Konden bomen proaten …..

zai zollen ons dikke verhoalen vertellen kinnen over heur onderwereld.

Hest mìnsen, dij mit bomen in gesprek goan, mor der binnen ook gounent, mit gezond verstand, dij wat zinnnigs te vertellen hebben over bomen.

Zoals Hans Rozenveld. Hovenier.

‘Lokst zeker,’ heur k joe al denken. n Toentjeboas mit de noam Rozenveld?

Baaide esdoorns, reuzenbomen, binnen al sikkom koalschoren deur bomenchirurg, as k mit Hans aan de proat kom over t gehaime, ondergrondse leven van n boom. Wìnd aan t twijjoarlieks bezuik in feberwoarie, om onze appelboom op de Wieke bie te knippen, is t biezunder, dast n esdoorn in april snuien kist, as der al blad aan boom zit.

‘Begunst te vroug, den blödt n esdoorn dood,’ legt hai mie oet.

t Is aanloop noar n laank verhoal, dat begunt mit n opmaarkelke opmaarken:

‘Waist dat dij twij bomen van joe weschienlek dikke kammeroaden binnen?’

k Mout bekennen, dat ik hom dou even stiekom van opzied aanglopen heb, of hai t aal wel op n riegje haar. Zien eernsachtege gezichtsoetdrokken luit gain twievel bestoan. Om kört te goan:

Bomen binnen sosioale organismes, zai dailen nait allendeg voedsel, mor ook informoatsie.

Woarom?

Omreden dat soamenwaarken veurdailen het. Zo vörmt n bos n prachteg op mekoar insteld eco-systeem, kinnen bomen warmte en kolde reguleren en doardeur meer wotter opsloagen. En t komt aal veurnander deur heur aigen informoatsieweb, t WoodWideWeb, n ondergronds schimmelnetwaark, dat helpt mit woarschaauwen, ondersteunen én eerlieks dailen. Zulvens veur zaike pasjìnten.

Ik docht votdoadelk:

‘Dailen?’

Is t nait zo, dat ruilhandel bie de mìnsen ooit ook op dij menaaier is ontstoan.

En binnen wie dat vergeten?

En mout ik nou van Hans mit zien kennis over bomen leren, hou t aans en weschienlek beter kin?

Veur n kört overzicht – en beter inzicht -:

In bomenlaand hest verschillende soamenlevensvörms.

Neem bevubbeld n commensoal. n Kostganger, of nuim t n toavelgast. In de netuur is t normoal, dat je n aander nuigen om mit te eten, let wel: gastheer is gewoon gastvrij en wordt van zien oetdailderij zulf gain slag beter.

n Twijde soort van symbiose is de parasiet. Neem doarom nooit n parasiet in hoes. Op zo’n oetzoeger bist as gastheer gaauw oetkeken. Hai let die wel leven, omdat hai nait zunder die kin, mor dij Jan Sloekerd broekt die allendeg mor veur aigenbelang.

Mor t aargste is de concurrent. Zo aine moust mieden as de pest. Zokse tiepen waarken mit ellebochten, willen aaltied Jaantje Veurmaaier speulen en strieden allendeg mor om aigen bezit. En t aargste is, zai stelen as roaven. Dat kin dus allendeg mor oetlopen op moord en doodslag.

As k dizze waitenschop opsloagen heb, kom k tot konkluzie, dat t in de bomenwereld, net as in onze mìnsenwereld ook nait aal rozengeur en moaneschien is, hest doar ook goien en kwoien.

‘Mor t is toch n netuurwet, dat bomen in t licht stoan willen,’ denk ik den, ‘want zunder licht kinnen je nait gruien, kinnen bloadjes gain voedsel moaken.’

Dat het meester mie op legere school al hail vroug leerd. Dat zai zok doarbie in allerlei bochten wringen mouten, heur takken braid oetwaaiern is logisch. Dast doarbie aander bomen wegconcurreren moust, is n overlevenstactiek. Mor nait alle bomen binnen geliek.

Neem de beuk. Da’s n bullebak. Dij het mor ain doul in t leven: zo haard meugelk gruien, zo snel as t kin noar de top en het doarbie gain oog veur aander leven. In n beukenbos is t doarom ook zo stil.

De eik, aik of ekkelboom is n hail aander boom. Nait zo’n gladjakker as dij gladde beuk. Aan boetenkaant meschain wel n roege gast, van binnen n haart van gold. Hai let nog wat licht deur en het oog van lutje boomkes en stroekjes. Het ommedenken veur aander leven. Doarom is t in n aikenbos ook voak n leventege boudel.

Hou meer k leer over bomenwereld hou meer k overtuugd roak van t faait, dat der doadwerkelk waineg verschil is tussen dij wereld en dij van ons, mìnsen. Mor houst ook wendst of keerst, wie binnen net as bomen overleverd aan t stee, woar wie poot … eh …..geboren binnen.

Hou t verder mit onze baaide, oardeg körtwiekte reuzen òflopt, zai haiten vanòf vandoag Belfoor en Bonnevu, loat ik joe waiten.

Over 7 joar mouten zai traauwens weer noar de kapper.