Westerdiek, Willy

Op n leutje spultje op t Hogelaand woonde Bèrtus, n ainzulvege man. Hai was traauwd mor vraauw en hai haren gain kiender. Mit zien baaident sporrelden ze wat aan, wat koien, jonkvij en twij Belgen. Dij Belgen waren neudeg veur t plougen, zaaien, maaien en aander waark. Bèrtus haar ook mor zo’n tien bunder laand, krekt genog om rond te komen. En zien vraauw haar t drok mit heur hoesholdentje. Ale moandagmörns laag t witgoud aal vroug op blaikveld te blaiken en om mirreg kwam de haile boudel aan lien: n laanke hemdrok en onderboksem van Bèrtus en n hempke en directoire van noaberske; wat loater kwamen heur nachtrokken, bezroen, schoet en wat hozen der bie. Joa, t noaberske haar handen der vol aan.

Ale joaren verbaauwde Bèrtus noast zien vouerbaiten ook sukkerbaiten. En dij sukkerbaiten, dij lusten zien Belgen zo geern.

Mor ja, doar worden zai blazzeg van en as Belgen din mor wat kwiet werden, din was t gain perbleem. Zo gaf Bèrtus op zotterdag zien Belgen ook weer wat sukkerbait bie hun praan vouerbait. En op dij zundagmörn laip der mor ain Belg ien t laand. Wel laag der n waike flodder stront. Mor Belg dij der bie laag haar gain zin om ien t ìnd te komen. Bèrtus bleef mor thoes van kerk, noaberske ging der wel hin en toun zai weerom kwam ston heur kerel zuch op kop te kraben. Belg was nog nait baineg, vijarts mos mor komen. Schane, vijarts haar eerder roupen mouten worden, want der was nait veul meer aan te doun en om mirregstied haar Belg der tou doan. Vijarts vroug nog of Bèrtus gain leergeld geven haar, want twij joar leden was hom ook aal n Belg dood goan deur t vreten van sukkerbait. Bèrtus nikkopte wat en zee: “Mor zai luzzen ze zo geern.

As kiend bin k groot worden op n lutje ploatske, ok wel n“doodknooiersspultje” nuimd. Mien òl heer haar wat melkkoien, schoapen en swienen. Hounderhok zat noaturelk goud vol en ien sloot swommen voak wat makke ainden. Wie woonden op roemte, dat was n schiere plak om groot te worden, zo mit aal dij baisten.
n Moal op n moandagoavend zee mien òl heer dat vijwoagen nog kommen zol, “kween” mos op hold worden. As viefjoareg wichtje heurde k dat woord en lutje potjes hemmen ja grote oren. Wer nog bie zegd dat vijkoopman “kween” op baistenmaart ien Stadt verkopen zol. t Zol wel nait veul opbringen, van t was ja slachtvij ! k Herinner mie nog dat baistenmaart op deensdag was, doar woar nou d’Oosterpoort zit. Loater op oavend heb k mien bruier oetheurd wat nou wel nait n “ kween” weden zol. Nou, dat het e mie oet de douken doan ! “Kween” wol nait vannijs drachteg worden, bol was der drij moal bie west en t lokte nait. Dus din kon kou wel vot, zai gaf hoast gain melk meer en vrat allinneg mor.

Nou noader k zulf de zesteg en nou denk k dat k zulf ok n “kween” ien t hok zitten heb. t Is wel gain kou, mor n fezant!
Mien jongste zeun haar fezanten en zo as t voak gaait, zeun gaait t hoes oet en baisten blieven bie òllu.
Nou heb k toundertied twij hìnnen ophoald van n jechtege fezantefokker, baaident binnen ringd en aal. Der was noamelk n goldfezantehoan aanlopen kommen en omreden dat der nog n hok vrij was, kon e doar best ien.
Mor n hoan mout ok ja hìnnen hemmen! Mor d’aine hìn kon nait akkedaaiern mit hoan en aander hìn, der kwam rebulie van. Heb fezantehìn toun mor bie petriezen ien
hok doan, dat ging meroakels goud. Zo het fezantehìn zo’n vief joar òfzunderd
zeten van zien aigen soort. Veureg joar was zai ien t ruden, heur nije veerkes werden hail schier, behaalven twij veerkes op kop: dij werden oraanje.
Nou is zai vannijs ien t ruden wèst, mor hìnneveren binnen haildaal vot. Der binnen apmoal hoaneveren veur ien stee kommen!
Zo schier, zo veul kleur. Zai lopt tröts mit heur hoaneveerkes as n paauw te pron-
ken.
Is dit n trekje of speulen van noatuur of zol zai sums ok n “kween” weden?

Oflopen zummer was n schiere, waarme zummer. Haren zes weken vrij en k haar mit kammeroadskes ofsproken om bie mekoar te sloapen. Mor eerste week waren der gain ofsproaken en zo nam moeke ons ale mirroagen mit noar Aimshoaven. Konnen doar ja goud bie t strandje swimmen, zandkestelen baauwen enzo. Zo ook de twijde dag; buurwichtje en -jonkje konnen schier mit, want moeke kon vief kiender mitnemen. Buurwichtje haar net as ik aal n swimdiplomoa, mor bruier en buurjonkje nait; jongste bruierke was drij, dus doar mos moeke op pazen. Wie vertrokken om ain uur. n Haile pakkelarrie ien oraanje Golf, zo as n tas mit speulspullen: n baal, schepkes en emmerkes, aander tas mit etendrinken en wat slik, daarde tas mit dreuge schone handdouken.
Wie mozzen apmoal n tas mitslepen diek over, want moeke haar heur handen al vol aan heur aigen pakkelarrie. Zai haar n klapstoul, n ol klaid, verrekieker, fototoustel en n soort “ongelukkentaske”, woar schoon wodder, plaaisters en n witte buusdouk ien zaten. Ook mos zai ja op leutje bruierke pazen.
Wie waren aal rap oetkled en stoven op t wodder òf, bruier en buurjonkje wollen aan t groaven. Noa ketaaierke kwamen wie weer op t strandje, moeke haar zuch aal ienstalleerd: klaid op grond mit bruierke der op, handdouken op rug- en aarmleunens van stoul, zo veur t griepen. Op houken van klaid stonden de tazzen, tegen t votwaaien. k Wol even wat oet klaaiertas pakken, toun moeke raip: “Oprötten, vot, vot, vies baist, hest handdouken nat piest!”
Hai, hai, hai, moeke stoof overènd en keek om zuch tou, om te zain woar dij dekselse hond wel nait vandoan kommen was en wel aigender wel nait weden zol. En joa heur, doar laipen n laiverd en n laifke mit n hondenraim zunder hond!

Moeke vroug: “Is dij hond van joe?”
Zai antwoorden: “Joa.”
Moeke: “Hai mout hier aan lien vaast, lopen ja schoapen, waiten ie dat nait of hemmen ie bordje nait lezen”? t Stel: “Onze hond wil nait aan raim, gaait e aal mor blavven.”
Moeke: “Nou hier mout t wel en joen boxer het hoast ale handdouken nat piest, dat kin k nait waarderen!”
Moekes ogen leken wel vuurbalen, zo kwoad keek zai. t Stel: “Nou sorry, kinnen wie ja niks aan doun.”
Moeke: “Joawel, vaastbienden en vaast loaten!” Moeke kon der ook ja niks meer aan doun, handdouken waren aal natpiest en zai smeet ze aan kaant. Gelukkeg haar zai nog drij dreuge schone over. t Stel zöcht n plekje wieder op, mor aander femilies doar keken heur vot, zai waren nait welkom. Toun ging t stel mor n loopke doun om westeleke pier hin; t volk aan t strandje en diek hil t stel goud ien de goaten. Mien moeke ook. Toun t stel weer bie t strandje kwam, gingen zai mor over diek hin en vot waren zai.

Dit verhoal is ook opnomen ien bundel ‘Katjewìnst op t Hogelaand’ (2014)

Smörgens bie toavel hebben wie n mooi zicht op vogelhoeske. Das gain vogelhoeske veur t nuzzeln, mor om der te vreten. t Hoeske staait roem n meter te keukenroam oet en ie zellen reden wel begriepen woarom t ding doar staait: t schiere zicht der op. Wie hebben aaltied veul soorten vogels om hoes en dak tou, summers ok, mor ain der van heurden wie allain. Binnen wel ains kwoad op dij aine west, want joe begriepen wel, dat as joe smörgens vroug wakker moakt worden deur gehoamer op n boomstam en t is nog mor krekt licht, dus veur zes uur, dat joe den nait blied binnen. Worden vranterg van dat vrouge wakker worden.

Mor dizze winter het vogel zeker meer honger of hai is wat brutoaler worden. Joe zellen t wel begriepen, t is n specht. t Gaait as volgt: hai komt te hoageldoornboom oet, gaait den aan stam van t hoeske zitten, kikt verschaaiden moal om zich hìn en op t lest het e moud genog om aan vetbale hangen te goan, terwiel hai onder t vreten deur om zich hìn kieken blift. Op n mörgen zat hai der weer, dizze keer haar hai muite om te kaizen, hoesgenoot haar der n souskepuut bie hongen. Specht het toerloos hìn en weer keken, mit kontje tegen poal aan en din van t aine puutje noar t aandere puutje kieken. t Het om en bie n ketaaier duurd. Mor op t end kon e wel kaizen, souskepuut was t lekkerst. Mor bie n beetje bewegen ien hoes of boeten, din was e vot. Jammer den, mor den kommen d’aandere vogels wel weer, ze motten nait veul hebben van dij bonte vogel mit n oraanje kont.

Wat zol t toch schier wezen as t swinters weer haldaal wit worden zol. Dat ter n haile dikke witte deken van snij lag. Kinder kinnen den sleeke rieden, snijbaaljen en n snijpop moaken. Schane dat t nait altied zo is. Mor joaren leden lag der wel n bult snij.
Jansje was dij mörn al vroug te bèr oet. Heur pabbe haar zegd dat ter meschain snij kommen zol. t Was net licht en Jansje trok gerdienjes open en joa hur, t was wit! Zai trok heur waarme boksem en trui over pyjama aan. Dou zaachtjes ommeneden, want pabbe, mamme en bruierke moggen nog nait wakker worden. Dikke zòkken, jas, stevels, muts en handsen pakte zai oet kistje onder kapstok. Mor deur mos nog wel open! Mor Jansje was wel bie t oetvinden, zij pakte n keukenkruk en zo kon zai bie deurgrundel. Dou noar boeten, alens was helderwit. Eerst mor n baal moaken en dij over blaikveld rollen; op n duur was e dik zat. Nou nog ain veur kop, dij kon klaainer en zai was net maans genog om dij baal op dikke baal te zetten. Heur muts kwam der bovenop. n Poar aaierkolen as ogen, bezzem as aarm en wòrrel as neus. Heur das wol ze ook nog bruken, mor was dij vergeten mit te nemen. Op n òfstandje keek zai der noar: wat was e mooi worden! Hè, hè, nou in hoes, stoetje smeren en waarme sukkeloademelk derbie.
‘Mor Jansje, doe mos die eerst wazzen en dreug goud aandoun,’ zee mamme.
Jansje spudderde wat tegen. Zai wol geliek etendrinken. Zai haar ja zoveul waark verzet. Pabbe en heur bruierke waren al kloar mit t eten. Jansje noar boven, schoon goud pakken en den mor gaauw onder does. Wat was dat n lekker gevuil, dat waarme wotter op heur verkleumde liefke. Aanklaaid en wel kwam ze beneden, gaauw eten en din noar schoul. Heur mirregstoetje, plestiek beker mit melk en n appel in taas. Smirregs om drij uur kwam zai weer thoes. t Eerste dat Jansje dee was om hoes tou lopen noar blaikveld. Mor blaikveld was gruineg en graauw en woar was heur snijpop bleven? Der lagen nog twij bultjes snij bie mekoar. Aaierkolen, bezzem en wòrrel lagen derbie.

Zai kreeg n kloet in haals, troanen kwamen en zai stoof hoes in.
‘Mamme, mamme, wel het mien snijpop kepot moakt? En woar is snij bleven?’ ‘Ach mien laiverd, zun schient en den smelt snij,’ zee mamme.
‘Da’s nait eerlek, k haar zo’n mooie snijpop en dij het mor eefkes op blaikveld stoan,’ zee Jansje en stoof al rerend noar boven, noar heur koamerke. Soavends wol t waarme eten nait best, sloapen ook nait. Wat was dij Jansje toch kwoad op dij zun dij heur snijpop vernaild had. ‘En k goa ook nait weer in zun speulen,’ pruddelde Jansje. Volgende mörn was der haldaal niks meer te zain van Jansjes snijpop. Verdrait en teleurstellens van Jansje waren nait te beschrieven.

Ko en Knèlske wonen op n leutje dörp op t Hogelaand. Heur hoeske is aal n zet te koop. Der
kommen wel kiekers, mor gain kopers. Moakeloar zegt wel dat zai moud holden mouten, mor dij kiekers mouten heur aigen hoes ook ja kwiet. Nou t krises is zit ter gain schot ien verkoop en Ko en Knèlske hemmen besluut nomen: zai blieven ien heur hoeske wonen en goan t opknappen. t Hoeske zel beneden haildaal over kop mouten. t Mout zo moakt worden dat t geschikt is veur heur olle dag. Timmerman komt ter bie en vragt wat zai zo ien kop hemmen:
Ko wil verwaarmensbuizen ien vlouer, omreden hai het voak kolle vouten. Drubbels mouten der oet Ien heur washok zel douche groder mouten; nou is e mor negenteg bie negenteg en dat
is nait hanneg as ain van heur lebait wordt en zai mekoar helpen mouten mit hemmeln;
douche willen zai dommit gewoon ienlopen kinnen en ien houk mout n zitbaankje
kommen.
Timmerman heurt de wìnsen van Ko en Knèlske aan. Hai zegt: “Mor din mouten joe wel n moand t hoes oet!” Knèlske: “Dat hebben wie aal opbedocht, wie zetten auto boeten deel en kinnen din ja ien autohok wonen, nait?”
Timmerman bedenkt dat Ko en Knèlske heur plannen aal n hail end oetwaarkt hemmen. Hai
vragt nog: “Waiten joe din wel dat ter din ook n nije keuken ien mout?”
Joa, dat waiten zai wel.
Timmerman: “Veur hanneghaid is der ook wat nijs, domotikoa, din bedainen joe mit n ofstands-
bedainen joen licht, gerdienen en zo wat. Willen joe dat ook?”
Nee, dat is te nijmouds, lichtknoppen kinnen zai nog wel vienden en n gerdien dichttrekken: t
mekaaiert heur toch nait aan haanden? En zo gaait timmerman mit plannen aan slag,
moakt wat taikens en komt mit n pries. Ko en Knèlske zeggen dat t mor deurgoan mout. Mor t
mout wel ien t veujoar, as t aal wat waarmer is.
Maaimoand noadert, Ko en Knèlske roemen t hoeske leeg. Der gaait ook veul noar drekstoup,
omreden t opknapte hoeske mout roem blieven, goan dij olle kasten, toavels en stoulen mor vot.
Autohok wordt ienricht mit hoge toavel, vaaier stoulen en heur twijpersoonsbèr. Op Ko zien
waarkbaank zet Knèlske wat petroliestellen, van dij gevolgen dat zai doarop heur eten koken kin. Timmerman het nog wel n woagen woar n gemak ien zit mit n wotterbakje, woar zai zuch din hemmeln kinnen.

Haalf julimoand is t hoeske kloar. Der zit n grintenvlouer ien dij waarm aanvuilt. Drubbels binnen vot, van dij gevolgen dat as nood aan man komt en zai mit n kuierkaar deur t hoes mouten, dat din zo kin. Knèlske mout nog wel leren koken mit zo’n inductiekokerij, mor dat zel wel wènnnen.
Aalbaaident binnen zai blied mit heur “Quooker”, dij het altied kokend wodder. Das n oetkomst,
want as dij olle wodderkoker aan loop was, mos tillevisie haitied haarder. Dat gaf voak wat krip-
sies tussen Ko en Knèlske. Heur nije bèrren pazen meroakel ien sloapkoamer, bèr kin bie kop of voutenènd omhoog en der tussenien is roemte veur n nachtkaast.
Zo hemmen Ko en Knèlske nou n nijmouds hoes, aanpaast noar ontwikkelns van nou, woar zai old ien worden kinnen. Wel mozzen zai twij moal vervoaren, mor dat haren zai der groag veur over.
Zo konnen zai op heur aigen vertraauwde stee wonen blieven.