dat ze aal heur kwoadens op aandern of wenden? Ongeaargde veurbiegaangers dij pineut worren van heur ongebraaidelde naaigen tot vernailens in welkse vörm din ok. Laiver gain ‘sleudelkinder’ meer; gain volledeg waarkende twijverdainers, van dij gevolgen moeke noa schooltied kloar staait mit n kopke thee en kouke en beudels nait op heur zölf aanwezen binnen. Komt ja normoalieter gain gouds van. Dou krougen en aander oetgoanszoaken dichte om twoalf uur ( berregoanstied veur jong en old ). In t twij- en hailemoal duustern beuren ja nait schierste dingen. Loat drugsgebroekers verplicht ofkicken! Dat veurkomt n haile bult trammelant. Sloet haaibelmoakers op in n opvoudenskaamp of inrichten, woar ze vroug of loat doch teregte komen, of op n stee woar gain meens mit n snittje benul geern wezen wil. Dij nait heuren wil, mout mor vuilen. Huift femilie en t ovrege volk t levent nait stoer te moaken. Doar zörgt moatschepij zölf ja wel veur. t Bespoart in aalsgeval ons lu n baarg ongemak en kopschraberij; moakt ons t bestoan droagleker, aangenoamer en vaaileger. En t kost woarschienlek waaineg meer as reken dij wie vandoag de dag veur koezen kriegen! n Meens is ja onbetoalboar!

8 juli 2009

School gaait oet en n koppel giebelketrienen hoast heur om heur iezern peerd van staal te hoalen. De vaar ‘A’s hebben mekoar weer vonden, ducht mie. Dat binnen, as je t groag waiten willen, vaar wichter van groep zeuven van de ‘Hagenhof school’ op t Knoal, noamelk: Amber; Annelot; Aniek en Astrid. Lopend mit fiets aan haand lopen zie, joa doch?, deur t sluuske, over t voutpad en broggetje om noar hoes te goan.

Onderwegens stoan heur ‘kwebbels’ gain ogenblik stille. Ze hebben mekoar ok nog zoveul te vertellen. Woar t zoaal over gaait, zel k nait zo ain, twij, drij, waiten. Zie hebben in elks gevaal n bult plezaaier. Slingern heur om auto’s en aandre lu, of t niks is. t Iest je bie toeren tou. Hou t aal goud gaait? Gelokkeg zai je as olders aal babbeleguuchies nait, dij t jonkvolk op fietse oethoalt.

Wel t veurstelt, wait k nait vanzölfs. Loater bliekt, dat aine van de vaar nog groag evenpies bie manege langes wil, omreden der volgens heur n nij riepeerd kommen is. d Aandern liekt t ok wel wat tou. In goud overleg besloeten ze efkes mit te goan. Ordentelk rieden ze noast nkander tot aan t fietspad, woar ze heur op t voutpad opstellen. Verkeersregeloars helpen heur hierzoot noar d’ overkaante.

Noa de ‘rotonde’ stekt het stel over en zörgt er veur weer op t fietspad teregte te kommen. Krapaan honderd meter loater rieden ze schuun overdwaars in richten van sportvelden. Veur t körfbalveld sloan ze rechtsof. Rieden laangs t hekwaark van de ‘Page Boulers’, woar smangs n stel oldern as dieverdoatsie pebaaiern mit n dikke ‘zulvern’ koegel stoefaan n klaainere te geroaken. Vandoag is der gain meens te bekennen. t Zel heur wel te kold weden.

n Zetje loater ridt t vaartal t loantje tussen atletiek- en tennisboan in. n Dooie boudel is t hier. Aiglieks amperaan vertraauwd om hier as wichtje of vraauw allent te kommen. Veuraal in t duustern of bie twijduustern geft dat aigenliek gain pas. Mit heur vaarend vaalt t aans tou. Nog evenpies en din binnen ze op ploats van bestemmen en kinnen ze t nije peerd van Marcel bewondern. Zo wied binnen ze dizze raaize aans nait kommen.

Wel t zain het? … Dut der ok nait tou, mor inains moaken wichter mekoar opmaarkzoam op n sporttaze dij maank de stroeken achter t stiekeldroad bie ‘Blikken Nelis’ stait. Blikken Nelis, dat is n klaidkoamer van de hockeyverainen. Jonglu springen van t rad en stoan stomverboasd en n bedie bange noar t veurwaarp te kieken. Zol ain van de hockyers hom meschain verloren hebben? Nee, dat kin ja nait! t Liekt wel, of e zomor maank de boskes smeten is. Zut der aans nog oardeg nij oet. Zo’n dure taze mieter je doch nait zomor vot.

Wat dut dij doarzoot? Dat is doch nait normoal? Hou ze ok om heur tou loeren, der is gain meens in buurde. Vervast gain zuvere kovvie! Noa laank verzin, ze kinnen t nait makkelk ains worden, zetten zie fietsen aan kaante en hail verzichteg lopt t vaartal in richten van t roadselachtege veurwaarp. Wat zel der in zitten? t Vraauwvolk gedragt heur ja smangs as Oagje Nijneers.

Aine wil t nait waiten veur d’aander, mor zie binnen altmoal schietensbenaauwd. Bainen trillen heur onder t gat. Doar kin ja van alles in zitten. Zie duren sikkom nait onder t droad deur te kroepen. Noa veul proat en laank dreudeln binnen ze nog even wied. Zie kinnen t zuneg ains worden. Wat doun we? Zellen we …? Of goan we der vandeur…? “Kinnen wie nait beder wachten tot der lichtkaans aine langes komt?”, vroagen wichter heur of. Mit ain vout maank de boskes stoan ze nog aaltied te rezenaaiern. Zie kommen mit heur geteut zo ok nait wieder.

Harregat, wat is dat?? Van alteroatsie voamt elks achteroet. Der komt geluud oet dat gehaaimzinnege fertuut. n Hoog jeuzelnde toon is dudelk heurboar. Besoesd kieken de wichter mekoar aan. Goie road is duur. Allerhaand gedenk schöt heur deur de kop. Oetendelk besloeten ze ‘kou bie d’ hoorns’ te pakken en taze oet de stroeken te hoalen. Twij van de wichter trekken endelk ‘stoute’ schounen’ aan en kriegen taze. Op tonen lopen ze doodstille noar t pad, woar d’aandern heur schieterg mor ok slim benijd opwachten. Mor ais kieken wat er in zit. Ritssloeten zit nait hailemoal dichte… Is n stokske open loaten… Woarveur is dat doan? … Zain kinnen zie nog nait biester veule.

t Haart klopt heur in t haalsgat. Langzoam trekken ze rits wieder open. In n haanddouk ligt n koedeltje. Allent n snoetje is onbedekt. Verdikkeme n lutje popke! Woar komt dij vot en wèl lat zokswat hierzoot achter? Dit is ja van de rötten besnuffeld! Veul proatjes het t stel nait meer. Ze duren t potje nait aan te roaken. t Jaustert krek n jong poeske. Wat nou? Wat motten ze doun? Noa wat kopschraberij binnen ze der oet. Hebben van aal t denkwaark biekaant liefzeerde kregen. Mitnemen vanzölfs! Annelots voader zel der vervast wel road mit waiten.

Twij goan alvast veuroet. Onderwiel pakken d’ aandern heur fietse in ain haand en tussen heur, taze bie d’ handsel in d’aander. Totoal verbiesterd sjiestert t twijtal noar de ‘Kievit’, woar Annelot woont. Ok hier is de konsternoatsie groot. Zokswat hebben ze hier ja nog nooit beleefd. Dokter Muilerman is gelokkeg thoes. t Echtpoar lop heur in de muite en nemt kostboare loaden over.

Eerst wordt t zwikkie op keukentoafel zet, woarnoa t ‘wonder der netuur’ hail verzichteg oet taze tild wordt. In dij bedrieven wordt t popke hailemoal wakker en begönt zachies te schraiwen. Ok gain meroakel, as der inains zes maalkoppen boven joe verschienen. t Kind het zok vervast n hail aandre komst op dizze wereld toudacht. Lutje ‘kroamvesiede’ stait der op neus en snoede bie, as dokter loag veur loag t lutje potje oetpakt.

Altmoal binnen slim benijd wat der noa de leste douk teveurschien komt. t Bliekt n jongske te weden mit alles derop en deraan. t Kerelke zit nog onder t bloud. Kin, volgens dokter, nog nait slim old weden. Inains piest e dokter sikkom over d’ haanden. Mit zien reeuw is in aalsgeval niks mis. Dokter nemt t lutje ding mit noar zien veurmoalege spreekkoamer om hom doar nog ais goud te onderzuiken.

Intied kriegen de vinders n glassien prik en ‘hangen omstebeurt aan t droad’ om t thoesfront te melden woarom ze hier binnen en wat loater thoeskommen. Zie waiten nou vervast dat zie dammeet gain rabbelement kriegen. t Kind is amperan n poar uur old, volgens de dokter, mor wel tiereg. Woar zien moeke bleven is, wel t wait mag t zeggen. Maank de kleroazje en maank romtommerderij in taze is noa lang zuiken, niks te vinden. Gain braifke, edres of noam van welks din ok. Plietsie zel der nog n haile wamsie aan kriegen, dit gehaaimzinnege zoakje op te lössen.

Lichtkaans dat de Hermandad, noa wat speurwaark, doch nog achter de verbliefploats van zien olden komt. Bar groag zellen ze achter t woarom van heur doad kommen. Zien moeke mot wel slim oet stuur west weden, aans dee ze zokswat ja nait. Nou motten ze zölf mor n noamke veur t potje bedenken. Elks dut zien best, mor tot n ainsludend besloet kommen ze nog nait. Het tied ja ok nog wel.

Kraanten en tilleviesie stoan kommende tied vast bol van dit gehaaim. Veurlopeg zel femilie hierzoot, heur over lutke ‘oet van hoezer’ ontfaarmen, tot lu n bedere oplössen vinden. Kinder hebben veurlopeg in aalsgeval proat zat. t Zel de rest van groep zeuven best muien, dat ze der nait bie wazzen.

Allewel ze nog geern n pooske bleven om wat meer over heur ‘vondelingske’ te vernimmen, wer t zo zachiesaan tied op hoes aan te karren. Annelot belooft heur op högte te holden. Thoes roaken zie nait oetproat over aal wat ze beleefden. Hier kin ja n nij peerd bie lange noa nait tegen op.

t Jong wis nait beder. Was as lutje potje tot woagen oet knikkerd, wer der zegd. Of t woar is? Joost mag t waiten! In aalsgeval scheelt er hail wat aan zien denkvermogens. Is nait aine, dij je om bosschop sturen zellen. Wel wait, woar e mit thoeskomt. Paardie lu numen hom n echte goarenklopper. Mag woar weden, mor t jong het homzölf ok nait moakt.

Hinnerk-Jan, nuimd noar zien baide grootolden, het t locht nait oetvonden, mor ok nait zain. Mit zien woazege ogen kiekt e wereld in en denkt wizze dat t ain doedelzak is, woar e op zien menaar smangs op speulen mag. Zöcht zok of en tou wat dieverdoatsie, as t hom zo oetkomt. Der zit normoal gain spier kwoad in t jong, as je hom mor mit vree loaten. En dat is zien aksie.

Elk soest hom ja aalsmor aan kop. “Hinnerk-Jan dou dit, Hinnerk-Jan kinst dat evenpies doun”. t Is biekaant krek n zaikenauto. Zo’n haile dag zo’n ‘hoel’ aan kop, doar wordt n mìns nait blied van. Staark is e genogt, mor hai is slim wies mit zien swait. t Begroot hom verschrikkelk as e doar wat van verspeulen mot. Is din ok laiver mui, as dat e wat oet stro zet.

Allent zien moeke, het schienboar sleudel van zien motor, zai kreeg hom bie toeren aan proat en zo ook aan t waark. As t aans mor nait te laank duurt, den knoap het n körde spannensboog en doaraan poard n körde lont.
Sjonge as e t op heupen krigt, is der gain laand mit te bezailen. Din mietert hij zien raive dele en moakt e dat e votkomt. Gain mìns mot din perbaaiern hom tegen te holden. Zien knoesten bongeln lös aan slemielege liggoam, mor kinnen inains oetschaiten en woar joe din mor.

Legere schoul het t jong vaar joar deurlopen, mit noadrok op deur, onderweegs het e nait veul opdoan. Zien voader kin hom nait hom zok tou velen. Nemp hom wel ais mit noar t laand, as t nait aans kin. Is aans blied as e dij haandenbinder soavends weer zonder meleur bij moeke de vraauw oflevern kin. Hinnerk-Jan mot hom zölf mor wat vernuvern, mithelpen is der bie dizze goezebroek nait bie. Hij dreudelt wat bie t broodtrommegie in rondte en as zien òl heer evenpies nait kikt, snobt e zok doar wat vouer oet. Mout aans ja zo laank wachten en van t niks doun, wor je ok mui.

Ainmoal is Garm eeder noar hoes goan. Was ook wel neudeg. Hinkie har wat zitten speulen in, op en onder wupkoare. Pinne van de wup har e mit wat muite löskregen. Kon zok achter bakke hail nuver onzichtboar moaken. Zag zien voa ook nait wat e oetspookde. Wat lös raive was onderoet gleden en t zwikkie doardeur n stok lichter worden. Dou t wat begon te miggeln, muik e t zok makkelk achter t schune bret. Hij schoerelde hom der mit rogge stief tegen aan. Schopde wat lankwieleg tegen t rad, dij e aal kaanten op bewegen kon. Bliekboar drokde hij wat te haard tegen t schot om dreuge te blieven, den inains gong wupkoar aan rol. Hai ruip nog hó, mor kare luusterde nait! Rolde mit veurrad in n koele en sluig om noar rechts. Loat doar net n wieke langes lopen! Hinnerk-Jan kreeg n knovvel tegen kop en wol n aander al schuld geven, mor dij was der ja nait. Wel muik e n zwieper deur t draaien van de ‘boom’ en rolde in wiekswaal en oet verbaldererdhaid in wieke. t Kreus zat hom in t hoar en hai hapsloekde dat n oard har. Hij bólkte as n kou, dij heur melk nait meer opholden kin. Zien voa luit peerd veur ploug en benterde over de kloeten. Kwaamp der krek over tou, dou dij hampelman weer op waal klausterde. “Wat dust nou”, snaauwde hai tegen zien noazoat, mor kreeg gain zinneg woord oet hom.

Garm hef t belgies peerd mor weer veur kare spannen. t Plougen mos nog mor eefkes wachten en is mit verzopen kadde in bak op hoes aan körkjed. t Woater oet zien kleroazje drubde deur boom op stroade. Voader zat vergreld op bok. Zee gain woord tegen dij ‘stomme’ kwoajong. Dou e loan op ree, kwam zien oldske dr al op hozevörrels aan. Vruig wat der aan d’haand was. “Moust dij kuken mor vroagen”, zee e kört. Keerde t spul en luit t span verbiesterd achter. Je zollen zo’n slapdaarm doch! Aal mit aal mos e nog zain, dat e vandoage put der oet kreeg.

Hinnerk-Jan het van dit oaventuur niks over holden.

In n boukje van R.W. Herwig “De Groninger Veenkoloniën in 1918” oetgeven deur J.B. Wolters in Stad, verhoalt schriever van n Amsterdamse koopman: Adriaan Geerts Wildervank, dij op 16 juni 1647 n akte taikende mit Marke Zuudbrouk. Hiermit kreeg e permizzie törf te loaten steken in kontrainen rondom t Knoal. Veur dizze manskerel het t volk n standbaild opricht en zölfs n ploats noar hom nuimd, noamelk: Wildervank. Gain meroakel, dìn deur hom kregen n bult lu ja brood op plaanke. Ok kwam der deur t veentjen n nij landbaauwstreek, dij wel veurroadschure van Nederlaand nuimd wer.
Bie J.W. Hiskes in zien bouk: “De veenkoloniën “, was Adriaan Geerts n Grönneger poorter, dij destieds noam Wildervank aannomen har. In aalsgeval was e van grode betaiknis veur dizze kontrainen. Hiskes prat van n zaandrogge under t veen, dij lopt van Zuudloaren, Annerveen, Eexterveen, Gaiterveen noar Nijveen. Dizze tonge lopt over Drouwenerveen en Buunderveen tot aan Exloërveen tou.
Op n hail olde koart van Grönnen en Ommelaand van 1615 staait ok n stok van Oostelk Drinte taikend. Ploatsen as: Zuudloaren, Gaiten, Börger en Exel stoan der op, de veendörpen doarentegen nog nait, wel geft dij koarde t Buunderhörn aan, n hail merasseg dail ter högte van t tegenswoordege Nij- Buunen.
Aal wegdörpen lopen evenwiedeg aan de Hondsrug. Vrouger was de Hunze n miezerg stroomke. In loop der tied vörmde zoch op d’oorspronkelke leegvlakte ten oosten van Hondsrug t hoogveen. Dij Hunze of Oostermoerse Voart gruide mit t hoogveen mit en wer braider en braider. Veur t ofgroaven van t veen was dizze streek nog moagdelk. n Baarg daaier as: herten, reeën, vossen, hoazen en knienen haren hierzoot t riek allent. Ok stoppelkatten ( verwilderde katten ) zag je doarzoot rondstrunen.
t Mainste veen oet Oostermoer wer aan Westkaande ofvoerd over Hunze noar t Nijveen ( grötste binnenhoaven van t noorden ) en doar overloaden in “snebben”( Grönneger ‘schuitenschoevers’ )veur ofvoart noar Stad. Elk schip kon omtrent tien ton törf vervoeren. Aan Oostkaande van Hunze verdween de törf deur groaven wieken en kenoalen deur t Stadsknoal noar Stad. t Convenant ( overainkomst) van 1817 muik dat vervoaren meuglek. Bie t törfgroaven broekten zie n törfsteker, n rechthoukeg stok iezer, woar törven mit stoken werren. Mit n spesioal schopke ( n opschot ) van 43 cm. laank werren törven der aine noa aander oetstoken en op kaande legd.

Mit n pladde kroodkoar werren ze ofvoerd en in ringen of vaarkaande muren zet. Wind kon der aan aal zieden om tou, van dij gevolgen ze eerder dreuge wazzen.
n Hail gedou veur dij dreuge ‘veenkloeten’ zörgen konnen veur waarmte van hoezen en febrieken.

‘Nou is t veen vergroaven, de törf verbraand.
Dat allemoal deur dij kerels van stoal.
Zie namen t veen, mor ons luiten ze t laand.
Dat rieke laand tussen Hondsrug en Knoal.’

schreef B Dubbelboer in zien gedicht:
‘Veenkolonie’.

Goud zegd!

12 augustus 2009

Gaf d’Almachtege in aal kampen en gevangenizzen ok kracht noar kruus? Was dizze vervolgen n gevolg van t joarenlaank ‘anti- semitieze’ denken, zoas dat zölfs in onze, mor ok in Duutse kerken predekt wer? n Koppeltje Jeudse Farizeeën en Sadduzeeën haren meer as twijdoezend joar heer Jezus aan t kruus noageld.
Was dit meschain t vraibraifke, dat aal jeuden vogelvrai muik? Maggen n hail volk doch nait over ain kame scheren. As we kieken noar aal spreekwoorden en taimkes, dij over jeuden goan, din haren lu in loater aiven der gain hoge mutse van op. Zel t altmoal pikanteghaid wezen, omreden we zo over t oetkozen ‘volk van God’ proaten?
Binnen ze mit al heur lozeghaid slag om slag weer te loos of? Doch gain reden heur noar t levent te stoan. Elk kind over gruppe wis in t begön van oorlog ja al, wat t leger mit heur veur haar. “Pas mal auf, sonst gehst auch durch die Kamine!” Schösstein muik in dij tied overuren!

Oet: “Dij t dut mout t waiten” ,
n verzoameln van Dr. Jan J.Boer, heb k der n stel oetlicht.

Bist nog stommer as Bileam zien ezel.
(Dij kon teminzen nog proaten)

Hai het n board as n ol Jeude.
(Het zoch n poar doage nait schoren)

t Liekt net n swien in n jeudenhoes. (Paast nait, t liekt naargens noar)

t Is net of der n Jeude verropt is.
(Ziet er chaotisch uit)

Mit jeudenhemelvoart ( mit Sint Juttemis )

Dat gebeurt er as n jeude spek et. ( Dus nooit )

Da’s n Jeudenstreek.
(Kin je van n jeude verwachten)

Wat geft n dooie jeude om n steek.
(Wat kin mie beuren!)

Dat is Jeudenspek.
(Sekoadelapke)

Doar kin gain Jeude t laggen om loaten.
(Elk lagt zoch buutse oet )

Doar snieden ze joe noar de Jeudenwet.
(Teveul betoalen )

Gaauw, help, der zit n Jeude in t daip.
( Dou mor trankiel. Hai verzopt ja nog nait)

Hai bakt t weer aan nkaander mit Jeudenliem. (Spije)

Hou komt n Jeude aan loezen?
(Vanzölfsprekend = proaterij, dus laster )

Jeude jeude ribzak, wat hestoe in knipzak. (n Haalf kan jenever en n sloatje tebak.)

Jeudenswait is betuun. (Is zeldzoam, hai is ja laiver koopman)

Jeuzeln as n ol Jeude.
( Kloaglek jeremiëren)

k Haar nooit docht, dast zo’ n ol Jeude wast.
( Wis nait dast zo gemain wast)

Kloagen as n aarme Jeude.
( Ongleufwoardeg haard jeuzeln)

Mit Jeudenhemelvoart.
(Mit St Juttemes =nooit)

t Is net ofst n Jeude vermoord hest.
(Wenneer je veul klaaingeld hebben)

t Liekt hier net n Jeudenkerk.
(Deur nkander proaten)

Twij Jeuden waiten, wat ain brille kost. (zolaank der n aader bie is, binnen ze t volsloagen aineg)

Ze komen der op aanvlaigen as Jeuden op n dood peerd.
(Elks wil d’ eerste wezen)

Nait bepoald n verzoameln, dij ons in n goud daglocht zet, mor veur dij tied meschain wel verheldernd. Doarbie binnen oetdrukkens as:
Da’s n jeudenstreek;
Doe bist ja n dikke jeude;
Zuik veur dat waark mor n jeude; en t bekende :
boesjeude, woar n bult kinder mit bange veur moakt binnen, omreden zie om veuraal nait bie t woater van n knoal of wieke komen, nog aaltied in zwang.

Wie haren noa t bewustworden, wat t volk van God leden haar en ons aigen aandail doarin, wel n hailebult goud te moaken! Heurden Arrebieren schienboar nait, dij om t haardst ruipen dat volk in zee te willen drieven. Wazzen t van dij liedzoame Jeuden nait aaldoags, dat ze heur mit hand en tand verdevvendaaierden tegen aal dij heur tenoa komen wollen. Jeuden loaten heur noa d ‘holocaust’ nait mer as willeg slagtovver noar slagtbaank laaiden. Hebben deeg leergeld betoald. Zellen nou alles doun om zokswat in toukomst te veurkomen. t Zwoar bevochten laand zellen ze tot leste snok bewoaren veur t aaigen volk. t Beloofde Laand hebbn ze docht k zo langzoamerhaand wel verdaind.
Nou Arrebieren endlek in smiezen kregen, dat ze t ‘Laand van Melk en Hunneg’ aivenlaank onnut haren liggen loaten, as weerdeloos haren beschaauwd, gunden ze t aan dij nijkomers oet ‘Verstrooien’ vervast nait. t Moggen van olds heer din bruiers wezen, mor doar dochten ze nait meer aan. Toal van eulie in boom, sprekt meer tot verbeeldens.
Lu denken ogenschienlek, dat deur dat gezoamleke schuldgevuil meschain n haile bult Jeudse drèllen plat streken worren? Zain doardeur bliekboar hail wat deur vingers, wat we aiglieks nait in odder vinnen. Nait dat we t aal goudvinden mouten wat Jeuden oet ‘liefsbehold’ bie toeren oetspoken, mor wat gevuil veur heur situoazie zol os nait misstoan.

20 jannewoarie 2011

“Eer is teer!”, zegt n old taimke. t Is aaltied slim makkelk aine kroon van kop te rompeln, terwiel dat je nait recht van de houd en de raand waiten.
Woar je veur ondeurdaachte oetsproaken! Dizze regel oet Lucas 2 vèrs 14 is din ok n dudelke woarschaauwen om din pas kwoad te spreken over n aander as je honderd persent wizze binnen van aandermans foalen.
Voak is aans t laid al laank beurd. Beschoadeg noam van n aander nait, den indirekt doun je zukswat ok joen Moaker aan.
Jonges en wichter wees zuneg op joen eer, je hebben der mor aine. Ok in betaiknis van`mit eer goan strieken’, zit veul oneerlieks. Geef ere aan dij hom toukomt! Beloon dijent dij der ok veur waarkt hebben.

Tegen Keuneginnedag binnen der weer n zooi lu, dat mit n ‘eretaiken’ op bòrst aalweg hakjedraaien as n hoane dij kerwaai doan het, terwiel smangs n aander veur heur kestanjes oet t vuur hoald het. t Kin n bult kwoad bloud zetten. Roezies steken doardeur zomor kop op. Aal wat er in t levent aan Gouds beurd, hebben we aan Aalmachtege te daanken. Geef Hom en allent Hom din ok ere dij Hom toukomt. t Eerds volk het t stoer genogt zölf op t goie pad te blieven. Kiek noar jezölf, din heb je t al drok zat.

Hebben joe ok muite mit kredietkrises? Aandeelholders en Dereksies van grode baanken of zoaken hebben paardie lu wat te doun moakt. As zie minder graaid haren in reep van spoarders, zag t er vandoag de dag veur minderman hail wat beder oet. As dij lu senten terogge geven zollen, huifde Minister Bos oet de stoatskas nait zo slim bie te springen. Deur heur ropperij zit wereld nou mit haanden in t finansiële hoar. Mouten we baange wezen veur ons doagelks brood? Is ons bestoan wel vaaileg ? Aans was der waark zat veur elkenaine dij waarken wol, nou is allenneg wizze, dat niks meer wizze is. Elk vuilt zien aigen t beste, je zollen der om laggen kinnen, as t nait om te grienen was. Hou is t joe vergoan? n Poar oetsproaken heb k bie mekoar gadderd, vernuver joe der mit.

Vrachtrieder wait nait of der mörgen nog wel wat te vervuiern is. Woagen stait stille, beziene is op.
Benoanenverkoper is de pisang.
Segoareboer is de segoar. Bakker verdaint gain dreug brood meer.
Laampenwinkels zain toukomst duuster in. Plietsie kikt aal kaanden op, mor zugt t nait meer.
Scheepvoart is wind oet zaailen nomen.
Herenzoaken doun ze daze om.
Hosenfebrieken zain der gain gat meer in. Klokschoners willen tied volgeern trogge zetten.
Menneg timmerman legt t bieltje der bie dele.
Snieders mouten der nou n maauw aan pazen.
Moakelders kinnen hoezen aan stroatstainen nait kwiet.
Toenders verkopen oet aarmoud knollen veur sitrounen.
Eethoezen mouten t vouer zölf opeten. Binnenvoartschippers roaken aan leger waal.
Stuurlu roaken maacht over t stuur kwiet, omreden poaden aan belasten bezwieken. Radfoarders waiten sikkom nait meer herom te komen.
Badpersoneel kin kop amperan boven woater holden.

Schoolmesters en juvvers kinnen gain pampier meer bestuvern.
Bierbraauwers tappen oet n aander voatje.
Baankiers holden haanden op knibbe.
Veur bioscopen en theoaters vaalt t douk.
Kroamvraauwen kniepen boudel dichte.
Dokters knuppen enden aan nkander.
Gruintekwekers zitten op zwaart zoad.
Stroatenmoakers kinnen op dak zitten goan.
Schösstainveger stoan op stroade.
Rijnmond gaait piebe oet.
NS is t spoor finoal biester.
Hoarsnieder zit mit haanden in t hoar.
Mienbaauw graft zien aigen graf. Oetvoartlaaiders mouten bezunegen op groaven.
Luchtvoartmoatschepijen vlaigen locht in.
Mezzeloars zitten in pudde.
Kroegboas is (t) zat.
Boer is oet t veld sloagen.
Parregnost schemert veur ogen.
Ogendokter blift mit gloazen zitten.
Avvekoaten nemen der nog aine op. Schilders vaarven mit zuutjewoater instee van mit vaarf.
Woapenfebrieken zain der sneu genogt nog aaltied schot in, aansom zol beder wezen!

Hebben joe t ok zo stoer?

Knoal, 28 jannewoari 2009

Olderdom komt mit gebreken, wordt der smangs zegd. Elks boven de zeuventeg lidt vervast aan PHPD (pientje hier, pientje doar!). Doar mout e t mor mit doun. Kop der veur en bainen onder holden is t best veur altmoal. t Is ja zo as t is! Blief opgeroemd en positief. Je hebben aans joezulf dermit en veuraal d’aandern nait te vergeten.
Wanner lu mit penzioun goan of binnen, waiten zie voak nait woar ze mit tied hin mouten. Doagen worren körter, naachten langer. Kieken wat op ‘wiedkieker’, mor doar wordt n mensk ok nait veul wiezer en lözzer van. Braand, zinloos geweld, gehavvel en domme teut dut hom ok nait schattern.
Paardie lu zuiken heur vertier wat bie nkander op leugenbaankje in d’winkelstroade, woar t nijs van dag oetgebraaid besproken wordt.

Ok poletiek krigt der ongezolten van langes. Kerel nog an tou, wat dat deur de bevolken oetverkoren volk te berde bringt, is bie toeren t voutlicht ja nait weerd. Verre raaizen en dikdakken van onze sìnten, t is mainsttied gesprek van de dag. Is t roar dat t volk oet de stroade, dij zoch t vuur oet slovven lopt om an t waark te blieven en brood op plaanke te kriegen, mit aargwoan en òfgunst kikt noar dij ‘volksvertegenwoordegers in t pak’ op t Hoagse pluche, dij veur aiveg verre van ‘vouerbaanke’ blieven en bie n loonsverhogen vervast dik veuraan stoan. Worren ze, om welke reden din ok, der n moal oet knikkerd, beuren ze nog joarenlaank n oetkeren woar Jan mit de pedde slim jeloers op worren kin.
Elke dag komen der wel n poar lu bie, dij t in aigen laand nait meer oetholden kinnen. Vanzulf mouten dij lu holpen worren, mor komen doarbie wel op, en veur, onze reken. Veurzainens worren alsmor duurder en binnen veur t ‘gewone’ aigen volk sikkom nait meer op te brengen. Zaikenhoezen mouten sloeten; verpleeghoezen worren onbetoalboar; verplegen lopt zoch t gat oet hoaken en verpleegsters binnen zowat nait meer te kriegen. Doktoren zuiken heur haail en wizzeghaid in t boetenlaand.
Elke sektor komt in de bainen om zien geliek te hoalen in Den Hoag: de zörg, plietsie, onderwies, baauw, toenders en nait te vergeten de boeren. k Wos nait dat Nederland zoveul trekkers har! t Woater staait bepoalde bedriefstakken ja wied boven de lippen. Melkquotum; stront; hoornvij; stikstof-aksies; opvolgen deur jonge boeren. Eerdbevens; verstaarken van kepotte hoezen en gebaauwen. Veraandernde energieveurzainen; klimoatsveraandern.
Wim Kan zol nou vervast zingen: ‘Woar gaait t in t nije joar noartou?’ Wel t wait, mag t zeggen. Doch wens ik joe altmoal veur t nije joar aal wat wenselk is, veul zegen en n goie gezondhaid. Goud goan, lu en hol kop der veur!

In t begun van d’achttiende aive binnen der vaar femilies oet Bunen vottrokken en hebben zoch hierzoot vestegd op raande van t overgangsveen en t hoogveen. De zogenoamde Bunerhörn. Dat was n wonderlieke zaandtange, zo’n drij ketaaier lopen vanòf d’Hondsrug. Dit was t begun van t Meras.
Oorspronkelk kwamen bewoonders toun oet Bunen. Nog eerder zulfs oet Anloo. Onderdoanen van de Meier van t Klooster van Aduard. Oaventuriers, gelokszuikers, dij n groot dail van d’Oostermoer òfgroaven hebben. Törf wer òfvoerd over de Hunze of Oostermoerse Voart (t Groot Daip). Bie t Nijveen ontstoan oet t Veurste- en t Achterste Daip en stroomde eertieds om Stad tou en verainegde zoch aan noordkaande doarvan mit benedenloop van de Drentse A tot aan t Raitdaip tou.
In R.W. Herwig zien boukje De Groninger Veenkoloniën, oetgeven bie J.B. Wolters in Grunnen van 1918, vertelt schriever over de koopman Adriaan Geerts Wildervanck, dij op 16 juni 1647 n koopakte taikende mit marke Zuudbrouk.

Hiermit kreeg hai toustemmen om törf te loaten groaven in en rond t Knoal. Veur dizze man het man n standbeeld opricht en zulfs n ploatse noar hum vernuimd, noamelk Wildervank. Din deur hom kregen n haile bult mensen brood op plaanke. Ok ontston deur dij vervenerij ain groot laandbaauwgebied, dij wel de veurroadschure of groanschure van Nederland nuimd wer. De Hunze was gain veenrevier, mor kreeg t mainste woater van d’Hondsrug. In t begun van ons joartèllen zagen de Romeinen tot heur stomme verboazen, dat de bewoonders van dizze kontrainen modder oet bodem dreugden en loater in braand staken, om doar heur vouer op kloar te moaken. Deden dat veur aigen gebroek, tot lu in smiezen kregen dat ze dij törf meroakels goud broeken konnen.

In de vattiende aive was der in Dordrecht al n aanzainleke törfmaart. Van echte veenòfgroaverij proaten we pas vanòf begun 1600, dou t Bourtanger Meras aan snee brocht wer. Hier en doar struunden doudestieds al wat mensen rond. Van haaideplaggen wer n onderkomen moakt. Wanner zie t weer op heupen kregen, zöchten zie heur gerak bie nkander en trokken wieder. Regel was, as t volk in zo’n hoes n fikkie stoken kon, gain mens heur der weer oetjoagen kon.
Allerhaande romtommelderij hebben lu in dizze omgeven vonnen. Zo as n hoarvlegte oet om en bie 800 v.C. en n haalsketten bie Exel (Exloo). Vraauwlu waren toun bliekboar al mit heur uterlek goande. Ok n veenbrugge oet Bunen en wat veenlieken binnen nog te bewondern in t Drents Museum in Azzen. De bovenste loag veen wer in braand stoken en in d’aaske wer boukwaait teeld. Dit was nait zunder gevoar: veuraal in tieden van dreugte kregen aarbaaiders t vuur nait zomor weer oet, veuraal as t vuur noar binnen sluig. In 1917 is tounmoalege Keunegin Wilhelmina nog in Valthermond west, omreden dat doar n bult mensen deur dij veenbraand oet tied kommen binnen.
De veenmarken in dizze streken worren as ain gehail rekend, terwiel dat t aigenlieks om tien kontrainen gaait, dij elks heur aigen tougang, ‘mond’ tot ‘kenoal’ haren. Allent Exel har twij monden. Noa t groaven van t Stadskenoal kregen hoge heren wat meer belangstellen veur t aanwezege veen in Grunnen en aanpoalende Drentse venen. Doarveur werren de venen om de Oostermoerse Voart òfgroaven. t Veen wer noar Stad brocht mit snebben (törfboten) deur t Grode Daip.
Over grenze mit Drenthe konnen ze t n lange tied nait ains worren. Pas in 1817 kwam der n convenant en taikende laandmeter Jan Sems zien Semslinie.

n Törfgroaver gruif t veen tot t zaand òf, noadat e eerst de bovenste loage (bonk- of graauwveen) deròf spit har. Volgens t Drents veenreglement mos dat tenminzent viefteg centimeter wezen. De Grunnegers waren wat zuneger, vatteg centimeter was bie heur genogt!
In Grunnen gruif t volk wieken, n dikke 150 tot 200 meter van mekoar. Doartussen kwamen twij ploatsen van elks 85 tot 100 meter braid. De totoale begruien: stroeken, haaide en baarkeboomskes werren eerst verwiederd deur ze om te hakken of òf te braanden. Tot vief meter wer t veen – oetgroaven tot op t zaand – slicht moakt, woarop tot 45 centimeter bonkveen streud wer. Mit egge, kultivoater en plouge wer n dikke vief cm. omwuild en goud bemest. Mit noame in Grunnen wer t vervenen nait aaltied volgens regels doan, van dij gevolgen dat in oldere veenkelonies noaweeën nog zichtboar binnen.

De Drentse venen werren aan de westkaante grotendails mit snebben òfvoerd vanoet de grootste binnenhoaven van Noord-Nederlaand, t Gasselter nije veen, deur de Hunze- of Oostermoerse Voart noar de Stad Grunnen. Aan d’oostkaante verdween de törf deur de doudestieds groaven wieken en kenoalen via t Stadskenoal noar Stad. Dat was pas meugelk noa t in 1817 sloten convenant, woarin o.a. d’òfvoer regeld was. Elke boot kon om en bie tien tun törf vervoeren.
Bie t törfgroaven broekte man n törfsteker, n rechthoukeg stok iezer, woar de törven mit stoken werren. Mit n spesioal schupke (opschot) van 43 centimeter werren dan de törven der ain veur aine oetstoken en opzied legd. Mos aarbaaider te daip, din werren dij törven overpakt mit n vörke en op n pladde kroodkoar wieder brocht om in ringen of vaarkaante ‘muren’ zet te worren, zodoaneg dat de wind der aan aal kaanten omhin kon en t zoakie zodounde sneller dreugde.
In t Buunderveen muik t waarkvolk in 18817 al gebroek van n zogenoamde woaterpaskoarde, woarop de dikte van t òf te groaven hoogveen vermeld wer. De verveners wazzen vervast nait dom veur dij tied. Vraauwlu, jongs en wichter dij nog te jong waren om t zwoare waark te doun, werren inzet bie t stoapeln, t in ringen zetten van de kleddernadde törven. In de noazummer werren de dreuge törven in bulten vlaaid, tot ze vervoerd worren konnen.
De popkes en klaainste kinder werren nait aan heur lot overloaten, mor gingen mit olders mit in koar. Sumtieds har n voader door n kap overhin knuterd. De omstandegheden waren slecht deur slechte woonderij, slecht eten en verplichte winkelnerens: elkenain mos wat ze neudeg haren, kopen in de winkel van de vervener. Zulfs de grode stoaken van 1900 veraanderde doaraan niks. De veenboas was ja oppermachteg, heur ‘sloaven’ mozzen waarken en veuraal nait soezen.

In de Middelaiven wer der sikkom nog gain törf broekt. De bewoonders van d’aanpoalende Hondsrug zellen veur aigen gebroek doar aan raande van t meras wel ains wat groaven hebben. Dou de bevolken in de dattiende aive òfgemieterd gruide, kozen sommege boeren veur n nije stee langs de Hunze en muiken gebroek van de bestoande zaandkop dij der luip van Zuudloaren tot Exloërveen tou. Kloosters speulden bie d’opblui van de veenderijen n belangrieke rol. Veuraal t klooster van Auwerd kocht in 1262 de gemainschoppelke grond aan d’oostkaante van de Hunze van de Zuudloarder boeren. De bevoarboarhaid van dij Oostermoerse Voart zel doarbie wel n grode rol speuld hebben. In dat veengebied stichtte t klooster n oethof, de Aduarder Hof, woar de belangriekste meier Warmolt Hoving – de eerst bekende veurvoader van onze femilie woonde in 1605. n Dikke 15 hectoare, zo’n 2% van de grond, was dou baauwgrond.

Baggerscheepkes mozzen der veur zörgen dat de Hunze bevoarboar bleef. De monding bie de Groeve en n bult aander ploatsen mozzen regelmoateg modderd (oetbaggerd) worren. Vanòf de vieftiende aive kreeg ook Stad aalsmor meer belang bie de törfgroaverij. Mit woagens wer dij gedreugde törf van de stoapelploats noast de winploatse noar de lente (aanlegstee) brocht, inloaden in de snebben en noar Stad brocht. In 1678 wer t allainrecht van t schuitenschoeversgilde oet Grunnen deurbroken en kon Gasselternijeveen zoch ontwikkeln tot de belangriekste binnenhoaven en thoeshoaven van n schipperij. Mit heur klaaine tjalken hebben ze hail wat törf votbrocht. Noa t convenant van 1817 wer de mainste törf òfvoerd deur t Stadskenoal.
Törf wer op duur zeer gewenst. Veul veenkolonoale febrieken muiken der gebroek van. t Volk broekte t vanzulfs as braandstof, mor ok bierbraauwerijen, braandewien- en jeneverstokerijen, zoltziederijen broekten om en bie twji dagwaarken törf.
Tot 1900 broekten eerabbelmeelfebrieken mainsttied törf as braandstof, doarnoa vervangen deur de Limburgse kolen. Ok melk- en strokartonfebrieken, stain- en pannenfebrieken en nait tevergeten de glasfebrieken van Meursingh, Thöne en loater Bakker in Buundermond. Ok werren ze broekt veur de kalkbraanderijen, dij de schelpen tot 1200 groaden Celsius mossen verhitten tot koolzuurgas en ongebluste kalk. Ok de stoomlokomotieven wazen grode ofnemers.
Dik 60% van de grode verveners kwamen oet Stadsknoal. Bekende noamen waren o.m. Uneken, Oosterwijk, Spier, Bosscher, Degenhart, Drenth, Altona, Tonkens en Van der Tuuk.
Mit t groaven van t Stadskenoal, begonnen in 1765, haren ze eerst nait veul hoast. Waren al dik tevree as ze joarlieks zo’n honderd rou (400 meter) wieder kwamen. Aans was t financieel bliekboar nait op te bringen! Oet de vaarde törf mos schienboar alens bestuverd worren.
Tot 1815 het t Knoal 383.778 gulden kost; d’inkomsten oet t verkochde veen en de huuropbrengsten leverde fl 343.976 op. Doar mos Stad dus joarlieks doezend gulden op touleggen. Dou d’òfvoartgelden en huuropbrengsten binnen begonnen te stromen, leverde dat tussen 1816 en 1848 roem fl. 935.000 winst op. Kosten waren zo veur de boat oetgoan!

Dou k nog zo’n beudel was van amperaan tien joar, kreeg k van mien ollu mien eerste fietse. t Was ducht mie wel n ‘vaardehaandse’, mor doch was k der slim blied mit. Fietse was innertied moakt veur n grode, mor dat mog pret ja nait drokken.
Mos wel wat ‘kontjerekken’, van dij gevolgen mien voa n poar klöskes knupde aan pedoalen, omreden dat e t veur mie te gevoarlek von om mit ain bain maank staangen rieden te goan. Behelpen is ja gain zateten!
Noa hail wat valen en opstoan en n bult swait van mien olden, dij aaldeur omstebeurt – om mie in t gereel te holden – achter mie aan bentern mozzen, kreeg k t schier veur nkander. Was keuneg te riek en vertelde op school honderdoet over mien nijste aanwinst. Hou k aans ok jeuzelde, k kreeg t fertuut nait mit hin schoule om doar ais nuver snakken te kinnen. n Poar kammeroaden wollen dit wonder van vernuft aans wel es mit aigen ogen aanschaauwen en luipen noa schooltied mit noar hoes. Vanzölfs mos k dij jongs evenpies zain loaten, woar mit k mien ‘twijroader’ tou in stoat was. Elks wol t ok stommegeern n moal pebaaiern, van dij gevolgen k zölf as n haalfmale achter mien aigen fietse aan bentern mos. Aal mit aal was t n schier dieverdoatsie!
Noa n poar ketaaier kwam der n end aan de veurstellen. Dou dikke Jan, as leste, zien bain over t zoadel sluig, brak stange van fietse middendeur en smakde Jan haals over kop over t stuur. t Jong kwam der mit n poar schramkes nog oareg nuver óf, mor mien pronkjewail was volsloagen noar zien barrebiesies.

Goie road was duur. k Kneep hom as n olde daif dij zoch mishad har, veur d’haanden van mien ol heer. Gelukkeg kreeg Berend n meroakels idee. Zöchde en kreeg n bongel en mit verainde krachten, pien en muite, wozzen we hom in stange te frokseln. Hail verzichteg zetten we t zwikkie in schure. t Fietsen was eerste tied doan, tot neefke Geert om n bosschop mos en mien trots oet schure kreeg. Geert kwaam nait wied! Elks kwam der overtou. Zölfs mien olders zagen spikanteghaid der wel van in. k Bin in aalsgeval n pak kontjeloage mislopen. Geliek kwam der zo n end aan de keukelderij. t Het aans wel n haile zet duurd, veur en aleer k ‘nije’ betere fietse kreeg. Tegenswoordeg kin elks zoch n fietse aanmeten loaten, woar e joarenlaank plezaaier van het. Noa de ploffietse en de Spartamet kin n mens zoch nou zölfs n elektriese fietse kopen, as t trappen hom te swoar worren mog. Veur elks wat wils. Tieden hebben ok hierzoot nait stil stoan.

n Dikke twij joar leden is Jan van noaber Rieks Gasters op koamer goan in Stad. t Jong wol noa t VWO deurleren veur ain of aandre ‘goog’. Rieks wis t ok nait recht meer, mor t mos wel wat ‘hoogs’ wezen. Wat dij lu tegenswoordeg aan loozeghaid noar binnen waarkten, grensde ja aan t ongeleufleke. Dat was in Rieks zien tied hail aans west. Noa mit pien en muite legere schoule deurlopen te hebben.

Volgens mie was Rieks der allain mor n poar moal deur heen lopen, den slim loos was e ja nait, mos e zien ollu mithelpen op t bedrief. Woar Jan zien kunde van opdoan haar? k Zol t nait zo ain, twij, drij, waiten. Ok zien moeke Willempje haar bie t oetdelen nait veuraan stoan. Ze konden heur der mit redden, mor t haar niks over.

Rieks pochde, dou e vroagd wer, hou e doch wel aan zo’n slieperd komen was, dat e doudestieds le wat e haar in ainmoal in t wiefke jagt haar. Ok zie haar heur ommeroak weerd. Mit recht was t schienboar n golden schot worden. Wat e aan verstand tekört kwam, muik e mit haard pokkeln meer as goud.

Boerde soamen mit zien ‘oldske’ oardeg nuver op dit overaarfd bedrief en was blied, dat e t jong geldelk bie kon stoan in zien streven om n echte ‘goog’ te worden. Was slim groots op t fait dat e zo’n biezunder loos kind op wereld zet haar. Sneu genogt haar e schienboar in ain moal le kruud verschoten.

Hou e ok zien best dee, hai zag gain kaans om heur lief weer vol aarms en bainen te kriegen. Van le en nog wat haar e al oetpebaaierd, mor aalmoal zunder reseltoat. Leste joaren oefende hai nog wel, haar wel minder putjes, docht ik zo, mor t göng hom nait meer om belonen.

Doch kon gain mensk zeggen, dat Jan deur zien olden strontverwend wer. As t neudeg was kreeg e van zien ol heer genog op zien ribbekaaste. Rieks haar smoor in as t jong mainde zien nait zo geleerde ollu wat bie te mouten brengen. “Loat ons mor geworden. Wie binnen best in stoat om onze aigen zoakjes te regeln.

Hebben meschain wat minder letters eten, mor waiten biezunder goud, wat der in wereld te koop is. Zörg mor, dast kloar komst mit dien leerderij. t Kost ons zo wie zo al scheppen geld”. Doar kon dij wiesneus t ja mit doun. In t vervolg paazde Jan wel op, zien laifhebbende olders wat oet t voarwotter te blieven.

Zowat elke weke kwam ‘geleerde’ thoes mit n dikke pongel wasgoud. Wasmezien muik din n bult overuren, van dij gevolgen t jong op zundagoavend mit gestreken en opvolden kleroazje weer op zien ‘hok’ of göng. Nog ofzain van le t etenswoar dat moeke hom maank kleer stopt haar. Dij goezebroek wis al biezunder goud, dat e doarover beder nait proaten kon, din zien voader vond ja, dat n rechtgeoarde student in stoat mos wezen zien aigen boksem op te holden. In tegensproak mit wat e aaid meende te mouten verkondegen, stopde hai zölfde elk moal n braifde in zien jaazbuutse. Ok doar het ‘loze’ Jan nooit in t aanwesenhaid van moeke ain woord over zegd. Voader wis schienboar van heuren zeggen bliksems goud, dat n studentenleven nait over rozen gait.

Heur knip moakt is van siepelleer, den as je der in loeren krieg je mainsttied votdoadelk troanen in ogen. Boom is al roeg van t schraben. Daankboar sjaauwt e zien spullen weer noar bus dij hom weer op stee brengen mout. n Opstoken haand brengt daank veur le t genotene op zien Grunnens tot oetdrokken.

Woarom zel joe doar ok zoveul overbodege woorden aan verspeulen. Proat as joe wat te zeggen hebben, hol aans joen revel mor stief dichte. Der worden al veulsteveul woorden over baalke gooid, woar gain mensk wat aan het.

Zo ainmoal in moand raaist Willempje, heur voader zel wel op n jongske rekend hebben, of noar Stad, om doar zien koamer mit ‘bezzems te keren’. t Was nog nait zo slim, as dij twij doames op tilleviezie luiten zain in: ‘Hoe schoon is jouw huis?’ Aldernoarst wat paardielu der van kinnen bakken. Dat zie heur nait haardstikke dood schoamden, zo mit heur hebben en holden op kiekkaaste te komen. Schaande! En zokse lu ok nog van dij graauw- en groeterghaid verlossen. In mainste gevalen was t ja botter aan glege smeerd.

Ok Jan was nait bepoald ain van de schoonsten, mor wis, dat e zien voel wat in haand mos holden, den aans was t mit n haile bult zoaken van thoes, over en oet. En dat leste mos e nait hebben. Hai zörgde din ok wel, dat smeerderij binnen paarken bleef. Bie aandern zag e al veuls te voak, hou dij der in om smeerden.

Mit zokswat huifde hai bie zien moeke nait aan te komen, din wazzen roapen meer as goar. Kreeg e niks meer gedoan thoes. Gain geld, schone kleer en veur doagen ‘vreterij’. Achtte zien ollu best in stoat din d’ haanden van hom of te trekken en hom in aigen sop kloar te loaten koken.

Nou haar e oflopen weke n bale opworpen over n lutje kaaste, dij e best broeken zol kinnen. Haar hier in hoes al ains wat rondsnuusterd, mor doar zat niks van zien goaden bie. Ze wazzen of te klaain, din weer te groot. “Woarom moust die din hebben , mien jong?”, haar Rieks achter n stok toarde mit n zeupke in haand vroagd. Zo langzoamerhaand krieg k zoveul boeken, da k der zowat gain weg meer mit wait. t Huift ja gain nije te wezen. Hold t mor wat in goaten.

n Löslopende hond vangt j aaltied wat. Ik kiek in Grunnen ok wel es rond, mor k heb nog niks zain, wat mien goudkeuren weg kin droagen. Zo was e dij zundag van hoes goan. Mos zok al roar mishebben, as der ain van komende doagen nait n tillefoontje zol komen, dat ze wat vonden haren.

Net as t spul sprak. Binnen n weke zag e op zien GSM- e tje, dat der beld was van hoes. Dou e t veurprogrammeerde nummer aansluig kreeg e as verwacht zien moeke aan liene. Laank duurde t nait of hai wis van houd en raand. Van prietproat was gainent ja daind. Voader haar bie ol Berend n kaaste zain, dat volgens hom beantwoordde aan zien beschrieven. Haar hom op veurhaand al mitnomen noar hoes.

As e thoeskwam, mos e mor zain of e der wat mit kon. Aans was der nog gain kind over boord, den kon hai hom zölfde wel broeken. Der zaten ok n poar loadjes in, woar e wat schroeven en spiekers in kwiet zol kinnen. Mor Jan haar eerste keur zogezegd. Willempje beloofde t kaaske alvaast wat op te zellen poetsen. Hai mos mor zain. Mit n aan weerskaanten oetsproken: “Moi!”, wer der weer oplegd.

Vrijdagsoavends stond t pronkjewail te pronken in opkoamer en moeke kon sikkom nait wachten om heur laiverd t reseltoat van heur poetswaark te loaten zain. Noa n elke moal weer wat onhaandege smok van zien moeke, dit omreden ze baaident elke raais mit brille in toezel kwamen, ovregens slim smokkereg wazzen ze bie heur nait en n scholderklop van voader, wer e mittrokken noar t veurwaarp van zien verlaanst.

t Vuil hom, eerliek is eerliek, nait tegen. “Hou binnen joe der wel aankomen?”, vruig e. t Was krek wat e zöchde. Hai kon zien pepierderij der mooi in kwiet en ok n stel bouken kon e der in opbaargen. Zien oetkiek sprak boukdailen. Dizze aanschaf ston hom meroakel aan. Wat zel voader der veur neerteld hebben? Dij wol t nait recht zeggen, mor t was nait veul en zo te zain dubbel en dwaars weerd.

Dou ze t pronkstok nog es aan baaide kaanten bekeken haren, göngen ze der bie zitten. Jan was slim benijd, woar voader t kaaske opdoun zol hebben. Aan de kovvie mit kouke, begon Rieks zien verhoal. Touvaleg was e veurege weke bie ol Berend op dele west. Haar heurd, dat hai n jonkbaaist over haar en hai kon der ja nog wel aine broeken.

Zie t wazzen laand inlopen om t daaier te bekieken en wat e zag vuil hom nait tegen. Dat luit e nait blieken vanzölfs. Zo loos was e wel. Van proat kwam proat en zo haar e zok loaten ontvalen, dat e veur zien zeun op zuik was noar n kaaske om doar zien spullen in te kinnen doun. Nou was Berend Salomons n dikke pangeloar, dij van aal en nog wat kon broeken. Joaren leen haar e van n ‘nijbakken’ mulder n bult romtommelderij overnomen.

Dij zat der volgens zeggen, hooploos mit verlegen. Nou ja, hai zag der wel wat in en haar dou in ain klap t haile zwikkie noar hoes korkjed. t Mainste haar e vordoadelk aan dizze of gene veur n habbekrats deurverkocht, of as e nait wis, wat e der wieders mit mos, zo goud as weggeven.

Allent n old kaaske mos nog aargens op beune stoan. Jan mos mor es mitkomen. t Was mit loop der joaren der vervaast nait beder op worden, mor as ze tot zoaken kwamen, mog e wat hom aangöng t kaaske der bie mitnemen. Hai mainde zok te herinnern, dat doumoalege mulder meulen en zoks meer overnomen haar van n jeude, dij zo rond twijenvatteg zo van d’aine dag op d’aander spoorloos was verdwenen.

Van hom haren ze hier in t dörp nooit meer wat vernomen. Zol meschain wel as ain van zesmiljoen slachtoffers van d’ ‘holocaust’ t loodje legd hebben. Mulder Roulf haar t er docht hom wel goud mit had, den noa bevrijden haar e meulen verkocht en was e n poar kilometer wiederop mit n autobedrief begonnen, dij noa wat joaren luip as n tierelier.

Der was n grode lap grond bie, woar e wel de neudege ‘spiekers’ veur had mouten neertellen. Zel wel firmoa Bakker en co west wezen, woar co stond veur de baank, den woar zol e aans t geld vothoal hebben. Boze tongen hadden indertied wel beweerd, dat e jeude wel n poot oettrokken zol hebben, mor dij was der ja nait meer, om tekst en oetleg te geven. Och, wat haar n aander ok mit n aander neudeg.

As elkenaine dee wat e zölfde doun mos, was der bult ellen minder in wereld! En zo was dat! Salomons haar dij wieshaid nait van homzölf, mor ogenschienlek van zien vraauw, dij n stok lozer din man zölf wezen mos.

Soamen haren ze kaaste under t stof en spinragen vandoan hoald. Rieks haar votdoadelk in goaten, dat der wel wat mit te doun was. Was gries van ellen, mor doar zol t wief wel road mit waiten. In ain koop was t deurgoan en tougelieks mit koubaist was t kaaske bezörgd. Veerze göng in waaide, kaaste in schure.

Kerel nog aan tou, wat haar Rieks der nog n waark aan had. Schuren, schuren en nog ains schuren. Zwaiten dokter, potten vol. Doarom ston e versteld van wat der teveurschien kwam. Allain haar t aikenholt wel wat inwonen kregen, mor doar wis e wel road mit. Boeten deure haar e der n flottje petreulie overheen mieterd en zied- en underkaante mit n kwaaste n poar moal god instreken.

Dij ‘opvreters’ haren docht hom nou wel geest geven. Wieslelk was e nait ingoan op roadgeven van Haarm Duuntjes, dij n perboat middel wis om der veur ains en aaltied of kon reken mit dij luus en pluus. Dij kurendriever zol t wel mit hom in stek hebben had.

Ja, t was net as spul sprak, moust der din n luziver bie holden, din bist deur veur aiveg of. Daank je de koekoek, din was liek t kaaske noar de barrebiesies. Hai duurde der tenminzent nou zo ok wel op aan. d’ Eerste doagen haar t bie dreug weer boeten stoan, den t stonk ja aldernoarst.

Doarnoa haar moeke heur kunsten der op bot vierd. Der was n dikke loag was opsmeerd, mor noa t oetpoesten en n poar keer herhoalen, mog t reseltoat der wel wezen. “Hai glom nou as n swienkeudel in t duuster”, zee Jan zien ol heer. t Zol wel woar wezen, mor hai haar nog nooit zo’n oetwaarpsel zain gluien. Zol wel weer ain van zien ondeurgrondleke wiesheden wezen. Woar e t altmangs vandoan huil, Joost mag t waiten.

Jan wol zien nije aanwinst groag zo rad meugelk op koamer hebben, mor ja hou kreeg e t doar? Kon t doch bezwoarlek mit in bus nemen. Ok hier kwam oplossen oet onverwachte houk. “Wenneer goa’st weeromme?”, vruig Rieks. “Nou net as aans, zundagoavend, mor hou dat zo?”

Voader Rieks göng der es goud veur zitten. „Nou ja kiek, k haar docht, as wie die ains mit auto wegbrachten, din kinnen wie tougelieks t kaaske mitnemen. Aans wordt t ja zo’n gehaister. Hou liekt die dat tou?” t Was, dat ze dat in heur omgeven nait wend wazzen, aans war e zien voader om haals valen.

As nöchtere Grunneger dee je zokswat nait. Wat zol n aander der wel van zeggen? Dat veurstel stond hom meroakel aan en hai luit dat ok wel deeglek blieken. Zien ogen stroalden en hai zat zowat te wuppen op stoul.

Zo kwam zien nije ‘hoesgenoot’ makkelk op stee. Mörgen noa ‘college’, woarom zeden dij lu nait hail gewoon ‘les’, dat was ja t zölfde?, wol e boudel vannais inrichten. Haar der le n nuver ploatske veur in gedenk. Voader keek zien ‘hok’ ains rond en vond, dat e boudel wel wat beder schier holden kon.

Bliksiekoater, hai mos der nait aan denken zo hoezen te mouten. Nou haar hai makkelk proaten mit zo’n pronte hoesholdsterke veur dag en nacht. Hai mos t verdikkeme tussen le t aandre waark deur doun. Gelokkeg steunde moeke hom, deur te zeggen, dat ze zain kon, dat e goud zien best dee om t zwikkie toonboar te holden. Veurege raaize haar ze evenpies n oog woagd aan koamer hiernoast.

Dou wazzen heur ribbbels over hoed lopen. Mensken nog aan tou, bie heur thoes muiken swienen der ja nog nait zo’n zootje van. Dij baisten dij noam haren, luipen der nog laank nait zo swienerg bie. Over heur Jan kon zien pabbe dik tevree wezen. Mit n gezicht van: ‘t Zel wel!’ luit e zok in ainege fersounleke stoule valen en luit zok t kopke kovvie goud smoaken. Moeke haar wat ‘veur der bie’ mitnomen. Dat is ja moekes aigen.

Noa n uurtje haar Rieks t allaank bekeken. Oetkiek op stainen, stainen en nog es stainen, ofwisseld mit hier en doar n verdwoald roamke, woar ainmoal n nuver gerdientje hongen haar. Hierzoot verveelde hai zok al meer as e zeggen duurde. Boetendes traauwde hai zien motoriseerde vaarwieler amperaan in dizze buurte. Dammeet haar e gain wind meer in baanden, of n dikke krasse op t koetswaark. Mos der nait aan denken.

Was blied, dat e weer achter t stuur van zien vehikkel zat en richten hoes stuurde. Willempje teute hom zowat oren van kop. Dat ze zo slim groots op heur zeun was. Dat t jong zo blied was mit zien nije aanwinst, dat heur aiglieks gain cent kost haar. Koamer dij e zo nuver aan kaant huil en nog n haile bult moois meer.

“Mensk hol doch es dien klebbe, mit le gerevel kin k aandacht ja sikkom nait bie weg holden”. Tenminzent, dat dochde, den zeggen is n hail aander verhoal. t Beste wat e doun kon, was om der gain ‘sjoegem’ op te geven, aans kon t nog stoer haalf uurtje worden. Rieks dee net, of e gain tied haar om te proaten.

Overwoog nog eefkes om radio aan te zetten. Tien tegen aine, dat doar meer zinnegs oet zol komen, as oet heur ‘vreetschure’. Tjonge wat kinnen dij frommesen doch koakelk, n tjoggel hounder is der ja niks bie.

Geloaten het e heur ‘referoat’ aanheurd. Toch slim makkelk, dat n mensk twij oren kregen het. Doardeur kon dij ‘woordenbrij’ votdoadelk t aine oor in en t aander weer oet, zunder binnen in kop teveul schoa aan te richten.

“Wat zel ons Jan aan t doun wezen?” Mit dizze vroage pebeerde hai n ende te moaken aan heur betoog. Dit lukde dailtlek, den zie göng in t zölfde voart, mor nou mit n nije ploat wieder.

Jan zol wel dit of dat en nog n haile bult meer. Rieks nikde mor van joa en schudde nee. Zai haar doch nait in smiezen, dat e heur aandacht nait veur honderd persent haar.

t Liedend veurwaarp huil zok mit hail aandre besognes dingzeg. Nou e zo onverwacht rad thoeskomen was, haar e wat tied over. Doarom luip e noar zien buurvraauw, n alleroardegst wichtje van amperaan twinneg lentes. Zien olden haar e nooit verteld, dat e wel es bie heur en zie bie hom over vlouer kwam. Wat nait wait, ok nait deert, mout je mor reken.

Zien moeke zol allent al wat aan te maarken hebben op heur körde rokjes, terwiel dat veur hom juust oetzicht bood op n poar van heur aantrekkelkheden. Ok heur rooie lipjes, zolden in moekes ogen vervaast nait deur beugel kinnen. En dij wazzen veur hom nou net n neugen tot noader contakt en ok t wicht wis biezunder goud dat ons Laimeneer dij nait allain veur t sloeken doarzoot ontworpen haar. Ze kon der oardeg mit overweg en dat was tot wederzieds genougen.

Lichtstrebe under deure deur, muik dudelk, dat ze nog nait under lappenlonten lag, van dij gevolgen e mit n roffel op deure kenboar muik, dat Jan Gasters in hoogst aigen persoon ‘belet’ vruig. Zie haar hom ja nog bie lange noa nait verwacht.

Noa wat snoetjeknovveln kwam e mit zien verhoal veur dag en krapaan n ketaar loater stonden ze baaident t ‘nije’ kaaske te bewundern. Jan gaf doarbie tekst en oetleg en wat e nait wis, verzon e ter ploatse. Mit n potje bier in haand overlegden ze woar hai dij zoakjes t makkelkst op baargen kon.

Loaden spraken tot heur verbeeldens en t duurde din ok nait laank of dij lagen op t kerpet, dij e van zien grootolden overnomen haar. t Jong mos der ja ordentelk bie zitten. Wat gesnor haar al n plekske vonden. Annelies,- hou komt n mensk der op?- kreeg n volgend loadje en wol hom aan Jan geven, mor dij haar schienboar t verstand der nait aalmoal bie, van dij gevolgen e omkeerd oet heur haanden flikkerde.

Aan underkaande, zowat nait zichtboar was mit n soort ‘leukoplast’ wat bevestegd. Loagen lagen gedailtlek over nkander, van dij gevolgen der sikkom niks van te zain was. Mit vaarf was t nuver over streken, allain n klaaine verdikken muik dudelk, dat doar wat verbörgen was. Zölfs moeke Gasters haar der niks van maarkt en dat mog n meroakel haiten.

Hail verzichteg hebben ze gezoamenlek mit n schildersmeske t zwikkie rondom los törnd. Iedeljipsk trok Jan t leste stokje lös. Noa n hoop gekudel kwam der n fiengeef opvolden stok pepier teveurschien. Van aal kaanten wer dizze grode schat bekeken.

Verdikkeme, dat overkwam n mensk ja nait le doage. Eerst dochde Jan, dat t wel es n kuur van zien ol heer wezen kon, mor dat sloot e al rad oet. Doarveur zag t er veuls te old oet. Zittend op berre, duurden ze t pepier sikkom nait open te volden. Bange, dat t oet mekoar valen zol. Wel wait, hou old dit al was.

Annelies stelde veur eefkes noar heur aigen koamer te lopen om heur fotocameroa te kriegen. Veurdat ze wieder göngen konden ze beder stap veur stap vaastleggen op gevuilege ploat.

Doarnoa konden ze t in heur kompjoeter invoeren, vergroten as t neudeg was en biewaarken. Dat was dizze ‘leerders’ wel touvertraauwd. In n sneltraainvoart was t wicht al weeromme. n Kop as n rooie bait van opwinden. Bliksiekoaters doar kon gain tilleviezie oetzenden ja tegen op.

Pilske zol kold worden, as t nait krek oet koelkaaste kwam. Hail langzoam zag Jan kaans om t n stokje open te kriegen. An stait mit heur fotoapperoat peroat, kek aalgedureg of t er goud dudelk op komen is. Bedie bie bedie geft t pepier zok wonnen en aalsmor meer schriefwaark komt in zicht. Woarbie Annelies heur vondst oetgebraaid op gevuilege ploat vaaste legt.

Wel haar zokswat op dizze nou al loade zundagoavend denken kind. t Leek, nee t was n bosschop oet Twijde Wereldoorlog. Schreven op 9 september 1942. Der stonden op t eerste zicht wieders wat noamen in, bedroagen en zokswat meer. t Was der deur de joaren heen nait leesboarder op worden.

Eerst mor es zain om t gehail zo oetvoereg meugelk in kompjoeter te kriegen. Hoeveul ploatjes t wicht nomen het, stekt nait op aine. Mit rooie oortjes en fluusternd of ze t grootste wereldwunder ontdekt haren, zetten ze boudel foto veur foto over in Jan’s oetpaandege bovenkoamer ( zien kompjoeter ). Ook An wol t in heur kompjoeter zetten. Ze snapden der nog nait veule van, mor dat t wat biezunders was, stond as n poal boven wotter.

t Wer veur baaident zo zaachiesaan berregoanstied, al zel der van sloap wel nait biezunders veul komen. Mörgenvroug wollen ze de teksten oetprinten en zodoaneg noast nkander leggen, dat der n lezensweerdeg gehail ontstoan zol. En din mor es zain of ze achter betaiknis van t schrevene konden komen.

Op ‘volnoaden’ was zowat gain inkt achterbleven van dij gevolgen t nog n hail gehaister zel worden der wat oet wies te worden. Dizze oetdoagen göngen ze groag aan. Spiedelk dat ze mörgen sikkom haile dag op collegebaanken zitten mossen. Ze braandden ja van nijsgiereghaid wat der op t gehaaimzinneg braifke stoan zol.

Tekst het Jan wat oetvergroot en dou zien ‘printer’ der op lös loaten. Ok in t ‘buurhoes’ zel t wel nait aans goan wezen, veurdat ok An besloot noar berre te goan. Mörgen was der weer n dag. Noa college, zolden ze es kieken, of ze wat wiezer van t verhoal konden worden.

n Bult sloap zellen baaident wel nait kriegen? Der zel je mor zowat zeldzoams in schoede worpen worden! Nou was t nog zoak achter betaiknis van dizze gehaaim te komen. Jan prakkezeerde zok suf, wat dit wel wezen kon.

Komt tied komt road en twij waiten meer as ain. Veurlopeg klebbe mor stief dichte holden. Eerste tied mossen zie t gehaaim mor veur zok holden. Gain mensk haar der wieders ja wat mit neudeg. Ok zien olden konden beder nog niks heuren. Der was nog tied genogt om heur op n loater tiedstip in te lichten.

t Oorspronkleke pepier volde hai hail versichteg terogge in oorspronkelke stoat. Dee het in n grode kevot en legde die boven in n loa. n Eerste blik op zien oetdraai muik hom nog nait biezunder veul wiezer. t Wer langzoamerhaand tied om under loakens te schaiten en zok over te geven aan Kloas Voak. Mörgen kwam der weer n nije dag mit nije kaansen.

t Het le mit le nog drij oavends deurploutern kost, veurdat ze wat zinnegs op pepier zetten konden. Toun wer dudelk, dat t om n overdracht göng van n meulen en t biebeheurend hoes van n zekere jeude Benjamin de Vries aan aine Roulf Bakker, dij tiedelk t spul van hom overkreeg.

Hai zag laiver nait, dat zien bullen in haanden van bezetter kwamen. Doarom haar e ofsproak moakt, dat Roulf zogenoamd t bedrief van hom overnomen haar. Ben gaf hom n haandgeld van om en bie viefdoezend gulden om zien zoaken behartegen te kinnen. Noa d’oorlog mos e boudel weer overdroagen aan de Vries, of zien aarfgenoamen.

Hai pebeerde soamen mit zien vraauw en drij opgruiende kinder aargens under te doeken. t Was beder, dat ok Roulf nait wis woar e zok verstopde. Dit schrieven was deur baaident taikend op 9 september 1942. Aigendomspepieren wazzen veurzain van n zölfde braifke en n aander begelaaidend schrieven aan Bakker overhaandegd.

t Stel was slim benijd, wat der noa d’oorlog van dizze overainkomst teregte komen was. Internet is gewilleg, mit die verstande, dat t nait laank duurde, of Jan en An wissen, dat femilie de Vries nait terogge komen was. Op heur schoeledres wazzen ze deur verroad in griepgroage haanden van moffen komen en noa n kört verblief in Westerbörk noar Auschwitz brocht. Doar wazzen ze kört noa nkander in rook opgoan.

Roulf Bakker haar mulderij al vlot van d’ haand doan. Ok t hoes van Ben haar e verkocht. Sìenten zel e wel broekt hebben om in n wat grotere ploatse n autobedrief te begönnen. Zoaken göngen om schienboar veur de wind, den zien noazoaten wazzen in t trotse bezit van n twijtal geroazjes. Dik zesteg joar noa dizze sloten overainkomst kon gain mensk meer verhoal moaken op aarfenis van wielen Benjamin de Vries.

Of zellen zok nooit femilieleden meld hebben? Woar zellen dij aigendomspepieren bleven wezen? Zel ol Roulf dij meschain moudwilleg verdonkremoand hebben? Wel zel t zeggen? Was Roulf nou wel of nait ain van dij lu oet oorlog, woar Premier Balkenende in Jeruzalem zien exkuus veur aanboden het. Lu dij toukeken hou heur volksgenoten wegvoerd werden, meschain om net as Roulf der beder van te worden. Hou n mensk t ok wendt of keert, t bleft n stokje onverteerboar verleden.

Aan en Jan hebben koezen wieslek op mekoar holden. Alleneg zien en heur olden waiten van dizze verstopde braif. Elks vond t mor beder nait in dizze stront te goan ruiern. Per slot van reken kinnen noazoaten Bakker ja niks doun aan t fait, dat heur voader en grootvoader zok nait aan ofsproak holden het. Zel e der gelokkeger van worden wezen?

Meulen bestait nait meer. Is joaren leden deur blikem troffen en tot grond tou ofbraand. t Hoeske is n poar moal in aandre haanden over goan. Leste aigenoaren binnen mensken oet t westen, dij t haile zwikkie ofbroken hebben. Nou stait der n nijemoods herenhoes. Noast deure haangt n bord mit doarop ‘Antiek’. Zolden dij westerlingen aalmoal femilie van nkander wezen? Of t tussen Jan en An nog wat worden is? k Heb der nog niks over heurd.

Jan van noaber Roelf Rasters woonde op koamers in Stad. Hai haar verlet van n kaaste om zien boukjederij in op te baargen. Voader har bie ol Berend Salomons, n dikke pangeloar, n old loadenkaske opdoan, dij Jan meroakel aanston.

Soam haren ze kaaste onder t stof en spinragen vandoan hoald. Hai har votdoadelk in de goaten, dat der wel wat mit te doun was. Was gries van ellèn, mor doar zol t wief wel road mit waiten. In ain koop was t deurgoan en tougelieks mit koubaist was t kaske bezörgd. Veerze ging in waaide, kaaste in schure.
Kerel nog aan tou, wat har Roelf der nog n waark aan had. Schuren, schuren en nog ains schuren. Zwaiten dokter, potten vol. Doch ston e versteld van wat der teveurschien kwam. Allènt har t aikenholt wel wat inwonen kregen, mor doar wos e wel road mit. Boeten deure har e der n vlot petreulie overheen mieterd en zied- en onderkaante mit n kwaaste n poar moal instreken. Dij ‘opvreters’ haren, docht hom, nou wel piep aan Meerten geven. Wiezelk was e nait ingoan op roadgeven van Harm Duuntjes, dij wel wos hou e veur ains en aaltied òfreken kon mit dij luus en pluus. Dij kurendriever zol wel wat mit hom in stek hebben. Ja, t was net as spul sprak, moust der n luzivèr bie holden, din bist deur veur aiveg of. Dank je de koekoek, din was gliek t kaske noar de barrebiesies. Roelf duurde der tenminzent nou zo ok wel op aan. d’Eerste doagen har t bie dreug weer boeten deure stoan, den t stonk ja aldernoarst.
Doarnoa har moeke heur kunsten vertoond. Der was n dikke loag was opsmeerd, mor noa t oetpoetsen, en dat n poar keer herhoalen, mog t rezeltoat der wel wezen.

‘t Glimt nou as n swienekeudel in t duuster,’ zee Jan zien ol heer. t Zel wel woar wezen, mor hij har nog nooit zo’n oetwaarpsel gluien zain. Zol wel weer ain van zien ondeurgrondelke wiesheden wezen. Woar e t altmangs vandoan huil, Joost mag t waiten. Jan wol zien nije aanwinst groag zo rad meugelk op koamer hebben, mor ja, hou kreeg e t doar? Kon t doch bezwoarlek mit in bus nemen. Ok hier kwam oplözzen oet onverwachte houk. ‘Wenneer gaaist weeromme?’ vruig Roelf. ‘Nou net as aans, zundagoavend, mor hou dat zo?’
Voader ging der es goud veur zitten. ‘Nou ja kiek, k har docht, as wie die ains mit auto wegbrochten, din kinnen wie tougelieks t kaske mitnemen. Aans wordt t ja zo’n gehaaister. Hou liekt die dat tou?’ t Was, dat ze dat in heur omgeven nait wend wazzen, aans war e zien voader om haals valen. As nuchtere Grunneger dee je zokswat ja nait. Wat zol n aander der wel van zeggen? Dat veurstel stond hom aans meroakel aan en luit dat ok wel degelk blieken. Zien ogen stroalden en Jan zat zowat te wuppen op stoul.
Zo kwam zien nije ‘hoesgenoot’ makkelk op stee.
Mörgen noa college – woarom zeden dij lu nait hail gewoon ‘les’, dat was ja t zulfde? – wol e boudel vannijs inrichten. Har der aal n nuver ploatske veur in gedachten. Voader keek zien ‘hok’ ains rond en vond, dat e boudel wel wat beder schoon holden kon.
Bliksiekoaters, Roelf mos der nait aan denken zo hoezen te mouten. Nou har e makkelk proaten mit zo’n hoesholdster veur dag en nacht. Hai mos t verdikkeme tussen aal t aander waark deur doun. Gelokkeg steunde moeke hom, deur te zeggen, dat ze zain kon dat e goud zien best dee om t zwikkie teunboar te holden.
Veurege raaize har ze evenpies n oog woagd aan koamer hiernoast. Dou wazzen heur ribbbels over hoed lopen. Mensen nog aan tou, bie heur thoes muiken swienen der ja nog nait zo’n zootje van. Baisten dij de noam haren, luipen der nog laank nait zo swienerg bie. Over heur Jan kon zien pabbe dik tevree wezen. Mit n gezicht van: ’t Zel wel!’ luit e zoch in ainegste fersounleke stoule valen en luit zoch t kopke kovvie van zien oogappel goud smoaken. Moeke har wat ‘veur der bie’ mitnomen. Dat is ja moekes aigen. Noa n uurtje har Roelf t allaank bekeken. Uutkiek op stainen, stainen en nog es stainen, òfwizzeld mit hier en doar n verdwoald roamke, woar ainmoal n nuver gerdientje hongen har, verveelde hom al meer as e zeggen duurde. Boetendes vertraauwde hai zien motorizzeerde vaaierwieler amperaan in dizze buurte. Dammeet har e gain wind meer in baanden, of n dikke krazze op t koetswaark. Hai mos der nait aan denken. Was meschain wel blied, dat e weer achter t stuur van zien vehikel zat en richten hoes stuurde. Willempje teutte hom zowat oren van kop. Dat ze zo slim groots op heur zeun was. Dat t jong zo blied was mit zien nije aanwinst, dat heur aiglieks gain sìnt kost har. Koamer dij e zo nuver aan kaant huil en nog n haile bult fraaiegheden meer. Mens hol doch es dien klappe, mit aal gerevel kin k aandacht ja sikkom nait bie weg holden, docht e, den zeggen is n hail aander verhoal. t Beste wat e doun kon, was om der gain ‘sjoegem’ op te geven, aans kon t nog stoer haalf uurtje worden.
Roelf dee net, of e gain tied har om te proaten. Overwoog nog eefkes om radio aan te zetten. Tien tegen aine, dat doar meer zinnegs oet komen zol, as oet heur ‘vreetschure’. Tjonge wat kinnen dij frommesen doch koakeln, n tjoggel hounder is der ja niks bie. Geloaten het e heur ‘referoat’ aanheurd. Toch slim makkelk, dat n mens twij oren kregen het. Doardeur kon dij woordenbrij votdoadelk t aine oor in en t aander weer oet, zonder binnen in kop teveul schoa aan te richten.
‘Wat zel ons Jan aan t doun wezen?’ Mit dizze vroage pebaaierde hai n ende te moaken aan heur betoog. Dit lukde gedailtelk, den zie ging in t zulfde tempo, mor nou mit n nije ploat wieder. Jan zol wel dit of dat en nog n haile bult meer. Roelf nikde mor van joa en schudde nee. Zai har doch nait in smiezen, dat e heur aandacht nait veur honderd persent har.
t Liedend veurwaarp huil zoch mit hail aandre besognes bezeg. Nou e zo onverwacht rad thoeskomen was, har e wat tied over. Doarom luip e noar zien buurvraauw, n alleroaregst wichtje van amperaan doezend weke. Zien olden har e nooit verteld, dat e wel es bie heur en zai bie hom over vlouer kwam. Wat nait wait, ok nait deert, moust mor reken.
Zien moeke zol allenneg al wat aan te maarken hebben op heur körde rokjes, terwiel dat veur hom juust oetzicht bood op n poar van heur aantrekkelkheden. Ok heur rooie lipjes zollen in moekes ogen vervast nait deur beugel kinnen. En dij wazzen veur hom nou net n neugen tot noader contakt en ok t wicht wos donders goud dat ons Laimeneer dij nait allènt veur t slikken doarzoot ontworpen har. Ze kon der oareg mit overweg en dat was tot wederzieds genougen. Lichtstrebe onder deure deur muik dudelk dat ze nog nait onder lappenlonten lag, zodat e mit n rovvel op deure kenboar muik dat Jan Rasters in hoogst aigen persoon ‘belet’ vruig. Zie har hom ja nog bie lange noa nait verwacht. Noa wat snoetjeknovveln kon e mit zien verhoal veur dag komen en krapaan n ketaar loater stonden ze baaident t nije kaske te bewondern. Jan gaf doarbie tekst en oetleg en wat e nait wos, verzon e ter ploatse. Mit n potje bier in haand overlegden ze wat veur en woar e dij zoakjes din opbaargen kon.

Loaden spraken tot heur verbeeldens en t duurde din ok nait laank of dij lagen op t kerpet, dij e van zien grootolden overnomen har. t Jong mos der ja ordentelk bie zitten. Wat gesnor har al n plekske vonden. Annelies – hou komt n mens der op? – kreeg n volgend loadje en wol hom aan Jan geven, mor dij har schienboar t verstand der nait hailemoal bie, zodat e omkeerd oet heur haanden flikkerde.
Aan onderkaande, zowat nait zichtboar was mit n soort leukoplast wat bevestegd. Loagen lagen gedailtelk over nkander, zodat der sikkom niks van te zain was. Mit vaarf was t nuver overstreken, zodat allènt n klaaine verdikken aangaf, dat doar wat verbörgen was. Zulfs moeke Rasters har der niks van maarkt en dat mog n wonder haiten. Hail verzichteg hebben ze gezoamenlek mit n schildersmeske t zwikkie rondom los törnd. Iedeljipsk trok Jan t leste stokje lös. Noa n hoop getudel kwam der n fiengeef opvollen stok pampier teveurschien. Van aal kaanten wer dizze grode schat bekeken. Verdikkemie, dat overkwam n mens ja nait aal doage. Eerst dochde Jan, dat t wel es n kuur van zien ol heer wezen kon, mor dat sloot e al rad oet. Doarveur zag t er veuls te old oet. Zittend op bèrre, duurden ze t pepier sikkom nait open te vollen. Baange, dat t oet mekoar valen zol. Wel wait, hou old dit al is. Annelies stelde veur eefkes noar heur aigen koamer te lopen om heur digitoale fotocameroa te kriegen. Veurdat ze wieder gingen konnen ze beder stap veur stap vastleggen op gevuilege ploat. Doarnoa konnen ze t in heur computer invoeren, vergroten as t neudeg was en bie te waarken. Dat was dizze ‘leerders’ wel aanvertraauwd. In n sneltraainvoart was t wicht al weeromme. n Kop as n rooie bait van opwinden. Bliksiekoaters, doar kon gain tilleviezie-oetzenden ja tegen op. Pilske zol kold worden, as t nait oet koelkaaste kwam. Hail langzoam zag Jan kaans om t n stokje open te kriegen. An staait mit heur foto-apperoat peroat, keek aalgedureg of t der goud dudelk op komen is. Bedie bie bedie geft t pampier zoch wonnen en aalsmor meer schriefwaark komt in zicht. Woarbie Annelies heur vondst oetgebraaid op gevuilege ploat vaste legt.

Jan van noaber Roelf Rasters woonde op koamers in Stad.
Hai haar verlet van n kaaste om zien boukjederij in op te baargen. Voader har bie ol Berend Salomons, n dikke pangeloar, n old loadenkaske opdoan, dij Jan meroakel aanston.
Pa en moeke haren t meubel wat opklanderd en bie Jan deelzet.

Wel har zokswat op dizze nou al loade zundagoavend denken kind. t Leek, nee t was n bosschop oet Twijde Wereldoorlog. Schreven op 9 september 1942. Der stonden op t eerste zicht wieders wat noamen in, bedroagen en zokswat meer. t Was der deur de joaren heen nait leesboarder op worden. Eerst mor es zain om t gehail zo oetvoereg meugelk in computer te kriegen. Houveul ploatjes t wicht schoten het, stekt nait op aine. Mit rooie oortjes en fluusternd of ze t grootste wereldwonder ontdekt haren, woar gain mens wieders wat mit neudeg har, zetten ze boudel foto veur foto over in Jans oetpaandege bovenkoamer. Ook An wol t in heur computer zetten. Ze snapden der nog nait veul van, mor dat t wat biezunders was, ston as n poal boven woater. t Wer veur baaident zo zuitjesaan bèrregoanstied, al zel der van sloap wel nait biezunders veul komen wezen. Mörgenvroug wollen ze de teksten oetprinten en zodoaneg noast nkander leggen, dat der n lezensweerdeg gehail ontstoan zol. En din mor es zain of ze achter betaikenis van t gechrevene komen konnen. t Zol nog n hail gedou worden om stokjes te lezen.
Op vòlnoaden was zowat gain inkt achterbleven, zodat t nog n hail gehaaister worden zel om der wat oet wies te worden. Dizze oetdoagen gingen ze groag aan. Spiedelk dat ze mörgen sikkom haile dag op collegebaanken zitten mozzen. Ze braandden van nijsgiereghaid wat der op t gehaaimzinneg braifke stoan zol.
Tekst het Jan wat oetvergroot en dou zien ‘printer’ der op lös loaten. Ok in t noaberhoes zel t wel nait aans goan wezen, veurdat ok An besloot op bèrre te goan. Mörgen was der weer n dag. Noa college zollen ze es kieken of ze wat wiezer van t verhoal worden konnen. n Bult sloap zellen baaident wel nait kriegen. Der zel je mor zowat zeldzoams in schoede worpen worden! Nou was t nog zoak achter betaikenis van dizze gehaaim te komen. Jan prakkezeerde zoch suf, wat dit wel wezen kon. Komt tied, komt road en twij waiten meer as ain.
Veurlopeg klebbe mor stief dichte holden, gain mens huifde veuralsnog achter heur gehaaim te komen. Ok zien olden konnen beder nog niks heuren. Der was nog tied zat om heur op n loater tiedstip in te lichten. t Oorspronkelke pepier volde Jan hail verzichteg terogge in eerste vörm. Dee t in n grode kevort en legde dij boven in n loa.

n Eerste blik op zien oetdraai muik hom nog nait biezunder veul wiezer. t Wer langzoamerhaand tied om onder loakens te schaiten en zoch over te geven aan Kloas Voak. Mörgen kwam der weer n nije dag mit nije kaansen.

t Het aal mit aal nog drij oavends deurploetern kost, veurdat ze wat zinnegs op pepier zetten konnen. Toun wer dudelk dat t om n overdracht ging van n meulen en t biebeheurend hoes van n zekere jeude Benjamin de Vries aan aine Roulf Bakker, dij tiedelk t spul van hom overnam. Zag laiver nait, dat zien bullen in haanden van bezetter kwamen. Doarom har e òfsproak moakt, dat Roulf zogenoamd t bedrief van hom overnomen har.
Ben gaf hom n haandgeld van om en bie viefdoezend gulden om zien zoaken behartegen te kinnen. Noa d’oorlog mos e boudel weer overdroagen aan de Vries of zien aarfgenoamen. Hai pebaaierde soam mit zien vraauw en drij opgruiende kinder aargens onder te doeken. t Was beder dat ok Roulf nait wos woar e zoch verstopde. Dit schrieven was deur baaident taikend op 9 september 1942. Aigendomspepieren wazzen veurzain van n zulfde braifke en n aander begelaaidend schrieven aan Bakker overhaandegd.

t Stel was slim benijd, wat der noa d’oorlog van dizze overainkomst terechte komen was. Internet is gewilleg, mit dij verstaande, dat t nait laank duurde of Jan en An wozzen dat femilie de Vries nait terogge komen was. Op heur schoeledres wazzen ze deur verroad in griepgroage haanden van movven komen en noa n kört verblief in Westerbörk noar Auschwitz brocht. Doar wazzen ze kört noa nkander in rook opgoan.
Roulf Bakker har mulderij al vlöt van d’haand doan. Ok t hoes van Ben har e verkocht. Senten zel e wel broekt hebben om in n wat grotere ploatse n autobedrief te begunnen. Zoaken gingen om schienboar veur de wind, den zien noazoaten wazzen in t trötse bezit van n twijtal geroazjes. Dik zesteg joar noa dizze sloten overainkomst kon gain mens meer verhoal moaken op aarvenis van waailen Benjamin de Vries. Of zellen zoch nooit femilieleden meld hebben? Woar zellen dij aigendomspepieren bleven wezen? Zel ol Roulf dij meschain moudwilleg verdonkeremoaand hebben? Wel zel t zeggen? Was Roulf nou wel of nait ain van dij lu oet oorlog, woar premier Balkenende in Jeruzalem zien ekskuus veur aanboden het. Lu dij toukeken hou heur mit-Nederlaanders wegvoerd werren, meschain om net as Roulf der beder van te worden. Hou n mens t ok wendt of keert, t blift n stokje onverteerboar verleden.
An en Jan hebben koezen wiezelk op nkander holden. Alleneg zien en heur olden waiten van dizze verstopde braif. Elks vond t mor beder nait in dizze stront ruiern te goan. Per slot van reken kinnen noazoaten Bakker ja niks doun aan t fait, dat heur voader en grootvoader zoch nait aan òfsproak holden het. Zel e der gelokkeger van worden wezen?
Meulen bestaait nait meer. Is joaren leden deur bliksem trovven en tot grond tou òfbraand. t Hoeske is n poar moal in aander haanden over goan. Leste aigenoaren binnen mensen oet t westen, dij t haile zwikkie òfbroken hebben. Nou staait der n nijemoods herenhoes. Noast deure haangt n bord mit doarop ‘Antiek’. Zollen dij westerlingen aalmoal femilie van nkander wezen?
Of t tussen Jan en An nog wat worden is? k Heb der op heden niks over heurd.

Zeun van God het n haile bult verhoalen verteld, woar elks zienent oet hoalen kon. Veur elk wat wils! Nait zo loze lu wazzen al slim blied mit t verhoaltje zölf. Zöchten der niks achter, mor lu dij wat meer snöt in kop haren, zagen Zien bedoulen doarmit. t Was ja n soortement bosschop veur elks dij t zain wol.
Verhoal van verloren zeun is doar n sprekend veurbeeld van. Begoan as elk was mit dij votloper, dij goie sier moaken wol van aarvenis van zien moeke en oetèndelk zo aarm as n kerkrat bie de swienen in t hok terechte kwam. t Jong was onnuur van t padje roakt. Zien ‘kammeroaden’ wazzen rompslomps oet zicht verdwenen. Van elkenain verloaten, zag e t hailemoal nait meer zitten en trok ten lange leste mit steert tussen bainen hoeswoarts. Duurde sikkom nait op stroade te lopen, mor voader ston al op doagelkse oetkiek. Was oetzinneg van bliedschop dou e wegloper in smiezen kreeg. Sloot hom in aarms, smokde hom as n grode en nam hom mit in hoes. Elks kwam in t gereel om n oetbundeg feest te baauwen. Niks was aiglieks goud genogt.
Dit ston zien bruier aans niks aan. Mokde en pruddelde, wol hom zölfs gain haand geven. Har e doarveur zo piezakt? Nooit was der veur hom zokswat op taauw zet. Terwiel e aaltied zien uterste best dee om boudel veur nkander te holden.
Kon der aiglieks mit zien volle verstaand nait bie. Zien voader mos hom zölfs tot odder roupen. “Bist bie mie ja niks tekört kommen. Kinst mit mie nait blied wezen veur hom dij verloren was, mor gelukkeg t rechte pad weerom vonnen het?” Jeremia schrift derover in t Bouk (Jer.3:19): “En k har docht, dat joe tegen mie zeggen zollen: ‘Mien Voader’ en dat joe Mie rogge nait òfkeerden”. Dit bedoulde Jezus dou e t over dij zeun har. Gain aanschriefboukje mit n bult mitsen, moaren en veurwoarden, mor onveurwoardelke Laifde. Dou zien voader hom zo laifdevol in muite kwam, paasde jongste zeun mor ain woord: “Voader”! Zo’n aigenste ervoaren kriegen ok aandre thoeskomers voak tegen wil en daank. Gain gezoes, mor open aarms deur lu, dij al zo lang wacht hebben. Dat bedoulde Jezus ok mit zien geliekenizzen te zeggen aan t volk, dat er veur open ston. “n Open haart, dat is aal wat telt!” Zunder genoa van onze hemelse Voader kommen we vervast veur n dichte deure, as we noa n tied van rondstrunen endelk besloeten weer op t Voaderhoes aan te goan.

Aal wat n mens van neuden het, ligt daip in hom al te wachten, totdat t kloar is om aan t licht en teveurschien te komen. Joe huiven allain mor tied te nemen om op zuik te goan noar wat der in zit, din zel je t vervast vinden. Sneu genogt gunt n mens zoch doarveur tied voak nait.
Het t ja zo drok mit aander dingen. Wil zoch doar kop nog nait over breken. Komt dij tied, din komt dij ploage vanzölfs, zel e wel denken. Doch pebaaiert hai wel ains t levent noar zien haand te zetten. As t din mishottjed, is wereld te klaain.
Reert en bandiest dat n oard het.
Veurlopeg ligt zukswat, as hai nog jong is, in toukomst verbörgen. Wat dij hom brengen zel, wait mor Aine, dij t altmoal in Zien levensbouk opschreven het. Dat blift veurlopeg veur lu verbörgen. Mor ains komt t der oet. Der is aans mor n schietbeetje veur neudeg om gelukkeg te wezen. Griep t mit baaide haanden en hol t vast zolaank as t kin. t Kin zomor van aine dag op aander hail aans wezen.
t Ligt veur t grootste dail aan en in joezölf en aan joen menaaier van denken. As je n hekjeperfekje binnen, pleeg je roofbaauw op joezölf en kom je joezölf ainmoal tegen. Broek tied dij Heer joe geft. Veul hebben je veur wat geluk ja nait neudeg.

As je wat moaken willen, mout je zörgen veur voldounde matrioal, geraidschop en licht.
Doarom is de Schepper van t hailaal begonnen mit t licht aan te steken. t Twijduusterde dou over d’eerde. Dat was aans nog n haile put. Hai kon aans nog nait bezunder veul zain. Doch keek God in rondte en zag dat t aal dik in order was. Twijde dag het ‘Kunstenoar’ zörgd veur locht, zodat der leven op eerde meuglek wer. Tevree keek Hai om zok tou en zag dat t dik in odder was.
Daarde dag muik Aalmachtege n schaaiden maank laand en woater. Luit t gras gruien, plantte stroekjes en wat bomen. Vaar veurwoarden veur leven, wazzen ja schoapen: licht, locht, laand en woater. Vaarde dag luit God hemellichten verschienen: zun, moan en steerns. Dou kon Grode Kunstenoar goud zain wat Hai ommaans had har. t Leek Hom wel wat tou. Volgende dag werren vissen veur t woater en vogels in locht moakt. Der kwam hierdeur n bult levent in de braauwerij. Heer kreeg der alsmor meer zinneghaid aan. Zesde dag zedde Hai kroon op zien waark. t Vij luit Grode Boas groazen op de waaiden en dou t hailemoal noar Zien zin was, knuterde t Opperwezen van klaai n popke in nkander. Bluis t locht in neusgoaten, t haart begon te pompen. Duurde nog wel even veurdat dij volgruid was.

Van al t waark was God zo mui worren, dat Hai n rustdag inlasde. Dolgelukkeg was Heer mit Zien kreoatsie. Zollen t echt doagen van vaarentwinteg uur west wezen, of mouten wie der meer tied veur oettrekken?
Dut er ok nait tou! t Was n nuver en bandeg waark. Spiedelk, dat mensen zo’n zooitje van Zien kunstwaark moakt hebben. Koopzundoagen vertellen schienboar n aander verhoal. Elks mout mor doun wat hom t beste touliekt en wat e loater bie zien Moaker verantwoorden kin.

Kees Dik haar t meroakels veur nkander. Amperaan dreuge achter d’oren mog e t bedrief van zien voader overnemen. Nou was dat aalweg zien bedoulen al west. Was per slot van reken ja d’oldste zeun, mor menaaier woarop, stuide hom tegen börst.

Doezelnd as n daif in nacht was Kees wat latveerdeg worden. Je wissen bie toeren nait, of joe hom bie kop of kont haren. Kon den gain pail meer op hom trekken. Wat e d’aine dag zee, was e aanderdoags al laank weer vergeten. Kende bie zetten zien aigen vraauw en jongen nait meer.

Vruig deurlopend, wel of dat doch was, dij doar in hoes rondstruunde. As je hom nait votdoadelk n ofdound antwoord gaven, kon e ofgemieterd helleg worden. Din wazzen de roapen goar. Zien volk was der euvel mit aan en altmaangs knap flaauw van. Zo was t ja gain doun meer. Kregen der gain sloap meer bie, den zowat elke nacht spookde hai om ain of aander ondudelke reden deur t hoes heen.

Toun e n pooske leden inains in blode kont achter thoes verscheen, omreden hai in tobbe wol, wazzen roapen goar. Woar dij noar zien roadselachtege begrippen din wel stoan mos, zel wel aaltied n vroagtaiken blieven. Zo kon t ja nait langer. Vraauw en kinder werden der heurensdol van. Haren vree noch duur, zolaank Kees omgeven onvaaileg bleef moaken.

Dokter Wiersma kwam over vlouer en der wer besloten, dat zodroa der n plekske vrij komen zol, dat vraauw Dik din tieden zol kriegen. Riekhaalzend zag femilie oet noar dat ogenblik. Kees was ja gain ogenblik meer vertraauwd. Bevoelde zok en lest haren ze hom betrapt in kelderkaaste, woar e zien wotter kwiet wol. Ston al kloar om le lege fleskes te vullen. Wol der ogenschienlek weer n schoemkroag op joagen?

Underboksem haar e al oettrokken en hai ston mit lutje jong hinneweer te slieren. Elk moment kon e t kroantje openzetten en din was Leiden in last. Wel mos dij smeerlapperij weer oproemen? Juustem! Bertus wis nait hou rad e zien vader op t ‘hoezie’ mos kriegen.

Voader verkeerde bliekboar in verunderstellen, dat e veur pot stond en was kwoad, dou Bertus hom bie schammelhakken kreeg, den as e zien zin dee, göng e lege bierfleskes vullen mit aigen nat. Verdikkeme joe zolden zo’n olle fieserik ja k wait nait wat doun. Mor dij lieder wis ja nait beder. Haar der ok nait veur kozen, dat e mit verstand op hobbel roakt was. Achterof kon n mensk der wel om laggen, mor dou stond elks t reren noader as t laggen.

Wat kin n mensk in n poar moand tied doch verschrikkelk oftoakeln. Van dij staarke, nouste waarker en laifhebbende voader was gain gaist meer over. Dou n dik moand loater n schrieven in bus vuil, dat e volgend weke in t Tuntlerhoes in Ter Oapel ploatst worden kon, göng der n zucht van verlichten deur achterblievers.

Hemelschraaiend was t ofschaaid op zien koamer. Haar zölf nait meer t benul wat der mit hom beurde. Kende vraauw en kinder nait ains. Deure wer achter hom op slöt doan. Allain deur n bepoalde ‘code’ in te drokken, konden ze der in of – oet. Makkelk te ontholden, den t wazzen de vaar ciefers van t joartal.

Pesjenten haren doar gain sjoegel van vanzölfs en stonden din ok voak ofraaizenden noa te kieken, mit neuze tegen t glas. Bezuikers wazzen mainsttied doodgelokkeg dat ze t gebaauw rogge tou keren konden. n Mensk wer hierzoot nait gelokkeg. Kees wer zo langzoamerhaand zo dement as n deure. Keek d’haile wereld veur n doedelzak aan. Nuimde steevaast le manlu, meneer, of t nou n dokter, zieleknieper, domnee of broeder was.

Lu van d’aandre kunne wazzen in zien ogen vervaast juf. Doar was e mit gain vatteg peerden of te kriegen. Leefde hier in zien aigen wereld en as e mor zien natje en dreugje op tied kreeg en zien medicienen, din was der mit hom niks loos.

Zat aiveg en aaltied veur t roam noar boeten te loeren. Zwaaide noar Jan en Lemaan, allewel doarzoot zowat gain mensk veurbie kwam. Of zol e n koppel eenden en gaanzen veur mensken aanzain. Zee amperaan boe of bah. Al kon e wel es roar oet houke komen.

Dou eerdoags zien Griet mit Bertus op roakeldais bie hom op veziede kwam, was e inains in le stoaten. t Was elke moal weer n oaventuur hou ze hom aan treffen zolden. Al wazzen ze nog zo goud veurberaaid op weer n sneue neuze, t bleef vanzölfs wel heur voader. Al konden ze heur dat naauw veurstellen.

Greep heur somtieds bie d’aarm. Nam ze din mit noar t roam, wees, joa woarheen aiglieks? En zee beveurbeeld: “Waist wat zo roar is, t vij lopt eerst in waaide, springt over slode en komt loater geslacht weeromme!” Wel doar n taauw aan vaast knuppen kin, mag t zeggen. En zokse stekken meer. Elke raaize was t weer n bezuiken noar hom tou te goan.

Wichter en jongste manlu haren der al rad heur bekomst van en luiten d’eer volgeern aan moeke en heur rechterhaand. t Vaalt veur kinder ok nait mit om op bezuik te goan bie aine, dij zie nait aans kend haren as n vroleke, voader, dij aaid geern wat mit t jonkvolk mog oetsen. Nou kwam der oet dizze rechtschoapen rezenoabele manskerel ja grötste onzin. As t nait om te hoelen was, kon j der ja wat om laggen.

Rechterhaand, joa dat mog wel zo wezen. Bertus zok van toukomst hail wat aans veursteld din veurtoan as ‘stoetjeklaaier’ deur t leven te goan. Op verzuik van zien voader haar e zok indertied inschrieven loaten op bakkersschoule, om in toukomst t eedle vak van ‘brood- en banketbakker’ oet te kinnen oefenen. Noadrok lag doarbie op t leste dail. Dat leek hom doudestieds wel nuver tou. Werkelkhaid was wat aans. Noast t bakken van stoede kwam e zowat nait meer aan wat koukjes, toarten en zokswat meer tou.

Kon zok nou n bult mooiere dingen veurstellen, din om klokslag vaar uur oet t nust te kroepen. Wol zien moeke aans nait veur t haile bedrief op loaten draaien, mor om te zeggen dat e biester gelokkeg was mit zien veurlaand, nee dat göng wel aarg wied. Hozen en boksem aan lieke as n bloot boezroen. In bakkerij was t aaid ja zo gloepens waarm.

t Was dat ‘ol heer’ t nait lieden mog, aans luip hai hierzoot mit bloot pokkel. Zo tegen middeg zat zien waark der grotendails op. Tenminzent as e nait boer op mos om zien stoetjes en wat der nog meer oet zien haanden komen was aan man te brengen. Man, man wat was t elke mörgen weer n boudel om t daig zodoaneg te kneden, dat der loater apseptoabele stoeten van kwamen.

t Gesoes van le lu, dij aalweg wat aan te maarken haren. Din was t te klaaims, n aander moal was e te rij mit zoltpodde rond sprongen. t Was, dat e zien moe der nait allain veur wol loaten stoan, aans haar e bongel al laank in t houderhok mieterd. Bie wieze van spreken din. Hou zie t gekwedel van dij wieven, dij schienboar wieders niks ommaans haren, om heur tou velen kon, was hom n roadsel.

Nou vuilde hai zok vangen in n hok, woar e levenslaank nait oet zol komen. Op tieden, dat aandre jongkerels der op oet trokken, achter vraauwlu aan, mos hai zok der aaltied noar hebben. Mörgen was t veur dizze waarkezel ja weer vroug dag. Wel zee t ok ains?: “t Wordt n aarm mensk nait geven”. Hai was der mooi kloar mit.

n Voader, dij in t Tuntlerhoes nait meer wis of e van veuren of van achtern leefde. n Moeke dij t le boven ‘pedde’ gruide. d’ Aandre grommen, dij deden of ze mit gang van zoaken niks te moaken haren. Bie zetten wol Bertus d’ haile santepetiek wel in barrels haauwen. Deur bakkerij te verinnewaaiern kwam e aans ok nait wieder.

Tougelieks mit t tilleviezie program “Boer zoekt vrouw”, konden ze ok wel n voariant moaken op: “Wanhopege bakker zöcht lotgenoot”. Veurdailen: Aaid brood op plaanke en aanzain in buurde. Noadailen: Opstoan veur dag en daauw; haard pezen om kop boven wotter te holden; Amperaan femilieleven en tied om oet te goan. Zo kon e nog wel evenpies deur narren.

Verdikkeme, woarom mos zien voader nou zo dement as n deure worden. Ze haren n goie bakkersknecht, dij om mit n hoop kulkouk t leven nog leefboar muik. Doch was t n haile toer om te wedievern mit broodfebrieken. Dij waarklu haren in les geval regelmoatege waarktieden en wazzen gien aarbaaider bie zokzölf.

Sneu genogt genogt dat zien ‘veurganger’ der nait veur te porren west was, aans haar hai t nou n stok makkelker had. Nou was t elke dag weer n oaventuur, of e zien ‘pebeersels’ te gelde moaken kon. Zien moeke stond godgaanse dag achter teunbaank. “Joa, mevraauw, goud mevraauw, best mevraauw, mooi weer hé mevraauw?” Om der doodzaik van te worden. As moeke der oren noar zol hebben, sloot ze tende. Hai zol din as eerste vlagge oetsteken. Eerdoags kreeg e ok nog pepierwinkel der bie. Net of e doar op zat te wachten? Ze aten der aalmoal van, dus was t nait meer as billek dat ok hai zien staintje der tou legde. Zag wel, woar t schip straandde, mor t mog wat hom aangöng best mörgen al zo wied wezen.

Radder as verwacht kneep Kees der tussenoet. Zo van d’aine dag op d’aander kreeg e scheel. Was leste tied ok slim poesterg west, zee daainstdounde arts. t Leek hom roadzoam nait te lange te wachten om langes te komen. Din as veurtaikens hom nait bedrogen, din haar e endsprint al inzet.

Soamen wazzen ze noar Ter Oapel reden en wazzen heur zowat haalfdood schrokken van aanblik van wat ains n staarke kerel west was. Nou lag e waikbakkend te oamen as n olle diesel. Wat ekstroa locht oet n pompke was bie laange nait voldounde om aan zien behuifte te veurzain. Mensken nog es aan tou, wat mout e t wied vot hoalen. n Kind kon zain, dat t hier n oflopende zoak was. Wat is din ok beder? Wis bie God nait meer, dat e op wereld was. Ze haren der aalmoal vree mit. Zo was t ja ok niks. Nou haar e endelk rust in kop en liggoam.

Tegen haalf aine dee e veurgoud loeken dichde. Hai huifde nooit meer, ok al was t mor aine, stoede meer te bakken, of zel e doarboven zien olle stiel weer ter haand nemen kinnen? Sneu genogt is der nog nooit aine weeromme komen, om t volk in te lichten.

Tot nou tou mossen lu ofgoan op verhoalen, dij Jezus n timmermaanszeun oet Nazareth zien kammeroaden en indirect ok ons verteld het. In n koamerke het Bertus, as nij hoofd van femilie, oetvoartlaaider beld. Dij zok noa n stief ketaar mit n tazze vol pepieren bie heur meldde en al rad volgd wer deur zien oflegsters.

Jonges nog aan tou, wat komt der nog n bult bie kieken, veur aal regeld is. Begroaven of cremeren? Kiste oetzuiken. Kleer, dij e aan mout. Ploats van opboaren. Tekst veur op koarde en kraande. Bloumstokken en wat der op t lint stoan mout. Dag en tied van cremoatie. Kerkdaainst, of n tousproak in cremoatorium.

Wel mout t gehail laaiden? Domnee, of n aander? Wat veur meziek mout der draaid worden? Woar huil e van? Wollen joe ok n ‘condoleaanzie’ oavend holden? Wel mout n koarde hebben?

Wol je t in femiliekring holden, of is elks welkom? Op houveul lu kin der rekend worden? As plechteghaid om middeg is, mout der din ok veur belegde stoetjes zörgd worden? En goa zo mor eefkes wieder. Kop lopt je der van om.

t Was mor goud, dat der zo’n kundeg persoon bie was, aans wazzen ze der nait oetkomen. Om en noabie drij uur was t le regeld. Intied was kiste aankomen. Noa n zoveulste kopke kovvie, konden ze eefkes kieken, veurdat t liggoam noar kouling brocht worden kon. Wichter haren ere van heur waark. Hai lag der vredeg bie.

Zolden nait zeggen, dat der in zien bovenkoamer wel n haileboel loos west was. Doar lag e vredeg oet te rusten van le beslommerns en zörgen dij affeer van bakker mit zok brocht. Wat was e leste joaren doch ofgemieterd oftoakeld. Aine dij hom leste tied nait meer zain haar, zol hom vervaast nait meer kennen.

Naittegenstoande t fait, dat ze nou zunder voader wieder mossen, haren ze der le vree mit. Zoas t leste joaren göng, kon t ja sikkom nait meer. Veur fersoun göngen moeke en Bertus nog wel regelmoateg bie hom op bezuik, mor kregen elke moal weer n sneue neuze. Reden, woarom moeke t goud vond, dat d’ ovrege kinder t ofwaiten luiten.

Aan n voader, dij allent mor oog het, veur le wat e noar binnen kin schoeven en aalsmor noar boeten stait of zit te loeren, gainaine meer kent en je op vroage:”Zugst wel, wel of k bin?” mit gloazege ogen zit te stoaren, mit n snoede van:” Wat moust van mie?”

Hoogoet deed e altmets mond woagenwied open. Dochde zeker, dat t vouertied was. Gain zinneg woord kwam der over zien lippen. Mensonweerdeg, begrodelk en onverdaind, noa n leven van haard waarken aan kaande zet en veur aigen vaaileghaid zowat achter troalies holden. Elke raaize kwamen moeke en zeun der weer zaik vandoan.

Nou was t doan! Veur hom gelokkeg, mor achterblievers mossen wieder. Wat n geregel. Ook thoes mos der nog n hoop doan worden, van dij gevolgen t al bar loade was, veur elks mit n kop vol tegenstriedege denk sloapploats opzöchde.

Komende doagen mos t waark in bakkerij wel deurgoan, van dij gevolgen dat Bertus ‘meelpak’ oet armoud mor weer aantrok. Dat kon der ok nog wel bie. Knecht Barteld nam hom zoveul meuglek oet haanden en al waarkend kon e zien aai aan hom goud kwiet. Hou t wieder mos, hai zol zo ain, twij, drij nait waiten, mor komaan, komt tied komt road.

Vanoavend mossen ze voader Kees’ romtommelderij op hoalen. Binnen vaarentwinneg uur wollen ze t koamerke geern weer leeg hebben. d’Aine gait mit n bult verdrait, terwiel n aander al weer vrolek, nou ja vrolek, kloar stait.

Kinder hölpen ievreg mit edressen schrieven. ‘s Oavends brachten ze as femilie n bezuikje aan t oetvoartcentrum. Vonden dat voader der vredeg bie lag. ‘s Woensdagoavend kregen belaangstellenden gelegenhaid t register te taikenen en ofschaaid van heur, bruier, zwoager, oom, buurman of bakker te nemen.

Gelokkeg huifden ze doar zölf nait opzitten en ‘pootjes’ geven. Haren al waark zat, t zwikkie aan loop te holden. Tied om as femilie te treuren was der zowat nait. Elk dee wat e kon doun, mor luip voak as n kip zunder kop deur t hoes. t Was dat moeke laaiden goud in haanden huil, aans was t volledeg oet klaauwen lopen.

As noaste femilie hebben ze voader noar t cremoatorium brocht. n Leste eer aan n voader, dij leste joaren van zien leven sneu genogt mor woar, zien voaderplichten nait meer haar oetvoeren kinnen. Vandoage namen ze veurgoud ofstand van n tied, dij gain mensk haar veurzain, mor woar ze in mossen berusten. t Verstand zee, dat t zo goud was, mor t gevuil sprekt n hail aandre toal. In femiliekoamer, stonden ze stille bie zien levent en perbeerde t miezerge stel mekoar bie te stoan. Veuraal de lutjes haren t nait braid.

Gezoamenlek hebben ze veur d’ovrege belaangstellenden binnen kwamen, veur leste moal n bezuik brocht aan voader Kees. “Hest goud doan mien jong, bist n goie man en voader west. Daank veur le” en ze klopde op kiste. In koamer konden ze weer wat tot heur komen in ofwachten op wat t komend haalf uur nog te beuren ston.

In ofwachten op plechteghaid is intied ok heur domnee binnen komen. Nait dat ze kerkdeure der oet luipen, mor doch kon e heur regelmoateg tot zien geheur reken. Gerdien noar zoal was dichte trokken. t Göng t volk ja niks aan, hou femilie mit dit verlais omgöng.

Der zellen ok wel weer n hoop nijsgieregen maank zitten, woar ze gain verlet van haren, mor as n mensk zo laank dail van gemainschop oet moakt het, kin man dat ja nait veurkomen. Moeke nikt heur kinder nog es as n bemoudeging tou. ‘Staark wezen’, betaikende dat. Legde heur aarms om jongsten heen, terwiel Bertus en oldste zuske steun zöchten bie nkander.

Mit domnee veurop luipen ze under zaachte meziek noar heur ploatsen op eerste riege, mit zicht op kiste. Noast heur bloumstok, lagen der n koppel van aandre femilie en wat lösse bloumen, zellen wel van ‘olle’ klanten wezen. As leste klaanken wegstörven binnen, nimt domnee t woord.

‘d’Ainegste menaaier om n vrund te kriegen, is deur der ain te wezen’, zegt n old spreekwoord. Zörg der veur, dat je aaltied n eerste klas model van joezulf binnen in ploats van n twijderaangs van n aander. Moak joe in t levent van aaldag nait drok om dingen dij woarschienlek nooit gebeuren.
‘n Mens lidt dikmoals t mainst deur t lieden dat hai vreest, mor dat nooit opdoagen komt’, ston der in t Nederlaands op n ‘schilderij’ dat bie ons thoes boven bedstee hong. Doar is volgens mie niks mis mit. Bewoar joen aandacht laiver veur belangriekere zoaken. Mit aal t gejeuzel kommen joe nait wieder.
Zuik t geluk nait boeten, mor in joezulf. t Binnen ja nooit omstaandegheden dij joe ongelukkeg moaken, mor t gedenk doarover. t Is nooit te loat, om te wezen wat je aaltied al geern wollen. Wel t geluk aantelen wil, mout t dailen goan!

Wat vroag van joen levent ok is, t antwoord is aaltied: Laifde. n Stokje mitmenselkhaid, vree en vrundschop. Mit wat noastenlaifde komt elks n stok wieder.

Doarveur huif je kerke zulfs nait plat te lopen. n Kopke kovvie, n paan soep, n lusternd oor of n scholder om op oet te reren, kin in n mensenlevent bar veul betaiken. Aal wat je veur n aander doun, heb je veur Verlözzer Jezus doan.

Prinsjesdag klinkt hail aandounlek. Golden koetse mit Keuneg Willem Alexander, Keunegin Maxima aan boord. t Brengt n bult volk op bain.
Veur dij koetse op batterij kwam, as kedo van Amsterdammers, deden ze de opening van t nije vergoaderjoar te peerd. Keuneg veurop en prinskes doar achteraan. Zel ok best n nuver schaauwspul west wezen.

Doch gaait t haile verhoal aiglieks allenneg mor om sìnten dij regaaiern denkt oet te geven.
Keuneg mag aal ellèn veurlezen. Wat n boan!
Plannen nuimen, dij wizze doch nait oetkomen.
Bosschoppen doun mit n lege knip vaalt ja nait tou.
Leste joaren zit er al nait zo slim veul meer in stoatsbule. Kredietkrises het der n nog veul groter gat in sloagen. Mit mekoar binnen we n bult geld kwietroakt en mit mekoar zellen we tekörten weer aanzuvern mouten. Ministers waiten t geleuf k zölf ok nait recht hou ze t zwikkie weer veuroet kriegen kinnen.
k Las in Jesaja 55 vaars twije: “Woarom wegen joe t geld òf veur wat gain stoet is?” Pebaaiern we bie God in n goud bloadje te kommen deur beden, ovvers, joezölf toutoakeln of je n zet te ontholden van vouer? Woarom willen we ogenschienlek ons Meester zo stommegeern wat geven? Of ist t aal veur t oog?
Terwiel dat Hai geern zugt, dat we mit lege haanden veur Hom stoan, van dij gevolgen God ons van t hoogneudege veurzain kin. Wel zoch niks geven let, het ja schienboar aaltied nog teveul. k Heb n zetje t geteut in Koamer aanheurd. Doar wordt n mens nait lös van. Wat n gezoes! Elks denkt t nog mooier te zeggen as n aander. As ze mor in kiekerd komen. n Toal dat paardie lu oetsloan! “Kopvoddenbelasting”, grovver kin t ja sikkom nait! t Is bie toeren van rötten besnuvveld. n Normoal mens zol zoch doarveur ja doodschoamen. Zo goan lu doch nait mit nkander om. t Liekt woarachies wel n kinderspul! Hou binnen dat soort lu wel in Koamer kommen?
Jan, Pait en Kloas worren ten tenail voerd tot ‘lering en vermoak’, liekt t wel. Vechten schienboar nou al veur heur stoul in Koamer. Grove woorden en schunnege toal, niks is heur te dol. As ze mor opvalen en op duur wat ekstroa stemmen van t volk kriegen.
Echt zeggen hou t aans mout of kin, is der nait bie. Stoan din ok mit mond vol taanden. Man, man, wat n boudel. t Volk kin der gain stoede veur kopen! Beste stuurlu stoan as aaltied aan waal. Waiten t aal, mor kinnen t zölf vervast nait beder doun.

Lu, mit nkander mouten scholders der onder. Gain gezoes meer, mor voloet aan de bak. Der vaalt nog n bult te hemmeln. Wel t veurwoar wait, mag t zeggen!

Maai 1964 hebben mien ollu heur boerenploatse verkocht en binnen ze verhoesd noar Gasselte. n Boer oet aigenste ploatse het t haile spul overnomen. Niks mis mit, zel je zeggen, mor nou komt t:

Dou nije boer op penzioun göng en gain van baaide jongkerels boer worren wol, het e – n poar joar leden – zien stee verkocht aan wat lu oet t westen van t laand. Nait aine mit noam ‘Antiek’ op deure zoas je voak zain, mor n kunstemoaker dij mit n bult iezer gangs wol om doar n nijmoods kunstwaark van te moaken. In grode schure kon e ja knutern zoveul as e wol. Zat doarbie gain mens in wege.

t Börgerhoes doarnoast het e in loop der tied weer in olle, eerste stoat terogge brocht. Wat wil nou t gevaal? Tiedens t breken en hemmeln vond de vraauw des hoezes, under in n kaaste under vlouer n stovvege vlèzze mit doarin – amperaan zichtboar – n opvolden stuk pampier.

Dobbe kreeg ze der nait of, hou ze ok pebaaierde en knooide; ok heur kerel dij der overtou kwam, kreeg t nait veur nkander. Baaident wazzen aans wel slim nijsgiereg wat veur gehaaim der doch wel in dij vlèzze zitten zol. Van dij gevolgen hij vlèzze in diggels sluig en t rolleke veur t kriegen lag.

Veurzichteg het de vraauw t pepier oetrold, woarnoa n mit haand schreven tekst teveurschien kwam. t Bleek zoch oet, dat het hoes in 1908 baauwd was deur mien overgrootvoader Willem Sanders dij traauwd was mit Beertien Hebels. Ze kregen vief kinder vaar jonges: Roulf-oom; Berend- Oom; Haarm- oom ; Oom Roelof en n zuske Haarmke dij nait hailemoal in odder was.

In 1919 het Willem t hoes mit n dikke tien bunder gras- en baauwlaand verkocht aan Hendrik Siebring. Aacht joar loater het mien noamgever, opa Roelof Sanders Willemszoon dij traauwd was mit Geessien Hoving het spul overnomen en het timmerman Warringa der n grode schure noast zet.

In t oorlogsjoar 1940 is mien voader Hendrik op dizze stee komen. Soam mit Driesje Ottens oet Odoornerveen. Ze hebben hierzoot nuver boerd. Nait allènt financieel, mor ok twij kinder binnen op wereld zet. In 1942 kwam ikzölf en in 1946 as n bevraaidenspopje mien zus Jannie. Hiermit kwam n riekeluuswens van voader oet.

Dou der n ruilverkoaveln aan zat te komen en ‘ik zee de gek’ gain sinneghaid aan t boeren har, het e in maai 1964 t bedrief overdoan aan W. Hoving Willemzoon. Zo bleef t spul doch nog wat in de femilie.

t Bleek zoch loater oet, dat mien voa, dit schriefwaark bij zien òfschaaid van stee op dij ploatse achterloaten haar. Nait bepoald n vermeldensweerd meroakel , mor veur femilie doch n schiere herinnern. t Òfschrift van voaders ‘aarvenis’ het n nuver ploatske kregen as n aandenken aan t hoes woarin k geboren en getogen bin en woaraan k nog zoveul daaierboare herinnerns bewoar.

n Mens is bie toeren n roar ding. t Is ok nooit goud. As musken en aander vogels sikkom van t dak mietern, omreden ze doar zowat reusterd worren, stìnnen en aimeln lu dat ze noar winter longern. En as t winter der is en snijwind over t laand poest, klagt elkenaine over dij duvelse kolde, dij elks zin om boetendeure te goan ontnemt. Laifhebbers hoalen scheuvels oet vet en kinnen zowat nait wachten ze onder te binnen op krek geliek wat bevroren woaterke ok. Aandern bouken n raaize noar n wintersportploatse um doar lange latten onder specioale stevels te doun.
Doch is t ok hierzoot n aibels mooi gezicht, aal bomen, stroeken, poaden en doaken onder n dik loag snij. n Ploatje geliek n kerstkoart. Wanner je der nait oet mouten, is t aal n lust veur t oog. Ok bie graauwe oavenden en nachten is t meroakels. Aal lochtjes glinsternd in snij. Hier en doar t krazzen van n poar scheuvels in loate oavend.

Mor as je smörgens vroug bie t pad mouten om neudzoakelke brood op plaanke te kriegen, is t votdoadelk n hail aander verhoal. Riedend deur gladdeghaid, terwiel dat woagens links en rechts, veur en achter zoch langzoam sloeren. Gelokkeg ridt elks mit gevuil en verstaand, van dij gevolgen der verholdensgewies enkeld n schietbeetje woagens in slip roaken en n aander n unbedould smokje geven. n Poebel is rad moakt. Oetdeukers hebben t er goud mit. Doch is t slim begrodelk as je joen pronkjewail n zetje missen mouten.
Zoltstreuen vaargt n bult van t waarvolk, dat dag en nacht pebaaiert wegen ies- en snijvrij te holden. Mouten der as n bok op n hoaverkiste overtou om rieders aan loop te holden. Kaggel of klimoatkontrole moakt overuren om passeziers wat deu te holden. Winterbaanden kinnen t gevoar meschain wat indammen, mor t blift n hail gedou, dat dut aan zoak niks òf. t Waarkvolk is blied as ze soavends boetendeure van t hoes weer achter t gat sloeten, vraauw en kinder smokken en vaalse widde wereld boeten sloeten kinnen. t Volk, in t biezunder d’olde garde, blift t laifste thoes bie waarme kaggel. Woagt zoch nait boeten deure. t Is ok ja gain doun achter zo’n schoefkoare. Overhoal ligt in n klaain houkske. Aleer je t in smiezen hebben, lig je dele, as eerste halte richten zaikenhoes om zoch hierzoot te vervougen bie t leger van slagtovvers van winter. t Vaalt veur oldegies, zo as mien persoontje, wizze nait tou om pladde van vouten onder te holden. Gain mens zit ja verlegen om zes weke gips of n roustvrijstoalen ploade in t lief. Mouten mekoar, as Jan Splinter, mor n bedie deur winter helpen. Mit wat verzin is der hail wat meugelk. Leven ons tiedelk levent op eerd ja nait allènt veur onszulf.

t Zel om en bie september west wezen. t Volk was oareg reur mit inhoalen van hoaver, rogge, waait en gaarst. Bandeg waark en t vruig om n bult waarkvolk. Mien volk muik gebroek van maandewaark. Soam mit zien bruier en de vraauw togen ze mit peerd en woagen noar n kaamp gemaaide rogge, haalfweg n wieke. Voa en moeke reden veurop en stoef derachter oomke en zien femilie. Man ston op woagen en dreef t peerd tot e sikkom mit t heufd in loadbak van mien ol heer ston.

Oomke was bliekboar wat branderg of roppeg in de hoed. Har schienboar woorden had mit moeke de vraauw, den in ainen begon e te bandiezen, woar honden gain brood van lusten. Hij wol en zol n haile zooi dingen, dij k mor nait herhoalen zel. Om n laang verhoal kört te holden, t wer van dij gevolgen, dat e der n knup op dee en in ainen van karre in plomp sprong, omreden dat hai zoch verzoepen wol, was t leven meer as zat en t kon hom aal niks meer verröttekonten. Grootsproak of nait, voa wis nait hou rad e t peerd stoppen kon, sprong van kare en stak zien bruier, dij t swemmen nait machteg was, drijtaander vörke tou. Naittegenstoande zien veurnemen greep dizze dankboar toustoken fertuut en wis kleddernat, sikkom as n verzopen kadde op wale te klaauwstern. t Waark mos wel evenpies wachten, den veureerst mos e vergezeld deur zien helleg wief noar hoes om n dreuge verschonen te kriegen.
Onderwegens har e nait veul proatjes, doar gaf zien wederhelfte hom aans ok gain kaans veur. Heur rabbelkoanes ston gain mement stil. Noa n stief haalf uur kon e oetendelk begunnen de schoven op woagen te kriegen. Toesteg keek e d`haile nommerdag veur zoch oet en bie t schavven ston zien ‘radio’ oet. Mainsttied har e aans aaltied t högste woord mit n bult grappen en grollen. Bie mien waiten het e loater nooit meer n pogen ondernomen om n end aan zien ‘liedensweg’ te moaken. Of zel t allent mor wat maalvreten west wezen? Mor dat dut er ok nait tou. In aalsgeval kregen ze dij weken t koren onderdak in grode schure noast ons hoes in òfwachten van komst van dörschmesien.
Goandeweg werren in loop der joaren ok kinder inschoakeld om de baauw aan zied te kriegen. t Is aaltied maandewaark en somtieds wel es schaandewaark worren. Mor ja, as je bie toeren amperan waiten wat je t eerst of t lest aanpakken zollen, kin vlam hail makkelk in panne sloagen. Oomke het t nog lange volholden, het leeftied van de staarken bereikt en is oetknepen, dou e krapaan twijennegenteg kruuskes achter zien noam har.

Daarom?…. Is gain reden; zegt man doch mainsttied. Mor der mout doch wel n oorzoak of reden wezen, veur aal wat der in ons noaste of wiedere omgeven beurd. Zukswat komt doch nait zo mor oet locht valen? Achteròf is voak n bult verkloarboar. t Kin ja nait aaltied n ongelok, of stom touvaleg wezen. Gain mens is veur t (on)gelok geboren. Aigen verdainste?; touvaal?; noodlöt? Woarin mouten we nou leuven?

Woarom? …. Binnen mensen op dizze eerde komen? Tot meerdere eer en glorie van onze Schepper? Of noodzoakelkerwies vanwege t aantelen? Onze olders hebben ons vanzölf – aal din nait vol vreugde – begrout. Gain van de borelingskes het der ja zalf om vroagd. Eerste kreten binnen din ok vervast gain vreugdeklaanken west. n Vrömde, kolde, aangstaanjoagende wereld is t, dij heur of hom begrout. Doch blift t aaltied n meroakel. Oplochten, veuraal noadat bleken is, dat alles dik in odder is, zowel mit mouder as kind – aal der op- en aan zit – en t wieders zond lekt; is der reden tot grode dankboarhaid.
We hopen, dat we der mor laank van maggen groalen. Mor dat hebben wie ja nait in aigen haand. In broeklain geven en kregen! Veur goie, mor ok mindere tieden. In veur-, mor schaande genogt ok wel ais in tegenspoed. Mit hopelk meer laif as laid. Ok zit in elk begun t ende al besloten. Dood en leven heuren bie mekoar as kop en munt; yin en yang. t Blift aaltied n kompleet roadsel, woarom d’aine vraauw – al din nait veurzain – votdoadelk in verwachten rakt, meschain wel van bèrreplaank of aan, en n aander noa laank wachten en veul onderzuiken, voak oet nood, noa n aantal mishottjede pogings; veurgoud hoop op gezinsoetbraaiden opgeven mout. En wat te denken van al dij vraauwlu – wichter voak nog– dij t kind (nog) nait willen en t doardeur (loaten) òfdrieven, of ter adoptie aanbaiden? Woarom? …. Is alles in dizze wereld zo ongeliek verdaild? Hebben paardie lu zowat helfte van tied kommer en kwel? Komt sommege lu financiële aarmou mor nait te boven? Blift het stoer, aaltied mor weer vernijs èndjes aan mekoar te knubben, terwiel bie sommege aandre lu schienboar zomor t geld binnen blift stromen.
Over gerechteghaid proat! Waaraan hebben wie dizze verdaildhaid in soamenleven verdaind? Elk het doch t zölfde recht op n mensweerdeg bestoan? Hebben zie meschain wat onmis doan, of het man dit aanszins over zochzölf òfroupen? Of mouten we dit raangschikken onder t heufdstok “kloare pech”?

Woarom? ….Heerst der in bepoalde laanden zowat aiveg en aaltied oorlog. Is der zowat nooit n tied van – of zicht op – vree? Stoan paardie volken aalsmor vannijs mekoar noar t leven. Binnen der doagelks miljounen ontheemden op vlocht, of mouten ze bivakkeren onder mainst erbaarmelke omstaandegheden. Onschuldige manlu, vraauwen en kinder.
Woar is t laand bleven, woar laiwe en laam vredeg noast nkander leven konnen? Woaraan ontlainen terroristen t recht op heur verschrikkelke gedou? Wenneer komt er in t haailege laand endelk ains Vree?

Woarom? ….Roaken zoveel mensen, veuraal jongern, zodoaneg mit heurzölf en aandern in knubbe, dat ze mainen haard te mouten schoppen tegen bestoande odder deur overmoateg alkoholgebroek; drugs; allerhaande vörms van krimenoalitait en aander excessen en hiermit voak gepoard goand zinloos geweld? Zie hebben weelde en welvoart ja aan t gat hangen, mor waiten ogenschienlek nait, hou doar mit om te goan.

Woar ging t mis? Wel of wat is der as schuldege aan te wiezen? Wel is veur aal dij noareghaid verantwoordelk? n Teveul aan buusgeld; betoalde bieboantjes; thoessituoatsie: – inkomplete femilies – waarkende mouders – gebrek aan echte aandacht, belangstellen en tied – (sleudelkinder!); tot dizze hedendoagse oetwozzen? Hou kriegen we menskhaid weer in t goie – algemain apsepteerde- spoor? Woar binnen de algemaine nörms en weerden bleven?

Woarom? ….Is er zoveul krimenoalitait in wereld? Onvree mit homzölf, alles en elkenain; nieds t.a.v. aandern, dij t (voak schienboar) veul beder trovven hebben? Binnen wie mit nkander, t spoor n bedie biester roakt? Hebben we teveul buusgeld, van dij gevolgen, dat benoam t jonkvolk nait wait, wat e doar van gekkeghaid zoaal mit doun mout? Vreten ze doarom zokse roare dingen oet en zetten ze t dure geld om in draank. Zoepen ze as n krieger op t oorlogspad. Hebben we t zo goud, da’ w dij weelde van onze welvoartsstoat nait velen kinnen? Binnen wie zo verwend deur t bezit van t eerdse sliek, dat wie aal veurdailen van onze gaistelke- en eerdse verworvenheden vergeten binnen? Worden we deur t “ wereldvenster “ – d’ alensoverheersende tilleviezie en (internet) computer – zo ‘brainstormd’, dat we waarkelkhaid oet t oog verloren hebben?

Woarom? ….Lieden miljounen mensen op dizze eerdkloot aan: aarmou, honger en dörst? Roaken er doagelks zoveul lu heur boantje kwiet? Is der bliekboar gain enkele regeren in stoat t tie blievend te keren? Zain zie – ondaanks schone beloftes – gain kaans n ende te moaken aan aal dij bekende en deur elks zo verfoeide wantoustanden; widde boorden krimenoalitait – fraudes; omkopens; chantoages; drugshaandel en –gebroek; moord en doodslag; vandoalisme; daifstal; korruptie en aander “braandheerden“? Woarom?…. Lopt ain op de vaar huweleken spoak? Woar is traauwbelofte bleven, as we t bliekbaar bie elk zuchtje tegenwind al òfwaiten loaten? t Zo gaauw nait meer zain zitten en t ‘huwelksbieltje’ der bie dele smieten? Waiten wie ons mit welvoart en welstaand gain road meer? Mouten wie zo neudeg as echtpoar aalbaaiden waarken, mit dij gevolgen, dat wie sikkom gain tied meer hebben veur mekoar? Wat doun we mekoar en onze kinder aan? Zo binnen we doch nait traauwd? Woar is ons verantwoordensgevuil bleven? Woar belofte van aivege traauw, in veur- en tegenspoed? Huweleken worden in hemel sloten, wordt der wel ais zegd, mor woar blift din dij Allerhoogste traauwambtenoar? Woarom let HIJ dat aal geworden en grep HIJ dij echtbrekers nait bie schammelhakken? Geven we nait meer genog om mekoar en kaizen doarom te rad weg van minste weerstaand. Aan ovrege betrokkenen en in t biezunder kinder wordt schienboar naauw docht.

Woarom? ….As we bovenstoaande faiten consteteren en erkennen; t aalmoal zo ofgemieterd goud waiten en t zo groag aans zain; kinnen wie der mit ons altmoal din echt niks aan veraandern? Blieven onze ogen sloten oet: aangst; aigenzinneghaid; zölfzucht; onverschilleghaid; gemakzucht of apathie? Loaten we daarom alles mor geloaten – liedzoam – over ons heen glieden?

Woarom? ….Gunnen mensen mekoar t licht in de ogen asmangs nait? Nieds, op aal wat n aander het? Kikt menneg oog aaltied noar d’aander? Is andermans gras nog aaltied veul gruiner?
Willen of kinnen we n aander nait goud begriepen? Willen we aalsmor t zölfde of meer as wat n aander het? Zo ontevree, mit wat we zölf zomor kregen hebben, of is t schier òfgunsteghaid? Aigen verdainst is t ja nooit! Dankboarhaid is mainsttied wied te zuiken. Woarom? ….Meten lu schienboar mit twij moaten; is t oordail nait geliek; droagen gelieke munneken nait dezölfde kappen? Mout de aine mens staarven in ploats van te maggen leven, in tied dat paartieds n aander zo geern goan wil? Zellen we t nait meer aan onze Grote Hemelse Regisseur over loaten mouten en pebaaiern veuraal ons aigen stroatje te schrobben? Verkloaren kinnen we loop van zoveul dingen ja doch nait!

Woarom? …. Moaken wie ons aaltied zo drok om onbelangrieke zoaken? Kinnen we onze toumeten tied nait beder besteden? Vinden we t zo stoer, ains sorry te mouten zeggen? Willen wie nooit minderman wezen? Mout het laifst onze aigen hoane keuneg blieven kraaien? Mouten wie zölf veuraal volop in belangstellen stoan? Woarom? …. Mouten paardie lu leven mit n sikkom ondroaglek verdrait? Kinnen mensen zo min vergeten en bovenaal vergeven? Ligt schuld nait bie elk van ons? Binnen we t parredies; de zundvloud en toren van Babel, allaank vergeten? Is onze sproak op zoveul terraainen nog aaltied verward? Zegt de ains aan ons beloofde regenboge ons nou gain sikkepit meer?

Woarom? …. Maggen mensen nait aaltied soamen old worden? Worden ze zomor onverwachts oet nkander rukt deur zaikte of aander meleur, woardoor aine bevubbeld noar n zaikenhoes of nog aarger n verpleeghoes mout. Of deurdat aine komt te overlieden; mit voak n bult zörgen veur achterblievers; liggoamelk, gaistelk of financiëel.

Woar kinnen we antwoord kriegen op dizze en nog n haile bult aander vroagen? t Grode ‘woarom’ blift ja n open vroage, woar gain mens n òfdound antwoord op wait. Elks mout zien aigen doarin vinden, as e der mor nait onderwegens bie verdwoald.
Of vroag k meschain noar t bekinde pad?

Bie n oetvoart of kremoatsie heuren wie ontelboare moalen ‘staarkte’ of ‘kondoleerd’ zeggen. Of lu der wat mit kinnen, blift aans n vroage. Mensen bedoulen t aalmoal goud. Gunnen femilie n haile bult, mor vergeten doarbie dat in t Bouk der Bouken in Matthëus 5:4 ok staait: “Zoaleg binnen dij angeln, den zie zellen vertroost worren.”
We maggen blied wezen, dat de Heer t volk dat raauwt slim eernsachteg nemt. Zie stoan der wizze nait allenneg veur! Wie kinnen n ogenblik mit lieden, mor Hai of Zien Zeun kin dat veul beder doun. Veural as man zukswat zulf gelukkeg nog nait bie haand had het.
t Leed van aandern vuilen wie ja nait, zo as Messias dat zulf ondervonden het. Wel zo leden het, kin mit recht n aander zoalegspreken. Hai schraift mit ons mit as t neudeg is, of lidt mit ons mit as we pien hebben. Wist ons t pad, as wie t eefkes nait meer zitten zain. Hai loat pesjent nait in t rond woaren, as nood zo hoog wordt, dat e gain aander oetweg meer zugt as oet t leven te stappen, zien volk in totoale verbiestern achterloatend.
Wenneer wie ons oren en ogen goud openzet haren, konnen we meschain dij veurtaikens wel vrouger heuren en zain. Mor achteròf is t ja aaltied slim makkelk.
Touvaal? Soamenloop van omstandegheden? Kin n ‘meroakel’ gain bewies van Zien aanwezeghaid en betrokkenhaid wezen? Kin nait bestaait nait, is ja dood, mor der is aaldeur Aine dij t aalmoal vervast waiten zel en n oplözzen aandroagen kin! Al is t din in ogen van mensen wel te loat. Der zellen in toukomst veurvast nog wel wat aanwiezens komen, as wie t din mor tiedeg zain en moatregels nemen!

Nou endelk t ies wat oet voarten en moaren rakt, zai k aalweg slagtovvers van moeke netuur. Visken dij vaastroakt binnen in t bevroren wotter. Meschain nait zo rad votkommen konnen en allerhaande vogels dij t loodje leggen mossen. Zitten mit poten vaast in t ies. Wazzen mainstekaans te mui om oet te slupen veur t noadernd gevoar. Ies mag wel n bult dieverdoatsie wezen veur t volk, mor n ellèn veur paardie daaier en t vlaigend spul. t Is al n hail gedou aan voldounde vouer te komen, loat stoan in dij kolde. Benoam as t boetenwotter under n dikke iesloag ligt en t laand under snij. t Vaalt n meens ja al stoer, loat stoan aal aander kreoaturen. Wie kinnen n dikke jaze aandoun, n pole over oren rieten en vouten in waarme stevels steken. Zokswat is veur heur nait weglegd. Bievouern is der bie zetten ok nait meer bie. Staarksten zellen t redden en seupelsten leggen kop dele. Zo waarkt dat ja in netuur. Dut mie denken aan Spartoanen, dij lutje potje noa geboorte mit kop in n tobbe wotter staken. Wel t levent der ofscheurde mog blieven, d’aandern verdainden heur bestoan op dizze eerdkloot ja nait, bezörgden d’olden allènt mor kripsie en verdrait. Wanner heb zokswat eder heurd? Hitler en zien misdoadege konzorten konnen der ok wat van! Dij omdeel valen kopperoal zel t wel aargenswoar opdoan hebben. Maaiden ongevroagd onvrugtboar moaken, behulpzoamen oet wege roemen. ‘Untermenschen’ ledderlek n kop klaainer moaken. Harregat, t is bie toeren ja onnuur wat n meens zien noasten aandoun kin! Vlaig as doeve, zeekoap of aandersoortege vogel wied vot, as t winter wordt.

Zuik n waarmer plekske om te overwintern. As je t van t twijbaineg volk hebben mouten, kin joe t wel ains maal mishottjen. Veur as je t in smiezen hebben zit je bie winterdag mit kop of poot muurvaast in t kolde ies. Over n hoogvlonder veur mien hoes zag k n haile zoot smienten en ainden, as ok n koppel verdwoalde zeekoapen. Zie sirkelden om n kezoat, dij mit t lief in t ies zat. n Wit kopke, grieze vlerken en n swaart steerke. n Allernoarst mooi daaier. Allenneg ogen har e sloten. d’Aandern vlogen hin en weer, of ze hom helpen wollen. Muiken n bult misboar. Angeln messchain om t verspeulde levent? Aine keek mie mit zien oogkes wat loos aan, of e zeggen wol: “Wat n lieder nait?”

12 jannewoarie 2011

Westerbörk anno 2005. Op t veurmoaleg ‘Durchgangslager’ liggen doezenden stainen, elk staait veur aine van de weggevoerde en omkomen jeudse mitbörgers. Twij rails steken aan t end as twij woarschaauwende vingers locht in.
Doar was t begun en tougelieks noagenogt t ende van heur eerds bestoan. Gelokkeg wissen ze dat dou nog nait. As ‘Untermenschen’ ( minderwoardege lu ) wer heur gain stee gund op dizze wereld.

Of ze nou wollen of nait, zie haren op dij dinsdag mor in te stappen. Traain muik al dudelk hou ‘moffen’ over heur dochten. As vij werden ze transporteerd noar onbekende bestemmen. Gain schoulraaize, mor verhoezen noar n aander laand om doar te goan waarken. En olden van doagen en lutje potjes din? Loze lu, haren dou al deur, dat heur lapzakkerij veur gain meter klopde. Mor elk huil zok stille. As laamer luiten zie heur noar slachtbaanke laaiden.

Zaike lu kwamen veur n pooske, in t ‘loazeret’ , woar ze weer oplapt werden, veur dij laange raaize. Man mout din wel n biezunder grode drel in hazzens hebben, om zokswat te bedenken. n Pasgeboren popke wer soamen mit de mouder, op aandrang van Herr Gemmeker homzölf, biezunder goud verzörgd, tot ze ‘Reizefähig’ wazzen. Noa verloop van tied kon heur vertrek ok gain oetstel velen. Bie aankomst in Auschwitz wissen t zölfde soort SS-ers nait hou gaauw ze zo’n onschuldeg kind noar d’overkaante helpen konden.

Wat lu dij verlopen sersjant aandoan haren, wat zo’n behaandeln nog ainegszins rechtvoardegde, was nait recht dudelk, mor t zel wel overwegend mit ofgunst te moaken hebben. Mit noame jeudse mensken, haren t haandelsbloud in heur en wazzen d’aander lu voak te rad of. Doarom mossen ze apaart zet worden, dat was noa verloop van tied in heur ogen nog nait maans genogt, woarnoa besloten wer, om dat haile (oetverkoren) volk van eerdbodem te verwiedern.

t Is heur nait aalmoal lukt, mor ze wazzen al nuver op pad. Hou konden dij misdoadegers dat mit heur geloof in overainstemmen brengen. Eerst beden veur t doagelks eten, om drekt doarnoa n aander mensk noar d’aandre wereld te helpen! Ons Laimeneer het hier wel hail biezundere ‘kostgangers’.

Kuunst haar dij groaperd schienboar van d’ Engelsen ofkeken, dij in Boerenoorlog, boeren al apaart zedde in specioale kampen. Ok Grieken wossen wel road mit heur meloatsen of leprozen. Dij werden opborgen op n aailaand (Spinalonga), woar ze wied oet zicht van ‘normoale’ mensken in aal rust mochten kreperen.

Zölfs de Jeuden stuurden meloatsen mit n roatel stad oet, woar ze lu, dij bie heur in buurte kwamen mossen woarschaauwen deur mit roatel te draaien en haard: “Meloats, meloats!”, te roupen. Zie mossen heur boeten gemainschop mor zain te redden. Ok hier wol man nait geern aan dit ‘oetschot’ van gangboare moatscheppij herinnerd worden. Je zellen der mor tou heuren!

Lu dij zok wat aans gedroagen as deursnee mensken, zetten wie heden ten doage ok nog t laifst apaart.
Schierensliepers, homo’s, asielzuikers, a- socioalen en lu dij van oldsheer nou ainmoal n aandere hoedskleur hebben as ons bleekscheten, zetten wie nog aaltied groag wat bie n kaander, van dij gevolgen we der zo waineg meuglek gedounte mit hebben. Kloarblieklek is der noa zoveul joar nog nait veul nijs under dezölfde zun.

Ok zigeuners höngen der mor zo’n bedie bie. t Volk in hail Europa was heur laiver kwiet as riek. Dij rattenvanger van Berlien wis der ok hier wel road mit. Ok dat volk verdainde in zien beleven, gain ploats op dizze eerdkloot. Evenas homosexuelen, zwak- of minder begoafden. Allent t ‘Arieze’ volk was in zien (broene) ogen oetverkoren om wereld blievend te bevolken.

Hai zölf beheurde ja ok nait tot dat goie ras. d’ Edelgermoanen wazzen oet op n boetengewoon ras, van laange blonde mensken, dij qua verstand goud ontwikkeld wazzen. Van domkoppen haren ze ja haiaalmoal gain verlet.

“Domme’ daainstmaaiden werden onvruchtboar moakt. Net of allain ‘loze’ mensken ‘loze’ kinder kinnen kriegen. As der aine was, dij ze votdoadelk n kopje klaainer haren mouten moaken, omreden hai nait voldeed aan rassenwetten van t ‘Herrenvolk’, was dat ja wel Adolf Hitler zölf. Veuls te klaain, swaart hoar en broene ogen. Wieders nait ain van de snuggersten as t op ontwikkeln aankwam. Deur n hoop gebral mos e dat under t mous verbaargen.

Bloots n haandvol Nederlaans konden t dou nait aanzain, hou t volk van Oabram, Izak en Joakkop op hoed zeten wer en zetten heur haart en hoes veur heur open. Schaande, t was mor n drubbeltje op n gloepende glínde ploat.
Mainste lu keken laaiver aander kaande op, deden net asdat ze niks zagen en heurden. Was ok wel slim makkelk.

Paardie lu luiten heur der op verstoan, dat zie dij raaizegers nog oetzwaaid haren. Bie Schaans roapten sommege lu braifkes op, dij deur de opens in t schot noar boeten gooid werden. Voak göng t om n leste groutnis aan achterblievers, femilie of noabern. t Bezörgen, of opsturen van dat soort braifkes, zagen ze schienboar al as n soortement heldendoad, woarveur ze heur stief op börst sluigen.

Dou lu noa bevraaiden heurden wat dij ‘moffen’ mit onze laandgenoten oetvreten haren, wollen zie t sikkom nait leuven. Zokswat bestond ja nait. Zo onnuur konden mensken, woarunder n bult Christenmensken ja nooit wezen. Sneu genogt veur heur, mor bouken vertellen n hail aander verhoal. Gain mensk haar in wildste dreumen denken kind, wat paardie lu over gruppe zoaal ommaans had haren.

Gain mensk haar op 10 maai 1940 ja in smiezen, wat ons nog te wachten stond. Moggen van Minister President Colijn ja vreeeg hen berre goan. Hai vond t hail nait slim, as lu in dij ‘crisisjoaren’ over de gruppe n griepstuver pebeerden te verdainnen. Scheelde regeren, of t kerkbestuur ja in knibbe. Wat in Eerste Wereldoorlog lokt was, zol ok dit moal wel weer opgoan.

De firmoa ‘list en bedrog’ haar aans aandre bedoulens. In eerste tied stelden overwinnoars zok toamelk netjes op, mit dien gevolgen, dat elks mitwaarkte aan,- om mor es wat te nuimen -, t verplicht registreren van jeuden.
Noa de ‘J’ in t persoonsbewies en de jeudse ster op aal bovenkleroazje en n haile ris wied- en geboden, zag t er veur dij lu nait best oet.

Vluchten kon nait meer en systemoaties wer heur bezittens ofnomen. Deurdat gainaine wis, wat dij ‘edelgermoaanen’ in t sin haren, docht elkenaine, dat t nog nait zo’n voart zol lopen. Stap veur stap wer t jeudse volk laaid op weg noar aiveghaid. Aalsmor meer werd heur bewegensvrijhaid bepaarkt, tot ze via ‘Amsterdamse Schouwburg’ , Vucht of Amersfoort in Westerbörk teregte kwamen. Leste tussenstation op weg noar…

Oetendelk werden der tussen ’42 en ’45 mit 93 trainen n dikke 102.000 mannen, vraauwen en kinder ofvoerd noar wat loater ‘vernietegings- kaampen’ baalken te wezen. Dij ‘Konzentrationslager’, woar moordmezien ge-eulied ofrekende mit zes miljoen jeuden, groot en klaain, zedde mit noame veul Christenen aan t denken. Woar was God doudestieds? Was Hai ok in t kamp, woar Zien volk mit doezenden touglieks krepeerden. Woar was Zien oetstoken haand?

Of hebben mensken dou nait goud keken? Was hai wel degelk doar, woar zien hulp wenst was. Hou is dij ‘holocaust’ te riemen mit t beeld dat we hebben van dij Almachtege, Laifdevolle God, dij as n Herder woakt over zien schoapen? Woar is daigene, dij beloofde, dat der gain muske zunder zien toustemmen van n dak zol mietern?

Gaf e ok in kaampen en gevangenissen forsie noar kruus? Was dit n gevolg van t joarenlaank ‘anti-semitieze’ denken, zoas dat zölfs in onze, mor veuraal in Duutse kerken predekt wer? Was dit meschain t vraibraifke, dat jeuden vogelvrai muik? As wie kieken noar spreekwoorden, dij over jeuden goan, din haar t volk der gain hoge mutse van op.

Oet: “Dij t dut mout t waiten”, n verzoameln van Dr. Jan J. Boer heb k der stel oetligt.

• t Is net of der n Jeude verropt is.
• Dat gebeurt er as n jeude spek et.
• Dat is n Jeudenstreek.
• Dat is Jeudenspek. (sekoade)
• Doar kin gain Jeude t laggen om loaten.
• Doar snieden ze joe noar de Jeudenwet.
• Gaauw, help, der zit n Jeude in t daip.
• Hai bakt t weer aannaander mit Jeudenliem.
• Hou komt n Jeude aan loezen?
• Jeude jeude ribzak, wat hestoe in knipzak. n Haalf kan jenever en n sloatje tebak.
• Jeudenswait is betuun. (zeldzaam)
• Jeuzeln as n ol Jeude.
• k Haar noeit docht, dast zo n ol Jeude wast.
• Kloagen as n aarme Jeude.
• Mit Jeudenhemelvoart. (noeit)
• t Is net ofst Jeude vermoord hest.
• t Liekt hier net n Jeudenkerk.
• Twij Jeuden waiten, wat ain brille kost.
• Wat geft n dooie Jeude om n steek?
• Ze komen der op aanvlaigen as Jeuden op n dood peerd.

Nait bepoald n verzoameln, dij ons in n goud daglicht zet, mor veur dij tied wel verheldernd. Doarbie binnen oetdrokkens as: Dat is n jeudenstreek; doe bist ja n dikke jeude; zuik veur dat waark mor n jeude; en t bekende: boesjeude, woar n bult kinder mit bange moakt binnen, van dij gevolgen zie veuraal nait bie t wotter van n knoal of wieke komen, nog aaltied in zwaang.

Wie haren noa t bewustworden, wat t volk van God leden haar en ons aandail doarin wel n haileboel goud te moaken! Worden deur dat gezoamenleke schuldgevuil meschain n bult Jeudse plooien vlak streken?

Veul kaansen haren jeuden in onze kontrainen nait. Duutse plietsie juig fanetiek op jeuden en heur helpers. Biestoan deur verroaders, dij veur n poar loezege centen dij lu aanbrochten. Helpers mossen mit dood en t platbraanden van heur wounderij bekopen. Löslippeghaid en onverzichteghaid hebben Duutsers in koart speuld. Martelings in t Scholtenshoes deden de rest. In t stroatnoamenbouk herinnern nog n haile hoop noamen van gevalen verzetslu aan dij tied.

In 1945 wer op 12 april t kamp Westerbörk bevrijd deur Canoadezen, woarnoa op 5 maai in Woageningen d’overgoave volgde. Wat hebben onze olden en grootolden doan veur heur ‘behoeftege’ noaste? Hebben ze d’haanden oet maauwen stoken en zoveul meugelk van dij ‘lieders’ red, of stonden ze mit zoveul aandern aan zied en zwaaiden heur ‘laandgenoten’ oet? Meschain wel blied, dat zie heur in elks geval gain jeudenstreek meer konden levern.

Oet t stroatbeeld verdwenen n bult lu, dij t leven zo leefboar muiken. In Lutje Mokum – Winschoot – binnen mor n haandvol jeuden overbleven. Veul meedlieden haar man over t aalgemain nait mit overaalvenden. Hoezen, zoaken weer of mouten stoan? Ho mor dat gait zo mor nait. Terogge oet hel mossen ze mor zain, dat ze heur ‘zoakjes’ weer op regel kregen. Op veul begrip en meedogen huifden ze veuralsnog nait te reken.

t Is doch wel typerend en hemeltaargend, dat der meer as viefteg joar noa d’oorlog nog aaltied herinnernstaikens aan t Nederlaandse jeudse volk ploatst worden. Beder loat, din nooit, mor doch.. Wie zwaaiden en dat was bliekboar veur de mainste lu al meer as genog!

Henk Fedder het in 1943, dou vervolgen nog nait op t aargste was, n gedichtje schreven, dat miens inziens oareg nuver weergeft, hou t er in dij tied aan tou göng. k Heb dat overzet in t Grunnens.
Jeuds kind.

Zie wacht hom elke oavend aan de traain
t wicht mit de nait oaries swaarde hoaren.
Mit ogen, dij verstrakken in t stoaren,
of voader gaauw tunnel deur zel wezen.

Verof waarkers schoefeln langes binnendeur
en schaiten van trabbe in t doagelks jachten,
t donkere kind kin allain mor stoan en wachten
stoef bie t hokje van de kondukteur.

Din zwaait n kerelsaarm n verre groet
op t lutke snoede bluit rompslomps herkennen,
zie mout op slag haard noar heur pabbe rennen,
hai bokt zok leeg en smokt heur smaale toet.

Nou goan ze soamen deur loade dag,
Man bogen en van zörgen beten,
t Roatelstemmetje wol aarg groag waiten,
woarom zie nait noar t zwembad mag.

O Heer, k heb vandoag ain verzuik mor:
Elke jeudse femilie wordt sikkom oet nkander reten,
loat Gestoapo dizze twij vergeten,
loat dij in Jezus’ noam doch bie mekoar!

Wat je doun mouten, as joe finoal in ‘de stress’ zitten ? t Aalmoal nait zo goud meer waiten. Naargens oardeghaid aan hebben en t laifst de godgaanse dag op berre liggen blieven. Zingen goan !, teminzent dat zeggen n poar Duutse waitenschappers van de Universiteit van Frankfurt. Hoge heren, dij der laank veur deurleerd hebben.

Dij hebben der ja veul ‘sjoege’ van mout je mor reken. n Mensk vuilt zok din doadelk n hail stok beder. Ok Nederlaandse waitenschoppers hebben van de haailzoame waarken van t laid n hoge mutse op. Paardie lu zeggen, dat je der beder van opknappen as van t joggen, mor dij lu zellen wel n bruiertje dood hebben aan n mui pokkel.

As n mensk lopt zeggen dij haardlopers, stait t verstand op nul, t moakt t onthold haiaalmoal leeg. t Is net asdat mit t zwait ok n veurroad kopschraberijen oet n mensk verdwient.

Veur en noa ofloop van n oetvoeren van Wolfgang Amadeüs Mozarts: ‘Requiem’, hebben geleerden t bloud van koorleden underzöcht. En wat bleek nou? Nao n pertijtje ‘strödde schroapen’, nemen de ofweer – en antistress stoffen aanzienlek tou en vuilt man zok n stok aangenoamer. Doar kin gain teblet – van a tot zink – tegenop. Ok d’ aandre aanwezegen mossen der aan leuven. De ‘bloudweerden’ van dizze groep wazzen nait nuimensweerdig veraanderd. Dit in tegenstellen tot dij van de muzikanten. Hoera, jonges, hoog in t laid mit t spul!

t Verhaol wiedtelt aans niks over t alcoholpromilloage in t bloud, mor dat zal ok wel nait zo belangriek, of dik in order west wezen. As de wien zit in de man, zit de wieshaid in de kan, zegt n bekend spreekwoord. t Benul van tied en zörgen is din ok veur n ogenblikske verdwenen, mor komt noa de koater dubbel zo aarg weeromme. Thoes zel e evengoud bie moeke de vraauw kloare wien schenken mouten, din ok van widde wien krieg je wel n rooie neuze.

Mor as joe nou gain wiendrinker binnen en t doarom hailmoal ains binnen mit t spreekwoord dat mit de vos zee, dat de wiendroeven hom te zoer wazzen, mor dou hongen ze dij kurendriever veuls te hoog. “Bier dat nait dronken wordt, gait zien doul veurbie”, zeggen mainste ‘koorknoapen’ en spuilen t gaarstenat mit liters tougelieks deur strödde. t Smeert meroakel, komt stemmen ten goie en verschaft joe n reden om evenpies under controle van ‘direktrieze’ oet te komen.

Smiet mor vot dij tebletjes, pillegies en vitemiene draankies, dij ons ‘immuumsysteem’ zo neudeg verbetern mouten. Meld je aan bie n koor en je hebben al dij kostboare rommel nait meer neudeg. Zingen is ja plezaaier veur twije, noast joezölf, dou je ok slim veul aandre mensken der n groot genougen mit. En och, wees es eerliek, t wiefke is ok slim blied n tiedje van dij olle knorrepot verlöst te wezen. t Mes snidt zodounde aan twij kaanten.

As t aal helpt noa n ‘requiem’ (meziek ter noagedachten aan aine dij oet tied komen is), hou goud mout t din wel nait helpen, bie bevubbeld de ‘Zuderzee balloade’, of n nog vroleker laid? Opa vuilde zok noa n weervonden ‘prentien oet dij olle tied’, inainen weer n stok jonger.

Zien klaainzeun het ducht mie bie hom n meroakels beste beurt moakt? De broodneudege vitemienties vlaigen mit haandenvol t ‘keelgat’ in. Doar kin gainain aptaik tegenop en dit is per slöt van reken, nog n hail bult gekoper ok. Dat zel ons Grunnegers wizze schikken.

Volg de road van sikketoares Arnold Lippmann van t ‘Koninklijk Nederlaands Zaangersverbond’ (KNZV) – de letters stoan nait veur n ‘zwemverainen- din mor op. Zing ! Joe vuilen joe der veul gezunder bie en leven doardeur, as wie t leuven maggen, ok nog ains veul langer.

Underzuik of nait, doagelks komen der bie de roem honderdvieftig ‘shaantykoren’,- kinnen wie doar nou gain goud Grunnens woord veur verzinnen?- n baarg nije leden bie. Zingen geft gewoon n bult dieverdoatsie en dat huift nait ains waitenschappelk underbaauwd worden. Meer as achtdoezend koorleden binnen joe al veurgoan en binnen t mit mien stellen ducht mie roerend ains! Zie vuilen zok doar in elks geval opperbest bie.

Gooi joen zörgen en aander trammelaant mor opzied, der is doch gain hond dij doar belaanstellen veur het. Gooi doags twij verse aaier deur strödde en joe vuilen je t heertje, dat d’ haile wereld aan kin. Vrouger zongen onze olden t al: “As t Poaske was in d’ olle tied, din kregen wie stoet en aaier; we trokken ons beste plunnen aan en haren n bult plezaaier”.

Bin je ais n moal ofgemieterd kwoad. Gooi t din in t laid. Joe zellen zain, dat joen kwoadens verdwient as snij veur zunne. Kwoad worden is ja menselk, mor kwoad blieven is duvels. Dat gunnen joe joen aargste vijaand ja nog nait. Doch kin je beder n kwoadkop wezen as n doedeldop. Den doar lopen der al teveule van bie t pad. Bedenk ain ding goud: t Is beder dat man over joe zeggen kin: doar lopt e, as: doar ligt e. Dat is aal ellen van wereld ja nait weerd. Geduld is nog aaid liedens troost. Man zegt wel zo makkelk: Gezondhaid is de grootste schat! Mor haandel verdikkemie din ok doarnoa!

n Haile zet leden vruig op kezoatsie n knoap van zo’n doezend weke domnee hom t pad noar de Zoalegmoaker te wiezen. Docht vervast hom doarmit vast te zetten, of oet tende te lokken. “Kin k nait“, zee domnee rezeluut tegen hom. Doar snapde Mans titel noch jota van. As zo’n dainder van Grode Boas hierboven t al nait wis, wel mout je din vroagen? “En joe binnen nog wel aansteld as veurganger“, brocht stomverboasde Mans doar tegenin.
“Inderdoad, mor wast mie vragst, bestaait nait!“ Luusteroars valen finoal stil. Sloan van dit beschaaid sikkom achterover. “Dat vaalt ja nait te riemen!“, sputterde t jong.
“Doch wel“, göng domnee onversteurd wieder, den Jezus is zölf t pad en Hai staait stoef bie die. Hemel kin wel ains veul körteraan wezen as wie mainsttied denken. As wie noar hemel wiezen, doun we dat aaltied recht boven ons.
Dat doun aans ons ’tegenpoters’ in Austroalië ok. Eerdbewoonders wiezen zo elk d’aander kaande op. Zel t mit onze daampkring van doun hebben? Locht as welle van t leven?
As we zo annaaiern, binnen ons verstorvenen ja noader aan as wie vermouden? t Voaderhoes is din ok ja stoefan. “Zet rusteg ain tree en doe bist op pad. Vol dien haanden mor, de rest komt vanzölf“. Doar is soavends hierzoot in t zoaltje achter kerke en thoes nog laank over deurproat. Hebben joe t rechte pad ok al vonden?

As we kieken noar wereld om ons tou, schudkoppen wie voak in verbiestern. Holden t sikkom nait veur meuglek. Haile boudel liekt wel op hobbel te wezen. Elks dut wat hai wil en schient gain reken holden te kinnen mit gevuilens van aandern. Leeft zien aigen levent. Ora et Labora – bid en waark – is der nait meer bie. t Carpe Diem paast ons beder: Leve de lol, schenk ons nog mor aine in. Leef bie de dag, grol zolaank as t nog kin.
t Kin mörgen ja wel over wezen.
t Jonkgoud steurt heur aan God noch gebod.
Kraanten boeken ja oet van aal ellèn. Moord, doodslag en grofdoadeghaid binnen aan odder van dag. Zo het ons Laimeneer t vervast nait bedould!
Sloagen der mit n bult draank in de pokkel mor om roak op lös. Overvalen, berovens binnen aan odder van dag. Ollu moaken heur zörgen om wat heur kinder en klaainkinder in toukomst nog te wachten staait.
Dat Hai doarboven t nog aal toulet? Of let Heer ons veurlopeg wat aanklottjen, in hoop, dat wie vanzölf tot inkeer komen. Zel God op n duur, as deur t waark van dij valen ‘Engel’, t altmoal in toeze roakt is, meschain veur ains en aaltied mit hom ofreken?
Wanner zel t endelk ains vree op eerde worren zunder ebola, vlaigtuug-overvalen, IS-gevoaren en zo kin k nog n haile zet deurgoan. Let God dij onterik meuglekerwies eerste tied nog eefkes zien gaang goan? Vangt Heer ons doarom aaltied mit baaide haanden op, as wie dele valen? Mag van mie aans wel wat eder ingriepen. k Zel dag priezen, dat Hai dij soatan kop vergraimen zel.

t Mag meschain gain noam hebben, mor k kiek in t veurbiegoan stommegeern noar t vraauwlek schoon. In t biezunder as t wicht kop sierd het mit n koppel zummerstippen. Woar t aan ligt kin k zo ain, twij, drij nait ains zeggen, moar t het veur mie wel wat. As de rest der under ok nog paast, is t aal mit aal hailemoal dik in odder. Kerel, hou kom k derop, terwiel dat mien wederhelfte t aanzain ok meer as weerd is. Denk veurzekers aan tied, dat k zölf nog op jacht göng. Al was t veur mie noa n zetje, bie mien Geertje koop-en-slag, tot aler tevredenhaid. t Zel wel aan older liggen, dat n manskerel wat oog veur dij ‘tobbelviskes’ krigt. k Wait nou wat k heb, mout nog mor ofwachten wat n aander mie meschain brengt. Kin t beste t mor bie t olle loaten. Zel dat aans mit d’oorzoak wezen, dat n bult kerels as ze de viefteg pesseerd binnen en in de penopauze roaken, t aledoags gezicht kuutjebuten veur n wicht van om en bie twinneg lentes. Harregat, k mout der ja nait aan denken! Woar denkt dij stumperd moud en energie vandoan te hoalen om zo’n ‘jonkvraauw’ te behoagen? Of denkt e onverdrutzoam: “Ik goa der veur, zel kidde nog ains ommeroak staaigern loaten. Brek e din brek e!”
Wat n lieder, dammeet wait e nait hou rap e weer op t olle nest dele strieken mout. Mor din is deure wizze veur aiveg tou. Har alles deeg oet figelaaiern mouten, aleer e zok in n onwis oaventuur störtte. t Gras bie n aander kin der smangs nuver gruin bie liggen, mor kin op duur wel es allemachies broen worren.
Spiet komt aaltied noa de zunde, staait in t Grode Bouk, mor din is t voak al te loat. n Mens kin beder aan de toavel zitten, asdat e zölf op etenskoarde staait! Joager har innertied zien ogen en hazzens nuver kost geven mouten, veurdat e tougaf aan t underboek gevuil. Dit soort noaloateghaid kin n vent aans duur te stoan kommen. Zörgt mangs veur n bult pien in de kop en in knibbe.
As der ok nog kinder binnen, is ellèn hailemoal nait te overzain. Noast n bult trammelant, haartzeer en zörgen levert zo’n oetstap in t hoezelk verkeer, noast wat nijeghaid en dieverdoatsie, aans bar veul noawaark op, dat nait ain, twij, drij op te lözzen is.
k Kiek gerust wat noar zummerstippen op t snoetwaark van n nuver poedie, ons Laimeneer het n mens nait veur noppes twij ogen geven.

Kieken kost ja niks as k de knibbe en t ovrege gerij mor in de buutse hol. t Mag thoes – veur mien gevuil – paartieds wat behelpen wezen, dat is mainsttieds nog beder as mie zat eten. t Veurkomt in aalsgeval hail wat aargenis en noareghaid. Woar kin k t beder kriegen!

t Dee der wel wat tou, eer Lammert zien stramme bainen boeten bèrre kreeg. Nacht was veurbie veur e noar zien idee recht begonnen was.
Gusteroavend was t ja ok bar loat worren. Verdikkeme, deurdeweeks mos n mens der aans
gain gewoonte van moaken zo te nachtbroaken, mor ja, as der ais wat zainsweerdeg op t kiekglas is, wil je t leste bedrief ja ok geern zain.
Dizze raaize was t n film over kinder in Oazië, dij t aldernoarst min trovven haren. Dit har hom
nuver aangrepen en adinlek van koarde brocht. Kinder dij deur heur olden verstöt werren, omreden dat ze ain of aander meleur haren. Opsloten in n kröt op t achteraarf. Wied oet zicht van Jan en alleman. As je bevubbeld ollu vruigen hoeveul kinder der thoes wazzen, werren dizze verschoppelings nait mit teld. Verzörgd as t ovrege vij zagen dij lieders t daglicht amperan. Kropen of luipen al noargelang heur kundegheden in polten wat hinneweer. Oetzichtsloos en dat allént omreden dat ze bie heur geboorte wat lek en gebrek haren.
Gain kinder woar ze mit speulen konnen en gainaine woar ze wat van opstaken. Olders keken
sikkom nait noar heur hom. Onvolweerdeg mozzen ze mor zain hou ze aan heur ende ruiken.
Gain normoal mens dij schienboar noar heur hom keek. Wat gemainschop of aandre hotemetoten nait waiten, deert heur ja ok nait! Wel t per overhoal heurt, holt heur de mond om aksies te veurkommen. Hou is t doch meuglek mit n Grode Boas dij t aalmoal vanoet de Hemel zugt en t Grondpersoneel dat bliekboar ogen in buutse het of kop in t zaand stekt.

De vraauw was intied al under de manefakturen schoten. Lammert har nog n zet laankoet op
baanke noadocht over aal wat hom stief aangrepen har. t Was ja onnuur, zo as paardie lu mit
heur kinder omgoan. t Wazzen ja ok kinder van dijzölfde Voader, dij aal kinder tot Hom nuigde.

Gainaine mog heur ja in wege stoan. Zokswat is ja nait te riemen mit dij Goddelke bosschop. Gelukkeg waren dit soort faiten in ons welvoarend en fersounlek laand nait van toupazen. Of heb k dat mis? Worren sommege kinder ok geestlek en of liggoamlek mishandeld? Kiekt gain mens noar heur welbevinden om? Wie wonen doch mit nkander in n Christlek laand woar zukse oetwassen gain rolle speulen kinnen. Aal wat in kraanten staait of op ons wiedkieker braid oetmeten wordt, mout je nait aaltied leuven. Of speulen dergleke zoaken ok in ons kikkerlaandje n aigen pertij mit?
Ontucht, moord, daifstal, verinneweren van aandermans of mandailege fertuten, doodslag en femiliedroamoa’s binnen ok hierzoot meer regel as oetzundern. Der is niks nijs under de zunne. Pot huift de kedel ja gain verwiet te moaken. Spaalter in vrömde ogen weegt voak nait op tegen baalke in dij van mensen zölf. “Verbeter de wereld en begun bie joezölf, din zol t wizze n moal beder goan”, zegt n old taimke. Wat gaait t der in dizze wereld bie toeren doch roar aan tou. Honger, ellèn, zörgen, misdoad, noareghaid, pikanteghaid en scheel. Noa de Zondvloed en de Oetzetten oet t Parredies is t ja nooit aans west. De Toren van Babel en de verstreuen over d’eerde het der ok vervast gain goud aan doan. t Volk dat nait in de pas luip mit de ‘noabergelieke’ lu as zaiken, misdailden, sigeunders, homo’s, aso’s, kleurlingen, asielzuikers of aandre boetenlaanders werren apaart zet. Doar kon, wol je doch gain gedou mit hebben?
Meloatsen of leprozen werren t dörp oetjagt en mozzen roateln as der ‘geef’ volk in buurde kwam, of werren verbannen noar n aailaand bevubbeld Spinalonga, woar ze – deur de poort van Dante – hel binnengungen, in òfwachten van n wizze dood. Totdat n dokter n medesien oetvönd dij heur weer betern kon.
Noa n deurwoakte nacht het Lammert zoch hernomen en gaait mit sloaperge kop over tot odder van dag. Vraauw is oetsloapen en al reur mit t mörgeneten. Wil heur nait opzoadeln mit zien overdenkens, mor nemt zoch veur, bepoalde dingen doch te tamtaaiern, bie de kop te nemen. Noa zien omdenken en hazzenschraberijen is der doch wat hangen bleven. Lammert nemt zoch veur in toukomst wat aans tegen aal schontjebraiven – dij regelmoateg bie hom in t klipgat valen – aan te goan kieken en der wat mit te goan doun. Ok in zien gedenk trekt de dook wat op en brekt zunne weer deur.

In mien schooltied göngen mor waaineg jonglu op zwemles. We haren doar ja gain geld en ok gain tied veur. Eerst n zet op fietse, n stötje zwemmen en din weeromme.
Mien voader har veur mie as haandenveger wel wat aans te doun en d’aandern zel t nait
aans vergoan wezen.
t Zwemmen heb k din ok leerd in n wieke. Bie zummerdag, as zun deeg n zet braand har, göng t loos. Soamen mit n koppel jonkvolk en wat oldern, dij eedle kunst al machteg wazzen, trökken we op wieke aan.

Van aal wer der mitnomen. Van n mizze plaanke tot fietsbanden, autobaanden en balen. n Opbloazen binnenbaand wer in n aachte om t pokkel van n kind legd. Kopje undergoan was der din nait meer bie. t Opschoten volk leerde ons t eerste begön.
Elks polterde wat rond. Wel gain zwemboksem har, trok zien underboksem achtersteveuren aan. Ok oetwozzen deden heur Jaeger underboks mit laange piepen verkeerd om aan. t Lutje jong zol aans wel ains boeten deure kieken kinnen en zokswat gaf ja gain pas.
t Gaf noast lering n bult vermoak. Wel gain binnenbaand mitnomen har, pebaaierde mit
n bale bie t goud in, kop boven woater te holden. Dat vuil nog nait tou. As bale wegvlopde, göng zwemmer gehaaid kopke under. Mit veul gepoest, gesten en gebler mos ungelokkege der noa n pooske doch weer aan geleuven. Zo kregen noa verloop van tied mainste kinder slag under kontrool.
Leek wel nait op school-, vlinder-, of rugslag, mor ze konden der mit verdan en doar göng t oetendlek ja om. Op z’n hondjes kwamen we noa wat ‘lessen‘ aan overkaande en wazzen mit t reseltoat keuneg te riek. Vandoag de dag leren onze kinder t op n hail wat bedere menaaier.
Tieden binnen gelokkeg hail aans worren en doar plokt elk vruchten van.

Zwoantje Hadders was n propke van vattien joar. Har heur noa legere schoul aldeur volpropt. Op bainen noa was t wicht sikkom aine bie aine! Doch zat der n nuver kopke op. Hou ze aan de vreet kommen was, duur k nait recht zeggen, mor as ‘mulo-big’ dee ze heur bienoam eer aan. Ollu wozzen ok nait recht wat ze der mit aan mozzen.

Zat veurvast nait recht in heur hoed. Moeke har mit t wicht al n zetje bie dokter lopen, mor ok medesienman ston veur n roadsel. As Zwoantje heur klebbe nou mor es open dee, mor dij broekte zie allenneg veur t noar binnen waarken van aal wat heur veur mond kwam en dat was schienboar nait zuneg.
Geeske zörgde oet veurzörg aaltied dat allerhande slik achter slöt en grundel opborgen wer. Har in Zwoantje heur koamerke, dat veur heur verboden tougang was, regelmoateg rondstruund, woarbie ze terdeeg achtte op ploatse woar t wicht ain en aander opbörgen har. Noa ja man kon aiglieks beder zeggen: woar ze heur romtommelderij achter t gat valen loaten har. Hou Zwoantje wegwies kon worren in heur ‘behoezen’ bleef veur heur verwekkers n open vroage. Wanner ze in de smiezen kreeg dat moeke heur zoaken noarakde, zol t hoes ja te klaain wezen. n Haile zooi verunderstellens wazzen Geeske en Kloas in dij joaren al deur de kop spookt, mor zunder rezeltoat. Haren heur ‘vrundinnen’ of, beder zegd, heur klasgenoten al under verheur had, ok de school en heur leroaren haren ze bestookt mit vroagen, mor wazzen gain stap wieder komen. Tot Kloas in t schuurke, woar Zwoan heur fietse doagleks wamsde, verbörgen achter de hoanebalken n gehaaime schoelploatse von, an t zicht onttrokken deur n lege eerabbelpuut. Hakkemak en vegezak har ze doar an zuite wildeboudel verzoameld.
Soavends mos t wicht, geern of nait, mit t wotter veur dokter. Hou ze in aal toonoarden ok ontkende, roasde, bandiesde of reerde, dou voader de haile mikmak op toavel fikkerde, kon ze gain kaande meer op. Hoelend as n lutje potje, wat ze aigenlieks ok nog was, gaf ze tou, dat ze Geert van der Sluus, dij vanof t eerste joar bie heur in klazze zat, zo bar slim mog, dat ze aal veur hom doun wol. Mor t jong har bliekboar n poar aandre wichter veul hoger op zien lieske stoan. Zie vuil volkomen boeten zien aandaacht.

Dit ‘tobbelviske’ was deur hom zo oet stuur roak, niks kon heur meer verblodekonten. Oet ‘luddevedudde’ was ze an t snaaien goan. Noast heur buusgeld har ze of en tou wat geld oet hoesholdknibbe van heur moe stolen. Dat ze deur heur ‘gesnasker’ zo dik, vet en onooglek wer, was nog nait tot heur hazzens deurdrongen. Noa n oaker vol troanen beloofde ze heur olden, dat ze heur leven betern zol.

Oetendelk is t mit Zwoantje nog ‘dik’ in odder komen. Zag der noa t eksoamen oet as n vrizze bloume, dij t anzain meer as weerd was. Dou ze zeuventien wer, zat der al zoveul reuk an t wicht, dat Haarm oet t Veld op heur verjoardeg kommen mog en noast n dikke smok heur wat schieterg n schier rinkje kedo gaf.