Benedenmeulenweg

t Kostte mie muite t uut te spreken. Mien eerste adres in Nederland. An de weg bie Zèlng. n Ziepad mit n boerenploatse en n poar huzen. Lopt dood in akkerlaand. Benedenmeulenweg. Naargens n meulen. t Twijde huus links is mien huus. Mit uutkiek over d’akkers. n Wiede horezon tot in Duutsland tou. Schiere zunsopgangen in onveurstelboare tropische kleuren.
Zo vanuut Koszalyn mit de traain kwam k in dat huus. n Poolse bruid. Internet was der nog nait in de joaren zeuventeg. t Ging via n bemiddelensbero. In Polen zegden lu dat t geld op stroade lag in Nederland. Zo veur t oproapen. En k kreeg n braif mit pasfoto van Jan uut Nederland. n Streveg bruun gezicht, krollenkop, schalkse ogen.
Joa, en wat dust den as Poolse wedevraauw? Mit n schietklaain apertementje in zuk n reuzen grieze woonkezerne. De lift is altied stukkend, de verwaarmen lekt, muren zo geheureg dast de buren woordelek verstaaist as dij hikhakkerij hebben. Doe waarkst endeloze waarkdoagen an n endeloze lopende baand. Verdainst te waaineg om van rond te kommen. An alens tekort, sluutst an in de riegen veur de winkels. Hoopst dat de pakken meel nait op bennen ast an toer bist. Gripst den dien kaanze om vot te kommen? Op n beder levent?
k Wol. k Hap tou, schrief Jan n braive terog. Stok uut over miezolf. Vroag Jan wel hai is. Over zien femilie, vrunden, hobbies. Mit laind geld stört k mie in n toalkurzes Nederlands. Mien eerste Nederlandse woorden streu k in mien braive an Jan. Dat hai n goude indruk van mie krigt. Hai hapt, neudegt mie om noar Nederland te kommen.
En den de endeloze formeletaaiten. Anvroagformelieren invullen. Wachten. Stempels op dokementen hoalen. Wachten. Amtenoaren wat toustoppen dat zai n bietje anmoaken. Wachten. Storrege oninteresaaierde gezichten, altied de zolfde vroagen beantwoorden. En weer wachten. Ast t al hoast nait meer geleufst komt doch mien paspoort mit uutraaisvisum. k Nim òfschaaid van mien olde levent en stap mit mien kovver op de traain noar Nederland. Woar t geld op stroade ligt. Noar Jan, dij k enkeld noch mor van zien braiven ken.
Deur ale grìnskontroles hìn. Deur de stiekeldroadversperrens hin. In de DDR gewoapende soldoaten mit blavvende speurhonden dij de traain deurzuiken. De grìnsovergaang noar West Duutsland. De kapetoalisten. t Rieke westen begunt. Maarkst der nait zoveul van. Joa, meer nije gebaauwen, meer autos, aandre rekloamebredden. De grìnsovergaang noar Nederland stelt waaineg veur. Bie stoatsion Winschoot stap k uut.
En doar staait Jan. Veur t eerst zai k hom in t echt. Nog streveger as op de foto. Mor hai is vrundelk. En n bietje verlegen. Hai nimt mien kovver over en droagt dij noar zien auto. Joa, hai het n auto. t Is n klaaine, hai paast der mor krap in. Mor doch: n auto.
Jan waarkt in de baauw. Dat haar hai in zien braiven schreven. En zien hobbie is holtdraaien. k Haar hom eerlek schreven dak an de lopende band konzervenblikken inpak. En dak schoak. Veur t eerst kom k in t huus an de Benedenmeulenweg. Doar staait n schoakspel kloar. De stukken het Jan op zien draaibank moakt. t Bred mit holt inlegd. Doarmet brekt hai t ies. k Krig troanen van gelok, omhels hom, kus hom.
Mor Jan mout terog noar zien waark. Hai haar mor kort vrai kregen. k Blif allinneg achter in mien nije huus. Jan is van zien veurege vraauw schaaiden, mout heur nog alementoatsie betoalen. n Man allinneg, dus eerstens wat doun an dij stovvege boudel heer. Alderwegens stoulen, toavels, krukjes mit poden dij Jan draaid het. k Nim dij òf mit de stofdouk, draai der omhìn mit de stofzuger. Jan komt om zes uur thuus en k heb zien eten kloar. Simpel eten want k wait nait of hai bezundere Poolse gerechten lust.
Mor Jan is tevree. Wie kieken nog n voetbalwedstried op tv. En den goan wie sloapen. k Goa bie hom in bèrre liggen. Hai dout n aarm om mie hìn en wie knovveln wat. Mor t is onwenneg. Meer duurt hai nait.
De moanden der na wennen wie, gruien noar nkander tou. Wie worden minnoars, traauwen. Mor t blift terogholdend tusken ons. k Moak kennis mit zien ollu. Ok doar vuil k waaineg waarmte. Zai blieven tegen mie ankieken as n vrumde. Dij Poolse bruid van Jan. Haar hai nooit doun mouten. Dij is op zien sinten uut. Dat komt er nog es bie noa de ellèn mit zien veurege vraauw, de alementoatsie.
Gain nuvere binnenkomer. Mor k mout t Jan nait kwoalek nemen. Wie bennen man en vraauw. En dat t tusken ons zo stoens blift: meschain is dat hou t heer hergaait. Mout k doar mor an wennen. Mie anpazzen.
Anpazzen, k dou der alens an. Nog meer kurzessen Nederlands. k Oefen, leer riegen woorden. Mien Nederlands wordt beder. Dat gainain meer zeggen kin dak mie nait anpas. k Proat mit de buren, in de supermaart. As k de hond uutloat proat k mit de hond, mit mìnsen dij k op stroate tegenkom. Bie t vouern proat k mit de hounder. k Proat tegen de bossen. Zai de Ruten Aa krinkeln. Swinters overstrult zai en staait t gras onder wodder. Al lopend moak k altied weer nije, aandre zinnen in t Nederlands. k Leg mien standpunten veur an d’olde dikke eek dij schaif in de slootkaande staait bie de Leemdobben. Kronkeltakken dij veer ale kaanden uut strekken. k Vind dij eek wies. Mor benoam aigenwies zoas hai doar staait.
Hou is t tussentieds in Polen? Der vaalt wol es n braive van heur in de bus. Hou of t gaait? Hou is t in Nederland? Bin k gelokkeg? Hek n goude man vonden? En sumtieds: of k nait wat geld sturen kin. De waskmesiene is kepot. De auto mout repereerd worden. Zai dinken nog altied dat t geld op stroade ligt in Nederland.
Mor goud, k stuur geld. k Stuur pakketjes noar Polen. k Vertel t an Jan, mor dij reageert onverwacht grèl. Zegt dat mien femilie hom nait uutzugen mout. Zien ollu kommen der bie, waarschaauwen mie dak dat nait meer doun mot.
Akzepteren dij mie den nog altied nait? k Sprek noe doch goud Nederlands? Nee, zai blieven stoens noar mie kieken en Jan wordt swiegsoam. k Maark dat hai kontreleert hou k geld uutgeef. k Mout t ok nait op de spits drieven. Meschain is t in Nederland nait gebeurlek dast vrunden en femilie helpst? k Vuil mie Pools verbonden mit mien femilie, mit hart en ziel verbonden.
Mor dat is gevuil. k Mout noe loos wezen. k Zuik en vind n boane in Troapel, n klaaierwinkel. Doar verdain k inkomsteg mien aigen loon. En doarmet kin k doun wak wil. En butendien blif k t huusholden zo orgenezeren dat om zes uur t eten kloar staait. Jan reageert nait op mien boane. Hai blift swiegen. Swiegend kikt hai voetbal op tv. Swiegend kroept hai in bèrre. Zien rogge noar mie tou.
Joaren goan veurbie. In mien wiede uutkiek zai k windterbines omhoog kommen dij lelk deur de zunsopgang hìn prikken. Mit snachts van dij knippernde rode lichtjes. Jan krigt t an zien rogge, komt in de WIA. Haile doagen thuus en hai bedoult t weer goud mit mie. Op zien draaibank moakt hai n kompleet spinnewiel. Nait dak wat mit spinnen heb. Hai wilde wat veur mie moaken. t Staait in de biekeuken stof te vaangen.
Noe dat hai bie huus is kommen zien vrunden voaker. Den zorg k dat er bier is en lekkere hapjes. Onder nkander proaten dij manlu Grunnegs. En in t Grunnegs is Jan nait meer zo swiegsoam. Honderduut proat hai en k verstoa niks. k Vroag heur om Nederlands te proaten. Mor zai trekken zok niks van mie an. Blieven in t Grunnegs, wizzeln van alens mit nkander uut. As in n gehaaimtoal.
k Goa den mor weer noar buten of noar mien waark. Doar spreken de mìnsen Nederlands en heur k der gewoon bie. In Polen hebben wie ok zuk n streektoal. Mien opa en opoe waren Kasjoeben, zai spraken Kasjoebisch. In mien femilie wordt dat nog altied sproken. Mor as n aander gain Kasjoebisch verstaait gaaist vanzolf over op Pools. Aine ekspres uutsluten, dat dust doch nait?
Jan dut t wol. k Wil dat wie meer soam doun. Zuik veurstellens op in Geert Teis of in de Klinker in Winschoot. k Wil noar t mezeum in Veendam of in Assen. Of t Grunneger Mezeum. k Wil dat wie soam n speltje schoak speulen mit dat bred en de stukken dij hai veur mie moakte. Of dat wie soam mit vekaanzie goan noar Polen. Dat zit noe in de Eurepese Unie, de grìnzen bennen open.
Mor Jan swiegt en dut stoens. Hai wil niks aans as thuus zitten, voetbal kieken, mit zien vrunden Grunnegs proaten. k Vuil dat hai in zien gehaaimtoal van alens over mie zegt. Dat hom uutzuug. Dat al zien geld noar mien femilie gaait. Dak enkeld mit hom traauwd bin om zien sinten. De vrundenkring grunnekt, sumties gaait der n besmuukte blik noar mie. En k verstoa niks van wat zai zeggen.
Nog hail laange hold k t uut. De tieden veraandern, der kommen altied meer van dij reuzen laandbaauwmesienes op de weg. Soavends in t duuster zai k heur ok op d’akkers van mien wiede uutkiek. Mit felle laampen an waarken zai deur. Bie mij waarkt altied meer deur dak er genog van heb. k Zeg tegen Jan dak wil schaaiden. Zoas t noe tusken ons gaait is gain levent.
Op de rechtbank in Grunnen verschient hai mit n olde avvekoat uut Troapel. In de wachtruumte proaten zai Grunnegs soam. Binnen bie de rechter komt dij avvekoat mit n òpklopt en àndikt verhoal over mie. k Kwam noar Nederland mit ain kovver en k vertrek mit twenneg kovvers. Jan nikt instemmend.
Hai zuukt t mor uut. k Bin vot. Terog noar mien aigen laand. Polen.