Weerd de, Henk

k Heb aaltied weer wat muite met dizze tied van t joar. k Wait nait persies hou t komt. Of het te moaken het mit de kòlde, de natte of de duustere doagen, ik kin der nait de vinger op leggen.
Mien vraauw zegt, dat ik ”lichttherapie” hebben mout, mor dat zai k ook nait zitten. Dat brengt de zummer ook nait weerom. Zai het doar wel ferduutsie in. Gain wonder, want zai waarkt n poar doagen in ”fitnesscentrum” hier in t dörp. De parkeerploatse stoat doar aaltied vol met auto’s van mìnsen dij doar den op fietse stappen om zuk in t zwait te joagen, zunder ook mor n meter veuroet te kommen. Doar hebben ze d’auto veur. Nee, zo’n kunstzunne zit zo’n beetje in t zulfde houkje. Niks veur mie!

Mor ik mout tougeven dat der in dizze donkere tied nait zo veul oet mien vingers komt. Pas oet bèrre as de hoane kraait en dat is op t heden nait zo vroug. Eerst de kraante even deurnemen, nog onder de leeslaampe.
As t even dreug is, mouten de dakgeuten ook wel weer es leeghoald worden. En op t stroatje ligt ook al weer n dikke loage bloadern. Straks mor even de bladhaarke pakken.
Dat is vanzulf ook al laank weer olderwets. Mien buurvraauw twij hoezen wieder demonstreerde ons van de week heur nije bladbloazer. Haar ze kocht bie de Aldi (Nee dizze keer nait bie de Lidle) veur n dikke datteg euro. Gain geld toch! Hai kon nait allent bloazen, mor ook zoegen. n Meroakels ding, volgens buurvraauw. “Wie kinnen ook wel zo’n ding ophoalen “, zee mien vraauw.

Mor ik zag dat nait zo zitten. Je mouten dat blad toch aargens hìn bloazen. En woar is aargens ?
“Hai kin ook toch zoegen!”, zee buurvraauw.
“Joa”, zee ik, ”mor den mout ik om de poar minuten dij zak leegmoaken. Den kin k net zo goud de haarke pakken en t blad in de koare gooien”.
“Doe kinst nog meer zoegen as dat ding”, zee mien vraauw, “blief doe den mor mooi haarken. Kom, wie goan noar hoes !” “Wat n enthousiasme weer ja !”, beet ze mie onderweg tou. “t Is ook nooit goud”. Zai kom oet Drìnte en buurvraauw oet d’Achterhoek. Dij zitten toch wat aans in mekoar. Zai doun al vast enthousiast as ze t nog nait binnen.
As wie Grunnegers t “wel es minder had hebben”, binnen we al glad oet de kette.

Soavends zitten we noar de televisie te kieken en dat kin n mìns op t heden ook al nait meer opmontern in de duustere tied. t Is aal krises en malaise wat de klok slagt. De beurzen hebben al weer n vrije val moakt en de zoveulste baank lopt op zien lèste bainen.
Der kommen weer es mìnsen aan t woord dij t waiten kinnen, mor ze waiten t ook nait. “Hou is t toch meugelk nait”, zegt mien vraauw, “dat zowat zo mor over komt waaien oet Amerikoa”.
“Bladbloazers”, zeg ik.
Zie kikt mie es van opzied aan. “Nou wordt t toch echt tied veur lichttherapie !”

“Kinderen langer naar school”, dat is n kop op t veurblad van de kraant van vandoag dij mie votdoalek opvuil.

Sharon Dijksma wil uutzuiken of kinder dij n achterstand hebben op school der perfiet van hebben as ze langer in n omgeven binnen dij meer uutdoagt op reken- en toalgebied Het liekt heur wel goud dat ze wat van de vekansie, de woensdagmiddag of de vrije zoaterdag inlevern om de prestoatsies te verbetern. Tou mor, dat kin der ook nog wel bie ! Mien klaindochter van mor even zes joar mos n poar week leden al n Cito-toets moaken om noa te goan hou ter veur ston mit de toalontwikkeln.
Nou huift doar nog niks mis mit te wezen as dit speulenderwies gebeurt en kinder nait onder druk zet worden. Mor je waiten wel hou dat gaait, olders wuien inlicht en den is t hek van de dam. Der was al n moeke dij heur lutje wicht soavends noa t eten even apaart nam om heur wat bie te spiekern. Stèl die veur, dat ze nait boven de middelmoot uutkwam, dat zol toch wat wezen ! t Is al zo bedruifd, dat kinder mit vief joar leerplichtig binnen. Maisten goan al noar school noa de vaarde verjoardag. En as ze zinnelk binnen al eerder noar de kinderbewoarploats. Hou laank zel t nog duren veur doar de eerste toetsen òfnomen worden? Soms heb ik t idee dat olders aal meer van de school en van heur kinder verwachten en ze mitslepen in de prestoatsiedrang. Wie willen bie kleuters al de funderen leggen veur de loatere “carrière” ! En as ze dat nog nait biebainen kinnen, mouten ze biespiekerd worden, in de “vrije tied “ as t even kin.
Hou is t toch meugelk dat we doarbie vergeten hou belangriek t is om kinder gewoon kinder te loaten wezen! Wilhelmina Bladergroen zoaleger het ons joaren leden al veurholden dat t spel de beste veurberaiden is op t schoolse leren Olders mouten der veur zörgen dat kinder de gelegenhaid kriegen om te speulen, mor doar hebben ze voak gain tied veur. Der mout geld verdaind worden om de auto en de hypotheek van t “dreumhoes” op te brengen. t Is makkelker om ze veur de televisie of de computer te zetten en de rest aan de school over te loaten.

In n soamenleven woar alles liekt te draaien om geld, macht en hogerop kommen, mag t kind schienboar gain kind meer wezen.
Kin t nait aan de verwachtens voldoun, den is t n “loser” om mor es n goud grunnegs woord te gebruken.
Komt t nooit in ons op, dat mìnsen voak vanzulf worden wat aandern van ze denken ? Wel wait , binnen doarom zoveul jonge mìnsen de weg kwiet en roaken op t verkeerde pad. Ook zelfmoord komt op t heden onder de jeugd te voak veur. Woorden as “stress” en “burnout” binnen nog nait zo laank in onze toal. In dizze tied bin je nait gaauw goud genog.

In de school is al veul te laank gebruuk moakt van t rode potlood, allent mor aanstrepen wat fout is en veurbie goan aan wat goud is.
Loaten we meer aandacht besteden aan de staarke en wat minder aan de zwakke kaanten !
Ik wait vanzulf ook wel dat mìnsen in t onderwies voak wel aans willen, mor dat de druk van boeten groot is. “De school” mout presteren, aans komt “Trouw” mit n slechte beoordailen en is de inspectie van slag, om t over de olders nog mor nait te hebben.

Goud onderwies is belangriek, mor loaten we bedenken dat alles nait draait om hogerop kommen, om geld, om dure dingen, om aal meer en beter.
Woar dat op uutdraait zain we lèste tied doaglieks in de kraant en op de televisie ! Wel wait, is t wel goud dat we even weer mit baaide bainen op de grond zet worden.

Nou de bainen van Sharon nog !

20-2-2009

In t noorden van India is de Himalaya weer te zain. Deur de Corona staait alles stil en is de lucht weer schoon. Veur veul mìnsen is dat n hail nije ervoaren. Zo zitten der aan de “lock down” ook nog positieve kaanten. De netuur reageert op slag as wie ons der even nait mit bemuien. In Venetië zwemmen weer vissen in de kenoalen, in Paries lopen wilde zwienen op stroat, in t Krügerpark liggen de laiwen op de weg. t Kin dus ook aans!
Boeten onze megastallen veur mìnsen bestaait ook nog n aandere wereld. Wie zain dij nait meer. k Hoop mor dat de Corona ons leert wat echt belangriek is. Den kinnen wie ook ‘de Himalaya zain’.

t Kerkje van Vaaierhoezen is oet de braand.
Aiglieks zeg ik dat nait goud, want ze hebben last van natteghaid en nait van vuur. t Wotter lopt mit stroaltjes bie de muren langs en as doar niks aan gebeurt goat alles rad van joe òf. Weer zo’n oetdrukken dij nait klopt in dit geval, want t plaaisterwaark vaalt joe op de kop.
Wat schetst mien verboazen, toun ik in de kraante las dat de Bankgiro Lutterij 920.000 euro beschikboar stèld het om t gebaauw op te knappen. Minsen hebben stemd woar t geld noar tou mout en Vaaierhoezen wör oetkozen. Ze hebben zulfs de bekende Sunt Jan in Den Bosch achter zuk loaten. Meroakels toch, hou is t meugelk ? De kerk is meer as 700 joar old, mor toch …. winnen van de Sunt Jan, t is gain klaineghaid. Der binnen vanzulf minsen dij zuk der nait drok over moaken. Zo heurde ik veur Radio Noord dat gounent in Vaaierhoezen n beter plan haren, t geld onder de inwoners verdailen en d’olle kwint òfbreken. Mor ja, zukse minsen heb je der overaal tussen. As der nou weer zo’n verkaizen is, mouten we mor op de Grunneger toal stemmen. Dij is vast net zo old, t dak lekt ook, de funderen begunt te verzakken en der zitten scheuren in de muren. En toch binnen der mor waineg minsen dij zuk der drok over moaken. Woarom aiglieks nait ? De toal heurt ook bie de kultuur van dizze streek ! Woarom wel grootsk wezen op “de boerderijen, de kerken en de börgen”, en joen aigen toal zo verkwanseln !
t Is tied om aan groot onderhold te begunnen. En as we nait in de priezen valen bie de lutterij, goan we t gewoon òftrekken van de belasten.
En woag t nait om over òfbreken van de kwinte te begunnen, geld is ook nait aal !
Of wel, Vaaierhoesters ?

Van veul kinder hebben op t heden baaide olders n drokke boane. Dat geldt ook veur mien klaaindochter van vief joar. Der mout dus veul regeld worden. Ook grootolders worden inschoakeld.
Ain dag mout oma uut Grunnen t wichtje uut school hoalen, n’aander dag is beppe uut Vraisland aan beurt. Beppe is kerks en t geleuf nemt in heur doagliekse leven n belangrieke ploats in. t Kin nait aans of t lutje ding mout doar ain en aander van mitkriegen. Dat bliekt wel, as ze op n mörn, zo tussen neus en lippen deur, aan heur moeke vragt:
‘Mama bestaat God eigenlijk echt?’

Mama mout even noar t juuste antwoord zuiken, mor zegt den eerlek:
‘Dat weet ik eigenlijk niet, meid’.
‘Ga dan even googelen, mam’, stelt t wichtje veur.

Wat n klotenweer ! Ik dou de kroage van mien jaze nog wat wieder omhoog.
Nait dat t veul helpt. Natte snij blif mie evengoud in t gezichte striemen. Of is t hoagel ? t Is kold en nat, dat is n ding wat zeker is. Even wat schillen noar de herten in t kamp brengen, docht ik. Je mouten der wat veur over hebben.
De herten zain mie al aankommen. Kopkes goan omhoog en as ze de plastic puut in mien handen zain, runnen ze votdoalek noar t hek. Ze lopen mit mie mit noar de vouerbak en kinnen hoast nait wachten tot ik t lèste beetje uut de puut schud heb. Zie eten mie t brood uut d’ haand Onnerwiel holden ze mie wel stief in de goaten. Ain verkeerde bewegen en zie stoeven weg.
Zie binnen aalmoal hier of in n aander kamp geboren, mor t blieven toch wilde daaier en zollen in de vrije netuur zo weer heur weg vinden.

De hounder hebben ook in de goaten kregen, dat ik der bin en kommen as n stel olle wieven oet t hok schommeln. De hoane veurop. Mor der is al niks meer over. Dat kin mie toch wel begroten. k Zel mor wat groan in t nachthok streuen. Zie stoeven derop òf. Allent de jongste van t stel krigt aldernoarst op zien sodemieter as e ook wat mitpikken wil. Ik geef hom mor even wat apaart in t houkje.
Ik bin aaltied al gek mit daaier wèst. As kind al. Toun verzörgde ik al jonge vogeltjes dij wat te vroug uut nust valen waren. Of mien neef kwam mie n jonge okster brengen dij e uut t nust in de hoge populieren bie de kleuterschool hoald haar. Voak wui zo’n daaier nait zo old. t Dieet dat ik veurschreef was schienboar toch nait zo gezond veur hom.
Loater lukte dat beter, Toun ik n joar of twaalf was, kreeg ik weer es n okster van de buurman. Dij dee t meroakels goud op wurms, aaier van de doeven, en stukjes vlees dij de slachter veur hom mitnam. Hai dee t zingen van de zwaarte liester zo goud noa, dat dij hom ook weer antwoord gaf.
Ook het e proaten leerd. Mien pa haar s mörgens d’ achterdeure voak open en huil den n hail gesprek mit t baist.
Nou ja, n gesprek mit waaineg woorden, t bleef bie “Haaaans dikkop !”, mor den wel hail voak achter mekoar. Pa haar doar wel de slinger aan.
Joarenlaank heb ik ook postdoeven had en doar veul lol aan beleefd. Veuraal toun ik loater ook mitdee aan de wedvluchten. Ik heb dus wel wat mit daaier. Zunder doar traauwens sentimenteel over te doun. Der binnen minsen dij hail verboasd binnen as ik vertèl dat ik n hoane slacht heb en doar ook nog soep van kookt heb. “Ain van dien aigen hounder ?”, zèggen ze den.
“Joa, ain van mien aigen hounder. Dij het n goud leven had en dij smoakt ook nog es beter as zo’n diepvriesplofkip uut de supermaark. En as ik drij hoanen heb, binnen de buren doar ook nait bliede mit” Ik denk dat zowat ons toch n beetje mit de paplepel ingeven is.
As klaainjong ston k der al bie te kieken as bie de buren t zwien slacht wui. En as ons kniene tegen de kerstdoagen dik genog was, ging pa hom ook slachten. Ik heb doar bie mien waiten nooit trauma’s van oplopen.
Mor juust doarom heb ik wel noadenken leerd over wat wel en wat nait kin in t omgoan mit daaier. Veul dingen dij k vrouger hail gewoon von, zol ik nou aans of nait meer doun.
t Veurnoamste is, dat je respekt hebben veur aal wat leeft en veur joen omgeven. Mìnsen dij nait waiten woar melk weg komt, nog nooit zain hebben hou eerappels gruien, waiten voak sekuur hou t mout. Boeren kriegen al gaauw de schuld van de “megastallen”, t verpesten van t milieu , de veezaiktes en aal wat der verder mis gaait. Zie hebben doar aalmoal n mainen over en brengen dij mor wat groag noar veuren. Mor de volgende dag goan ze weer noar Albert Hein, Aldi of de C1000 omdat doar de scholderkarbenoades in de aanbaiden binnen.
Den binnen ze even vergeten woar dij weg kommen.
As we nait mit ons zulf begunnen, zel t wel nooit beter worden op dizze wereld.

t Holdt op mit zachies regen. k Goa mor weer op huus aan.

Soms heb je van dij doagen…., den dou je dingen zunder der bie noa te denken. Zunder te waiten woarom.
t Gebeurt gewoon.
t Binnen voak nait joen minste doagen. Vandoag is zo’n dag.
k Bin in de auto stapt en op weg richting Stad, nait over Vraisestroatweg, de körtste weg, mor deur Auwerd, bie t kenoal langs, op Dorkwerd aan.
En nou rie k hier op Dorkwerderweg, zo mor, zunder doel. Wat n meroakels fijn ge-vuil !
Paulusmoa het ons vandoag nog n stroaltje zun beloofd, mor eerstetied doun de grieze wolken boven mie nog heur uuterste bèst om hom veur gek te zetten.
De schoapen in t gruinlaand moaken zuk der nait drok over. Dij hebben allènt mor oog veur t gras.
As ik de omtrekken van Dorkwerd zai, goa k wat langzoamer rieden. Mooi uutzicht, zo’n wierde in t vlakke laand !
Huuzen verstopt tussen de bomen.., nait laank meer, de bloadern begunnen al te verkleuren en d’eersten dwarreln al noar beneden. t Torentje stekt kop der al boven uut. Bie t dörp aankommen, zet ik de auto aan de kaant. Dat kin mooi tussen de bordjes mit “Dorkwerd”, de eerste zunder, de twijde mìt streep deur de noam.
Twij bordjes is aiglieks teveul, mor ja, hou mout je hier aans viefteg rieden. Tussen twij punten kin dat, mor op ain punt?
t Liekt mie nait meugelk. k Laag in miezulf om zo’n idiote gedachte.
k Stap uut veur n groot landhuus. Tussen gemetselde poalen n iesdern hek, doarachter n klinkerpad noar de veurdeur. Op de braivenbus huusnummer 2, Volsloagen overbodeg hier !
Gain mins te zain of te heuren, allènt de auto op t haim verroadt de aanwezeghaid. Wat n rust ! Minsen uut stad zollen ter be-naauwd van kriegen.
k Loop langs de weg, links om de wierde en doar over n smaal zandpad noar de kerk. Verstopt tussen de stroeken ontdek ik n pad noar n olle boerderij, òfsloten deur
n hek dij deur de joaren de kleur van d’omgeven aannomen het.

Achter t hek n bordje mit “Wacht u voor de….” De rest is nait meer te lezen, mor kin k wel roaden. Gain geblaf….
Zo’n old bordje mout d hond ook wel over-leefd hebben !
Langs de grafzaarken kom ik bie de kerk. Olle stainen, mor ook nijen.
Woarom verboast mie dat?
Den vaalt mien oog op de tekst van ain van de zaarken: “geboren te Dorkwerd 1924, overleden in Tiel 2005”.
Ik stel mie t zo veur… Joaren en joaren op zuik noart t haart dat hier achterbleven is. En as je t den weervonden hebben, klopt t nait meer.
k Loop om de kerk langs n huuske woar bliekboar wat vertimmerd worden mout. n Man zegt vrundelk: “Goidag “. Eerste mins dij k hier tegen kom!
Den kom ik langs n wat nijer gebaauw. Op de deur staait: “Hervormde Gemeente
van het wierdedorp Dorkwerd”. Ik kiek even deur de roamen noar binnen:… Toavels en stoulen, meer stoulen as minsen in Dork-werd, liekt mie.
Op mien gemak kaaier ik weer noar mien auto. De schoapen langs de sloot doun even de kop omhoog en kieken mie aan mit n filosofische blik in d’ogen. Of kiek ik nou in d’spaigel ?
k Stap weer in en rie langzoam wieder. Veur mie al d’eerste huuzen van
n nijbaauwstad. Riegen huuzen langs rechte braide sloten. “Landelijk wonen aan het water”. Ik kiek nog even achter-om. Dorkwerd is al weer wegkropen tussen de bomen. In de lucht pebaaiern kiewieten en sprutters soam ain grote wolk te vörmen. Zie kriegen t mor nait veurmekoar. Mor op de wierde is t stil,
t dörp wil nait opvalen, t holdt d oadem in en vertraauwt op zien schutkleur.

Den inains vlaig ik sikkom mit d’kop tegen t dak aan. k Schrik mie n ongeluk !…….. d’ Eerste drumpel van Stad.

oktober 2006

Wie huiven nait veul muite te doun om de “Cimétière Américain te vinden.
Bordjes zat langs de weg ! Op de parkeerploats worden wie votdoalek op de nog vrije plekken wezen. De buzzen hebben n aigen stee. Ainmoal d’auto oet kinnen we gewoon aansloeten in n lange riege mìnsen van verschillende nationaliteiten, mor t binnen toch mainst Amerikoanen.
n Braid grindpad bringt ons deur n aibels mooi onderholden paark. Allent dij is de muite van t bekieken al weerd. As we bie de zee kommen, kiek ik even langs de rotsen noar beneden. Om doezelg van te worden. k Zol der zo al nait tegen op kinnen klimmen, loat staan dat ze mie ook nog beschaiten zollen. k Mout der nait aan denken ! Ainmoal op t kerkhof aankommen, stoan wie nog meer onder de indruk, te kieken noar de lange riegen kruzen, de mainsten mit n noam der op, mor ook gounent woar op staait dat allent “Le Dieu” wait wèl der onder ligt. Doar blief ik even langer bie stoan.

n Beetje extroa aandacht kin hier gain kwoad, liekt mie. Hier wordt n mìns wel even stil van. Den inains heuren wie deur de luudsprekers n klokkenspel. Ik stoa stomverboasd te luustern noar n melodie dij zo staark denken dut aan t Grunnens laid, dat dit gain touval wezen kin. Hebben zai t van ons stolen of wie van heur ? Wie lopen op t geluud of. Bie t veur mien gevuil toch wat te opzichtege gedenktaiken staait n groep Amerikoanse scholieren mit n poar begelaiders. Ze goan in n kringe om t monument stoan. n Leroares geft strak aan hou dat mout. As t heur noar de zin is, geft ze t woord aan n wichtje van even in de twinteg. Dij vertelt in t Engels mit n Franse tongval wat der staait te gebeuren. Drij wichtertjes mouten n bloumstuk veur t monument leggen en goan achteroetlopend weer in de kringe stoan.
Den zegt t Franse wichtje, dat ze in twij riegen stoan mouten mit t gezicht noar de begroafploats “For the national hymne”. Onder t òfspeulen van de sterren en strepen lopt de leroares as n sergeant majoor langs de riegen en dwingt letterlek en figuurlek respekt òf. De scholieren kieken strak veur zuk oet mit d’ haand op t haart. As de meziek òflopen is, zegt de ‘Française’ dat ze nog nait kloar binnen. Zie drukt op n òfstandbedainen, mor der gebeurt niks. Den holdt ze t ding wat hoger en perbaaiert t nog n moal. Nou lukt t wel. Wie heuren n geluud dat wat aan kenonschoten denken dut. Tot slot klinkt nog de “Last Post”. De schooljuffraauw dut nog n verhoal over heroes dij sturven binnen veur de United States of America, den wordt de jeugd weer vrijloaten.
De Franse mademoiselle legt de t bloumstuk weer n poar meter achteroet. De volgende groep is al in aantocht. De haile ceremonie begunt weer opnij. As dat ook weer achter de rogge is, kikt t wichtje even noar heur vriendin dij op t pad staait. Komt der nog wat ? De vriendin stekt drij vingers in de lucht. “Troisième fois ? d’Accord”. Ik zai heur even gnivveln, mor as de daarde groep arriveert, het ze t gezicht weer in de plooi en begunt weer aan heur verhoal.
Loater dij middag rieden we nog even langs Omaha Beach.
Op t terras van de ‘D-Day-bar” zitten n poar Amerikoanse knoapen achter n “Hamburger Omaha”. Bie de souvenirwinkel even verderop hebben ze zuk n echte Rangerpet kocht.

Doar kin je mit thoes kommen !

Omaha Beach,
Colleville sur Mer,
Cimétière Américain
23-6-2009

Ze schoft mit stoulen over de vlouer. Goud dat der viltjes onder de poten zitten, Dat glidt lekker en is ook beter veur t parket en mien geheur. Drij stoulen op n riege. ‘Komst ook in train zitten, opa ?’ Ze zet alvast de pedde op en scharrelt wat rond om te kieken wat der nog meer neudeg is om n train rieden te loaten. ‘ Woar gaaist hìn ?’, vroag ik . ‘Noar “Apedoorn” toch, noar ome Jan’, zegt ze en kikt mie kriegel aan, verboasd over zoveul onneuzelhaid. ‘Goud den, mag k hier zitten ?’ k Goa vast op d’ achterste stoule zitten. ‘Nee, doar mout oma zitten’. Ook dat nog….. gereserveerde ploatsen…… Ik goa n stoule noar veuren. ‘Zo goud ?’ Ze knikt wat òfwezeg, drok bezeg om koartjes bie mekoar te zuiken en de knipper oet te pebaaiern. k Wil groag noar Amsterdam’, woag ik verzichteg. Ze mout der even over denken. ‘Goud, mor we goan eerst noar Apedoorn’. ’Dat mout den mor’, zeg ik. Veul keus heb k nait, liekt mie.’Goan we nou vot ?’ Ik stel mie t weer veul te simpel veur. Oma mout eerst nog oet keuken hoald worden en wordt op de gereserveerde ploatse zet. Zai wil wel mit noar ‘Apedoorn’, dat scheelt weer n bult waark. Wie kriegen nog n koartje en den gaait t loos. De conducteur veraandert net zo makkelk in n machinist en loat t spul op gang kommen. ’Kiek opa, n schoap !’, ropt de machinist boven t geroas van de train oet. ‘Joa, k zai hom !’, roup ik. Schienboar kiek ik oet t verkeerde roam. ‘Nee, dat is toch n peerd !’, zegt ze mit n zucht. Inains, …gierende remmen, train staait stil,….kou op de reels. Machinist vuilt zuk nait te goud om t baaist zulf even aan de kaant te drukken. Den gaait t weer wieder, nait laank meer. ‘Apedoorn !’, heur ik deur de microfoon. De machinist en oma stappen oet, op noar ome Jan. Ik blief zitten. ‘Wie binnen der opa, oetstappen !’ ‘Ik mout noar Amsterdam’, zeg ik. ‘Doar heb k nou gain zin meer in’, zegt de conducteur/ machinist en zet de pedde òf.
‘Ik goa nou n boukje lezen’.
k Schud wat mit de kop. Mooie boudel is dat. Openboar vervoer kin j’op t heden ook nait meer van op aan. NS, Arriva, Noordnet….., t is aalmoal ain pot nat.

Foto: Ben Doedens. Pekelderdaip bie Van Weringsklap.

Ik kom nait zo voak meer in mien
geboortedörp Ol Pekel.
n Poar moal in t joar bezuik ik n
schoolkammeroad dij doar nog woont.
t Kost mie oltied weer muite om zien huus
te vinden.
Vanzulf is in Pekel net as in de maiste
dörpen veul veraanderd moar de
Wedderklappe ligt gelukkeg nog op zulfde
stee en den is t nait ver meer.
Luu, dei net as ik Pekel van vattig joar
leden nog in t geheugen hebben, zuiken
wel vergees noar de “Veendiek,” t Smaal
Padje” of “t Klain Draaigie”.
En om bie mien geboortehuus aan de
Komnijsterwieke te kommen, mos k over
t daip, mor ik kon de “Albionsbatte”
naargens vinden. “Den mor over
“d’ Hoanekamp”, docht ik. Mor ook dat
lukte nait. En k wos toch sekuur woar dij
vrouger lagen, want t daip ligt der nog net
zo.
Vroag mie nait hou k der toch kommen
bin, want dat wait ik zulf ook nait meer. En
Komnijsterwieke is ol lang gain wieke
meer.
In de joaren sesteg was “veruutgang”
belangrieker dan eerbied veur t verleden
En t dichtgooien van de wieken heurde
doar schienboar ook bie.
T Liekt nou wel of t daip zien aarms en
bainen verloren het.
Daip mit de wieken wazzen vrouger de
slagoaders van t dörp.
In tied van vervening hebben proamen mit
peerden derveur de törf zo òfvoerd
Toun der gain veen meer was, kwammen
in Oale Pekel de febrieken.
t Was veuraal de stroketon, woar de
maiste manlu heur brood in verdainden.
Dat t daip n open riool wui, was de pries
dij doarveur betoald worden mos.
Mor zelfs de aargste stank roek je op t lèst
nait meer, want stank was waark.
Dat kon je wel zain aan de stroschepen dij
deur t wotter gleden
En uut mien kindertied is mie biebleven,
dat vies wotter ook zien mooie kaanten
haar.
Zo gingen wie soms goud in t wotter
reukeln en smeten der n brandend stuk
pepier in. t Was den net of je t gasstel
aanstoken haren, mooie blaauwe
vlammen op de graauwe schoemloage.
t Was vanzulf verboden, want de
stroschepen in t daip wollen ook wel
branden. Mor ja, olles wat nait mag is
spannend veur kinder.
En as t veul regend haar, was t feest, den
gingen de sluuzen in Neie Pekel open om
de wotterstand noar beneden te brengen.
De vissen dij mitloosd wuien, kwammen in
t zwaarte wotter van Ol Pekel al gaauw
boven zwemmen.
Mit n schepnetje van n olle kouze van moe
gingen we bie t daip langs om viskes te
vangen. Ainmoal is ’t mis goan. k Haar mie
te wied op de staiger bie d’Albion woagd
en toun n grote jong mie veurbie wol,
schoot ik op de kop in t stinkende schoem.
n Poar weken loater kreeg ik n zaikte dij
nait in dokter Boswiek zien boukje
veurkwam. Ik ging noar t zaikenhuus en
kreeg n apaart koamertje, omdat ze
dochten dat et besmettelk was. Ze binnen
der nooit achterkommen wat t wèst is
t Voele wotter en de rötten dij der in
zwommen hebben der vast mit te moaken
had.
k Heb t gelukkeg overleefd, mor oltied is
mie biebleven, hou doar onder wotter mien
achtjoarege leven in n flits aan mie
veurbieging. Mien eerste videoclip, bedenk
ik nou.
Tegenwoordig zitten der mensen mit n
hengeltje te vissen langs daip en nait meer
mit n schepnetje. De febrieken hebben
heur tied had. t Wotter is schoon en de
batten en klappen binnen nuver
restaureerd. De maisten binnen doar
bliede om
Mor toch, as k noar dat mooie
opgekalefoaterde daip kiek, krieg ik t
gevuil dat der wat nait klopt. Op n enkel
luxe jacht noa, zai k gain boten meer
voaren.
Schoon, mor dood !
t Dut mie denken aan n olle buurman dij
noa t overlieden zien allozie mit
kreeg in de kiste. n Mooi idee veur de
noaste femilie.
Mor wat mout je mit n allozie as je uut de
tied binnen.

“Most hier es kieken, gaauw, aans is e weg !”
k Stoa net boven op de ledder om de löszittende vaarve van de windveren te schuren. “Wat is der nou weer, kinst nait zo vertellen?” “Nee, kom nou gaauw, n hail mooie vlinder, zo aine heb k ja nog nooit zain.” Ik zucht es daip, mor besloet toch mor om even noar beneden te goan. t Zel wel weer niks biezunders wezen.
“Hier tussen de bloadern, kiek mor es”.
Mien ogen volgen Coba’s wiezende vinger. En den, ik kin t hoast nait geleuven, doar zai ik n vlinder van zeker tien centimeter in deursnee mit n deurzichtige gruinachtige kleur. Stomverboasd stoa ik te kieken. Dit kin ja nait. Zo’ n vlinder heb ik ook ja nog nooit zain, zulfs nait in mien vlinderboukje. “Mien fototoestel !” Ik run noar de kaaste en griep mien fototaze van de bovenste plaanke. Mit toestel in aanslag weer noar boeten. De lens komt der nait oet. “Ook dat nog, batterijen leeg en dat op zo’ n moment….!” Ik grobbel in de taze om mien reservebatterijen te zuiken. Gelukkeg zitten ze derin. Even loater komt de lens wel noar boeten. “Hoal doe dat takje even opzied, den komt der wat meer licht bie. Verzichteg nou, straks vlogt e weg”. Ik moak n stuk of wat foto’s van verschillende kaanten. “Ik mout Henk even bellen”, bedenk ik den. Henk Dikkemoa, mien old-collega en vlinderexpert. Dij raaist ja hail Europa òf om foto’s te moaken van de maist zeldzoame vlinders. Ik run weer noar de koamer veur de telefoon. “Henk zien nummer, woar is dij nou weer? Doar is de klapper.” Mit trillende vingers druk ik de toetsen in. Telefoon wordt nait opnomen. Dat is ook zo, Henk zit in Frankriek. Was ik ja glad vergeten.

Ik run weer noar boeten. Vlinder zit der nog.
“Jan Blaauw”, heur ik Coba zeggen, “dij moakt ook groag foto’s en hai het ook n goud toestel. Zai bèlt Jan votdoadelk. Nait laank doarnoa heur ik Jan en Gé mit heur baaident over t grind lopen. “Hai blift wel mooi stil zitten”, zegt Jan as e even loater ook wat foto’s moakt.
Dat verboast mie aiglieks ook wat.
Gé bekikt de vlinder ook nog es goud.
“Doaronder zit nog aine !”, zegt ze den.
Ik kiek ook nog es en zai inderdoad tussen de bloadern nog net zo’n vlinder zitten. Nou begun ik toch wat achterdochteg te worden.
Verzichteg roak ik mit mien vinger de vleugel aan. Vuilt wel wat haard aan en hai beweegt mor nait.
Den inains zai ik op de ploatse woar de poten heuren te zitten n soort klain waskniepertje. Nee toch, dat kin nait woar wezen. “Verd…. Hest mie belazerd !”, kin ik nog uutbringen”.
Mor aan de verboasde ogen van mien vraauw zai ik dat ik t bie t verkeerde inde heb.
“Nee, eerlieks woar nait, ik docht ook dat e echt was, mor nou ik der over noadenk. Ik haar dit joar n poasketakke mit van dij mooie nepvlinders derop, net echt. Kin wezen dat ik dij hier opzet heb. Mor dat was ik den glad vergeten”.

Bie n kop kovvie konden we der gelukkeg zulf nog om lagen.

k Was wel hail bliede dat Henk in Frankriek zat en de telefoon nait opnam. k Haar t nog laank mouten heuren. Dou mie dus n plezaaier en vertel dit verhoal nait wieder.

En as je nait willen dat joe zowat ook overkomt, kiek den mor es op Henk Dikkemoa zien webstee. Kin je vast nog hail wat van leren.

www.vlinderskieken.nl

Ik zai heur lopen achter d’hege, n jonge vraauw mit n zwaartwit hondje aan de raime. Even loater blift ze stoan. t Hondje het bliekboar hoge nood en draait n poar keer in t ronde. Boazin dut of ze niks zugt en kikt wat om zuk tou. Achterbuurman komt op fietse t padje oprieden. De vraauw pakt n plestiek puutje tot de jazebuutse uut. Buurman stekt zien doeme omhoog. “Zo hoort dat mevrouw!”. Zie lagt wat en wacht tot buurman uut zicht is. “Kom Bobbie, doorlopen!”. t Hondje wordt mittrokken en onder t lopen wordt t puutje weer in de buutse frommeld. Mörn wil k d’hege knippen. Stevels mor weer aan!

n Bekend gezegde is, dat de geschiedenis zuk aaltied weer herhoalt.
As der ain uutsproak is, dij vast en zeker op woarhaid berust, den is t dizze wel. Toun minister Kamp körtsleden noar Grunnen kwam om te vertèllen dat hai “geschokt” is, ( Hou kin je t bedenken?) omdat der toch wel aanwiezens binnen, dat wie hier nog zwoardere oardbevens verwachten kinnen, dat e zo mit ons te doun het en dat wie veuraal nait denken motten, dat wie n soort kolonie binnen van t westen van t laand en dat hier toch zukse schiere lu wonen, mor dat dat gain reden is om minder gas uut de grond te hoalen,… toun docht ik even weer aan n verhoal uut de geschiedenis van dizze kontrainen dat k voak aan mien leerlingen vertèld heb. t Is n verhoal dat opschreven is deur de Romeinse geschiedschriever Tacitus. Vanzulf het hai t vast opschreven mit n Romeinse brille, mor ook den blift t n schier verhoal.
De Vraizen, n Germaans volk woar wie Grunnegers ons nog wel es tegen òfzetten willen, woonden toun in Noord-Holland, Vraisland en…joa, ook in Grunnen.
Om en bie t joar 12 veur Christus kregen ze t aan stok mit de Romeinen, dij heur gebied meer en meer uutbraaiden wollen. Noa veul trammelant besloten baaide pertijen in t joar 47 noa Chr om tot n woapenstilstand te kommen. De Rijn wui de noordgrens van t Imperium Romanum. De Vraizen mozzen noordelek van dij grens blieven, den zollen de Romeinen ze met rust loaten.
Tien joar is dat goud goan.
Mor t was nait makkelk boeren in t natte laand boven de rivier. Voak mislukte de oogst, overstroomde t laand en haren de mìnsen honger. Toun, in t joar 58, haren de Vraizen der genog van. t Laand aan d’aander kaante van de rivier was dreug en vruchtboar en de Romeinen deden der toch niks mit.
Zie staken over en gingen de grond inzaaien.

Mor al gaauw kregen de Romeinse soldoaten heur in de goaten, Zie konder doar nait blieven en as ze n aander stuk laand hebben wollen, mozzen ze dat mor aan de kaaizer vroagen. De soldoaten binnen vast stomverboasd wèst, toun de twij aanvoerders Verritus en Malorix besloten, dat ze dat den mor doun mozzen.
Dat mot mie n raaize wèst wezen ! Mor hou den ook, zie kwammen der. En ainmoal in Rome, wollen ze votdoalek noar de kaaizer. Nero wol eerst even zain loaten, dat hai de boas was en luit waiten dat e t even nait wachten kon, mor hai zol wel aine sturen dij heur in Rome wegwies moaken zol.
De twij Vraise aanvoerders motten zuk d’ogen uutkeken hebben, toun ze de pracht en proal van de stad Rome mit aigen ogen zain konden.
Zie gingen ook noar t theoater van Pompeius.
Zowat haren ze ja nog nooit zain. “Woar zitten de belangrieke mìnsen?”, vruigen ze aan de gids. Hai wees ze aan. Der zaten ook gounent tussen mit hail aandere klaaier aan as de rest. “Wèl binnen dat den”,vruig Malorix. “Dat binnen dappere bondgenoten en vrunden van Rome,” zee de man geduldeg. De twij Vraizen gingen stoan en zeden, dat ze den vast verkeerd zaten, want veur gain volk was moud en vrundschap belangrieker as veur de Vraizen. Zunder t antwoord òf te wachten gingen ze bie de belangrieke lu zitten. De mìnsen in t theoater haren de slinger aan dij roare lu uut t hoge noorden en dochten: ‘Zo binnen wie vrouger ook wèst: ainvoudege boeren dij waiten wat ze willen”. Toun Nero van t veurval heurde, lag e in n deuk van t laggen. Hai zee tegen de twij gasten, dat e bliede was, dat ze ook vrunden van Rome waren en dat de Vraizen vanòf dat moment t Romeinse burgerrecht kregen, mor in de limes wonen, nee, dat kon e nait goudkeuren.
Toun de twij mannen noa n vermuiende raaize weer weer bie heur volk waren, duurde t nait laank of n haile legermacht van Romeinse soldoaten ston veur de deure om ze van t laand te verjoagen. Wel zuk verzette, wui gevangen nomen of dood moakt, Romeins burger of nait. Joaren loater hebben de Vraizen zuk aansloten bie de opstand van Claudius Civilis en binnen de Romeinen veur aaltied uut dizze kontrainen verdreven.

Vrunden, dappere mìnsen, schiere lu, begrip, t tèlt nait meer mit as t om macht, geld of gas gaait.

Slietoazie aan t benul

Doe zitst hier wel mor bist der nait,
gedachten in t verleden
Dien haart dat kin nog joaren mit,
mor t benul is zwoar versleten
Ik kom hier voak al kinst mie nait
En altied vroagst hou of dat ik hait
Of wie mekoar al eerder tegenkwamen

Dien bruier is hier lèst ook wèst,
hai het hier uren zeten
Mor dien bruier is al joaren dood
en dat bist den weer vergeten

Meer zèggen mit minder woorden, dat is
echt Grunnegs,
Bovenstoande tekst is van Bert Hadders en
kwam ik tegen in zien nije album
“De Coóperoazie”
Dizze tekst is zo’n echt Grunnegse tekst,
woarbie mit waaineg woorden zo persies
weergeven wordt wat de schriever/ zanger
vertèllen wil, dat t de lezer/ luusteroar as t
woare onder de hoed kropt.
Knap doan Bert. Nog schiere meziek ook!
Ik bin benijd noar de rest van de cd.

Geroaniums stoan dreug veur de groeterge roamen,
t Ol aarbaidershoeske staait al weer meer as n joar leeg. Verloaten en ainzoam tussen de nijbaauwhoezen.

d’Ol boas is noar t verzörgenshoes goan. Vraauw was doar al veul langer. ‘Schoonòf’, zee e zulf.
En noa aal dij joaren soamen, nou nait meer bie mekoar. Dat was nait meugelk.
‘t Zol schier wezen as n bekìnde t hoes kocht’, het e voak zegd, ’den kin k der nog n keer hìn goan te kieken’.
k Heb körtsleden heurd, dat t zoakje verkocht is aan n bekìnde. Nait veur t hoeske, dij mout plat, mor veur de grond. t Is n schier stee om wat nijs op te baauwen.
d’Ol man komt vast nait meer kieken.

Klaaindochter, zeuven joar, is met heur olders op vekansie in t boetenlaand. Op de camping is veul vertier veur kinder. Speulender- wies worden der zo wat kontakten lègd mit leeftiedgenoten. Dat dij soms n aandere toal spreken, liekt gain perbleem veur heur te wezen. Desnoods worden handen en vouten gebruukt. t Is eerst even òftasten, mor even loater liekt t of ze mekoar al joaren kennen.
t Is vanzulf wel zoak om joezulf goud te verkopen en zain te loaten dat je goud bie de tied binnen. Dat vindt klaaindochter ook. Zie begunt: ‘Can you Justin Bieber?………I can him’.

As geboren Pekelder kin k wel zèggen, dat ik opgruid bin mit stroketon. Mien pa was boukholder op stroketonfebriek “Ceres” in Ol Pekel en ook mien baaide zusters en zwoager vonden loater waark in t zulfde affeer.
Was je gain middenstander, dokter of ambtenoar, den mos je de kost wel verdainen in t keton, dochten wie as kinder. En dat was gain wonder ook, want wie zagen nait aans om ons tou.

En zulfs as wie d’ ogen dicht haren, roken wie nog de zeuven febrieken en nait te vergeten t daip mit de dikke graauwe schoemloage.
t Geluud van de “oele” klonk ons zo vertraauwd in de oren, dat we wozzen bie welke febriek dat e heurde. Ik taikende op stukjes wit keton dij pa veur mie mitnam. As t droaketied was, luip ik mit hom deur d’febriek om schier papier uut te zuiken. Rood, gruin, broen of krokodilpapier. Even plakken mit n kolle eerappel en de droake kon de lucht in. Ons kolenhok was òftimmerd mit dik keton. Mos der schilderd of behongen worden, den wui de vlouer òfdekt mit grote vèllen,,,,, keton.
As k zeg, dat wie dat spul sikkom in t bloud hebben, overdrief ik dus nait.

Onnerwegens noar Scheemde noar de lèste veurstellen van de “Stichting Peerd” haar k gain flaauw benul wat mie te wachten ston. Mit mien achtergrond kon t nait veul nijs wezen, docht ik.
Mor, hou den ook, t weer waarkte mit en t wui al weer lekker waarm. Veul kon der dus nait mis goan.
Dat haren schienboar hail veul mìnsen docht, want toun wie n stee veur d’auto vonder haren, zagen w’al n lange riege veur de kassa stoan. Mor gain nood, de zunne scheen de lèste toesterge gezichten glad en lu haren in ainmoal alle geduld van de wereld.
In de proloog wui ons votdoalek dudelk moakt hou je t beste vergeefs aan draank kommen kinnen. Dat was alvast mitnomen. Veur de febriek namen sikkom eerliekse aarbaiders ons even mit noar vrouger tied. Mor t gebaauw zulf was ook de muite van t bekieken al weerd. Vakwaark dij restauroatsie !
Toun kwam de rondlaaiden “Van hakselhuus tot papierzoal.”

De zun dij deur de roamen noar binnen scheen, waarkte schier mit om t gehail in zo’n wonderliek licht te zetten, dat k t nait loaten kon om n poar foto’s te moaken van dij stroalen in de diezege ruumte. Om mie tou heurde ik t woord ‘surrealistisch’ En doarmit sluigen ze de spieker op de kop. De rondlaaider kon t schier vertèllen. In t Grunnegs vanzulf. Der waren n poar mìnsen dij t doar wat stoer mit haren, mor dij mouten den mor n kursus Grunnegs volgen. Bie stroketon heurt Grunnegs.

k Heb traauwens nait alles heurd wat de beste man vertèlde. Bie tiedbeurten gingen mien gedachten even mit mie op de loop. Ik luip even weer mit pa deur d’febriek, vuilde weer de haite lucht en heurde t geroas van de “boane”.
Zo eerlieks haar gain rondlaaider t vertèllen kind.
(Sur)realisties, joa, dat was t.
Dat was ook t toneelstuk dat doarnoa kwam.
Hail schier op de planken zet deur “Stichting Peerd” en biezunder goud gebruuk moakt van dizze omgeven. Arno van der Heyden kon zo uut n roman van Dickens stapt wezen. Mor ook de aandere speulers hebben lu n middag bezörgd dij ze nait gaauw weer vergeten as ze weer in de “eerliekse” wereld stappen, op t heden zunder stroketon.

Op n oavend haar n olle Cherokee t mit zien klainzeun over de stried dij binnen in elk mìns aan de gaang is

Hai zee : ”Mien zeun, dij stried wordt oetvochten deur twij wolven dij wie aalmoal binnen in ons hebben”. D’aine is slecht, kwoadhaid, òfgunst, verdrait, spiet, grienderghaid, wiezeghaid, medelieden mit joezulf, schuld, vrevel, minderwoardeghaidsgevuil, oneerlekhaid, hoge dunk van joezulf, aigenikkeghaid.
D’aander is goud, bliedschop, vrede, laifde, hoop, kaalmte, beschaaidenhaid, vrundelkhaid, vrijgeveghaid, begrip, eerlekhaid, medelieden en vertraauwen”.

De klainzeun docht der evenpies over noa en vruig toun aan zien opa: “Wèlke wolf gaait winnen?”
“Dijstoe vouerst”, zee d’ol man.

Dit verhoaltje kreeg ik toustuurd as stroombraifke in t Engels. Nou wor ik zowat doodgooid mit van alles en nog wat. t Aine nog mooier as t aander. Soms om lolleg te wezen, soms om de wereld te verbetern. Mainsttied donder ik t votdoalek in de “prullebak”. t Kon es n besmettelke zaikte hebben
Mor dit verhoaltje dee mie toch wat. k Zag ze even veur mie, d’ol man mit zien klainzeun. Twij Indioanen, veren nog op de kop, as op de ploatjes oet de bouken van Karl May, dij k mie nog zo veur de geest holden kin.
Ze zitten doar veur de wigwam mit oetzicht op de prairie, stoef bie t kampvuur. Ploatje dat allent nog bestaait in dij bouken en in mien verbeeldens. Ploats moakt veur autowegen, spoorwegen, wolkenkrabbers, boortorens en wat nait aal. Op de prairie gain Indioane of bizon meer te bekennen, van dij gevolgen dat ze nou beschaarmd worden in reservoaten. Doar doun ze gain kwoad , lopen nait meer in de weg en kinnen stoareg aan wìnnen aan onze “kultuur”.
t Wazzen ook ja haalve wilden. Wie hebben ze red van n goddeloos leven. En dat wonen in dij kolle tìnten was toch ook mor niks. Kin nooit gezond wezen, zie gingen al dood aan n simpel griepje! En wèl wil nou elke dag bizon eten ? Doar wor je toch ook flaauw van. Nee, zie hebben wel even tegensputterd, mor soms mout je mìnsen tegen zukzulf beschaarmen. Zie hebben der nou n bult perfiet van.
Tegenwoordeg maggen ze ook wel weer oet t reservoat. Der binnen zulfs al gounent dij in Irak heur brood verdainen. Kiek mor noar t verhoaltje van dij olle man hierboven. Wees nou eerlek, zukswat kin je toch nait oetbedenken in n wigwam !

Zo kin zo’n stroombraifke joe toch nog n fijn gevuil geven; de wolf dij wie vouerd hebben was goddank goud.

Woar is t laand? Hai het zuk t voak òfvroagd in zien geboortelaand, verscheurd deur de oorlog.
t Laand woar je jezulf wezen kinnen en kinder op stroat speulen zunder t gevoar van bommen en sloepschutters, woar je vrij veur joen mainen oetkommen kinnen.
Hai docht dat e t vonden haar, n stee om te leven en weer n toukomst te hebben.
“Minder Marokkanen!”, dat kreeg e te heuren. Hai was nog nooit in Marokko wèst, mor mìnsen hier zain t verschil nait. Aans is aans. Aans is nait goud.
Woar is toch dat laand?
Verleden zo dicht bie. Toukomst zo wied vot.