Visser, Sjoerd

An Wischluweg, tusken Zèlng en Troapel, staait de ballenboom. Kört bie de brogge over de Ruten Aa, in laand dat swinters under wotter gaait. Hai is groot en braid, mit wied uutspraide sprikken. Doaran gruien ballen. Dij riepen en vaalen mit n plovve op de grond. Stoitern op t wegdek, barsten open. Der kommen lutje keboutermantjes uut. Dij stoan op, strekken heur leden, kieken om zok hin.
Wat is dat noe veur kulkouk, heur k die dinken. Kebouters, sprookjes, veur kinders, wat van laange her. Mor vergis die nait: dij bestoan nog, holden stand in Westerwolle. Zai zörgen veur us leefomgeven, veur de grond. Dat t nog n bietje gruit ondanks al dij gif dat wie spoiten. Kebouters: zie hebben t stoer, mor zie overleven.
As mien noaber ommaans het mit zien giftank prikken dij hom lek. In tied duken zie vot as hai gezon millimetert op zien zitmaaier. Kebouters, doe zugst dij benoasten bie nait. Meschains lieke in n oogwink, mor as doe den nog es kiekst binnen dij vot. En zie binnen ok ongeleuflek handeg. Lestdoags vond aine dak mit mien auto te haard ree. Den het hai n bietje pield in de boordkompjoeter en was opins mien snelhaidsbegrinzer inschoakeld. k Kreeg hom nait meer uut.
Hai haar wol geliek, want kebouters hebben haanden vol waark deur us oetloatgassen. Dij sloan omdeel op t bladgruin, moaken n stroef loagje op insektenvleugels. Dij worden den vleugellaam. En kebouters mouten uren potsen om al dij vleugels weer schier te kriegen. Wie minsen hebben doar gain flaauw idee van.
As dien mouskerij goud gruit is dat eerliek nait allinneg deurdast doe zo waarkzuchteg roet waidst. Nee, kebouters deurplougen d’eerde, geven woddels locht, loaten overtolleg regenwotter vot lopen, zörgen dat sniggen op òfstand blieven en vogels nait al kralen opvreten. Wees heur dus mor dankboar, dij kebouters. As aine schoelt under dien òfdak, nuig hom den binnen en geef hom goud eten en drinken. n Moaltied gaait der grif in, dij hebben altied reuzen honger.
Kebouters: zie stoan veuraan veur us netuurbehold. Zunder heur zol Westerwolle boare palternaksie worden wezen. Dij toak namen zie op heur om reden dat zie zagen hou slim wie mit leefomgeven omspringen. En omreden dat zie er flaauw van waren allinneg mor kurege mor verder hin onnutte sprookjesfeguren te wezen. Zeuven dwaargen van Snijwitje waren stoere waarkers mor in t sprookje van Grimm is dat biezoak. Eerdmantjes uut de Grunneger volksverhoalen gingen heur aigen gaang en minsen mozzen heur nait dwaarsbongeln, aans luip t slim òf. Mor zuver doun wat minsen noaloaten, goud moaken van minsen verknaald hebben: dat is heur toak van noe.
Dij toak vervullen zie stille en in heur aigen menaaier. Minsen vernemen niks van heur en zo willen kebouters dat ok holden. Dat is wol zo bekweem. En de ballenboom zörgt veur anwazzen. Haile joar deur gruien en riepen an zien sprikken dij ronde bolsters. Dij goan dammeet valen en breken open. Weer n nije generoatsie kebouters dij haanden uut de maauwen stekt. Der is meer as genog te doun.
Ballenboom zugt t vrundelk miemernd an. In t laand om hom her gaait zunne langzoam under. Smoort t daaglicht langzoam an vot in wolkenloagen an d’horezon.

t Kostte mie muite t uut te spreken. Mien eerste adres in Nederland. An de weg bie Zèlng. n Ziepad mit n boerenploatse en n poar huzen. Lopt dood in akkerlaand. Benedenmeulenweg. Naargens n meulen. t Twijde huus links is mien huus. Mit uutkiek over d’akkers. n Wiede horezon tot in Duutsland tou. Schiere zunsopgangen in onveurstelboare tropische kleuren.
Zo vanuut Koszalyn mit de traain kwam k in dat huus. n Poolse bruid. Internet was der nog nait in de joaren zeuventeg. t Ging via n bemiddelensbero. In Polen zegden lu dat t geld op stroade lag in Nederland. Zo veur t oproapen. En k kreeg n braif mit pasfoto van Jan uut Nederland. n Streveg bruun gezicht, krollenkop, schalkse ogen.
Joa, en wat dust den as Poolse wedevraauw? Mit n schietklaain apertementje in zuk n reuzen grieze woonkezerne. De lift is altied stukkend, de verwaarmen lekt, muren zo geheureg dast de buren woordelek verstaaist as dij hikhakkerij hebben. Doe waarkst endeloze waarkdoagen an n endeloze lopende baand. Verdainst te waaineg om van rond te kommen. An alens tekort, sluutst an in de riegen veur de winkels. Hoopst dat de pakken meel nait op bennen ast an toer bist. Gripst den dien kaanze om vot te kommen? Op n beder levent?
k Wol. k Hap tou, schrief Jan n braive terog. Stok uut over miezolf. Vroag Jan wel hai is. Over zien femilie, vrunden, hobbies. Mit laind geld stört k mie in n toalkurzes Nederlands. Mien eerste Nederlandse woorden streu k in mien braive an Jan. Dat hai n goude indruk van mie krigt. Hai hapt, neudegt mie om noar Nederland te kommen.
En den de endeloze formeletaaiten. Anvroagformelieren invullen. Wachten. Stempels op dokementen hoalen. Wachten. Amtenoaren wat toustoppen dat zai n bietje anmoaken. Wachten. Storrege oninteresaaierde gezichten, altied de zolfde vroagen beantwoorden. En weer wachten. Ast t al hoast nait meer geleufst komt doch mien paspoort mit uutraaisvisum. k Nim òfschaaid van mien olde levent en stap mit mien kovver op de traain noar Nederland. Woar t geld op stroade ligt. Noar Jan, dij k enkeld noch mor van zien braiven ken.
Deur ale grìnskontroles hìn. Deur de stiekeldroadversperrens hin. In de DDR gewoapende soldoaten mit blavvende speurhonden dij de traain deurzuiken. De grìnsovergaang noar West Duutsland. De kapetoalisten. t Rieke westen begunt. Maarkst der nait zoveul van. Joa, meer nije gebaauwen, meer autos, aandre rekloamebredden. De grìnsovergaang noar Nederland stelt waaineg veur. Bie stoatsion Winschoot stap k uut.
En doar staait Jan. Veur t eerst zai k hom in t echt. Nog streveger as op de foto. Mor hai is vrundelk. En n bietje verlegen. Hai nimt mien kovver over en droagt dij noar zien auto. Joa, hai het n auto. t Is n klaaine, hai paast der mor krap in. Mor doch: n auto.
Jan waarkt in de baauw. Dat haar hai in zien braiven schreven. En zien hobbie is holtdraaien. k Haar hom eerlek schreven dak an de lopende band konzervenblikken inpak. En dak schoak. Veur t eerst kom k in t huus an de Benedenmeulenweg. Doar staait n schoakspel kloar. De stukken het Jan op zien draaibank moakt. t Bred mit holt inlegd. Doarmet brekt hai t ies. k Krig troanen van gelok, omhels hom, kus hom.
Mor Jan mout terog noar zien waark. Hai haar mor kort vrai kregen. k Blif allinneg achter in mien nije huus. Jan is van zien veurege vraauw schaaiden, mout heur nog alementoatsie betoalen. n Man allinneg, dus eerstens wat doun an dij stovvege boudel heer. Alderwegens stoulen, toavels, krukjes mit poden dij Jan draaid het. k Nim dij òf mit de stofdouk, draai der omhìn mit de stofzuger. Jan komt om zes uur thuus en k heb zien eten kloar. Simpel eten want k wait nait of hai bezundere Poolse gerechten lust.
Mor Jan is tevree. Wie kieken nog n voetbalwedstried op tv. En den goan wie sloapen. k Goa bie hom in bèrre liggen. Hai dout n aarm om mie hìn en wie knovveln wat. Mor t is onwenneg. Meer duurt hai nait.
De moanden der na wennen wie, gruien noar nkander tou. Wie worden minnoars, traauwen. Mor t blift terogholdend tusken ons. k Moak kennis mit zien ollu. Ok doar vuil k waaineg waarmte. Zai blieven tegen mie ankieken as n vrumde. Dij Poolse bruid van Jan. Haar hai nooit doun mouten. Dij is op zien sinten uut. Dat komt er nog es bie noa de ellèn mit zien veurege vraauw, de alementoatsie.
Gain nuvere binnenkomer. Mor k mout t Jan nait kwoalek nemen. Wie bennen man en vraauw. En dat t tusken ons zo stoens blift: meschain is dat hou t heer hergaait. Mout k doar mor an wennen. Mie anpazzen.
Anpazzen, k dou der alens an. Nog meer kurzessen Nederlands. k Oefen, leer riegen woorden. Mien Nederlands wordt beder. Dat gainain meer zeggen kin dak mie nait anpas. k Proat mit de buren, in de supermaart. As k de hond uutloat proat k mit de hond, mit mìnsen dij k op stroate tegenkom. Bie t vouern proat k mit de hounder. k Proat tegen de bossen. Zai de Ruten Aa krinkeln. Swinters overstrult zai en staait t gras onder wodder. Al lopend moak k altied weer nije, aandre zinnen in t Nederlands. k Leg mien standpunten veur an d’olde dikke eek dij schaif in de slootkaande staait bie de Leemdobben. Kronkeltakken dij veer ale kaanden uut strekken. k Vind dij eek wies. Mor benoam aigenwies zoas hai doar staait.
Hou is t tussentieds in Polen? Der vaalt wol es n braive van heur in de bus. Hou of t gaait? Hou is t in Nederland? Bin k gelokkeg? Hek n goude man vonden? En sumtieds: of k nait wat geld sturen kin. De waskmesiene is kepot. De auto mout repereerd worden. Zai dinken nog altied dat t geld op stroade ligt in Nederland.
Mor goud, k stuur geld. k Stuur pakketjes noar Polen. k Vertel t an Jan, mor dij reageert onverwacht grèl. Zegt dat mien femilie hom nait uutzugen mout. Zien ollu kommen der bie, waarschaauwen mie dak dat nait meer doun mot.
Akzepteren dij mie den nog altied nait? k Sprek noe doch goud Nederlands? Nee, zai blieven stoens noar mie kieken en Jan wordt swiegsoam. k Maark dat hai kontreleert hou k geld uutgeef. k Mout t ok nait op de spits drieven. Meschain is t in Nederland nait gebeurlek dast vrunden en femilie helpst? k Vuil mie Pools verbonden mit mien femilie, mit hart en ziel verbonden.
Mor dat is gevuil. k Mout noe loos wezen. k Zuik en vind n boane in Troapel, n klaaierwinkel. Doar verdain k inkomsteg mien aigen loon. En doarmet kin k doun wak wil. En butendien blif k t huusholden zo orgenezeren dat om zes uur t eten kloar staait. Jan reageert nait op mien boane. Hai blift swiegen. Swiegend kikt hai voetbal op tv. Swiegend kroept hai in bèrre. Zien rogge noar mie tou.
Joaren goan veurbie. In mien wiede uutkiek zai k windterbines omhoog kommen dij lelk deur de zunsopgang hìn prikken. Mit snachts van dij knippernde rode lichtjes. Jan krigt t an zien rogge, komt in de WIA. Haile doagen thuus en hai bedoult t weer goud mit mie. Op zien draaibank moakt hai n kompleet spinnewiel. Nait dak wat mit spinnen heb. Hai wilde wat veur mie moaken. t Staait in de biekeuken stof te vaangen.
Noe dat hai bie huus is kommen zien vrunden voaker. Den zorg k dat er bier is en lekkere hapjes. Onder nkander proaten dij manlu Grunnegs. En in t Grunnegs is Jan nait meer zo swiegsoam. Honderduut proat hai en k verstoa niks. k Vroag heur om Nederlands te proaten. Mor zai trekken zok niks van mie an. Blieven in t Grunnegs, wizzeln van alens mit nkander uut. As in n gehaaimtoal.
k Goa den mor weer noar buten of noar mien waark. Doar spreken de mìnsen Nederlands en heur k der gewoon bie. In Polen hebben wie ok zuk n streektoal. Mien opa en opoe waren Kasjoeben, zai spraken Kasjoebisch. In mien femilie wordt dat nog altied sproken. Mor as n aander gain Kasjoebisch verstaait gaaist vanzolf over op Pools. Aine ekspres uutsluten, dat dust doch nait?
Jan dut t wol. k Wil dat wie meer soam doun. Zuik veurstellens op in Geert Teis of in de Klinker in Winschoot. k Wil noar t mezeum in Veendam of in Assen. Of t Grunneger Mezeum. k Wil dat wie soam n speltje schoak speulen mit dat bred en de stukken dij hai veur mie moakte. Of dat wie soam mit vekaanzie goan noar Polen. Dat zit noe in de Eurepese Unie, de grìnzen bennen open.
Mor Jan swiegt en dut stoens. Hai wil niks aans as thuus zitten, voetbal kieken, mit zien vrunden Grunnegs proaten. k Vuil dat hai in zien gehaaimtoal van alens over mie zegt. Dat hom uutzuug. Dat al zien geld noar mien femilie gaait. Dak enkeld mit hom traauwd bin om zien sinten. De vrundenkring grunnekt, sumties gaait der n besmuukte blik noar mie. En k verstoa niks van wat zai zeggen.
Nog hail laange hold k t uut. De tieden veraandern, der kommen altied meer van dij reuzen laandbaauwmesienes op de weg. Soavends in t duuster zai k heur ok op d’akkers van mien wiede uutkiek. Mit felle laampen an waarken zai deur. Bie mij waarkt altied meer deur dak er genog van heb. k Zeg tegen Jan dak wil schaaiden. Zoas t noe tusken ons gaait is gain levent.
Op de rechtbank in Grunnen verschient hai mit n olde avvekoat uut Troapel. In de wachtruumte proaten zai Grunnegs soam. Binnen bie de rechter komt dij avvekoat mit n òpklopt en àndikt verhoal over mie. k Kwam noar Nederland mit ain kovver en k vertrek mit twenneg kovvers. Jan nikt instemmend.
Hai zuukt t mor uut. k Bin vot. Terog noar mien aigen laand. Polen.

Weer as op n ansichtkoart. Daip blaauwe locht. Gruin is intens gruin, rode panendoaken eerliek rood. Kold, en lege winterzunne dij grel in d’ogen schient. Zo zugt de wereld der uut op moandag, mien eerste waarkdag.

Van huus uut, Vlagtwedde, bin k op bus stapt. Overstapt in Winschoot en Delfziel stoatsion. Ruum intieds bin k in Faarmsum Oosterhörn, begun van mien boane bie dij grote chemiese kompleks. Haar t al roekt dou k uut bus stapte, viezege biesmoak in de locht.

Mor t is wol mien eerste boane. En den ok nog geliek as prozesopereter, woar k veur leerd haar. Optemisties en in mien schiere pak mit strik wol k niks slims heuren over chemiese indestrie. Meld mie bie rezepsie, krieg n baauwhelm en klembred mit instruksies uutriekt. Mout mie melden bie Plant drij.

Koeskas over reuzen febrieksterraain lopen eksekjoetiefs as mie in pak mit strik, baauwhelm en klembred. Apmoal doulgericht en zulfbewust in heur aigen richten. Zo mout k dus ok doun: wis van mien zoak noar Plant drij lopen. Aargens in wold van buzenstelsels, rafinaadjenkolommen en spijende schosstainen. k Lop hin, t wordt stille rondom mie. En ok n beetje kold. Plant drij kin k naargens vinden.

Doulgericht lopen veraandert langzoam in oarzelnd swaarven. Tussen insteloaties zai k n deure. k Goa doarhin, toets sieverkode in dij op mien klembred stoat. Deure reageert nait, blieft stief tou.

Den mor n tillefoontje noar mien waarkgever. k Toets nommer in dij op mien klembred stoat. En kom in ain zok herhoalende kringloop van kaizemenus, waachtriegen en insproken tieden dat aal us meedwaarkers in gesprek binnen. En den nog weer waachten mit n knuterg meziekje doarbie. Op mie waarkt t onrecht, k word allinneg mor minder liedzoam doarvan. En kold. Kört zegd: lokt mie nait aine te spreken te kriegen.

k Vuil ongemakkelke vroagen kommen: is t mien brek dat k dij Plant drij nait vinden ken? n Slim begun in mien droomboane. Nog mor es tillefoneren en onderwegens verder zuiken. Mit aal mien aandacht op tillefoon kiek k nait woar k lop. Krap mis k n daip gat in de grond. Kel kiek k om mie hin. k Bin allinneg, zai gainaine meer. t Is kold en k wait nait woar k hin mout.

Mor den heur k wat rammeln. t Komt dichter bie, t piept, t knaarst en de zoem van n elektriese motor. Karetje mit sliert aanhangwoagens verschient. k Wink sjefeur. Wait hai meschain woar Plant drij is? Sjefeur kiekt mie nait begriepend an, hoalt de scholders up. Hai spreekt gain Nederlands, ok gain Ingels. Wis uut Litouwen of zo. Mit hom kom k der nait uut.

Hoog boven mien kop, maank buzenstelsels en febrieksinsteloatsies, nog n plak daip blaauwe locht. Hier beneden komt zunne nait en ondertied bin k meroakels kold. Gelokkeg kromt zok n buis noar mie mit n ventiel dij n dikke stroal stoom ofbloast. Ken k mie n beetje opwaarmen. Mor as k mien haanden der insteek verbraand k benoasten mien vingers. Gloepend hait is dij stoomstroal.

Ongelokkeg en nog altied kold goa k mor weer verder. Pas nait goud op, glidder uut in n plak blaauwgruine bragel dij van aargens her op de grond lekt haar. Doar leg k den en mien schiere pak is vies worden. k Wait t nait meer.

k Keer dus mor weerom en vind mien weg noar de rezepsie. Woar k blied binnen kwaam om an mien eerste boane te begunnen. t Liekt zo laange heer. Noe bin k vies, ongewis, nait blied mit sitewoatsie. Bie balie meld k mie nog n moal. Vertel van mien boane. Dat k mie melden mout bie Plant drij en dat k dij nait vinden ken. Zie kieken mie vrumd an, vroagen mien persoonsgegevens. Zuiken in kompjoeter, vinden niks. Vroagen of ik t wol wis wait, zuiken andermoal. Niks. Tussentied loeren dij noar d’aiken blaauwgruine bragel op mien pak.

Meschain mout k bie n aander òfdailen wezen, mainen dij. Sturen mie deur ainege deuren. Mor ok doar kinnen lu niks vinden. En dij stoaren nog noadruklieker noar de vieze aiken op mien pak. Aine griept tillefoon, sprekt wat in.

En den stoat der opins n droeze man achter mie in sekjoeretie-uniform. Hai vroagt of k geliek metkommen wol. In hal griept hai zunder vroagen baauwhelm van mien kop. En zunder wat te zeggen ropt hai klembred van under mien aarm. Knovvelt mie deur uutgang noar buten.

Dus stoa k weer op stroade. Noe zunder boane en in n vies pak. En ondertied klippertaandend van kol. k Goa mor de bus in, weerom noar huus, noar Vlagtwedde. Mien dreumboane is versmoord, in smook verdwenen.

Lauderzwaarteveen. Gainain wait woar dat is. Aan de Borgerweg veurdat dij uutkomt op de Veurbeetseweg. Der is al n speulgoudmezeum en veur heur aigen plannen dij grode leegstoande boerenploatse. Nee, gain wiedkederij, gain xtc lab. Zie hebben bedere plannen. Vief vaklu mit elk heur aigen uutstaarvend ambacht. Woaraan dij stolt vastholden in n nijmoodse wereld dij heur veur maal verkloart. Bienander zetten zie hier, op de boerenploatse in Lauderzwaarteveen, heur ambachtenzentrum op. Mit gezoamelke winkel, kovviekoamer, elk n aigen waarkploatse, kurzesroemte veur lu dij wat van heur leren willen.
Frits het altied gek west met klokken, de wereld van spiroalveren en tikkende roadertjes dij naauwkeureg in nander griepen. Antiek of nijmoods, hai wait de weg in elke klokke en kin hom repereren. Zien klanten mietern nait vot, kopen gain nije klokke. Frits moakt heur olde klokke weer as nij. Zien waarkploatse mit aal zien mesienen is nou in de boerenploatse in Lauderzwaarteveen.
Daarnoast zit Ariadne. Zie is herberist, heur waarkploatse haangt vol mit bozzen kruden. Overal stoan grode vlezzen, potten, buzzen. Uut netuurleke kruden moakt zie zaibe, broesballen, thee, koeraaiernde zaalven. Bekend is zie om heur mede. Hunnegwien op boases van moorsperea. Dij plukt zie zulf langs de Ruten Aa.
Luitzen is körvenmoaker. In zien waarkploatse hoog opstoapelde bozzen wilgentonen. Doartussen vindst hom. Zittend op de grond vörmt hai onder zien haarde doemen strakke ronde körven, rechthoukege waskörven, hengselkörven en zo. En ast stoulen bie hom brengst geft hai dij nije zittens uut biezen of rotanbonden.
Francesco is n gehaaimzinnege likeurstoker. Deur zien dikke brillegloazen staait hai toerloos te stoaren in zien desteloatsievat. Hai joekselt, schudt zien kop, desteleert vannais, geduldeg en aalmedeur. Tot dat hai krek de juuste smoak vonden het, n jechtege kunstenoar. Zien likeuren binnen aan de pries mor van n kwaleteit dijst naargens aans vindst.
En den Lieneke, akwarelschilder. Zie bleef hangen in Westerwolle om reden van t landschop en om reden van Geert Schreuder. Vegenist, zie pafket nait en zopt nait. Mor t landschop hier en luchten doarboven zet zie hail schier op pepier. Zie kwam mit t idee van dit ambachtenzentrum. Zie vond dizze boerenploatse, hoalde d’aandern der bie en trok heur over de strebe.
Vandoage heur eerste open weekend. Zie hebben veul rekloame moakt, folders en n webstee. Altied mit dat dudelke koartje der bie van hou ofst in Lauderzwaarteveen kommen kinst. Zie stoan kloar om d’eerste bezuikers te ontvangen. Heur alles zain te loaten en te demonstreren. Zie hopen dat lu t nuver vinden, dat dij wat kopen, nog es weerkommen, zok aanmelden veur n kurzes.
Op dit plechtege moment binnen zie aalmoal n bietje zenuwachteg. t Gaait der heer! Lieneke het kovvie kloar veur heur. Francesco komt binnen mit n vlezze en n bred vol lutje gloaskes. Hai loert gehaaimzinneg over zien brillegloazen.
“Minsen, k heb nou doch wat biezunders moakt. Zulf heb k t nog nait ains pruifd. Mor k docht: bie zo’n biezunder moment heurt n biezundere likeur. Mag k joe presentaaiern: mien crème de brume. Inspireerd op n veumirregdook in t landschop van Westerwolle.”
Hai schenkt de grieze vloeistof in de gloaskes. Aandern kieken bedinkelk. Lieneke waaigert, zie zopt nait.
“Pruif nou mor!” ropt Francesco as hai heur zunege gezichten zugt. “Kiek, zo dust dat” en hai gait de grieze vloeistof in ain klók noar binnen.
t Zugt der nait uut, dat drankje van Francesco. Mor t smoakt meroakels goddelk. Fris bitterzoer as daauw, veumirregdook in bossen en wiede deurzichten van Westerwolle. As vrouge veumirregdook smoak hebben zol, den smoakt dij zo. Fantastisch dat Francesco dij smoak zo krek noamoakt het. Elk en aine wil nog wel zo’n gloaske bie de kovvie. Lieneke loat zok nog altied nait omproaten.
Mit de lekkere noasmoak van t drankje in de mond goan zie weerom, elk en aine noar zien aigen waarkploatse. Deure staait los, t wachten is op d’eerste bezuikers. Dij kommen, want der is goud folderd, rekloame moakt. Lieneke hait heur welkom, laaidt bezuikers langs de waarkploatsen. Mor woar binnen d’aandren?
In de waarkploatsen, winkel, kovviekoamer: naargens binnen d’aander vaaier. Heur kovviekopkes stoan nog noast de lege gloaskes mit n boomke gries der in. Zie vuilt dat aine heur op de scholder tikt. Lieneke kiekt om zok hin: gain aine. Dit is wol roar. Mor goud, zie mout bezuikers rondlaaiden en dat dut zie zo goud as zie kin. Zie vertelt over de klokkenmoaker, herberist, körvenmoaker, likeurstoker. Verzint mor dat zie zaik binnen, heloas verhinderd en zo. Aalgedureg vuilt zie dat aine heur op de scholder tikt. Mor zie is te drok mit de bezuikers om doar notie van te nemen. Zie maarkt dat dij toch n bietje teleursteld binnen. Zie moakt ter mor t beste van, laaidt de bezuikers rond, geft antwoord op al heur vroagen.
t Was n steveg braauwsel dat Francesco stookt haar. Tot noa sloetenstied blieven de vaaier aandern onzichtboar en onheurboar. Zo tegen haalf zesse zugt Lieneke de figuren langzoam aan in t zicht kommen uut de Westerwoldse veumirregdook. Eerst nog als voage stille gaisten, mor aan t ìnde binnen Frits, Ariadne, Luitzen en Francesco weer hailndaal weerom en heurt zie ook wat dij zeggen. Gelokkeg is der mörgen nog n open dag. En den is elk en aine weer prezent. Zunder draank op.

Lege oavendzunne schient schel onderlaangs loodgrieze locht. t Klettert op d’Oerdeweg, de Drijpoldersweg. Achter Wedderveer het n haalve regenboge zok steveg in de grond plant.
Rieks kniept zien ogen tou. Hai staait in de regen veur zien huus. n Reuzen boerenploatse op de houke. Vremd, gain roamen, t liekt wol n schuur. Mor hai woont der. An de weg t ploatsnoambred Hoorn.
Hai het aan Fenneke zeten. n Wicht van 15 joar, dochter van d’overburen. Ain dag in de week poetst zie bie hom thuus. Mooie kont in strakke spiekerboksem. Zie was zunder ain woord vot lopen. Hai haar heur nog wat extroa sinten toustoppen kennen.

Hoorn aan dij endloze Drijpoldersweg. Aan baaide kaanden, mit grote tussenruumtes, huzen en boerenploatsen. Verder hìn enkeld naimandslaand tusken Pekel en Wedderveer. Ainerzieds bochtege Pekel Aa mit knuzze huuskes der laangs. Aanderzieds slingernde Hoofdweg, Wedderveer. Mit d’Hoorndermeden, bochtege Westerwoldse Oa, Wedderbaargen. Doar tusken in lieklieneg naimandslaand. Saaie lieke wegen, rationele koavels akkerlaand hailemoal tot aan horizun tou.
Rieks het al mitainen overbuurvraauw aan tillefoon. Wat of hai wol dacht! En den nog extroa geld geven, asof zie n hoer is. Nee, dat pikt zie nait. Zie moakt der waark van. Hoorn op hoake.

Rieks vuilt de regen op zien gezicht. Hier in Hoorn komt gainain. Behaalven ast der dien huus of dien laand hest. Aans het naimand hier wat te zuiken. En d’Hoornders zulf, dij kennen nkander wol.
t Roodblaauw streepte busje stopt veur zien boerenploatse. Hai mout met noar bero in Winschoot. Stokt doar eerlek uut hou t goan is. Dat t hom begroot, dat hai excuses aanbaiden wil. Anderdoags komt hai alweer thuus.
Over volle bredte van veurgevel de ledders PEDO. En ale vaaier banden van zien auto binnen lek stoken. Hai loopt noar d’overburen, zegt dat t hom begroot. Hai baidt excuses aan veur wat hai doan het. Zie kieken hom veralteraaierd aan. t Is wol goud mien jong. Mor dij ledders en dij lekke banden, dat komt nait van ons. Zuks doun wie nait , wie zagen t körtsleden, vanmörgen.

Ale Hoornders waiten der al van. Noaber Jans komt an mit zien hogedrukspoit en dat spezioale spul. Soam potsen zie de ledders van de gevel. Den volgt Luut uut Hoornderveen. Hai zet auto op blokken en monteert vaaier nije banden. Zie binnen noabers en wat Rieks doan het bie dat wicht: zaand der over.
Mor soavends is doar d’hoele van de brandweer. Dij komt anscheuren over d’Oerdeweg. Rieks tuurt t graauw in, zugt wied vot vuurgloud richten Borgesiusweg. t Zel doch nait bie Luut wezen? Hai het der gain vree met, riedt doar hìn. De weg is òfzet, aalderwegens brandslaangen, waarkploats van Luut in lichterlaaien. Zol dat anstoken wezen?

Aanderdoagsmörgens: ale gloazen ingooid bie buurman Jans. Plietsie staait der al bie, ondervroagt, nemt verkloarens op. Dat onbestemde gevuil: eerst Luut, den Jans en dij baaiden hebben hom holpen. Plietsie holt ale meugelkhaiden open, wil nog nait zeggen dat t n vroakaktie is. Geruststellend slagt buurman Jakob Rieks op zien scholder. Trek t die nait aan mien jong. En as der wat is zeg t, den kom k die helpen.
Dij zulfde dag nog riedt Jakob mit zien trekker de grup in. Hai kon nait meer remmen, en as hai onder moterkappe kiekt zugt hai n deurknipte remkoabel. Andermoal plietsie der bie. En noe ok pers. In kraande tieden over onbekinde vreker van Hoorn.

Geluudloos flitst hette in duzend pielen omdeel. t Naimandslaand stìnt, bloakert in de zunne. d’Haite locht verkleurt van lichtblaauw noar wit. Gainain vindt beschutten veur zien gedachten en d’Hoornders binnen heur hol kwiet. Zie binnen noabers, zie binnen om Rieks hìn goan stoan. Wis noadat dij zien excuses aanboden haar veur wat hai mit dat jonge wicht doan haar. Mor aine van heur is de vreker en zie waiten nait wel. Hou kennen zie nkander nog vertraauwen? Zie waiten t nait meer.
En t gaait mor deur. Bie buren verder hìn mag Rieks miteten. Dij zulfde nacht nog wordt heur patio sloopt. Ain lichtpuntje: plietsie vindt doar n dna spoor. Aargens aans vangt n gevelkameroa ondudelke omtrekken van de vreker. t Is n vraauw en zie het spillebainen. Plietsie holt n vraauw mit spillebainen aan, mor dij is nait de vreker. Zie loaten heur weer goan.

De boer woar Rieks melk hoalt zugt n begunnend brandje bie zien boerenploatse en ken dat nog bluzzen. Aan de Weversloane, woar Rieks zien aaier hoalt, wordt t hounderhok kepot sloagen. Hounder binnen ale kaanden uut vlocht.
Der komt n belonen veur de golden tip dij laaidt tot arrestoatsie van de vreker. n Grote verzekerensmoatschoppij dut doar nog n bedrag boven op. En ale vraauwlu in wiede omgeven kriegen van plietsie oproup om heur dna òf te stoan.
t Helpt apmoal niks. n Match wordt nait vonden. De vreker blieft spoorloos. En langzoam aan verblekt zie, wordt zie minder dingzeg. En keert rust weerom in naimandslaand. Stuk veur stuk valen d’Hoornders weerom in heur aaldoagse petroon. En as noabers goan zie nkander weer gebeurlek helpen. Zie goan over tot d’orde van de dag.

Harpelerweg smörns. t Is al waarm. Jeroen het t roampje open, aarm buten auto. Onderwegens noar òfsproak in Stad. Hai is doarveur anklaaid. Schier besroen, strik. Zien colbertje op n hanger achter in auto.
Mor t wol nait anmoaken achter dij grote tankwoagen. Dij zit kloarbliekelk haildaal vol, an opschrift te zain mit driefmezze. En hai gaait nait zo snel. Weg is te smaal om in te hoalen. Doar zit niks aans op as beschaaiden achter blieven. Meziekje op de radio.
Jeroen kiekt tegen omhoog en omdeel goande achterkaande an. Noam van transportbedrief. Grote sloeten op loek woar deurhìn mezze inpompt wordt. Hai zugt t bie dij sloeten wippern – gaait dat wol goud? Mor veurdat hai t wait waggelt n lichtbrune mure van driefmezze op hom òf. Ontkomen lokt hom nait meer, hai drokt nog op zien klakzon. Vloeiboare drabbe verzoept zien auto en stört zok deur t open roampje noar binnen.
Den is t veurbie. Jeroen staait stille, zit in zien auto dij knijhoog vuld is mit driefmezze. In zien oksels, achter zien brille, in zien hoaren. Borstbuutse van zien besroen puult uut, tot raande tou vol. Tankwoagen het stopt, sjefeur kiekt schuldbewust noar de kepotte sloeten, woadt noar hom tou. Om heur hìn ain laauw wee stinkende wereld van lichtbrune direfmezze. Allinneg meziekje op autoradio speult verder.
Vanzulf kommen den plietsie en hulpdainsten. Jeroen kriegt n foliedeken om zok hìn, wordt thuus bracht om zok te wasken, op te hemmeln en zien òfsproak òf te bellen. Zie rakken de driefmezze, spoiten de weg schoon. En zien auto. Dij het gain schoa mor wordt doch totelos verkloard. Want t lokt nait meer dij weeë roek uut beklaaiden en stoulen te kriegen.

Grieze waarkdoagen riegen zok an ainander in bedrievengebaauw an Navoloan, woar ik mien ketoor heb. Buten rieden minsen karen bosschoppen van Jumbo noar heur auto. Binnen in kovviebaar, inliest an mure, tekst ‘Eat sleep work train repeat’. Haile dag tappen wie op toetsenbred en turen noar t schaarm. Tegen end van de dag, as k noar huus wil, tuug k mien beroloa open. Maank random readers, usb sticks, peperklips, penaizes en sleudels leggen apmoal hoasneuten. k Heb doar gain aandacht veur, goa noar huus.

Anderdaags. Hoasneuten hebben beroloa open drukt, liggen in n baarg om en onder t bero. Wat neuten rollen al noar deur. Wat is dit? t Steurt mie in mien retiene. Doch mor oprumen. Rol òfvalputen uut t boesterhok. Gaauw staait doar n riege puten vol mit hoasneuten. k Duuk weer onder in mien kompjoeter, vergeet neuten. Dij blieven knispern om mie hìn. k Wol t nait heuren.

Ain daag loater. Deur van mien ketoor krieg k al nait meer open. Hoasneuten vullen ain meter hoog t ketoor. En as k din endelk deur op gloep heb steurten dij zok greteg gaange in. Woadend deur hoasneuten beriek k mien bero. Gain tied verlaizen, mien drokke dagtoak achter t toutsenbred. Aandern in gebaauw: dij reageren krek zo, lopen om neuten hìn. Onderwegens noar heur bero, heur toutsenbred. Mit neuten hebben dij niks neudeg.

Hoasneuten waarken zok in tied gaange in. Bulten zok op tou baargen. En begunnen roatelnd van trappen omdeel te rollen. Wegens lewaai belt aine de kedukser. Op melden over hoasneuten reageert dij mit: “Kom noe, k loat mie nait in malen nemen.”

Omdeel versprieden neuten zok deur gaange. Verzoameln zok in aal hogere baargen. Deur deure schoeven zai kedowinkel/postegentschop binnen. Aine belt plietsie: kriegt ok weer ongeleuvege laagrege reaksie. k Hol mie stil: dij hebben nog nait deur dat t apmoal begunde in mien beroloa. Mie nog nait verantwoordelk stelt. Ansproakelk.

Anderdoags schoeven hoasneuten noar buten. Over stoup weg op. Onderwegens noar Jumbo verpulvern autos neuten tou nutella achtege brij. k Zit boven achter mien kompjoeter, drok aan t waark en k hol mie blind veur wat om mie hìn heergoat.

Neuten blieven strulen. Roezend en kloaternd vullen dij ingaang van ondergrondse pekeergerage. Op stroade liggen dij al n haalve meter dik, gain auto dij doar nog deur komt. Plietsie is doch kommen, zet rood witte riggels neer. Manlu van Wedeka Gruin en Infra bennen optrommeld, scheppen loadbakken vol hoasneuten.

En dij blieven kommen, dij neuten. Bedrokt waark k deur, dou asof t mie nait aangaait. t Is goud hoasneutenjoar, dat wait k. Mor dit?

Hai staait der al te minzent n joar. Schuun wegzet teugen t beton van de bushaalte in d’heeg laangs t Oostende. De manlu van Afeer lieten hom stoan, hebben der omheer maaid. Tusken en achter de spoaken staait t gras huzenhoog. De fietse op slöt, kedde legt der hailemoal òf, spadderbred veur haangt op haalfzeuven, ain haarde en ain ledege band. Enkeld nog goud veur old iesder, veur de sleup.
Dus nait dinken dat ain dag aine uut de bus stapt, de fietse van t slöt klikt en der op votriedt. Dat hai doar nog staait is noaloateg. Plietsie of gemainde hebben der gain tied, gain prioretaait veur. Hou is hai doar ooit te vlocht kommen? k Perbaaier mie t veur te stellen.
Vedde party, staait op Snapchat. Aargens in Blijham of zo. Zeuventien het der wol zin in. Elkain nuimt hom zo, nait om reden dat hai 17 is want dat is hai nait. Op nummer 17 woont want doar woont hai nait. Hai wait nait woarom, elkain nuimt hom zo.
Van Buldog heurt hai dat dij der ok hin gaait. En Buldog het n auto, dus kin k mooi metrieden. Hai is wol n goie gozer. Moust allinneg zörgen gain trouble mit hom te kriegen. Teugen zien muscles legst t òf.
As hai instapt zugt hai ok nog twij chicks zitten. Diedeldee kent hai wol. Zuk ain ontwiekend typje. Op fotos is heur gezicht altied aargens achter wegvallen. Hai wait nait wat hai van heur dinken mout. Mysterious.
En Gansje. t Liekt der op dat dij mit Buldog is. Zie zit noast hom, n bietje spekkeg. Buldog nuimt heur poedie.
Zie rieden Grunnen uut. Op d’A7 trapt Buldog plankgas. Blijham, gain idee woar dat is. Meschain aargens in de polder achter Winschoot. Google Maps wait beschaaid, legt n dikke blaauwe liene over t schaarm. t Ainegste wat zie doun huiven is dij volgen.
Mor Google Maps wait nait dat d’òfslag Winschoot tou is. Hai roupt n aantal moalen “keer om” en korregaaiert den noar de volgende òfslag tou. Doar is t baalkeduuster. Zie rieden in n uutstorven butengebied. “In the middle of nowhere” mommelt Gansje. “Mit kraanden touplakt” zegt Buldog. Mor laangs al dij onbekende landwegjes kommen zie den in t ènd doch in Blijham. Doar zigzaggen zie deur laankwielege woonstroaden. Berieken de Beukenloane. En verder is t piece of cake: op t geluud òfgoan.
Gansje mout pizzen. Zie mag ansluten in de wachtriege veur de dixies. De aandern lopen deur t terraain op. Grèlle laampen in heur gezicht, de party is al goud an de gaang. n Dainende minsenmassa golft met mit deurdringende shockwaves van housemeziek. Buldog gift hom doaran over. Gaait doadelk metswingen. En begunt overvluideg uut al zien pories te swaiten. Nadde plekken op zien borst, in zien oksels. Diedeldee is naargens meer te zain. Vot.
Zeuventien is nog nait zo ver. Hai mout zien draai nog vinden op dizze party, hai kent gainain. Joa Diedeldee, noe zugt hai heur. Hailemoal an d’aandre kaande daint zie met, heur aarms in de locht strekt. Far away, zie zel hom wol weer ontwieken. Hai wait t nait.
n Gast dij hom ansprekt. Over n pil dij die vleugels geft. Zuk ain te gekke experience hest nog nooit metmoakt. Apmoal bullshit, verkopersproat. As dij pil niks is is dij gast allaank vot. Mor doch, hai het wol verlet van n boost. Zeuventien koopt, slikt en de pil begunt zien geestverrumende trip deur t moag-daarmknoal.
Eerst vuilt hai niks. Enkeld n bietje daaimt, relaxed. Den worden scharen daiper, kleuren grèller. De meziek nimt zichtboare vörms an. Riffs zugt hai as vuurpielen de locht in schaiten en doar ontplovven. De grond onder zien vouten wordt n landschop van baargen en doalen. Mit doarin de bezuikers as spoekborries, totdat hai heur gezicht zugt. En laagt om heur kemieke gremassen, vedde dreld, stieve geboaren dij zoveul meer bedoulen. n Schatterlaag dij nait maind is.
Zeuventien deurzugt alens en is aalderwegens on the move, stille stoan kin hai nait meer. En as Jumping Jack Flash stoitert hai deur de minsenmassa. In de flow van de meziek nimt hai anlopen en springt hai, wordt aineg mit de sound. Sky high mit de riffs met om doar te ontplovven. Hai het de drive, kin nog uren deurgoan. Kin zien haile levent zo deurgoan.
Mor wat, aine holt hom teugen. Holt hom an de grond. t Is Diedeldee. Zie is teveurschien kommen, sloat heur aarms om hom hin. Nait meer ontwiekend, noe anhaankelk. Surprise surprise, Zeuventien kiekt heur verboasd an. Zugt dat zie ok hailemoal in de flow zit. Mor hai gaait haarder, zie kin hom never nooit bieholden. Loat hai zok opkeren? Nee. k Bin the king, the emperor. k Volg mien aigen leventspad. k Bin tomeloos, en wel mie nait bieholdt dij mout mor òfhoaken.
De haile naacht dendert de vedde party deur. Zeuventien vuilt gain muideghaid. Ok nait as de party op zien end lopt en aandre bezuikers langzoam votsieperen. Buldog en Gansje willen noar huus, vroagen of hai metgaait. Nee, vanzulf nait. Hai beleeft de party van zien levent, gainain gaait dij van hom òftjoenen. Loat heur mor noar huus goan, as dij doar verlet van hebben. k Kom op mien aigen power thuus. As k uutfeesd bin. As k der an tou bin.
Schochtern vaalt n eerste daglicht over t terraain. Music stops, roadies begunnen snoeren los te roppen, op te rollen, verstaarkers vot te droagen. Mor in Zeuventiens heufd stokt t nait. Doar dendert de drive deur. In dat ritme zweeft hai t terraain òf, de Beukenloane in. Al dij keurege hekjes, hegen, toentjes keren hom nait op. Zien experience is honderd moal groder, honderd moal mooier. k Loat mie nait begrinzen deur fucking heegjes en hekjes.
“Hee wat moutst doar? Vot doe, goa van mien grond òf”. n Dikke vint belkt noar hom. Net wakker, de hoagelse kop stekt glìn omhoog uut n badjazze. Zeuventien is allaank verder. Hai zweeft nog, zweeftt op zien aigen power weerom noar Grunnen. In giant leaps terog noar zien koamer.
Mor dat vaalt fies òf. t Moakt nait an mit al dij laankwielege lieke woonstroaden, al dij keurege toentjes. k Mout n fietse hebben. Hou krieg k n fietse? In de stad steelst der gewoon aine as doe zunder bist. Mor heer? Hai het gelok, zugt n fietse dij nait op slöt staait. n Olde rammelkaaste, t spadderbred veur haangt los. No problem, mit reuzen kracht springt Zeuventien der op en sprint vot. Hiermet kom k wol thuus.
In full swing peddelt hai de trappers rond en vlaigt deur t dörp. Mor den gaait hai opins deur zien trapper en komt mit zien borst haard op t stuur terecht. Fucking fietskedde, dij is der òflopen en slept over stroade. Shit!
Noe maarkt hai ok dat ain baand plat is. Wat n kloten old barrel is dit. Heerop hoalt hai Grunnen van zien leventsdoagen nait. Hai kiekt om zok hin. De woonstroaden bennen stopt. Veur hom legt n autoweg. Mit doar achter wied open laand. En der is n bushaalte.
Mit de bus noar huus dus. Zien fietse blieft stoan, schuun teugen de betonnen raande van d’haalte an. Hai klikt t slot tou. Mor de bus mout wol de goie kaande op goan. d’Haalte an d’overkaande van de weg. In n stroaltje stromt noe de wizzegheid vot uut Zeuventien, hai swaalkt de weg over. In ainen gierende banden, knaarzende rimmen. De bumper tikt hom net even an en staait den stille. n Rimspoor, deurdringende locht van schruid rubber. Oorverdovend bölken van de klakzon. As hai opkiekt staait de truck schaif over de weg. Hoagels flitsende koplaampen.
“Godverdomme vuile teringlijer! Kinst nait uutkieken! Haar k die sikkom doodreden godsamme!” Deur zien open roampje raagt de sjefeur hom d’huud vol. Hai het geliek. Zeuventien is hom rot schrokken. Ontnuchterd weerom in de waarklekhaid. Mit de schrik in de bainen staait hai an d’overkaande. Op de bus te wachten. In zien buutse vuilt hai t fietssleudeltje. Woarom heb k noe dij fietse op slöt zet? Dat olde barrel. En butendat: k kom heer doch nait meer weerom.

t Gaait nait meer, haar hai zegd. Roar jong, haar zie docht. Gain zörg, dij komt wol weer terog.
Vieftegers waren zie noe. Kinders de deur uut, en zie haren t widde boerenploatske kocht. In Bleksloage bie de drijsprong. Zie wilde doar n teeschenkerij begunnen veur de fietstoeristen.
Mor hai was vot goan. Liet heur t boerenploatske, ging zulf in n huurwonen op Muzzelknoal. Der kwam n braif van de rechtbaank over n echtschaaiden. Zie geleufde t nog altied nait. Roar jong, dij trekt wol weer bie.
Mor as zie terog lopt van t bosschoppen doun op t Knoal is opins heur auto vot. Lege plek op de perkeerploats Lilienthalplaain. Zie votdoadelk noar de plietsie. d’Agent achter de boalie onderdrokt n glimlaag van herkennen. Joa mevraauw, doar waiten wie van. Joen man is hier west, het us meld dat hai d’auto metnam. Hai haar n kontaktsleudel en t kentaiken stond op zien noam. Dat hebben wie kontreleerd.
Zie geleuft heur oren nait. Achteròf herinnert zie zok dat hai al zo dikmoals om d’auto zoest haar. Zo van: doe t huus, ik d’auto. Zie haar t verdomd d’auto òf te geven. Roar jong, dat komt wol weer goud, wacht mor òf. Zie komt thuus mit de taxi. En doar staait ok heur dochter, mit heur spullen dij in d’auto lagen. Zie kookt, laaiend is zie. Roar jong, dat hai zulf dij spullen nait weerom brengen komt.
En noe den de rechtbaank in Grunnen. Doar zit hai mit n avvekoat, te wachten op de zitten. Zie geboart noar hom, mit heur gezicht, heur aarms, handen. Even kieken hai en d’avvekoat uut heur ooghouken. Verder doun dij asof zie niks zain. Roar jong, kom weerom, den vergeten wie alens.
Heur geboaren goan n aigen levent laaiden, worden heur de boas. De rechtszitten begunt, wat dij zeggen gaait langs heur hin. Zie zegt gain woord, blieft mor wenken noar hom, nikken. Heur heufd dout met, heur aarms, handen. Hai en zien avvekoat zitten mor en zain niks. Heuren nait dij stille stem uut heur binnenste. Dij sprekt uut heur ogen, t vringen van heur mond, optrekkende wenkbraauwen, vingertoppen. Roar jong, kom weerom. Vergeet alens, kom bie mie. Kom asjeblieft weer terog.

Naargens binnen zunsopgangen zoas in Westerwolle. Puur en vol verwachten. Wat zol de dag bringen? Welk vèr heuvellaand zain wie in de wolken up d’horizon? En den dij kleuren: geel, oraanje, rood, gruin en blaauw. Vergeet geliek windterbienes mit heur rode lichtjes. Dij stoan in de wege.

Mui was zai, hondsmui. Van graauwe doagen. Kol, dook en piene. Mor in t zaikenhuus kriegt ze heur nije knij. Zai ken weer lopen, piene is vot. Operoatsiegroede nog under n dikke plaaister. En reuzen swaarte blouduutstörten om heur bain. Dij betert en kleurt zok noe geel, oraanje, rood, gruin en blaauw. Krek as zunsopgang.

Duutse windterbienes dwirreln heur in diggeln, zunsopgang. Bie elke draai heur je hom stinnen van plichtsbesef. Omdeel stoat woarschaauwensbred. Pas up veur iesschollen dij honderd meter hoog löskommen van de rouen. In heur vaal spaigeln dij geel, oraanje, rood, gruin en blaauw.

Hou zol t worden, dij groede van de nije knij? Nog bestopt under n dikke operoatsieplaaister, vaastklemd in n ritssloeten van iesdern kraamties. Mor dammeet as t betert is n lieke liene in d’huud. Doe zugst hom hoast nait. Krek as de grins. Hoogstens n geude, n riege bomen, stroeken. Meer zugst doe doar nait van. Laand an baaide kaanten zugt der geliek uut. Doe maarkst nait dastoe de grins over goast.

An Nederlaandse kaante hèt vraaiskol in stilleghaid n flitterg ploatje ies moakt up t wotter van Ruten Aa. t Spaigelt de kleuren van zunsopgang. En as t brekt tinkelt t as kristal. Zo flitterg is t en zo kold.

Laange wegen, liek en mit bomen an weerskaanten. En mit veul trekkers. Loadbakken worden volstört mit sukkerbaiten, eerpels. In t graau haren dij deurwaarkt, in t licht van staarke laampen. Mor noe is t zunsopgang. Bragelsporen. Loadbakken stoan in de wege. Aandere autos binnen tiedkörteg, hebben gaauwte, wollen rap veurbie kommen. Woar wollen dij noar tou? Noar waark, noar huus of noar dat vèrre heuvellaand dat zai in de wolken van de zunsopgang zain haren? Dat heuvellaand is naargens meer. Woar zai ok zouken, t laand is en blieft plat.

Mor wol overaal ekkelbomen mit uutstrekkende krunen. Takken dij zuikend en kronkelnd kleuren van zunsopgang in rekken. Mit om heur hin n fien bloudvoatenstelsel van takjes en twiegen. Dij zoegen zunsopgang up. Repen aal energie uut locht veur heur overleven. Om operoatsiewond te betern.

Laand as huud. Laange groede van n grins dijst hoast nait zugst. Doar binnen boelen, vradden, vergruiens. Aal dij olde schaansen en bunkers dij wie baauwden om Duutsers te muiten. In kleuren van zunsopgang leggen dij doar bezainswoardeg te wezen.

Uutzuugd haren wie t laand. Veen is òfgroaven, benoam mit schobbe in grimmege historie van aarm en riek en overheersen deur de vère stad. Doar waren waarkkaampen, konzenstroatsiekaampen. En dat netwaark van gruppen, wieken, knoalen blift over. Heur wotter spaigelt geel, oraanje, rood, gruin en blaauw de zunsopgang in Westerwolle.

Zuver en vol gehaaimzinnege verwachten. En mit in de wolken dat vère onberekboare heuvellaand. Woar olde verhoalen veurtleven. Over t Spinwief, heks Hasje, Giezelbaarg, Addinga, Harm Heisa, Roege Wilt, Duvel Anna. In aal gaauweghaid binnen wie dij aal sikkom ontkomen.

Toeristen kommen hier. Dij mainen dat zai in Westerwolle schier fietsen kennen en spanzaaiern. Aanders is doar nait zoveul. Cafés binnen sloten, waren nait gemoakelk. En us olde verhoalen kriegen toeristen nait te heuren. Wie kennen dij zulf ok nait meer.

Loaten dij mor vroug upstoan. Den moaken dij zunsopgang in Westerwolle met. Mit geel, oraanje, rood, gruin en blaauw. En verhoalen uut de heuvels van t vère wolkenlaand.

Kilima Hawaiians: altied aal was hai glìn west op Hawaimeziek. Op rommentiek van de Stille Zuudzee, widde paalmstranden, Hula-meledieen. Op zwiemelnd geluud van de Hawaigetaar mit dij laange uuthoalen woaropst zo schier votswaarmen kinst. Op beune haar hai zien reuzen verzoameld: grammevoonploaten, sinjeerde hoezen, avviesjes, programmoas. Zien vraauw haar altied òfkeer had van dizze hobby. “Wat moutst doch mit dij boudel?” Mor zai was noe uut tied kommen. Hai zugt zien kaans schoon: k goa dij raaize van mien levent moaken. k Goa noar Hawaii.
In zien huuske op de Zandbaarge an t Troapelknoal, onder t viadukt van de N366, mit dag en naacht ruus van t verkeer, haar hai joaren laang spoard. Sinten bezied legd veur t vlaigticket. Eerst van zien verdainste bie d’eerpelmeelfebriek en as dij mederneseerde van zien uutkeren. Noe van zien penzioun. Der binnen genog sinten veur dij raaize. Raaisbero op t Knoal het t vlaigticket rezerveerd, dij nuvere vraauw van de baank regelt de betoalen. Zie het hom zolfs doarover opbeld. Van t vlaigveld Flughafen Düsseldorf zel hai op de jumbojet stappen en mit wat tussenlaandens ankommen op zien dreumaailand Hawaii.
Mor noe zit hai opins in n Duuts hotel. Buten dichte dook en oorverdovend drok autoverkeer. Achter t dubbeld glaas van zien koamer heurt hai t hoast nait. Zojuust het hai ontdekt dat dij nuvere vraauw van de baank doar hailndaal nait waarkt. Zien spoarsinten binnen vot, zien baankreken leeg. Gain vlaigticket want der is niks betoald.
t Retro leeslaampje gift nait genog licht om de schiemer te verdrieven. Ledders in de kraande kommen hoast nait lös van t pampier, hai kin dij naauw lezen. Verwaarmen staait veul te hoog, t binnenklemoat is tot houstens tou uutdreugd. An de gevel vloept n luchtrekloame an en uut, aal ogenblik n poarse hoakse houke op de mure.
t Is t perfekte dekoor veur hou hai zok vuilt: maizeg, zien sinten vot, zien glaanzend veuruutzicht vot , Hawaii vot. Hai wait t nait meer, kin naargens hìn. As hai de tv anklikt is doar enkeld n Schlagerfestival, wat aans as dat gift d’òfstaandsbedainen nait vrai. Duutse hoempa, niks van Hawaii. Mörgen mor weerom noar de Zandbaarge, noar zien huuske onder t viadukt van de N366. Kieken of hai nog wat van zien sinten weerom kriegen kin. Aans wait hai t ok nait meer.

Traktoat van Meppen 1824. De keunegen van Nederland en t keunenkriek Hannover spreken òf dat an baaide kaanden van de grìns n stroke van n kenonschot braid -dat was dou 377 meter- vrai holden wordt van bebaauwen. Om de smokkel tegen te goan.
Hanna kiekt op heur haanden. Ze het t apmoal noalezen en veurzichteg protestaaierd dou de börgmeester -zeg mor Joap- uutstokte dat Westerwolle n ekelogisch zunnepark wil tegen de grìns bie Over de Diek an. Ekelogisch, dus nait zuk ain groot lelk penelenveld mor penelen onzichtboar, verspraaid tusken t gruin. n Slag netuurgebied, zei Joap. En doar deurhìn den dat fietspad van de grìns noar t Boukwaaitveen, wat de Duutsers zo geern willen.
Kin dat wol om reden van dat Traktoat? Joap haar t votwuufd. De Duutsers zellen wol bezwoar hebben, mor dat wordt oplöst.

Hanna heurde moanden laang niks van de gemainde. En in t end kwaam der gain ekelogisch zunnepark, mor enkeld n fietspad deur akkerlaand laangs ain van dij lieke gruppels dij richten de grìns lopen.
En zie kreeg heur standploatsvergunnen. Mit heur klemoatneutroale busje mog zie biologisch boerenijs verkopen goan op t Boukwaaitveen, op de houke woar t fietspad begunt. Doar staait zie noe. Sumtieds sloat d’elektrische koulen van t ijs zoemend an. Om heur hìn, kilometers wied, gainain. Totoale stilte, enkeld wat zacht zoezen van de wind. Zie kiekt op heur haanden.

t Boukwaaitveen is n betonploatenweg deur t akkerlaand. Dou zie vummerdag an kwaam ree net n boer vot op zien trekker. Hai stook zien haand op. Verder zag zie d’haile daag nog gainain.
Toeristisch-rekreatief ondernemen. t Fietspad zol nije meugelkhaiden openen. De Duutsers in Neudersum haren al n Smokkelroute en dij is noe uutbraaid over de grìns. De Gaststätte in t dörp het n Schmuggelmahlzeit op de menukoarde zet. Braauwerij Westerwolle in Over de Diek het n Smokkelbier op de maart brocht. Noe den heur ijs. Hanna kiekt op heur haanden.

t Fietspad noar de grìns ligt der verloaten bie. An d’aandre kaande van t Boukwaaitveen kiekt zie tegen de boerenschuren an van Over de Diek. Ok doar verrept zok niks. Totoale stilte, enkeld zacht zoezen van de wind.
Langzoam nimt de stilte Hanna in bezit. Koulen sloat zoemend an. Zol t den doch? Dij bierbraauwer in Over de Diek is enkeld op zotterdag open veur bezuikers. En de Gaststätte zegt dat dij tou binnen, behaalve as ze mit te minzent tien personen komt. Zol t den doch? Hanna kiekt op heur haanden.

Zie het heur uut de noad waarkt veur dizze ijswoagen. Vergönnens, deplomoas, subsidies, ketrakten. In t grelle zunlicht speurt zie horezon òf, tot de bomen op de grìns tou. Enkeld de windturbines bewegen. Verder stille, niks. Kilometers wied niks.

Laange tied was k t kwiet, dat olde boukje over t Knoal. Mit doarin dij ontroerende foto van twij wichtjesvlechtjes inbed in n törf. Onverdocht von k t boukje weer.
‘n Törf mit hoarvlechten en restjes wolle. Dizze törf wuir in 1894 an t mezeum in Assen òfstoan deur juffraauw T.E. Oosterwijk op t Knoal. Onderzuikens hebben antoond dat de hoarvlechten dateren mouten van 800 joar veur Kristus. Dizze törf is noe in t Grunneger mezeum.

Woarom wait gainain heer van? Wat van d’alderoldste inwoonster van t Knoal. Dij vlechtjes bennen ikonisch. Dou alens heer nog woeste grond en veenmoor was bennen dij òfsneden en in t veen te vlocht kommen. n Spannend onbekend verhoal.
k Mail dus noar t Grunneger mezeum: kinnen joe mie meer uutduden over dij törf mit vlechtjes. Doadelk antwoord van Egge Knol. Nee, de vlechtjes bennen weer terog noar t Drents mezeum. Mail noar t Drents mezeum. Gain antwoord. Twijde mail: gain antwoord. Tillefoontje: der is gainain anwezeg en de kommende weken is t vekaanzie. Twijde tillefoontje en der komt n uutgebraaide mail weerom. De törf mit vlechtjes is nait te bezichtegen, òpsloagen in t maggezien. k Krieg wol n kleurenfoto en de vindploatsen van ale onderzuikens dij noar de vlechtjes doan bennen. In t Drents Archief lees k alens noa wak waiten wil.
Blonde vlechtjes, docht k steeds. Mor dij bennen lichtbruun. Minder ikonisch – mor misschain bennen zal verkleurd in de veenboom? An heur ìndjes òfbonnen mit droadjes wolle.
Zai bennen òfsneden en ovverd an n netuurgod. De aangst dij mìnsken haren en hebben veur t veenmoor, woarin doe onverdocht votzinken kinst om nooit meer boven te kommen. Dij aangst wuir n godhaid, dij doe gonsteg te stemmen prebaaierde mit ovvers. Om hom de dingen te vroagen woarop doe as mìnsk gain invloud haarst. n Goude mennen, nait teveul dreugte. Gain zaikte bie t vee. Vruchtboarhaid van t laand of, loater, van t wichtje mit de vlechtjes.
Doe ovverde ok nait zomoar wat. Enkeld t beste was goud genog veur de godhaid. De schierste bielen, dikmoals nooit bruukt, speren, n haandboge vonden wie weerom in t veen. En t schierste wat t wichtje te geven haar: heur vlechtjes.
Doodsbaange mout zai west bennen as de priesteres mit spreuken en n plechteg geboar heur vlechtjes òfsneed en in t moor smeet. Mor zai mogt leven blieven, de godhaid nam genougen mit allinneg heur vlechtjes. Zai kon opgruien, vruchtboar worden, kinders kriegen. Mor doar waiten wie niks van. Van dizze ikonische oldste inwoonster van t Knoal waiten wie verder hailemoal niks.

Noa oorlog gingen veul verhoalen deur t dörp over likwedoatsie van n meugelke Duutse spion. Of dij verhoalen apmoal juust binnen vaalt nait meer te achterhoalen. Wat zol dou beurd wezen kinnen? Vaast stoat dat end september 1944 aine opdook in Blijham dij zok uutgaf as bemannenslid van n Amerikoans vlaigmesien.
(H.G. Hoogerduin Stratingh in Oorlog en bevrijding, herinneringen uit Blijham-Wedderveer)
Gainain wait wel hai was. En dat is altied zo bleven. Uut t niks, uut dook komt hai aanlopen. Hai zugt Glazenburg, sprekt hom an. Het dij meschain gain eten veur hom? Hai droagt n gammele overaal, klaaier dij hom nait akkedaaiern. t Is kold en druppen valen uut bomen. Beurtelings perbaaiert hai Ingels en Duuts. Zien Amerekoanse bomwaarper is omdeel stört bie Bremen. An paresjuut sprong hai der uut. Wer pakt, zat in t kamp, is ontkomen, zien kampklaaier bestopt, onderwegens klaaier van waskeliene gapt.
Glazenburg verstoat gain Ingels. Duuts wol. Wat dij man rabbelt, doarvan stoat hai te kieken. Het hai nog nooit heurd. Man stokt uut dat hai broggen onwieken mos. Doar wer ja kontreleerd. Noakens haar hai Eems over zwommen. Koedeltje klaaier op bred veur zok hin nokkend. Glazenburg nemt hom met zien huus in. Geft hom eten. Geft hom betere klaaier.
Amerikoan dij uut locht is kommen valen. Hai is ontkomen, movven joagen achter hom heer. Glazenburg mout helpen, goud doun. Onderduukadres. Hai het doar gain ervoaren met. Boerenploatse van Waalkens an Oosteinde. Doar waarkt zien dochter Engeltje in d’huusholden. En dij doun goud in t verzet. Hai brengt de man doarhìn.
Vraauw Waalkens sprekt Ingels en geft hom verschoel. Elke daag brengt Engeltje hom zien eten. Hai vroagt heur pampier en kevort. Braif mout zie veur hom posten en zai mag dat gainain zeggen.
Engeltje brengt d’braif an vraauw Waalkens. Dij veralteraaiert: op kevort stoat adres in Berlien. Brief an zien vraauw, doarin stoat wat over weg noar vraihaid dij open legt. Domie Riegstra komt doar bie, van pasterij in Blijham. Amerekoanse peloot, brief an zien vraauw in Berlien. Is dizze man wol te vertraauwen? Of is hai n Duutse infiltrant, n verroader, n spion? Hai mout der vot heer. In Blijham is teveul reuren. Altied invallen, noasnuustern van NSB en laandwoakers. Zuks kennen wai der nait bie hebben.
Man kriegt n nij onderduukadres bie domie Greeven in pasterij van Vraiskelo. Doar is vree en gelegenhaid hom ais stief uut te heuren. Zien noam is Henry Meisner, zegt hai. Peloot van Amerekoanse bomwaarper. Hai is ontkomen uut kriegsgevaangenkamp in Recklinghausen.
Zai hebben n aandre onderduker, Amerekoanse peloot McLellan. Dij mout hom mor ais an de taand vuilen over dij bomwaarper. Nait al tou noadruklek. En ok nait merken loaten as t antwoord brek is.
Uutkomst is rampzoaleg. Op ale techniese vroagen haar man n brek antwoord. “Definitely not an American. Definitely not an American pilot.” Noe is elkain alert, waacht zok. Vaalt op dat man fouten moakt mit zien Ingels. En in Recklinghausen is gain kriegsgevaangenkamp.
k Vuil t an mien wotter. Zeubranden rispt op. Dit komt nait goud. Dij vertraauwen mie nait meer. Stoaren mie an mit lege gezichten. Dij ontkommen mie, oarzeln gounent te zeggen. En dat grieze weer waarkt ok op mien zenen. k Veralteraaier bie elke ekkel dij uut locht vaalt. Stom dat k dij braif schreven haar. Zuks wat komt gewis uut. Was wol mien eerste kans heur te schrieven.
Den vermist McLellan uut zien nooduutrusten n kompas. Uut pasterij verdwient n fietskoart. En vraauw Greeven zugt schere nait meer in loa liggen. Aal soam: hai wol ontkommen, moakt omstel, noodziende grofdoadeg.
In woarhaid is hai meschain Duutse ovvezier dij straft is, degroadeerd. Hai het wat goud te moaken bie de movven. Hai ontkomt en verroadt ons haile netwaark an heur. Wai mouten hom veur wezen. Hai mag nait ontkommen.
Doch proaten dij eerst nog mit hom. Zeggen hom dudelk dat zie zien verhoal nait geleuven. Zai wollen hom geern helpen, ok as hai Duutser is. Mor den mout hai wol open koart speulen. Eerliek zeggen wel hai is.
Noe sluten dij mie al op, bewoaken mie. En dij schere hebben zie ok vonden. k Bin weer gevaangen. Kolde zwait brekt mie uut mit al dij vroagen. Benoam vaastholden, dat van dij Amerekoanse peloot. Dij bluvven mor wat, stellen mie op perbaaier. As k tougef schaiten dij mie votdoadelk dood. Noe moak k nog lutje kaansje. Mor t zugt der trieverg uut.
Koortsachteg verzin. Wat doun mit dizze man? Hoog uut t netwaark komt endelk bevel: lekwederen. Kaans dat hai us apmoal verroaden gaait is te groot. Twij maresjezees dainen zok an bie pasterij. Zai mouten t kerwaai doun. Wat joe ok ondernemen: loat hom nait ontkommen.
Hai het gain schien van kaans. An baaide kaanten maresjezee, dij laaiden hom vot. Noar pasterij in Blijham. Doar buten in toen drokken dij hom labbe mit chlorovorm in gezicht. Man is verdoofd en zakt op knijen. Mit elektrezetietssnouer worgen dij hem tot hai dood is.
Moord en liek: dij meugen nooit ontdekt worden. Waalkens het zien arbaaider Spa noar strokartonfebriek in Ol Pekel stuurd. Doar mout hai 50 kilo ongebluste kaalke ophoalen. In febriek doun lu vooreerst stroef. Mor zodroa dij begriepen dat t veur t verzet is, kriegt hai kaalke met. Weerom bie pasterij zugt hie in toen n vers groaven laange koel. Doar mout ongebluste kaalke in.
In kaalke verteert t stofliek overschot rap. Noa d’oorlog worden de bainder opgroaven, kriegen asnog n offisjele begroaven. Noa bevraiden in pril 1945 proat in ainen elkain over moord in pasterij. En elkain stokt n aander verhoal uut. Nait maresjezee mor Berends allenneg het man mit bloden haanden worgd. Of dokter Hommes, derekteur van zaikenhuus in Winschoot, kwaam zulf noar Blijham om dodelke injeksie te geven.
Bie zoveul verhoalen is de woare toudracht nait meer te achterhoalen. En wel dij vermoorde man was is ok nooit vaaststeld. Schriever van dit verhoal het zok maank alle verhoalen ain weg zocht dij hom mainst woarschainlek liekt.

Bulten mijd riet en roet. Dij liggen alderwegens laangs òpschoonde sloten. En k heb wat uutdacht. As k onzigtboar wezen wil kroep k onder mien kamoeflaziejazze. n Jazze in schutkleur, hailemoal volstikt mit sliertjes. Onder dij jazze lig k den doodstille op de grond. Gainain dij mie zugt. Elkenain beschaauwt mie as zuk n bult roet.
Der is oorlogsdraaigen uut Rusland. Europese landen tugen heur legers op. Meer soldoaten, meer woapens, meer oefeningen. Ok bie de Natsjonoale Rezerve (Natres). Dij oefenen in Westerwolle en k speul d’infiltrant. Infiltrant 2, want der bennen er meer. k Mout Nederland binnendringen, n bom ploatsen in n belangriek overhaidsgebaauw. Gain echte bom, mor n stikker mit t woord BOM derop. As t mie lokt dij op t gebaauw te plakken is mien mizzie sloagd.
100 soldoaten van de Natres bennen laandsverdedegers. Zai mouten dat mit dij bom veur wezen. Zai mouten mie opsporen, mie vaastpakken of mie roaken mit n paintball uut heur geweer. As dat lokt hebben zai mien bomaanslag verhinderd. Alens is oefening, mor wie speulen t bloudeernsteg.
Nachte, stikdonkere nachte. k Word dropt, de jeep van de kommendant riedt vot. Aargens in Duutsland stoa k, kört bie de grinze. Op n stille lieke wege, an weerskaanden akkerlaand. Mor der staait wol n bred. In t lichtje van mien tillefoon lees k over de smokkelroute van Neudersum. De Kovviebonenschloot dij hier van de wege òf t laand in stekt. t Is n daipe dreuge guil dij lieke noar de grinze lopt. Generoatsies smokkeloars mit zwoare puten kovviebonen op heur rugge luipen hier deur dizze guil ongezain hierhin. k Goa d’aandre kaande op.
Tillefoon uut, dat dij mie nait paailen. In d’heugte de rode lichten van de windterbines. As der al n laandsverdediger boven in zuk n windterbine te kieken zit, den zugt hai mie nait in dizze guil. Zo laange t nog donker is mout k kilemeters moaken. Want t is nog n hail end noar t Knoal.
*infiltranten opsporen is onze opdracht*wakker blieven, ok as der niks te zain is*nait verslabben, altied schaarp wezen*bie elke brogge over t Tijdensknoal woaken wie*kieken wie mit verrekiekers, naachtkiekers, n drone*wie hebben zukses*infiltrant 1 is pakt*dij docht ongemaarkt de Zèlnger brogge over te sloepen*mooi nait dus*
k Mout sloten over. Springen is opvalend. Den stek k boven t maaiveld uut. Dus woad k der deurhin. k Word kold en nadde mor blief onopmaarkt. An mien zwaarde trainenspak zugst nait dat t nadde is. Mien spul in n wodderdicht heuptasje. En dus dij kamoeflaziejazze. De grinze ligt achter mie, k sloep noe deur t Boukwaaitveen. Dammeet mout k t Tijdensknoal over. Ok zwemmend. En k blief uut t zigt van de broggen.
t Begunt licht te worden. Noe bin k al bie de Rijsdamme. Laangs de huzen hin bin k t laand in stoken. Stille om gain sloapende honden wag te moaken. In de veumirregdook moak k n droai om t loatste huusje hin. Doar begunt n hond te blavven en k zai ok wat bewegen. Dus roerloos op de grond, de jazze over mie hin. k Bin weer n bult roet laangs de slootkaande.
Mor d’hond trapt doar nait in. Hai staait bie mie te blavven, snuvvelt an de jazze. Klomben kommen noader bie, schuven deur t gras noar mie tou. n Stok tuit de kamoeflaziejazze n zetje op. Shit! Hebben dij mie noe al ontdekt?
“Moi wichie” zegt n vrundelke oldemanstemme. k Kiek, kroep van onder de jazze weg.
“Huvst nich baange wezen. k Verroad die nich heur.” n Gezicht as van n uutdreugd appeltje laagt mie tou. “Hest verlet van n kop kovvie?”
Der zit niks aans op as joa zeggen.
In zien huusje brandt d’holtkaggel. En de waarme kovvie is n woldoad veur n kolde nadde infiltrant. d’Hond is op mien vouten liggen goan en waarmt ze op. t Olde mantje is n sproakwodderval, k huf niks weerom te zeggen. Hai stokt uut hou hai in d’oorlog onderdukers bestopte en woar in t huuske. Loater smokkeloars hielp. Mor hai het nooit aine verroaden. Hier kört bie ligt zien bootje in de Ruten Aa. “Zel k die noar d’overkaande voaren?”
t Is noe hailemoal daag. In zien bootje bin k weer n bult roet. Zo kom k an d’overkaande. Boven ons t snorren van n drone in de locht.
Noe is der hail veul bos. Ideoal terraain veur n infiltrant. Gainain zugt mie, ok de drone nait. k Stek de Zeuvenmeersveenwege over noar de Beetserwiek. Dat is beder den deur t open laand noar Muzzel. Want doar bin k veul te zigtboar, veul te kwetsboar.
*de dronebilden loaten n verdacht bootje zain*doar goan wie op òf*n olde man mit hond zegt dat hai van niks wait*bracht enkel mor wat roet noar d’overkaande*d’infiltrant zol noar t Knoal goan kinnen* ekstra aandacht op de route doarhen*Muzzel, Vledderveen en omstreken*den kinnen wie hom doar pakken*
De Beetserwiek. n Endloze zandwege woar k gainain tegenkom. An weerskaanden bos en bomen om in weg te duken. En t regent haard. Kold en nadde mor mooi dat dij laandsverdedegers noe schoelen. Den kin k ongezain mien kilemeters moaken.
Ongezain docht k. Mor hai het mie al zain. Uut de verte ruipt hai, komt mie tegemuit. In de regen en hailemoal bepakt mit n rugtaze, kovver en uutpulende winkeltazen.
“Trappel!” ruipt hai, n Donker jong. “Trappel!” t Duurt even veurdat k hom begriep. Hai sprikt gain Ingels, dus mit haanden en vouten duud k hom uut dat hai d’aandre kaande op goan mout. k Nim zien kovver en n winkeltaze van hom over en lop mit hom met. Hai is Azerbeidzjaan. Wie zellen best opvalen, twij van dij nadde bepakte feguren in de regen. Mor op infiltranten gelieken wie zo nait. Bie de Veurbeetsewege wies k hom hou hai noar t Anmeldzentrum komt. Ofschaaid, hai bedankt mie wol duzend moal. Regen is stopt.
Hier goa k lieke deur, verder laangs de Beetserwiek. Tot de Brummelbaarge tou, tegen t Muzzel Aaknoal an. Nog juust op tied zai k doar de twij laandsverdedegers. En in de baarm bin k weer de roerloze bult roet. Zai zain mie nait, lopen wat hin en weer. Aine gaait kort bie mie stoan pizzen. k Heur heur reporteren *in sektor E gain biezunderhaiden* En den lopen zai vot. Ongezain sloep k
d’aandre kaande uut. Laangs t knoal richten d’autowege, de N366.
Hou kom k in ain zet ongezain over dij wege en over t Wildervanckknoal doar nevvens? Deur hier t wodder in te goan en onder de wege deur te zwemmen. An d’overkaande der uut, deur n stroke bos hin en den t Wildervanckknoal overzwemmen. t Lokt en k bestop mien dierboare kamoeflaziejazze in t riet. k Bin noe op de Zuderknoalwege en lop as n joggende vraauw richten t Knoal. Rusteg runnend, somtieds mien bainspieren stretchen tegen n hek, n zetje lopen, n bietje eten uut de tuup noodrantsoen. En k gok dat de laandsverdedegers nait verwachten dak dizze omwege nim. En ok nait waiten dat dizze infiltrant n vraauw is. En k bin hailewel nait de ainegste vraauw dij hier n trainensrondje lopt.
Laandsverdedegers zai k in aals geval naargens meer. Wol aandre joggers en ok viskers op heur stek in t riet. Aine van heur moakt n proatje. n Dikke man, n generoalspedde mit drij steerne op zien heufd. Hai zit onder n reuzen pareplu, het genog bier bie hom veur n haile dag visken. t Zit hom dwaars, al dij butenlanders, al dij swaarden dij onze huzen inpikken. Dij mouten vot. Nederland is veur de Nederlanders. k Proat mor zo n bietje mit hom met. Nim vrundelk òfschaaid en run verder.
t Lokt, k bin al bie de Rode Loper. Doar goa k omdeel, de woonstroaden van t Knoal in. Laange bomenloanen woar ok altied wol aandre minsen joggen. Wie grouten nkander. k Stek rotondes over. En k kom altied körter bie mien doel. Laandsverdedegers zai k hier wol, mor dij zain mie nait. Dinken dak n gewone burger bin dij n toertje hardlopt.
En doar is t Stadsketoor. Noar de veurkaande, noar de hoofdingang. k Goa dij bom ploatsen binnen in t gebaauw. De gloazen deure schuuft veur mie open, k lop laangs de rezepsie hin.
“Mevraauw! Kin k joe helpen!” klinkt t veralteraaierd van achter de boalie. k Bin den al midden in de zentroale hal. Rop de beschaarmfolie van mien bomstikker òf en plak dij streveg tegen de liftschacht an. Zo, dij zit. t Is lokt.
Eerst noe is der schraauwen achter mie. Der slagt wat tegen mien bain. n Poarse flek woar de paintball mie roakt het. Nog n paintball tegen mien rugge. Nog aine tegen mien konte. Van alderwegens störmen laandsverdedegers op mie òf, griepen mie vaast. Mor joa, zai bennen te loat, stelt de kommendant vast. De bom is al ploatst. De mizzie van Infiltrant 2 is sloagd. t Stadsketoor is dinkbildeg ontplovt en de 100 laandsverdedegers hebben dat nait verhinderen kinnen. Mooi nait. Wie zellen t er nog wol over hebben in de evelewoatsie.

Gele wolk gifgas kwaam aargens heer. Stoffeg koedelde hai over laand en moakte alles wat oamde dood. Stilleghaid dij wie allaank ontkomen bennen mit us moterlewaai, is weer totoal. Graauw is weer daip, nait laanger kepot ropt deur us elektrieke lichten.

En din bennen doar swoare störms dij wie tegenswoordeg hebben mit klemaatopwaarmen. Somtieds hebben dij al hoast orkoankracht. Dij bloazen bomen omdeel. Dij blieven liggen, dwaars over Lammerweg. Gainain is doar om dij uut te rakken. Moakt ok niks uut, want gainain ried meer op Lammerweg. Bomen valen om, plat op grond, deur dak hìn, over n perkeerde auto. Dij blieven liggen en rötten langzoam vot.

In dat noargeesteg lege laand griepen invesieve eksoten heur kaans. Chinese wolhaandkrab swobbelt massoal tegen strul Ruten Aa op. En Westerwolle roakt altied meer overgruid deur n aandere eksoot. Laangs grond kroepende stroek mit haarde doornstiekels. Wolhaandkrab het gain muide mit heur. Mit zien scheren knipt hai stiekels of. Zuugt mit smoak witte sap op dat doar uut drupt.

Dij rukken op. Stroek kruupt overaal hin. En kraben eten alles. Bikseln van al dij kedoavers. Manskraben sloagen mit heur scheren om lekkerste vreten en om vraauwlu. Dij telen zok eksplesief an. Altied meer holen groaven dij in kaanden. Dieken zakken in. t Regent veul en haard. Ruten Aa stiegt hoog, zet meelaanden under wotter. Doar wimmelt t van wolhaandkraben. Waarkzugteg bainen dij, swobbeln rond.

Op laand berekken dij over verloaten Moddermanspad olde vesten Bourtange. Gainain is doar. Doornstiekelstroek klimt al tegen staaile walen op. Dij goan hier en doar instörten deur holen van kraben. Kanons binnen schaif zakt, valen om. Löze roamkezienen klabbern in wind, ruten breken. Gainain is hier, allenneg kraben en doornstiekelstroek. Dij gruit al mor hìn, tegen gevel van ‘s Laands Huus op. Vlocht zok in rouen van meulen.

Mor toch, midden in de vesten. Docht joe dat joe noe alles had hebben, staait doar opains n wolhoarege neushoorn, gemoudegd kaauwend op n sliere stiekelstroek. Dij smoakt hom best. Klimmen joe op wale om uut te kieken over natte horezon , din groast doar opains n kudde wisenten. En dij trumpeterie uut richten van Bakovensweg: klinkt dij nait as n wolhoarege mammoet?

Dollerd haar inbroken tot bie Wedde. Apmoal deur stiegen van zeespaigel , klemoatopwaarmen. Mor wacht noe es even. Dat kin helemoal nait. Dij wolhoarege neushoorn, wisent, mammoet waren hier in d’ iestied. Dou was t juust kolder, nait waarmer as noe. Wat hebben dij den hier te zuiken?

Tja, bie zoveul raampspoud touglieks worren dingen aans. Aans as wie altied annomen haren. Wat moakt t ok uut: minsen dij zeggen dat t nait klopt bennen doar nait meer.

Gevolg van de klemoatopwaarmen: de tropische grode faraomier het Nederland beriekt. Dizze mieghommel vreet in kompjoeters en ICT-sestemen droaden en zirkwiets an. n Uutwazene faraomier is om en bie ain zentemeter laange, hai biet gevoarlek, is bestand teugen bestriedensmiddeln.
In Drouwenermond is n volk faraomieren sinjaleerd. t Reugt zok in n streveg marstempo richten t Knoal. De Vaaileghaidsregio wil veurkommen dat t mierenvolk t Knoal overstekt. Ale broggen stoan open, bie de sluzen plougjes vraiwillegers mit roetbraanders.
t Is al donker as t legioen ankomt bie d’open Drouwenerbrogge. An de laandskaande van t Knoal dromt t bienander. Oarzeln wuilt deur t mieghommelvolk. Mor gaauw komt heur orgenezoatsie in gaang. n Riege mieren droagt dreuge haarstbloadern an. Dij leggen zie op t wotter en zie goan der op zitten. Mit heur poden peddeln zie langzoam noar de stadskaande.
Schrik bie de roetbraanders. Dij ontdekken dat zie heur laangs de haile stadskaande verspraaiden mouten. Want dij faraomieren op heur haarstbloadjes landen alderwegens. Ainmoal an d’overkaande kroepen zie weg, worden onvindboar. Buutslaampen zwiepen iedeljipsk hin en weer. Roetbraanders schruien der op lös, meer op roakeldais as dat zie mieghommels zain.
Anderdoagsmörgens. “Kiek moeke, wat n grode mieghommels.” Jaimie staait mit zien moeke op t Hemenplaain. Moeke trekt hom weg: “Nait anroaken, dij bieten.” Bie d’Aldi legt t kassasesteem al plat. Mit de rekenmesien op heur tillefoon zit de kazzjere t totoalbedrag uut te reken. En zie kinnen bosschoppen enkeld kontant betoalen.
Thuus in de Kempenloane zugt Jaimie zien pabbe. Dij komt van t stadsketoor. Ok doar lagen ale kompjoeters plat. Normoal zeggen de metwaarkers doar dat d’òfhandeln vertroagd is deur drokte, zaikte, vekaanzie of deur d’ingewikkelde prozedures. Vandoage kriegt de faraomier de schuld van alens.
Jaimie pakt zien spelkompjoeter. Mor dij dut niks meer. Den mor n laidje òfspeulen van André Hazes, zien faveriete zanger. ‘n Bietje verlaifd’ schaalt deur de koamer. Verboasd zugt Jaimie opins mieghommels uut d’apperoaten pielken. Versteurd, angsteg en in verwarren runnen dij vot.
Hai zegt t an zien ollu. “Dou nog es zuk n laidje van dij André Hazes.” ‘Bloud, swait en troanen’ op topvolume. Nog meer wegrunnende mieren. De buren bomzen op de mure, bellen grèl an: “Kin t wat zaachter!” Zien ollu duden uut, de buren droaien om, goan dat ok perbaaiern.
As n eulieflek verspraaidt zok t gerucht deur t Knoal. Dij mieren kriegst vot mit André Hazes. Alderwegens schaalen noe zien laidjes deur de stroaden. Alderwegens hordes faraomieren op de vlocht.
Der volgt n drokke tied veur de repereteurs en de kompjoeterhandel. Alens mout vannijs insteleerd worden mor t komt goud. De kazzas bie d’Aldi lopen weer as n traain. Op t stadsketoor verdwient de faraomier langzoam as excuus veur de vertroagens. En de laidjes van André Hazes bennen nait an te slepen.
Faraomieren? Dij zain wie heer nait meer.

In de baarms van Westerwolle zugst dij leggen. Lege vleskes Kleiner Feigling. n Shot wodka viegenlikeur van twenneg prozent. Bliekboar klokken sjoveurs heur riedend noar binnen en mietern t lege vleske uut t pertierroam.
In Zèlng vind k n biezunder vleske. t Is nog vol, de dop zit er nog vaast op. Zwaarde inhold, is t n dropshot? Nijschiereg schroef k de dop òf: t roekt naargens noar. Krek as k mien neuze votdraai n plof. n Stroal zwaarde rook spoit uut d’haals. Hult mie in n kwaalmende wolk. Kaaint benaauwend, moakt baange, sloat mie op de strödde.
Den doekt hai op midden in de wolk: de zwaarde ruter. Òfgriezelk onhaailspellend, k underdrok mien houstbui, hai mout mie nait heuren. Zien peerd is zwaarder as zwaart. Hai zit doarop in n zwaart middelaiws haarnas. Helm in de vörm van n strieklingse oaker mit twij kieklokken. n Zwaarde lans het hai liekop mit boven n zwaarde vlage, wappernd in drij roavelge flaren. Hai is woakzoam, bewoakt, roekt onroad. Hai het wat maarkt, kiekt schaauwend om zok hin.
k Hold mie stille, hai mout mie nait zain. n Ongewinste intersant. Dij t vleske gaps draaid het. Nooit kin k dij zwaarde ruter doarin weerom kriegen. Stom stom stom. Gain reugen, stief van aangst. Wat noe? Wat kin k nog doun? De zwaarde ruter veralteraaiert en scant. Het hai wat maarkt? Van olden tot kolden stoat hai doar spitst in mien richten te kieken. Deur dij kieklokken in zien helm. Mor endelk, hai wendt zok òf en ridt vot op zien peerd.
De zwaarte wolk het zok òplöst. Òplocht hoal k oam. Fieze smoak in de muive. Koppiene, housten, pienleke strödde, benaauwdhaid blieft haangen. Foek strampel k hin. t Lege vleske mieter k van mie vot, zo wied as k kin.
Mor de gaist is uut de vles en loat nait meer lös. As k even niks dou, zit te miemern, as k weerloos te sloapen leg, dreum, is hai doar weer. De zwaarde ruter in zien versmorende benaauwde wolk. Hai schaauwt, scant d’omgeven òf. k Bin weer doodsbaange dat hai mie zugt, op mie tou komt, mie dood moakt. k Hold mie bewegenloos, doodstille. Hai staait op schaarp, indloos laange kiekt hai, spitst op elk geluud, elke bewegen. Tot hai zok omgeeft en vot ridt. Benaauwd houstend en galleg van koppiene blief k achter.
Dat gaait zo joar in joar uut. t Kin wezen dak ondertied ervoaren opdoan heb as guerillero. Dak noe beder en sneller vot duuk, mie stiller hold. Dak onzichtboar bin. Mor k bin nog eender zo in doodsaangste as d’eerste moal. De zwaarde ruter is nog krek zo bloudstierend. Doar zel k wol nooit an wennen. En k kin mie veur de kop sloan: aiweg stom dak dij vleske opende. As Kleiner Feigling, lutje lafbek mout k mien haile levent laange veur hom votkroepen. Veur dij draaigende bloudstierend beaangstende zwaarde ruter.

Wonsdag 29 jannewoarie 2025. Aaldoagse grieze winterdaag. Lieke noar Chin.Ind.Rest. Kota Radja, porzie koh lo yuk mit witte ries ofhoalen. Tussen twai keremieken laiwen deur under Chinees ofdak kom k binnen. Bestel en betoal, goa zitten waachten tot eten kloar is.
Mor t is wat besunderes. Vraauwlu achter boalie binnen feestelk anklaid. Ziede klaide in vlammende koleuren. Zai baiden waachtenden gelokskoukjes an op ain bred. “Chinees Nijjoal”.
Haar k van heurd. Chinezen vaaiern heur nij joar op aandere doatum. Vandoag. k Breek mien gelokskoukje open, lees flitter pampier: “Pak dien boudel en run”.
Doar begriep k nou niks van. Aal waachtenden haren zuk ain flitter pampier. Apmoal mit dizze tekst. Wie repen scholders up, kieken nander meewoareg an. Elkenain blieft zitten, wie waachten ja op ons eten.
Restaurant is optuugd mit laampjes. Rikken, bakken en panen stoan kloar veur t lopend buffet. k Zit tussentied mor wat te googelen. Chinees joar van de Droak loopt of en joar van de Slaange begunt. Droak is wichteg, zulfverzekerd, overheersend, naarsk onvlamboar. Slaange is gehaimzinneg, slinks, roukloos. Apmaol astrelogie: kulkouk, ver van mien berre.
k Heur schuven. Stoulen, toavels valen om. Laange rugge mit schobben slentert over deel. Chinese jonkjes in slaange van houpels en douk?
Deurdringend sistern hoalt mie uut dreum. Opins en kort bie stekt Slaange zain kop op. Huveringwekkend en zain spletene lappe tast hinneweer noar us.
Tougelieks uut keuken oorverdovende brol van Droak. Dij is dudelk nait akkoord doar met. Rook spijt uut alle glieven en uut loek woar normoal eten deur komt schait reuzen steekvlam. Apmoal pakken wie us boudel en runnen.
Kifkerie tussen Droak en Slaange, dus vot wezen. Noapoestend stoa k an overkaant van Turfweg. Vuur in restaurant. Rook siepert tussen panen deur. Word wolk, kolkende kolom. Doar under grote braand. k Ken ook nait bie mien auto kommen, braandweer het alens ofzet.
Chinese vraauwlu in heur vlammende klaiden krupen bibberend bienander. Mien moaltied ken k op mien buuk schrieven. Haar hom al betoald. Sowieso ain ballentent, dizze Chinees. Aander moal mor noar restaurant Peking in Vlaagtwedde.
k Bin kold en aarger mie. En kiek omhoog. In griestinten van rookkolom zai k heur om ainander hin swirren. Droak en Slaange kraiweln in locht. Doun uutvallen noar ainander. Altied hoger, altied verder hin in lochtruum boven Pekela. Tou dat zai verswonden binnen.

t Was krek as op tv. Dure auto stopt veur heur huuske an de Werfstroade. Aine in n duur pak mit n bos bloumen. En zuk n groot schuufkevort. Zie mocht t keton teveurschien trekken mit doarop € 100.000,–. Lötterij wonnen. Zie kin nog net veurkommen dat de man n konfettibom òfstekt. Zie wil t stille holden, noabers huiven der niks van te waiten.
Noabers waiten t doch wol. Filesetaaiern heur, en zie is ok blied. Minder is dat summege noabers en vèrre femilieleden dij zie nog nooit zain het, anschellen. Willen helpen, waarken in huus of heur admenestroatsie. Dij waarkt zie de deure uut, dij binnen allinneg mor oet op heur sinten.
Ainmoal in heur levent het zie gelok. En dat loat zie zok nait òftjoenen. Na ja, zie mout nog twinneg persìnt kaansspelbelasten betoalen. Dij anslag van Belastendainst betoalt zie gewoon. Ok ansloagen huurtouslag en zörgtouslag. Dij mout zie weerom betoalen omreden dat heur inkomen veraandert is. Betoal mor, blieft nog genog over.
Cruise? Weerldraaize moaken? k Heb altied al noar Amerikoa wild. Noar reservoaten, kieken hou d’ Indioanen doar leven. En noe heb k geld genog.
Deurbel klingelt deur heur plannen hìn. n Dikke blonde vraauw en n jongkerel. Sozioal resjersjeurs van de gemainde Knoal. Dailen heur mit dat dij kommen binnen omreden dat zie oanen dat mevraauw onrechtmoateg uutkeren van de gemainde ontvangt. Dat lötterijgeld haar zie melden mouten. Mit dat geld kin zie in heur aigen bestoan veurzain, dus uutkeren wordt introkken.
Mor dat geld is doch van mie? k Heb t doch eerlek wonnen? Doch niks onrechts doan? Mor regels binnen regels. Heur uutkeren vaalt vot, toukommende tied mout zie lötterijgeld uutgeven an huur, wodder, gas en licht, bosschoppen. Krek zo beknepen leven as zie altied al deed. En as lötterijgeld vot is mag zie weerkommen bij de gemainde. Vot is cruise noar Amerika. Vot is heur gelok. Zuk n lötterij moakt dien levent nait aans.

Dij kwamen in de naacht, mit n onòfzainboare stoede campers. Kentaikenploaten van n onbekend laand, in onbegriepelke leddertaikens. Mit heur campers perkeerden zie de Navoloan vol, de Olde Maart, de perkeerterraainen rond Albert Heijn, Geert Teis, t Roadhuusplaain, Lilienthalplaain.
Uut de campers kwamen lutje donkere mantjes, gespierd en mit koale koppen, en slovende vraauwtjes. Heur gemak deden zie in de plantsoenen, tegen de bomen, bie t Poolse bevraidensmonument. Zie gingen sloapen in heur perkeerde campers.
t Is zotterdag. Smörns vroug willen de maartkooplu heur kroam beveurroaden. Dij campers stoan in de wege. Zie rabbeln an, bomzen op de campers, roupen dat dij oprötten mouten. Plietsie der bie. De lutje mantjes verstoan niks, begriepen niks. Dij binnen stòrreg, in heur sloap steurd. De diskussie wordt handtastelk, mor van ale kaanden stromen aandre lutje mantjes tou. Ok stòrreg en in heur sloap steurd. Mor zie binnen staark en nemen t veur nkander op. Plietsie en maartkooplu stoan tegenover n overmacht. De campers blieven woar dij stoan.
Winkels goan open en t zotterdagpebliek stroomt tou. Te minzent, dat dochten dij te doun. Mor gainain kin zien auto kwiet. Weer glìnne woorden, ragen, handtastelkheden. De lutje mantjes binnen wakker, hebben toaveltjes en stoulen uutklapt en zitten an de kovvie. Lu binden in as zie zain hou veul t er binnen, dat zie staark binnen, n overmacht.
De börgmeester, man van verzin en vrundelke woorden, dout n pogen. De lutje mantjes kloppen hom op de scholder, geven hom n plakke stoet mit knoflooksaloami en n tas van heur staarke kovvie. Verstoan of begriepen doun zie hom nait. Vrundelk mor ongetroost gaait de börgmeester mor weer vot.
Tussentied lopt de zotterdagmaart op niks uut. Binnen de klanten vergrèld, de winkeliers vergrèld, de maartkooplu vergrèld. De lutje mantjes vinden dat t tied is veur mirregeten. Gaauw vollen rook en roek van heur barbekjoes de locht. Der komt bier op toavel en lutje glaskes mit n hoog perzentoazje alkohol. t Wordt noflek, oorverdovende meziek, doen brollen dij altied haarder met. De mantjes goan daanzen in n kring, de aarms om nkanders scholders. Zie maken radsloagen en aandre akroboatische tornen. Stemmen zit der bie heur goud in. En as t even teveul wordt pizzen, poepen en kotsen zie dat uut in de plantsoenen.
Börgmeester en plietsie willen opschoalen. ME der bie en genog materioal om aal dij campers vot te slorren. Mor zuk wat regeln op t Knoal gaait langzoam, wis in te wiekend. Veul langzoamer as bie n boerenpertest in Den Hoag.
De mantjes feestjen deur tot daip in de naacht tou. De Knoalsters boalen, kieken wol uut, holden heur wichter thuus. Kankern op de plietsie dij niks dut. Op zundag predeken de veurgangers in de kerken wat over noastenlaifde en verdroagzoamhaid. t Kerkvolk loat heur mor proaten.
Mor loat in de mirreg, as zie goud uutsloapen binnen noa heur feest, breken de lutje mantjes op. Mit achterloaten van baargen òfval rieden heur campers vot t Knoal uut. De mensken kinnen weer perkeren en in vree heur bosschoppen doun. Wol is t tussentied moandag en den binnen veul winkels tou.

t Is zien grote hobbie. Hai kwam haildaal hierhìn veur t waark. Kin hier meer verdainen as in Polen. In zien vrije tied zit Tadeusz bie t wotter en waarpt zien magneet. Doar blieft allerhand an plakken: metoalen onderdailen, spiekers, laampekap, radioater, verroust roamkezien. Dingen woar hai niks met kin. Nee, din laiver n nait te verrouste fietse. Om op te flikken en te verbatsen.

Vanòf brogge zait Ynske hom dingzeg. Mit heur droes pestuur en blonde kleurspoulen staait zai doar, roupt noar dij jong. Dij geboart dat hai gain Nederlands proat, heur nait verstaait. Ze vindt hom nuver, t moakt heur gain verschil. Lieke boan wotter van Westerwoldse Oa blikkert in zunne.

Tadeusz het zien magneet al uutgooid. Hai reept an liene, vuilt dat hai beet hèt. Massief metoalen ding. t Is lodeg, komt hoast nait van stee, geft weerstaand. Tot dat t mit nog ain steut an liene lös schait. Votdoadelk begunt revier onmak te kolken. Tadeusz reept mit al zien kracht en kriegt ding boven wotter. Hai legt t druppend veurwaarp op wale. Wat of t is wait hai nait. t Liekt n groot formoat probbe. Zo ain ding an ket woarmit lu ofvouer van badkoep ofsloeten.

Revier blieft onstumeg. Daipe swirrelkolk opent zok, t liekt asof revier leeglopt. Ynske zait t ok en begriept doar niks van. Hou kin dat, revier dij leeg lopt? As zai weerom kiekt noar Olleschans zait zai nog wat roars. In laand an baide kaanten van t dörp spijen wotterstroalen hoog. Dij goan mor deur en worden altied meer. Zai vuilt dat t te moaken het mit swirrelkolk. Wat gaait hier heer? Geliek weerom noar Olleschans, van dichtbie kieken.

Zai is bougbeeld van stichten dij striedt veur t dörp. Olleschans zol in laandinrichten van 1970 hailemoal van koarde verdwienen. Gelokkeg blief t dörp, steern mit zeuven punten van schaans. Wol haren dij Westerwoldse Oa liek groaven, laand omheer nij inricht.

Ynske is noe körter bie. Zai zait wotterstroalen grond votspuilen, oethollen. Dij spijen in woagende liene. Joa, is dat nait zoas vrouger Westerwoldse Oa deur t laand luip? Veurdat dij liek groaven was? Boer Marcel Zomer runt vergees in t ronde bie de wotterstroalen. Dij moaken woagende geut dwaars deur zien laand. Ynske haar kwestie mit hom over nije schuren dij hai geliek noast schaanswaal baauwde. Gerechtszoak haar zai verloren.

Votdoadelk heft Tadeusz zien magneet inpakt. Onder zok zait hai revier langzoam leeglopen, dreug valen. Hai wait nait wat hom overkomt. Vot wezen mit zien fietse, zo gaauw as hai kin. Dammeet geven lu hom nog schuld. Mout hai in t gevang, zetten dij hom t laand uut. Vot, zo gaauw as hai trovveln kin.

In heur netuurlieke bèrre woagde Westerwoldse Oa tot 1970 deur t laand. Van de Heemen tou de Bult, woar zai soamvluide mit Pekel Oa. Boeren haren heur laand an baide kaanden van de revier. Om doar te kommen haren dij broggen baauwd uut baalken. Onderwegens luip revier deur Olleschans bie hoaven van dörp laangs.

Ynske zait t der heergoan. Wotterstroalen vretten zok altied verder hìn in grond. Dij worden pas rusteg as zai bienander olde revierbèrre weerom brocht hebben. Geliek as vrouger sluut dij an op hoaven van Olleschans en woagt vandoar noar de Bult. Westerwoldse Oa hèt wroak nomen op laandinrichten van 1970. Revier hèt heur straft veur brutoaleghaid heur te draangen in nij groaven lieke bèrre. Heur olde bèrre te dempen en inkomsteg te doun asof dij nooit bestoan hèt. Nee, dat is gain respekt, zo gaaist doe nait mit n revier om.

Zwoare metoalen probbe dij Tadeusz mit zain magneet lös repen haar: wat hèt dij doarmit te moaken? Dat zellen wie wol nooit hailemoal dudelk kriegen.

Hai stond doar al zo laang. An Dörpsstroade in Zèlng. Niks omhaanden. Gebeurlek n beetje om zok hìn kieken. Denken op nul, op t graas benoastenbie teggelpad, maank dij ekkelbomen.

Hou laank hai doar al stond wait hai nait. Mor hai wol op huus an, perbaaiert zien vout op te tillen veur d’ eerste stap. t Lokt nait, hai zit vaast an grond. Aandre vout din. Lokt ok nait. Wat noe din? Hai zit vaast an grond, t liekt asof hai woddel schoten hèt.

Doar stoat hai den, onwrikboar. Bugen lokt hom nait meer, staait aal stroef en liek. Hai perbaaiert om hulp te roupen. Mor meer as n beetje knarren komt nait uut zien mond. Gainain antwoordt, gainain komt hom helpen.

Onder zok zugt hai hou zien tonen uut zien schouen borsten bennen, zok as boomwoddels grond in klaauwen. Zien bainen en lief roaken altied meer begruid mit schors en mos. Wanhopeg stekt hai aarms omhoog. In dij staand blieven dij stoan, uutspraaidend noar d’ hemel. Hai is boom worden. Ekkelboom an Dörpsstroade.

Verstaard en verstiefd, sproakloos mout hai t gebeuren loaten. Gainain dij t zugt, gainain dij hom mist. En maank zoveul ekkelbomen vaalt t nait op dat aine doarbie kommen is. Vogels nesteln in zien oksels. Kriewelnd weven perzessieroepen heur webben om zien oogkazzen. Op zien stam pikken boomklevers heur moaltied bienander. Koolmezen kifken in zien krune. Zèlngners loaten honden uut en dij pizzen tussen zien tonen.

Nog mor weer stekt hai wanhopeg zien aarms hoog. Weer blieven dij in dij staand stoan noast aandre aarms dij al noar hemel laangen. Zien vingers botten uut tot ain krune vol ekkelbloader. Woar regen op rabbelt, wind deurhìn suust.

En in haarst kommen manlu in gele hesjes, mit oordoppen, hoogwaarker en moterzoage. Hai kin niks doartegen doun as zai n poar van al dij aarms, dij hai zo wanhopeg in locht stoken haar, ampteren. Kletternd valen dij op stroatklinkers en worren in zok ain grote puntenslieper verhakseld tot snibbels tou.

Joaren goan hìn. En vanzulf is t noabers ondertied opvalen dat zien huus leeg blieft. En dij haren ook maarkt dat bie hom veur deure ain ekkelboom meer staait. Mor om doar noe gemainde of plietsie veur te bellen. Doarmit moaken wie ons belaggelk, dij zollen ons nooit geleuven. Loat mor, hai was altied al n ekkel. Noe is hai boom worren.

An d’Oosterstroade. n Bietje achteruut en verschanst achter n hoog opschotene toen vol mit wilde planten, blaik gele teunesblommen. Doar woont hai. Onopvalend, benoam onopvalend wil hai wezen. Gainain huift te waiten dat hai miljeneer is. En dus wait hail Blijham t.
Allinneg en altied n bietje hulpeloos. Zo zugst doe hom rondscharreln mit zien fietse. Bie d’òfvalbakken, wor hai lege blikken, petvlezzen zuikt. En as der mìnsken veurbie kommen dout hai even asof hai wat aans ommaans het.
n Swaarver, zolst dinken as doe nait beder wost. Zien fietstazen pulen uut mit d’oogst van de dag. Bie de Spar kennen dij hom wol. Hai komt doar altied d’oogst inlevern, dout van t ontvangen stoatsiegeld zien bosschoppen.
Hai is t endreseltoat van n levent laang spoaren, groapen, zuneg wezen. Hai kin nait aans meer as zien sinten oppotten, bewoaren. Zo volhaardend dat t hom miljeneer moakt het. En dou hai dat ainmoal was bleef hai oppotten, zuneg doun. Zien saldo ansnieden, der wat van òfhoalen om nuvere dingen met te doun? Nee, dat kin hai nait over zien hart verkriegen. Den doch laiver laangs d’òfvalbakken goan. Leven van t stoatsiegeld, uut de grieze klikos as dij an de weg stoan om ledegd te worden. Uut de stroeken in de baarm, wor lu leegdronkene blikken en vlezzen gooien. Eppo hoalt dij vot en leeft van d’opbringst.
t Is zundag. n Waarme grieze zummerdag. Hai is thuus, het lieke de kerktoren an t Oostende luden heurt veur de dainst. Wel dinkt dat t bie hom n smereg swaarvershol is, dij kent hom nait. Nee, t is der keureg schier. Wol sober mit old spul, meubels nog van zien ollu. Gain tv, gain kompjoeter. t Degetoale tiedpaark ging tot noe tou an hom veurbie.
Kloppen op zien deur. Joa, de deurbel waarkt nait en Eppo het dat mor zo loaten omreden dat der hoast nooit aine ankomt. Mor der wordt klopt.
Veurzichteg moakt hai open, op n glieve. Buten staait n lutje vraauw. Hai kent heur nait.
“Dag Eppo, k kom die filesetaaiern mit dien joardag.”
Joardag? t Is woar ok, mor deur de joaren hìn was t hom al hailemoal ontkomen. Zien joardag, dij viert hai al zo laange nait meer. En wel is dij vraauw? Stille en stom staait hai noar heur te kieken.
“k Bin Ria. Kenst mie nait meer? k Zat bie die in de klazze. Meester Jelsmoa.”
Eppo staait mor stille te kieken. Der is n dinkrimpel in zien steern kommen. Ria? Meester Jelsmoa? Van hail veer vot begunt der wat bie hom te doagen.
“Wat staaist doar noe Eppo? Zolst doe mie nait binnen neudegen? k Heb gebak metnommen hur.”
Ria duudt op heur taze. Hai swicht, loat heur binnen. Bedinkt dat zie wol verlet hebben zel om n tas kovvie. En veur dat gebak: het hai nog aargens bòrdjes, vörkjes? In tied dat hai drok in de weer is kiekt Ria om heur hìn. t Is wol ongeveert zoas zie t zok veursteld het.
Eppo vuilt hom n bietje dwaarsboomd. Hai haar dij veumirreg weer n ronde moaken wild laangs d’òfvalbakken, mor noe is dij Ria der. De vlezzen en blikken leggen der dizze noamirreg ok nog wol. Grieze klikos stoan der vandoage nait. En vandoage is hai doch mor mooi jorreg. Goud dat Ria hom doaran herinnern kwaam.
Den is t lokt mit de kovvie, de bòrdjes en vorkjes. En zie zitten an t gebak. Soam herinnerns op te hoalen. Eppo haar docht dat t hom al wol ontkomen was. Dat alens te daip in t vleden votzonken was. Hai is verbiesterd van wat der uut zien geheugen te veurschien vloept as Ria uutstokt. Zien sombere mondhouken moaken ruumte veur n laag. Zien ogen stroalen as hai Ria vertellen heurt. Wat is t doch nuver om jorreg te wezen! Joardagsverziede te kriegen!
Mor Ria nimt òfschaid. As zie vot is reept al in hom weer spans. Zien mondhouken omdeel, zien dinken verzoakelkt. Wat haar dij vraauw hier te zuiken? Is zie misschain op mien geld uut? Mor onderwegens op zien fietse loat hai dat weer lös. t Was benoam nuver dat zie kwaam. Nuver en biezunder, n verrazzen. En wel aans dinkt der noe an zien joardag? Gainain doch? Hai zolf ok nait.
Zie hebben òfsproken nander nog es te zain. En doar streunt hai hom noe al op.

“Zol hai al dood wezen?”
k Zit op de deuze in kampeerstee Moekesgat en krieg n gesprek mit. Twij vraauwenstemmen aargens in t zulfde gebaauw. Onzichtboar achter al dij beschotten. Zolfs heur vouten zug k nait as k mie buk en onder de beschotten deur tuur.
t Blift even stille. De vroage hangt nog in de locht. Messchain is dij beantwoord mit n scholderophoalen.
“k Heb hom aans dikmoals genog dood winskt, dij etterbak” zegt d’aandre stem.
“Joa, doe konst zain bloud wol drinken hee?”
n Kroane wordt open draaid. k Heur wotter stromen, rabbel van panen, bestek.
“Geef mor, den dou k dien òfwas bie mienent.”
“Hou zel t mit hom wezen? t Is al zo laange her.”
“Joa, van d’aandre leroaren heurst nog wol es wat. Mor van hom: niks nada noppes.”
k Trek de deuze mor es deur. t Mout nait te veul opvalen dak heer zo laange en zo stille zit met te luustern.
“Na, prima doch? k Kin hom mizzen as de kanker.”
“Vuilst dat den nog altied zo? Zo laange heer?”
“Dij man het mie zo vernederd. Hailndaal niks kon k goud doun.”
“Joa, hai was wol aarg overtuugd van zien aigen.”
“Zoas hai mie veur schut zette veur de haile klazze.”
“Hail filaain.”
“Al mien opstellen kroakte hai òf. Mien haile levent hek gain ledder meer op pampier zetten duurven.”
k Zit nog altied op de deuze, bin ain en al oor. n Eerste rimpel van n donkerbruun oanen kriebelt deur mien heufd.
“Zolfs op t eindekzoamen luit hai mie nog zakken. n Dikke onvoldounde. Kon k deur zien schuld nog n her moaken goan.”
“k Dink dat hai hailemoal nait wait hou mit wichter om te goan.”
“En den dat achterlieke brilletje. Zugst zien ogen altied zo roar uutvergroot.”
k Bin ain en al aandacht. In tied tast k blind rond in mien geheugenis. Stoit op n pukkelg wicht dat niks kon, n kop as n boei kreeg as wat tegen heur zeest. Zol dij t wezen?
“Bie mie was hai zolf vrustreerd. Reageerde hai zok òf op zien leerlingen.”
Al luusternd beoam k mien brilglazen, pots dij kloar mit n stroke wc pampier.
“Tegenworreg kinst doar n klacht over indainen. Verboale agressie. Grinsoverschraaidend gedrag. Vrouger haarst dat nait.”
“Reken mor dak hom wat geern te waaien nemen willen haar. Dat hai n beste daauw kreeg. Dat zel hom leren!”
k Roap al mien keroazie bie nander, stoa op. Rits mien gulp tou, gesp mien boksemraime an, trek mien jazze liek. Den hoal k daip oam, klik t beslöt open. En stap noar buten.

“Zol hai al dood wezen?”
k Zit op de deuze in kampeerstee Moekesgat en krieg n gesprek mit. Twij vraauwenstemmen aargens in t zulfde gebaauw. Onzichtboar achter al dij beschotten. Zolfs heur vouten zug k nait as k mie buk en onder de beschotten deur tuur.
t Blift even stille. De vroage hangt nog in de locht. Messchain is dij beantwoord mit n scholderophoalen.
“k Heb hom aans dikmoals genog dood winskt, dij etterbak” zegt d’aandre stem.
“Joa, doe konst zain bloud wol drinken hee?”
n Kroane wordt open draaid. k Heur wotter stromen, rabbel van panen, bestek.
“Geef mor, den dou k dien òfwas bie mienent.”
“Hou zel t mit hom wezen? t Is al zo laange her.”
“Joa, van d’aandre leroaren heurst nog wol es wat. Mor van hom: niks nada noppes.”
k Trek de deuze mor es deur. t Mout nait te veul opvalen dak heer zo laange en zo stille zit met te luustern.
“Na, prima doch? k Kin hom mizzen as de kanker.”
“Vuilst dat den nog altied zo? Zo laange heer?”
“Dij man het mie zo vernederd. Hailndaal niks kon k goud doun.”
“Joa, hai was wol aarg overtuugd van zien aigen.”
“Zoas hai mie veur schut zette veur de haile klazze.”
“Hail filaain.”
“Al mien opstellen kroakte hai òf. Mien haile levent hek gain ledder meer op pampier zetten duurven.”
k Zit nog altied op de deuze, bin ain en al oor. n Eerste rimpel van n donkerbruun oanen kriebelt deur mien heufd.
“Zolfs op t eindekzoamen luit hai mie nog zakken. n Dikke onvoldounde. Kon k deur zien schuld nog n her moaken goan.”
“k Dink dat hai hailemoal nait wait hou mit wichter om te goan.”
“En den dat achterlieke brilletje. Zugst zien ogen altied zo roar uutvergroot.”
k Bin ain en al aandacht. In tied tast k blind rond in mien geheugenis. Stoit op n pukkelg wicht dat niks kon, n kop as n boei kreeg as wat tegen heur zeest. Zol dij t wezen?
“Bie mie was hai zolf vrustreerd. Reageerde hai zok òf op zien leerlingen.”
Al luusternd beoam k mien brilglazen, pots dij kloar mit n stroke wc pampier.
“Tegenworreg kinst doar n klacht over indainen. Verboale agressie. Grinsoverschraaidend gedrag. Vrouger haarst dat nait.”
“Reken mor dak hom wat geern te waaien nemen willen haar. Dat hai n beste daauw kreeg. Dat zel hom leren!”
k Roap al mien keroazie bie nander, stoa op. Rits mien gulp tou, gesp mien boksemraime an, trek mien jazze liek. Den hoal k daip oam, klik t beslöt open. En stap noar buten.

Plat as n pankouk is Westerwolle nooit. Hoast onzichtboar bolt t laand wat op, holt t n bietje uut. In de winter is dat beder te zain, as t laange en veul regend het. Eerst haar d’eerde de regen nog gulzeg opzogen. Mor den komt n verzoadegenspunt. Van den òf blift wotter stoan in d’holtes en koelen. Der kommen plazzen op t laand en dij worden altied groder. Regendruppen blieven mor valen. Moaken pudden in t wottervlak. En ebben vot mit in nkander kruzende kringen.
Zie bennen der weer, dij lichtende lokken in de donkere eerde. Zie spaigeln d’hemel. Huveren op de wind, sidderen as t störmt. Zie vollen alle holtes en koelen. Vollen t baandenspoor dat de trekker de grond in drokt het. Alderwegens zugst doe zie.
In vliemschaarpe vraiskol stieren zie tot korsten op schrinnende schoafwonden tou. Star bevroorn leggen zie doar. Goandeweg kommen lochtbellen onder heur ieskorste. Mor den is de deu weer invalen en wordt alens prut.
t Aincellege pantovveldaaiertje haar de daipvraais overleefd. Noe dat t wotter waarmer wordt begunt hai der echt oareghaid in te kriegen. Hai wordt aktief in de plazzen, schait op zien trilhoaren vot achter n bakterie an. Kriegt hom, stulpt zok om hom hin en verteert hom langzoam. Dat smoakt, t pantovveldaaiertje vreet zien buukje rond. En doarnoa dut hai celdailen, splitst hom in twijen. Ain pantovveldaaiertje is twij worden. Den vaaier, aacht, sestien, twijendaarteg, vaaierensesteg enzoveurt. Zo laange as der mor voldounde van dij lekkere bakteries in de plazze rondzwemmen.
Dou t vraizen ging was de bozzelwurm daip in de grond votkropen. Noe wordt t waarmer en is hai weerom in de plazze. n Plazze vol mit van dij lekkere pantovveldaaiertjes. Hai griept der n poar en bikselt.
Gainain wait hou zie der kommen bennen. Mor as t waarmer wordt begunnen in de plazze algen te gruien. Zie zweven in n gruin woas boven de boom. Wottersniggen waiten doar wol road met, dij waaiden noar haartelust.
Der bennen aaier van nefies. Dij gruien uut tot laarven tou. Vrummelnd daanzen zie onder tegen t wottervlak an. Nefies in de grui laankhaalzen der meroakels noar om lös te kommen uut heur kokon. Om as uutwozzen nefie boven t wottervlak uut vot te vlaigen. De wiede wereld in.
Mor zie mouten wol anmaoken. t Weer is noe dreug. De plazzen op t laand krimpen òm, worden bie elke daag klaainer, dreugen op. Prutkörsten blieven achter. En as dij verder uutdreugen barsten zie in stukken. Onder wotter wordt t krap veur al dij leventege wezens. Zie zitten hutje mutje op nkander.
In t end is der gain plazze meer. En kinst hoast nait meer zain dat t beekdaalland en de daalgronden van Westerwolle n bietje opbollen of uuthollen. De sniggen en de bozzelwurm binnen de grond in kropen noar woar t nog nat is. Ofsturven algen geven de prutkorst n tintje gruin. t Pantovveldaaiertje is opdreugd. Mor doar kin hai tegen. Zodroa hai weer wotter vuilt leeft hai op. Prebaaiert hai weer vannijs mit zien trilhoaren achter bakteries an te joagen.

Gainain wait hou dat komt, dij moezenploage in Hoagenbuurt. Dij bennen overaal, zai kommen teveurschain of verdwienen in heur gaangen under grond. Zai kinnen moezenknipen, zai lopen doar mit n wiede boge omhin. Moezengif loaten dij leggen en as aargens zuk ain apperoatje stoat mit ultrasoon geluud dat dij nait verdroagen, dan knoagen zai snouer deur. Kadde dij achter ain moes an joagt beloagen zai mit twinneg. Piepend en bietend storten zai zok op hom. Kadde goat den doch mor op vlocht.
In huzen vreten moezen alles an. Olde manskerel op Olmenhoage haar te veul zoept en sloapt op sofa zain roes uut. Anderdaagsmorgens ondekt hai dat zai zienn aine oor anvreten haren. Moekes in paniek zain moezen in waige over heur sloapende baby hin runnen. Aal wat eetboar is vreten dij an. Verpakken kepot knoagt. Moezenkeudel omhin.
Wiekroad is nait in Hoagenbuurt. Mor neud bringt bewoners bienander. Mout wat beuren. Veul meer as bloots bekinde tips en wenken dij gemainte Knoal angift. Dizze moezen bennen nait normoal, zai bennen agressief, sloan terog.
Borgerwoakers goan uut mit batsen en zwoare stevels. Moezen dood trappen en heur tunnels vergroaven. Van Sparrenhoage tou Platanenhoage verkleuven dij grond en trappen moezen dood. Achter heur rugge kommen altied nije moezen weerom oet altied nije tunnels.
Borgerwoakers holden beroad, steken koppen bienander. Mor zai waiten t nait meer. En moezen bliven allieke veul noareghaid ofgeven.
An Eikenhoage wonen twai olde wiefkes. Lu vinden heur bietje roar en mainsttied sloat gainain acht op wat dij zeggen. Zai geleuven in bovennetuurleke zoaken, in reinkarnoatsie. Mor noe wait gainain nog road. Zai vroagen baaide of dij meschain oplossen waiten.
Wiefkes nikken, prakkezaaiern. Zai zain zoaken an. Reinkarnoatsie: lu kennen in veurig levent zulf moes west zain of in toukommend levent moes worden. Dus respekt veur moezen, respekt veur aal wat leeft. Nait dood trappen mit dij zwoare stevels. Borgerwoakers kieken bietje befoezeld.
De wiefkes haren nog meer. Kiek mor ains deur ogen van zok ain moes. Zok ain mens is den reuzen groot. En zain stevels binnen moordwoapens. Hou kommen lu dus in kontakt mit moezen? Wiefkes doun veur. Zai doun schouen uut, leggen zok plat op grond. Zo en mit gezichte op moesheugte mout dudelk zain dat zai gain kwoade bedoulen haren.
Elkenain holt zok stille, wiefkes konsentreren zok, perbaaiern in kommenekoatsie te kommen mit moezen. t Rekt lieke, mor den verschaint eerste moes. Gaauw volgen meer. Tounoaderen begunt. En moezen stokken uut.
Dij kunnen zok wol indenken dat buurt perblemen vuilt mit heur. Mor lu mouten begripen: wie zitten vangen in Hoagenbuurt en wie bennen mit veul te veul. Om wiek hin al dij autowegen. Dij oversteken is veur n moes levensgevoarlek. Wie haren dus mor beste doaruut maakt en us organeseerd. Van noatuur bennen wie baange en vlochten vot. Mor aal moes hier het weerboarhaidstrainen had. Wie sloan terog en wie overleven in ons gaangenstelsel.
d Olde wiefkes geven verslag. Borgerwoakers zain vlog kloar. Apmoal doun dij heur zwoare stevels uut en reflekterende gele hesjes an. Mit blote vouten muiten zai verkeer up op Atlantisloan en Amerikaloan. Maank komt vailege corridor veur overstekende moezen. Blide verspraiden dij zok in Plan ter Maars en Vogelbuurt. Moezenploage in Hoagenbuurt is veurbie.

Hebrecht is nait heebrecht. Sprekst t uut as hebbrecht. n String boerenploatsen dij vanòf Poldert an t knoal zulfverzekerd t Rhederveld in schait. Zulfverzekerd, want zie hebben t recht.
Verder is dat Rhederveld wiederwaaids en ledeg. Al wizzeghaiden valen vot ast richten Bourtange gaaist. Benoam swinters legt t laand der bar en koal bie. En hest t in de wind op. Onveurstelboar onmeugelk ledeg. Zunder hol, zunder dast recht hest.

Doar wil k wat an doun, dus dink k mie dit verhoal uut. Stel: in dat laand van olden tot kolden, in dat Rhederveld riezen langzoam an bobbels op. Laankneersd bulten dij omhoog, altied groter. Stulpen uut tot haalve koepels tou. En op heur heugtepunt spattern dij mit n haardop “Poh!” uut nkander en zinken weerom vot in t te platte vlak. n Geur van swaitvouten blieft achter.
Altied weer aargens aans riest zuk n nije bult omhoog. In zien witte huuske bie Poldert oevent Kloas Spekken nije laidjes. In zien ooghouk zugt hai buten de vlagemast zwiepen. Mit de Grunneger vlage der an. Doar onder bolt de grond op. Verder hìn lopt n sloot leeg en verriest ok n bult. Stuk of vief kommen der omhoog. Bie tiedbeurten spattern dij mit n hartgrondeg “Poh!” uut nkander. En zakken terog in platte grond, olderdomsdreld woar pollen gras uut pieken. Midden maank swaitvoutenlocht vroagt Kloas zok of wat dit te beduden het. Willen dij hom zeggen dat zie zien laidjes nait schier vinden?

Over t haile Rhederveld kommen en goan bulten. Veur kadden binnen dij onweerstoanboar. Dij kommen van heinde en veer anlopen. Spinnend rollen dij zok op heur rogge tegen de bulten an. Zie meugen de geur van swaitvouten. Alderwegens zitten zie te kieken. Duken spinst in nkander zodroa weer n nije bult opkomt. Meschains dat den moezen votvlochten, dat is ok interessant. Mor benoam de swaitvoutengeur. Kadden keudeln over d’opkommende bollen, zetten heur schrap, springen vot as dij plovven, in nkander zakken. In t moanlicht speulen zie mit nkander, graauwen tegen nkander, rollen op heur rogge, geven kopjes.

Toeristies ondernemend Bourtange het de bulten in t Rhederveld ontdekt. Bussen vol Duutse en aandre toeristen waren der al veur de vesting. Veur dit nije spektoakel rieden dij evens deur, de Bakovensweg op. Der wordt entoesjast filmd en kinst dien kont nait keren, zo vol staait t.
Mor enkeld kieken is nait genog. Kinder, oaventuurleke toeristen zuiken d’uutdoagen. Zie lopen t Rhederveld in en surfen mit n opkommende bult met omhoog. Dat is cool, wunderbar en op de top moaken dij selfies. Wol vot wezen as der n “Poh!” klinkt en de bult terog zakt. Totdat aine onveurzichteg is en tiedens n plof in de bult verdwient. Hai wordt nait meer weerom vonden, ok nait as de grond weer plat is.

Plietsie komt, sloet t Rhederveld òf. Levensgevoarlek, verboden tougang. Der kommen bredden, hekken, rood-witte linten. Wel doch gaait scoort n persès.
In Bourtange binnen lu wol wat nokkends wend mit al dij kenonschoten. Mor noe mit dij bulten: dat lieken wol eerdschokken. Dij roeken geld, inventoareseren elk scheurtje. Overstelpen t Instetuut Mienbaauwschoade mit meldens. Zoas gebrukelk wordt eerst alles òfwezen. En noa protest goan dij doch mor verder onderzuiken. Het dit te moaken mit de gaswinnen? En dij swaitvoutengeur, wat is dat? De waitenschop komt der veureerst nait uut.

En de bulten in t Rhederveld kommen en goan. Barsten open mit n lude “Poh!”. Vullen d’e ocht mit swaitvoutengeur. En zakken weer in. De kadden blieven. Dij vuilen heur thuus.

Eetcafe Gerak in Onstwedde in t houkje van Dörpsstroade, noast n baauwkoavel. Roare noam, zol wol n òfkörten wezen van Gerard en nog wat. Dag en nacht dij bred: ‘Kovvie is kloar’. Ok as t cafe sloten is. Mor doch: altied al n dörpskroug.

Bie levent kwammen dij hierzoot, zoepten heur klokje jannever. Ainbain Wubs, bie wel ain bain òfzet was. Ainoog Wubs, dij mor ain oge haar. En Haile Wubs dij niks mekaaierde.

Popko komt doar, dij zok nooit waskt. Mit vettege hoarpieken van onder zien pedde vot. Swaarte randen an zien jazebuutsen. Handen mit kaarven woar groede zok vast zet haar.

Vergreld is hai. Batst zo haard op de bar dat klokjes jannever hinneweer huppen op heur voutjes. Òflopen zummer haren dij lu zok n gruine glasvezelkoabel op zien laand in d’grond doan. Zunder vroagen, zo mor doan. Vandoage n braif van dij koabelbedrief. Of hai nog mor even permizzie geven wol dat dij koabel deur zien grond luip. Mooi nait! Zuks vroagst in t veuren! Nait eerst as dij koabel doar al ligt. Mooi dat hai doarveur nait d’handtaiken zet! Zootje berokroaten!

Gerard en stamgasten heuren hom bedoard an. Loaten Popko uutroazen. As dij uutroasd is vroagt Gerard of hai hom der nog aine insloagen zel. Dat wol Popko wol en gemoudelkhaid is weerom in t Eetcafe Gerak.

Noa slutenstied lopt Popko op huus an. Hai slentert n beetje, n waarme wolk alkohol komt zien mond uut. Popko Nathaals nuimen lu hom. Hai laagt doarom, stapt monter deur. Deur t Wandelbos mout hai. Doar is t stikduuster. Mor ja, wel draank nomen het kent gain vrees.

Popko grobbelt zok n pad, perbaaiert ok doar te blieven. Hai vuilt zien vouten verstrikt roaken. Puult zok lös mor t kost muite. Aal weer nije droaden grepen zok vast om hom hin, doar in t stikduuster Wandelbos. Dat zol doch nait t Spinwief wezen? Dij manskerels verstrikt in de droaden van heur web. Mor dij zit op Spinbaarg bie Jipsenhoezen. Dij baarg is doar al laank nait meer. Zol dij doarom in t Wandelbos hier…
Popko schudt de kop. Zukke foabeltjes geleuft hai nait. Mor hai verstrikt zok aal meer. Kin gain kaande meer uut. Zit vast in n web.

Aanderdoagsmörgens. Mensen van Onstwedde loaten d’hond uut. In t Wandelbos vinden dij allinneg nog zien pedde. En dij jaze mit swaarte randen an d’buutsen.

An overkaande van Troapelerstroade zit n kangeroe bie t maisveld. n Man zugt hom as hai noar gerazje lopt. Hee, dat ken doch nait! Kangeroe peelt n maiskolf uut. Krek teugenover zain huus.

“Joa, dat zel wol. Hest weer ais teveul zopen?” Vraauw geleuft niks van wat hai rabbelt. Zai kiekt zulf. Kangeroe zit doar nog, kluuft mit smoak an de maiskolf. Den sprinkt hai vot richten Poststroekenweg.

Poststroeken, uut de locht bekeken. As n grote ronde bloar legt t terraain in t laand. Pingorewiene, dus oldtieds n reuzen undergrondse kloet ies uut d’Iestied. As t weer waarmer werd smolt t ies en bleef ronde koel leggen. As undaipe olde kroater.

Ruten Aa vluit doar krek laangs en veralteraaiert zok. Zai moakt n reuzen vlochtende draai. Persies achter melkfebriek zugst doe dij leggen.

In natte tieden stoat de kroater vol wotter. As t genog vraaist legt n loage ies doarop en wordt t n scheuvelbaan. Luddek as mieghommels zugst doe scheuvellopers over t ies schaiten. Mor tegenworreg vraaist t nait meer zo dukkels. Boetendat is t noe zummer. Bloar stoat benoastenbie hailemoal dreug.

Winkelmetwaarker heurt wat. Zai is drok dingzeg in de koulcel van de slachterij. Der binnen lu in de winkel. Deur haalf open deure zugt zai twij geelbrune vaachten veurbie schuven. In heur winkel legt alles omdeel. n Stoapel mueslirepen is vot. Wel waren dat? Geliekten wol kangeroes. Mor dat ken vanzulf nait. Binnen gain kangeroes hier.

In naachthemmel schient zaacht noorderlicht. Ain veur ain kommen kangeroes binnen in bloar van Poststroeken. Klemoat wordt langzoam aans. Zummers binnen haiter en dreuger en noorderlicht is doar. Uut zuden heer binnen dij opkommen. Hier vinden dij t nog zo slim nait.

Apmoal haren dij dat gevuil. Wie mouten vannaacht noar bloar kommen. Dat gevuil haren dij volgd.

Dink noe nait dat dij hailemoal uut Austroalie kwammen. Nee, wie minsen hebben sumtieds roare gebeurlekheden. Zoas kangeroes gevaangen holden, as waren dij huusdaaier. Dat goat der ok zo heer in Europa. Kangeroes akzepteren dat nait vanzulf. Dij breken los, onkommen. Dij overleven in vraie netuur. En mit klemaatopwaarmen kommen dij met noar t noorden. In Westerwolle akkedaaiert t heur aigentliek wol prima.

Altied meer kangeroes klinstern bloar in. Dij piepen wat veur zok hin, kieken rond mit heur zaachte ogen. Wimmeln benoam mit heur veurpoden. Haile verhoalen stokken dij uut an ainaander. t Wordt gezelleg. n Poar kangeroes hebben budel vol maiskolven. Dij paarten uut. Twij aandern langen mueslirepen rond dij zai k wait nait van woar hoalt haren.

Kangeroes proaten en proaten. Zai vuilen zok komvertoabel in dit opwaarmde Westerwolle. Zai dinken doaran hier mor te blieven. Al dij akkers vol maiskolven. Winkels mit mueslirepen. En as minsen ondekken dat wie hier binnen worden wie n beschaarmde daaiersoort. Dij meugen us den nait dood schaiten. Meugen us niks doun. Dat is nog es n goud levent!

t Kwam as n ruus, n grote overvlaigende schaar. Trijnie veralteraaiert uut heur poetswaark. Zai heurt al honden in kontrainen blavven. In toen kriest swaarde liester zain alaarmroup. O God, mien popke! Mit kopstubber in aanslag stormt zai noar buten. Krek op tied om dat droakenmonster vot te sloan. Zain klaauwen al uutstrekt om heur popke uut waige te pakken. Zai slagt hom uut balans. Mit oakelge roup wendt t monster zok omme en wiekt vot knoal over richten Zèlng. Trijnie stoat te triezeln op heur bainen. Gaauw hoalt zai popke binnen. In troanen belt zai heur moeke, stokt uut wat heergong. En din plietsie. Wiekagent Aardbodem komt noar heur huus, neemt melden op.

Eerder dij dag, lutje 100 kilometers noar t oosten. Bundesstaatliches Forschungslabor in Bad Zwischenahn is in rep en rouer. Schoner liet vummerdag roam open stoan, en nou is zai ontkomen. Vot vlogen. Heur topprestoatsie, mit zoveul muite en zörg tou levent wekt en opkweekt. Vot, hin locht in. Naargens meer te zain. Verhopend klaauwt Udo Janitsch, paleobioloog, zain haanden in t hoar. t Was zien projekt, zien wichtje. Op ekspedietsie in Gruinland haren dij in gletsjeries dij prehistoriese aaier vonden, zuks 10 joaren heer. In vervroren toustand veurzichteg noar Duutsland overbrocht. Doar kontreleerd en ontdeud. Wonderboarlek genog bliekt ain aai nog levensvatboar te wezen. En op n daag, tou elkains verboazen en vertederen, kroept piepklaaine Pteranodonbaby uut aaischoal. Dij nuimden heur Suzy. Uniek in wereld, dit was nog nooit eerder lokt. Udo Janitsch promeveerde doar cum laude op. Pteranodon: vlaigend reptiel uut tiedpaark Krijt, slodderge 100 meljoen joar heer. t Kin vlaigen, grote oafstanden zweven op reuzenvleugels, spanwiedte 7 meter. Behoard, boven graauw, onder wit. Griepklaauwen, enorme nebbe zunder taanden. Op kop n kuuf in opvalende sinjoalkleuren. Joagt op visk en lutje daaiern.

“Stop!” Jella Valke trapt op rem van heur gruine jeep. As boswachter bie Stoatsbosbeheer Zèlng kreeg zai bestel dij Duutser om te rieden, te zuiken noar dat prehistoriese monster. Udo Janitsch springt uut jeep, runt noar grote grieswitte kwaalster veur heur op pad. Op zien knijen kiekt hai, roekt doaraan. Nemt n monster, joekselt dat op en omdeel in reageerbuiske, hold t tegen de lucht, grinst. “Genau, das ist ja richtige Pteranodonscheisse.” Zai binnen op Braidwisch, grote open vlakte in bosken bie Jipsenhuzen. Jella belt vondst deur. Zai was gaauwachteg ontboden op t gemaintehuus. Woarnemend börgmeester Kloas Leenderts haar zok lösmoakt uut zoveulste verzin mit COA over loage asielzuikers in Aanmeldzentrum Troapel. Hai stelt heur veur an dij Duutser. Dij was votdoadelk hierheer kommen om noar dij Pteranodon te zuiken. NL Alert was uutgoan: “As joe dij ontkomene reuzen fleddermoes zain, benoader hom din nait mor bel 112. Dood daaier nait. Blief binnen, hold roamen en deuren tou.”

Wiekagent Aardbodem was ofraaisd noar Hilversum veur oproup in pergram ‘Opsporen verzocht’. Udo is blied, in wolken mit Pteranodonscheisse. Soam loaten zai drone op veur wieder zicht op omgeven. Niks, gain Pteranodon. Haile noamiddag rieden zai om, speuren hemmel of, loaten nog paar moal drone op. Laangs Weenderkanoal vinden zai swaarm fezantenveren. Bie Udo mout dat n vos west wezen. Pteranodon slokt zain prooi gehail op.

Op zien koamer in hotel Homan kin Udo dij naacht nait in sloap kommen. Zain Suzy is hier zain, is hier kört bie. Of zel zai al verder hin vlogen wezen? Landschop hier is echt wat veur heur, mit al dij open stukken. Prima jachtrevier. Udo vuilt om zien nekke: floitje woarmit hai Suzy ruip om kommen te eten is doar nog. Hai lopt balkon op, speurt nachthemmel of. Heurt hai nou heur roup of maint hai zok dat? Hai scant hemmel of. Joa, doar hail hoog, oftaikend tegen schief van volle moan, doar zwailt zai. Hai bloast op zain floitje, mor zai is te vér hin. Nait beriekboar veur zien geweer mit verdovende pieltjes, zien vaangnet. Hoog in moanlicht blieft zai omzirkeln. Wat Udo ok perbaaiert, dichter bie komt zai nait.

Anderdoagsmörgens. Udo meldt wat hai dij naacht zain het. Meschain plietsiehillekopter inzetten? Udo roadt t börgmeester òf. Mit al dat mesjienelewaai moak joe heur baange. Din vlocht zai hin en waiten wie nog minder woar wie zuiken mouten. Wiekagent Aardbodem meldt dat minsen in Zèlng rabbeln over Hasje de hekse uut olde verhoalen van Hassebaarg. Dat dij s naachts weer deur locht vlaigt op heur bezzemstoal. Jella en Udo goan mor weer op zuik mit gruine jeep. Mussel. Molenstroade.

Albert Wubs is dik en al 80 joar. Mor hai loat nog elke dag zien hondje Fifi uut. Rondje deur dörp, even laangs bie supermaart en weer op huus an. Van NL Alert haar hai heurd. Mor doch is hai rondom verrast deur radde schaar boven hom dij zok op Fifi stört. De liene het hai goud vaast en dij holt hai vaast. t Wordt rooptrekkerij tussen hom en t monster. Albert waggelt, strukelt en vaalt veurover. Wordt end mitsleurd over stroade. Mor hai loat nait lös. Noabers kommen schraiwend aanrunnen. Monster loat lös en wiekt mit oakelge roup vot. Fifi bluidt, is gewond. Lu bringen piepend hondje noar daaiernarts in Vlagtwedde. Albert zit onder schoafwonden, hai mout mit ambulance met noar Refaja. Udo en Jella rieden om en zain niks. Op mobiel kriegen zai melden over Albert in Mussel. Zai rieden dij kaande op.

Meer meldens uut Bleksloage, Harpel, Onstwedde. Doar missen lu knien, hin en loopeend. Melders wollen benoam waiten wel heur schoade betoalen gaait. Boerenwinkel bie Wedde haar assortement vrizze Grunneger povvert buten te koop stoan. Monster bliekt doar verlustegd op te wezen, vaalt op povvert aan en sloekt dij mit cellovaan en aal op. “Is dij Pteranodon ain mantje of ain vraauwtje?” Al riedend vroagt Jella t. “Meine Suzy, klar: sie ist ein Weibchen.” “Zai is allenneg, kinnen wie heur aargens mit lokken?” Udo grinst. Uut fossiele resten haar hai ais n rekonstruksie moakt van roup van mantje. Dij loaten zai verstaarkt heuren. Oakelg gaalmt dij over laand mor der komt gain reaksie. Zai programmeren drone, zodat dij zwevend in locht roup heuren loat. Nog altied gain reaksie.

Weerom bie gemaintehuus stoiten zai op n drom journalisten. Nait allenneg riedende studio van RTV Noord, nog veul meer reporters braanden lös mit vroagen en laangen heur micrefonen uut. Zwiegend waarken Udo en Jella zok deur de drom hin. In börgmesterskoamer zit Kloas Leenderts mit Tillegroaf veur zok op toavel. SUZY SPEURLOOS staait mit kouledders op veurpaginoa. Doar onder interview en glondernde foto van Albert Wubs mit Fifi op zien schoot, baaide in verbaand. “Hebben joe dat baist nou nog nait weerom vonden?” Börgmeester kiekt triesterg. Doar ligt n stoapel schoadeclaims. Zolfs al aansproakelekstellens mit sommoatie tou betoalen van avvekoatenketoor op t Knoal. “t Mout nait maler worden. Kosten riezen paan uut. Wat mout k nou zeggen tegen pers buten? Wat adviseren joe, Herr Doktor Janitsch?” Bestuurssekretoaresse brekt in, fluustert börgmeester wat in t oor. Dij veert votdoadelk op: “Herr Janitsch, vraauw Valke, waark an winkel. Joen pieperke is weerom vonden in dinopaark bie Alteveer. Mars, doar hin!”

Mit jirrende remmen stoppen Jella en Udo op oprieloane van laandgoud Tenaxx. Direkteur Karel Oudejans stoat doar al op heur te wachten. “Tja, wie hebben hier attraksiepaark mit tientallen levensgrote plastiek dinos. Ok plastiek Pteranodon dij laangs koabelboan hoog en omdeel zweeft. Spieker doar neven loat zain roup heuren. Joen leventege Pteranondon is nait vot te sloan bie us plastieken eksemploar. Kin k heur nait holden? Zol fantastisch wezen, leventege dino in dit dinopaark!” Udo verblaikt, klampt taanden soam: “Kommt nicht im Frage!” Suzy mout mit hom mit weerom noar Bad Zwischenahn. Stug deurstappend bennen zai bie koabelboan ankommen. En doar is zai den. Suzy flottert om plastieken Pteranodon hin, sloakt roupen. Aaltemet roup weerom uut spieker. Zai is zo tougewaaid an heur plastieken soortgenoot dat zai niks aans figelaaiert. Udo kin heur noader kommen, verdovende pieltje in heur lief schaiten. Veur zien vouten doalt Suzy omdeel op gras. Zai ontspant, sloapt in. Hai kin vaangnet over heur jompen, heur votdroagen. Op oprieloane stoan reporters weer mit kameraas en mikrefoons. Zai binnen heur achtertou reden. Udo staait heur te woord en dij moaken fotos van sloapende Suzy in vaangnet. Dij stoan anderdoagsmörgens op veurpaginoa van Tillegroaf, mit doar boven in kouletters: SUZY WEEROM.

Der het n grote ramp west. Hou kommen joe den deur d’eerste 72 uren? Veurzienens as wotter en elektreseteit waarken nait meer. Hulpdainsten bennen overbelast. Te minzent dij eerste drij doagen bennen joe op joezulf anwezen. Wees doarop veurberaaid.
De trainer haar t zo kloar en dudelk uutlegd. Kurzes in n zoaltje van d’Houkstain. Mit n Powerpoint prezentoatsie en n brochure in kleur, op glanzend pampier. Om t thuus apmoal nog es noa te lezen.
Noa afloop nimt de trainer heur met noar t gebaauw der nevvens. Zai bennen in de leegstoande Reformeerde kerk van Zèlng. Doar trekt hai de deur open van t bezzemhok onder de trappen. Moakt n neudegend geboar: “Noe t praktiekgedailte. Goan joe mor noar binnen.”
Trijnie en Geert stappen t hok in. t Is der donker, t roekt dreug en mof en zai kinnen nait rechtop stoan. Veurdat zai der wait van hebben gooit de trainer achter heur rogge de deur in t slöt. En den is t stille. Zai heuren gainaine meer.

Zörg dat joe n loaden powerbank veurhanden hebben om joen tillefoon op te loaden. n Buutslamp mit rezerve batterijen.
In t hok is t stokdonker. En Trijnie het aangst veur t donker. Zai knipt t luchtje van heur mobiel an. Dat geeft verlichten mor t duurt nai laange. Langzoam an wordt t luchtje altied mor vrakker en dooft den hailemoal uut. Zai haar vergeten heur mobiel op te loaden.
Uren in het donker. Wachten op de trainer. Op aine dij de deur van t hok open moakt. Vrezelk langzoam kruupt de tied veurbie. Ongemakkelk zitten op d’haarde vlouer. Zai hebben al pebaaierd de deur open te kriegen. Der tegen daauwen, trappen, beuken, bomzen. Vergees. De deur blift tou en buten blift aal stille. Zai kriegen t n bietje kold.
“Komt dij man nog weerom om ons der uut te hoalen?” De stem van Trijnie klinkt ongerust. Geert kin t nait mooier moaken den t is. “k Dink dat de bedoulen is dat wie dij 72 uur heer zitten blieven.”

Zörg veur n etensveurroad mit vlezzen wotter, stoet, inblikt vouer, kookapperoat. Zörg veur waarme klaaier en dekens. As der gain wc is: veur n emmer mit deksel.
Kroepend goan weer n poar uren veurbie. “k Heb trek. Is der heer niks te eten?” Geert lust ok wol wat. Zai tasten rond in t donker, vinden twij blikken. Dij vuilen drousteg en stovveg an. Gain idee wat der in zit. Eerst mor zain dat wie dij open kriegen.
Zien buutsmesk mit blikopener het Geert nait bie zok. Hai pebaaiert wat mit d’huussleudel. t Lokt nait, de blikken geven nait tou. Zai pebaaiert heur tanden. Niks. Zai smakken de blikken haard tegen de mure. Niks. Pulen mit heur vingers, heur noagels. Zai doun zok piene mor de blikken blieven tou. Trijnie vuilt bloud op heur haand, zai zoegt t op.

Zörg veur n EHBO deuze mit verbaandmiddels, schere, jodium, n tourniquet. Wait hou joe wonnen verzorgen.
Niks te eten. En zai bennen nog altied kold. Geert trekt zien jazze uut en dut dij om de scholders van Trijnie. Dat helpt nait echt. En zai zitten ok zo ongemakkelk, kinnen heur bainen nait strekken. Op dij haarde kolde vlouer.
“k Mout plazzen.”
n Plastieken emmer mit deksel is der wol. Dij haren zai tastend in t donker al ontdekt. Trijnie is t nait wend, plazzen op n emmer. t Mout mor, kin ok nait aans. En t lokt.
Weer verstrieken laange uren. Zai bennen de tel kwiet, gain idee hou laange zai al in t hok zitten. t Allozie van Geert gift gain lucht. Meschains al wol n poar doagen?
“As wie dit hoalen, dij 72 uur, kriegen wie den n diploma?” Geert vindt dat wat om noar uut te kieken, die an vaast te holden. t Gift n bietje hoop. Veur Trijnie moakt t apmoal niks meer uut. “Wel zegt die dat der nog aine komt om dit hok open te doun? Dammeet komt gainain, bennen dij ons vergeten.”
Honger hebben zai. En dörst. t Hok is stovveg en korkdreuge. Trijnie begunt zaachtjes te hoelen. Geert dut zien aarms om heur hìn. “Geert, wat mouten wie noe?” snokt zai. “Pebaaier dien troanen op te drinken. Dat is in elk gevaal wat tegen dörst.” Hai heurt Trijnie stinnen. En slikken. Dij smoaken n bietje zolt.
“Haren wie noe mor echt wat te drinken.” Tastend haren zai t haile hok verkend. De blikken en plastieken emmer. Doch vinden de vingers van Trijnie nog n ketonnen deuske. Hailemoal in d’uterste houke van t hok.
“Waist doe wat dit is?” In t deuske zit n soort plastiek buus mit n braaid en n smaal end. “Gain idee” mommelt Geert. “k Vuil heer wol n pampiertje, de gebruuksaanwiezen?” Doar hebben zai niks an in t donker.

Zorg veur n wotterfilter. Doarmet kinnen joe voel wotter zuvern tot drinkwotter tou. Lees de gebruuksaanwiezen goud veurdat joe de filter bruken.
“Geert”
Der bennen weer uren veurbie goan. Geert gift heur n kneepje in heur aarm. Mor Trijnie blift stille.
“Geert”
Andermoal n kneepje. “Kinnen wie onze aigen urine drinken?” Noe blift t stille bie Geert. “Na joa, as der niks aans is.”
En weer bennen der uren veurbie goan. Zai haangen dwelmerg tegen de mure, tegen nkander an. Bennen votzonken in dreumen, fantezien. Over waarme zunne dij buten schient. Op n toavel vol mit eten en drinken. En der is meziek. Reggae meziek mit n slierend basritme. Dij altied haarder deurklinkt.
Zai worden der wag van. En dij meziek blift. Dij meziek is echt, dij komt van buten! Doar is aine! Zai schraaiwen zo haard zai kinnen, bomken, trappen tegen de deure. De meziek blift gewoon angoan. Nog haarder schraaiwen, bomken, trappen. Zai heuren dat de meziek zaacht wordt. Aine komt noar t hok, rinkelt mit n sleudelbos. Sleudel draait in t sleudellok.
Verblindend daaglucht. Mor dat went snel en zai kieken in t stomverboasde gezicht van n Afrekaanse jong mit dreadlocks. Om hom hìn emmers, vaailen, bezzems, n ghettoblaster.
“Krieg noe wat!” zegt hai as hai t kruuslame twijtal uut t hok kroepen zugt.
Mor hai wait woar dij verlet van hebben. Zien thermosvles kovvie. Zien lunchdeuze.
“Gift niks heur” zegt hai as dij al zien kovvie opdrinken. Zien haile lunch opeten. Geert en Trijnie stroalen. Zai bennen nog nooit aine zo dankboar west. Geert gift hom ale sinten dij hai bie zok het.
En den noar buten. De Dörpsstroade over. An de Torenstroade, schuuns tegenover, is heur huus. De huussleudel, en zai bennen binnen. Weer thuus.

Woar de Drouwenerstroade n knik moakt riedst liekoet deur, t terraain van de wieldraaier op. Nait dat bedrief benoasten bie Dempte Vleddermond. Ok nait t karenbedrief verder hìn op Drouwenermond. Nee, de jechtege wieldroaier.
Aal dien briljante ingevens, onvervulde winsen, achterhoalde plannen, priesgeven prejekten, onvoltooide goude veurnemens, òfdoane zaken kinst heer kwiet. Zie binnen nait meer neudeg en eersttieds hest doe heur mor wegzet in de schure. Mit weemuid en mit in t achterheufd dat dij meschains nog es te paas kommen. Wel wait of aine der doch nog verlet om het.
Mor zie werden òfdekt mit de mandel van vergedelkhaid. Der was gain laifhebberij meer veur dat olde gedachtengoud. Ideen dij doe ooit mit zoveul vuur verkundegd haarst, noastreefd, tot in de puntjes tou uutwaarkt, volholden teugen beder waiten in. Dien gedachtengoud vergeelde, verolderde, roakte mit mot overdekt, olderwets, dateerd, retro, onbruukboar. Langzoam stoapelde t zok op, kwaam al hailemoal tot an t plefon tou.
Dus haauwst knobe deur. Uutrakken dij boudel. Loadst dien auto, dien kare vol doarmet en riedst noar de wieldraaier. Lieke deur woar de Drouwenerstroade n knik moakt. En den links om op de weegbrogge. De grode wieldraaier weegt dien volle auto. Regestraaiert t gewicht. En zwaait mit zien hand: kinst deurrieden.
Mit nog n bietje begroten in t haart löst doe dij: al dien ingevens, planen ideen, veurnemens, prejekten. In de ruderij mieterst doe dij op de schrodebult tusken al wat doar al legt.
Op de grode bult. Ledeg riedst n òfschaaidsrondje en keerst weerom noar de weegbrogge. De wieldraaier weegt weer en betoalt die t verscheel in gewicht uut. As troost kriegst de restweerde van dien olde gedachtengoud kontant in t handje uutbetoald.
Wat gaait heer mit de schrodebult? De wieldraaier sreddert t aal tot snibbels, paarst t in kompakte blokken bienander. Veur d’handel: recycling van old gedachtengoud. In dat materioal zit nog zoveul intelegentsie, vuur, energie, drevenhaid, emoties. Vedde grondstof veur nije denkers, plannenmoakers, idealisten, fantasten. Dij hebben t makkelker, kinnen veurtbaauwen op dat sredderde olde gedachtengoud. t Wiel is al uutvonden, dij huiven nait meer van de grond òf te begunnen.
Gedachtengoud wordt herbruukt. Dat bespoart hail veul energie. Wastoe ooit al bedacht hest was nait hailndaal vergees. Allinneg kinst nooit meer zeggen: hé doe doar, dat was mien idee, hest t gapt. Nee, doe hest dien gedachtengoud definitief priesgeven. Òfstoan an de grode wieldraaier. En dij het die doarveur uutbetoald. Òfkocht.

k Mag op de vetbaik van Omar. Hou hai an dat ding kwaam wait k nait. Opins stond t doar. Nee, nait opvouerd. Gebeurlek om nuver met te rieden. Beder as mit n normoale fietse.

Grinshof hait t hier. Wie hebben n joenit kregen veur us en kinders. Mit bus kwamen wie an. Gain fotse wos k. Nait woar k bin. Niks van dit laand.

Uut Herat kwammen wie hier noar tou. Hail laange en vere raais, lopen deur baargen. Mit mien jongste op mien aarm en ok nog aine in mien buuk. Mor wie hebben t volbrocht. Europa. Troapel mit al dij minsen in univörm, vroagen in toalen dij k nait verstoa. Begoazie en kinders altied mor weer aandershin tongeln. En noe binnen wie hier.

Grinshof. an n laange lieke weg. Olde bomen an baaide kaanden. Doe riedst as in n tunnel, mor den wol mit zunlicht dat doar in plakken deurhin vaalt. Dat vind k schier. Hail aans as Herat woar zunne braandt. Doar is nait zoveul beschut.

Noar ain kaande. Dat is n ind liekoet en den schaarp noar rechts. Mainste noamen hier onthold k nait. Mor doar hait t Lutje Ham. Nog verder hin over brogge is de grins mit n aander laand. Lu hebben us woarschaauwd dat wie dij grins nait overgoan mouten.

Aandere kaande bie de Grinshof. Nog altied n laange lieke weg mit olde bomen. Asofst doe deur n tunnel fietst. Minsen hier hebben kistjes laangs de weg stoan. Doar verbatsen zai heur aaier, eerpels, siepels en ok kool, temoaten, neuten, abbels. Nait duur. Goudkoper as bie supermaark hier. t Is dat Omar mie te waaineg geld geft, aans haar k mien fietstaze vol kocht.

Over drokke kruusweg. supermaark veurbie goa k rechts t wiede open laand in. Braaid fietspad ampaart noast autoweg. Hail aans as Herat. As doe doar fietst moust doe vot wezen as der n auto ankomt. Baarm in, want dij rieden dich gebeurlek omdeel.

Laangs fietspad n bred mit Kerkhorn. Poar huzen en n kist mit schiere stoofperen, poar kilo veur ain euro. Dij mout k hebben. k Stap of, lop t aarf op. Doar stoat n man mit n koal heufd mie veralteraaiert an te stoaren. Pas as hai begrepen het dat k veur stoofperen kom roupt hai aan zain noabervraauw: vraauw mit n heufddoukje.

Joa, k droag n heufddoukje, want dat heurt zo en k bin doaran wend. Minsen hier kieken mie doarop an. Mor nait dizze noabervraauw. Zai ontvaangt mie hartelk, k mag binnen kommen. Stoofperen krieg k met, ok as k dij anderdoags pas betoal. En vergees ok nog wat schiere plaantjes.

Mit alles in de fietstaze goa k hin op mien vetbaik. Dörp uut. Weer zo n fietspad. En weer olde bomen an baaide kaanden. Gevuil dast doe deur n tunnel fietst. Allinneg moakt weg noe bochten. Op n bred stoat Wedderveer.

k Veralteraaier: ain olde boom hebben dij ofzoagd. Zes stompen dij omhoog steken. Aldervrezelkst, t dut mie dinken an schooierlapzakken in Herat. Jongs dij poebel haren op landmienen te trovveln. Dij zitten laangs de weg, steken de stomp van heur ofzette bain omhoog, smeken haartvertoppend om n oalmous.

k Veeg mien troanen of. In dit laand is n man mit n blonde kuuf dij zegt dat aal butenlaanders vot mouten. k Zai hom wol ais op tv. Hai het hier hail veul anhaangers. Dat geleuf k geern as k zai hou minsen noar us kieken. Noar mien heufddoukje. Zai zeggen dat wie welkom binnen, mor bie mie mainen dij dat nait echt. As bie us in Herat n vremde komt ontvaangen wie hom mit aal us gastvraihaid, feest, eten en drinken. Hier binnen minsen nait waarm. Dij blieven op ofstand.

Na joa, k fiets mor weer hin mit mien vetbaik. Mainsttied goat t us hier doch wol goud. As der ains wat is moust doe zeggen dast doe diskremenaaierd wordst. Doar veralteraaiern minsen van. En den komt t mainsttied wol weer goud.

De Tritonloane, ònverhaard pad vol mit koelen. In Wedderveer takt t òf van d’Hoofdweg, lopt honnerden meters liek deur t akkerlaand. Eerpels, sukkerbaiten of sniedmais tot horezon tou. Stoiternd beriekst noa n zetje n wit huuske. n Aailand midden in boerenlaand. Doar wonen Willem en Ariadne. Zie hebben der n parredieske van moakt, omraand mit bomen. Dij mouten t rondwaaiende landbaauwgif tegenholden dat op d’akkers spoten wordt. Willem het al Parkinson, mor kinst vanzulf nooit bewiezen dat t deur landbaauwgif òfgeven werd.
Willem is kunstschilder, Ariadne wait alens over netuurkoeraaierwiezen. Zie moakt uut netuurprodukten zaipe en broesbollen veur in bad. Op d’oevers van de Westerwoldse Aa plokt zie moorspirea en trekt doar uut heur legendoarische mede, hunnegwien. En zie leest wat over hou elektreseteit inwaarkt op plantengrui. Hou saptiele elektreseteitspulsen uut locht de boom in laiden. Woardeur planten beter gruien goan. Dus in heur moustoen stoan stokjes in de grond omwikkeld mit koperdroad. n Eksperement.
t Reseltoat wordt verbluvvend. Kört bie zuk ain stokje loopt n sierappelpit pielsnel uut. Dij vuilt zok lekker doar, schait omhoog tot reuzen plant tou. Kroepend en knispernd woukert hai verder laangs de grond. As hai d’haile toen vuld het klimt hai over t hek, strekt zien aarms uut t grasveld in. In t end levert hai 23 kolossoale sierappels òf. Dij vinden zie alderwegens op heur aarf weerom.
t Wordt dus sierappelsoep, sierappelproeksel, sierappelseloade, sierappelspaghetti. Ariadne kleuft de schil, kookt vruchtvlaais, dreugt de pitten. Mor t is gek dat elke mörgen dat schoaltje dreugende sierappelpitten ledeg is. Zie wait doch wis dat zie de pitten doar in doan het. Zie begriept t nait. Totdat zie ain sierappelpit es goud bekiekt. n Ovoalen griesgruine pit. Twij licht opbollende doppen dij mit n noad an nkander zitten. Mor zie zugt nog wat: twij mineskule droadjes haangen uut de noad. Of nee, gain droadjes. t Lieken wol twij baintjes. Zie zet de pit recht op dij baintjes. En inderdoad, hai blieft stoan. As zie even nait kiekt staait de pit al aargens aans op de toavel. En den zugt zie hom lopen. Schuuns veurover haangend runt hai op zien baintjes vot. Loat zok van de toavel vallen, krabelt in t ìnde en runt verder over de vlouer.
Runnende sierappelpitten. Noe zie t wait zugt zie dij alderwegens. Op de tegels, op t pad, tusken te gras. t Wimmelt der van. Zie vindt t wol spannend. Zuk ain reseltoat van heur eksperement. Mor intussen gaait t seizoen veurbie. Ariadne veralteraaiert as zie de boer van t angrinzende laand zugt. Mit ain hoagels vertrokken kop lopt dij te floeken en te ragen. Sierappelplanten hebben zien oogst eerpels, sniedmais, baiten bedorven. Aalderwegens maank zien gewas gruien dij sierappelplanten. En honnerden, nee doezenden sierappels leggen op zien akkers te riepen. Doar het hai niks an, dij brengen niks op. Argwoanend vroagt hai of zie der meer van wait.
Ariadne verblaikt mor zie holt heur muive tou. Zie holt scholders op. En as de boer vot is stelt zie vaast dat de pitten van heur elektrische sierappelplant nait enkeld runnen kinnen, mor ok bestand binnen tegen landbaauwgif. Ondanks al dat spoiten op dij akkers binnen dij uutlopen en zond òpgruid. En gruien dij nog verder hìn. Dij kriegen gain Parkinson.

Zèlng is laankwieleg. Ploatselk Belaang orgeneseert zulfs n breenstörmoavend. Zai goan kieken wat dij doaran veraandern kinnen. Mor is Zèlng echt wol zo laankwieleg? Gainain in dörp dij doarvan wait. Wat doar apmoal in nacht heergaait.

Nem noe kinderspeulploats an Dorigweg. Speulhörn. Dij speultoustellen, elkain denkt dat dij doar aaltied mor stoan blieven. Onverzeddelk op heur betonfondement. Van dag tou dag wachtend, stil en geheurzoam. Tou kinder kommen, op heur klimmen, op heur speulen.

Mor as dat noe ais nait zo is? In nacht as elkain sloapt klikken dij toustellen zok lös van heur betonfondement. Vroag nait hou dij dat doun, dij doun t. Lösklikt goan dij spanzaaiern. Dörp in.

Bie ingang staait n kinderzitje op stoalen springvere. Zai is lös, drokt zok òf, springt over riggel. Dorigweg uut en noar Boeskoolbaank. Mit veurpret en om eersterd energie kwiet te roaken springt zai doar zo tien moal overhìn. Hìn en weerom, hìn en weerom.

Haalfronde rode klimrik komt der achter tou. Minder ras, moar geliek zo groapeg om uut baand te klinstern. Mit twij poden op grond en twij poden in locht riggel over. Draaiend van pode op pode swingt hai deur nachtelk Zèlng. Òf en tou draait hai om zien azze perewette op ain pode.

Lutje huuske wentelt zok over gras. Kobbeltjeboitelt over riggel. Staait din recht, wentelt zok stroade over, en nog es en nog es. Groot en zwoar is glidskeboane. Mit muite sokkelt hai riggel over. Doddelt over stroade hìn dorp in.

Op Dörpsstroade vinden zai nander weerom. Doar is ok opins wupwap. Dij bliekt jechtege gangmoaker te wezen. Tapdaanzend op zain aine end doddelt hai rond. Hai stekt aandern an in zain aaltied sneller ritme. Zien sprangen weergaalmen in heur buzenstelsels. En zo kriegen zai apmoal dat aigenste gevuil: met mit wupwap. Krek zo fel en swingend worden as hai. Apmoal daanzen zai rock en roll. Geven zok doar hailemoal an over, hefteg en haartstochtelk. Ritmies hakkeln dij om ainander hìn, pakken schovvelnd ainander vaast en kliddern slenternd rond. Middel tussen heur wupwap. Onmuidboar mietert hai kinderzitje mit sprinkvere in locht. Vaangt heur galant weer op. Hoalt heur linksom en rechtsom onder laangs zok hìn.

Zai goan uut heur dak, dij toustellen. Moaken heur aigen te gekke feest met. En gainain dij t zugt. Allenneg mor kadden vlochten rap in stroeken. Van t gespaddel strulen stroalen kondenswotter van heur buzenstelsels òf. Blieven in plaskes op stroade liggen. Overaal swingen dij noar tou: Westerkaamp, Torenstroade, Hassebergerweg, Breetoenenweg. Waiten nait van opholden.

Nog uren goan zai deur. Daanzen al heur stiefhaid uut. Al heur tiedkörteghaid van aal dat indeloos waachten, doar op heur betonfondement in Speulhorn. Op t ind worden dij muid. Hompeln en strompeln weerom noar heur speultoen. Riggel over. Klikken zok weer vaast. En stoan doar din weer doodstil. In t ind kommen ok wupwap en kinderzitje mit springvere binnen. Zai zain der verlaifd en hister uut. Zellen dij nog geliek soam wup moakt hebben?

Din worden Zèlngners wakker. Klaiden zok an, loaten hond uut. Lopen aaltied zulfde rondje. Zain dat aal nog t zulfde stoat as gustern. Ok speultoustellen. Wat is t doch laankwieleg in dorp. Nooit gaait der ais wat heer.

Dij mouten ais waiten!

En de wind waait Johan. Zunne schient Johan. Zo verlaifd as noe, dat was k nog nooit. k Zweef deur t levent. n Klaain stókje boven de grond. “Doe leefst op n röze wolk. Hest vlinders in dien buuk” zegt Lia. Zie is mien kammeroadske an wel k alens vertel. Veur heur heb k gain gehaaimen. Mor zuk ain röze wolk, dat vin k truddeg. Dat klinkt asof t nait echt is. Wak vuil veur Johan is wis echt. k Hol echt van hom en k zweef echt. Niks röze wolk.
Johan is alens veur mie. k Ken hom nog van vrouger, op schoule. n Dun spielterg jong mit piekhoar dat ale kaanden op gruide. Hai raagde mie uut veur stomme soepkip. Dat is laange heer. Laang en moager is hai nog altied. Zien hoar knipt en schier laangs zien heufd kamd. Zien ogen kieken noe deur n brille de weerld in. Mor wat n gezicht, wat n ogen! n Haile weerld spreekt der uut. Weerld van onze laifde veur nkander.
Der komt n barbekjoe an. Zien olders bennen 25 joar traauwd. Zie vieren heur zulveren bruloft en hebben d’haile femilie neudegd. In t openlochttheater an de Dennenweg bie Zèlng. k Mout doar hin want k heur bie Johan. “Bist den neudegd?” vroagt Lia. Nee, k goa gewoon. “Pas den mor op dast gain stalker worst.” Dij Lia, hou komt zie doar noe bie? Ik n stalker? Nee. k Goa gewoon en lu zellen vanzulf begriepen dak bie Johan heur. Mie in de femilie opnemen. Want de wind waait Johan en zunne schient Johan. Dij begriepen wol dak der bie heur. Ok as k nait neudegd bin.
Wat trek k an? Mien hoge hakken. De strakke widde jurk mit blode scholders en deekolletee. Dij staait mie zo goud, mien feguur komt doarin zo nuver uut. k Spoit riekelk parfum, dou mien hoar, moak mie op. Want moutst goud veur de dag kommen vanzulf bie dien anstoande femilie. Johan is altied zo ontwiekend. As hai mie zugt lopt hai vot. Woarom dut hai zo verlegen? Dat leer k hom wol òf. Lia dinkt dat hai meschain wol homo is. Doar help k hom ok van òf. Mor den mout hai nait altied votlopen. Wie heuren bie nander, bennen veur nkander schoapen. Hai mout mie enkeld nog de kaans geven dat an hom uut te duden. Dat hai t zulf ok inzugt. Dat is alens.
Schoon waskd, klaaid en kapt goa k op weg. Vanuut t dörp, binnendeur laangs de voetbalvelden. t Is juli, alderwegens bluit geel jakobskruuskruud. Vlinders darteln in de wind. Zugst, dat is wat vlinders doun mouten. Nait in mien buuk, dat is kulkouk. Tussentied bin k de vouebalvelden veurbie, brogge over. Achter de parkeerploatse begunt t pad noar de barbekjoe. t Vuilt spannend, wat belangrieks gaait der heer. Mor k bin vastberoaden, vastbesloten. n Wepse vangt mien parfum op en begunt om mie her te zirkeln. k Sloa hom vot. Nait doe, haalfwieske. Dij parfum, dij is veur Johan.
In de verte heur k drokte. Proaten, lagen, gloazen dij teugen nkander klinken, knistern van schounen op schelpengruus. Om de bochte krieg k t openlochttheater in zicht. Hailemoal vol mit neudegden. Rookslieren kwaalmen uut de barbekjoes omhoog. Manlu mit schoeden en swaitdouken om heur heufd hebben ommaans mit t vlaais op de reusters. Woarom bennen t altied manlu dij de barbekjoe bedainen?
k Zet mien stroalendste glimlaag op, grout en knik allervrundelkst om mie her, meng mie onder de gasten. Griep n glaas champagne, scoor n vers grilde frikandel in n servetje, roup dat hai goud smoakt, dat t zo noflek is heer. En k heur der hailndaal bie. Woar zit Johan?
Midden in de mìnskenmassa speult n bluegrassbandje. Banjo, fioul, n poar gitoaren en n laange schroale vraauw dij vol overgoave an heur bas plokt. Zie wordt ankondegd as Silvia en zingt mit n indringende stem heur Grunneger laidjes. Zie wait d’aandacht te vangen. Mor mien aandacht zuikt noar Johan. Woar is hai?
Naargens te bekennen. Wol stoit k op t zulveren bruudspoar, wens t mit mien stroalendste glimlaag gelok. t Bennen mien anstoande schoonolders, k mout n goude eerste moet achterloaten. Plichtmoateg nemen dij mien gelokwìnsen in ontvangst. En k zai nog dat mien schoonmoeke n bietje aargdinkend noar mie kiekt. Mien schoonpabbe is n dikke koale man. Hai staait te swaiten mit n blik bier in zien haand en kiekt verboasd. Mor woar is Johan?
En den zai k hom, hailemoal an d’aandre kaande van t theater. Hai duukt net vot. Nee mantje, zo bennen wie nait traauwd. k Daauw mie n weg noar hom tou. Gasten breken heur gesprekken òf, kieken mie verboasd an. k Zel die kriegen Johan. k Zel die inpoeiern dat wie veur nander schoapen bennen. Elke tegenstand is onnut. Den bin k ìndelk op t stee woar k Johan zag. Hai is der nait meer. Weer bier drinkende manlu dij riddersloagen noar mie opkieken. Aine van heur bedaint de barbekjoe en riekt mit zien vlaisvörk d’aandern n zwaart bloakerde speklabbe an. Wil dat lekkere stuk in dij strakke widde jurk meschain ok aine?
k Bedank veur d’eer, kiek om mie hìn. Johan is noe in t midden van de groep, bie zien olders. Hai zegt wat en dij kieken in mien richten. En den zai k weer t achterheufd van Johan. Hai lopt vot, hai ontlopt mie. Laiverd, moak t noe nait zo stoer. Wie twijen bennen veur nkander schoapen. Dat veraanderst nait en kinst der ok nait veur votlopen. En weer waark k mie deur mennegte hìn, achter Johan an. t Liekt wol asof t altied stoerder wordt de mìnsken opzied te daauwen. Hou stroalend k ok glimlaag, dij loaten mie hoast nait meer deur. En in t ìnd lop k hailemoal vast op drij strevege manlu. Scholder an scholder stoan zie nevven nkander, wieken nait en kieken mie stoens an. Glimlagen helpt nait, heur koppen blieven somber. Zie zeggen dak nait neudegd bin. Dak heer niks te zuiken heb.
k Zeg dat k Johan zuik. Want k heur bie Johan. k Zuik hom al de haile tied mor k kin nait bie hom kommen. Der verschient wat van oarzeln in de drij gezichten. Mor den schait mien schoonmoeke te hulp. Heur gezicht verbeten en blaik van kwoadeghaid en mit n barbekjoevörk in heur vuust. Zie vlaigt mie an. “Doe bie Johan heuren? Dat gaait nait heer! Hest heer niks te zuiken, moak dat doe votkomst doe!” Op de biesterboane, stokstief blief k stoan. Dat is nait noar heur wens, dus zet zie heur woorden kracht bie mit de barbekjoevork. En nog weer en nog weer. Op mien widde jurk zel aal ogenblik twij rode puntjes bloud verschienen woar zie mie stoken het.
Elkain het heur heurd. In n kringe drommen de gasten om mie hìn. k Stoa nog altied stokstief. Mien dikke schoonpabbe noadert, wisket zok t swait van zien heufd. “Hest nait heurd wat mien vraauw heer zegt? Opzolten!” En hai gait t haalveliterblik bier leeg over mien heufd. k Vuil t deur mien hoar siepern. Deur mien make up. Over mien rogge mien jurk in en laangs mien deekolletee.
Aine van de gasten dout ok n doit in t puutje. “Kiek es an, dat liekt wol Miss Wet Tsjurt.” En hai gooit inhold van zien glaas teugen mie an. Alderwegens smiespeln en der volgen meer. Van alens krieg k over mie hìn.
Der zit niks aans op. Mit nadde hoaren, uutlopen mascara, nadde jurk vol draankvlekken en bierlocht lop k vot. Jankend van kwoadhaid d’haile weg noar huus grien k troanen mit tuten. Zunder Johan.

Heemker Akkerstroade, dokege winterdaag. Laang en recht verdwient hai in niks. Jumbo zai k nog nait ens. Recht as n stroade fiets ik. Kiek in t veuren, nait bezied. Wol gainaine zain.
Op schoakclub zit ik. Zoaltje in Wilpskaamp. k Konsentreer mie op mien toukommende stek. Achter mie heur k ze proaten. Sie proaten over mie.
“Dij klootzak. Zai hom noe zitten. Dinkt dat hai hail wat is. Slechte slaif, loat hom mor in de stront zakken.”
Dat steurt mie. Eerstens loat ik t geworden. Sie holden wol vanzulf op. Mor nee, sie goan deur. k Stoa op, loop noar veurzitter, dou mien beklaag. Dij veralteraaiert, gaait noar t groepje achter mie. En komt weerom bie mie.
“Dij waiten van niks. Sie haren hailemoal niks over joe zegd Koen.”
Noe ok nog faiten onkennen. k Zel ze leren. Aandermoal zit ik bie mien schoakspel. Zet mien mobiel op geluudsopnoame. k Zol bewiezen dat zai slecht proaten willen over mie.
“Kiek dij suvve ekkel doar noe zitten. Asof hai Bobby Fischer is. En din ok nog soezen dat wie doar wat van zeggen. Soesklot.”
Nuver. Dat staait in mien tillefoon. k Aandermoal noar veurzitter. Loat hom opnoame heuren. Hai luustert, kiekt mie vrumd an.
“k Heur niks an dij opnoame Koen. Nait dat aine slecht proat over joe.”
Gaait hai noe ok nog zeggen dat t nait woar is? Vergreld loop k deure uut.
Thuus luuster k hom nog ais of. Wol veul ruus, achtergrondlewaai. Mor ok dij stemmen en wat dij zeggen over ekkel, Bobby Fischer, soesklot. Dudelk wol.
Komt mail van veurzitter. “Beste Koen” -en din woarschaauwen over mien gedrag op schoakclub. Wol gekverdikke, hai geft mie schuld in stee van dij jongs. Dat vuilt bitter, mor k loat mie nait kennen. Weerom op schoakclub konsentreer ik mie aandermoal op toukommende stek.
“Kiek hom noe ais an. Doar zit hai weer, gloeperd. Ons vaals beschuldegen. Hai kreeg n woarschaauwen mor goat gewoon deur mit zain woanideen. Zaik feguur.”
Geluudsopnoame aandermoal op mien tillefoon.
Noe is t genog west. k Vlaig ophoog.
“Hee Koen, is der wat?” Veurzitter is al bie mie, wol mie muiten. Hoagels knovvel k hom vot, run op groep òf. Middelste jong kriegt mien vuust in t gezichte. Zo, dat haren ze verdaind.
Buten aandermoal Heemker Akkerstroade dij in dook verdwient. En k fiets en k fiets mor deur, kiek zo recht as stroade. Mor van Molenplaain òf komt busje met opschrift ‘Haandhoaving’ noast mie rieden. Van binnen uut kieken twij BOAs mie aargwoanend an.
“Meneer, wie haren melden over joe ontvaangen.”
k Geef mien identeteitskoart, dij voeren hom in. Verder zwieg k. k Haar niks onmis doan, t is heur verdainde loon. Dij kinnen beter achter dij naskende vaailegelaanders an goan in t centrum van Ter Oapel.
Aanderdaagsmörgens is t nog aaltied gries en dokeg. Onbekende man belt an. Sozioal psichioatries verplaigkundege van Lentis. Hai haar melden over mie ontvaangen. Duudt omstandeg uut wat akoestiese woanen binnen. Joe heuren dingen dij nait doar binnen. Wat joe heuren is dikmoals narreg, oakelg. Lentis kin mie medezienen geven dij woanen dempen. En begelaiden.
Wat haar dit mit mie te moaken? k Haar bewies, loat hom opnoames heuren. Hai luustert en kiekt mie din ok weer zo vrumd an.
“k Heur niks. Wol veul ruus, achtergrondlewaai. Mor gainaine dij slecht over joe proat.”
En doch is t zo. Dij haren slecht over mie proat terwiel dat k doar zat te schoaken. Mien aigen oren kin k wol vertraauwen. k Ben nait maal. Woord veur woord haar k t verstoan. Woarom geleuven dij mie nait?
Rechter geft mie veurwoardelke machtigen. Dat is gewoon thuus blieven, wol medezienen van Lentis innemen en kommen op heur ofsproaken. Dat dou k din mor, loat heur mor proaten. Verder hin veraandert niks.

Ok is zes weken laang hongerkind uut Rotterdam doar. t Is Koos den Donker, van Kleine Visserijstroade 49 A in Rotterdam. Hai hèt t goud op boerenploatse. End 1944 is Koos doar nog ais. Hai is din van Rotterdam lopen kommen. Onderwegens hèt hai altied onderdak zocht. In Drenthe vroagt hai bie boerenploatse of hai doar sloapen mag. Boervraauw kitst hom, mor Koos is zo muid dat hai bie boerenploatse onder hege liggen gaait om te sloapen. Dat kin bouwvraauw doch nait anzain en zie wiest hom sloapstee in t heu. Hai kriegt ok eten: proeksel mit spek. Mor zien moag kin t nait verdroagen, hai is zaik doarvan. Hai raaist weer òf en lopt verder hìn noar t noorden. Hai wol weer noar Achterholte…!
(Tiny Huls-Luring, De muren hebben oren, oorlogsverhalen uit Onstwedde)

Deurtoaveln mor weer. Hai vuilt kol op zien huud, piene in zien vouten, stieve knijen. Wolfhonger dij in zien boek knoagt. Moakt hom licht in t heufd. Gedachten dij dreumen, wielewoalen. Mor altied lopt hai, altied mor verder. Elke dag weer.

“t Lokt nait meer mien jong” haar zien moeke zegd. In stad is niks meer te eten. Gain sukkerbaiten, gain bloumbollenstoet. Elke dag binnen zie n beetje moagerder.
“Doe most mor weer noar dij boerenfemilie in Grunnen. Hier gaaist nog dood van honger.”

Hai zugt N troan dij zai votveegt. Grunnen, doar was hai al eerder. In autobus vol hongerkinder. Boerenploatse in Achterholte, bie femilie Luring. t Was goud doar. Hai hulp met mit waark op boerenploatse. Kreeg goud eten. Proeksel eerpels en brune bonen, mit spek. Dij nuimden dat stopvaarf.
“As der nog es wat is Koos: doe bist aaltied welkom” zeden dij bie t ofschaaid.

En noe is hai weer onderwegens. Lopend, want bussen en traainen rieden nait meer. Hai wait de weg. Op school goud oplet as mester mit zien stok steden anwees op blinde koart van Nederland. En tiedens busraaize haar hai ploatsnoamen ontholden.

Lopen mor weer. Moeke geft hom loatste beetje eten met veur onderwegens. Ofschaaid, hai klost trappen oaf, stroade op. Stad uut richten Gouda. Hoge huzen om hom hìn verdwienen. Locht wor groot, horezon leeg en veer. Wind fleert hom om oren. Om hom hìn aandre hongerlieders. Manlu, vraauwlu, kinder lopen. Mit tazen, rugpungel, haandkaren, kinderwoagens, fietsen. Apmoal op zuik noar eten.

Zien gedachten op nul lopt hai zo veer hai ken. Hai stokt pas as t graauw is. Vroagt boer of hai in t heu sloapen mag. Mainsttieds kriegt hai din ok wat eten. Hondsmuid en dreumloos sloapt hai. Anderdoagsmörgens vroug op en weer lopen, lopen. Utrecht veurbie en din endloze rieksstroatweg noar Zwol. Hai lopt, vuilt piene nait, honger nait, kol nait. Swaarvend noar altied veraandernde horezon. Toukommende dörp is nait wied genog. Nee, nog wieder mout hai.

Minsen toalen hom an. Zien moagere hongerlief wol stilstoan, zitten, uutrusten. Mor Koos is n deurbieter. Hai mout verder, noar boerenploatse in Achterholte. En dij is nog wied weg. Zuver op wilskracht lopt hai verder. Regenbuien tugen over, loaten hom kold en nat achter. Wind bloast deur zien klaaier. In zien hongerdreum zugt hai toavel van femilie Luring. Mit doarop n bord stopvaarf mit spek.

Woarhaid is n snee stoet mit niks. Tas kovvie dij hai onderwegens bie minsen kriegt. Aaltemet mag hai n zet mitrieden op n kare. As hai zo zit vuilt hai pas hou muid zien lief is. Vaalt spontoan in sloap. Lu mouten hom wakker moaken as kare ankommen is.

Maisttieds sloapt hai aargens in t heu. Aaltemet nait. Boeren binnen wol ais flaauw van al dij hongerraaizegers. Summege gappen ok. Koos kriegt din hond achter zok an. Hai mout runnen, zo haard zien muide bainen nog kinnen.

En noe is hai in Drenthe. Kruuslam, hongerg, puur op wilskracht lopt hai nog verder. As t graauw worden is vroagt hai onderdak. Boervraauw waaigert, mor Koos kin nait meer. Hai vaalt hìn onder d’ hege en blieft doar liggen. Dat is te aarg. Boervraauw hoalt hom toch mor binnen. Geeft hom n sloapstee. En n bord proeksel mit spek. Uuthongerd waarkt hai t noar binnen.

Anderdaags is hai doodzaik. Dat eten ligt hom veul te zwoar op zien hongermoag. Dij verdroagt dat nait meer. Zaik, mor hai mout verder hìn. Aaltemet vaalt hai. Staait weer op en lopt. Doagen laank. Doodzaik en slenternd beraaikt hai Achterholte. t Is gelokt.

Dij wasken hom en leggen hom in bèrre, hoalen dokter der bie. Dij kiekt zörgliek. Moeke Luring vouert hom lutje beetjes ries en rieswotter. Zai bennen baange dat hai doodgaait. Mor Koos blieft leven. Mit elke nije daag klundert hai n beetje meer op.

Vot mit dij olde boksem. Òfdaankertje van zien pa. Dij was postbode in Rötterdam, dus gries mit rood streepke. Hai kriegt n boksem van pa Luring. Nij anklaaid staait hai op. Begunt weer wat mit te waarken op boerenploatse. En hail veurzichteg, vooreerst allenneg lutje beetjes, eet hai weer gebeurlek met. Stopvaarf mit spek.

An Hoornderweg, bie houk mit Weversloane. Twij grote holten kisten stoan op ainander stoapeld. Daip blaauw dekzail der overhin spand tegen de regen. n Ladde der tegen an spiekerd. Doaran wappert n grote rode boerenbuusdouk. In bovenste kiste loameneerde opschriften “Nije oogst gele en rode siepels”, “Rode siepels 1 kilo veur 2 euro”, “Gele siepels 2 kilo veur 2 euro”, “Bildstar 4 kilo veur 5 euro”, “Camerabewoaken”. n Dichte geldkiste mit glief. Vaastklonken an n holten kiste.

Gepast betoalen dus. Den magst doe n puut siepels of eerpels metnemen. Camera is naargens te zain.

Wat noe as k teveul geld in glief dou? Dat goat onverdachts hier. Goun wat hailemoal nait in loameneerde opschriften stoat. En goun wat k hailemoal nait verwacht bie n staaltje mit siepels en eerpels. Wereld om mie hin klapt inénen om en is vot. Boerenploatsen en schuren binnen vot. Asfalt wegdek mit witte streben: vot. Olde bomen an baaide kaanden binnen vot.

In stee doarvan kiek k uut over woest en ledeg laand. Grieze wolkenlocht doarboven is nog eender. Sumtieds vaalt n kolde haarde regenbuie doaruut.

k Vuil wotter tou an mien enkels. Hoogwotter in Ruten Aa mout dat wezen. t Moakt t laand zompeg, woest en ledeg, der is zulfs gain pad. Dat wol k hailemoal nait. Wat is der heergoan en hou kom k weerom? Mor aales blieft woest en ledeg en zompeg en t begunt ok nog te regenen. Gelokkeg heb k mien regenjek an.

Nog es wat beter kiek k om mie hin. En k zug in de vèrte rookkelommen de locht in goan. Doar braanden vuren, doar mouten minsen wezen. Zompend in mien natte schounen loop k dij kaande uut. En kom k körter bie. t Binnen holten hudden mit raaitdoaken. Doar binnen vuren, mensen an t waark. Dij hakken, sjaauwen, slooien of zitten om t vuur. Dij zain der armoudeg uut, as struners. Wilde hoaren en boarden, blode aarms en bainen. Sobere klaaier zunder kleur.

In tied dat k kiek heur k kört bie aine oamen. Under stroek vind k dij man. Hai perbaaiert te schoelen veur regen mor dat lokt nait zo goud. Ok hai het d’ankiek van n armoudege swaarver. Hai is nat, kold, klippertaandt. Bange en nijsgiereg kiekt hai noar mie.

k Zeg wat mor hai verstoat t nait, holt scholders op. k Vroag, wies noar hudden. Hai rilt, schudt zien kop. Regen is opholden mor kolde wind wiedelt dwaars deur zain klaaier. k Vuil meedlieden. Trek mien regenjek uut en geef t an hom. Dankboar trekt hai t an en kroept weg in beschutten dervan.

Schienboarlek is den mien tied veurbie. Boerenploatsen en schuren, asfaltweg mit witte streben, riegen olde bomen, zai klappen weerom en binnen doar weer. k Stoa op dreuge grond noast twij opstoapelde kisten mit eerpels en siepels. Hoornderweg houk Weversloane. Hudden en man binnen vot. Wolkenlocht is der nog wol en t begunt weer te regenen.

Egge zit mit haanden in t hoar. Hai is archeoloog dij bie Wedde n besundere nederzetten uutgroaven hèt. In zes proefslieven kwamen poalgaten, heerdkoelen, walen en gruppen te veurschain. Drij plattegronden van boerenploatsen kon hai rekonstreweren, lutje akkers. Uut potschaarven kon hai de nederzetten dateren as 8ste aiws, uut vrouge middelaiwen.

Dat is hail bezunder. Waitenschop haar altied aannomen dat tot om en bie joar 1000 gain minsen waren in Westerwolle. Dat t aal dij tied onbewoond laand was.

Mit dizze nederzetten bie Wedde bewiest hai t tegendail. Westerwolle was zeker wol al bewoond. Mor ain ding zit hom dwaars: groaven mit geribtes dij hai in proefslieven vond. Ain geribte is klaaid in n nijmoods kunststof regenjek. Hou kin dat?

Graf is hailemoal goaf. Gainain haar doarin groaven of plougd. Grafgiften liggen noast geribte en binnen vroug middelaiws. Abuus is uutsloten. Egge stond doar zulf mit zien neuze op as lu dij geribte ondekten. t Zat mit zienn aarms in maauwen van t regenjek. Zolfs ritssluten was tou.

Hou is dat meugelk? Dat regenjek zet zien haile ontdekken op lösse schroeven. Geft reden veur eernstege twievel an t waitenschoppelk bewies dat Westerwolle in 8ste aiw al bewoond was. Wat begrodelk, wat meroakels begrodelk! Egge wait t nait meer. Nimt aine hom in malen?

Buten haangt nog altied dij grieze wolkenlocht boven t laand. En t begunt krek weer te regenen.

Uut de Jipsenboertangerweg stekt n pad schuuns t laand in. t Lopt lieke, geliek an t plougpetroon in t akkerlaand an baaide kaanden. Noar n huuske in de veerte, midden in t open laand. t Staait er hailemoal allinneg, n boom der bie en dat is t.
In dat huuske woont Tim. Al zien haile levent. Eerst bie zien opa. En van zien opa leerde Tim aal over alchemie. Dij oerolde waitenschop van vergruzen, smelten, koken, verdaampen en weerom stollen loaten. Telkens vannijs om al onraainhaid uut de stof vot te kriegen. De stof altied zuverder te moaken en in t end d’alderzuverste stof over te holden: gold of, zoas lu dat nuimen, de stain der wiezen.
Tim het al alchemiebouken van zien opa lezen. Steeds weer vannijs. Zien pabbe wordt der flaauw van. “Tim, boek toe” zegt dij. Dat is Nederlands veur ‘Tim, bouk tou”. Hai vindt dat zien zeun te laange en te dikmoals te lezen zit. Mor noe is Tim allinneg in t huuske. Hai is vervuld van alchemie en wiedt zok hailemoal an zien leventswaark. Mit bouken, zien gloazen kolve en zien haite holtskoolvuur loat hai de vaaier elementen van Aristoteles op ainander inwaarken: locht, eerde, wodder en vuur. Krek zo laange totdat hai de stain der wiezen beriekt het.
Dat gaait nait zunder slag of stoot. As hai te snel is mit t opwaarmen ontploft er wat. Tim holt doar n lok in zien hand an over. Goud genezen, mor t blift n lok. Hai kin er deurhìn kieken. Veurzichteg vergruzend, verhettend, kokend, smeltend, verdaampend en stollend lokt t hom n elastische widde klaai te moaken. Doarmet smeert hai t lok in zien hand tou. t Zit goud en t wordt zien zulfmoakte prothese.
Alchemie is meer as enkeld schaaikunde. Doe waarkst nait allinneg mit stovven mor ok an die zulf. t Is n leventsfilesefie. Tim zuvert de stof mor ok homzulf. Mit lutje stapkes komt hai telkens n bietje dichter bie d’abselute wieshaid. En hai maarkt ok dat hai verder komt. As hai weer es n nacht deurwaarkt bie zien gluiende kolve vuilt hai wat kriebeln an zien vouten. Hai kiekt: t wimmelt van slaangen op de vlouer om hom hìn. Dij bennen vrundelk, klinkeln zaacht om zien enkels. En hai zorgt nait op heur te trappen. Bliekboar bennen dij aargens op òfkommen. n Geur, daamp uut de gloazen kolve? Zien tounommene leventswieshaid? Hai wait t nait mor is blied mit heur gezelschop.
Doe zolst zeggen dat gainain last het van Tim. In zien huuske midden in t akkerlaand gaait hai zien gaange en steurt nums. Doch proaten d’anwonenden van de Jipsenboertangerweg en Kopstukken. Dij vinden hom vremd. Dij vinden t vremd dat t licht d’haile naacht an blift. De rookslier uut zien schosstain. Van homzulf proat Tim nooit zoveul. Dij vinden hom roar. Wat dout hai apmoal in dat huuske?
Hotsebotsend komt ain daag n plietsieauto anrieden over t pad. Twij agenten kloppen op de deure, schienen mit zaklaampen noar binnen. Dij hebben melden ontvangen, maggen zie geliek binnen kieken? Tim loat heur aal zain. Hai wil uutstokken over wat hai dout mor dij luustern nait. Dij bennen meer interesaaiert in de checklist op heur laptop. Dij mouten vaaststellen of d’items in de checklist heer ter ploatse anwezeg bennen. As dij vieve of meer items anvinken kinnen is sproake van n drugslaberetorium. Mor wat Tim stoan het komt nait veur in heur checklist. d’Agenten kommen der nait uut en goan mor weer vot.
n Aandre deurwaarkte naacht hoalen zaachte geluudjes as van ruzzelnd pampier Tim uut zien konsentroatsie. t Bennen twij lutje vlaigende droakjes, formoat vleddermoes. Dij darteln om de gluiende kolve mit smoltene stof hìn. Tim begript wol woarom dij droakjes zo klaain bennen. Tegenworreg geleuven minsen nait meer in droaken. Dij kinnen dus ok nait meer uutgruien tot reuzen munsters tou dij zai vrouger waren, in d’olde verhoalen. Dizze droakjes bennen laif, doun gain kwoad. Tot an de veumirreg blieven zai om de kolve hìn dwirreln.
In t eerste lucht stapt hai noar buten. Tot zien verboazen stoan alderwegens om t huuske rozenstroeken mit dikke trozzen bluiende rode rozen. Hai het de stroeken doar nait hìn zet. In de naacht bennen dij van heurzulf omhoog schoten uut de grond. Woarom wait hai nait, mor t zel ok wol weer te moaken hebben mit zien alchemie. Onder tied dat hai te kieken staait boegt de boom zok en legt vrundschoppelk zien tak om de scholders van Tim.
Op t gemaindehuus in Zèlng bennen lu der nog nait kloar met. Dij roare autist in dat ainboare huuske. Gain drugslaberetorium dus. Mor wat dout hai den wol? Ambtshaalve vroagen dij zien wodderverbruuk op. Zien gas en elektrezetaitsverbruuk. Dat is apmoal modoal veur n ainpersoons huusholden. t Getal ledegens van zien grieze en gruine container lopen dij noa. Ok niks biezunders. Niks woarop dij hom pakken kinnen.
Tim is zok nait bewust van aineg kwoad. Mit de glinneghaid van t holtskoolvuur tuurt hai in zien kolve. Hai het de stof smolten. Dij kookt en moakt stroberge bellen. An de labbe spatten dij uut ainander, de daamp stregt omhoog de locht in. Goud zo, weer n stokje verder veredeld. Loat al dij onraainhaid der mor uut dampen.
Bie laange noa is hai nog nait an d’alderzuverste stof kommen. Hai het goud omaans, waarkt d’haile naacht deur. Buten wordt t langzoam licht. Hai heurt verongeliekt roupen, zugt twij paauwen maank de rozenstroeken rondstappen. Schuddelnd bringen dij heur steertveren omhoog tot schiere waaiers mit paauwenogen tou. Gain idee woar dij wegkommen, hai het dij nait heer tou hoald. t Liekt wol of dij hom ponteneur bewiezen kommen mit dij waaiers.
n Poar doagen loater zain anwonenden van de Jipsenboertangerweg en Kopstukken hou t huuske van Tim hailndaal verzoept in veumirregdook. Aal dompeghaid strult doarhìn en verdikt zok rondom t huuske tot ondeurzichtege dook tou. Onverkloarboar, verder is de locht alderwegens helder.
Op t gemaindehuus vinden lu dat t genog is. n Riege autos gaait op weg. Hotsebotsend over t pad noar t huuske. Borgmester veurop, den plietsie en in t end n bestelbus mit manlu in widde pakken. Van de borgmester krigt Tim te heuren dat zien oaventuren nait laanger as hobbymoateg anmaarkt worden. In groothaid en uutwaarken worden dij inkomsteg as bedriefsaktevetaait beschaauwd. Dij bennen illegoal: der is n vergunnen veur neudeg en Tim het gain vergunnen. Buten dat geven zien oaventuren rouer òf bie omwonenden. En ok het hai nait onderzuikt of uut zien oaventuren stikstof vrai komt. Dat onderzuik is moutwaark. Hai mout uutzuiken hou veul van dij stikstof omdeel slagt in t kwetsboar Natura 2000 gebied de Liefstinghsbrouk, n poar kilemeters verderop. Deur de dook zugt Tim nait zoveul, mor dit is wat hai borgmester zeggen heurt.
Uut aandre geluden moakt hai op dat de plietsie dingzeg is rood wit lint te sporreln om zien aarf hìn. En dat de manlu in widde pakken mit heur onderzuik angoan bennen. Dat doun dij fluikend en belkend, want zai trappen op slaangen en dij bieten weerom. Sinternd goan de slaangen achter heur an. n Spezioale reptielenvaanger wordt optrommeld om de slaangen vot te hoalen. Aine van de widde pakken het n boele op zien heufd: hai is tegen de tak van de boom an lopen. Hai zol volholden dat dij tak zok noar hom tou reugte, mor gainain geleuft hom.
Den loaten de twij lutje vlaigende droakjes zok gelden. Zo klaain as dij bennen klaauwen dij zok vaast an de widde pakken en zai spijen zolfs n lutje stekvlam vuur. Mit heur òfmuitende bewegens roaken de manlu verstrikt in de rozenstroeken. Dorens repen scheuren in de widde pakken en moaken bloudege schraamen.
Tim begript der niks van. Wat het hai noe onmis doan? Hai was krek zo goud bezeg. Zien kolve mit gluiende stof wordt instopt en metnomen. d’Olde bouken van zien opa goan in n deuze en verdwienen in de bestelbus. Alens wordt hom òftjoend. Zien haile leventsvervullen nemen dij met.
En den kommen twij vrundelke doames van Welzijn Westerwolle. Dij prebaaiern hom gerust te stellen, zeggen telkens mor dat t goud komt. Hai geleuft doar niks van, t komt juust nait goud. Mor dij nemen hom met. As hai bie de doames in d’auto stapt schraaiwen de twij paauwen haartverroppend. Luud en dudelk loaten dij heuren dat ok zai mainen dat t nait goud komt.
De doames bringen hom noar Troapel, n koamertje in t Tuntlerhuus. Doar mag hai inkomsteg wonen. Er is daagbesteden woar hai knuustern mag mit pampier en makramee. Gain alchemie, want vuur is streng verboden en alderwegens hangen rookmelders. Wis komt t nait goud.
Tim wordt triesterg. Hai proatte al nooit zoveul, mor noe zegt hai niks meer. Mit de strevege moaltieden in t tehuus krigt hai overgewicht. Verder hin is aal rondom hom laankwieleg. Hai kiekt tillevisie van olden tot kolden zunder dat tot hom deurdringt woar t pergram over gaait. Hai vult stoapels kruuswoordpuzzels en sudokus in. t Moakt hom nait uut, t intereseert hom nait.
Mor hai het nog n idee. Elke dag om tien uur is hai in de bibeltaik an t Meulenplaain. Tot slutenstied tou leest hai doar aal wat hai vinden kin over alchemie. Veul bouken hebben dij doar nait over. De bouken van zien opa al hailemoal nait. En tegen slutenstied ist asof hai zien pabbe heurt: “Tim, boek toe”. En den gaait hai mor weer weerom noar zien koamer.
Kon hai mor verder zuiken noar de zuverste stof, noar de stain der wiezen. Hai was zo goud dingzeg soam met aal dij wondere wezens. Lu hebben hom t aal òftjoend. As hai noe es n vuurwaarkbom moakt en dij tegen t gemaindehuus an ontplovven loat? Mor nee, dat wil k nait. k Wil gain vergelden, doar bin k te wies veur. t Was zo schier. En wat hek noe veur levent?
In te huuske midden in te akkerlaand, bie de Jipsenboertangerweg, woont noe n aander. Dij is bezeg t hotsebotsende pad op te klandern. Der staait n verkeersbred ‘waark in uutvouern’. Mit n mantje dat n schobbe in n baarg eerde stekt.

Over de Diek is de noam van t streekje boerenploatsen laangs d’olde laaidiek in jegend van Jipsenhuzen. Kört bie grinze en uut d’heugte kieken Duutse windterbines tou.
Braauwerij Westerwolle is in aine van dij boerenploatsen vestegd. An butenkaande n aaldoagse boerenploatse. Mor de swienenstaal op t achteraarf wur ombaauwd tot n jechtege bierbraauwerij. Voader en zeun Verweij moakten doar uut heur hobby n bedrief. Uut kloar bronwotter en natuurleke gaarste, hop en molt braauwen dij n dezien verschaaidene bieren. Op n aantal punten in de streek te koop as Westerwolds bier.
k Kais heur Tripel uut. Bier dat braauwen is mit drij moal zoveul molt. Dat moakt ok t hoger perzentoasje alkohol: acht en n haalf perzent. k Schink in en koperblond geurt t bier mie tegemuide van under n dikke schoemkroage. Krudeg. Al bie d’eerste klòk nimt Tripel de macht over. Dij krudege gaarstsmoak zet zok vaast in mien verwulf. Hai blieft mie vaastholden. Smoak wordt langzoam noasmoak, veraandert zok in zokswat as schruiend zwaart rubber. Dat heurt smirreg an mor is t nait. t Blieft smoaken, k gif mie over en smoak blieft mie vaastholden. Zoest nog laange noa in mien haalsgat.
As t fleske Tripel leeg is blief k loi achter. Voldoan in mien lebbe en n bietje zwevend op vlokkege gaarstwolkjes. Recht doen moakt dit bier mie nait: gain koppiene, gain koater. t Is netuurzuver, zunder chemekoaljen. Dus dit bier waarkt meroakels nuver uut mor ok hail zaacht en benoastenbie onmaarkboar. Der is hailndaal tevredenhaid. Best wol n mooie ervoaren.

De Dikke en de Dunne, leventsgroot in polyester, stoan an weerskaanden van de deur. Doe komst den binnen in de beste broodjeszoak van t Knoal. Linda mit n ploug aandre doames sloven zok oet in t vers beleggen van alerlie ingewikkelde broodjes, uutserveren van kovvie en vris. Kassa en pinautomoat roateln.
An t toaveltje in d’houke n dikke olde man in n paars vliesvest, pedde in de zulfde kleur. Zien vraauw staait nog an de boalie uut te zuiken wat zie eten zellen. Zie nimt der de tied veur.
“Dat is doch wat mit Jan” roupt de man richten zien vraauw. “Noar t Refaja. t Ravazje-zaikenhuus zeggen lu.” Zien vraauw is der mor haalf bie, staait net gezelleg te kwedeln mit Linda. “Haarst doe wat Piet?”
De broodjes binnen kloar. Mientje komt bie hom zitten an t toaveltje. Hai zegt t nog es, Jan in t Ravazje-zaikenhuus. Mientje kiekt der nait van op, zie is wol wend dat hai altied te grommeln lopt. “Kiek noe es, eet dien broodje op. Aans verpietert t.” Piet zegt t veur de daarde moal, Jan in t Ravazje-zaikenhuus. Kiekt tussentieds mor wat noar buten. Veurbiegaangers. Hai puult in zien oor.
“Vin k nait mooi dast doe dat zo zegst Piet” komt Mientje mit n haalf volle mond. “Dou k in t Refaja was, was elkain doar keureg en attent. En zie hebben mie goud holpen.”
Piet zugt n poar nuvere jonge wichter veurbie kommen. Dij bennen snel weer uut zicht achter de bolhoud van de Dikke. “Wast doe haarst, dat was ok mor pienuts. Mor mit Jan, dat is pas aarg. Dij kinnen hom beder doadelk noar t UMCG bringen.”
Zie kent Jan nait zo goud. En zie het gain verlet om n laange verhandeln over dai zien kwoalen. “Zeg Piet, k zag dat Scapino de schounen òfpriesd het. Goan wie doar dammeet lieke hin , n poar gympen veur die?”
Piet het zien blik op onendeg. Nimt n klok kovvie, krabt hom achter onder zien pedde. “Mien schounen binnen nog best” monkelt hai. “Bist maal! Dij binnen hailndaal òftrapt. Doe lopst der bie as n swaarver!” komt Mientje inainen fel uut de houke. “k Schoam mie om noast die te lopen!”
Doar hebben wie de duvelderij weer, dinkt Piet. Hai staait op, trekt de kleppe van zien pedde spans om zien heufd. “k Bin zo weerom Mientje. Even buten aine roken.”

Lammert hait hai. Lammert Wubs. Lu nuimen hom Ainbain Wubs. Toukomsteg wil hai meer uut zien levent hoalen. Nait enkeld mor klòkjes jannever mit zain vrunden in Eetcafe Gerak. Nait enkeld mor daip in dij klókjes kieken. Nee, echte daipgang. d’Onderste stain mout boven. Verder deurdinken en den leven bie dij dinken. Nait zo slicht. Nait votkieken, nait doun asof der niks aan d’hand is.
Makkelker zegd as doan. Hai is old en lelk, en het mor ain bain. Mor wol n penzioun, huus, n kunstbain, scootmobiel, thuuszörge en moaltiedservice. Hai kin nog op zain bainen stoan, mit zain stòk n endje lopen.
Vrouger. Dou hai nog twij bainen haar. Dou elkain in Onstwedde nog enkeld mor Grunnegs proatte. Westerwolds. Nederlands, dat leerde joe op schoule, dat was veur d’ovvizjele gelegenhaiden. Zien echte toal, moudertoal is Westerwolds. In t Nederlands mout hai altied eerst lieke noadinken veurdat hai wat zegt.
Dat was laange her, in miletaire dainst. En in t zaikenhuus dou zain bain òfzet wur. Doarnoa kreeg hai t kunstbain, most vannijs lopen leren. Der was n kare vol eerpels overhìn reden. Mor weerom in zien loug was aal wat klokke sloug weer Westerwolds. Gelokkeg wol.
Noe is t hailemoal aans. Lammert het t Westerwolds achteruut zain goan. Dij toal het minder pertansie kregen, verdwient langzoam uut t levent. Elkain kiekt tv in t Nederlands, zit op internet. Kinders verstoan Nederlands al beder as Westerwolds.
Niks om die veur te schoamen. t Is gain plat, gain minderweerdeg dialekt, zoas lu vrouger wol zegden. Mor Westerwolds is gewoon altied minder bekend bie de minsen.
En noe bennen der ok van dij import westerlingen. Dij perbaaiern den in t Westerwolds met te proaten. Mor dat heurst doe, dat wordt nooit wat. En aal dij Ingelse woorden. t Komt der al hoast op an dastoe, ast in grode weerld karrejere moaken wilst, t Westerwolds mor most ontkomen. Dat is enkeld nog veur d’olde lu.
Lammert is zulf old. Mit Ingels kin hai nait uutkommen. En ok nait mit internet en mit telebankieren. Der is n firma uut n onbekend laand, Howlogic. Dij altied mor bedroagen van zain bankrekenen hoalt. Hai het doar wat van zegd bie de bank. Mor dij dinken dat t zien aaigen schuld is. Dat hai zok anmeld haar bie n datingstee of zuks wat.
Doch is t nait eerlek. Hail wil zien sìnten terog. Hai wil lieke noar buten, klimt op zien scootmobiel. Dat is nog wol lasteg, want Enexis het veurlaangs zain huus n gruppel groaven, veur de nije koabels. Gelokkeg ligt der n aleminium noodbrogje over. Net braid genog veur zien scootmobiel.
Lammert is al onderwegens, ridt op d’Hoavenstroade. Linksòf de Scholtweg in. Gewoon n bietje rondrieden. Mor den bedinkt hai dat der vandoag schuurverkoop is an d’Hardingstroade, bie de weduwvraauw van Jannes. Dij haar bie zain levent n bult bouken. En zai wil dij verkopen.
Om der te kommen nimt Lammert de Vaalgweg. Hai wait nog dat de Vaalgweg vrouger hailemoal deurliep tot an de Tichelbaarg tou. Mit herinrichten in de joaren 70 hebben lu de Vaalgweg amputeerd. Zoas zien bain. Noe is t enkeld nog n lutje stombe, lutje stukske zandweg.
Hai stuurt de scootmobiel van t asfalt òf de Vaalgweg op. Doadelk lopt hai vast in t mulle zand. De wieltjes verdwienen der in tot an heur azzen tou. Lammert zugt t es an. Na ja, dat stukske tot de schuurverkoop tou, dat kin hai ok wol lopen. Hai pakt zain stok en gaait op weg. Deur t mulle zand.
Dat valt òf. Hai schait nait op. t Kost hom muite en hai swait dervan. n Dazze komt op swaitgeur òf en vaalt hom an. t Is n steekmug dij nait gonst, gloepstreeks en stille. Hai zet zok op die. Pas as hai stekt vuilst hom. Broaderg slagt Lammert mit zain vraie hand om zok hìn. Mor de dazze gaait deur in altied aandre duukvluchten. Hai geliekt wol zuk n stealth vlaigtuug, onheurboar en onzichtboar op de roadar. t Is Lammert onzuit, hai vuilt zok kwetsboar, weerloos. Blift verhopen in t rond meppen.
Mor as hai den endelk t asfalt van d’Hardingstroade beriekt het is de dazze ok vot. Over t haarde fietspad lopt hai makkelker as in mul zand. Nat en kruuslam komt hai an bie de schuurverkoop. Weduwvraauw gift hom mor n tas kovvie en zegt dat hai eerst mor liek zitten goan mout om bie te kommen.
Lammert komt weer op verhoal. Hai staait op, lopt mit zain stòk noar de bouken. Der is veul Rien Poortvliet, veul ploatenbouken. Doar het hai gain verlet van. Mor den stoit hai op n bouk ‘de Toal van Westerwolde’. t Is n desertoatsie uut 1992 van ain Fokko Veldman, geboren Westerwolder. As toalkundege proatte hai mit n bult olde Westerwolders en legde dij gesprekken vast op band. Ok mit minsen uut Lammerts aigen femilie, de femilie Wubs.
Dat klinkt goud. Dij man batst de spieker op de kop. Hai het dat bouk schreven over t Westerwolds zo as dat vrouger was. Dat noe langzoam an altied meer verdwient. Mor dizze man het t vastlegd. Deur hom is t beholden bleven. Krek zoot dink k der ok over, dit is hailemoal wak vind. Veur n poar euro mag hai t bouk metnemen.
Juust wol zwoare, waitenschoppelke kost. Lammert bloadert nog wat. De schriever duudt uut dat hai t sproken Westerwolds as uutgangspunt nimt. Schreven Westerwolds wordt nog wol es oppimpt, mooier moakt as t echte Westerwolds is. En bie de sprekers filtert hai lu der uut dij Nederlands invougen woar dij zok schoamen veur heur Westerwolds. Op dij menaaier holt hai t zuvere Westerwolds over.
Lammert vuilt zok zo gelokkeg mit dit bouk. Hai klemt t onder zain vrije aarm en op zain stòk spanzaaiert hai weerom noar de Vaalgweg. De dazze zugt hom aankommen en begunt an n duukvlucht. t Moakt Lammert niks uut. Wat zel hai zok wurms moaken om dij dazze? As dij stekt, den stekt dij mor. Der bennen zoveul belangrieker dingen op de weerld. Zien bouk, t Westerwolds zoas dat vrouger was.
Streveg deurstappend deur t mulle zand is hai ankommen bie zien scootmobiel. Hai kin t levent weer an, gainain moakt hom wat. t Lokt hom zolfs de scootmobiel weerom te daauwen t asfalt op. En over de Scholtweg ridt hai terog noar huus. Doar belt hai de bank. Dizze raaize zunder wachttied, hai krigt doadelk aine an de liene. Aaiskt weerom betoalen van bedroagen dij dij oplichter Howlogic van zien rekenen hoalde. De bank gift hom geliek, boukt de bedroagen weerom. Hai zugt dij op zien òfschrift verschienen.
In Eetcafe Gerak stokt Lammert honnerduut over t bouk. Over dij toalgeleerde dij der veur zörgd het dat heur olde Westerwolds nait verloren gaait. Zien vrunden heuren hom van achter heur klókjes jannever an en hebben der heur aigen dinkens over. Barman Gerard vroagt of hai heur nog es inschinken zel.

Noa nadde kwakkelwinter is lente laange en körkdreuge. Nat is de grond uut daampt in dook en diezege horezonten. In stee doarvan stoeft dreuge grond op in geelbruun mot. Wie vinden dat op ons kezienen. Gras is soor, gruppen stoan dreuge, niks ontkiemt nog. Elkain hoopt en bidt dat t noe indelk regenen gaait. Mor t blieft körkdreuge.

Op t Knoal gaait t aal zien gebeurleke gaang. Joarliekse aanslag gemaindelke sinzen wordt verstuurd. Dit joar is dij ekstroa hoog deur stegen kostens, infloatsie, enzoveurt. Börgers reageren hoagels: t is al zo krap en den ok nog dij hoge aanslag. Vergrèlde mìnsen bie t loket, vergrèlde tillefoontjes, bezwoarschriften. Mor regels binnen regels, dit het gemainteroad zo vaststeld. Sinzen mouten betoald worden.

Op Gagelweg kommen slieren swaarde rook maank stroatklinkers omhoog. Ok op Dopheideweg, t Moorke, Wolverlei braandt t under de grond. Vlokken benaauwde rook blieven haangen, worden smook. Veenbraand zoas vrouger, dou t veen der nog was? Braandweer komt, spoit stroaden goud nat.
Mor t helpt nait. Veenbraand blieft woulen, rook waalmt aalderwegens uut de grond. Noe ok in Geert Teisstroade, Meulenstroade. En in Parkwiek. Overaal spoit de braandweer mor t moakt gain verschil. Baanden van autos verschruien en plovven van hette. Mìnsen kloagen over heur toenen, woar planten swaart verkoold dood liggen, schutten smeulen en zien vouten verbraanden. Braandweer spoit, t helpt nait, grond blieft smeulen.

Crisesberoad in t gemaindehuus. Gainain wait d’oplössen. Aalderwegens hangt loage smook. Lu geven restveurroad mondkapjes van covidcrises uut. En mìnsen binnen vergrèld dat gemainde niks dut. Heur mit ellèn zitten loat.
Nestor, t laangst zittende lid van gemainderoad, is olde manskerel. Hai het Philips kommen en òfraaizen zain, en het as jonkie nog de veenbraand mitmoakt. Hai zegt an elkain dij hom heuren wil dat t de woede van börgers is over dij hoge sinzenaanslag. Dij woede is de grond insloagen en doar ontbraand. Gainain luustert noar hom. Hai is al old en zel wol dementeren. Bie toukommende verkaizens mouten wie hom mor op n onverkaisboare stee zetten.

Mor ok gainain het n beder idee. En tied dringt: aal dij schoa, kaans dat pvc buizen in de grond smelten, Glasvezelkoabel dij net overaal legd is. Aandre koabels mit kunststof mandel.
Börgmeester hakt knobe deur. As tegemuidkommen in schoa en ongemak dat de veenbraand òfgeven het kriegen aal börgers ainmoaleg kwietschelden van heur aanslag gemaindelke sinzen. Mit luudsprekerwoagens wordt t aalderwegens op t Knoal omroupen.
Tou elkains verboazen is veenbraand aanderdoagsmörgens verdwenen. Braandlocht en smook binnen votwiedeld. Knoal is weer krek zo rusteg as t was. Haar dij nestor den doch geliek?

t Is heur vaaste rondje. Mit d’auto rieden Jan en Annie noar t Vledderbos. Doar perkeren, Woef der uut. Heur hond mag lös en dij vindt t heerlek om zien jachtinstinkten uut te leven op ale geursporen dij tusken de bomen deur lopen. Jan en Annie loaten hom zien gaang goan, spanzaaiern heur rondje.
Weerom bie d’auto floiten zai d’hond. Uutgeloaten blavvend komt hai anrunnen. Mor tot heur verboazen is hai hailemoal overdekt mit n gifgruin poeier. Wat noe den? Na ja, zeker wat dat hai òplopen het mit al dat droaven in t bos. Zai kloppen hom schier, besteden der verder gain aandacht an.
Anderdaagsmörgens. As zai wakker worden roeken zai n vremde klame geur. Beneden bennen gaang en woonkoamer overdekt mit lutje gifgruine boltjens. Woef krapt zok altoos, hai zit ok onder dij boltjens. Krek as heur auto. Doar veralteraaiern zai van. Verblaaid bellen zai 112. Plietsie komt en den de GGD. n Rood wit lint wordt spannen om heur huus tou. Manlu in widde pakken kommen mit gehaaimzinnege kovvertjes. Dij doun metens, nemen munsters. Jan en Annie mouten heur huus uut. Woef gaait in karantaine. De gemainde bringt heur tiedelk onder in t City Hotel.
In de loop van de daag kommen meer meldens uut t Vledderbos. Wandeloars zain doar gifgruine schimmeldroaden koeskas over de grond kroepen. En op dij droaden gruien gifgruine boltjens. Dat gaait snel. As goud kiekst zugst doe de schimmeldroad wimmeln. Lutje tentoakeltjes tasten over de grond, klaauwen zok vaast en trekken de droad verder noar zok tou. Boltjens begunnen klaain as uutstulpens op de schimmeldroad. Ast blifst kieken zugst doe dij altied groder worden. Zai gruien uut tot vormoat sierappel. En ast der nait op bedocht bist baarsten dij mit n plovve inainen open. En spoiten n wolk gifgruin sporenstof de locht in.
Mit koegelsgeweld telen de schimmeldroaden an deur t haile Vledderbos. Zai berieken ok d’hoogspannensmasten. Dij roaken noe hailemoal overdekt mit n loage droaden en gruine boltjens. Ongevuileg veur hoogspannen krinkeln de schimmeldroaden zok om de stroomkoabels hìn en veraandern dij in gruine slieren.
Veurzigtege eerste meldens verschienen op tv, op internet. Der is n onbekende podstoul opduukt in t Vledderbos bie t Knoal. Mit gifgruine schimmeldroaden. Boltjens dij plovven en wolken gruin stof uutspoiten. n Dringende road om t Vledderbos nait te betreden. Onderzuik lopt, veurasnog het nait bleken van gevoar veur de volksgesundhaid.
n Daag loater. De schimmeldroaden blieven nait in t Vledderbos. Via de Rode Loper bennen dij de N366 overstoken. Dij loopbrogge is nait meer rood mor roodgruin. En snel kleurt hai hailemoal gruin. Droaden en gruine boltjens hebben de brogge en paailers inpakt. Dij gruien en gruien mor, heer en doar klinkt n plovve en wolkt gruin stof de locht in. Wind pakt t sporenstof, waait t alderwegens noar tou. Huzen in d’omgeven roaken overdekt. Zoas Vledderveen en veurmoaleg cafe Veldzigt. Dij kleuren ok gruin.
Anderdoags is t roak in t zunnepaark an de Dwaarsweg en Gedempte Vleddermond. Gruine boltjens overdekken de zunnepenelen, schimmeldroaden kroepen altied verder t paark in. Overdekte zunnepenelen langen gain elektreseteit tou. Dat kost winst, dus d’ekspletant sloat alaarm. Votdoadelk gaait n schift schoners an t waark. Mit wodder en vegers wissen zai de penelen schoon.
d’Haile daag bennen dij doarmet bezeg, want t is n groot zunnepaark. En as dij an t andre end van t penelenveld kommen bennen kroepen an t aine end weer nije schimmeldroaden over de schiere penelen. t Vuilt as vaailen mit de kroane open.
Nai te stoiten is dij onbekende podstoul. Greteg moaken de schimmeldroaden zok mester van d’òfvalbaargen op t terraain van Renewi. Zai kroepen alderwegens tusken en tot daip in de baargen tou bie t recyclingbedrief. Blied plovven boltjens. Wolken gruin stof kolken de locht in, heur klame geur hangt over t haile terraain hìn.
En de droaden hebben de woddertoren beraaikt. Zai repen zok laangs de rondlopende muren omhoog, hailemoal tot an t dakterras tou. Nog lieke en den is ok dat monementoale gebaauw hailndaal gruin inpakt.
n Poar doagen loater kommen meldens uut de Monden. Gifgruine schimmeldroaden hebben de windterbines beraaikt. Dij klimmen al laangs de schachten omhoog. Hailemoal tot boven an tou, de draaiende as van de rouen. Ok heer bennen schoners drok. Dij hangen an lienen, moaken overuren. Vaailen mit de kroane open. Want achter heur rogge rukken de schimmeldroaden andermoal op.
Tussentieds hebben de GGD en manlu in widde pakken nait stil zeten. De onbekende podstoul hebben zai degelk onderzöcht. Dij het wol n gifteg kleurtje mor is nait gifteg. Ok nait eetboar, mor wat doar tusken in. t Is nog n roadsel woar hai zo rompslomps heer kwaam. En hou hai t kloarspeuld het om zo eksplesief te gruien, zo onremd tou te langen.
Dij hebben wol n veurzigtege hiepethese doarover. t Zol meschains te moaken hebben kinnen mit PFAS in de boom. Dij lutje pertiekeltjes kunststof dij wie zo massoal in t miljeu kwakseld hebben. t Zol kinnen dat d’onbekende podstoul doarop goud gruit. En hou meer PFAS in de grond, hou beder en sneller hai gruit. Woar de podstoul heer komt het nog gainain vaaststellen kint. Meschains is t andermoal zuk n invesieve eksoot, n podstoul uut n veer werelddail dij mit n schipsloaden metlift het. En touvaleg heer terechtkommen is. En t heer biezunder noar zien zin het.
Apmoal veurlopege konklusies. Tied veur meer onderzuik is der nog nait. t Is aal hens an dek in t bestrieden. Der bennen storens op t elektresetietsnet, want d’hoogspannensmasten bennen noe zo dik en gruin inpakt dat dij bezwieken onder t gewicht. d’Aine noa d’andre windterbine in de Monden lopt vaast op dikke gruine angrui van de podstoul. Heur rouen droaien altied langzoamer en stoan in t end hailemoal stil. Gain elektresetiet meer en dat kost winst.
Ok op t Knoal drift noe n loage gruine schimmeldroaden en boltjens. Gain tjotter dij der nog deurhin komt. En zolfs de Krinkiesspijer kwakt nait meer. Uut de muive van t bronzen bildje, dat gebeurlek elke poar sekonden n stroaltje wodder t knoal in kwakt, hangt noe n gifgruine sliere. Schimmeldroaden, boltjens hebben hom bestopt.
t Huus van Jan en Annie is tussentied wol ophemmeld. Zai maggen weerom keren. En ok Woef is uut de karantaine ontsloagen. Blied blavvend runt hai op zien boasjes tou.
t Blift oppazzen: zodroa zai in huus weer gifgruine droaden of boltjens zain mouten zai votdoadelk bellen. En t Vledderbos: doar goan zai veurlopeg mor nait meer noar tou.

Langzoam an is midden op mien borst n vradde gruid. Veureerst enkeld n boeltje, mor noe n uutpulend baaltje as n daarde tit. t Schrient, reept, aimelt, t vuilt as n toetje an mien lief woar allerhand uutkommen kin. t Loat zok nait meer votpulen en as k krab begunt t vergrèld te blouden.
Op n dag komt n mail van Landal: ‘Mit bliedschop geven wie kunde van us nije vekaanziepaark. Krek as Barkhorn in Zèlng en bie Beetserkoele binnen nijmoodse energieneutroale bungalows te koop. Optuugd mit aal komvort dat joe zuiken. Meroakels goude beleggen en joe genotteren van vree en sjarme van Westerwolle, mit wotter altied kört bie.’
Dat mout k zain. T-sjurt omhoog, k bekiek mien vradde. De kappe is kleufd, openbarsten in kört op ainander stoande vaaierkaande blokjes. t Kriewelt n bietje en k zai mineskule kakkertjes an kommen rieden in heur kabrejolets. Dij slorren rolkovvers, toenstoulen, barbekjoes en surfbredden noar de blokjes.
Andermoal n mail van Landal: ‘Us nije vekaanziepaark ligt an t wotter. Der komt n surfplas in de koele benoastenbie de vradde, ter heugte van t end van joen borstbain. Ter wille van de survis an us gasten verzuiken wie joe dringend op joen rugge liggen te blieven.’
k Bin nog zo maal an heur verzuik te voldoun. In t koeltje op mien borst verschient n plasje wotter. t Waggelt op mien oamhoalen. En as k goud luuster heur k blied schraauwen van de kakkertjes dij op mien woagen surfen.
Zunder mie te vroagen legt Landal ok nog n golflink an op d’huud noast de vradde. Andermoal vuil k kriewelen en k zai kakkertjes mit heur keddies en golfkaretjes van porie noar porie schuven. Applaus as ain van heur n hool in wan moakt.
Ok weer ongevroagd legt Landal boven op ronden van mien buuk n vlaigveld an veur de privee jets van de kakkertjes. Andermoal veul krieweln. Mor t begroot mie benoam dat dij vlaigtuugjes lokken moaken in mien T-sjurt. Dij roppen gewoon dwaars deur de stof hìn. Mit nale en droad moak k de lokken weer tou.
Dat komt mie te stoan op n daarde mail van Landal: ‘Wie sommeren joe de tougankelkhaid van us vlaigveld nait te belemmeren. As joe gain gevolg geven an dizze sommoatsie bennen joe ansproakelk veur de schoade. Den zellen wie ale kosten op joe verhoalen.’
t Mout nait maler worden mit Landal. Zunder heur wat te bekommeren om mie, omwonende, baauwen dij n priezeg vekaanziepaark mit ales doarop en doaran. Waacht mor, k zel dij kriegen. k Rop n end droad spans in n knobe om de boases van de vradde hin.
Votdoadelk is der reuren onder de kakkertjes in de bungalows. Kroanwotter, elektrezeteit en rioleren binnen òfknepen. Busjes van instelloatsiebedrieven rieden an en vot. Mor gainain kin t perbleem van d’òfknepene laaidens oplössen. k Laag stiekom.
Elke nije daag rop k de droad om de vradde nog spanser an. De kakkertjes begunnen vot te lopen, vot te rieden in heur kabrejolets. As k goud luuster heur k dij ragen op Landal.
In t end komt t ogenstond dat k de droad zo spans omropt heb dat t vekaanziepaark lös komt van mien borst en in de wasktoavel vaalt. Vot vradde. En ok de surfplas, golflink en t vlaigveld liggen der verloaten bie. Dij vradde bin k nuver kwiet en t kriewelt ok nait meer. Van Landal heb k nooit meer wat heurd.

t Vuilt as n ieskolde vinger dijst opwaarmst. t Kibbert bitterliek, piene dij dwaars deur ziel snied. Kin niks doun. Piene is kawalter. Komt of goat zoas zai t wol. Dat is fantoompiene.

Al hail laank haar k links vief stompen. In stee van n vinger. Noa dat ongelok is t mooi keraaiert. Mor al dij zenen dij doar zitten. Dij aargern zok an t littaikenweefsel.
“Joe mouten leren leven doarmet” zegt dokter. Zien pienstillers hulpen ok nait veul.

Borgmester van Knoal besloet ain woning an Brommelbaarg bie Mussel te sloeten. Veur n tied van drij moanden. In woning haar plietsie hennepkwekerij vonden. Zeuvenenvaaierteg ofsteker, zesteg plaanten.

Bin nou draientaachteg. Vraau is oet tied komen. Woon allenneg in mien huus an Brommelbaarg. Bie mien vol verstaand. Bescharrel alles zulf. Mor dij fantoompiene. En noe ok nog dij afasie. Opains kin k hoast nait meer proaten. Dokter zegt t goat nimmer meer over. Wol k joen goan zeggen, schrief k t op n blad pampier.

Bezwoarlek en minsen vervremden van mie. Dij vinden t muilek as k nait proat. Sommege nemen zuk as ben k debiel of dement. Ben k nait. Mor aal mit aal ben k altied meer allenneg. k Kopschraab doarover. t Moakt mie krebenteg. Ok dat nog.

Pot thee zetten mit wied en opzoepen. Dat moakt kop rusteg. En t waarkt ok meroakels goud tegen fantoompiene. Twai mugge in ain klap. Zulf mien perblemen oplozzen. Haar k altied zo doan. Gloepend duur, dij medezenoale wied. En altied gedou t van dokter lös te kriegen. Kweek mien aigen wied. Allenneg haar plietsie noe mien kwekerie wegroemt.

Noe rompslomps goat ain hail zirkes draaien. Twij sozioal waarkers bezuiken mie, mouten borgmester advezeren. k Mout bie reklezeren kommen. Bie ovvezier van jestietsie. Wat haangt mie boven kop? Klontjegat? Mout k mien huus uut? k Overzai t nait meer.

Noar avvekoat. Dij pakt zoak an veur mie. En achternoa bekeken: t kon minder. Mien woning wordt nait sloten. Allenneg krieg k boute as k nog weer kweek. Dou k nait. Kiek wol uut. Reklezeren is vrundelk. Ok ovvezier van jestietsie dut niks, behaalve as k nog weer kweek. Borgmester betoalt kosten van avvekoat. Dij kost mie gain sint.

Aal mit aal zit k nog altied ainzoam te wezen. Mit fantoompiene. Toch moar noar dokter? Medezenoale wied vroagen? Of noar kovviesjop an Handelsstroade bie t Knoal? Meschain is dij goudkoper? Mout t mor wat meer kosten.

Ooit n laange streek huzen laangs de weg noar Blijham. En n stainfebriek. Juust buten Winschoot en nog krek binnen de gemainde Westerwolle. Dij hoge brogge gaait over de Pekel Aa. Noa Winschoter Hogebrogge begunt de wiede leegte. t Wied open leeglaand dat ooit binnenzee was. Veurdat de Dollerd weerom polderd werd tot woar dij noe ligt, veer vot.
In d’oorlog is Winschoter Hogebrogge hailemoal kepot schoten. Van dij laange streek huzen bennen mor n poar nij opbaauwd. De rest is òfdekt mit bomen. Ok om verkeerslewaai te dempen. En in de stainfebriek zit noe Afeer.
Bestopt in dat gruin t alderleste huuske. Doar woont Herbert. Ooit was hai benoastenbie kloar mit zien studie psiegelegie. Belande in de psiegioatrie, mor den as pesjent. n Therapieresistente pesjent, want hai wost t altied beder den d’artsen en therepeuten. Dij scheerden zok der uut en t werd n loage arbaaidsongeschikthaidsuutkeren en n levent dat hai hailemoal veur zok zulf haar.
Fietsen was alens veur hom. Mor hai steurt zok an de laangs dendernde autos. Dij rieden te haard, verblinden hom mit heur koplaampen, goan nait genog bezied, snieden hom òf. Herbert figelaaiert zien ludieke Poaskaktie uut. Hai zit op n baankje mit noast hom n deuze raauwe aaier. Elke pesaaiernde auto dij nait deur zien toets hìn komt kriegt n aai tegen zok an gooid. Automobelisten stoppen, stappen vergrèld uut. Heur gevuil veur humor gaait nait zo veer. In t end mout plietsie hom in beschaarmen nemen.
Wielrunnen is zien feest. Tiedens de Tour de France moutst hom nait steuren, want hai volgt ale uutzendens op de vout. En de supermaart het n spoaraktie mit zegeltjes. n Volle spoarkoarde bringt n Joop Soetemelk wielersjurt an. Bie d’ingang staait n ketonnen Joop d’aktie aan te priezen. Fanetiek dout Herbert bosschoppen, hai mout en zel zuk n wielersjurt kriegen. Pas bie de kassa hangt der n braifke dat de spoarzegels op bennen. Hoagels ropt hai ketonnen Joop an flaren. Doadelk bie d’ingang haren dij zeggen mouten dat de zegels op waren. Plietsie hoalt hom der vot en hai kriegt n joar winkelverbod.
Zien uutkeren vindt hai wol slim waineg. Doch mor waarken goan, mit waark van zien nevo mout hai meer verdainen kinnen. Bie Afeer, de stainfebriek an d’overkaande van de wege, kin hai terecht in de sjampinjonkederij. Dat wait hai n zet joaren vol te holden. t Gift hom zoveul kerdiet dat Afeer t mit hom perbaaiert bie de boukholden. Doar vindt Herbert zulf n nij boukholdsiesteem uut. Hai past t ok mor lieke tou. Mor de sjefs zain dat aans: dij sturen hom vot om reden dat hai teveul fouten moakt. Dus doch mor weer slik inpakken veur LookOLook.
n Pooske zit hai in d’ondernemensroad en dat bevalt hom goud. Mor hai wordt nait herkozen. Hai kropt zien nied op, het altied meer aanvoarens mit kollegaas. Mit zien nevo haren dij hom ok nooit op dat waark zetten mouten. Aine van de kollegaas vroagt hom “Kinst wol tegen n grapje?” en staait den mit zien zwoare waarkschounen op de vouten van Herbert. Dij holt der n brokene toon an over.
Mit de joaren wordt hai ok n daagje older. En hai kriegt last van de rogge. Ontdekt dat hai veul steun het an n rollator. Sunt des bennen hai en zien rollator onòfschaaidelk. Hai haangt en montaaiert der allerhande an: n fietsebel, holder veur n vleske drinken, vlagetjes. Afeer het niks aans meer veur hom. Bie de bedriefsarts is enkeld solistisch waark nog geschikt. Dus mag hai d’haile weke roet wieden op t terraain van de stainfebriek. Dat wordt hai zat en hai nimt ontslag. Weerom in dij slim lutje uutkeren.
En weer haile doagen thuus. Doar bewoart Herbert alens. Lege aaierdeuzen, platsloagen keton, kraanden, rekloamevolders, braiven, aal wat deur zien braivenbus noar binnen komt. Lege verpakkens, blikken, deuzen, potten, vlezzen. “Dat wordt nog es geld woard” zegt hai as hom vroagst woarom. De stoapels gruien en gruien, worden baargen dij d’haile koamer vullen. En den n twijde koamer. Totdat ale koamers vuld bennen. Gain neude: Herbert ropt de vlizotrap omdeel en nimt zien intrek op de beune. Doar, onder de dakbaalken en noast de cv kedel, richt hai zien sloapstee in. Inklezief zien pornobloadjes.
De wonenbaauwverainen begunt mit zeggen dat hai doar nait sloapen mag. t Is gain woonruumte. Zai sturen ok mor aine van de brandweer dij de woonderij mit al dij baargen boudel votdoadelk brandonvaaileg verkloart. En as Herbert der zulf nait an tou komt op te rumen, sturen zai ok n schift schoners mit buten zuk ain grode òfvalkontainer. Via n rechtszoak kriegt hai t ok nog doan dat hai doar niks veur betoalen huift.
Nog altied zugst hom mit zien rollator over de stroaden steveln. Oversteken bie de regels, op t zebrapad. Mor wol mit apmoal wiedse aarmmeneuvels dat de noadernde autos langzoamer mouten. In tied gruien bie hom thuus de stoapels boudel weer an tot grode heugte tou. Hai sloapt nog altied op de beune.

t Is haarst worden en nat. Doagen binnen nog schier mor mit n kold raandje. Aalderwegens kommen podstoulen op. Zèlngers worden wakker. Kieken de mörgen in. Bie noabers an overkaande zit n loag geel, bruun en rood over vensterbaank. Ok op stoepraand en tegen hege an. Buten zain ze dat t podstoulen binnen. Aalderwegens poppen dij inainen op. In dakgeuten, roamkezienen, tegen butenmuren.
Aal meer schaiten omhoog. Graspaarken, lanteernpoalen, verkeersbredden roaken overgruid. Dij kroepen omhoog laangs muren en doaken. Over brinken in t dörp stouwen zai zok op in heugtes tou boomkrunen aan tou. Holle Beetse, laangs Ruten Aa, in overloop achter t gemaintehuus. Aalderwegens verschienen dienege loagen podstoulen. En langzoam an verdwient t haile dörp doar under.
Groul bie Zèlngers. Wat nou den, dij podstoulenboudel! Dij zellen wol gifteg wezen. Kinders, honden mor binnen holden. Grabeg schovveln lu podstoulen van heur aarf òf. En van stoup veur heur huus. Vot doarmet, in de gruine kliko. Dij hebben heur aarf weer schier. Moutst kieken, noaber an overkaande het podstoulen nog huzenhoog stoan.
Uutrakt of nait, podstoulen gruien gebeurlek weerom. Gemainte zet baarmmaaiers en snijschuven in. Klinst baargen podstoulen. Anderdoags stoan dij doar weer in heur natuurleke haarstkleuren geel, bruun en rood. Nooit goat der wat heer in Zèlng en noe dit!
En t is allinneg mor Zèlng. Jipsenhuzen, Ter Borg, Laude, Zèlngerbeetse hebben gain noareghaid. Dij doestern wat op, dij Zèlngers. Wat mouten wie doarmet, al dij podstoulen. Elke daag dij boudel oprumen. Wat hebben wie doar noe an?
Tussentied kommen aal meer autos mit butenlaandse nummerploaten in t dörp. Nait allinneg EL (Emsland) mor ok Duutse kentaikens van verder hin. En uut Polen, Litouwen, Oekraïne. Haile femilies stappen drok rabbelnd uut en griepen emmers, körven, puten en tazen vol mit podstoulen.
Zèlngers meneuveln noar heur dat dij podstoulen nait goud binnen. Butenlaanders kieken heur ongeleuveg laggend an: nee, podstoulen goud, lekker. Stekken podstoul in heur mond en kaauwen dij mit smoak vot. Of bakken in knoflook en siepels, zeggen dij. Om toarde met te moaken, pizza.
Doarvan stoan lu te kieken. Mor Zèlngers roeken votdoadelk ok geld. Laangs d’weg goan dij bakken podstoulen verbatsen. Verdainen zai nog wat an dij podstoulenboudel. Hof van Zèlng zet podstoulenkouk op menukoarde. Mit deleketessen uut d’winkel van Eize Hoomoedt. En Brouwerie Westerwolle lanzeert podstoulenbier.
Dat schiere restaurant mit terras an Westerkamp stoat leeg. Ondernemende Zèlnger griept dij kaans, opent podstoulenrestaurant. Eten doar is meroakels goud, t wordt zo drok dat je rezerveren mouten.
t Doalt in. Dij boudel, dij podstoulen, dij binnen gold. Goud eten en vergees plokken. Al dij mìnsen van buten. Dij kommen doch mor mooi veur ons podstoulen.
Zèlng podstoulendörp. Mit plannen dij tot in hemel tou rieken. Mor na haarst komt winter. t Wordt nog kolder. Doarloaten klemaatopwaarmen ken t wol weer vraizen. Den stremmen podstoulen. Dij verdwienen. Wordt Zèlng den weer laankwieleg? Of moaken wie plannen veur toukommende haarst?

De Bisschopsweg. In tied van de Munsterse Oorlogen ànlegd deur de soldoaten van Bommen Berend. n Lieke liene midden deur t bochtenlandschop. Kilemeters laange sniedt hai d’horezon in. Stroal op de toren van Winschoot òf.

Wat was der eerst: t bos of t busje? In t busje is hai anrieden kommen. Hailemoal uut t vere Transnistrië, dik twijdoezend kilemeters rieden. As hai ànkomt in Troapel sturen dij hom vot, der is gain ploats. Hai mout loater nog mor es weerkommen. Mor t busje stopt der met. Tusken Veelerveen en Vraiskeloo staait t defenetief stille. Gain bewegen meer in te kriegen. Dus blieft hai doar mor wonen, in zien busje.

t Bos ontstaait. Stoens as de boardhoaren rond t gezicht van börgmester Engbert Drenth spruten de boompjes de grond uut. Botten uut tot ondeurdringboar stroekgewas tou, tot n bos tou. Dat an weerskaanden de Bisschopsweg smoort tot n spoukeg smaal padje. Maank al dij stroekerij is t busje nait meer te zain.

En in t busje woont hai, zulfveurzainend. Uut pallets baauwt hai zok n hounderhok veur zien aaldoagse aaitje. Uut t dak van t busje stekt n schösstain veur zien holtkaggel. Der is n moustoen. En elke veumirreg n duuk in t Tijdensknoal. Dat ligt ok ja kört bie.

Zulfveurzainend? t Is nait t komplete verhoal. In de dörpen struunt hai eterijkastjes òf veur n pak makaroni en n pot tomoatensju. Den kin hai zok wat te eten moaken. Bie de kringloopschure tegen de meulen van Veelerveen over kin hai zok n bietje inrichten. En hai het nog zien vliemschaarpe mesjes, gutsen, baaidels om holt met te snieden. Wat van Transnistrië dat hai metnommen het. Onder zien handen vörmen zok holten onderzetters, sniedbredden, borden en schoalen vol slingermetieven, blommen en planten en veugels. Hai schenkt dij weg. An de buren. An lu dij hom te kovviedrinken neudegen of woar hai meteten kin. Goandeweg pikt hai t Nederlands altied meer op. Na ja, aigliek benoam t Grunnegs.

En hai klust. Hai ontmoet de schift manlu dij zien toal spreken. En dij glasvezelkoabels bie ons de grond in groaven. Zunnepenelen op onze doaken monteren. Aircos instelleren, waarmtepompen. Laange waarkdoagen, mor den hest ok sinten om van te leven.

En zo börgert hai in. Zien Oosteurepees aksent blieft. De Grunnegers blieven tegen hom ankieken as aine dij nait van hier is. Mor hai waarkt en hai het n onderdak, zien busje. Zo daip bestopt in t Engbert Drenthbos dat gain aander t vindt. De gemainde nait, plietsie nait, gainaine nait.

Mor allinneg is mor allinneg. Zok vernuveren dut hai bie zien moaten van t waark, in zien aigen toal. Zai waarken 12 uur, laange doagen. Tussentieds hoalen zai wat eterij bie de McDonalds. Sumtieds is der n vlezze wodka dij zai soam soldoat moaken.

En thuus gedaaien zien hounder, leggen aaier. Zien woddels, kool, siepels, praai, knoeflook stoan der schier bie. Der is genog dreug holt veur de kaggel. En veur zien holtsniedwaark. Zummer en winter: elke veumirreg de duuk in t Tijdensknoal.

As hai en zien moaten weer es eterij hoalen zugt hai heur zitten. Aalgedureg en luud heurboar proat zai Oekraïens in heur tillefoon. Zai het hier de tiedelke beschaarmen veur ontheemde Oekraïners kregen. Om reden van d’oorlog mit Poetin. En zai proat en zai proat mor in dij tillefoon. Asof zai direkteur is van n multinational.

d’Eerstvolgende moal dat zai eterij hoalen zain zai heur doar weer. En proaten zai mit heur. Dana is kort en streveg, staait mit twij bainen op de grond en proat en proat. In d’opvang vindt zai t mor niks. Al dij ambtenoarij doar en zai verveelt zok aibels. Hai en zien moaten zeggen nait zoveul terog, luustern benoam. Dana vroagt zien nummer, slagt t op in heur tillefoon.

“Oleg” klinkt t dij oavend as hai òpnimt. Hou wait zai noe dat hai Oleg hait? Na ja, moakt ok nait uut. n Uur laange is zai an de proat. Hai stopt heur, wil sloapen goan. Zai winsken nkander goude nacht, mor hai dinkt dat zai d’haile nacht deur tillefoneren blieft.

Elke dag belt zai hom. En op n gegeven moment is t zo veer dat hai heur neudegt. En heur veurgaait, de weg wiest deur de stroekerij. Bie zien huusje kiekt zai tevree om zok hìn en zegt dat zai bie hom wonen komt. En doadelk is zai mit heur laptop bezeg. In nog gain uur het zai n webwinkel òpzet veur t holtsniedwaark van Oleg. Tegen priezen woarvan hai zölfs nog nooit het dromen duurven. Dij zölfde dag nog kommen d’eerste bestellens binnen.

As Dana nait mit Oleg proat, of mit heur tillefoon proat, den proat zai mit de hounder. Dij proaten weerom mit heur geluudjes. Bennen meroakels op heur steld, zai willen zölfs op schoot zitten. Oleg komt thuus noa 12 uur waarken en heerleke etensgeuren dampen hom tegemuit. Alens is kouk en aai mit hom en Dana. Enkeld dij duuk in t Tijdensknoal wil zai nait. Dat is heur te kold.

Heur buuk bolt op, zai goan n kindje kriegen. En de bestellens veur t holtsniedwaark blieven binnenstrulen. As zien moaten òfraaizen, terog noar heur laand, blieft hai nait waarkloos achter. Haile doagen kaarft hai zien slingermetieven van planten, blommen en veugels in t holt.

Noa òfloop van n dag haard aanaarbaiden kieken zai soam noar d’oavendhemel. Dij het ale kleuren van de zunsondergang. Den verschient hoog boven heur heufd n wit lichtje mit pal doarnevven n knipperend gruin lichtje. t Blieft laange op de zölfde stee zweven. Zai hebben wat heurd over Russische drones, woarveur in Europa haile vlaigvelden stille legd worden.

Mor zai kennen Poetin: hou meer doe in peniek roakst van dij drones, hou nuverder hai dat vindt. Dit wit-gruine lichtje dut niks. t Blieft n toertje in de locht haangen. En as der niks heergaait is t mor weer vot.

Niks om baange van te worden. Loat t mor lös en genait van dizze mooie stille oavend. Wie zitten hier ongesteurd maank de stroekerij in t bos. In n algehaile stilleghaid. Zölfs de torenklok van de kerk in Vraiskeloo loat zok nait heuren.

Dat was wol es aans. Asbest wuir in t bos dumpt. Mit veul drokte wuir dat òpruumd. Mor gainain ontdekte heur huusje. Eerdoags nog vonden lu plastieken voaten mit chemekoalien. Dij groafden de grond doar omhìn uut. Mor gainain dij heur huuske ontdekte.

En noe is der n moan dij leventsgroot in d’hemel staait. Zo kört bie mit al zien donkere plekken en baargkedden. Wie hebben heurd dat dizze moan 27.000 kilemeter dichter bie d’eerde kommen is as aans. Dat is nog es n òfstand! Dij poar doezend kilemeters van Transnistrië noar hier bennen doar peanuts bie.