Op dit stee willen wie geern wat informoatsie over de schriever geven. Veur de lezer is dat vanzulf interessant. Wenneer geboren, woar komt hai of zai vot? Al meer schreven? En nog wat meer achtergrond. Schaande genog hebben wie dij informoatsie nog nait (compleet). Doarom n oproup aan de schriever ons wat op te sturen.
Wie hebben veul waark van al wat joaren leden op de webstee stoan. t Kin vanzulf ook wezen dat de schriever al oet tied komen is. Doarom n oproup aan de noabestoanden om dizze informoatsie te sturen, zodat noast t schriefwaark ook de persoon van de schriever in onze gedachten wieder leeft.
Ze wollen geern baaident blieven. ‘Aai-pet’ zat in rugtaas. Wie nuzzelden ons op baank. Mit n ‘sinderijn’ (appelsien). Filmpjes, spullechies, aai-pet draaide overuren. Bie n Boeing 747 zee k, dat k doar in zeten haar. Dou kwam der n vrachtboot veurbie. Jong: ‘Net as bie ‘wolkenfebriek?’ (RWE, Eemshoaven). En waren dino’s nou gruin of broen? Aai-pet wis t antwoord. Dou vloog t wicht in t ìnd, ze haar ‘krummels’ in vout (vout slaip).
Vrouger nuimden wie n raaiten dak ‘hoes mit hoar’ en luzivèrs ‘leventeg’ (bruukboar), ‘snertstokjes’ (vermicelli) en ‘kwoaie gezichtbloumpkes’ (viooltjes /grilkiekers). Bie n ‘laif-beestje-meneer’, mout k zulf nog aaid noadenken.
In dizze coronatied bin k aan t oproemen. Zo vaalt mie t poesieaalbum in handen. Oet 1959 en loater. k Begun te bloadern en kom veul moois tegen. Vèrskes van laifhebbende ollu, opa’s en oma’s en vriendinnen. Mit haand schreven. k Kin ze wel dreumen, mor t is net of k nou pas ale teksten begriep. En din dij ollerwetse woorden! Wèl het t nou nog over ‘rein, deugd, schoon, ferm en flink, nederig en vlijt.’ Bin ik dat aalmoal wel west? Ain gedicht begriep k haildal. t Is mien mooiste blad in t aalbum. Mit n taikentje. Van juffraauw Smit in daarde klas:
‘Als je maar altijd de lente hoort zingen, hoog boven je hoofd en diep in je hart, als je maar weet, dat herinneringen, durend een troost kunnen zijn in je hart.’
Herinnerns binnen der genog. Goien veuraal, mor ook aan dij der nait meer binnen. Mien zuske schreef: ‘Leef lang en gelukkig’, zulf is ze mor 55 worden. Mit ain vriendin heb k noa joaren weer contact en t was weer net as vrouger. Ze kwam oet n aander dörp en schreef schuuns. Dat was in 1960. Mor in mien twijde aalbum het ze rechtop schreven.
In tachteger joaren schreven mien jonges vèrskes der in. Elk op zien aigen menaaier en aigentieds. Zulfs dij van oldste in t Grunnegers:
Gain vèrske en gain ploatje, op dit aalbumblad, gain riemke en gain koartje, ik taiken laiver wat.
t Wer mie bie t lezen glad roem om t haart. Twijde zeun haar overaal doei, hoi en moi schreven. Doatum was e vergeten, moezen haren klènder opvreten. En nou binnen klaainkinder aan beurt, aalbum is nog nait vol. k Kiek ter noar oet. t Oldste wicht het zulf wat bedocht en schrift dat ze van mie holdt. k Leg t boukje gaauw weer in loa, dij gaait nooit vot! Bedenk dat ale gelukwìnsen en rozen mit en zunder doorns mit dij honderd vergeet-me-nietjes mie oardeg op weg holpen hebben op mien levenspad.
Guster laip k in t Metinizaikenhoes en zöcht noar t veulbesproken beeld van n zogende moeke en heur twij kinderkes. In beeldentoen ston van ales en noa even zuiken zaag k ze stoan. Zo laifdevol as n moeke mor mit heur klaaintjes wezen kin. t Beeld was klaain en beslist nait muite weerd veur zoveul hikhakkerij. t Dee mie denken aan n vekaanzie in Kopenhoagen. Wie waren op zuik noar zeemeermin bie hoaven. Op n duur hebben we n Deen vroagd en t bleek, dat wie al twij moal bie t wicht laangs lopen waren. Wel slim klaain, mor wereldberoemd!
Grait is tiepelzinneg. Ze waarkt in n twijdehaands winkel, mit 40.000 bouken. Pait zuikt n biezunder bouk, ain zunder letters. ‘Dat bin ik,’ zegt Grait. ‘Kinst mit mie lezen en schrieven.’ Ze lopt op hom tou en smokt hom. Pait verbalderd, dut n stap achteroet, vlakbie n septiel stee in boukenkaast. Mit n baaident valen ze der deur en belanden in n movvege roemte. Gain beeld en t geluud is n poest en n zucht.
Noa 3/4 joar is n boukprezentoatsie. t Nije bouk het ook n noam: Boukje. Nou nog n onbeschreven blad, mor dat zel gaauw veraandern.
Vraauw was veur daarde moal heur DigiD vergeten. Zeun haar heur al ais holpen en was der nou zat van. Hai begreep nait dat ze olle gebrukersnoamen bewoard haar, mit wachtwoorden derbie. t Olle papier kwam der bie. Noa drij moal ging t verkeerd. Ze mos n haalf uur wachten. Aanderdoags mor wieder. Herstelcode kwam via mail. Ze zag 5 veur n Z aan, t ging weer mis. Din mor n nij wachtwoord bedenken. 1 Klaaine letter, wat symbooltoetsen en veul heufdletters. Tillefoon gaf n code van 6 sievers deur. Binnen t haalf uur was t kloar.
mien haart zit op slöt vol mit verdrait want doe, doe bist der ja nait
in hoes kin k verdwoalen aal koamers vuilen kil k begun din te moalen t is aldernoast stil
in toen zuiken en wuilen woar ofst nou weer zitst mie slim allain vuilen omreden da’k die mis
mor snaachts allain in ons bèr komt n dreum teveurschien en al bist nog zovèr k vuil din minder pien
mien haart gaait weer open doe komst hail dichtbie k zai ons mit hond lopen doe, soamen mit mie dij dreum in de naacht geft roemte aan mie mien haart krigt weer kraacht want doe kwamst even veurbie
Woar k voak over noadenk is hou of t noa dood wieder gaait. En din veuraal wat ter mit mien ziel, mien aigen ‘ik’ gebeurt. t Kin toch nait zo wezen, dat ales in t luchtledege oplöst? Zun en moan binnen zichtboar, en steerns ook, al binnen dij wied vot.
Dij naacht kon weer ais nait sloapen en kreeg dizze kwestie bie kop. Zowoar sloap kwam en k dreumde. Over mien aigen ‘ik’. Dreum brocht helderhaid in mien zuiktocht. k Swaarfde deur roemte, vloog steerns veurbie.
k Zuzooide op n vrizze veujoarswind, klokkerde in n waarme zummerzun, waaide mit regen en blad in haarststörm en sliesterde over snij bie winterdag. Ook kon k fluustern mit t duuster en schoelen in naacht. Dizze dreum haar mien ziel, mien aigen ‘ik’, n plek geven in stilleghaid van roemte.
t Begon zo. “Oma, mag ik t gevoarleke scheertje?” “Nee, dizze raais nait, omreden leste moal hestoe ja n stukje van dien hoar ofknipt.” En tegen heur zeun: “t Mout mor even zo, din leert ze t op t beste òf. k Heb nog wel dat aandere scheertje, dij ronde raandjes knipt,” pebaaierde Oma nog. “Dij wil k nait,”zee ze, “ k goa wel aan t kleuren.” En dou der votdoadelk achteraan: “k Vin t nait mooi, dat ie zo over mie proaten. Ik heb toch zegd da’k t nait weer dou.” Befoezeld laip Oma noar keuken. t Was 1-0 veur t wicht. Dat was op zundag.
Aanderdoags mog Oma heur van schoul hoalen. “Oma ‘k wil mit Ria speulen.” “Dat kin nait, most vanmiddag ook nog weer noar schoul tou, wie goan eerst n broodje eten.” “Kin Ria din ook n broodje bie ons eten?” “Nee, omreden k kin gain twij wichter op fiets holden.” “Kin ik din nait bie Ria eten?” “Nee, dien Mamme rekent derop dastoe bie mie etst, kom mor gaauw achterop.” “k Wil mien bodywaarmer nait aan.” “Din bistoe mörn zaik,” ging Oma der tegenin. “k Wor nait zaik en k dou hom nait aan.” “Din kinst hom wel verlaizen.” “Nee hur, k hol hom hail stief vaast.” “Ast hom verlust din lopt der domt n aander kindje mit.” “Din dou k hom wel aan,”pröddelde ze. Oma kreeg heur zin, t was nou 1-1. Mor nait laank. “ Mag k mayonaise op mien bakken aai?” “Tou mor din,”gaf Oma tou, “mor most wel even deureten, t is al loat.” “k Wil geern n cracker bie mien aai mit mayonaise.” Oma vroug:“En din der nog n broodje hagelslag achteraan?” Nee, vanzulf.
Dou wer t stoaregaan tied om weer noar schoul te goan. “k Wil nait noar schoul, k bin zoooo muid. k Wil bie joe blieven.” “Dou dien jaske mor aan, wie goan nou noar schoul en din lees k in klas nog n verhoaltje veur.” Nait tougeven, docht Oma bie heur zulf, z’is gain boas. Boetendeur mit mor ain aarm in maauw kwamen zee bie fiets aan. Mit n swaai wer ze derop zet, mor votdoadelk ston z’ as n standbeeld mit twij vouten in ain fietstaas. Even loater lag ze mit t haile brudje ondersteboven. Dit wer niks. “En nou goa k Opa bellen.” Dou Oma weer boetendeur kwam, was t wicht vot. Din ook nog mor aan t zuiken. En joa hur, doar ston ze. In verste houk van toen was ze bezied kropen. “Opa brengt die zo noar schoul mit grieze auto. Din bist net n prinses in n zulvern koets.” “k Wil nait mit auto, k wil op fiets,” snokte ze. “Nee, dat doun wie nou nait meer,” ging Oma der tegenin. “Zel k dien troantjes dreugen?” “Nee Oma, dat binnen mien troanen.” Was dat nou n punt veur heur in dizze hikhakkerij?
Doar kwam Opa al mit koegelsgeweld aanzetten.Tussen knijen inklemd in auto en bie kop en kont vaastgrepen, wer z’op schoul aanleverd. t Wicht dee nou niks aans meer as reren en moekes dochten vervaast dat Oma nait laif was. Dij zee din ook net even te haard tegen de doames: “ Der kin mor ain boas wezen en dat mout ze even waiten.” “Om drij uur komt Mamme die weer ophoalen,” zee Oma bie t votgoan. Nog wast nait goud. “Ie zollen nog n verhoaltje veurlezen, dat heb ie ja beloofd!” Zo’n dwaarshoes toch. Mor ze was in elks gevaal op schoul komen en der was mor ain boas bleven. Dus aigenlieks wast nou 2-1 veur Oma, mor zo vuilde dij dat nait. Pas soavends schoot heur n taimke in t zin: ‘Mouten is dwang en schraiwen is kindergezang.’ En zo wast mor net.
Oet: ‘2e Oethoester Boukje’ Schriefster Kunny Luchtenberg schrieft dit joar t begunstegersgeschenk 2009 van Stichting ’t Grunneger Bouk!
Zel ik nou t Eemsmonds Gemaintelaid (Wijs: Grönnens Laid) even veur joe zingen?’ vroug Mijster zeeman aan Oskerder vogeloars. ‘Nou, vot mor weer!’ gaf de proater tou. ‘Zo as ik al zee, t is toch mien vrije dag!’ Zeeman zette borst oet en balderde over t wad hìn:
Van Zandeweer tot Hefswaal tou van Kantens tot aan diek, doar gruit, doar bluit t Eemshouksterlaand rondom ain wond’re diek.
AIN PRONKEJEWAIL OP T HOOGELAAND OETHOEZEN, MIJ, OSKERD, NIJLAAND. AIN PRONKJEWAIL AAN KWELDERRAAND ROODSCHOUL EN SPIEKSTERSTRAAND.
Van Rött’meroog tot Valom tou van Waarvum tot aan Spiek, doar bruit, doar gluit t Eemshouksterlaand ontstoan oet wond’re sliek.
AIN PRONKEJEWAIL OP T HOOGELAAND EPPENHOEZEN, BRIJ, t OLDÖRP, NIJLAAND. AIN PRONKJEWAIL AAN KWELDERRAAND OSKERD EN SPIEKSTERSTRAAND.
Van Oldenziel tot Stivverd tou van Röppen tot aan d’Eems, doar waarkt, doar wuilt Eemsmonder volk volk op laand en wad.
AIN PRONKEJEWAIL OP T HOOGELAAND EEMSHOAVEN, BRIJ, STIVVERD, NIJLAAND. AIN PRONKJEWAIL AAN KWELDERRAAND DOODSTIL EN SPIEKSTERSTRAAND.
Doar broest de zee, doar hoelt de wiend doar soest aan t Olschip en d’Eems, doar leeft t volk hoast zunder zörg, rondom ain olle Börg.
AIN PRONKEJEWAIL OP T HOOGELAAND HEUVELDERIJ, T OOSTÈND, WADWERD, NIJLAAND. AIN PRONKJEWAIL AAN KWELDERRAAND TJOARIET EN SPIEKSTERSTRAAND.
t Schildergroepke ging noar film in t nije Forum. Op t nippertje waren ze hoast miljounste bezuiker west. Mit roltrappen gingen ze aal hoger. Boven was n prachteg oetzicht over Stad. Schoondochter zat op pervinziehoes. Ze belden heur, dat vaaier doames boven op t Forum stonden. Op verdaipen 5 was bieskoop. Mit kovvie en n krìndebol laiten doames heur in t pluche zakken. Stadsbus zol ze weer noar Kardinge brengen. Lien 3 ree heur veur neus vot. Din volgende mor, zunder te zain dat dij noar Haarkstee ging. Bie t Groot Zaikenhoes binnen ze oetstapt. Vaaier pervinzioaltjes in Stad.
Klaainzeun ligt in kinderwoagen. Oma zit der noast en kikt. t Jonkje slept. Din is der lewaai. Voutjes steken onder dekens vandoan. Handjes kommen der bie. Hai pakt zulfs tonen vaast. Handen goan speulen. Vingertjes boegen en strekken. Oma geniet. Din stopt e vingertjes in mond. Gaait e wieder sloapen? t Is zien tied nog nait. Mout ze hom der oethoalen? Ze geft hom n stukje stoet. Kin e t stoet wel kwiet worden? Ze stekt n vinger oet, dij jong vaast gript en hom in mond stekt. ‘Au,’ ropt Oma. Hai het al twij tandjes.
Klaainzeun haar veureg joar n goldvis veur zien joardag kregen, Mister D. Ollu waren der minder blied mit, mor dat veraanderde. As vis soavends brobbelde en rondzwom, was t noflek. Dou kreeg vis swaarde stippen. Zeun kocht n aquarium. Mor t was te loat en nou is Mister D. der nait meer. Vìnt vroug of wie op begraffenis kwamen. Mit n bloum in haand stonden wie om t grafke tou. Vis in n deuske wer toudekt mit modder, mit n bredje der bie mit noam. Soavends belde jong of wie op kroamverziede kwamen. Hai haar n nije vis.
k Bin slim wies mit mien handen. Nait onbelangriek veur mien affeer. Ruggen en nekken heb k onder handen had. Noast wrieven en kniepen was k geern kreatief. Deur taiken en vaarven, gaf k mien leven kleur. Leste joaren is t schrieven der bie komen. t Moakt mien kop leeg. n Stevege haand geven is ook belangriek. Voak kin je aarns n handje helpen. Of tillefoon pakken en n proatje moaken. Toch mout dat nait oet de haand lopen. n Haand vaastholden geft troost. Klaainkinder griepen steevast mien haand vaast. t Geft n waarm gevuil en veul vertraauw.
t Is tegenswoordeg n nije hobby. Mìnsen vaarven stainen, zetten der n tekst op en verstoppen ze. n Aander dij stain vindt, mag hom holden of weer bezied stoppen. t Overkwam mie lesten. Bie n klaain boomke zag k n stain mit Happy Stone derop en wat lözze letters van òfzender. k Wol hom eerst mitnemen, mor k heb n nij plekje opzöcht. Drij doagen bin k nog noar dizze stain aan t zuiken west, mor heb hom nait vonden. Vroag is nou wèl of hom nou het. n Schier tiedverdrief, zol t deur corona kommen?
Dizze zummer haren wie hond van kinder in hoes. Hoast drij week. t Was even wennen. Deuren dichtholden, aans was ze zo vot. Wie laipen mit hond, drijmoal doags, kwamen buren ook mit hond tegen en mouken proatje. Hond kon n poar kunstjes, zo as zit-poot-high five. Bie NEE gaf ze gain oasem. Wel haar ze veul energie. Veur ons aan ging ze noar heur sloapplek, in bench mit deur open. Mor n jonge hond gaait op onderzuik oet. Onder baank zit n gat in beklaiden, t holtwaark is aanvreten en drij kuzzens binnen verropt. Wie missen hond wel.
As k n gruine iesboan zai, dwoal k òf noar vrouger, dou je swinters nog scheuveln konden en meziek over t dörp klonk. Soavends nuigde n lichte vlek in lucht mie. Boan was open. Op fiets over snijproeksel sjeesde k din nog noar boan. k Mos om haalf negen thoes wezen. Voak bleef hallozie stoan of dee k hom nait om. Ainmoal op t ies ging ales vanzulf. Swierend op meziek draaide k mien rondjes. En mor wachten … op dij poar handen van mien verkeren op rug. Wat heb k wìnst noar n iesboan mit meziek en scheuvelwinters.
Zo zag dit joar vekaanzie van Geert en Greet der oet. Kampeerbuske inpakken, al was t mit zestien kastjes eerste doagen wel even zuiken. Mor stoadegaan konden z’op pad. Zoveul haren ze ook weer nait neudeg en onderwegens waren winkels zat. Boetendes, onder stoul zat genog eten in blik.
Bedoulen was om noar Finland of te raaizen. Doar woonde n kammeroad van vrouger, dij z’in datteg joar nait zain haren. t Raaizen gingen meroakel, ze reden nogal ais verkeerd, mor mit vroagen kwam je n hail ìnd. Allain was toal wel n obstoakel.
Noa n week werden z’aal makkelker. n Broodje eten aan kaant van weg op n klapstoultje op n schier stee en zo tegen vief uur n kampeerplek zuiken, veur de naacht. Hou simpel kin t leven wezen. Onderwegens kon je wel n hap eten, mor Geert haar ook genog snert en graauwe aarwten op veurroad mitnomen. t Stak heur nait zo naauw. Bie zetten vuilden ze heur net zigeuners. Veuraal bie overtocht van Zweden noar Finland.
In hoaven bleek, dat boot ‘s naachts ging of smörns om vief uur. Dat was nait bedoulen, want in t duuster zai je niks, ook al gaait zun doar nait onder. En zo vro was haildal gain optie, din zollen z’eerst ook nog n sloapplek zuiken mouten, (en gain oog dicht doun wegens t vrouge tiedstip). Nou stonden der wel al auto’s in rieg veur n aander loket, mor dij gingen aalmoal noar Helsinki. Greet keek Geert aan en binnen vief menuten zeden ze tougelieks: ‘Din doun wie dat ook’.
Koartlezen was sums nog wel even n dinkje, zulfs mit grode vrund TOMTOM, dij heur sums wel te vroug aanstuurde as t stoplicht nog kommen mos. Ofsloagen bie rotondes waren ook nait aaltied op tied aangeven, volgens Greet. Demonstroatsies, wegopbrekens en n brug, dij der nait was, mor ze kwamen aaid op stee, zulfs in Kloten noa veul zuiken. Doar vonden ze n ‘River Camp’ plek midden in t bos, woar ze konden kajakken en ook nog n nuigen kregen om op elandsafari mit te goan. Dàt hebben ze nait meer doan. Mor Geert en Greet hebben wel drij week in vrijhaid leefd.
Zundagmörn is toen haildal wit, net as vrouger. t Haart moakt n spronkje, k wil noar boeten. Ale bladjes hebben n loagje snij, t blaikveld is spierwit. Vogeltjes vlaigen òf en aan op zuik noar n moaltje. Ze hippen op takjes, snij vaalt deròf. Lucht is graauwgries en het nog meer op veurroad. t Het snijd, net as vrouger, mor doar trekt corona zok niks van aan. n Dikke plensbui om zaiktes en zörgen vot te spuilen zol nait verkeerd wezen. Legt dizze snijbui n vlij over wereld en belooft n vrizze toukomst? k Hoop t zo!
Bie supermaart binnen vlouerklaiden in rekloame. n Vraauw, mit n oprold klaid onder aarm, zegt tegen kassajuvver: ‘t Paast nait.’ ‘Wat paast nait?’ ‘t Klaid.’ ‘Heb ie kassabon nog? Loat mor stoan, k dou der wel n braifke op.’ Volgende klant is aan beurt. Vraauw blift wachten. Kassawichtje zegt weer: ‘k Dou der n braifke op.’ ‘Hou laank binnen ie open?’ ‘Aacht uur.’ ‘Din hoalt zeun hom op. k Wol t klaid op fiets mitnemen, mor t paasde nait.’ Klaid wordt achteroet legd. ‘Zetst mien noam op t braifke? Kinst mie toch?’ Vraauw fietst noar hoes. Zunder vlouerklaid.
Klaainzeun kwam veur t eerst lozaaiern. t Leek goud te goan. Noa t veurlezen kroop e der lekker in.
Mor was der ook zo weer oet. Hai haar snok. Wie hilden ons oam in en deden t spultje: snok en ik gingen over t meer, snok bleef weg en ik kwam weer. Wat loater ston e weer in koamer en zee: ‘k Vin t schilderij van ol-opa in t sloapkoamertje nait mooi, hai kikt aal noar mie.’ ‘Zel k hom vothoalen?’ vroug ik. Dat was goud. Mor dou kwamen de vroagen. ‘Woar is dij opa? Is dij “verstorven”?’ ‘Joa,’ dij slept nou veur aaltied, net as in sprookjes. En hai was ja al old.’ Doar kwamen wotterlaanders. ‘Ik wil nait “verstorven” en doe bist ook old. Gaaist ook “verstorven”?’ ‘Ik hoop van nog laank nait.’ O, jee, dij slept nog in gain honderd joar, ging deur mie hìn. Volgende vroag kwam, dij was nog veul stoerder: ‘Woar is ol-opa nou? Ik pebaaierde: ‘Hai woont in n hoeske op t kerkhof.’ ‘Kin ik doar ook noar tou om te kieken? Mien gevuil zee, dat dit verkeerde kaant aan ging. Mor gelukkeg bedocht e zulf oplözzen: ‘Is e din bie God? En gaait e ook weer leven, net as Jezus, dij ging eerst nog eten, ging aan t kruus dood en dou ston e toch weer op?’ Dat was t verhoal van Poaske. En of dat hom geruststelde, zee e: ‘Mor God in de Hemel zigt ales en zörgt nou ook veur ol-opa.’ Ik kon allain mor opgelucht nikken. Jong vil in n daipe sloap tot aanderdoags smörns. Ik was blied, dat ze op zien schoul in Stad ook hier aandacht aan geven. En dit jonkje ontgaait nou ainmoal nait veul en ontholdt ales.
n Iesvogel in Vraiskelo dij was verdwoald en dat kwam zo aigenlieks worden z’hier nait geboren mor dizze haar zien bril verloren dus hai kuurde Vrais en Low doar is vaast wel ies en zo doarom zaailde hai omdeel beneden keek e nog wat scheel vogel haar hom goud verkeken is dou noar t Iesselmeer oetweken
Bie Hema loop k wat te snuustern maank t ondergoud. Doar is ook n oldere vraauw en k moak n proatje. k Haar al zain dat ze aan t zuiken was. n Jongeman is aan t vakken vullen en ropt: ‘In dij houk ligt lingerie.’ Tegen mie dut ze heur beklag. ‘Lingerie, k kin ja niks vinden,’ zegt ze. ‘Wat zuiken ie din?’ ‘Directoires. Mit piepen en n hoge boord.’ ‘Oh, onderbroeken.’ Jongeman lustert mit en wist: ‘Onderbroeken liggen doar ook.’ Tussen lingerie en directoires zit n groot verschil. Veur t gebruuk moakt t niks oet.
Pop veur optochtwoagen aanklaiden ging nait vanzulf. Vraauwlu waren aan t naaien. n Poar mit haand en n zakkennaal. Buurvraauw tjoekte op t mesien en mouk n maauw. Veur wizzeghaid lait ze stof der aan zitten. En dou zat boudel dubbel. t Spul mos weer lös en overnijs naaid worden. Maauw was kloar, mor laip taps. Stof veur broek wer overlaangs deurknipt. t Haar in bredte mouten. Boanen werden weer aan nkander zet. Dij oavend is der ook nog 8 cm van nek òfzoagd. Opdracht dit joar was ‘aans as aans’. Dat is ons goud lukt.
Dizze zummer op vekaanzie was t allain n kwestie van rugzak inpakken. Drij snoeren veur fototoustel, gleerbred en t deuske veur t geheurapperoat. En koa- beltjes veur mobieltjes. Fototoustel, oordoppen en tillefoon derbie in. Leesbril, mien veròfkiekbril en twij zunnebrillen. Grode dij over leesbril hìn kin. Kous om zere knij mos ook mit. Veur snaachts spalk om n nog zeerdere pols. ‘Hest verrekieker ook?’ raip Geert. Nog nait. Plaaisters, asperinen en blouddrukpillen konden der nog net bie. k Bedocht, dat je joe doar vrouger toch nait drok om mouken. Tandenbozzel, handdouk en n poar onderbroeken was zat genog.
Opapoashoas haar aaier in toen verstopt veur klaainkinder. t Mos nait te stoer wezen. Dag derveur haren wie n stieg (20) widde aaier van aigen hounder vaarfd. Bloumen, vlinders en Minecraft-popkes kwamen derop. t Perbleem was dat elk zien aigen aai vinden wol. Poashoas hil der reken mit en legde overaal n sukkeloa-aaike bie. t Zuikfeest kon begunnen. Aan t ìnd zee Opapoashoas dat ter nog n aai vot was. Zulf wos e nait meer woar dij lag. Groot en klaain hebben dou nog tiedstieden lopen zuiken. Knuurde aaier en dij van sukkeloa binnen aalmoal opgoan.
Printerinkt was op, k haar slim verlet, t ding ston al n week dreug. k Haar mien Geert drij moal vroagd of e swaarde inkt veur mie hoalen wol, hai dee t nait. Din zulf mor noar winkel. Ze zollen t veur mie bestellen, aanderdoags kon k t ophoalen. Dat schoot mie deur. Twij doagen loater ligt ter printerinkt op t aanrecht. ’t Binnen dubbeln,’ zegt Geert.’ Inainen bedenk k, dat k zulf ook nog n bestèllen lopen heb. Smiddags komt Geert thoes en zegt: ‘k Was bie boukhandel en heurde, dastoe dien inktpatronen nait ophoald hest. t Binnen dubbeldikken.’
Zundagoavend moakt mien Geert nog n rondje op fiets, as der n auto noast hom stil holdt. t Is duuster. n Man draait t roamke omdeel en vragt of hier t industrieterraain is. ‘k Heb net n man bie traain oppikt, dij mos hier wezen. Mor alles is doar oet en dood.’ n Man mit n beremuts op zit stil noast hom en zegt niks. Is e op zuik noar waark? ‘Der wordt n autospuiter vroagd, mor dij boas woont in n dörp verderop,’ zegt Geert. ‘k Red mie der ook wel mit,’ zegt man achter t stuur en ze rieden t duuster weer in.
Aanderdoags moak ik mien doagliekse loopke. k Kom n man tegen mit twij stokbroden in n puut van supermaart. Hai het n beremuts op.
Dij woont toch nait hier? k Heb hom ja nog nooit in dizze buurt zain. k Goa weer op hoes aan en weer komt aigenste man oet n ziedstroat. Hai lopt mie veurbie. Ik zeg niks. Din lopt e mien stroat in en k onnaaier, dat as e halfweg t fietspad op lopt, hai zo op t industrieterraain komt. En weer zeg k niks. Zol t zulfde man wezen, dij guster al op zuik was noar waark in t dörp en meschain n nije toukomst hier? Ik blief mit n maal gevuil achter en bedenk: ‘Haar k nou toch mor wat zegd…’
Veureg joar kwamen der zes kukens bie in t hounderhok. Kukens werren hounder en begonnen aaier te leggen. Hoan stuurde zien aigen hìnnen aan. Koppeltje nijen dee t aans. Voak belandde n aai op grond. Sums pikten ze t stukkend, t wer nou tied veur n leghok, mit drij vakken. Eerst lagen aaier der onder. Ook kropen doames bovenop mekoar. Ze waren haardleers, aaier bleven op grond liggen. Elke dag was n aai kepot. Totdat ain hìn heurzulf verroadde. Ze zat onder t aai geel. Dat was aaierpikker! Dij gaait vot. Der komt weer rust in t hounderhok.
In t dörp was oetverkoop en k zag n regenjaas in t rek. Nait dat k ain neudeg was, mor k was zat van donkerblaauw en swaart. Dit was wel even wat aans: n lichte ondergrond en grille strepen der dwaars overhìn. Toch mor even pazen. t Leek schier en paasde persies. Koop ging deur en thoes hing k hom aan kapstok. Goud veur t zicht. ‘Hest mien nije jaas al zain?’ zee k tegen Geert. ‘Nee, of bedoulst dat zebra-ding? Nou k wait t nait, mor k kin die in elks gevaal van vèrren aankommen zain.
Zundagnommerdag op Noordpolderziel. n Vraauw zit op t bankje bie t Wad. Zichtboar in gedachten, k steur heur nait. Pas as ze opstaait, zeg k: ‘t Wad is aaltied weer mooi, hè?’ Ze zegt: ‘Mien man is hier verstreud, dat wol e zulf, en nou bin k hier veur t eerst allain. t Mos en zol vandoag wezen. Mor kin ik joe nait?’ t Bliekt, dat wie veul zulfde mìnsen kennen. Wie kriegen n dikke proat. As ze weglopt, bedankt ze mie. Vraauwlu, baaident op zuik. d’Ain noar roemte van t Wad, d’aander noar herinnerns aan heur man.
Al hoast twij joar lopen wie deur corona mit n lap veur snoet. d’Eersten mouk ik zulf, mor dou t aal laanger duurde, werden regels strikter. Elk laip nou mit n echte bekdek. Dou k n moal winkel in kwam, was k nait herkenboar. k Zee moi, mor k kreeg gain antwoord. t Mìns zaag nait wèl k was. Bie t gebak mos k leesbril op, dij mor amper paast tussen t geheurapperoat en t rekkertje van snoetlap. Bie t òfreken zee kassawichtje: ‘Der hangt wat oet joen oor.’ Mit t onding wordt zulfs bosschoppen doun n kripsie.
t Laip tegen kerstdoagen. In t grode bos waren al verschaaiden kerstbomen reud. Groten en klaainen, dikken en dunnen, aalmoal gelieke gruin en dik in naalden. Nou ston der ook n wit boomke tussen en juust dij wer nait oetkozen.
Boom begreep der niks van, woarom ze hom nou stoan laiten. Mor hai haar al wel heurd, dat ze over hom prouten en wat oetlagden. Ze zeden tegen nkander: ‘Wel het nou ooit n widde kerstboom zain?’ Joa, as der n dik pak snij lag, din waren ale bomen wit, din vil t lutje boomke hail nait op. Mor der was nou al n poar joar gain snij om kerst-doagen west en t leek der dit joar ook weer nait van te komen. Dou ale bomen zo’n beetje reud waren, begon t boomke hom slim allain te vuilen. En hai vil nog meer in t oog, nou hai gain schoel meer haar van grode bomen. Op n dag bedocht e, dat t beter was om din zulf mor op pad te goan, wel wait wat e onderwegens tegenkwam. Noa wat hinneweer vrözzeln ston e lös in grond. Hai haar nogal laange worrels en doar kon boom best mit op stroat lopen, mor dat dee e vanzulf snaachts. Stel joe veur, nee nait overdag, din zollen ze hom meschain nog meer oetlagen. En wel haar nou ooit n wandelnde kerstboom zain? Bie lichten kroop e bezied in onderwaal of slaip onder n brugjes in t veld. Ook zöchte hai wel schoel in boskes of in n òfgelegen schuurke. Snaachts ging e din weer op pad. Zo kwam e op n duur in Stad aan. Doar zag e op bloumenmaart n haile stoapel gruine kerstbomen liggen. Doar kroep ik bie, docht t boomke en ging maank takken liggen. Dij schoven wat op om roemte te moaken en keken nijsgiereg tegen widde boom aan. Maartkoopman dee n goie handel en was aan t ìnd van dag hoast deur zien bomen hìn. Mor gainain nam t widde boomke mit. Dou koopman hoast noar hoes tou wol, bleef der n lutje wichtje mit heur mamme veur kroam stoan. ‘Kiek mamme, dat is n mooi boomke, kinnen wie dij nait kopen? Dij wil k ja zo geern hebben.’ ‘Wie hebben gain sìnten om n kerstboom te kopen en ook nait veur lichtjes. Kom mor mit, wie goan gaauw noar hoes.’ Mor t wichtje laip nait mit. ‘Ik vin hom zo mooi en mit wat rooie strikjes derin hebben wie haildaal gain lampkes neudeg. Ach tou, mag t asjeblieft?’ En mit vroagende ogen keek ze heur mamme aan. Mor dij schudde kop. Dou kwam maartkoopman der overtou. t Was al loat en hai wol ook geern noar hoes. Hai zee: ‘Magst hom vergees mitnemen, t is leste en din wìns k joe schiere kerstdoagen tou. Mor most mie beloven dastoe goud op boom paast en hom mooi optuugst.’ t Wichtje heur ogen begonnen te glinstern en ze raip: ‘Mag dat echt? Mamme kom, wie kriegen hom veur niks!’ Moeke bedankte man en mit kerstboom achter heur aan, hinkeldepinkelde t wichtje noar hoes tou. Ze dee boom in n emmer en zette hom in veurkoamer, vlak bie kaggel. Ze gingen eerst waarmeten en din konden ze noatied wel boom optugen. Dou ze bie boom kwamen, was der hail wat biezunders gebeurd. Deur waarmte waren ale dikke takken vanoet worrels begonnen te gluien en streuden t licht oet over ale klaainere takken. Naalden deden ook mit. ‘Mamme kiek, wat mooi,’ raip t wichtje, ‘hou kin dit? Wie hebben nou hail gain lampkes meer neudeg.’ Heur mamme begreep der ook niks van mor wer slim blied van aal t licht in koamer. Noa kerstdoagen hebben ze boom hail verzichteg in toen poot, n beetje in n donker houkje. As t dreug weer is, din krigt e ekstroa wotter en n zunneschaarm boven kop, omreden hai mout wel zien mooie widde kleur holden. En as t aaldeur regent, din gaait t regenschaarm oet. Mor elk joar weer as t Kerst is en boom in t waarme hoes staait, gaait e haildaal van oet homzulf gluien en komt ales in t licht te stoan. En t boomke zulf? Dij is hail blied dat e toch nog zo goud terecht komen is.
t Gele toaveltje ston aaid bie Grootmoe in keuken. Noast t aanrecht mit n gedientje deronder. Bovenop ston t petreuliestel, doar ze heur droadjesvlaais urenlaank suddern lait. Net as heur rode stainpeerkes in paan en dat rook din zo lekker as je keuken in kwamen. Der lag n geroet swilkje overhìn tegen t graimen, mit genog roemte dernoast veur n slaif, etensstamper of aander keukenraif. Onder t toaveltje stonden pannen opstoapeld veur heur hoesholden mit drij dikke jongen. Grootmoe ging noar t bejoardenhoes en gainain van kinder, dij t toaveltje hebben wol. Veur zeuns was t doudestieds belangriek, wat der op toavel kwam en nait hou moeke dat dee in heur te krap keukentje. As t eten mor op tied kloar was.
Ik vroug aan mien pa, woar t toaveltje bleven was. ‘Oh, dij staait kloar veur rommelmaart in t dörp, aankomend zummer.’ Doar schrok ik van, zo’n old toaveltje mit zoveul herinnerns heurde doar nait. ‘Ik wil hom stommegeern hebben,’ zee k. ‘Wat wilstoe der din mit? Zit ja hoast gain vaarf meer op.’
‘Veur as k domt op miezulf wonen goa, in Stad op koamers. Kin k der mooi mien ainpitter op zetten as k gaauw-gaauw mout. k Zuik der wel n stee veur.’ En zo gebeurde t ook. Wat heb k der voak n aaike op bakken of n blik nasi op waarm moakt. En nait te vergeten t keesfondu mit vriendinnen bie n glaske widde wien. t Toaveltje dee din gezellig mit.
Ik ging verhoezen en traauwen. ‘Wat wilstoe mit dat gammele toaveltje?’ vroug mien toukomstege man. ‘Zit hoast gain vaarf meer op en geel is ja haildaal dien kleur nait.’ ‘Mor dizze zaachtgele kleur is wel mooi en lekker olderwets. Boetendes was e van mien grootmoe en k heb der al wel n stee veur. Hai komt in gaang bie trap te stoan. Kin k der om kerstdoagen en mit Poaske mien pronkprullen op zetten. Ook makkelk veur sleudels en post. Loater liggen vervaast ons leesbrillen en geheurapperoaten veur de greep. Dit toaveltje heurt gewoon bie mie.’
Hai het nou n doalders stee en staait te pronken in gaang. Mor nait mismoakt deur sleudels of aandere rommel, mor ‘milieubewust’. t Glaas gaait noar glaasbak en pepieren taas baargt t ol pepier op, dat ainmoal in moand ophoald wordt. En dij widde plastieken bekertjes? Dij gooi k wel vot. Mien moeke zol ze nog n moal òfwazzen om weer te gebruken. k Kin der meschain nog wel n laampekap veur klaaindochter van moaken. Joa, wereld is hail aans worden en wie binnen mit veraanderd. Allain t olle toaveltje is zokzulf bleven en zo is t goud. As klaaindochter domt op koamers gaait, het ze al vroagd of ze hom mitnemen mag. Zai zel nait veul koken, ze is meer van terraskes en van eten òfhoalen. En wat ze der aalmoal opzet? Ze zel der in elks gevaal vol laifde veur zörgen en t gele toaveltje blift in femilie. Gelukkeg!
As k noar t dörp fiets, zai k n dikke kroan in toen van t hoes stoan. Bie noavroag bliekt dat t mit eerdbevens te moaken het. Haile boudel gaait op schop.
Dit hoes was baauwd oet laifde en gezelleghaid, n plek veur elkenain. Nou zit ter n groot gat in t dak, woar rommel deur noar boeten gooid wordt. Kroan in toen, gele stroekroos is vot en van hortenzioa’s is niks meer over. Olle tegels van stoep binnen stukkend, net as t iesdern hek, doar Pa ooit schaarbe punten òfzoagen mos, aans was t te gevoarlek. k Heur hakken, breken en sleupen. Der zit n gat in t dak op t zoldertje woar ik aaltied slaip. k Denk aan hoge trap, doar mien man as klaain jong vanòf valen is, dou e zien zuske zain lait hou goud of e traplopen kon. t Hoes, aaltied goud in de vaarf, zo as t bie n herenhoes heurde en nou dit. t Dut zeer, k stap weer op fiets en bin der roar van op moag, mor bedenk ook dat t goud is dat ollu t nait meer zain …
Elke moal as k laans spaigel loop, is der wat mit. Op n naacht overspuilt mie n vremd gevuil. Net of e mie ropt. Veurdat k der op verdacht bin, stoa k aan achterkaant van spaigel. k Zai n netwaark van gaangen veur mie. Nijsgiereg goa k ain gaang in. k Heur allain getik van wotter. k Loop wieder en kom aan bie n stain mit t opschrift ‘loop in zun, vertraauw op dien schaar’. t Is mien liefspreuk. Hou kin dat? En veuraal: hou is t doar terechtkommen?
Doagen zo tussen Kerst en Nijjoar geven mie n biezunder gevuil. k Heb wìnst noar dij der nait meer binnen. Mor t leven gaait deur en as k mien kerstspul van zolder hoal, begunt t mainsttied al. Grode rooie baal van middelste zeun hang k as eerste op en n aigen gemoakte kerstman van n lege wc rol, k kin hom nait votgooien.
En nait te vergeten kerstengel boven in boom. Ieder joar is e der weer bie. t Is aigenlieks mien pa, dij hom ooit zulf moakt het. Op toavel ligt n klaid, k heb netuurlek zulf gemoakte dingen en kloarkochte, mor dij worden voal van t wassen en wien- en vetvlekken moaken ze ook nait mooier. k Heb n olderwetse peuletaik van rood gebloumd ketoen van moeke. Compleet mit knopen (n peule is n kuzzen en n taik is n overtrek). Dij paast mooi bie mien boudeltje. k Zet moekes dekschoalen der op, ook al binnen der verschaaiden hakjes oet en paast t nait goud bie nkander. Wel is t aalmoal wit. t Vertelt n aigen verhoal, t geft n gevuil van vrouger en as vanzulf komt mien kerststemmen. Sukkeloabekers mit n kerstboom, snijpop en kerstman nog van ons jonges kommen op batterij. Schaande genog is der veureg joar n beker sneuveld, klaaindochter is nogal wif, zodounde. Ook cd’s mit verskes kommen weer bie, al was t wel even omschoakeln van stoomboot noar Rudolf mit zien rooie neus. Lutjewicht zingt in eerste weken van t nije joar nog Jingle Bells en ropt haard ‘hoi’ der tussendeur. Wieder versier k t hoes mit kuzzens, lampkes en keerzen. Ik klokker miezulf in n lekkere stoul en neem t der van. Bosschoppen heb k genog doan en t olle mout eerst op. En aans stoan der ook nog kerstpakketten in kaast. Din wordt t oljoar en dat betaikent: euliekouken en appelflappen bakken. En weer dou k n greep in t verleden. Bie schoonollu was t traditie: om zes uur kommen, euliekouken eten, mit ananas oet blik en nog n stuk kerststol mit roombotter der op en waarme sukkeloamelk. Nou bak ik ze in moekes broadpaan, ruier mit schoemspoan, schil appels mit t ‘mezzie’ van Grootmoe en zuik ale schoalen oet baaide femilies bie nkander. Ollu binnen der nait meer, euliekouken eten bie ons doun wie net zo, mor ook weer mit n aigentiedse varioatsie. Schoondochter haar dit joar bedocht om cupcakes te bakken, mit ham, porrestoulen en kees. t Was ais wat aans, mor slim lekker! Rode bèrreklaid laag op toavel, en wie mit kinder en klaainkinder der omtou. t Krinkje was weer rond, net as vrouger. t Liekt aalmoal zo gewoon, mor veur mie nait. Mit dizze olle spullen en gewoontes sloag k n brug van t olle van vrouger en t nije van toukomst. Zo blift t olle toch mit ons mitleven. Ons nije generoatsie maag keerskes aansteken, en dat is net zo spannend as vrouger. Mor nou hebben dij van ons bedocht, dat as ze keers oetbloazen, ze hom nog n moal aansteken kinnen. Hou waarm wil je t hebben! Van waarmte heb je ja nooit teveul. Haile dezembermoand zo tegen twijduuster vuil ik dat. k Krieg t Dagblad onder ogen en lees, dat tradities holvast geven en schoel. Wereld veraandert en din gaait n mìns op zuik noar worrels oet t verleden. Om dij weer deur te geven aan aigen kinder en klaainkinder. En din binnen we der net. Dat is mien gevuil om distied, nuim t bezinnen. k Tel mien zegens en bin blied mit wat wel goud gaait. Op het snijvlak van verleden en toekomst (citoat: Jon van Schilt, Dagblad), dus van old noar nij.
Bie thoeskomst noa n poar doagen vot, wil k even oet gewoonte voice-mail òfluustern. Om tien over elf het vandoag taande Marie beld. Ze holdt n wat vremd verhoal. ‘Ja, hier mit taande Marie, hou is t bie joe? k Heb al laank niks meer heurd en heb al zo voak aan joe docht. En aan mien bruier en schoonzuske. Kinst mie vertellen hou t mit dien ollu gaait? Bel mie asjeblieft zo gaauw meugelk weerom en loat wat van die heuren. k Bin slim nijsgiereg en k denk voak aan joe.’ Dit haar wel wat weg van n noodkreet en k nam mie veur soavends al weerom te bellen. Votdoadelk wordt tillefoon weer opnomen. ‘Joa, mit mevrouw S. hier, mit wèl spreek ik?’ k Leg heur oet dat ze mie dij mörn beld het. k Vroag of ze taande Marie oet H is. ‘Joa, mor wel binnen ie din?’ k Zeg mien noam, mor doar het ze nog nooit van heurd. k Zeg ook, dat ze bliekboar n verkeerd nummer draaid het. Nee hur, gain sproake van. Ze het hail nait beld: ’Hè doames? Joa, ik heb nou veziede en dij waiten ook dat ik nait beld heb.’ ‘Nee,’begun ik weer, ‘ie hebben vanmörn beld om tien over elf.’ Antwoord: ‘Nee hur, heb ik nait doan.’ En din der achteraan: ’Moar doe bist toch Dineke?’ Nee, dij was k ja nait en zo laip haile boudel in toeze. k Kreeg hoast meelie mit t mìnske, mor dat was gaauw over dou ze nog even hail vinneg zee: ‘Ik heb echt nait beld, dat wait ik toch hail zeker.’ Dou wis ik t haildaal nait meer.
Of wie op kroamveziede kommen. Bie schoondochter. Huh?! Ze hebben drij peerden. Ain olle sloof, n groot peerd mit gebruuksaanwiezen en sinds twij moand n mooi gries peerdje. Nait aal te groot, mor veur kinder om op te rieden. Dat haren ze al doan, mit bainen wied oetzied, t Peerd was wel wat braid in heupen, mor zeker nait drachteg, volgens elkenain. En nou lag der morzo n vooltje bie in t hok. Moeke haar heur der allain mit red. Wèl de voader is, zel gizzen blieven. n ‘Gevlekte ontvangenis’, want vool het n widde stip op neus.
