n Klaain taikenkje

Woensdagoavend binnen wie noar bieskoop ‘Smoky’ op t Kenoal reden om leste film over Vincent van Gogh te bekieken: ‘23 braiven van Vincent’.

Wat ik der van von? k Von t n biezundere ervoaren en t het veul indrok moakt om te zain hou de jonge Vincent in haarfst 1883 drij moand deur Zuud-Drìnthe zworven het. Mor wa’k nog opvalender von, was, dat mie al tiedens de film t verhoal van schilder Wierengoa aingoal in d’zin schoot.

Wel Wierengoa is?

Dörpsschilder bie ons op t dörp. Boeten t faait, dat hai as hoesschilder n goie vakman was, was hai ook n begenoadegd verteller. In oktober 1983 heb k oet zien mond t onderstoand verhoal over old Braauwer optaikend.

t Speult in 1952. Wierengoa was dou nog n jongkirrel en haar net schilderszoak van zien pabbe ovenomen. Braauwer is op dat mement 69 joar.

Bie ons op t dörp woont old Braauwer. Hai is ain van dij mìnsen, dij, veur mien gevoul, heur levenslaank al old binnen, mor dij in loop van joaren nait echt older worden. Ik kin hom nait aans as in zien strupsiekoorn pak, woar e zummer en winter in lopt, mit op zien kop n pette.

In zien waarksoam leven is e aaltied boerenaarbaaider west.

As kind kwam k doar regelmoateg over vlouer. Der luipen negen kinder, woarvan doudestieds d’oldsten al t hoes oet waren, mor mit jongste kinder ging k regelmoateg om.

As schilder kwam k doar voak over vlouer. Gesprekken gingen maisttied over vrouger. Over t haarde bestoan as boerenknecht, mor veural over ontwikkelns van moderne akkerbaauw.

Omdat zien kinder nait in de buurte wonen, vruig e mie lestent of k hom nait mithelpen wol mit koamer behangen. Nait mien favoriete bezeghaid, mor veur n goie kammeroad moak ik groag wat tied vrij. t Zol zotterdoags wezen en vrijdoags doarveur bin k langsgoan om alles van mure te hoalen.

k Haar dij dag hoast, omdat ik soavends nog noar n vergoadern mos in dörpshoes.

Dou’k mien fietse bie hom tegen ziedmure hìnzet haar, bin k snel noar binnen goan.

Noadat ik eerst wat schemerlampkes van mure hoald haar, kreeg k twij schilderijtjes in handen en legde dij op toavel. Omdat ik zo drok bezeg was, was t mie ontgoan, dat Braauwer derbie was goan zitten. Mit kop in handen en dou k hom zo van opzied bekeek, leek hai vèr vot, hail vèr vot te wezen.

‘Scheelt der wat aan?’ vruig ik bezörgd.

t Was alsof e van mien opmaarken schrok, mor hai herstelde vlog en leek weer terogge op eerde.

‘Nee,’ zee e, nou weer mit heldere ogen, ‘mor eh……’.

Zien oarzeln was oorzoak, dat ik t waark t waark luit en heb n stoule aanschoven.

‘Vertel,’ zee k nijsgiereg.

Hai nam mie mit touknepen ogen schaarp op, alsof e mie veur t eerst van zien levend zag en begon dou aan t maist wonderboarleke verhoal dat ik ooit van mien leven heurd haar.

Hai pakde eerst hail bedachtsoam ain van baaide schilderijtjes op en bekeek t aandachteg. Ik haar al zain, dat t n pentaiken was, woar wat mìnsen op stonden. Holtskool? n Potloodtaiken?

t Was meer n schets dan dat t n echte taiken was en k vruig mie òf of ik t in aal dij joaren, dat ik doar over vlouer kwam, wel es zain haar. Nee, dus. In elk geval kon ik t mie nait herinnern.

‘Waist wat dit is?’

’n Taiken van ain van kinder?’ roadde ik.

Hai schudde hail langsoam zien heufd en dou e mie vervolgens aankeek, zag ik noast n stokje angst in ogen, ook n soort bliedschop over zien aangezicht trekken. Te vergelieken mit de bliedschop van n kind, dat nait wachten kin om te vertellen wat e op verjoardag kregen het.

t Muik mie nijsgiereg, mor Braauwer is Braauwer en mos eerst nog n omweg moaken. Veur hom én weergoave van n goud, inholdelk verhoal was dizze vertroagen bliekboar neudeg. Ik doarentegen wol de woorden wel oet zien mond trekken.

‘Wie kinnen mekoar nou al hail wat joaren, dunkt mie. Nait? Doe waist dat wie t vrouger nooit braid had hebben. Dat vraauw en ik doaglieks pokkeln mozzen bie boer veur n hongerloontje, komt die weschienlek ook nait vrumd veur. Dat dat aal nait neudeg west het, doar zelst wel van opkieken.’

Dat dee ik. Zeker leste zin voulde as komplete wartoal. Woarom sprak e zokzulf zo tegen.

‘Nait neudeg, nait neudeg!!’ heurde ik zien stem echoën.

‘Wat was nait neudeg?’ zee ik.

t Antwoord kwam sneller dan verwacht.

‘Dat wie t zo aarm had hebben,’ zee e. t Klonk as n beschuldegen aan zien aigen adres.

Ik was even baange dat mien overbuurman van de wereld lös was en boudel nait meer in goie proporsies zag. Of meschain aan n soort oaderverkaalken lee? t Vervolg was evenwel nog boetensporeger dan aal t veurgoande.

‘Wie haren riek wezen kind.’

‘En woarom …..’, begon ik.

Ik haar zeggen wild:

‘En woarom waren ie den nait riek,’ mor k dus dat nait zeggen, omdat ik baange was, dat oet dij vroage n antwoord rollen zol, dij k laiver nait heuren wol.

Stilte dij dou volgde leek wel n aiweghaid te duren en k zag aan mien gesprekspartner, dat e bie zokzulf aan t overwegen was, of en weschienlek ook hou e t brengen mos. Hai legde t schilderijtje op toavel en schoof dou stoule achteroet. Even docht ik dat e der oetlopen wol, mor nee, hai luip noar schoakeloar en dee grote laampe boven toavel aan,’

‘Kinnen we t n beetje beter zain,’ zee Braauwer verkloarend.

Dou e stoule weer bieschoven haar, begon e aan zien verhoal. Mit n leesbrille veur op neuze en mit wiesvinger over t lutje schilderijtje biewiezend, zee e:

‘Kiek, hier zugst mien pabbe, dij törf in t schip kroot. En dij vraauw….,’ hai wachtte even, ‘dij vraauw, dij doar aan t törf stoapeln is, da’s mien moeke.’

Taikenkje, dat nait groter was dan datteg bie twinteg, huil e wat schuuns onder laampe. En noa n zetje zee e, mit braide laag:

‘Ik was dou onderwegens.’

Rekensom haar k binnen twij tellen moakt en kwam dou tot konkluzie:

‘Mor dat betaikent, dat dit schilderijtje dus al ….’

‘…sikkom 70 joar old is,’ laagde Braauwer en aan twinkeln in zien ogen kon k zain, dat wie aal dichter in de buurte kwamen van, nuim het mor, t gehaim van dit schilderijtje, ‘en waist ook wel dit taikend het?’

‘Gain spier idee.’

‘Dat komst omdast nait goud kikst.’

Braauwer wees noar rechter onderkaante van schilderijtje en ik las:

‘Vincent.’

Te zain aan Braauwers gezichtsoetdrokken waren we nou op t punt aanlangd, woar hai wezen wol.

Ik zee nog n moal:

‘Vincent? Toch nait Vincent van Gogh?’

De triomfantelke oetstroalen was voldounde om mie te loaten besevven, dat hier n produkt van de wereldberoemde Nederlandse schilder veur ons op toavel liggen mos.

‘Lokst, dat kin nait.’

Old Braauwer nam n loopje mit mie. Dat haar k ja nog nooit mitmoakt, mor Braauwer begon nou pas echt zien verhoal te vertellen.

‘Vincent van Gogh het aargens begun tachteger joaren van 19e aiw in kontraaien Zuud-Drìnthe rondzworven. Eerst in buurte van Hoogeveen en loater in Veenoord. Op ain van dij raaizen hebben hai en mien pa mekoar trovven. Boelo Braauwer. Dij was dou soamen mit mien mouder bezeg törf in te loaden in roem van törfschip. Datter aingoal n vrumde kirrel mit schetsbouk bie t schip ronddwoalde, het vervast zien nijsgiereghaid trokken en da’s de reden, dat zai mit mekoar in gesprek roakt binnen.’

Hai zag vervast mien ongeleuf en zee:

‘Doar kikst van op, hè?’

Ik wol aiglieks zeggen: ‘Bist n laigenpuut,’mor dat leek mie teveul van t goie, dus huil k mie in.

t Was ook nait datgene, wat mie t maiste dwaarszat. Ik prakkezaaierde mie suf, dat mocht t aal woar wezen, wat Braauwer vertelde, den mos hai ja nou n riek man wezen. En net as t al voaker dizze dag beurd was, ging Braauwer weer n ziedpad op, dij, zo leek t mie tou, naargens hìn laidde.

’t Was dij dag, ook al was t ìnde september, smoorhait. Z’haren haile dag al mit törf aan t sjaauwen west. Dat kist aan mien moeke wel zain, dij het bovenste knopen van heur jurk derbie lösknoopt.’

Hai schudkopde wat geloaten, mor vuil dou inains haile schaarp oet: ‘Den zel k die t nou mor vertellen. Mien moeke, doar was t dij vrumde sinjeur om te doun.’

Ik keek verboasd noar mien overbuurman. Woar kwam dizze plötse veraandern in stem en gezichtsoetdrokken vot. Alsof Braauwer mien gedachten roaden haar, kwam t antwoord:

‘Vincent het dij dag rond, mor ook in t schip wel twinteg taikens moakt.’

Braauwer vuil even stil en zee dou op grammietege toon:

‘En op elk taikenkje, dat e muik, wuir mien mouder portrettaaierd.’

‘Ong?’ zee ik verboasd.

‘Joa,’ schoot Braauwer dou oet zien slovve, ‘en dat haar mien pa al snel deur, dat t hailemoal nait om t schip of t waark wat zai doar deden, ging, mor om mien moeke. Pa wuir der gewoon gek van, zoals dij male Vincent om mien moeke toudraaide.’

Der binnen dou haarde woorden valen en pabbe het dij vrumde Roodboard dou schetsbouk oet handen reten en noa alles bekeken te hebben, ain veur ain alle taikens oet t bouk scheurd.’

t Sluig in as n bom en ik keek dou pas goud noar baaide taikenkjes veur mie op toavel, en zag, dat Braauwer geliek haar. Vraauw was in dudelke lienen en mit n hoarschaarpe blik veur details neerzet, op n menaaier, dij in tegenswoordege tied meschain as hail gewoon, mor veur dij tied weschienlek as haile gewoagd bekeken wuir.

‘Snapst nou ook, woarom wie dit waark nooit noar boeten brocht hebben? Snapst nou ook woarom ik zee, dat wie mit verkoop van dizze schilderijtje hartstikke riek wezen kind haren?’

Ik snapde der alles van. Ik snapde alles van t verhoal van old Braauwer. Ast woar was. Dat heb ik hom dij dag nait verteld. Dat zol teveul van t goie west wezen.

Ik bin dijzulfde vrijdag mit n haarde Veendammer wind in de rogge noar hoes tou reden en noa n snelle moaltied nog noar vergoadern. Ik heb haile oavend perbaaierd om mien gedachten bie de oetbraidensplannen van gemainte te holden. Perbaaierd is t goie woord. t Verhoal van Braauwer was vanòf dat mement veur mie doezend moal interessanter dan n poar wonens derbie bie ons op t dörp. De dag dernoa bin ik gewoon aan t behangen goan bie Braauwer en wie hebben, vrumd genog, der aiglieks nait meer, nooit meer over proat. Alles was de dag derveur ja al zegd.

Woensdag zag k in Knoalster ‘Smoky’ Vincent mit ezel en taikendeus deur Drìntse dreven koiern. Op zuik noar mooie plekjes en schiere vraauwlu om dij op pepier of douk te kriegen.

n Herbeleven, want de film dij woensdag draaide was mie joaren leden al ais veurtaikend.