De fietse en de dood

Fietsen en doodgoan, stief met mekoar verbonden, t noodlot uutdoagen. Wel zok n wielerleven in t hooggebaargte uutzöcht, dut dat ook veur n gliddergladde òfdoalen, staingroes op de weg, rotsblokken dij omdele roegeln, vij dat vrij rondlopt, zwoar weer, n achterrad dat hom vastlopt. Meedlieden mit n wielrenner dij n smak moakt is overbodeg, t heurt derbie.
Veureg joar heb k miezulf wies moakt mit t bouk ‘Emotions’, t leven in de wielrennerij, veur d’aiweghaid vastlegd deur Cor Vos. De titel van dit bouk drukt persies uut, woar t in de sport om gaait: Troagiek, liek veur de kop, ainvoud, passie en emootsie. Op bladziede honderddattien, n foto van Fabio Casartelli, Olympisch kampioen van Barcelona, nomen vot noa zien smak in de Ronde van Fraankriek, hai is aan t doodgoan. Je willen nait kieken, mor toch dou je dat. Hai ligt in n knoedeltje as n ongeboren kind, ogen dicht, n stroom van bloud lopt over t wegdek. Wanhoop, paniek en euvelmoud bie de lu van d’ambelaanze, in n fractie van n sekonde vastlegd. Prachtege foto, staarven in t harnas, hai haar gain helm op, heb k zulf ook nooit, zo’n ding jeukt en dut aldernoarst.
Bewust?

De dood, ik wait woar zien honk is, t UMCG in Stad. Waarme, laange gaangen, hoge muren, glimmend linoleum, slaangen, meters, pompies, de lucht van lysol, aaltied optimistiese verpleegkundegen. Mien voader krigt chemotherapie, zaikte van Hodgkin, k zit aan de ziedkaande van zien berre, kiek om mie tou, zai witbekte gezichten en holle waangen. t Swait brekt mie aan ale kanten uut, wil schraiven, hol mie groot. Mien voader kikt mie laggend aan, hai zugt dat ik t te kwoad krieg. ‘Goa mor in de wachtkoamer zitten’, klinkt as n verlözzen. t Stoultje in de wachtkoamer dat mor n minne zit het, vuilt inain lekker aan, uren verstrieken, lees n hap en n snap in t Algemeen Dagblad. Mien oog vaalt op n artikel van Hugo Borst, verstandholden tussen voaders en zeuns van ale kaanten bekeken: Vranterghaid, aargenis, laifde, respekt, stieve koppen. k Vuil mie waik worden, op d’achtergrond heur ik:
‘Gaaist mit, bin kloar’.
Op de Passo del Mortirolo staait n gedenktaiken veur Marco Pantani. Troagisch uut de tied kommen, doping haar zien hazzens zo beschoadegd, dat e gain onderschaaid moaken kon tussen fantezie en waarkelkhaid. Wat is mien waarkelkhaid? Woarom bin ik baange veur de dood van mien voader? Woarom tor ik zien negenteg kilo aaltied mit in n beklimmen? Bin ik wel baange veur de dood van mien voader? Op de vlucht veur ain en aander onder ogen zain? Mien waarkelkhaid is n gebeurtenis in mien bongeljoaren, dij al sikkom datteg joar vret en woekert onder mien schedeldak. n Gebeurtenis mit twij kaanten, n goie en n minne. t Muit mie vrezelk benoam, omreden k nou zulf voader. De ‘Grunnegse nuchterhaid’ dij aingoal vannijs bovenkomt, is joarenlaank n belemmern west om mien echte gevuilens zain te loaten. Mie ducht dat de ‘Grunnegse nuchterhaid’, n pazzipant van angst is. Angst om joen voader te vertellen dat joe t spiet, dat je van hom holden, dat je groots op hom binnen.
Mien voader, der komt hom gain klacht over de lippen, zaikte van Bechterew, zaikte van Hodgkin, kunstknije, houstend en proestend deur t leven. As je vroagen noar zien gezondhaid, t gaait aaltied goud. In mien beleven haar ik n voader dij aaltied aan t waark was, vakman van d’olle stimpel, veul priezen kregen, soavends noa t waark de schure in. Mien voader haar aaltied twij waarkgevers, Jan Niemeyer en ‘Beun de Hoas’. Van emootsie haar mien pa gain benul, n leven van waarken, eten, verplicht VARA kieken, sloapen.
De geboorte van mien kinder, k zai inain n aander voader, mien voader het ook emootsies, mien voader kin ook schraiven. Nou zai k inain, mien kerakter en zienent, ze lieken op mekoar. Vrouger mit n zekere òfkeer ontkind, vandoage de dag tot inkeer kommen. Dezulfde keraktertrekken, dezulfde kuren en knepen, maaljoagerij. Allaine t gemak, woar mien voader mit deur t leven zweeft, geldt nait veur mie. Zunde, dat haar ales wat droagelker moaken kind. Baange veur de dood? Der binnen twij dingen zeker in t leven: Mit n bontkroage in de nekke, t leven in, mit de neuze omhoog, t leven uut. Aangst? Dat is wegdoeken, bongeljoaren bruken as excuus veur kört van kop wezen, t was n periode van overleven. Ain abbedoedas het mie taikend veur t leven, mout der kloar mit worden, t blift in mien heufd dommeln. t Komt voak bovendrieven as ik der in mien sport tegen bokjen mout. Pergrammoa’s, films, bouken mit as onderwaarp ‘voader en zeun reloatsies’, aaltied kieken en lezen. k Moak mie klaain en nuzzel mie in mien lekkere stoule, rode buusdouk derbie, hol mien rechterhaand tegen de ziedkaande van mien gezicht. Mien ogen worden rood en wotterg, de strödde stoitert mie in d’haals. Neem mie aaltied veur om nait janken te goan, duurt voak nait langer as n menuut of wat. Janken dou je voak van verdrait, ik jank van bliedschop, omreden ik besef da’k op mien voader liek. Voader, mien woarderen is groot, houstoe in t leven staaist, dien laifde veur mien zeuns, houstoe mit dien zaikte omgaaist. Toch ain ding, de negenteg kilo dij bie t baargbeklimmen aaltied op mien rugge zit, begunt zwoar te worden. Ik wil allaine de baargen deur! Besloet om te demarreren, demarreren op pepier. Òfstappen ol, goa n schier stee veur die zuiken op de Passo dello Stelvio, de baarge van alle baargen. Zit, huver en genotter.
In gedachten fiets ik noar boven tou, heb veur mien voader n prachteg mooi plekkie vonden in bocht elven. In zien bekinde holden ‘hangt’ e in d’schare, op n rotse dij deur erosie aantast is en hom paast as n boer zien klompen. t Slingernde asfaalt noar de top ligt binnen zien blikveld. Mien voader kikt tevreden, kaauwt en et mit zörge n appeltje dij e handeg schild en in vaar gelieke stukkies verdaild het. In n roes ram k de Passo dello Stelvio op, heb nog nooit op dizze menaaier klommen. Ontspannend, berustend, liggoam en geest in belans, en ik dink nait aan de dood.
Bie ieder pedoalslag lieken de kleuren van d’omgeven te vervoagen, mien wins komt uut: De wereld gaait op zwaartwit. t Begunt haard te snijen, stainslag op de weg, windkracht vieve, carbon veraandert in stoal. Coppi, Bartali en Bobet rieden langes, n blik van aha! doar hest hom. Perbaaier aan te klampen, bongel aan t elestiek, wins noar vrouger herleeft. De leste meters, mien helden uut t verleden rieden deur. De winkeltjes mit miskulde souvernirs binnen dicht, lewaaierege motorrieders in spanze pakken bestoan nait, gain kroampies mit verbrande broadworsten, bölkende Italioanse fietsfenoaten binnen spoorloos. De Passo dello Stelvio is veur mie allaine, ‘Riekent de Eerste’, de keunek van t Otlermassief. t Blift noodweer, snij, hoagel, wind, taaistern mien beswait liggoam. Mien supernijmoods fietsgoud, mit zörge uutkozen, is sjombenat, k wor kold, verlaang noar n dreuge boksem, hansen en n windjack. Nog ain keer omkieken, allaine bocht elven ligt in de zunne te blinken. Vrumd, t is de plek woar ik ‘Snelle Henkie’ parkeerd haar, hai liekt wel oplöst in de lucht.
‘t Noadje van de kouze’, n lastege aigenschap, ik besloet weerom te rieden. Rieden? Huvernd, glibbernd, klunend, perbaaier ik n vaaileg spoor te vinden op n besnijd, iezeg wegdek. ‘Holiday on Ice’ op de racefietse, bin benijd noar de beoordailen van mien fietsbewegens. Windkracht vieve in de rogge, tiedens n beklimmen n gelukzoaleg verlaangen, nou n duvelse vluik. Mien roadens verlaizen ketakt mit t gladde asfaalt, valend en gliedend kom ik bie bocht elven. Op t stee woar e zat liggen vaar dingen: n Rode buusdouk, n deusie pepermunten, n Zwitsers mes en n voal, versleten petje. De vaar onmisboare bullen van mien voader, in de snij verdwienen langzoam de òfdrukken van zien klompen. De ‘Niagara Woaterval’ welt op in mien ogen, heldere troanen sputteren uut mekoar op n rotsblok. Daankboarhaid, verdrait, gemis, ongeleuf, strieden om mien gemoud. k Glimlag, zet mien fietse tegen n basaltblok, dat daint as vangrail. Kiek op mien allozie, drij uur in de middeg, allaine t koppie thee ontbrekt. n Kop thee mit mien voader, t Nijsblad derbie, soamen zwiegen, Radio Noord op d’achtergrond. Allaine ainvoud telt, pure ainvoud.
Ik goa t mizzen.