Vapen

Ik las lestent in kraant:

‘Onderzuik noar vapende jongern is shockerend.’

k Heb mie wel ais òfvroagd:

Hou zol dien leven deroet zain, as t nou puber wast?

t Is veur joe vervast n vroag. Veur mie net zo goud, k zol t echt nait waiten.

Moak ik n veurzichtege stap in t verleden en perbaaier mie in te leven in t leven van de jeugd van nou, den kom ik al snel tot de konkluzie, dat ik as babyboomer nait biezunder jaloers bin op de tegenswoordege jeugd, de generoatsie Z ( 1997 – 2012 ).

k Huif nait vèr terogge te goan in tied, om Corona periode in beeld te kriegen. Wa’k den zai binnen kinder, dij nait noar school kinnen en in gedwongen òfzundern leven mouten. t Gemis van sosioale ketakten, benoam mit leeftiedsgenoten, is, zo hebben onderzuiken al oetwezen, veur n zok ontwikkelnd kind n drama. n Mìns wordt mìns deur t ketakt mit mìnsen.

Wel de ‘Wilde van Aveyron’ lezen het, wait dat n kind zunder mìnselk ketakt wel overleven kin, mor nooit en te nimmer mìns worden kin. Leren leren je nait van beren of wolven in t bos. t Verhoal van Tarzan is gewoon fictie.

Leren gaait voak speulenderwies. Van klaains òf aan. In t prenataal stadium leert t kind al. Doarnoa is t n kwestie van kieken en noadoan. Luustern en noazeggen. n Veurbeeld dut volgen. En as je n beetje verstand hebben van ontwikkelingsfasen van kinder, den waiten je persies of in elk geval zo ongeveer, wanneer zai aan wat nijs tou binnen.

Leve de olders, leve de schoolmeesters en -juvvers, want dij hebben t aal ommans.

Denken zai.

Ik wait t nog nait zo. k Heur wel ais wat. Opvouders hebben t stoer. Kinder van nou binnen nait makkelk. Niks gaait vanzulf.

Mien vroag in t begun liekt mie den ook redelk actueel.

Mor ik bin ik, opgruid in viefteger- en zesteger joaren. n Aandere tied. Achteròf bekeken n exploderende tied, vol nije ontwikkelns.

Ik mos mien weg zain te vinden in t olderliek hoes, op school en stroat. k Zat waineg thoes, de school was n verplichten en k brocht relatief veul tied op stroat deur, Academie van t leven.

Mien olders en ook leerkrachten leerden mie de regels van t spel, de stroat leerde mie hou’k mie aanpazen mos om dail van t gehail te wezen en te blieven. Doar von k mien veurbeelden en dij stonden voak hoaks op wat noaste omgeven mie leerd haar. Zo kon t beuren datter langsoamaan n schaaiden ontstond tussen t sosioale netwaark thoes en doarboeten.

En der waren best veul zoaken, woar k aiglieks nooit mit mien olden over pruit. Nait bewust, denk ik, mor omdat ik – en zai? – dat nait neudeg von.

Zo bepoalde ik al vroug, dat ik roken wol. Roken mos. Ik dee t stiekom, mor nait omdat ollu t verboden haren. Zokse discussies wuiren der thoes nait voerd. k Wos t gewoon.

Ik draaide al vroug mien eerste shaggies oet pabbes tebakspuut en rookte dij aargenswoaraans op. Ik kocht mien eerste ‘Runner’pakje kloare sigaretten ( dij waren t goudkoopst ) in Winschoot op Adrillenmaarkt. Wie waren doar mit n haile kluit jonken vanoet Pekel over t Zuudveen noar tou lopen. k Was dou 12 joar. k Dee niks kwoads, von k zulf. k Zat ja doaglieks in rookhollen. Thoes, op school of woarst ook kwamst, overal wuir rookt. Ik wuir versloafd aan roken deur t slechte veurbeeld.

Vapende jongelu van nou hebben, ook al wait ik dat netuurlek nait zeker, nooit t veurbeeld van heur olden of grootolden kregen. Zai doun t omdat zai t vapen in de leerschool van de stroat oppikt hebben. De lerende omgeven is veur heur onontkomboar.

Belerende toal is n vaalkoele en kin weerstand oproupen. Dat wait ik oet aigen ervoaren.

Ik bin pas stopt mit roken, dou’k der zulf aan tou was. Nait omdat aanderlu mie dat veurkaauwd haren.

Ik heb veul bewondern veur kinder, dij, ondanks de druk van d’omgeven, zulf beslizzen nomen hebben om nait te vapen. Dij t nait loaten kinnen, goan n stoere tied tegemuide.

n Puberbrein zöcht noar oetdoagens en t liekt mie veur elkenain, dij t goud mit heur veur het, n oetdoagen om doar n pazende oplözzen veur te vinden.

Ik denk dat ik mit dit stokje mien vroag oardeg nuver beantwoord heb.