Potze, Wilma

Ik wait nog goud dat ik as kind zat te kieken noar ‘How the west was won’. Dat was mien favoriete serie vanwege Luke, en t was vanzulf weer echt wat veur mie dat degene woar ik veur bestemd was in Amerikoa woonde. En t leek wel of altied mien taande der was as ik keek hou Luke op zien peerd over de prairie ree. Din zee ze: “dij bordpapieren bult zai ik nou al veur de daarde keer, hebben zai gain andere in veurroad?”
n Film is gain werkelkhaaid, zeggen ze wel ais. Toch zai ik wel geliekenissen tussen Amerikoanen en heur conterfaaitsels.

Slechte kirrel komt binnen om zien kwoade plannen oet te voeren. Goie kirrel is ook nait van guster en haauwt hom onder toafel.
Vraawluu kommen der nait aan te pas behaalve din om t op n schraauwen te zetten of de plietsie te bellen, om der din al gaauw achter te kommen dat telefoondroad deursneden is. Woarnoa zai t asnog op n brullen zet. Aal dij tied blift zai hartstikke mooi en heur lippestift zit secuur op stee.

Goud, kieker denkt dus: héhé doar bin wie mooi van of, nou zel hai zuk toch wel twij moal bedenken en nait meer weerkommen.
Iederbod denk je dat as simpele kieker. Moar dij poar moal dat je geliek hebben is t gain Amerikoanse film.
Amerikoanen hoalen noamelieks van overzicht en orde in heur leven. Dat komt omreden dij orde der in heur soamenleven totoal nait is.
Amerikoanse vrijhaaid is zo oet de klaauwen lopen dat elk overleverd is aan de goden. Din kais je veur veilighaaid en overzicht, al is t din moar in de fantasie. Dat is din ook de reden dat de slechterik altied hail lelik is en de goierik ain mooie All-American held op sokken. Alles wordt teruggebrocht tot ain stereotiep.

In de Amerikoanse film paast gain open inde. Ook dat is psychologisch verkloarboar. De parallel mit de aal weer teruggekerende slechterik, ook al is hai al drij moal mit n honkbalknuppel of desnoods n stoule op zien hazzens ramt, is dudelk: elk komt in zien leven aal weer opnij dezulfde problemen tegen. Ook al denk je dat je al hail veul leert hebben in joen leven, aldeur kom je t zulfde weer tegen tot je der staail gek van worden en n menaaier vinden om t op te lössen. De leefstiel in Amerikoa loat dat nait tou: ain fout ken joe de kop of t waark kosten. Aal vannijs komt de slechterik op joe of en mout je de honkbalknuppel weer van staal hoalen. In de film mout het doarum goud kommen: de wroak mout totoal wezen zodat wie der nog in geleuven kennen dat goud komt.

En zo staait der gainaine van te kieken dat in Amerikoa n acteur president worren ken. Ook de leste president is der zo aine, allennig klopt der wat nait: dizze kirrel is veur twij oetleggen vatboar. As je sommigen geleuven mouten is t ain van de goien, zai hebben derveur kozen.
Hai zal de slechterikken wel ais veur altied wegjoagen.
Moar as ik der noar kiek begunt de twiefel al: hai het zien uuterlijk nait mit, heur ik ain stemmetje zeggen. En as ik de motoriek en de mimiek zai denk ik, is dit n gewone film of n taikenfilm? Hou langer ik dat volhoal, en dat is noeit laank, hou meer ik baange wor dat dit t eerste open inde is in de Amerikoanse geschiedenis…

t Is aanstons vieftien joar leden dat ik votgoan bin oet Westerwòl. Ik bin aal minder weerom kommen en dizzer doagen kom ik nog moar ain of twij moal in t joar dij kaande weer op. Grunnegs proat ik sikkom allain moar meer over telefoon, zulfs tegen de daaier proat ik neitjes ABN, en dat terwiel mien pappegoai plat Broabants proat. Moar denken gaait nog altied t radste in t Grunnegs. As’t ais n moal veurkomt da’k in miezulf proat den stoan ze mie roar aan te kieken hier in Zeeland.

k’Bin bliede da’k weer op t plattelaand woon, ik wait nou wel dat stad niks veur mie is. Moar hier vlak bie België is t lang nait zulfde, denk ik wel is ‘n moal in miezulf. En wait je nou wat gekste der van is? Dou ik twij joar trugge aan de wandel gong in mien geboortestreek, kwam oet dat ik mie zunder te waiten veur de gek hollen haar.

Ik haar altied onthollen hou, as thuus weer oorlog uutvochten wör, bos der altied nog was. Haile wereld ston meschien op kop, bos was der nog. Zai mie nog zitten in de koale, in duuster, leutje ding aan waalkaande van d’Oa.. Dou zag ik nog nait hou mooi of t was. Der was gewoon t vèrre bos, nait zo vèrre bos en bosje, dat leste was tegenover t hoes. Vrouger, veurdat ik der was, was doar n woonwoagenkamp west zee mien moe altied, dat waren doar gain besten mor ze stolen nooit wat bie de buren. In bosje heb ik nog n moal n uur of wat in n zulfgroaven koele zeten, ik ging nait meer noar hoes zee ik tegen mien buurwichtje, zai mos moar eten en drinken bringen. Tegen donker wör t toch minder en kreeg k honger… buurwichtje kwam nait meer weg noa t eten.

Twij joar leden wör t tied da’k weer met d’oale spoken op voeste gong. Ik haar heurd van de plannen om bourel weer schier te moaken in Westerwòl, d’Oa zol weer trugge noar woar e was, verkoaveln weer ongedoan moakt. Ik haar der al n beetje van zain bie mien körte bezuikjes. Dus ik n poar doagen uuttrokken en op pad om te kieken wat ze dervan moakt haaren.

t Was pecies ainder mit wa’k in de kop haar. Ik vuilde mie hailemoal thoes. De vogels dij der wezen mossen waren der ook, schoapen stonden op stee, der was veul woater, roek was zulfde as eerder. Der waren oale boswalletjes, onderholt en goa zo moar deur.

Moar toch was’t hailemoal mis. Want zo was t hailendal nait, mien aigen kop haar mie veur d’otte hollen. Dou ik jonk was, stonk Westerwòl. As wind verkeerde kaande op ging, stonken de vloeivelden onnuur. Kinder dij der op scheuvelt haaren in winter kon je nog drij doagen roeken. Wit schoem lag in de knoalen en in de Oa. Mit verkoaveln haaren ze t zo verknooit dat der gain kromme liene meer in t laand lag en deur de jacht was der gain fezant meer over. Der was nog veul moois, moar der was nog meer vergoan.

As kind kon ik in bos en op haai alles vinden wa’k neudeg haar. Ik wos ja nait hou ter uut heurde te zain, t was goud zo. As volwassen vraauw wos ik hou ter uut heurde te zain, en hou ik wol dat teruut zag, en muik ik dat dervan. En dou ik dij dag trugge was haar ik deur dat wat ik dervan moakt haar nou ook werkelijkhaaid worren was.

Terwiel ik hierover noadocht stonnen mien hond en ik opains tegenover twij reeën dij in t onderholt legen haaren. Alle vaare stonnen we stokstief stil en zo was t wel vief menuten laank asof ti-ta-tovenaar bezig west was. Dou blafte hond en gingen reeën dervandeur.

Dat waren vief van de mooiste menuten van mien leven.