t Verhoal van Anna
Wat ik joe vandoage vertel is n persoonlek verhoal. t Levensverhoal van n vraauw, dij ik van dichtbie mitmoakt heb en ook goud kend heb. t Is t verhoal van Anna.
Nou is t zo, dat ervoarens oet joen jeugdjoaren bepoalend wezen kinnen veur de rest van joen leven. Veur Anna is dat zeker van toupazen. Om joe alvast n beetje veur te beraaiden:
t Is n vertelster over mìnsen, woarin daaier n belangrieke rol vervullen.
Of dat biezunder is?
Om dit goud in beeld te kriegen, goa’k doarom eerst n hail ìnde terogge in de geschiedenis. Anna’s geschiedenis.
Noar dezember 1925.
Anna zit in achterkoamer bie grote toavel. Aan heur gezichtsoetdrokken kist òflezen, dat t bouk dat veur heur op t swilk ligt, n geweldeg interessant bouk wezen mout. Of en tou slagt ze mit n daipe zucht n bladzie om. Soms kikt ze – volledeg in gedachten – deur d’ziedroete noar boeten, draait den langsoam heur gezichte noar de lichtbewolkte locht en moakt ongemaarkt mit baaide aarms n vleugelslag, net of …. ze votvlaigen wil??
t Is toch wel knap veur n vaarjoareg wichie, dat ze dat grote vogelbouk van heur pa al lezen kin.
Nou, lezen?
Ze bekikt de mooi gekleurde ploatjes. Lezen huift veur Anna ook nait, deur te kieken leren je al n bult over vogels. Zai is nait aans wìnd, dat as je wat waiten willen, je aaltied even vroagen kinnen. Heur pa is oeteindelk n vogeltjesman en wait alles, werkelk alles over vogels.
‘Wat eten sprutters aiglieks, moeke.’
Moeke zit aanderkaant toavel mit n eerappelbakje op schoot en hoalt mit n schilmessie jaskes van de spruutjes òf.
‘Doar heb ik gain idee van, wicht,’ bekent zai eerlieks, ‘en ast echt waiten wilst, den zol ik even noar pabbe tou goan.’
‘Hai is in toene,’ haar moeke nog zeggen wild, mor Anna huifde dat leste stok van de zin nait òf te wachten. Zai wos wel woar pabbe was en vloog in vlaigende voart noar boeten.
As Annechie achterdeure opendut en noar boeten stappen wil, slagt heur n swaarte waalm liek in t gezichte. Zai schrikt doar zo van, dat zai deure in ain klap weer dichtgooit. Mor, t is te loat. Zai het d’onmiskenboare stank van verbrande lien-eulie al roken. En behaalve dat t heur op d’ogen en de keel sloagen is, wait zai dat ter veul wat aargers loos is en mit n vervelend, nait te onderdrukken kuggeltje en troanerge ogen sjokt zai deur t achterhoes terogge noar keuken.
As zai heur moeke zugt, begint ze zachies te schraaiwen en mit horten en steuten komt der oet:
‘Pabbe is weer bezeg, moeke.’
Moeke schudt moudeloos mit t heufd. Anna wait, heur mouder kin t nait helpen, mor desondanks zegt zai mit n stem vol verwiet:
‘Kinnen joe doar nou niks tegen doun? Kinnen joe pabbe nait dudelk moaken, dat zokswat zo gemain is en dat …..’
Ontdoan slagt zai handen veur ogen en vragt zok òf:
‘Hou kin mien pa, dij zoveul om vogels geft, zo veul van vogels wait, zokse gemaine menaaiern bedenken om vogels te vangen.’
Wat pabbe aan t doun is?
Dij is lien-eulie aan t branden in toene. Anna het der wel ais bie stoan kieken. Oet nijsgiereghaid. Mit n buusdouk veur t gezicht, omdat de stank aiglieks ondroaglek was. As lieneulie in t pannechie hait genog was, gooide pa der n natte eerappelzak overhìn. Oeregaai, wat n kwaalm kwam doar van òf. Net as vandoage is zai dij eerste keer t hoes in vlucht, mor vanòf t mement, dat zai deurhaar, wat nou echt bedoulen van dizze vuurtjebranderij was, het zai heur pabbe veroordaild om dizze praktieken. Lieneulie aan n stokje klaaien om vogels te vangen? Zai kin t nait riemen mit pabbes veurlaifde veur vogels.
Belangstellen veur vogels het zai van heur pabbe mitkregen, mor van zien verachtelke menaaiern om vogels te vangen, het zai van stond òf aan n bloudhekel.
De stried tussen pabbe en dochter is dus al laank leden begonnen, mor om openlek in verzet te kommen tegen heur voader, doar was t dou de tied nog nait veur.
Doarveur mouten we n tiedsprong moaken noar 21 dezember 1931
‘Der verdwienen mie teveul vogels de leste tied,’ het pabbe dij dag zien saggrijn op toavel gooid. Z’haren aalmoal in d’richten van Anna keken. Zai haar niks smoesd en dee net of heur neuze blödde. Pas dou der wat vervelende opmaarkens van heur pa in heur richten stuurd wuiren, haar zai heur vörke op toavel smeten, stoule stief achteroet schoven, zodat dij mit n knal tegen t schot aan kwam en haar heur voader recht in t gezicht toubeten:
‘Zeg nou mor es n keer rechtoet wa’je denken!’
Haar dou kwoad van d’ain noar d’aander keken en was stampend deure oetlopen, noar zolder tou. Pas doar kwamen de troanen. Troanen van verdrait. Troanen, dij heur olders en heur bruiertje en zuster nait huifden te zain. Doar was zai veuls te trotsk veur.
Wie goan nou in vogelvlucht noar 31 augustus 1957
Zo is t aal dij joaren bleven. Anna’s laifde veur vogels, mor ook heur opstandeghaid en verzet tegen alles wat gemain en oneerlek is, is n levensholden worden. Wat zai as jong wichie van hoes oet mitkregen het – de goie en de slechte dingen – het veur n groot gedailte heur leven bepoald.
Verbondenhaid mit vogels, of t nou van dij grote, swaarte kraaien waren of n lutje winterkoninkje, is nooit veraanderd. Zai binnen heur aal even laif. Zai zol heur leste stuver bevubbeld oetgeven om vogels deur n strenge winter te helpen. Net as dat n vrumde, verdwoalde katte bie heur nooit vergees om eten bedeln huift. Ook zwaarfhonden waiten de weg noar t hoeske wel te vinden.
Mìnsen om heur tou vinden dat roar. Gefst toch nait dien leste plakje stoet aan d’vogels, ast zulf nog honger hest. Gefst n hongerge katte toch nait dien lekkerste soep.
‘Zai spoart eten oet aigen mond om ….’, wordt der schudkopt.
Joa, der wordt in t dörp genog over Anna plaasd, mor aal dij lu waiten nait woar ze over proaten en van Anna kriegen zai gain antwoord. Meschain is t zo, dat d’mìnselke geest te bepaarkt is om Anna’s levenswieze te begriepen. Wat gainaine wait – gainaine waiten kin – is de daipere betaikenis van dit alles.
n Joar leden is Anna al hail jong wedevraauw worden. Zai blift mit twij lutje kinder achter, mor heur olden en schoonolden stoan doaglieks veur heur kloar. Mor verdrait kin zo groot wezen, dat woorden en zörge nait voldounde binnen. Bie tieden liekt t leven zinloos.
Mor tieden veraandern en den kin der wat biezunders beuren, wat hoast nait mit woorden oet te leggen is. Gewoon omdat t zo ongewoon is, dat t elk mìnselk bevattensvermogen te boven gaait.
t Was op n zotterdag en hier loaten we, om t zo sekuur meugelk in beeld te kriegen, buurman aan t woord. Hai het t aal zain.
‘k Luip net even in toene, dou’k bie Anna n vrumd, n soort van tikkend geluud woarnam. Wat t was? n Roodborstje. Vloog òfwizzelnd tegen keukenroet en den weer tegen koamerroet aan. Dat haar k ja nog nooit mitmoakt. Ik der dus hìn. Nee, nait om t vogeltje vot te joagen, k was nijsgiereg noar t woarom. Nou, k was toenhekje nog mor net deur, dou’k t al zag. In de keuken was t ain en aal swaarte kwaalmerij. k Heb dou keukendeur opengooid en k zag t vot: Anna haar vlais in n pannechie op t gas stoan, was in sloap valen en alles om zok tou vergeten. t Lutje wichie zag k op dele mit heur poppen speulen. k Heb dou eerst t gas oetdoan en t swaartverbrande broadpannetje in geutstain mietert en dou Anna wakker moakt.
Oeregaai, heb k loater tegen heur zegd, wat haar der wel nait beuren kind, as t vogeltje ons nait woarschaauwd haar.’
De tied draait deur en zo wordt t 1965
Anna verhoest mit baaide dochters noar Binnenweg en ook al zol joe dit vrumd in oren klinken, t roodborstje verhoest mit. Soms is e moanden laank vot, mor kin onverwachts ook zo mor inains weer op vensterbaank of op vouertoavel veur d’roete zitten of bie t lutje vievertje zitten drinken.
‘Hai komt aaltied weer terogge bie ons,’ zeggen d’wichter trotsk en dat kist nait van alle mìnsen zeggen.
Of t komt dat Anna wedevraauw is?
Of omdat der gain kirrel meer in hoes is?
Anna kin der allendeg mor noar roaden. Wat zai traauwens nait dut. En zo hernemt t leven zien gangetje. Anna het t drok bie heur ‘mevraauw’. Baaide dochters brengen aander leven in de braauwerij.
t Hoeske aan Binnenweg wordt n soort hoessie van hòl-aan. Elkenain was welkom.
‘As je mit goie bedoulens kommen, binnen je’aaltied welkom,’ zee Anna voak, as der weer n onbekìnd persoon over dele kwam. t Zulfde gol aiglieks veur d’vogeltjes, mor wat Anna tegen d’mìnsen zee, was overbodeg veur vogels. Doartuzzen zitten gainent mit slechte bedoulens.
En noa elke generoatsie kwam weer n volgende.
Klaainkinder hebben d’goudeghaid en de laifde van oma Anna aal ervoaren.
Zulvens dou Anna al old was en t leven deur zaikte en liggoamelk ongemak nait meer zo vanzulfsprekend was, bleef de trek noar t hoeske bestoan. Ook veur d’achterklaainkinder was t hail normoal dat ze even bie oma Anna op veziede gingen.
Wie schrieven 2011
Op n dag in augustus, nou dus vattien leden, vlogt ons roodborstje in toene. t Is ongewoon stil om t hoes tou en net as Robin beslot om zien stee in appelboom te verloaten om poolshoogte te nemen, watter in hoes loos is, komt Oelemans noast hom zitten.
‘Moi,’ bast de grote oele in t felle zunlicht, loat den n veuls te laange stilte valen en zegt den:
‘k Heb die en aal vogels van Binnenweg wat te vertellen,’ wacht den n klaain mement en vervolgt: ‘en om 10 uur vanoavend bin k hier weer.’
En verdween mit zaachte vleugelslag.
In t twijduustern van de valende oavend van 11 augustus het de wieze oele aal lutje zangvogeltjes persies oetstokt van wat en hou. Dat Anna oet tied kommen was en dat aal dij lu, dij zai dij dag in koamer zain haren, femilieleden waren, dij òfschaaid nomen haren van moeke, oma en overoma Anna.
De volgende dag luden de klokken in t dörp. Ze begelaiden Anna noar heur leste rustploatse, n groot graf, woar zoveul joaren leden heur vroug overleden man al biezet is.
t Is binnenkört kerst, 2025.
Wie binnen persies 100 joar verder, noa t, nuim t mor t lieneulie-conflict.
t Dubbelgraf ligt der goud verzörgd bie. Doar zörgen heur baaide wichter tot en met de daarde generoatsie wel veur. De houveulste roodborst, noa d’op t leste moment veurkommen brand, dit joar aanwezeg is, is allendeg bie benoadern te zeggen. Dat roodborstjes regelmoateg t graf bezuiken, is wel zeker. Zai binnen ook zoveul joar na t overlieden van Anna nog aaltied welkom en worden ook nog aaltied, noar Anna’s oetdrokkelke wìns, goud bedaild. Of zai der, zoals elk joar op kerstoavend beurt, bie t keerskes branden en sputterkeerskes aansteken bie binnen, is nait zo belangriek.
Veur Anna en ook veur Anna’s femilie blieven zai t symbool van hoop, gelok en beschaarmen van elkenain, dij dat neudeg het.
