Jong de, Herman

Vlak bie Niagara Falls is Queenston Height, veur ons doun nogal n hoge baarg. Onder aan dei baarg loopt n stroat bie de Niagara River laangs en aan de andere kaande van de rivier ligt Amerikoa. Boven op dei baarg stait n monument, n laange stainen vinger mit bovenop de martiale figuur van generoal Brock. Zo’n tien kilometer verder staait Brock University. Zulf heb ik woont aan Brock Street.
Dus, dei Brock, dat is mie wel n kereltje west.

In 1812 was der haibel tussen Amerikoa en Canada. Amerikoa wol Canada der wel bie hebben, want in Canada zaten de Engelsen en doar hadden ze n gloepende hekel aan. Ain veldslag, in buurt van Detroit, harren ze aal verloren, en nou wollen ze de Niagara River wel eem oversteekn om dei strategies gelegen hoge baarg te veroveren. Vanoaf Queenston Heights kon je n goud gedailte van de Niagara Peninsula mit koegels besproeien.

In October, 1812 liggen aan Amerikoanse kaant zo’n 2000 Amerikoanse soldoaten. Uniförms waren der nait bie want de maiste soldoaten waren boeren die t wel eem wachten konnen omdat oogst onderdak was. Generoal Van Rensselaer (n noazoat van n Hollander dei New York sticht har) was gain schieterd, moar har hailemoal gain verstand van commanderen. Zien soldoaten wollen eerst de rivier naait over… dat ston joa naait in heur contract!
Moar wat extra jenever dut wondern!

Aan Canadese kaande har generoal Brock zo’n 600 militia en 1000 boeren en burgerluu en nog n grode groep Mohawk Indianen. Dat waren woeste vechtersboazen dei mit tomahawks mensen kop insluigen om ze loater te scalperen. Dizze Mohawks hadden n hekel aan Amerikoanen en huilpen Canadesen, as t heur zo oetkwam… Je konnen der naait altied van op aan.
Isaac Brock was n echte generoal, doar had hai veur leert, moar hai wol wel op handen en vouten terogge kroepen noar England, want hai har n gloeiende hekel aan dat groode Canada mit zien kolle winters en haite zummers.

Op de dartiende October, 1812, zol t wezen! D-Day! Invoasie! Vroug in de meurgen verschenen de eerste bootjes, elks mit 25 soldoaten der in. Nog n poar daoage en Canada zol n provincie van Amerikoa wezen. Moar t ging direct al verkeerd! Generoal Van Rensselaer har toch motten waiten dat op dei hoge baarg n achttienponder kanon ston dei de haile rivier oaf kon schaiten. Dikke kanonsballen schootn de bootjes kapot en votdoadelik sneuvelden 100 Amerikoanse soldaten. Van Rensselaer zulf paste wel op om de rivier over te steken en ston op de oever de moordpartij aan te kieken en schraaifde haite troanen.

Ondanks dat dappere kanon kwamen Amerikoanen toch over de rivier. Onder dei soldoaten was officier Wool. Dei keek ains bie baarg omhoog. Doar ston dat verrekte kanon dat zoveul schoade aanrichtte. Mit n stuk of wat soldoaten kroop hai hail verzichtig de baarg op. Even loater zagen ze t kanon, bedaint deur acht soldoaten en n haile hoge ome! Kerel, wat zag dei man der prachtig oet. t Kon warempel wel n generoal wezen!

Wat was nou t geval? Generoal Brock har t eerste oorlogsrumoer heurt.
Sprong berre oet, dee zien boksem aan, sprong op zien mooie witte peerd en gallopte noar de baarg, Queenston Heights. Hai wos hail secuur dat as Amerikoanen Queenston Height veroverden de oorlog op slag over was. En dat kanon mos aan tschaaiten blieven t Peerd klaauwde de staile heuvel op.
Gelokkig was der al n soort pad woarover t kanon vervoerd was. Moar goud dat Amerikoanen dat nog naait ontdekt hadden, docht Brock

Hai kwam aan bie t kanonsnust en gaf wat aanwiezingen. Soldaten mossen wat meer buskruut gebruuken. Hai har t nog nait zegt of doar zag e n koppeltje Amerikoanse soldaten bie de bosraand, t geweer in aanslag. Schaiten deden ze nog nait want ze waren nog te wied weg. Generoal Brock geft zien acht soldoaten opdracht om t kanon te vernailen. Dat lukte goud, want de Amerikoanen konden het loater naait meer bruuken. Veul tied harren ze nait!
Amerikoanen begonnen al te schaiten. Generoal Brock kreeg de volle loage en was hoast op slag dood.

Generoal weg, de baarg bezet… t zag der nait best oet veur de Canadesen.
Der waren nou zo’n dikke doezend Amerikoanse soldaten op en rondom de baarg.
Ze sluigen zich al op borst: nog gain twaalf uur vechten en ze hadden Canada veroverd. De maiste Amerikoanse soldatenen waren nog naait verder kommen den de oever van de rivier, moar dat gaf ja niks. De Baarg was veroverd, de Laider was sneuvelt, en t kanon was boeten waarking stelt.

Moar wat was dat! Woar kwam dat ieselieke roupen en reren vandoan? Man, dat hadden ze ja eerder heurt!
Dat waren Indioanen! Dat waren dei woeste beschilderde kriegsluu dei de schedels van mannen, vraauwen en kinder afhaauwden. De Indioanen kwamen even te veurschien, moakten veul lawaai en verdwenen weer in de bossen rondom de hoge Baarg. Wat waren ze van plan?

Amerikoanse soldoaten waren doodsbenaauwd! Hier mossen ze weg wezen. Ze kiepelden zowat van de baarg oaf om bie t woater te kommen. Moar de maiste boten waren al weer noar de overkaande om nog meer soldoaten aan te hoalen.
O wee, dit ging nait goud! Indioanen hakten de al op los onder vreselieke oorlogskreten. Het wur zo’n slachtpartij dat de Engelse soldoaten t nait aan konden zain en perbaaiden Indioanen te kalmeren. n Poar Amerikoanen ontsnapten en de rest was of dood of kriegsgevangene.

Joa, en dou werd er loater zegt: as Isaac Brock der naait west was hadden we dizze veldslag verloren. Dei man mout eert worden deur het grootste monument dat ooit in Canada bouwd is.
Flauwekul, mensen! De Mohawk Indianen hebben dizze veldslag wonnen. Een veldslag woar 258 Amerikoanen om het leven kwamen en 925 kriegsgevangenen moakt wurren. Het Canadese leger verloor 14 soldoaten en der waren 24 gewonden.
Moar zunder de hulp van de Indioanen, dei we loater zo min behandelden, was Canada woarschienliek n Amerikoanse stoat worden.

1960. Bill Stobbe haar noa vief joar in Canada n farm kocht. t Was n old spul, want veul centen haar Bill dou nog nait . Moar t laand was best, n dikke 60 bunder haalf- zwoare klaai, goud veur mais en tarwe. t Hoes zag der oarig schier oet, moar de ‘barn’ ston op invaaln, grieze verweerde planken, zoals je dat zo veul zain in Canada. Bill was n swieneboer, want in dei tied brochten swienen flink wat geld op en doar ging t hom om. Boven de swienestaal was n heuzolder vol stropakken en n roemte veur machinen. Mor de tractor duurde Bill doar nait in rieden want hai vertraauwde de planken vlouer nait.

Bill en Willy waren nog moar n poar moand traauwt dou ze de farm kochten. Willy was n poar joar onderwiezeres west op n ‘public school’ en haar heur zwoar verdiende geld ook in de boerderij stoken. Willy was n hail mooi wicht, hailemoal gain fien schooljuffie.
Ofschoon ze gain boerenbloud in heur haar, huilp ze Bill meroakels goud mit. Net haar ze pasgeboren swientjes in hoes hoalt om ze mit n zoegflezze deur de eerste moand te hoalen. Ze reed mit trekker of ze der op geboren was.

Op n zummermeurn lopt Bill veerdeg noar de barn om de swienhokken of te mizzen. t Is zes uur en Willy ligt nog op ain oor. Hai haar heur nog gauw n smokje geevn, want as je pastraauwd binnen valt t nait mit om de warme legerstede mit zo’n mooie jonge vraauw te verloaten….

As Bill de deure van de swienestaal achter zich dicht trekt stait e inains beteuterd mit n ofbroken deurknobbe in haand. Verroest, hai haar dat guster nog moaken wilt, moar t was der nait van kommen. Nou kin e nait meer noar boeten! Moar zo slim is t ook ja nait, want hai kin ja nog altied de grode deledeuren gebruuken. Den krabt Bill zich onder pedde, want hai herinnerd zich dat e gustern noa t plougen tractor stoef veur dei deuren reden het. Hai zit opsloten bie zien swienen! Nou, hai zel moar gauw aan t waark goan, kopzeurgen huift e zich ja nait moaken want over n uur komt Willy mit stoet en koffie.

t Het gain zin om de mizze in kruiwoagen te doun, hai kin deure ja nait oet noar de mizzebult. Den moar aan t witkaalken, doar is e guster al mit begonnen. Oaf en tou kiekt e deur t smerige roetje noast deur of Willy der al aan komt. Hai mout heur op tied woarschouwen want as Willy deure achter zich dichtsmakt is e hailendal verkocht. Komt ze nou nog nait? Kin e nog net eem noar boven om n stropak noar beneden te smieten? Net klimt e trap op of doar heurt e Willy bie deure. “Deure nait achter die dicht doun, laiverd,” ropt e zo haard e kin, moar t is al te loat. “Hou kin dat nou,” zegt Willy eem loater, “deurknop aan boetenkaande zit ter ja nog aan.” Bill zegt dat dit n Canadese deurknobbe is… dei binnen eem anders den in Grunnen.

“Hest nog n kwaste,” zegt Willy, “den zel k die wel eem mithelpen om tied te verdrieven.” Moar Bill het moar aine, en om toch wat te doun te hebben, begunt Willy de roetjes schoon te moaken. “Kist ook mitain oetkieken of der aine aankomt dei ons verlossen kin,” zegt Bill, “moar geef mie eerst moar n smokje.” En dat dut ze… gretig… en nog aine. t Vaalt nait mit om mekoar oaf te blieven as je pas traauwt binnen. En der is ja gainaine dei heur zain kin, behalve n poar neisgierige swientjes. Van t ain komt ander en eem loater ligt witkwaste op emmer en ze vrijen der op lös dat n laaive lust is. Ain swienhok is nog naait in gebruuk en doar moaken ze n laifdesparadieske van. n swientje ken net zien vaarkante neuske tussen twei planken steekn, hai snoft en knort wat en kiekt hail verstandig noar wat dei twei mensen doar doun. Hai, hai, denkt e, nou mout het ook nait gekker worden.

Nou is Bill scriba van kerkeroad. Dat het mit dat gedounte in dat lege swienehok noatuurlik niks te moaken, wel dat om negen uur domie eem aankomt om wat mit hom te beproaten. Moar deur dit hail biezondere van dizze meurn… wel denkt der aan n domie!…

“Heurst dat, Bill,” haigt Willy, “der ried n auto t aarf op.” “Verdikkemie, dat is ook zo, domie zol joa kommen, vooruit wicht, gauw aan t waark.” Ze doun gauw wat aan heur klaaier en Bill stòft noar zien witpot en gript kwaste.
Willy ropt zachies proestend: “most eem om dien ritssloeten denken, Bill, dat liekt wel n beetje roar mien jong.” Bill griept, mit kwaste nog in haand, noar zien ritssloeten en hou kin t ook aans… n dikke veege witkaalk op boksem. “Stuperd,” laacht Willy. (Dat betaikend ‘domoor’ in t Hollands.) Ze vlucht noar deure, domie tegemuit. As hai deure open dut en noar binnen wil stappen, ropt Willy:
“Please domie, don’t close the door, the doorknob is kaput!” Moar domie het aan boetenkaande n prachtige ‘doorknob’ in handen, en lacht: “ach, nee hoor, Willy, er is niets verkeerds met die deurknop, kijk maar!” Veurdat ze t kin veurkommen, slagt domie deure achter zich dicht en Bill slagt zich mit hand veur kop… n haand woar goud wat witkaalke aanzit, want hai haar perbaaiert t witte spul van zien boksem te vegen ! Domie kiekt hom onderzuikend aan, en Willy zegt in t Engels mit n lach op heur mooie snoetje: “hai vaarft zichzulf wat mit, doar het e ja zo’n oardighaid aan…”

“Ik heb jullie in de kerk gemist gistermorgen,” zegt domie. Bill wil doar vot op ingoan, moar Willy is hom veur, zai kin ook wat beter Engels proaten. “Ja, dominee, we had to watch the swines, a new litter, you know.” Domie knikt. Aigenlieks was e moar bliede dat Bill nait in kerk was, want hai haar over de duvel dei in n kudde swienen voart preekt. Eem loater zegt Bill in zien beste Engels: “domie moet hier zien preek maar eem houden, want veur de eerste paar uur ken we der nait oet…”

Precies negen moand loater zegt Willy, dei in t kroambed ligt: “hier Bill, hol hom ook moar eem vast.” Bill stekt zien grode waarkhanden oet. Gain baby dei doar oet valt! Den zegt Bill mit n knipoog: “liekt e nou nait net op n luutje swientje, Willy?” Willy slagt noar hom en ropt: “doe lelike vent!” Moar der ligt n stroalende glans in heur ogen, en as ze mit ain haand baby’s rode gezichtje streelt komt dei haand ook eem langs Bill’s waange want doar biggelt joa n dikke troan!…!

Ik kom ain keer per joar in New York op viside bie mien zeun David, dij opera zanger is. Geld verdaint e mit computers, doar is e slim goud in.

Zo’n vief joar leden, toun ik nog oardig nuver lopen kon, ging ik op n goie meurn allain Manhattan in.
Twin Towers waren der toun nog en de dag teveuren waren mien vraauw en ik mit angst en beevn noar de hoogste verdaipen raist. Nee, doar kwam ik naait weer op, t iesde mie tou en zo’n schieterd bin ik toch ook weer nait. Ik laip mooi op Broadway, onder de felle recloame van aal dij theaters dij doar binnen.

Ik har t weer nait mit. Eerst drizzelde t wat, moar toun begon het goud te maaien. Parapluus kwamen te veurschien en wandelen ging nait zo best meer. Dij verrotte parapluus speerden mie zowat ogen tot kop oet, want New Yorkers goan naait veur joe oetzied.

Ik schoelde in t portiek van het grote theater woar “Dolly” vertoont wur. Inains kwam der nog n echtpoar aanvlaigen. Harren net as ik ook gain regenbe-schaarmer, veurzeker boetenlanders, want New Yorkers binnen goud veurberaaid op n slechte dag en nemen altied n parapluu mit.

Ik schoefelde, zunder mensen op tonen te stappen, (want dat mo je bie New Yorkers nooit doun) wat dichter noar ze tou om ze wat beter te bekieken. Hai har n denim spiekerboksem aan en zai n rok van t zulfde spul. t Ston n beetje roar veur mensen op leeftied moar in Amerika wordt doar naait noar keken.
Hai har n dikke rooie kop, kon verdold wel n Grunninger hereboer wezen. Zai was wat fiener baauwt, moar ook weer naait zo fien dat ze wel van oadel wezen kon. Hai hoalde n woepster van n sigare te veurschien en ik schoot votdaadlik op hom oaf mit mien vuuraansteker. Das de beste menaair om kennis te moaken.
Ik zee: “Zo’n woepster van n sigare heb ik in joaren naait zain.” Hai zee: “Tank joe verrie much, sir, dat is slim nice of joe.”
Zai steutte hom zachtjes in de zied en fluusterde: “Heurst dat nou nait Wuppo, dij man proat ja Grunnings tegen die.”
“Erregek,” raip e, “nou mag ik n bone worden, stoa je in New York te schoelen veur dij smerige reegn, en inains krieg je vuur van n Grunniger. Wat is dat ja mooi ja, is t nait zo Geertje?”

Geertje bekeek mie eem goud; ach ja, der is voel zaand en schoon zand. Ze zag wel dat ik er oardig schier oetzag, lachtte ze mie vruundlik tou en zee: “Hoe lang is meneer al in Amerika?” Ik zee: “Sinds 1953, al meer den 40 joar. Ie moaken zeker n klaain raaisje deur Amerika. Bevaalt t nog beetje?”

Mit n ruk keerde Wubbo zich noar mie tou en zee wat vranterig: “Hest ons zeker veur de gek, gain mens proat nog zo goud Grunningers as doe noa vattig joar in t boetenland.” Ik zee: “Man, ik kin t ook naait helpen. Ainmoal n Grunninger, altied n Grunninger! Ie kommen zeker aargens van t Hogeland?”
“Wizze, man, ons boerderij is in Warfum, moar we wonen nou in Ten Boer. Doar hebben wie n hoesje loaten zetten in dij mooie neie buurt. Och man, wat bin ik bliede dat k eem weer Grunnings ken proaten. Geertje komt oet Holland, dus doar proat ik Hooghaarlemmerdieks tegen. Is t niet zo Geertje?…”

En doar ging e hin. t Regende moar deur en hai revelde moar deur. Vertel mie nou nooit weer dat Grunningers zwiegzame, zuunige, stoense mensen binnen. Zuunig was e zeker naait. Ik kreeg eerst n dikke sigare en dou trok e mie aan aarm mit noar n duur restaurant. Man wat heb ik doar lekker eten. Hai gniffelde wat tegen zien vraauw. “Kist wel zain, Geertje, dat ze doar in Canada naait veul te vreten kriegen.”
“Foei Wubbo”, zee ze hail trankwiel, “beesten vreten, mensen eten.” Toch mos e nog eem t leste woord hebben. “Ik zee t ja moar bie wieze van spreken.”

Ik bin moar mit subway terogge goan, want ik was stennezat en den loop je nait gemakkelik. Ik zat nog naait of ik sluip al. Ik wur wakker bie 125th Street en ik har bie 53 Street al oet mouten stappen. Ik was blie dat vraauw mie n extra poar dollardjes in buus stoken har zodat ik votdaadlik weerom kon raaizen.

In t eerste kwart van de veurige eeuw binnen der hail wat Grunnigers vertrokken noar Canada en Amerikoa.
Om reden dat de landbouwmachiens in de ploats kwamen van de staarke aarms van landarbaiders. In de provincie Grunnen waren der nait veul febrieken woar waarkloze landarbaiders zich nutteg moaken konnen, behaalve de strokarton en eerdappelmeelfebrieken bie Pekel en Hoogezand din, en zodounde kwam de emigroatie op gang. Amerikoa was het land van de toukomst. Doar gruiden de dollars tussen goldjebloumen. Voak kwam t anders oet.

n Grode groep Grunnigers dij gain geld harren om laand te kopen belanden in Chicago en kwamen te waark op de beestachtige grode slachterijen woar elke dag doezenden koubaisten t leste levenslicht zagen.
t Was min waark. Begunners mozzen daarms en andere rotzooi van de vlour in geulen vegen.Ondergronds waren der enorme oafvoerbuizen dij t spul oafvoerden naar het grode Lake Michigan. Oaf en tou roakte zo’n buis onder de slachtploatsen verstopt, voak deur ongeboren kaalver. Den mos ain van de Grunnigers of Polen deur t iezeren loek, buusdouk veur neus kop, deur de jirre graaien om de verstopping aan zied te moaken. Nou dochten ie zeker dat doarom onze pervinciegenoten gaauw oetkeken noar ander waark. Tenminste, dat zol ik doun…..

Inderdoad, ain veur ain verlaiten de Grunningers de slachterij. Moar om n andere reden. Zai mozzen noamelieks op Zundag waarken, want febriek kon moar nait zo moar n dag stil stoan. Veul van dij Grunnigers waren geriffermeerd en den wait je t wel: de Zundag is veur de Heere God. Domies bandiesden van preekstoul dat n grode zunde was om de dag des Heeren te onthailigen, en veul mannen in kerk schudden mit kop of ze zeggen wollen: man, hol toch op mit dat gedoas, zollen wie dat nait waiten, mit dat gebod binnen wie vrouger ja groot worden!

Emigranten doun voak t waark woar de inhaimse bevolking neus veur optrekt.
Zo kwamen veul Grunnigers bie de drekstoupen terecht. Hoezen harren nog gain deurspoel Wcs en voak was der n hoeske mit n tonnetje achter in schure of boeten. Tussen twei stroaten in was der den n zandloane woar drekwoagens elke weke dij tonnetjes leegden. Gain mooi waark, moar Grunnigers harren der plazaair in, verdainden hoast net zo veul as op de slachterijen, en konden Zundags noar kerk. As ie nou in Chicago rondscharrelen kinnen olle emigranten joe nog aanwiezen woar de Grunniger buurt was.

Dit moeske het n steertje! Huizinga’s Sanitation System is ain van de grootsten in Amerikoa en zo is dat vrouger begonnen… mit drekwoagens in Chicago! Huizinga is n bekende Grunninger noam, denk moar ains aan Huizinga’s zangklassen… oldere mensen waiten doar nog wel van oaf. Nou den… nog nait zo laang leden kocht de multi- millioniar Huizinga de Blockbuster video winkels. Noar ik heur hebben ze t ook al weer verkocht!
Misschain omdat je bie dij winkels ook porno films konnen huren? t Ken wezen dat de huidige Huizinga’s nog ‘fien’ binnen…

n Andere bekende noam in Noord Amerika is Hekman’s Cookies. De febriek staait in Grand Rapids. Dat is nog femilie van de Hekmans, dij vrouger in Blijham woonden. In Canada eten wie dij koekjes nait, want wie hebben hier de Voortman Cookies febriek in Burlington, Ontario.
Zol dij Voortman ook n Grunninger wezen?
Wel kin mie dat vertellen?

In Maimoand denken ollen over de zestig nog wel aains aan de leste wereldoorlog. In Canada zain wie in dei moand oorlogsfilms en documentaries op beeldbuis. Sommige olle soldoaten trekken noar Europa: willlen nog wel ains weer zain woar ze vochten hebben en woar hur kameroaden sneuvelt binnen.

Zo docht ik ook eem aan oorlogsjoaren en wat er zo al gebeurde. In 1943 waren alle Jeuden oet Winschoot al verdwenen. Wie stonden bie spoorhekken en zagen dei laange rizzen veiwoagens langzoam veurbie goan. Ik herinner mie dat ik achter de iezeren spieltjes van n klain loekje n spierwit wichter’s gezichtje zag. Ik wuifde eem… zai keek mie allennig moar aan. Zo’n moment in joen leven roak je nooit weer kwiet.

In 1943 was ik elf joar. Al zeg ik het zulf: ik was n mooi kereltje mit zwaart hoar. Mien bruier was nog zwaarter en doarom har hai de bienoam ‘Jeude’. Toun hai noar Ulo school vertrok aarfde ik dei bienoam op school. t Was jeude veur en noa! Moar mien vruundjes in stroat nuimden mie olifantje vanwege mien dikke eerdappelliefke. Mien Pa gruide meer eerappels den gruinte in zien volkstoentje. Eerappels lus ik nou nog groag en dat is mie ook wel aan te zain. Moar het gaait de goie kaant op: noa mien aneurism operoatie bin k 25 pond ofvoalen.

Op n dag in 1943 luip ik op Venne dicht bie ons kerk. Moeke har mie op n bodschop stuurt, moar wat veur n bodschop dat wait ik nait meer. Ik was net pastorie van ol domie Berghoes veurbie en k har aal eem loert of ik hom achter de roamen zag.
Doar komt Onno Bolhoes aansoezen op zien olle doamesfietse zunder banden. Onno zat bie mie in klas. Hai was n roeg zwien mit zien groezelige kop en handen. Ik leuf naait dat e zich ooit ains n keer goud waste. Hai zat drie bankjes veur mie op school en voak zag ik hom mit scholders schuren tegen baanke. Hai zat vol vlooien zeker.

Goud! Onno komt dichterbie en zicht mie doar lopen. Hai scheurt zien grote mond open en roept hail aard: “moi, jeude!”
Stoef doarop heur ik vlogge voutstappen achter mie. Wat dou je den? Van de weeromstuit loop je zulf ook wat haarder. Inains veulde ik n haarde haand in mien nek. Dei hand kneep goud tou . Ik keek eem schuun omhoog en… o moeke… doar ston n laange landwachter mit t geweer aan zien scholder. Ik zee: “ik dee ja niks, meneer!” Zunder dat ik dat nog wos har ik liek in de roos schoten. Dat was ja het haile aier eten: jeuden hadden niks doan en toch mozzen zai oetziet.

De landwachter gromde mie tou: “dat zel we den wel ains eem zain!” Loop moar mooi veur mie oet noar mien kantoor.
Nou, t kantoor van de WA was even verder op Venne, liek tegenover de fietsenzoak van Dresselhoes. t Was moar n endje lopen. Hai douwde mie deur de deure en doar zat zien boas, n dikke vetzak dei op Dwingeloweg woonde, achter n groot buro n sigaretje te roken. De lange landwachter smoesde eem mit hom en dou begon t verheur. Veur t eerst begreep ik woar het omging: ze dochten dat ik n jeudje was dei de dans ontsprongen was. “Woarom ruip dat jong op zien fietse ‘Jeude'”? Ik vertelde hom dat dat moar n bienoamke was, moar dat wol hai zo moar naait leuven. Ik zee: “moar meneer, hou kin ik nou n jeude wezen as ik geriffermeert bin”. Doar mossen heren slim om lachen en de vetzak grinnikte: “n grifverkeerde jeudje, dat is n mooie, ha, ha!”

Ik kreeg inains n loos idee. “Waorom vroag je dominee Berghoes nait, dei woont hier ja vlak bie.” Zover harren de heren nog naait docht. De lange landwachter wur der opoet stuurt en eem loater kwam hai mit ol domie binnen. “Wat is hier aan de hand, wat moet Herman hier!” “Zo, zo, domie,” zaalfde de vetzak, “ie kennen dat jong?” “Natuurlijk ken ik die jongen, zijn ouders gaan bij mij naar de kerk, wat willen jullie eigenlijk!” Ik zee hail zachtjes: “ze dochten dat ik n jeude was, domie”.
De lange landwachter beet mie tou: “stil wezen, doe!” De vetzak achter zien buro wuifde mit zien haand dat we nou wel weg mochten goan. Nou was domie Berghoes n hail zachtoardige man, en doarom verwonderde het mie zo dat hai ook goud bandiezen kon. Oh, oh, wat kregen dei lummels der van langs. Ze zaten as lamsloagen. Ze duzzen ook joa niks terogge te zeggen tegen zo’n veurnoame domie dei n haile preek tegen ze huil. Inains smakte de vetzak mit voest op buro en raip: “wegwezen!” Domie schrok er van en trok mie deure oet….

Boeten streek e mie eem over t hoar en zuchtte: “wat ist n benauwde wereld, Hermantje”. Ik mos mit hom mit noar pasterie en doar kreeg ik n kopke surrogaat thee van mevrouw.

Ik bin nou n poar doagen thoes oet t zaikenhoes, en den lig je moar op berre te koekeloeren. En moar denken over vrouger. Dat wordt zo as je rondom de zeuventig binnen. t Mooiste is dat je joe aal meer in kop hoalen. Net of de hengsels van het deurke van joen onderbewusthaid vannijs smeert binnen. Zo docht ik inains aan Johan. Hai was rooms, ik geriffermeert, en wie zaten in eerste klas van n openboare HBS. We woonden in dezulfde stroate en wachtten op elkoar as we noar schoule gingen.

t Was omstreeks de Kerstdoagen en Johan nuigde mie op mit hom noar de Kerstdag vroegmis te goan, om zes uur in de vrouge morgen. Moeke wolt t eerst nait hebben, wie waren ja geriffermeert. Mien pa huil der wat lossere principies op noa en docht dat ik noa ain kerkdainst nog gain roomse ideeen zol kriegen.

Wie op stap. Het sneide geducht. Omdat het midden in oorlog was hadden wie klompen aan. Mient waren gewone witte klompen, moar Johan’s klompen waren mooi geel schildert en hadden n leren bandje. De snei knerpte onder onze vouten en al gauw hadden we een wedstried wel de hoogste kloeten snei onder klompen har. Mien klompen bakten beter!

Bie kerk aan Langestroat mos Johan deur n andere deure omdat hai in het koor zong. Achter in kerk kreeg hai zien witte koorklaid aan. Ik ging deur de grote veurdeure en stond al gauw achter n iezeren hek met n haileboel andere neisgierigen. Wie, as naait roomsen, mochten zeker nait tussen t kerkvolk zitten. Ik har trouwens wel n kruisje sloagen noadat ik mien vingers in n komke water deupt har. Dat mos ik doun, har Johan zegt.

Van de dainst in de Latiense toal (toun nog) begreep ik nait veul. Zo langzoamrhand had ik mie, tot ongenougen van n man mit n hail dik lief, wat dichter bie t hek schoudelt. Ik kon ook ja niks zain tussen zoveul protestanten in dikke jaassen dei noar motballen stonken. De priester had zien woordje zegt en ik docht: goan we nou al noar hoes? Ik har nooit op de mis rekent. En die mis duurde ontzettende laang. Moar t was wel mooi, want het koor zong mooie kartsversies toun mensen noar veuren kwamen veur de ouwel. Inains zong er n wichtje hailemoal allain. Ik kende t versje wel: out hoge hemel doalt hai neer.
O, wat klonk dat mooi, dat stemmetje. Net as n klain vogeltje dwarrelde het langs de hoge muren van kerk. Ik kreeg troanen in ogen, en dat zegt wat veur n lutje jong. Mien buurman in zien dikke jaasse wreef zich ook in ogen.

Noa oafloop van de vrougmis, luipen Johan en ik stilletjes noar hoes tou. Ik bleef even stoan om de kloeten onder mien klompen oaf te hauwen. Ik zee: man, Johan, wat zong dat wichtje mooi! Hai zee aal moar niks, toun inains: dat wichtje was ik, ik kent ook nait helpen!

Ik bin Johan nog altied dankboar. Hai het mien laifde veur klassieke meziek n goud end in de goie richting schopt.

Joa, zo ist! Ik wait het nait meer. Ik kin nou moar weer wat goan plaazen, n lutje verhoaltje bedenken, woar of nait woar gebeurd in mien leven of dat van n aander, moar wat schaait je der mit op in dizze haibels beroerde tied?

Wat mie opvaalt in onze schrieverij, beste luu, is dat wie ons angstvallig oafziedig hollen van het wereldgebeuren, van de poletiek, van de philosofieen woaroet wie leven, en veural van de godsdainsten dij op t moment de wereldgeschiedenis in n bepoalde richting sturen, zoas het Mohammedanisme in Arabische landen en het christelik fundamentalisme in Amerikoa.

Wie ondergoan allemoal ANGST en VERDRAIT over de iezelikse en verdraitigste gebeurtenizzen tiedens en noa 11 September 2001. En nou kin we de kop wel in t zaand steekn en net doun of der niks loos is, moar doar schait je ook gain mieter mit op.

Kiek, nou wol ik wel ains achter t buro van president Bos zitten. Man, wat liekt mie dat mooi tou, veural omdat ik ducht mie net zoveul verstand heb as Bos (tussen aanhoalingstaikens: Bush betaikend aigenliks nait Bos, moar Stroek, moar Bos ligt mie beter.) Wat zol ik doun as ik mien vouten op zien buro smeet en hannen achter nek dee om nou ains goud noa te denken?

Ik zol tegen Israel zeggen: ie binnen nou wel t olle volk dij oetaindelik terechte kommen binnen op t stee woar joen Verbondsgod joe vrouger ploatst het, moar asjeblieft, geef de Palestijnen roemte om n aigen stoat op te bouwen. En den zol ik denken: kin dat aigenliks wel op zo’n klaine roemte? Kinnen doar zo’n tien miljoun minsen wonen zodat der ook nog agrarisch laand overblieft? Misschien was t beter om Chretien even te bellen, want Canada is ja zo ontiegelik groot. Doar kinnen nog best n poar miljoun Jeuden en Palestijnen bie. Kiek, ik heb telefoon al in haand. Ik hoop dat ik dij laive man verstoan ken, want hai proat zo onduudelik mit zien Frans accent. Ik mout hom wel even overreden want ook hai holt grenzen laiver dicht. As ik hom nou ains vertellen ging dat Amerikoa veur winterjaazzen en ander winterspul zeurgde! Doar trapt e vast wel in.

Potverdikke, wat is dat mit dij telefoon! Krieg ik de boas van Israel der veur. Moar ik bin net zo smui in t denken as òl Bos. Ik kin der moar nait zo n kontje aan draaien omdat k verkeerde nummer heb. Nee, ik zel hom goud duudlik moaken woar t om gaait. Ik vertel de boas van Israel dat Aine van t olle volk ains zegt het: ie mouten joen vijanden laif hebben. Dat is t haile aaier eten as het er goud op aan komt.

De Moslims, dat is n hail aander geval. Ik stut kop ien hannen. Nou wol k wel eem n sigaretje roken, moar as n ‘born again christian’ mag ik dat nait meer. Ik heb heuren zeggen dat Mohammedoanen nait roken. Ze sloan ook gain borreltje achterover. Vraauwluu lopen der netjes bie. Gain gedonder mit porno en misselieke films. Dansen mag ook al nait. Zai beweren dat onze cultuur, onze levensstiel decadent is. Is het doarom dat ze de Amerikoanen zo hoaten? Binnen ze baange dat wie onze decandente cultuur op heur oafloaden willen?

Moar goud, der zal nog wel veul meer achterzitten. Eulie en zo. En ik denk ook wel dat wie, Amerikoanen, wat zörgeloos en arrogant overkommen in t boetenlaand. Wie binnen naait bepoald ‘humble’, zoas ons laivenheer ons zo groag hebben wil.

Ik loop wat hin en weer. Laifde… nederighaid… och man, dat binnen ja gain woorden dij in de poltiek te pas kommen. Toch vuil ik mit tonen aan, dat dat de oplössen is. Jezus, Mohammed, Buddah, en ol domie Baarghoes hebben ons dat ja keer op keer verteld. Ik mout moar weer ains wat televisie tied aanvroagen. Wel even n aandere bodschap den Irak de oorlog te verkloaren. En misschain trekt dij sniper zuch t ook aan.

Kom, ik goa weer achter computer zitten. Wat mie bie t schrieven van t boverstoande opvaalt is dit: het vaalt nait tou om Grunneger woorden te vinden as t verhoal wat ingewikkeld wordt. Veural nait as je 50 joar in Canada woont hebben.

De Here zegene u en behoede U… t luutje jong keek tussen ooghoartjes noar domie. Hail eem! t Mog joa nait om ogen hailemoal open te doun. Moar dit was joa moar n schietgebedje en kerk ging joa zowat oet. Domie har arms omhoog en wuifde n beetje… net als Jezus op de wolken in de kinderbiebel. Dat was t mooiste ploatje in Biebel…

Straks gaauw noar hoes tou. Der kwam n bult viside, want Moeke zee dat dei haile emmer mit euliebollen op mos. Verdikke, Jansje, zien nichtje, zol ook wel kommen. Mos e weer “Pabbe en Moeke” speulen en den gaf zai hom n smok, zomoar op de mond… harrejakkes, vies heur! Moar grode minsen deden dat altied as ze traauwd waren, zee Jansje. Doar kregen ze kiender van. Hai wos nou al dat e nait traauwen ging, net als pastoor van de roomse kerke. Zien Opa mit de sik har hom verteld dat pastoor gain kinder wol hebben omdat dei hom van t waark oafhoalden.

Hai har ook n Opa zunder sik. Dei was veurig jaor dood goan en lag op toafel in n haile mooie kist. Opa zee niks meer tegen hom dou e deur t roampje van kist gluurde. Moar Opa har hom best zain, want hai har zien brille nog op. Hai keek kwoad, net as dou e nog leefde. Moeke har hom verteld dat dat van zien kerk kwam, woar je altied hail ernstig mossen kieken. Hai was wel ains in dei kerk west. De domie doar preekte twei uur en zongen de psalms zo langzoam zongen dat der gain enne aan kwam. Nee, doar kwam e nait weer. Jansje en heur pa en moe gingen ook noar dei kerk.

Kareltje dee ogen nog n beetje verder dicht. Kiek nou toch ains, domie vloog inains van preekstoul oaf. Domie was ook joa hoast n engel, en dei konnen ook ja vlaigen. Moeke har hom verteld dat der s nachts engeltje bie zien berre zat. Dei bewoarde hom der veur dat e nait dood ging net als Opa. En hai plaste ook nooit meer in berre, dat har e ook aan dei engel te danken.

De Here doe zijn aanschijn over u lichten… Erregek, domie vloog al bie eurgelpiepen en de wiede mouwen van zien zwaarte jurk gingen op en neer as vleugels van n grode vogel. As e nou moar nait op kop tegen t eurgel aanknapte…

En geve u vrede… Kareltje dee ogen langzoam open en domie zakte weer terogge op preekstoul.

Noast Moeke laip e noar hoes. Pabbe was dioaken en mos centen tellen. Moeke laip haard want ze mos veur koffie zeurgen. Hai kon heur zowat nait biehollen en mopperde: loop ie moar veuroet, man, dat is ja gain doun! Hai douwde zien vuustjes in zien jekkertje en speide op stroat. Dat dee Opa mit sikke ook altied as e wat achter koezen har. Foei Kareltje, zee Moeke, dat mag toch nait, bist ja n grode viezerik. &en; is Opa ook ja n viezerik,” zee Kareltje, “want dei dut dat ook ja altied…”

Thoes mossen ze wachten op de familie van de aandere kerk en dat zol nog wel n poar uur duurn. Hai ging gauw nog eem mit zien traaintje speulen, veurdat Jansje kwam. Gelukkig kwam Pabbe ook al gaauw thoes… dei mos hom mit de rails helpen.

Gestommel bie veurdeure. Doar was de andere familie al. Jansje stoof direct op hom oaf. Nou mos e direct traain in deuze doun want aans vernailde ze de haile boudel. “Wie goan ‘vader en moeder’ speuln,” zee Jansje boazig. Kareltje zee: “ik pas wel op om mit die te traauwen, want twei geloven op ain kussen, doar slept de duuvel tussen.” Dat har e van Opa heurt. Jansje keek hom verbaldereerd an. Snapte natuurlik nait woar e t over har.

Kareltje en Jansje mochten eerst bie olluu in veurkoamer zitten. Elk kregen ze n scheuteltje euliebollen mit witte strooisuuker. Man, wat was dat lekker! Pabbe, oom Kees en Opa hadden al gaauw de sigoaren aan en even later kon je de rook en de stilte wel snieden. Want wat was der te proaten as je nait noar de zulfde kerk gingen? Opa zee inains, mit n beetje n trillertje in zien stem: “ik hoop dat we in t neie joar LAIF veur mekander maggen wezen, want doar komt het in t leven van ieder christen toch moar op aan”. Oom Kees zat al t puntje van stoul, dat zat ja hailemoal nait goud wat ol man doar zee. Moar opa’s troanende ogen dwongen hom tot stilte…

n Zetje loater mossen Kareltje en Jansje in achterkoamer speulen. Schoefdeuren gingen dicht. Wat wost speulen, zee Jansje, zeker weer verstoppertje. Moar t was net of Kareltje Opa nog heurde. “Nee,” zee Kareltje, “ik wol wel ains weer ‘vader en moeder’ speulen, moar ik wil nait snoetjeknoffeln, as t dat moar waist!”

Ie waiten nog wel dat Opa Dekker in Canada op viside is bie zien dochter.
Opa Dekker kwam weer thoes oet t zaikenhoes. Martje, zien dochter was moar wat bliede dat ze hom weer om zich tou har.

Martje was n flinke vraauw.
Dicht bie was n tehoes veur olle Hollandse emigranten en doar dee ze vrijwilligerswaark. Op n oavond kwam ze thoes en zee, “Pa, ie goan meurgenmiddag op visite. Guster is der op nijs n weduwvraauw biekommen. Ik kwam mit heur aan proat en wil je nou geleuven dat ze joe van vroeger kint?
Zai dee der wat gehaimzinnig over.”
“Wel kin dat wel wezen wicht,” raip Opa.
“Dat vin we meurgen wel oet, Pa. Ik ken heur naait aans as Mevraauw Lutjeboer, en heur man was vrouger domie in British Columbia. t Is haile dame, dus ie mout der n beetje schier opstoan. Ik zel joen mooie zummer pak opborsteln.
En pedde loat je moar thoes, dat liekt joa zo olderwets.”

Ze waren aanland bie het tehoes. Opa hailendal zenuwachtig.
“Heb ik n buusdouk bie mie, Martje, t zwait lopt mie ja bie rogge omhoog. Ik mag straks jaaze toch wel oetdoun, Martje?”
“En din zeker in joen hupzeeln bie zo’n deftige mevraauw zitten, nee heur Pa, ie hollen jaske der bie aan.”

Even loater stonnen ze tegenover elkoar in heur koamertje. Jan Dekker en Jaantje Lutjeboer. Ze harren mekoar in zestig joar nait zain, moar Jan Dekker zag het direct. Tegenover hom ston Jaantje, zien allereerste laifde.
Zo mooi as ze vrouger was, zo mooi was ze nou nog. n Beetje older worden noatuurlijk, moar nog n goaf, ongerimpeld gezichtje. Ze was nog net zo klain as vrouger, hai mos toun hoast ja op boekebakke om heur n smokje te geven. Moar vergiste hai zich nait? Zai was ja n domiesvraauw. Jaantje Noorman, dochter van dei dikke herenboer in Winsum, dei heur de omgang mit hom verboden har, har zai den n domie traauwt?

Jaantje herkende Jan votdoadelik nait. En toch woonde der moar ain Jan Dekker in Winsum en Martje had verteld dat heur pa de beste bakker in t loug was. Dit olle kereltje, was dit de ontiegelieke knappe bakkerszeun woar ale wichter in t loug mesjokke op waren? t Mos hom wel wezen. Dit was de jong woar ze mit in slootwal legen har, omdat t stookhoes op boerderij allain moar veur rieke boerenzeuns en dochters gebruukt kon worden.

O, o, wat was Pa kwoad west. Bist nou hailendoal gek, wicht? n Bakkersknecht? t Mot oetwezen!! Zai wur oetbesteed as hulp in hoeshollen bie n ol taane in Ten Boer, en in dei tied kreeg Jan kennis aan Geessie. Nooit had ze waiten of hai heur hailendal vergeten har. Dat kon ja hoast nait, har zai docht. Doorveur was heur omgang mit hom te intiem west. Hai, ze kreeg der hoast nog n kleur van!

Moar nou zag ze toch wel dat dizze olle man de Jan Dekker van vrouger was!
Oerekerel, doar wur ze ja roar van. Dat olle lichoam, nee, doar har ze gain wait van, moar zien ogen, oh zien ogen, dei waren nog as vrouger: licht blaauw, wat spottend, net of e haile wereld veur de gek har. Hai kon ook zokke meroakelse roare en roake dingen zeggen.

Wacht es even… ze wos t nog! Ze waren baiden bie Domie Boertjes op categesoatie west.
“Waist nog wel, Jan, das doe Domie Boertjes es n keer veur schut zet hest?”
“Joa, wicht, dat wait ik nog best, ging dat nait over oetverkaizen en deup? Doar kwam ol domie ook nait oet…”

Nou twiefelde ze nait meer. Binnen in heur begon het te zingen, en ze kreeg n kleur van bliedschap en ze trok Jan noar zich tou, olle haanden mit olderdomsvlekjes en dikke blaauwe oaders stief in mekander. En zo kwamen ze noast mekoar op baanke te zitten te zitten.

Martje zag t wel. Zai hadden heur naait meer neudig, en zachtjes dee ze deure achter zich dicht.

Aine mos toch de stilte verbreken. Vrouger zol Jan Dekker dat doan hebben mit n grappig gezegde. Moar Jan zee aal moar niks, net of e lamsloagen was.
Doarom zee Jaantje hail zachies: “hest nog wel ains aan mie docht, Jan?”
“Ik wil eerliek wezen,” zee Jan, “toun Geessie nog leefde, nooit, moar nou dat Geessie aal weer zo’n zet weg is, joa wicht, ik denk voak nog wel ains aan onze verkering. t Was ain van de mooiste tieden in mien haile leven. En doe den Jaantje, hest nog wel ains aan mie docht?”

Dou kreeg Jaantje troanen in ogen en ze sloekte n poar keer hail haard.
“Joa Jan,” fluusterde ze, “Ik heb hail voak aan die docht. Ik har nooit mit dei domie motten trouwen. Moar mien Pa en Moeke waren ja zo wies mit hom.
n Domie! Hoast net zo goud as n rieke boerenzeun. Wat ze nooit waiten hebben is dat Geert Lutjeboer n homo was. Waist toch wat dat betaikend, hee Jan?
Zo voak heb ik s nachts noast hom legen, en den docht ik aan vrouger…
Hou laif doe altied veur mie west was. Moar ik mos dei gedachte altied ja moar weer verdringen, want dat was ja zunde veur n getraauwde vrouw om zo te denken…
t Was aans beste man, doar nait van, moar oh, Jan, ik heb zo’n stoer leem mit hom had!”…

Hai har nait veul te proaten toun Martje hom weer ophoalde. Thoes ging e direct noar zien koamer. Martje achter hom aan. Wat het Pa nou weer! “Heb ie weer last, Pa?”
Opa keek noar zien flinke dochter. Och wat was Jaantje doar moar n minliek menske bie. “Nee heur,” zee d ol,” ik heb naargens last van, moar wat ducht die Martje zol ik ook te old wezen om nog ains keer in t huwelijksbootje te stappen?”
Martje sluig zowat stail achterover…

Hai was traauwt mit mien taane Martha, de kiepigste zuster van mien Moeke. n Lutje wiefke mit n groot hart. Ze jeuzelde naait zo as n poar andere tantes, was nait altied mit kopstubber aan de gang en har n prima gevuil veur humor.
Dat mog ook wel mit n man as ome Geert. Noar t leek was’t net of hai soms van veuren nait wos of e van achter leefde. Noar t leek, heur… achter zien ainvoud en oafziedighaid stak n gewiekste veekoopman.
Ik har hom groag ains zain willen op Veemaarkt in Grunnen, moar t is der nait van kommen.

Wel moakte ik hom mit in t loage aarbaidershoeske in t heurntje van t loug Ten Boer. As kwoajong mog ik groag bie taane Martha op viside goan want ze was lang zo streng nait as mien moeke en ome Geert zol nooit n kwoad woord tot joe zeggen. Dei keek joe moar aan en in zien ogen zag je zo dat e joe wel mog.

Ik sluip altied hail lekker in bedstee van t veurkoamertje, woar de oldste dochter, dei n dainstje har in Stad, vrouger altied sluip.
Op n keer het zich dat mishotjed. Taane Martha haar hailemoal vergeten dat heur dochter mit n vriendin dei nacht onderdak mossen hebben in de bedstee van t olderliek hoes.
Zo tegen twaalf uur s nachts wor ik wakker en zai de schimmen van twai grote wichter dei zuch giebelend oetklaidden. Ik mout mie eem bewogen hebben want mien nicht slagt verschrikt haand veur mond en roupt gesmoord: “och heremientied, doar ligt Hermantje, wat mout we nou Antje?”. “Gewoon der bie in kroepen”, zegt Antje, zo’n lutje jong wait joa nog naargens van.
n Zetje loater, doar lag ik… tussen twei gezonde en hail mooie lichoamen dei goud wat hette oafstroalden. Ik dee net of ik sluip, moar huil dat nait laang vol. Ik kroop over mien nicht hin en zee: “ik sloap wel op de vlouer, want ik goa zowat dood van de hitte”. Och wat hebbn dei wichter doar n lol aan had.
En ik kon zunder te laigen zeggen dat ik al op 12 joarige leeftied nait bie aine, moar tussen twei wichter sloapen har.

Loater bin k nog n zummer bie ome Geert en taane Martha in kost west, dou ik op zeuventien joarige leeftied in Daam op n zolderkoamertje loonstoaten mos schrieven veur Buro Oogstvoorziening.
In dat koamertje zat noast mie ook n Winschoter, n zekere Vlo. Achter Vlo, aan d aandere toafel, zat nog n man dei denk ik elke dag n portie snert opslurpte want hai knalde aan ain stuk deur. Ain keer lait e weer aine vlaigen, keerde zich om, en zee tegen mie: most ains kieken, vlooien plakken aan mure! n Joar loater veranderde Vlo zien noam in Van Loo.

Moar wie hadden t over Ome Geert. Taane Martha kon wel drei keer om hom tou, want hai, hai, oomke zee nait veul. As wie ‘s mögens aan keukentafel mit verschoten zailtje zaten om pankouk te eten, dee Ome Geert zien pedde veur d ogen en zee: wie noadern tot des Heren troon. Taane knipoogde den tegen mie alsof ze zeggen wilde: nog eem geduld, Hermantje!
Noa t gebed ging Ome Geert mit n dreug stok pankouk zunder broen suuker op de vlouer zitten mit rogge tegen bedstee aan en zuchtte: Martha, Martha, wat het de Here t weer goud mit ons moakt. Den draaide Taane mit heur ogen en ain keer fluusterde ze in mien oor: en hai het der naait ains broene suuker op! Ach, zukse dingen, hou kin je t ooit vergeten!

Ome Geert het joaren lang lid west van Ten Boerster Muziekkorps. Moar hai sjaauwde zien instrument nooit mit noar hoes tou. Kon ook nait best, want hai sluig op de grote trom. Hai ging trauw mit taane Martha noar kerk in Ten Boer, de kerk dij mien Opa Blokzijl nog ontworpen en baauwt het.
Veur mie het opa loater nog n holten autoped moakt dei nooit hard rieden wol.

Moar Ome Geert ging naait mit heur mit aan t oavondmoal. Hai wol naait mit dei rieke boeren, dei hom zo voak bie de bok deden en voak zo alemachtige gierig waren, aan dezulfde toafel zitten.
t Was traauwens ook wel zo dat e zich zulf n te grote zondaar vuilde. Pas toun e old was het e nog beliedenis doan.

Loater kwam hai wel bie mien Pa en Moe op viside. Dei woonden twei hoog in Ambonstroat in Grunnen. Ging ol man n endje kuiern en kwam terogge bie het trapgat woar e bie omhoog mos noar t flatje. Hai wos dat e n poar trappen op mos moar ja, hou veul.
Zo klom hai ain verdaipen te ver en trok doar aan deurbelle. n Doame in zo’n flodderige ochtendjas zunder knopen dee open en Ome Geert verschoot van kleur. Wat Taane Martha, dat luutje wiefke van hom, miste, har dizze vraauw in overvloed! Ome Geert bekeek dat ains goud en dou wozze t wel. Op zien beste Nederlands zee e: “mevrouw, ik geloof ik moet wat wijder om deel!”.

Ik vroag mie wel ains oaf of der nog zokke kereltjes rondlopen as mien Ome Geert.
t Was n biezonder mens en doarom heb k ook n verhoaltje over hom schreven.

Wel zol dij man nou wezen, denkt Roelfie, dij in rolstoule veur t keukenroam zit.
Hai lopt al moar hin en weer van t achterhoes noar veurkoamer, hannen in buus, pet op kop, en dat binnenshoes. Hai, wat ja n maalle kerel. Moar ze het hom wel ains eerder zain. Soms komt e bie heur zitten en hold heur haand vast. En hai wait ook hou zai hait.
Roelfie, zegt e den. Kiek doar komt e weer aan. Nou lopt e nog harder. En hai kiekt ook eem noar heur. Moar dat is ja roar ja. Hai lopt gewoon deur.
Wat zol ol jong toch om hakken hebben. Ol jong? Ach ja, dij man, dat is heur Albert ja. Albert komt ja bie heur zitten en hold heur haand vast. Albert is ja altied bie heur overdag. As juffer s meurgens weg is blieft Albert steevast bie heur. Wel zol dij man toch wezen? Nee, dat ken Albert nait wezen, want Albert is heur zeun… nou bink joa zo in toeze….

Roelfie kiekt weg op. Albert komt elke dag eem langs, op fietse. t Is n dikke, grode kerel worden en vrouger was t moar zo’n schietertje. Gekverdikke, verdold nog an tou, wos ze nou moar hou dij olle rieterd haitte. Vroagen kin ze hom nait, want hai is zo doof as n kwardel as e zien apperoat der nait in het. Goud zo, Roelfie, dat hest ja goud onthollen… hai het zo’n ding in t oor. Erregek, nou wait ze t weer. dij man dij door loopt is Jacob. Doar is ze mit traauwd west. En dat is Albert’s voader. Och, och, wat was e wies mit dat luutje jong. As e thoes kwam van febriek, eerst eem in t waigje kieken. Noa Albert kwam der ook nog n wichtje, moar dij har difteritus in oorlog.
Hou haitte dat wichie nou ook moar weer? Woarom kin ik niks meer onthollen?
En as ze mie wat vertellen, vlucht het aine oor in en net zo gauw t andere oor oet.

Zie kiekt op kalender. En doar komt Albert, nee Jacob weer aanschoefeln.
Hai, hai, hai lopt zich sokken nog kapot. Op kalender stait n dikke kruus op Dunderdag. Albert har zegt: kiek moar noar dat kruuske, moeke, den bin ie joarig. As ze nou moar wos welke dag t vandoage was. Nou het ze ja nog niks aan dat kruuske. Moar joarig wordt ze.
Vieftig? Nee, dat kin ja nait want Albert is al 65. Dat is ja zo’n dikke,grode vent. Jacob is doar moar n luutje schietkereltje bie. Lopt ook krom, net of e altied voel op t karpet zicht. Jacob mout al sikkom 90 wezen, ducht heur….

Och, och, wat het ol jong toch om aans. Toerloos lopt e hin en weer. Meurn is ze joarig en den kriegt ze weer n tulpie van hom. dij moakt e zulf op zien draabaanke in t achterhoes. Kin e hail mooi doun. Der stoan al zo’n tien tulpies op vensterbanke.
Gruine bloadjes mit rooie tulpies. Hoe krijgt uw man dat voor elkaar, zee domie.
Erregek… nou wait ze inains woarom Albert… nee… Jacob zien aai nait kwiet kin. Hai zuikt noar n deuske en Sunterkloaspapier, woar zien kadootje in ken. Och, och dij laive stumper. Kwam e nou moar eem bie heur zitten. Hai wil natuurlik nait vroagen, want dat tulpie, dat mout n gehaimpie blieven.
Zol ze meurgen aal joarig wezen? Is hai doarom zo op van de zeen?

In t veurbiegoan kiekt e toch eem noar heur. Zai wenkt mit heur haand. Kom toch eem zittn, ol jong! En dat dut e. Hai kiekt heur aan mit zien woaterige ogies. Draait zien apperoat wat omhoog, zai heurt het flaaiten. “Wat bist joa drok mien jong.” Hai nikkopt. “Woarst noar zuikst, ligt boven onder Albert zien berre.” Hai zegt niks, want hai mag t ja nait verklappen. Eem kniept e heur haand wat haarder, den sloft e noar trap.

Oh,oh, wat is ze bliede! Nait om heur verjoardag en dat tulpie, moar omdat ze zomoar wat onthollen kon. Albert, nee, Jacob komt al weer noar beneden.
Hai kiekt ook bliede.
“k Heb ze toch nog op riegje, hee Albert?” “Joa heur wicht, verdikkemie, as ik die nait har!”

t Mos der ainmoal van komn. Allennig noar Canada om Martje en heur gezinnetje te bezuiken. Vief keer waren ze mit zien baident west. Nou was Geessie overleden en Jan Dekker ston der allain veur. En dat vol nait mit, want Geessie har altied alles bedisselt. Jan har raisburo nog nooit van binnen bekeken. Ook op Schiphol wos e de weg naait. Wat kwam der veul te kieken zunder vrouw. Gelukkig har Jan Dekker zien natuur mit. Hai was n opgeroemde man en kon t soms mooi versieren al was e ook 83 joar old. Mankeerde hom ook ja niks, behalve prostaat, moar doar har de haalve wereld ja last van.

Op Pearson Airport in Toronto was Martje’s gezinnetje aanwezig. n Modern Canadees gezin mit twei kinder, n opschoten jong mit n halve broek aan (zo’n geval mit ritssluutens in piepen), en n wichtje van fieftien dei hoast net zo zwoar was as Martje. Jammer, docht Opa Dekker. Deur soepenbrij was zien Geessie altied zo mooi slank bleem, moar ja, tegenswoordig had je patat en coca cola en roomsoezen en dat spul zette slim aan…

Warempel, doar ston Gerard, zien schoonzeun! n Beetje bie vraauwluu vandoan, alsof hai zich schoamde veur al dei vettighaid. Hai was zulf ook ja moar zo’n fien kereltje. Moar Martje har t moar best goud mit hom. Hai was bie verzeekern en har hoast schoapen op dreuge. t Was n beste jong, dei Gerard, moar jeuzeln kon e wel.

“Veurzichtig aan, wichie,” zee Opa, toun Martje aarms om hom hinsluig, “pas op mien broze botten, t wordt er naait beter op.” Gerard gaf hom n slaphaandje en zee: welcome, Dad! Gerard was al zo laang in Canada dat e voak naait meer wos of hai Engels of Hollands proatte. Hai was ook nait zo wies mit zien Pa as Martje, wos nooit of ol man hom veur de gek har.

De twaaide nacht bie Martje in hoes was t al mis. Opa strompelde noar WC en Martje heurde hom kreunen. Mit n gang vloog ze berre oet en Gerard kwam inains n hail stuk hoger te liggen. “Wat heb ie toch Pa.” “Och, Martje, t is doar beneden naait goud, t is allemoal bloud!”
Martje ropte Gerard berre oet. “Gauw, zaikenhoes bellen, Pa is lang nait goud.”
t Duurde eem veurdat Gerard de telefoon ontdekte, dei hebben tegenswoordig ja gain vaste ploatse meer. “Ach jong,” ruip Martje, “hest hom ja in buus, tou nou Gerard, opschaiten, hai ken ons wel leegbluiden.”
En zo kwam Opa Dekker in t zaikenhoes terecht, midden in nacht…

Ze hebben vandoag aan dag beste medicienen veur n bloasontsteking (want dat was het) en de volgende dag veulde Opa zich aal stukken beter. Moar dokter wol hom nog n poar doagen in t zaikenhoes hollen veur observoatie. Och, och, mien laaive Pa, kaarmde Martje, komt e noar Canada om in t zaikenhoes te liggen. Hou mot e zich wel redden mit dei nurses, hai kin ja gain Engels….

Op daarde dag, s noamiddags om drei uur, mochten Martje en Gerard hom weer op hoalen. Der lagen drei zaike kerels bie Opa op zoal. Ook waren der drei jonge Canadese verpleegsters aanwezig. Ze zellen wel niks aan Pa hebbn, docht Martje.

Moar kiek nou ains aan! Ze zaten alle drei op raand van Opa’s berre. Tussen aal dei gezichten glom Opa’s olle snoet van n groot plezaair. Heurde en zag Martje dat goud? t Jongste verpleegstertje streek Opa over zien gezichtje en kraaide: “O Martje, hai is ja zo’n laiverd. Maggen wie hom hier hollen?”
Verpleegster aan t voutenende kiedelde hom onder voeten en zee: Opa, wanneer krieg ik nou n smokje van die! En de daarde verpleegster, aine mit n knoetje in nek voegde de doad bie t woord en gaf hom n smokje op neuze. “Ziezo,” zee ze lachend, “Ik ben d oldste en ik heb first rights!”

Martje stond aan grond genoageld. Wur hier laifde schonken dei zai deur alle drokte hin zowat vergeten har? Moar Opa schoof verpleegsters aanzied en strekte zien dunne aarmkes noar heur oet. “Nou,” groalde hai, “heb ik ze naait mooi Grunnings leert, Martje?” Martje knoffelde hom wat, en zee: “Dus Pa, ie hebben n mooi toneelstukkie mit ze instudeert”. “Om de drommel naait,” lachte Opa, “tou ains wichter, loat ains zain wat ik joe nog meer leert heb.”

Votdoadlik zongen ze de twei eerste zinnen van het Grunninger volkslaid!

Toun zee Opa hail ernstig tegen Gerard: “Wat duchtie jong, kin ik hier nog n poar doagen blieven? Ik heb t hier ja zo mooi mit dei mooie wichter!”.
Martje zee: “Pas op heur Gerard. Hai het die veur t ootje!”
Moar lutje Gerard was doar nog naait zo zeker van.

Ol man was op viside bie zien dochter in Beamsville, Ontario. t Was kurig kereltje mit zien olderwedse pedde op en n bocheltje dij e kregen har deur t knoeien op t land van n boer in Finnerwold. Hai har ook wel noar Canada wilt vrouger, moar zien vraauw dus nait vlaigen, en dus ging dat over.
Minoa, zien dochter har hom Niagara Falls al loaten zain en dat von e wel n schiere boudel, al dat broezende water. Ze nam hom overal mit noar tou, maist noar heur kennissen, moar ol boas wol nou wel ains allennig op stap.
Minoa vertraauwde dat moar half, hai was ja zo old en kon ook ja gain Engels proaten. Moar Opa huil vol. In Nederland raisde hai ook overal hin as t vrij raizen was bie t spoor.

Minoa zette hom op de Greyhound bus noar Toronto en toun bus weg ree vuilde Opa zich weer vrij man. Zien haile leem har e onder plak zeten bie bie boer en vraauw, en verdold nog aan tou, nou weer bie Minoa, hai zol wel ains zain loaten dat e ze nog allemoal op n riegje haar.

On tien uur s meurgens luip e al deur Bloor Street, har e al n kop koffie dronken bie MacDonalds. n Dikke kop vol moar slim slap. Naargens betere koffie den in Nederland, dat har e wel bekeken. Hai zwaaide zwierig mit zien wandelstok, vuilde zich bliede van binnen. Mensen lachten noar hom. Ach joa, hai wos best dat e der wat anders oetzag den de gemiddelde Canadees, mit zien zwarte kamgoaren pak en zien pedde op. Elke tegenganger kreeg n “hi” van hom en hoast elkaine zee “hi” terogge.

Hai kwam langs n grode kerk. St.Paul’s Anglican Cathedral ston der op t board in t luutje grastoentje. Nou, n kathedraal was t nait, dat zag e zo wel. Deure ston wiedwoagens open en hai zag n paar olle wiefkes noar binnen strompeln. Hai wol zulf ook wel eem zitten want hai har al zo’n enne lopen. En t was ook nuver waarm nou, t zwait luip hom ja bie rogge omhoog.

Hai zat nog moar net of doar begon hail zachtjes t eurgel te speulen. t Zol wel Bach wezen want t luip allemoal deur mekoar. Je konnen der gain wies oet worden, moar t was toch wel mooi, von e. Hai dee ogen eem dicht, kon e beter luustern.

Inains rook e wat. Minsen, dat was n dranklucht. Het walmde om hom hin. Hai keek opzied en doar zag e, twij stoulen verder, n swaarver zitten. Man har n smerige dikke winterjaaze aan en op kop n soort leren vlaigeniers mutse dij glom van t vet. Man’s neuze leek wel n eerdjebij, en hai har n board van drij weke. Warempel, doar ging dij kerel vlak noast hom zitten, en stak zien haand oet. “My name is Koopmans, and yours?” Opa schrok zich dood.
Verdikke, nou mos e ja Engels proaten. Moar wacht ains… Koopmans?
“Joe Hollander?” vruig Opa. “Jawel meneer, geboren in Scheemda in provincie Groningen, moar nou een aan lager wal geraakte emigrant, dat kin ie wel zain zeker.”
“Man,” zee Opa, “ik bin Dekker oet Woldendörp.”

Ze konnen nait verder proaten, want inains begon t örgel hail haard te speulen. De swaarver begon mit te speulen mit zien hannen en vouten en raip: das de Toccata en Fuga in D mineur, dat heuren ie zeker wel. De swaarver zat ingespannen te luustern en Opa zag troanen langs zien wangen glieden, en al dij tied vlogen zien hannen en vouten over onzichtboare klavieren en pedoalen.

t Was stil inains. De swaarver veegde troanen weg en Opa legde zien hand op man’s scholder. De swaarver keek hom aan en zien gezicht ston zo stom verdraitig, dat Opa van hom weg keek, kerke in. Hai zag de örganist deur t middenpad lopen. Hai kwam op heur oaf en eem loater schudde hai Koopman’s haand. Opa zag t wel, t wassen olle bekenden. Ze smoesden wat in t Engels, woar Opa gain barst van verston, en toun laip Koopmans handenwrievend achter de örganist aan noar t örgel tou. “Kom der zo weer aan,” ruip e noar Opa.

Kerel nog aan tou, doar schoof Koopmans achter t eurgel. Mog dat zo moar?
Wat was dat nou! “Van Lauwerszee tot Dollard tou?” Joa heur, de melodie was duudlik te heuren. Eem loater ging het aal rapper, hier en doar n hap en een snap van de melodie, den hail hoog, den mit de voutpedalen, moar altied kwam t weer op zien pootjes terecht, tot oetaindeliks Koopmans de haile boudel deurmekaor ruzzelde, en de vlaggen veur in kerk begonnen te waaien.
En Koopmans keek mor omhoog, zien eerdjebij stak de lucht in, alles speulde hai oet zien blote heufd… en Opa zat sproakeloos.

De örganist kwam noar hom tou en ging noast hom zitten. “He could have been one of Holland’s finest organist,” zee hai.
Dat verston Opa best. Hai knikte, nait omdat hai hom nait in t Engels kon antwoorden, moar omdat e n kloede in d haals har.

Loater het Opa de swaarver Koopmans nuigt om aargens te goan eten. Koopmans het hom zien droevig levensverhaal vertelt. Oaf en tou greep e noar de flezze in de binnenbuutse van zien jaaze, moar jammer genog mog e in dat restaurant nait drinken. Het bleef bie koffie.

Ik bin n kou. n Echte kou, nait n mens dei wat dom is. Ik struun hier wat rond op n mesterij in Alberta mit zo’n 4000 andere koien. n Minne boudel is dat. Grasland is der nait meer bie, we vreten inkoeld gras en wat ander spul woar we flink van gruien mouten, want ie hebben het al wel begrepen, ik bin der nait veur t melk moar veur t vlaais. Ik bin nou drei joar old, moar ik zel mien vaarde joar wel nait meer hoalen, want minsen hebben groag vlaais dat mals is en woar nait te veul vet aan zit.

Gelukkig heb ik n laive vriendin. Ik har net zo laif n vrund had, moar dat ken hier nait op zo’n mesterij. n Bolle joagt de boudel hier in toeze, ie begriepen mie wel, nait? Mien laive vriendin hait Micky en zie hebben mie altied Gerda nuimt. Dij noamen zegt joe natuurlik niks, moar wie binnen der slim wies mit, want we dwoalen hier rond onder doezenden noamlozen dei van veuren nait waiten dat ze van achtern leem. Wie binnen flinke, gezonde koien. Kin ook ja nait aans as je nog zo jong binnen. Wie hebben mooie gele blikjes in oren… nou den wait je het wel!

Gustern zegt Micky tegen mie: hest t al heurd, mien wicht? Ik zeg: nee Micky, ik heb niks heurd. “Kin hoast nait wicht, want de mesterij is der joa vol van.” Ik zeg: “vol van wat Micky?” Och, mien laive tied. Micky begon inains te bulken dat t nait mooi meer was. En hier en doar heurde ik andere koien zachtjes bulken, dou al haarder en haarder. Ik keek ains noar de locht.
Was der onweer op komst? Nee, lucht was zo helblauw as t moar kon. Wat was der toch loos? Ik zag ook gain veewagens dei ons noar t slachthoes mozzen bringen. Mien kammeroaden harren n hekel aan dei veewagens. Ik ook wel, moar ik bin wat verstandiger… ik berust in mien lot.

Ik heurde Micky zeggen dat op n andere mesterij hailemaol in het noorden van Alberta n kou dood goan was. En dei kou har n hail besmetteijke zaikte. Ik zeg: “wicht, most doe doarom nou zo slim liepen?” Zie keek mie aan mit lodderige ogen, woar ik veul verdrait in las, en zee: “begriepst dat den nait wicht? Waist toch wel wat der in Engeland veurvallen is?
Ain kou mit n besmettelijke zaikte, en doezenden koien worden in n soort massagraf schoven mit n grode trekker.
Gerda, wie goan der aan, zo vast as ik hier rondloop op mien vaaier poten.”

Mit zag ik zeuven grode veewaogens op laone noar de mesterij. Wat mos dat beduuden! t Was oonz tied ja nog nait om hamburgers te worden. Grode kerels mit witte pakken en n masker veur neus kwamen op ons tou. Ik zag het duudlik veur mie… de trekker… de koele… zand der over! Het dee mie denken aan ploatjes oet twaaide wereld oorlog.

Ik ging dicht bie Micky stoan. Dei laiverd had het ja zo te kwoad! Ik gaf heur n slik over waange en vuilde dat der rust oetging van dizze handeling.
Ik zee: “staark wezen wicht, most moar zo denken, het is veur t hail van het mensdom!”

Wie zitten in bus van Zuuderflat noar Grootmaart. Mien vraauw en ik. Dus, laigen kin ik naait in dit verhoal, aans krieg ik mit klompe. Moar waarom zol ik laigen? t Is ja n woar verhoal dat echt gebeurd is. Mit aal dit geplaas kin je toch zain dat ik al joaren mit pensioen bin. n Aanloopje nemen is nog doar aan tou, moar zo’n laange!

Goud, wie zitn in bus noar Grootmaart. Volgende halte komt der n echtpoar binnen poesten. Zai n dikke vraauw mit hangwangen, n hangborst en n hanglief. Alles hangt! Nait bie hom want der is niks om aan op te hangen.
Hai, hai, wat n luutje, schriel, moager kereltje. Dat valt destemeer op as je achter zo’n dik wief deur t middenpad van bus scharreln. Zai poesten en stennen, hai kiekt rond of e zeggen wil: k zit der nou ainmoal mit, der is gain mens dei heur van mie overneemt.

Hai schoft deur noar t roam, gait zitten, moar slagt votdadelik mit kop tegen plafond van bus as zai neerploft. Vrouger har je dat nog… zittingen mit starke binnenveren. Tegenswoordig heb je dei veren nait meer… allemoal verwoest deur de menshaid dei veul te veul te eten kriegt.

Ze zitten liek veur ons. Ik kiek opzied noar mien vraauw. Zai t al! Nog eem en heur gulle lach zal deur bus kloateren. Soms wol ik wel dat ze wat meer ingetogen was. O, t is zo’n kwiksteertje, dei vraauw van mie. Moar goud ook want ik bin moar n dooie dainder. En den luuster ik noar aain van de mooiste gesprekken dei ik ooit heurt heb.

Geert? -Joa, vraauw. -Hest auto op slot doan? -Leuf k wel, Antje. -Most het zeker waiten, leuven dust in kerk. – Kom ja nooit meer in kerk, Antje, vanwege mien rimmetiek. – Roup toch naait zo haard man, haaile bus kint ja heurn. Zol auto doar wel goud stoan bie t Zuuderflat? -Doar zetten wie hom toch altied hin as wie noar Stad goan en der is ja nog nooit wat mit gebeurd. – Moar t wordt aal slimmer mit dei rotjongs, dat waits doe ook wel, Geert. – Ja, wicht, we leem in n minne tied. – As der nou moar gain jong mit zien fietse der tegen aan schramt. -Och, Antje, hol toch op te soezen, das ja nog nooit gebeurd. – Moar ainmoal zelt toch de eerste keer wezen, t mot joe moar overkommen, haile auto op neis vaarven. -Hoal die nou naait alles in kop, Antje, wie hebben auto doar al tien joar parkeerd en t is nog altied goud goan. – Hest dei staange aan t stuur doan, Geert? – Joa heur, en steutblokjes veur banden…

t Is eem stil. Minsen om ons hin hebben lol. Mien vraauw wringt mien grode buusdouk toerloos deur handen. Zai het troanen in ogen en toch schraift ze naait. Wie zitten vlak achter chauffeur en ik zai zien kop onnuur roar vertrekken. Ik hoop dat e nog op t verkeer let. Verdold, doar begunt dat vraauwmens al weer…

Geert? -Wat hest nou weer! -Sloa toch naait zo’n toon aan, wie binnen naait in hoes. -Alsof ik doar haile dag loop te roupn en reern. -Bist toch aigenliks grode schietert das naait mit auto Stad in duurst. -Hol toch op, ik duur wel moar doe hest t er ja zo’n hekel aan. -Waist woar ik n hekel aan heb, Geert?
-Aan mie, zeker! -Ik heb ter n hekel aan dat ik gain oog op auto kin hollen. -Koop die den n verrekieker, Antje. – Ja, ja, nou duurst wel hee, mit zoveul minsen om die hin. t Is dien schuld, as ze radio oet auto stelen. -Ach Antje, doar bin wie ja tegen verzekerd, zie kinnen wat mie betreft haile auto weggappen. -Moar je worden der nooit beter op, ik wil naait in zo’n rotterige klaain volkswoagentje rondrieden, ast dat moar waist. -Woarom heb wie gain VW kocht, Antje. Nou vertel mie dat ains eem… woarom? -Proat toch wat zachter, Geert, wat hebben minsen der mit te moaken waarom wie n Mercedes mit groode deuren kocht hebben. Most dien hoar eem oetkammen, waor hest dien kaamme? – Zit in dien tasse, Antje. -Zit natuurliks hailemoal weer onder in, wat heb ik altied n waark van die. Hier is e. Ach jong, t liekt ja nog niks, dou der moar n beetje spei aan, den blieft het beter zitten…

Bus stopt. Chauffeur hangt over t stuur, blauw van t lachen. Mien vraauw nuigt mie noar t middenpad en wait naait hou gaauw ze bie mie langs kin snittern. Ze vaalt dele op t bankje van bushalte. Ze speert mit aarms en trapt mit voutn. Oet bus kieken minsen zeurgeliks op heur omdele. Dat mins is vast naait goud!

Ik zai het dikke vraauwmens noar chauffeur tou lopen. Zie schud hom aan mouw. Ik heur heur roupen: kommen wie nou nog n keer op Grootmaart?
Chauffeur zegt niks moar komt ook noar boeten strompeln. Ik heur hom snokken: das de leste keer dat ik dat wief mitneem.

Haarm zat nikszainde veur t roam noar boeten te kieken. t Har ook ja gain zin noar wat oet te kieken op n loane woar toch sikkom nooit wat laangs kwam, of t most dokter al wezen op weg noar boerderij. En den was der ook nog ligusterheege tussen t haim en weg. Vrouger wast n loage heege woar je nog over hin konnen kieken, nou was n volwassen heege worren. Vraauw har voak genog zegt: Haarm, zoag dei heege toch bie stam oaf, den bot e wel weer aan. Haarm har heur verboasd aankeken. Wat zo laang gruid har, dee je toch zo moar zo nait weg?

Bats! Doar vloog n vogel tegen roet. Gebeurde wel voaker. Ze waren altied hardstikke dood. Kat ontfaarmde zich der over. Maar ol Klaziena was n poar moanden leden oet tied roakt. Alles mout dood op de duur.

Haarm doezelde eem weg dou e doar over noadocht. Hai was 83. Hou laang zol t nog duren? Zo’n vogeltje kwam aigenliks moar makkeliek aan zien ende. Mooi leek hom dat tou: in ain keer weg wezen. De Here gript joe bie d’aarm en zegt: kom moar jong!

Lida’s schelle stem. Maal om noar te luustern. Dou wos e t al weer: hai mos zien geheurapparoat noar beneden draaien. Wat zee ze nou toch? Hai keek heur vroagend aan, wenkbrauwen omhoog en n rimpel veur op kop. Gewoontegetraauw steunde hai mit baaide handen op aarms van stoul. As Lida ruip, mos e steevast overend.

“Eem noar boeten, mien jong, dat dooie vogeltje mout doar weg, klainkiender kommn in noamiddag, en k wil nait hebben dat luutje Gerhardje doar mit zien poten aankomt.”

Haarm zoog op zien onderlippe. Dat kon gemakkeliek want zien gebit har e naait in mond. Ja, ja, poten! Nog altied kon je heuren dat Lida in t Hemelriek woont har. Bessembinders en scheresliepen woonden doar in verzakte hoeskes n halve kilometer veurbie t loug. “Nait op dien pantoffels hur, waist toch wel, Haarm, pantoffels binnen veur keuken en schiere koamer, boeten dust dien klompen aan.”

“Dou k naait,” zee Haarm bedoard. Hai, docht Lida, kon je toch zain dat hom al wat mankeerde doarboven, vrouger dee e altied direct en precies wat ik hom opdroug. “Dou ik wat nait?” Ze keek hom venienig aan. “Ik kom naai aan dei vogel, heb ik vrouger nooit doan en dou ik nou ook nait.”

“Arregat,” raip Lida, “wat kriegn we nou, veuroet, opschaiten, mit dien laaie gat van stoul oaf. Die vogel mout doar weg wezen binnen de vief minuten… kom… ik zel die wel eem optrekken, hai, hai, worst ja zo stief as n bukken van al dat zitten.

Op laange leste ston e toch op, stommelde wat in t hok bie achterdeur, huil zich stief vast aan t holt van t roam dou e zien klompen aandee. Gelukkig huifde hai zich nait bukkn om schounveters aan te riegen as e Zundags noar kerk mos van Lida. Hai zag t nut der naait meer van in, want de leste tien joar har e domie naait vestoan, zuulfs nait mit dat ding in t oor.

Hai roakte t vogeltje aan mit zien wandelstok. t Kopke lag schaif en der kwam n beetje bloud oet zien snoaveltje. Zo moar inains dood, vogeltje! Hest gelokkig naait veul pien had ducht mie. Zo zwier je deur de locht en den inainen lig je doar dood op t pad. Lida, ston al achter hom. t Ging heur zeker naait gaauw genog. “Tou nou Haarm, duurst dat vogeltje toch wel oppakken?”

Hai docht: nee dat duur ik nait! Doar heb ik mien haile leven al last van had om n dooie vogel, kadde of moes op te pakken. O, ik heb doar zo’n hekel aan. Hai wos nog best waarom. Hai was zes joar old, en op n goie dag lag Zoppo mit stieve poten veur deur in snei. “Dei hond mout achter t schuurtje sleept worren,” zee voader, den kin ik hom noa t middageten wel eem begroaven. “Dat ken Haarmpje wel eem doun,” zee Moeke. Moar luutje Haarm schoedelde zich en kroop onder toafel. Bah, n dood baist, doar kwam hai naait aan. Op duur har Voader hom noar boeten schopt! Rotjong, doe zelst Zoppo achter t schuurtje brengen! Vooruit, pak hom op bie de poten!”

Deur t gat in de heege keek e oet over t veld. Baiten waren al noar febriek brocht. Flotjes dook laangs sloten. Verdikke nou wur e ook nog wat doezelig. Hai leunde wat haarder op zien stok. Wat mos e mit dat vogeltje? “Gooi hom toch in wieke aan aandere kaant van weg,” opperde Lida. “Waarom dust t zulf naait,” bromde Haarm. Moar hai bokte zich al en laaip, vogeltje bie vleugel, zo haard as e kon deur t gat in de heege. Achter zich heurde hai Lida haard roupen.

Te loat zag e de DKW van dokter Dijkstra. Auto gooide hom noast de weg in t nog natte gras. Eem nog docht e: nou bin k net as dat vogeltje, n beste klap en weg bist! Van hail ver weg heurde hai Lida jammern: Och, mien lieve Haarm, mien lieve Haarm!

Hai dee ogen eem open en keek heur aan. Net as altied, traauwhartig as Bello van de boer. Nou mos e ook nog wel lachen. “Dat k dat nou toch nog n keer mog heuren… Bist t net op tied, wicht!”

Toun dee e kopke opzied, net as t vogeltje.

Wie goan kampeern mit aal ons zeuven kinder en 14 klainkinder.
Ik kreeg n doodschrik toun mien vraauw t zee. Mien eerste reactie was: “Ik goa nait mit!”
t Was acht joar leden dat wie veur t loatst kampeerden. t Iesde mie tou nog ains in n tende te kroepen. “Ach man”, jammerde ik, “wie kommen om!” Ik bin sikkom 72 en mien haalve lichoam wil nait meer mit. En din zeker sloapen op n schoemrubber metras op de haarde grond. Vief keer s nachts honderden meters lopen om mien plassie in n hoeske oaf te leveren. Moar mien laaive vraauw keek mie bedruifd aan en ik zag heur denken: ist nou aal zo wied mit die jong, dast dat nou nait meer aanduurst? Hou mout dat din ast 80 bist!
Nou bin ik ook wel weer zo dat ik mie gaauw loat beproaten. “Ach”, zee vraauw, “laiverd, t kin de leste keer wel wezen dat dizze gelegenhaid zich veurdut. Wie nemen fietse mit den kinst was makkelker bie t hoeske kommen.”
Ik brulde: “Midden in de nacht zeker, din bin ik ja zo doezelig en licht in kop dat ik wizze tegen n boom aanknap.”
“As we nou es zo’n zaikenhoespispot mitnamen”, zee vraauw, “mit n mooi lichie der bie, want ik wil tentbodem wel goud schoonhollen.”
Ik zee: “Doe hest ja overal n oplössen veur, straks loop ik nog mit stroalende ogen oet te kieken noar de eerste kampeerdag. Nou goud din, ik wil wel mit, moar din most mie behandeln as n ol kerel en nait as n jonge vent dei alles nog doun kin.”
“Och jong”, zee ze laif, “ik loop zulf ook ja tegen de zeuventig, t zel veur mie ook nait mitvaaln.”

Mien vraauw moakte n mooi liestje wat zo aal mitmos en dat was zo ongeveer t haalve hoesholden. Ik lag nachten wakker hou ik dat spul in mien klaine Toyota mos staauwen. Moar der kwam oetkomst. n Jong van ons har roemte veur onze plastieke stoulen, de ainege stoulen woar we nog zunder al te veul piene in zitten konnen. Ik hoalde verroemd oadem. Wie konnen tenminste goud zitten. En dat is t haalve aaiereten, want wie zitten veul…

Wie waren de eersten op t kampeerterrain. n Mooi lapke grond tussen hoge bomen en vlak bie t strand van Lake Erie. Vraauw sluig de pinnen in de haarde grond omdat ik mie nait zo goud buukken kon. As hoofd van t hoesholden, gaf ik ze nog n tikkie noa, om ook wat te doun te hebben en om zeker te wezen dat we bie n haarde wind nait mit tende en aal lucht invlogen. Wie hadden net t mooie blaauwe zaail opricht over de picnictoafel, of t begon haard te waaien. Boven de hoge bomen draigden loodzwaore zwaarte wolken en over t meer heurde ik zwoar gedreun. “Ach, wat ist toch wat,” zee ik verdraiteg, “binnen we net n beetje op dreef en doar brekt de daarde wereldoorlog oet.”

t Begon inains hail haard te reegn en de wind zwiepde t woater onder t zaail boven de picnictoafel en direct waren alle potten en pannen en t ander gerei in ain keer sjoepe nat. Moar dat was t slimste nait. Noast ons, in de stromende regen, waren mien zeun en klainzeun bezig om heur tende overend te kriegen. t Woater stroalde mit gutsen van heur oaf en handen jeukten mie om ze te helpen en heur wat morele moud in te spreekn. Moar vraauw wol t nait hebben. “Zie kennen t zulf wel oaf”, zee ze, “en din blift der veur die niks aans over om ze te kommedaairn en doar hebben ze in dizze vreesleke omstandigheden gain behuifte aan.”

Noa twij uur huil de reegn op. Allennig bie n vloage wind sputterde nog wat woater van boombloarn. Twei grode vievers in tende dei mien vraauw op boekebakke opvaailde. Mien metras was n beetje nat worren, moar der waren nog n poar dreuge plekken en doar mos ik moar op goan liggen.

Ondertied was t tien uur en ik wol wel noar bérre. Nou, dat mog wel van vraauw. Ik strompelde tentdeure binnen en ontdekte dat we deur alle narighaid hin vergeten harren om heur braide luchtmetras op te pompen. Doar ston ik te pompen, vout op en deele, op en deele, en naargens gain holvast. t Duurde zo’n daarteg joar veurdat ik t metras n beetje op zag zwellen en ik wuir doodop. Ik ruip noar vraauw: “Hou laank mout ik hier nog stoan, ik vuil t ende noabie”. Vraauw nam t gelokkig van mie over. Binnen twei minuten was t metras sloapklaor… O, wat har dei vraauw van mie n woeste macht in heur bainen.

In gewone omstandigheden goa ik even zitten om schounen en sokken oet te trekken. Moar in dei domme tende har ik naargens holvast. Ik ston doar moar te slingern, scheuten pien deur mien onderlief, hardstikke doezelig en toch joen evenwicht bewoaren. Aan dat soort gimmestiek har ik in joaren nait meer doan en ik ruip mit oversloande stem noar mien vraauw dei nog bie de picnictoafel rondscharrelde: “Bring mie toch n stoule!” Moar dat mog naait, zee ze, poten van stoul zollen deur t grondzail goan. Ik docht: verdikke, den hol ik boksem en overhempie mooi aan.

Even loater lag ik heerlik onder n loaken te lezen bie t licht van n hail modern lampie. Man, dat ging ja zo mooi! Moar even loater vuilde ik t vocht van t natte metras in mie optrekken en… mien zwoare bonken vuilden de grond onder t metras. Ik dee t lampie oet en docht: ik bin zo oververmuid dat ik zo in sloap rol. Har ie docht!

Vraauw lag n zetje loater ook op heur mooie braide luchtmatras. Wat fijn veur heur docht ik, gain nattighaid en heerlik zacht. Dei slept net as ik in drei seconden. Moar wat der ook kwam… gain sloap! Mien schenke dee mie ja zo zeer. Och, och, wat lag ik ongemakkelik! Ik vuilde mie as n popke mit een natte pisdouk om.

“Kom moar noast mie”, zee vraauw, “t metras is groot genog veur ons baiden.”
Dat dee ik. Mit n zwaai zwiepte ik mie op t metras noast mie en t was net of ik in de hemel belande. Ik sluip binnen 5 minuten.
n Zetje loater weer kloar wakker. Wat was dat nou toch! t Was net of ik vanneis de Atlantische Oceoan overstak. Ik vloog op en deele op n woeste golf. Soezerig docht ik: dat krieg je natuurlik as joen bedgenoot zich omdraait. Sloaperig zee ik: “Nait weer doun wicht, mooi stil blieven liggen”. Mit n ruk schoot ze overende. “Den dei ik main”, zee ze, “doe gooist die om t haalf uur mit macht en geweld om mit dien zwoare lichoam, ik heb nog gain oog dicht doan!”

t Wuir hail langzoam 6 uur. Wat is dat dicht bie de natuur as je t ochtendgloren mitmoaken maggen. Ik vuilde mie zo bliede en dankboar: de dag brak aan, alle ellende is veurbie. Ik strompelde noar de does en dee mien klamme klaaier oet. Moar wat heb je aan n does as der gain kroantje is! Ik bekeek alle muren aandachtig, moar n kroane zag ik nait. Hail langzoam kwam der n herinnern in mie op… tien joar leden har ik ook zo noakt onder n dreuge does stoan. Ja, ja, dat was t! n Electronisch oogje in mure en hand der veur hollen!

Vraauw har haile nacht nait sloapen. Ik n poar uur. Wie lagen mekoar bie dat eerste licht van mörn aan te kieken en ik vuilde mit tonen aan dat zai docht wat ik docht: dat nooit weer! De volgende drei nachten hebben wie heerlik in n motel sloapen en in de noamiddag reden we der noar tou om n heerlik tukkie te doun. En in de ogen van onze kinder en klainkinder zagen wie n heerlik begriepen!
Ach ja, Pa en Moe binnen ook ja nait jong meer!
As ie dat moar waiten!

Ik lag in berre en docht noa over mien veulbewogen leven.
Dat dou ik om aander dag, k heb tied der joa veur.
Ik docht aan t hounderhok dat ik in oorlog tegen ons achterschuurtje aanbaauwde. Ik was twaalf joar old in 1944 en kreeg t oardeg veur mekoar. Binnen tenminste nooit hounder ontsnapt.
Joa man, ik har al vroug aanleg veur timmeren… sluig mie nooit op doeme.

Vatteg joar loater was inains ons hoes te klain want wie harren der zomoar n twijling bie kregen. Der mos n sloapkoamer biekommen om alle zeuven kindertjes te harbaargen.
Ik zee tegen vraauw: waist wat, dat kin ik zulf wel versieren.
Zai har der nait veul veduzie in.
Ik zee: “Bel mien moeke moar, dij kin die vertellen dat ik n hounderhok veur heur timmert heb in oorlog.”
Moar vraauw har nog meer noten op zang. Ze was ook neudeg aan n washok tou.
En zo timmerde ik n mooi schuurtje tegen t hoes aan woarin twij koamertjes, aine veur t sloapen en aine veur wasmesien en dreugtrommel.

Ik heb n haalf joar örgelles had van Geertje Vegter, dij ook n naaischool haar.
Loater drij moand van Cas van Zweden, moar doar leerde ik naait veul want hai zat steevast zien centen te tellen as ik mien stukjes speulde.
En toun nog n poar leskes van meneer Goudappel, dij aigenlieks pianist was… en n haile goie!
Och, och, wat hebben dij poar lessen mie n zoden aan diek zet. Mien haile leven bin’k örganist west in verschaiden grode stadskerken in Canada. k Heb der doezenden dollartjes mit verdaint!

Ik mog vrouger ook groag veurdroagen. Zoas “Jan Stain mit zien daarde bain”. Ook dat het mie goud mitholpen dou ik loater grode groepen mensen touspreken mos. Moar domie bin k nooit worden doar har k gain hazzens genog veur.

Ik was twij joar in Canada dou ik in t huweleksbootje stapte. Moar geld veur meubels was der nait.
Veur veul emigranten wast n minne boudel de eerste joaren.
Harry Klungel en zien vraauwchie harren ainvoudege meubeltjes mitbrocht oet Nederland.
Ik docht: dij kin ik ja wel noamoaken.
Ik kocht n electrische zoage en n electrisch schuurmesientje en n hoamer en n schroevendraaier. Toun nog wat dikke aikenholten planken en mooie beklaiden en ging aan slag.
Mien waarkploatse was n hok woar ze oaf en tou hounder slachtten. Midden in winter bevroor t zwait mie op rogge… ach man, ik heb hail wat veur t wicht over had!
Moar dou traauwdag aanbrak, ston der n volledeg ameublement kloar en gain mins is ooit deur ons stoulen hìn zakt.

Ik was eerst joaren onderwiezer, moar t bevuil mie naait aal te best.
Ik docht: stel die nou veur dast dien haile leven kinder klappen geven most.
k Bin der mit ophollen en baauwde n klain hokje om doarin meziekles te geven. Dat ging oardeg nuver, moar overdag har ik nogal wat vrije tied.
Zodounde brochten vrunden, dij wozzen dat ik mien aigen stoulen moakt har, allerhande meubels dij ik zo goedkoop meugelk beklaiden kon.
Binnen t joar was mien meziekschoultje verandert in n stoffeerderij.
Doar bin k 15 joar mit aan d’loop west en toun zee mien rogge: ‘hol der moar mit op’.

En zo zai je moar dat wat je joezulf aanleert hebben, flink zoden aan de diek zetten kin. Tenminsten zo is t mie vergoan…