Olle Bone, M

Olle Bone het t makkelk op grèns van 2006 en 2007. Van Jan Sleumer (kurzeslaaider in Oethoezen) kreeg e n laange braif mit bovenstoand opschrift, huift e zulf nait meer te bedenken. Loaten we Jan mor eerst even aan t woord loaten:

Dat ons Hogelandster schriever en dichter Jan Boer groag stiekels steken mog, maag bie elk bekend wezen. Dat e ien zien aigen toentje wel es wat van zuksent stoan lait, kin ik hail best velen, mor da’k ien ons gloepensgoie, nije literatuurbouk ‘Twee eeuwen Gronings’ las: ‘Merkwaardig is overigens dat de man, die zo gloedvol dichtte “Schoamt joe nait joezulf te wezen!” tegenover mensen die hem jarenlang van nabij meemaakten nooit een woord Gronings als spreektaal gebruikte’, doar wer ik zo kèl van dat ik hoast noar fles grepen haar!

En dìn komt t, Jan gait wieder:

Mit tegenworrige Redactie van Ommelander Courant is t nog veul slimmer as mit ons dichter van destieds. Redactie mot n poar regels oet Jan Boers gedicht ‘Grunneger zulfpetret’ op hom zulf betrokken hemmen: ‘Ons volk zien toal dudt op behold/moar ‘t Hollands brengt
hom wieder!’
Hai doch, das mie wat! Jan en zien lu binnen vergreld, kwoad, hoagels! En nait zo mor:
Omdat wie ien Oethoezen mit n cursus Grunnegers aan loop binnen, haren wie
n persberichtje noar Ommelander stuurd, ien t Grunnegers vanzulf.
HISTORICUS HARM VAN DER VEEN IEN
BIBELTAIK VAN OETHOEZEN
Op dingsdagoavend 21 november, 19.30 uur, zel bekende historicus Harm van der Veen n lezen holden ien bibeltaik van Oethoezen. Op zien onnoavolgboare menaaier zel Van der Veen verschaaiden (cultuur) historische onderwaarpen aan snee brengen.

Niks mis mit, liekt mie, begriepelk veur elkenain en vanoet n kurzes Grunnegers schier brocht, zo heurt t! Mor bie
’Ommelander denken ze doar aans over.
Leste zin wer deur redactie overzet ien t Slapsma-Tiessens-Nederlands:
‘Op zijn onnavolgbare manier zal Van der Veen verscheidene (cultuur)historische onderwerpen aan snee brengen!’

Vergreld deur dat ongevroagde overzetten schreef kurzesgroep-Sleumer n ienzonden braif, ien Slapsma-Tiessensstijl, aan Ommelander Courant, mit n nuigen om toalopvatten van Ommelander te verdudelken. Beetje speuls, mor kloar as wat, veur n goie verstoander:

IENZONDEN BRAIF

O.C. tegen ’t Gronings in de O.C
Sinds september jl. zijn wij in de bibliotheek van Uithuizen aan de loop met een cursus Grunneger toal. Een van de cursusonderdelen is een lezing door de bekende Groninger historicus Harm van der Veen. In het voren stuurden wij een persbericht naar de Ommelander Courant. In het Gronings vanzelf. De O.C. is gericht op de Ommelanden en daar wordt door een meerderheid nog steeds Gronings gesproken. Dat zal de redactie ongetwijfeld bekend zijn. Tot onze verbijstering bleek onze Groningstalige tekst door de redactie toch zomaar in het Nederlands te zijn overgezet. Ongevraagd. Met de vertaling van één van de zinnen was de cursusdocent slim blij: ‘Op zijn onnavolgbare manier zal Van der Veen verscheidene (cultuur)historische onderwerpen aan snee brengen!’ Die vertaling komt de docent goed te pas, omdat het een schoolvoorbeeld is van het zogenaamde Slapsma-TiessensNederlands. Niet alle cursisten wisten tot dusver wat dat was, maar nu wel. Toen het tot de klas was doorgedrongen dat de O.C. geen teksten in het Gronings opneemt, raakte iedereen zeer vergreld. Een van de leerlingen werd zo glin in de hakken en ze begon zo tegen het taalbeleid van de O.C. op te steigeren dat ze het hoofd helemaal rood kreeg. Ze riep woest door de klas heen: ‘Ik schrijf morgen nog een brief naar de O.C. en zeggen mijn abonnement op!’ Gelukkig hebben wij haar het halster weer kunnen aanbinden, want haar reactie vonden we toch wel wat te slim voor de Ommelander Courant. (Rietema’s Uit het Dagboek van Mevrouw
Slapsma-Tiessens stait ien de Bieb!)

Docent en cursisten Grunneger Toal, Uithuizen.

Noaschrift redactie O.C.: U heeft weliswaar gelijk dat een deel van de NoordGroningers nog steeds Gronings praat, maar de ervaring leert dat niet iedereen in staat is om het ook daadwerkelijk te lezen.

……………………..
Bìn je der nog? Of is joen boksem der ook van ofzakt en mout j’om eerst weer wat omhoog sjorren?

Noaschrift Docent (nait ien kraant): Dit antwoord wordt ien t Grunnegers n ‘slapscheet’ nuimd.

Reacties van aandern op n rondzendbraifke van Jan Sleumer over dit onderwaarp::

Grote klasse! Holst mie op de hoogte?
Moi! Zo heur’t! ‘t Zel mie benijen.
Wat ja schier, de vlammen slagen mij uit van blijdskap! Wij laten ons niet onder t moes stoppen, o zo.
En nou mouten zai mit t woater veur dokter, liekt mie tou.
Geweldig, hier zal mevr. SlapsemaTiessens het helemaal mee eens zijn. Het is toch ook wel slim eelsk om je moederstaal niet in de krant te willen zetten. Aldernaast. Om ruig in de kop van te worden. Wat een verbeeldens om zo te doen. Pak ze maar aan hoor, daar hebben ze t naar maakt. Ga der maar mank. Hemmen ze verdiend ja. Het kan mij niet slim genoeg te keer gaan. Ken best wezen, dat ze t niet plaatsen, maar daar kunnen wij dan helendal niks aan doen. Hemmen wij ons best daan.
t Aargument von ik nait slim staark. Postdoevenoetsloagen worden toch ook nait òfhankelk steld van t aantal leden van de Noorderkoeriers?

Antwoord van Jan Sleumer op ain van de reacties:
“Mien cursisten en ik waren eerst verbalderd en dou vergrèld dou wie deur haren dat Ommelander gain berichten ien t Grunnegers òfdrukt. (Behaalve ien advertenties vanzulf). Mit t negeren van cultuurhistorische achtergrond van n groot dail van heur lezers drukken ze ainks heur minachten doarveur oet, ducht mie. t Is wat singelier dat Grunnegers hiertegen mor nait ien t verweer kommen. Ik heb al zukse reacties had as: t helpt ja toch aalmoal niks! Wils allain mor dien principes der mit deurdrukken.

Ons klas haar hoopt op n hail praan kwoaie reacties ien Ommelander Courant, mor der kwam niks.
t Haile couplet oet Jan Boers gedicht ‘Grunneger zulfpetret’ gaait zo:

Ons volk zien toal dudt op behold, Moar t Hollands brengt hom wieder! Zien toalwil wordt nait hait of kold, Hai blift n lauwe strieder.

Lu, ik heb t der nou wel aan tou. Woar staait fles?

Nou, wat heb’k joe zegd? Olle Bone is n baarg dank verplicht aan Jan Sleumer en zien dappere kurzisten. Dij heuren nait bie de laauwen. En Olle Bone ook nait, hai klimt, noodziend mit krukke en rolstoule, op de barrikoaden! Veur wat der nog over is van ons Grunnegers, dat mout broekt/bruukt worden, ook in d’Ommelander! Kom op, redaksie van Ommelander, loat joe nait kìnnen! En aans mor op kurzes, in 2007!

Traauwe lezers van Kreuze, en dat worden der aal meer, waiten wel hou ik tegen streektoal aankiek. De stee, woar ons Grunnegers recht op het, wordt ondermiend en as we nait oppazen, blift der allenneg mor n slap oftreksel over. Vrouger, mien jong, zegt opa dìn, vrouger, dou wer der nog Grunnegers proát en van proat kwam proat, mor das west, vleden tied…… As t zo deurgait teminnent. Hou of k doar zo bie kom?
Haalf oktober wer “Swarven zunder grenzen” deupt, atoomgeleerde Frits Pleiter kreeg t eerste boukje in de boukwinkel van Godert Walter in Stad. Niks mis mit, en mooi veur schriever Klaas Duursma en benoam ook veur t Westerkwartiers, want doar is verlet om. Mooi ook veur de stroom volk nuigd op 18 oktober doar aan Ebbingestroat. Mor dìn begunt t. Welkomstproatje van Elze ter Harkel noamens Godert Walter in t ABN. Vrundelke man dij Elze, nait zo vertraauwd mit t Grunnegers, het gain kurzus volgd, tou dìn mor. Mor dìn… Komt de oetgever aan t woord, Coen Peppelenbos as ik t goud heurd heb, k wor wat doof en nait allain Oost-Indisch. Mooie sprekert, mor aal weer in t ABN. Oetgever is grootsk op de “schrijver Klaas Duursma” dij best wat minder Grunnegs wezen mag, wat min-der schieterg, kom op, borst veuroet, as ik t goud vertoal oet t ABN. Klaas komt dìn aan de beurt en verdold, hai prat ook ABN. n Hail verhoal, want d’infloatsie in t Ollands is veul staarker as in t Grunnegers. En dìn langt Klaas t boukje oet aan Frits Pleiter en staarvenswoar: atoomgeleerde (veur de belasting) Frits holdt zien proatje ook in t ABN….. Kreeg t aal waarmer en waarmer, mien spatoaders begonnen te maaljoagen en mien trommelvliezen ruiken glad van streek. Swaiten, dokter! Aaaaah, ”t beest van het Westerkwartier” komt op-droaven, Melle Hielkema en dij dragt veur ien t Grunnens, ien t West-Grunnens, gelukkeg, t bestait nog. En priezenverzoameloar Jan Glas dut doar nog wat schepkes bie, mien oren flappern nait zo slim meer. t Enne is weer n ABN-akkoord, vot dìn mor. Nee, eerst nog even boukje kopen en taiken loaten deur Klaas. De nijbakken kleineUilschriever het der mor drok mit, hai maggelt der op lös. In ;t Grunnegers, t West-Grunnens, pak van mien haart.
Boeten is t in elks geval nait meer zo tropisch, mien rechterbain dut t ook weer. Nee, netwaarken, doar bìn k gain ster in, benoam nait as t zo hait is, en vol.
Wat stekt mie nou aiglieks zo? Dat de flaptekst op achterkaante van t boukje ook al in t Nederlands is? Joa, dat ook. Dat de oetgever trots is op zien “Groningstalige literatuur”? Och….
Dat der sikkom net zo veul ABN proat wordt as Grunnens? n Vraauw zok as schriefster van t Grunnens presenteert, in t Nederlands, aal mor deur? De streektoal wordt op dizze menaaier degradeerd tot n cult-toal, wat zeg ik, n kul-toal. n Dooie toal, mooi veur wat maaldounderij n poar moal in t joar, glas wien derbie, “performance” van Glas & Co, zo te heuren ook de smoor in, a bah, n schiethoeske…..
t Grunnegers is n prachtege streektoal, veuraal as spreektoal. As dat nait meer aan bod komt, as t Grunnegers allent nog in-te-res-sant is op pepier, glieden we apmoal mit n duvelse gang d’ofgrond in. Kinnen we nog n pooske kloagen goan, in t Nederlands, dat t zo jammer is, t was zo mooi ja……

As Olle Bone de taikens van dizze tied goud verstaait, din goan de streektoalen n golden periode in de muide. Nait allent t Grunnegers, ook t Drents, t Twents, t Broabants, vot mit de minderwoardeghaid! Borst veuroet, mond wat voaker open, ogen de köst en oren, dij hangen der nait meer noar.
t Mág! k Was vanvummerdag nog mor zuneg wakker, toun k al n stok in t Dagblad vond (van Bouwe van Norden, nait de eerste, wel de beste) over streektoalen Doar dook ook weer de noam op van Joop van de Bremen oet Vlissingen mit zien webstee www.streektaalzang.nl. (Bremen dut mie aaltied aan Winschoot denken, Ger, Joop, Wim, nee Werder nait). Joop van de Bremen holdt dat apmoal sekuur bie en het nou al meer as 3000 streektoalstemmen op zien weblieste. Doar binnen n baarg Grunnegers bie, en krekt zoveul dij der op lieken (mor op Schier wonen, ik zeg mor wat). Heurst en zugst ook al voaker oetsproaken in de streektoal dij der nait om laigen, alderdeegs in de eernse sektor, doar reken ik pervinzioale poletiek ook mor bie (al heb ik nait veul mit Alders, Bleker en Calon, t Grunneger ABCeetje; t het aldernoast veul van haalf put- haalf regenwotter). t Lopt tegen de verkaizens en dìn willen poletieke kopstokken nog wel ains wat nareg op mekoar reageren. Benoam as dij bobo’s groder lieken asdat ze bìnnen, eh, Bleker op vaaier vaaierkande meters bievöbbeld. Al of nait mit krulsnorre. Komt dij Moorlag oet Stad mit de noam: kwaalmtoet! Bie de PvandenA hemmen ze doar wis en vast aine op nomen, op dij vonst: kwaalmtoet! Slagt naargens op, woord bestaait ja hailendal nait, mor t overtuugt: kwaalmtoet! Zunder te diskrimmeneren dut t mie doch aan wat donkers denken en as Bléker doar mit maind wordt…. Dat riedeltje maank rekloame, van diezulfde PvandenA, het ook al wat streektoalderegs, wat streekstroperegs, wat Goud Gouds. Veul mooier vin ik, mor doar kin j’aans over denken, n woord as kwedelmoaze! Of kwedelkont! Zol doar ook wel broekboar weden in dij pervinzioale hoesholden. Plaze heur ik doar al aine roupen. Dudelk, en t het karakter, doar mouten we t van hemmen. Bie t Dagblad kriegen ze ook aal meer in de goaten dat streektoal riekdom betaikent, toalriekdom, niks gain kraab-op-de-noad. Mooie stokjes van Ogenblikker Jan Wierenga, links onderaan op t veurblad. Niks om hakken en doch muite weerd. En dat der dìn es aine jeuzelt over de kraant volschrieven in t dialekt, doar komt ja doch nog niks van. Dìn mouten der veul meer van dij Dagbloaders op kurzes (mor dìn wordt de wachtlieste van Jan Sleumer in Amsterdam nog laanger, want dij gasten willen vanzulfs apmoal doárhìn!). Lest ston der n laank verhoal over Aike Maarsingh in de kraant, begun jannewoarie, omreden Aike votging. Zetten ze doar ook n oetsproak in van Hayo Apotheker: “Aike, wie hebbn ’t redt!” Nou, mooi nait. Dij spellen, dat liekt ja naargens noar, drij fouten in vaaier woorden. Dat drok je doch nait of in n kraant, woar mìnsen veur betoalen?! Ho, t ligt nait aan Apotheker, dij zee t goud, doar in Brussel. Hojo, Hayo! En t ligt
ook nait aan t onnerwies, t zel wel mit t opwaarmen van onze eerdbol te moaken hemmen. Kin Noord doar gain Oscarwinnend filmke over moaken?

n Dikke pluum veur Deputeerde Hans Gerritsen dij in het Dagblad van het Noorden (21 juni 2007, zummer begunt staark op streektoalgebied) zien gale spijt over t oetblieven van de “Europese status” veur t Nedersaksisch. Woarom wordt t Nedersaksisch nait opkrikt, zodat der Europees geld beschikboar komt? Doar kinnen dij politiekers ook nait genog op tamboeren, k heb t aal voaker zegd. Doodmui wor je dervan, en vergreld. Moaken dij Balkenende-huurlingen 100 doagen goie sier midden maank t gewone volk, mor eerlieks verstoán wat der leeft? Dat doun ze nait en asmits denk ik dat ze dat ook nait willen. Het Grunnegers, mor ook het Drents, het Twents en het Achterhoeks hemmen n knovvel in de rogge van neuden. Van Europa mag t, mor de kabbenetten tot nog tou binnen krekt zo grienderg as Scrooge in zien slechtste doagen. Aalweg drutjen, omhakkeln, nait even steveg deurpakken, dat gait je op den duur doch op de zenen waarken. Nou mout stoatssikketoares Bijleveld weer bieproat worden en dat zel ook wel weer van olden tot kolden duren. Mor Hans Gerritsen let nait lös, hai gait der op of. Streektoalen binnen “in”, n baarg volk, wie ook, hebben doar n beste kloet
“identiteit” in zitten, of hoalen dat doaroet, oet dij streektoal. Kiek mor noar aal dij streeksoops met as bovenstebeste Finkers zien “Van jonge leu en oale groond”. “Boven wotter” zit der aan te kommen, de vaalse schoamte verswindt. Aner kaante van medalje: maiste jongelu hemmen nait veul mit streektoal, dij bescharreln heur zoaken en zoakjes mit Engels of sms-toal en veur schouleksoamen doun ze t hoogstneudege aan ABN. Din stait de streektoal in schare of op de tocht, liekt der van ons kulturele aarfgoud bie lutjenaan nait veul over te blieven. Pervinzies doun wat ze kìnnen, mor vuilen zok in steek loaten deur Den Hoag. Dat mout doch aans kìnnen? Kom op, lu! Moak dij ploug van Balkenende dudelk dat der nou, loaten we zeggen veur t ènne van zummer, promootsie kommen mout veur t Nedersaksisch. Roadsleden kìnnen doarover binnen heur aigen gemainte en binnen heur aigen pertij aan belle trekken. Pervinzioale Stoaten doun der nog wat bie en loaten Hans Gerritsen nait as n mislukte Don Quichot aanklooien in t Hoagse “Armageddon”. Schiere toak veur Hans Alders, ducht mie, veurdat e van t Grunneger podium stapt: “upgrading” van de streektoal (joa asmits mout je der n vrumd woord tegenaan smieten, al is t mor oet grammieterghaaid), kop der veur! Der op of, geef ze mor apmoal n spaigelploat van Lianne Abeln, loat ze Alex Vissering zien “Geluk is nait te koop veur n appel en n aai” mor heuren! of e, willen dij bobo’s dat hailemoal nait? Hemmen ze nou al zat mondege mìnsen dij zok van t ABN bedainen? Huiven doar gain loze streektoalers bie? Gruit t ze nou aal boven de kop? Loaten ze dat dìn eerlieks zeggen dan kinnen we doar nog wat over aggewaaiern. Aal dij mooiproaterij, wat koop we doarveur. Kom kabbenet, loat Hans Gerritsen nait laanger in dij woestijn rondwoaren. Hoogste tied veur n hogere stoatus! Europa, pak t knipke der alvast mor bie!

In t Dagblad van 23 juni lestleden ston n
verhoal van Piter Bergstra over t
oetblieven van erkennen veur de
streektoal deur onze regeren. Ploug van
Balkenende het t zo drok mit t intrekken en
weeromgeven van paspoorten, blift gain
tied over veur t optillen van streektoalen
noar n hogere “status”. JP was hier in
Grunnen n pooske leden, mor dat gong
meer om t ophemeln van Eemshoaven en
Bavaria en t ontlopen van Piet van Dijken.
t Kin wezen dat JP toal van Piet verslit
veur streektoal, mor nait in de smiezen het
dat t Nedersaksisch n groot gebied bestrikt
en dat Piet doarin n klaaine “enclave”
vörmt mit zien Stroatsaksisch. Johan
Remkes (Binnenlandse Zoaken, doar
valen we aal onder omreden t eerdgas
nog nait op is) holdt boot of en nou willen
bobo’s in t streektoalgebied n verzuik
richten aan Twijde Koamer. Of dij t minder
drok hemmen din ministers? Vaalt te
betwiefeln, mor nait schoten is aaltied mis.
In 1996 wör t Nedersaksisch deur regeren
erkend as “minderheidstaal”. Dat
betaikende promootsie oet t verdomhoukje
noar twijde devizie van t Europees
Handvest. Bobo’s binnen nou verplicht om
streektoal te beholden, nou ja, ze mouten t
in elks geval perbaaiern. En de
gebroekers maggen nait diskrimmeneerd
worden. Nou is der ook n éérste
Handvestdevizie, doar zit in Nederland
allenneg mor t Vrais in. Grunnegers willen
noatuurlek nóg n moal promeveren, zai
binnen nait minder ja, en Drenten en
Twenten helpen heur doarmit. Doar zit nou
krekt de kneep. Deputeerde Hans
Gerritsen, dij veur Grunnen
aanvoerdersbaand om zien aarm het,
vindt dat t Grunnens nou al zo staark is,
meer din eerstedevizieweerdeg. Mor
Remkes leuft doar gain barst van. Hai tou
Grunnen oet en din zol t mit t Grunnens
veul beter goan din veurheer? Bestaait ja
nait. Nee, t Grunnens mout eerst mit kop
en scholders in twaide devizie der
bovenoet steken en din kieken we mit Sint
Juttemis wel ains weer. En doar gait onze
liberoale Johan, al weer n bok schaiten in
Twijde Koamer, wat het dij man t drok.
Me dunkt, wie mouten zulf mor ains wat
meer aan de bak mit ons Grunnegers. Op
dij noam van t stadion bievöbbeld,
Euroborg, kinnen vanzulfs zunder muite
twij stippen, oftewel twij voetbaaltjes. Henk
Bartelds op Knoal kin deuzen vol
plakploatjes drokken mit “Remkes, komt
der nog wat van?” en “Remkes, steek kop
boven t wotter”. n Aksie mit haite
stroombraifkes noar Binnenlandse Zoaken
zit ook in de piepliene. Wat ook goud
meugelk is dat we koppen bie mekoar
steken en mit n aksietraain noar Den Hoag
soezen, dij superbus van Ockels ridt ja
nog nait. In traain moaken we der n
gezellege boudel van, t woord gezelleg
verstaait elkenain. (Wia Buze achter de
tap, Jungle Warriors van Jan Kuper in
veurste woagen, Deputeerde Hans
Gerritsen mit zien saksefoon of mondörgel
as begelaaidend koartjesknipper,
Groenbroek en Engels mit Boukenkist
achterin, doar is wel wat van te moaken).
Veur JP nemen we n poar ekstroa kratten
Bavaria mit, spandouk derbie: “In Grunnen
mout meer kinnen/kennen/kunnen” en op
noar t Binnenhof. Ik heb der wel
vertraauwen in, kampioen binnen we al
laank mit onze 39 punten, wie haren van
de regeren der mor 35 vanneudens. En
aans mout onze joker Simon Reker nog
mor ains op batterij kommen. t
Grunnegers gait Europa in, wis en
woarachteg. En wie willen betere arbiters,
en eernse bobo’s, dal maaljoagen mout
nou mor ains doan wezen. Kom op,
Grunnen(s), loat die nait kennen, wel
érkennen!