Huizinga, Abel Tjalling

Mien laive tied doar is brijkar al. Tied vlugt ja om denkt Pieterke. Vlug pakt ze n paan, struukelt oast over Jaan zien klompen en gait as de deksel noar boeten tou.
Gelukkig Rieks is nog nait vot. Zeker n nijske want vrouwluu stonnen altmoal om Kloasien tou.

Dou Piederke heur brij ien paan har, ook gauw noar Kloasien en aaner vrouluu tou om te heuren wat veur nijs Kloasien weer hed.
Konnen aan heur gezicht zain dat ze der mit iennomen was dat ze t middelpunt van t gesprek weer was. Ien kleuren en geuren zat ze te vertellen wat heur guster weer te beurt vallen was. Gusteroavond begon ze, was ik nog eemkes noar zuster Stienje goan.
Ik was oet sukker en Freek wol altied sukker ien kovvie hemmen. Dus mor gauw Stienje vroagen of dai heur eemkes oethelpen kon. Dou ik doar ien hoes kwam zaten ze mie doar allemoal te kieken as kuuken dij aai nait kwiet kon.
Ik zeg mien laive tied stumber wat is hier te doun. Ie kieken ja allemoal zo bescheten te kop oet.

Wie hemmen ook wat zegt Stienje. Most mor nait verder vertellen, mor wicht mot traauwen.
En nou heb ik heur altied zo woarschout zegt ze mor zai waiten alles altied beder. Ik schrok der van zee Kloasien dou Stienje mie dat vertelde. Ik zee, doar mout ik eerst wel even bie zitten goan en docht onner tied, doar mout ik meer van waiten.
Dou ik goud en wel zat zeg ik tegen Stienje mien laive tied moagje dat is ja allernoast.
En dou begon Stienje te vertellen. Ik was der al bang veur zegt ze. Brechtje was al ain dag of wat dat ze heur smörgens nait goud vuilde. Heitied kokhalzen en spijn net of ze moag wat van streek har. Vanoavond kwam Gerriet heur ophoalen om noar jongelings en wichter verainnen te goan, moar ze haar gain zin om doar noar tou te goan. Ik docht al, zegt Stienje, doar is wat aan de haand want as ik wat vroug den draaide ze der wat om tou. En Gerriet zat moar wat aan toavelklaid te peudern en keek tou kop oet of hai zien leste stuver versnoupt har.
Op den duur zeg ik tegen hom moar joe huim toch zeker woar nait trouwen Gerriet. Naaaaaaauw zegt hai, het zol kennen. Och mien laive tied, zegt Stienje, ik docht da’k n klap ien mien gezicht kreeg. Ik schrok der van. k Heb nog moar niks tegen Berend zegt dij zit ien stoul achter zien kraant te sloapen. Dij is ja zo doof as n kwarrel en har van t haile gesprek niks heurd.

Dou Stienje oetproat was zegt Kloasien zee ik tegen Gerriet, hou kons dat doun Gerriet. t Was ook nait de bedoulen taande zee hai, mor t kwam per ongeluk. Hai was wel eerliek en joe konnen aan zien gezicht zain dat t hom muite ook.
k Har nog n beetje meelie mit hom ook zegt Kloasien zoas hai doar zat, zo onneuzel. Het begrootte mie ook nog veur hom.
k Heb haile nacht gain oog dicht doan zee Kloasien. Joa, zegt Joaps Jaantje, zukke dingen gonnen joe nait ien joen kolle kleeren hangen.
Zo ist moar krekt stumber zegt Kloasien k mout der nait aan denken. t Hed mie haile morgen oet t waark hollen. Mouten der moar nait verder over proaten want Stienje wilt t eerst nog n beetje stil hollen.

Dou ze oetproat was kregen anner vroulu ook nog n beurt om wat te zeggen.
Baukes Jannoa zee, mien oom Joap zee vrouger altied al, as t milnste van baide enden boas word den ist nait best.
Zo ist moar krekt, zegt Jaans Piederke dij dattien kienner hed en de vattiende ien aantocht.
Folgerts Beerntje dij nait te snugger is denkt bie heur zulf wat hed dat der nou mit te moaken. Zel wel wat oet biebel wezen denkt ze want Jannoa is nog al biebelvast, misschain wat oet spreuken van Soalomoa. Mout ze Folgert vanoavond moar ains noar vroagen dij zel t wel waiten want zien voader het vrouger n keer op tal stoan veur dioaken.

Soavonds om zeuven uur wizzen aale jonges op Bakkers Houk al dat Gerriet en Brechtje trouwen mouten. Brijkar Nijs was nog vlugger mit vernoamste en ploatseleke nijs oetgeven as Jan Hoan zien kraant en t Nijsblad van t Noorden, veural as der bie zegt word mouten het mor nait verder vertellen.
k Heb heurt das ien Chicoago west bis Gerriet was t eerste wat Gerriet heurde dou hai op Bakkers Houk kwam, dat zeeden ze den op dörp as der weer ain trouwen mos en dat gebeurde nog wel ais.
t Was gain gewoonte moar ook gain ongewoonte op ons dörpke, want knechten en maiden sluipen dij tied ien bedsteden op achterdeel achter koien.
Kens mie nait vertellen hous dat had hes zegt Anne van Teun tegen Gerriet, ja nait alles pesies moar zo ten noarste bie.
Al zulks wat mos joe den aanheuren. Joe kon noa eerste bekend moaking beder op Bakkers Houk vandoan blieven want doar mos joe den hail wat aanheuren.

Gerriet en Brechtje bennen trouwd en der is heur niks van overkommen, nou ja Brechtje het n podje kregen, n zeuvenmoandse zee ze den, mor dat gebeurde wel voaker op dórp ja, doar keken ze nait zo roar van op.
Kloasien mouk wel voaker ain hail keboal om wat dat niks om hakken har.

Ze wassen slim conservatief op dörp, Genesis 1 vers 28 woar staait, ‘wees vruchtboar en word talriek’, werd dik ien praktiek brocht. Der wassen den ook n bult hoeshollens mit acht of tien kiener.
Van doag aan de dag zeggens ze het zit ien de genens moar doar har ze vrouger goan verstand van.
Het is noatuurliek wel meugelk dat het doar ien zat want haile dorp was zowat femilie van mekoar.
Genens binnen nou zeker oetwaarkt want joe heurn nou noeit meer van dij akefietjes.
Alles is ook verannerd noa oorlog. Brijkar komt nait meer ien dorp en Kloasien as de beste mitwaarker en nijsgever van “Brijkar Nijs” is al laank oet tied.

En zo is alles verannerd op dorp, wel schaane. Vrouger dou konnen joe op dörp elk bie noam en bienoam, nou waiten joe noam van joen noaste noaber sums nait.
Ze proaten nou half kou haalf peerdestrond dat joe hemmen sums muite om mekoar te verstoan. Ons ole dörpstoalje, t sligte Hoogelandster Grunnings mit zien fiene humor is hailemoal vot.

Dat alles verannert is dat zellen ons ollers en grootollers ook wel ais zegt hemmen, mor bie heur ging het mainste tied van min noar beder en bie ons ook wel moar sums n beetje te slim, ik bedoul, mit noageboorte hemmen ze podje sums ook votgoeid.
Ain haile bult verkeerde dingen bennen votgoan mor ook n bult goie dingen.
Beveurbeeld, zo veul kerkgangers as der vrouger op dörp wassen zo’n lut beetje bennen der nou. Ale verainens bennen vot, gain ain hed t overleefd, allendig begroavenis-verainen en dij allennig om dat menskelu nog altied oet tied komen en begroaven worren mouten.

Ik denk dat as ons olluu vandoag aan de dag dit allemoal mit mouken den zollen ze wel aan psalm 79 vers 1 denken.
Ons dörpke word noeit weer zo as t west is en dat huift ook nait vanzulf, moar zo as t nou is huift t ook nait.
Het oale gemoudelke van ons dörpke is vot en ook aan de hoeskes hemmen ze te veul verknoeid en verdieëdonjed.
As joe mie vroagen den zol ik zeggen mit heur nijmoudse meroakels hemmen ze aankiek van dörp der nait beder op moakt.

Verannern nuimen ze vandoag an de dag veuroetgang. Moar aale verannern is nait altied n verbetern.
Wel bennen bult maale toustanden en gewoontes verbedert of votgoan, dat mout ik wel zeggen en doar kennen wie dankboar veur wezen.

Brijkar Nijs en Kloasien hemmen heur tied oetdaaind en mit dit verhoal wol ik moar zain loaten hou zo’n rieke humor en verleden ons dörpkes hemmen en dat mout nait verzwiennen, want tied hed gain schoft, alles hed zien bestemde tied.

De dag dat mien ollers, ien de crises joaren, twaalf en haalf joar traauwd wassen, zel ik noeit vergeten.
Ik was nog nait zo old, misschain ain joar of zeuven. Mor dag staait mie nog ien geheugen of t guster gebeurd is.

Voader was gruinte kweker en hai ging twij moal ien week mit zien hondekarke mit gruinte noar n aaner dörp om zien gruinte oet te venten.
Hai ging den smörgens vro al vot en kwam den soavends om n uur of zes weer thoes.

Ik dink dat voader net zo blied was as t hondje as ze weer thoes wazzen.
Hai mog nait geern venten en was laiver ien grond aan t vrouten.
Mor ja het mos gebeuren want wie wassen mit zes leutje kiener en den komt der wat kieken.
Olste was nog mor net 11 joar.

Loader bennen der nog vaaier bie kommen, mor dij hemmen t feest van twaalf en half joar traauwen dus nait mitmoakt. Nou ze hemmen wat mist.
Zo als ik al zegt heb het was ien de crises joaren 1930. Der wassen ien dij tied meer loezen den sìnten ien omloop.
t Was bie ons den ook nait roem mit sìnten mor moeke onnaierde dat wie mossen veur dizze gelegenhaid mor n gebakje hemmen.
Voader mos ze mor kopen bie bakker ien dórp woor hai vente.

Wat wassen we blied dat wie n gebakje kregen, dat haar wie ja nog noeit had.
Wie haren ze allenneg mor zain bie bakker ien oestalkast mor pruifd har wie ze nog noeit.
Jonge, wat wassen wie blied. Zingend ging wie noar schoul en aan ons kammeroaden vertelden dat wie vanoavend n gebakje kregen. Meester mos t ook waiten.
Wat is dij dag langzoam verbie goan. Snommerdoags oet schoul mos wie zo tennoasste bie nog zo’n twij uur wachten veur en al eer voader thoes kwam.

Om vief uur begon t woader ons al om tannen te lopen. Kwam voader nou mor.
Mien olste bruier luip noar grode weg tou te kieken of voader der al aan kwam en hai begon mit arms te zwaaien.
Joa heur, voader was ien aantocht, mit gebakjes zo wie dochten teminste. Joa, doar draaide hai ree op. Wie stonnen te tribeltjen bie hoes.
Konnen sikkom nait wachten dat hai hondje veur kar vot dee.
Dou dat gebeurd was ging voader noar zien bakje woar hai zien snibbel en kovvie ien mitnam.
Hail langzoam trok hai bakje noar boeten en wie allemoal op tonen te kieken hou groot of gebakjes wassen.
Voader huil hail verzichteg n grode broene puil oet bakje.
Wie dochen al ‘doar zitten gain grode gebakjes ien’. Wie stonnen zo wat te kwielen zo’n zin haar wie der ien.
Wie mit voader en puil ien hoes. Moeke mos t mor verdailen.

Moeke keek al wat schichteg dou ze puil aannam van voader en wie ons mor om mond slikken.
Lekker jonges n gebakje.
Mor wat kwam oet puil? Ain haile bult kantkouk.
“Hai Kees”, zee moeke, “hou kons dat doun”.
Wie trokken allemoal n gezicht as hond dij achter zien aigen begroafenis aan luip. Eerliek woar.

En doardeur vergeet ik noeit de dag dat mien ollers twaalf en haalf joar traauwd wassen.

Hiltje Bakstain hed ol swaarde op fesiede had. Dat is ain hail oavontuur west. As Hiltje doar nog aan dinkt lopt griezel heur nog over rug hen.
Haile dörp hed der lol van had allenig Hiltje nait.

Hiltje was ain echte oale dörpsfiguur. Zai was noeit trouwd west en laip vrouger mit stoetkorf.
Dat hed zai joaren lank doan en zodounde wis zai altied ale nijskes van dörp. Zai moch geern wat tjaauweln. Mensen op dörp neumden heur Hiltje Nijsblad mor dat kon Hiltje nait zoveul schelen zolang as zai heur stoet moar verkocht.

Dou Drees mit zien stoatspensioun en fut ien t land kwamen hed Hilje moar gauwachteg touhapt en is mit pensioun goan. Heur hoeske was betoald zai zat dus makkelijk en was dioakens nait neudeg.

Zo as dat vrouger was ien dörp, t huuske was ien houk van hut en dat von Hiltje nait zo slim, doar was zai zoo mit opgruid en wis nait beder of dat heurde zo.
Moar noa n haarde wiend was ain van dakpannen van hut wat verzakt en lekte dak wat, net boven t huuske en kreeg zai altied ain drup op heur rug as zai op t huuske zat.
Ze dinkt ik zel buurman vroagen, dij was timmerman, of dij doar even noar kieken wol.
Komt veur mekoar zee Pait, ik zel vent wel even sturen om pan weer op plak te zetten.

Nou was vent, Luut was zien noam, ain van de dikste deugnaiten van dörp. Hai hoalde altied van allerande kattekwoad oet.
Pait zee altied, elke keer dat joe hom tegenkomen ken joe hom wel n klap op kop geven. Hed hai t vandoag nait verdaind den mörgen wel.

Hier zag Luut zien kans ook weer schoon. Wat dee hai? Hai boorde van boeten oet n gat ien hut net onner zitvlak van t huuske. Soavens dou Hiltje veur dat zai noa ber ging, als altied, nog eefkes noar t huuske ging, ston Luut mit rait ien hand mit poeske der aan, achter hut heur op te wachen.
Dou Hiltje goud en wel zat te spuiten schoof Luut rait mit poeske deur gat hen en wreef Hiltje onner t gat langs. Dij schrok heur van sulms ain oap en runde mit broek op hakken en gierend as n swien dij vermoord word, hut oet hoese ien.

Buurluu kwamen noar boeten om te zain wat der te doun was zo’n meroakel mouk ze.
Hiltje was hailemoal overstuur en zai kon zowat gain woord oetbringen, zai zee duvel zat ien heur huuske.
Pait dij bang was dat Luut weer wat oetvreten har von al gauw gat achter ien hut. Dij verrekte vent denkt Pait mor hai mos wel lachen ook. Hai schutkopte kop mor wat.

Luut dij as de deksel oetnaait was kwam eefkes loader hail onneuzel der aanlopen en vraug Pait wat is hier te doun pabbe. Dat zel ik die gauw vertellen zegt Pait en stekt mit ain rait mit poeske, dei Luut vergeten har oet gat te hoalen, hom onner neus. Nou weis zeker wel wat hier te doun is zegt Pait en nou gais as de deksel doalijk noar Hiltje tou en vertels heur was weer oetvreten hes.

Dat von Luut nait so slim, schuld bekennen dat har hai al zo voak doan, dat was n tweide noatuur worden bie Luut, dat ging hom altied of as van ain laien dakje. Hiltje is weer tot rust komen mor het is heur wel altied bie bleven, want kwoajongers zongen loader as ze Hiltje zagen,
Hiltje Biltje Bakstain,
let heur blode gat zain.

Simonje Toek was handeloar ien vodden en òl iezer en al dij dingen woar mor ain beetje aan te verdainen was. Mensen dochen dat hai laiver lui den muid was, mor dat was nait zo.
Simonje was nait groot en stark en was veur boeren wark gain sìnt weerd. Gain boer ien dij tied, het was veur oorlog, wol hom ien dainst hemmen.
En mit zien handeltje kon hai n verzoonlek sìntje verdainen.

Hai was op loadere leeftied traauwd mit Stienje Stipdiggel. Zai kwam oet Garrelsweer onner Loppersum vandoan. n Hail best wicht mor ze haar n bocheltje en zodounde was ze noeit aan de man komen.
Mor doar haar Simonje gain pien aan. Hai was der aankomen zoals hai der aankomen was.
Dou zien moeke oet tied komen was mos hai wat doun en dou het hai n advertenzie ien krant zet veur n hoesholster en doar is Stienje op of komen.

Om dat traauwen op den duur goudkober was, bennen ze mor traauwd en Simontje is best te vreden mit heur.
Ze ken lekker kooken en dat is hail wat weerd. Zien moeke kon ook goud koken mor ze ken t nait hoalen bie Stienje.
t Het hom hail wat holpen om over t overlieden van zien moeke hén te komen. Dat hed hom vattien joar ien pokkel om zwon.
Laifde gaait deur joen moag hén zeggen ze en nou mag hai Stienje oast nog laiver den zien moeke.

Mor ik zol joe vertellen how Siemonje noam kreeg van Swienhondje.
Het zit zo. Stienje haar steufde sibels mit vlees der deur moakt en doar is hai zo aibelse gek op en door het hai hom oareg te goud aan doun.
Zo aanerdoagsmörgen docht Siemonje hai mos Poller mor ains ien en zain of der nog wat te verdainen was.

Veul zel het wel nait wezen want dij Poller boeren zitten vast aan geld as duvel aan Gerriet.
Zo stapt Simonje op zien doamesfietske en dat gaait Poller ien. Der staait n peste poest wiend, dat hai mout der nog al wat tegen trappen, mor dat vonner nait slim den haar hai het op weerom rais veur de wiend.
Onnertied bennen zien siebels ook begonnen te warken dat hai krigt wiend ook van achtern en mout hai sums en den zien gat even van zoadel of doun.

Mor noar n tiedje werd dat ook gevoarlijk. Hai was dichste bie Buikemo zien ploats dat hai docht door mout ik eerst mor hen.
Onnertussen kreeg hai het al benaauwder. Dou hai bie ploats was hai as de deksel van fiets of en achterdeel op woar boer net ston te proaten mit arbeiders over t wark iendailen.
Siemonje zegt, “Buikemo Buikemo woar is joen gemak want ik ben schietens benaauwd”.
Mor het was al te loat, veur dat Buikemo zeggen kon woar beste koamer was, laip het Siemonje al de fitlokken oet.

Wat nou, goie road was duur. Derk Flotje, eerste arbeider wol hom mor bie gracht wat ophemmeln mor Buikemo docht ze konnen t wel op postje doun bie pomp.
Zo zegt zo doan. Boksum oet en onner pomp. Gerriet mit Gaitje hiel Siemonje vast en Derk Flotje haar emmer mit woader mit nap der ien.
Goud om dinken dat joe ale houken en hörns goud schoonmoaken zegt Buikemo.

Elke keer as Derk n nap mit woader tegen Simonje zien blode steern aangoeide ston hai te danzen as n jong peerd, dat Gerriet mit Gaitje haar muite hom op postje te hollen.
Dou Buikemo annaaierde dat hai nou wel himmel was gong Siemonje stookhut ien om weer wat warm te worren en om zien boksum en onnerbroek op te dreugen.
Derk haar dat ook mor onner pomp doan.
“Den huift Stienje dat nait meer te wassen”, zee Derk.

Twij uur het hai ien stookhut zeten om weer wat warm te worden en om zien klaaier dreug te kriegen.
Dou hai zien broek weer om gat har is hai mor gaauw op fiets stapt en noar hoes fietst.
Hai was blied dat er weer thoes bie Stienje was en hai docht dat dit het end van t laid was.

Ho mor, hai was vergeten dat Derk Flotje der bie was. Dou ze, zo as altied op Zoaterdagoavond, op Bakkershouk stonnen te proaten over het nijs van de dag, begon Derk ien ains te snoeven en zegt het is net of hier wat stinkt en mits keek hai Siemonje aan.
En har hai hom nou mor stil hollen, mor hai zegt tegen Derk, “hols die stil heur”.
Aner kerels werren dou nijsgierig vanzulf en Siemonje kon hoog of leeg springen mor Derk mos wel vertellen wat Siemonje overkommen was.

En noa dij tied hed hai noam van Zwienhondje Poep kregen.

Pabbe zee Jopke, dou pabbe hom noar bér brocht, woar hemmen joe mie vandoan kregen?
Nou haar pabbe Geert al op hail wat vroagen Jopke van dainst west mit n verhoalje of zo te vertellen, mor nou wis hai nait zo gauw wat hai zeggen mos.

Moar Jobke bleef moar zoesen, dus Geert zegt tegen Jopke weis doe nog wel dat wie boontjes poot hemmen ien toen en dat ik dou zee as wie nou wat warm weer kriegen dat doar loader boonje planten oet gruien?
Joa dat kon Jopke hom nog wel herinnern. Nou zegt Geert nou hed pabbe n zoadje bie dien moeke op ain warm plakje legt en doar bis doe oet gruid.
Dat heurde Jopke wel goud tou, hai vroug gelukkig nait verder. Zo denkt Geert dat heb ik der weer goud of brogt en zegt tegen Jopke, nou gauw sloapen goan en denkt veur dat hai mie meer vragt…

Volgende dag zat Jopke veur kachel te speulen, doar was t ja zo lekker warm. Moeke haar hom wat grauwaarten geven, dij luste hai zo geern.
Ain grauwaart viel hom oet hand en rolde onner warme kachelploat.
Verdikke zee Jobke bie hom zulf, dij ben ik kwiet, mor hai treurde der nait laank om en speulde mor weer verder mit zien lege goarnkloskes en lege luciferdeuskes.

Twij doagen loader zat Jopke weer veur kachel te speulen dou er ienains n dikke spin onner warme kachelploat vandoan kwam. Jopke schrok hom zo wat n oap. Hai kikt noar spin en kikt nog ains en zegt, “t is om dat k dien voader ben mor anners mouk k die dood.”

Jopke was ain mit verdaipens. Dit speulde zich òf ien dij tied dou kiener ollu nog ien hoes nammen als ze old werren.
Jopke zien opoe woonde ook bie Jopke ien hoes. Opoe brocht heur mainste tied deur in kroakstoul ien houk van koamer bie kachel doar kon ze mooi deur grote roam hen noar boeten kieken op grode stroat.
En opoe kon ook mooi n oog op Jopke hollen den kon moeke heur wark kloar moaken. Opoe was al old en zei dutjede wel ains ain beetje ien. Jopke speulde sums piebezietje mit opoe. Den deed opoe ogen dicht en den kroop Jopke beziet en den mos opoe roaden woar hai zat.
t Was noatuurlijk altied zulfde plak woar hai beziet kroepen kon. Onner toavel, achter bersdeur, ien schullenkast of achter n stoul.

Dou ze weer n keer aan t piebezietjen wassen en opoe t haile riegje weer bie langs komen was, was Jopke nog nait weer veur n dag komen. Dou moeke ien koamer kwam en Jopke nait zaag, vroug moeke, woar is leutje vent, zegt opoe dat wait k nait, we wassen aan t piebezietjen mor hai komt nait veur n dag. Ik ben alles al bie langs komen. Ze konnen hom nargens vienen. Woar ze ook keken, ien klerekast, onner toavel en achter gerdien, Jopke was nargens te vienen.

Nou was opoe nog ain van de ole slag, lange wiede swaarde rokken droug ze altied nog. Joe konnen der oast ain boeren woagen ien omdraaien. Nou har zai wel wat vernomen onder stoul mor zai docht dat kat doar weer zat. Dij mog doar geern leggen te sloapen. Ien ains kropt Jopke doar bie opoe onner stoul vandoan. Smerige vent zegt moeke om ons zo kel te moaken. Mor Jopke har grootste lol hai lachte hom de buus oet, en zegt, joe harren mie noeit vonnen as opoe gain s…., nait onfesounlijk west har en vot doarop zee hai moeke opoe het onfesounlijk west.

Ze har het wel laank vol hollen. Mooi eentje ien de tachtig. Nait min veur dij tied. Het was altied wel n pitdig ol mensje west. Ze kon heur mondje wel ruiern.

Leste joaren, dou ze oller en wat meer piepen en krassen dee, was ze wat makkelker worden. Ien heur glorietied was dat anners. Ze hed altied op dorp woont, geboren en getogen doar.
Ze kwam oet n groot gezin en was ain van de olste kiener en docht ze dat dat heur t recht gaaf om heur jongere bruiers en zuster te vertellen wat ze doun en nait doun konnen.
Dat gaaf van sulms sums wel wat havvelderij. Veur al dou der annere families ien traauwden.
Der was volgens heur gain ain dij deugde. Allenig heur eigen familie was mor goud.

Ze deed en zee alles op heur menaaier oet goudeghaid, mor t was meer om dat ze n beetje boazeg was.
Noa oorlog doch ze dat alles weer zo worden zul as dat het veur oorlog was. Dat gebeurde van sulms nait. Alles was verannerd. Oale dorpsgenoten staarfden òf en de jongen gingen vot en kwammen der allerande soorten mensen ien dorp en doar het ze noeit aan wennen kent.

Ze docht net as vrouger dat ze dij nijkomers ook vertellen kon wat kon en wat nait kon op dorp.
Kwoad was ze nait als ze op heur menaaier ain woarhaid vertelt haar was ze ook doalijk weer goud.
Ze het heur tied oetdaind en is zo’n beetje as de leste dorpstiep en veuroorlogse ienwoner overleden.
Heur leste joaren hielp neef Harm Heegmiggel heur wat, einigste familielid dij nog op dorp woonde.
Hai hielp heur mit ienvullen van belastenpepieren en al dij rommel.

Loader bleek hai hulp hom zulf meer. Zwoager deed dat eerst mor neef hed net zo laank zitten te steukeln dat ze hed zwoager goeie dag zegt en Harm mos dat wark mor doun en dij wis pecies hou hai heur aanpakken mos.
Binnen t joar har hai Martjemeu heur hoeske en n stukje laand op zien noam stoan. Dat was alvast binnen.
Dou dat zettelt was is hai begonnen heur te vertellen om heur testament te verannern.
t Ol mensje kon der nait meer tegenop en het op den duur mor tou geven.

Harm hed t ol mensje heur testament ien mekoar zet. Hai benuimde homzulf as einigste aarfgenoam en eksekuteur. Veur familie leden dij nog n aandinkenje van Martjemeu kregen schreef neef n stukje oet en onnertaikende t mit Martjemeu heur noam.
Hai het vergeten om 3000 gulden wat Martjemeu nog ien beheer van kleuterschoul har, heur man zat ien bestuur doar van, ien testement te zetten.
Martje wol dat aan begroavenisvereiniging vermoaken den har haile dorp der wat aan zee zei.
Bestuur van kleuterschoul mos doar over beslissen vanzulf, mor doar har Martjemeu maling aan.
En nou speult Harm ook nog mooi weer mit pot van kleuterschoul.

Dou ze sturmen is wol Harm vlag wel oet doun zo blied was hai, mor dat ging vanzulfs nait. Hai kon nait wachten tot ze begroaven was. Veur dat ze onner grond laag zat Harm al drok ien heur kasten te snuustern om te zain wat der allemoal veur hom was.
Overliedens koarten onnertaikende hai mit zien vrouw en kiener heur noamen. Dou familie daor wat van zee wol hai ze wies moaken dat Martjemeu niks mit heur eigen familie wat te doun hemmen wol.

Hai was zeker vergeten dat volgens Martjemeu der mor ain familie was dat goud was en dat was heur eigen.
Familie het t zo mor loaten. Ze wissen wel hou hai Martjemeu beproat har.
Vandoag an de dag neumen ze dat mishandeling van ollen van doagen en worden ze veroordaild.

Heur begroavenis wat Harm regelde was ook nait zo als zei het bedould har. Het was net of t van dioakens ging. Ain stukje kouk woar joe deur hen kieken konnen mit ain kop kovvie.
Niks te eten veur familie dij haalf weg oet t land kwamen.
Ain ding het neef niks aan doun kent. Ze werd mit militaire eer begroaven. Net dou kist ien t graf zol, vlogen der hail leeg vief militaire stroaljoagers van Laiwoarden over kerkhof hén.
Dat was n eer dat allain Martjemeu op dorp mor te beurt vallen is. En doarom, as der nou stroaljoagers over dorp hen vlaigen dinken mensen weer aan Martjemeu en heur begroavenis mit militaire eer.

Harm hed der mor n hekel aan as de stroaljoagers weer over dorp vlaigen want dat herinnerd hom der aan hou hai òl Martjemeu en bestuur van kleuterschoul bedonnerd hed.
As Martjemeu alles waiten har veur tied den zol ze wel zegt hemmen, dij het loader hail wat te verpapperassen.

Taande heur raais noar Amerikoa is heur aibelse best bevallen.
Doar hed zai t nog voak over.

Noa dat taande heur man overleden was bleef zai allenneg achter. Ze was loat traauwd mit n weduwnoar mit drij traauwde kiener. Hai har bie gemainte warkt en doardeur har hai n pensiountje en har zai, noar dat hai oet tied kwam, doar ook nog mazzel mit dat zai doar ain statje van mit kreeg.
Zulf har zai gain kiener en zai kon het nou wel betoalen, dat zai wol wel ains noar Amerikoa noar heur bruiers dij har zai ien gain viefteg joar zain.

Moar om doar alleneg bie heur zulf hén te goan doar zaag zai wel ain beetje tegen aan, dat duurde zai aigelieks nait goud aan.
Zai denkt, ik zel Eb, ain taande zegger van heur, vroagen of dij mit wil, dij laip ien zaiktewet en haar ja aale tied om mit te goan.
Dou zai Eb vroug of hai wel zin haar om mit heur noar Amerikoa te goan, zee Eb doaliek joa moar touglieks knipte hai mit doem en vinger, moar taande zee ik betoal dien rais wel heur.
Dou Eb dat heurde was hai der hailemoal kloar veur. Taande zegt hai, loat mie der nou moar mit geworn, ik moak t wel veurnkanner. t Eerste wat wie doun mouten is zain dat joe n paspoort kriegen.

Zai mouken n ofsproak en mitkanner noar stadhoes veur n paspoort. Taande mos van zulf aallerande vroagen ienvullen moar Eb hielp heur doar mit. Dou gemainteambtenoar heur vroug of zai wel voaker n paspoort had har zegt taande, joa mie dunkt vrouger, dou bennen wie mit wichterverainning noar Duutslaand west.
Eb denkt dat word vanzulf n hail gezoes, hai zegt, doar bennen joe mit ien verbiestern taande, dat was mit joen stamkoart ien Duutse tied.
Zolt dat Eb, zegt taande. Zai kon Eb wel zo’n beetje. As t hom beder oetkwam om beetje te laigen doar har hai noeit gain muite mit. Hai kon hom overaal aaltied oet proaten. Meneer slikte het dizze keer ook.

Toun zai weer boeten stonnen zegt taande, mie dunkt ik verpruit mie oast ain beetje nait Eb. Joa moar joe harren t doaluk deur ja zegt Eb.
Dou zai paspoort harren bennen zai vot doalijk moar noar raisburo goan en hemmen rais vot besteld, dat mot vot moar docht Eb, veur dat zai heur bedenkt. Dat was gaauw beurt. Taande kreeg ain plakje bie t roamke den kon zai mooi noar boet’n kieken zee Eb.

Dou daag van votgoan der was luip alles as gesmeerd. Taande keek heur ogen te kop oet mit aal dij drokte op Schiphol, moar zai was wel blied dou zai goud en wel ien t vlaigtuug zatten.
Zai har ain mooi plakje bie t roamke en kon alles zain boeten.

Dou zai n uurke vlogen har zegt taande, mie dunkt Eb wie schaiten nait haard op wel, ik zai haitied ol diek nog.
Nee taande zegt Eb, dat is diek nait, joe kieken tegen vleugel aan, kiek moar omdeel den zain ie dat wie boven wolken vlaigen.
Joa man zegt taande, hou bestaait t, hou is t meugelk. Zai kon er nait over oet.

Aale hapkes dij heur veur zet werden ien t vlaigtuug at ze lekker op, ondanks dat zai bieaditie was, zo as taande den zee.
t Was haitied t maag joe ook moar ain keer beurn wat zegs doe Eb. Alles smouk heur as tit wat ze heur ook veur zettende. Moar zai was wel blied dou zai ien Chicaogo wazzen.

Dou zai kovvers harren en ien rieg stonnen te wachten veur doeanes kreeg taande t n beetje te kwoad mit aal dij drôkte.
Goa moar lekker zitten taande zegt Eb en wie wachen wel tot alles vot is.
Dou konnen ze zo deur douane hen lopen.
Taande zegt ien t grunnings tegen douane, wat n drôkte he meneer.
Dij lachte moar wat en zegt tegen Eb, you got a nice grandma.

Dou zai deur douanes hen wazzen ston helft van Amerikoanse familie ze op te wachen.
Joa man doar zaag zai heur jongste bruier dij votdoaluk zo haard as hai kon op heur tou luip.
Zai grepen kanner bie arm beet en keeken kanner aan en allebaiden zeeden, joa man doe bist t, troanen luipen heur over wangen heer, zai stonnen kanner ain tiedje stief ien ogen te kieken en dou slougen zai kanner hannenn om haals en doetjende kanner zo blied wazzen zai dat zai noa viefteg joar mekoar weer zaagen.
Zai stonnen oast n beetje te liepen, zo kroopt t hun aan.
Kraant hed ze op petret zet en dou bennen zai ook nog mit n reportoage ien kraant komen ook.

Taande wis nait wat zai zaag doar ien Amerikoa. Zo groot as alles was.
Noar daaierntoen en grode winkels, overaal bennen ze mit heur hén west. Daaierntoen was zo aallernoaste groot dat zai harren ain invaliedekarke en doar schoven zai om beurten kanner ien as zai muid werren.
t Was nog aal waarm zunneg weer dat zai harren aalmoal ain stroohoudje op, t leek wel ain stel Zuud Oafriekoanse veurtrekkers zee Eb, zo as zai doar luipen.
Oapen, beren, euliefanten en zeebrapeerdjes, alles hed zai zain. Zai kon der nait over oet dat der zo’n bult daaiern ien wereld wazzen.
Dou zai bie oapen wazzen zee Eb, dat bennen allemoal verre achterneven en nichten van joe taande.
Zolt dat Eb, zegt taande, joa kons nog wel ains geliek hemmen ook, dij leujeke doar in houk liekt wel wat op die, zee taande dous doe zo’n lut kirreltje wast.
Ie zain wel zai was Eb ook nog wel ains te glad of, zai kon Eb ja deur en deur.

Ole bekenden van vrouger oet dörp hed zai ook weerzain en overaal mos zai hén op vesiede. En woar zai ook kwam bie elkenain kreeg zai wat, zai wollen heur aallemoal wat tou. Eb zee, elke oavond as zai thoes kwam van viesiede har zai ain aaner houdje op of ain aaner manteltje aan. Eb overdreef wel ains wat vanzulm.

Noa mien trauwen is de Ameriekoanse rais wel de mooiste tied ien mien leven west, zee taande loader voak.
En joe mossen nog wel ains heuren, k ben ien Ameriekoa west heur, huiven mie niks vertellen, ik red mie wel, zee zai den. As Eb van zulm nait bie heur west was den was zai van zien levens doagen noeit weer thoes kommen moar dat dutter niks tou hén, aal mit aal hed taande ain pracht tied had ien Ameriekoa en doar hed zai joaren laank lust van had.

As joe ain tied vot west bennen en joe komen weerom ien dat ol dörpke woar joe ien opgruid bennen den wait joe nait wat joe zain, zo’n bult is doar verannerd en verzwonnen.
Joe kuiern deur dörp hen en doar is gain mensk meer dij joe ken, heb zulf ook nog nait ain bekende zain.

Hoezen, hekken en toenjes, alles is verannerd. Dörp is dörpke nait meer zo as dat vrouger waas. Zulfs mensen loopen nait meer op klompen, alles het nou schounen aan. Klombemoakers bennen vot en schounmoakers ook aal.
En as joe den dat altmoal zain en mitmoaken den denk joe bie joe zulf hou bestaait het, hou is t meugelk, woar is alles bleven.
Moar ja n haile bult hemmen t zulfde doan as ik en bennen ook vot goan.

Dörpke is ien ons geheugen hangen bleven zo as dat vrouger waas dou wie vot goan bennen en hemmen wie de verandering over de joaren dus nait mitmoakt.
En as ik den noar mien aigen leeftied kiek den har ik wel deur dat as ik bekenden zain wol, dat ik noar kerkhof tou mos, wat ik den ook doan heb en doar zaag ik aal dij grafzaarken en poaltjes mit bekende noamen der op, riek en arm, allemoal mooi op rieg. Mit ze proaten was der van zulf nait bie moar bie elke poaltje kon ik wel ain verhoalje vertellen. Over heur deugden en ondeugden.
En as ik den al dij opschriften en noamen lees den zai ik dij mensen weer veur mie zo as zai vrouger wazzen en den bie n haile bult poaltjes den vertrok mie t gezicht en den mos ik wel laachen, want den kwam mie weer t ain of aaner ien zin wat ze vrouger zegt of doan hadden.

Ben eerst noar t graf van mien olluu goan en dou noar dat van mien opa en opoe. Wat is t aal n tied leden dat ze sturm bennen. Van opoe kregen wie zundoags altied n pepermuntje. Zulke dingen blieven joe altied bie. Opa heb ik nait zo goud kend k was nog mor vaaier joar dou hai deur n ongeval oet tied komen is. Voader legt begroaven noast n rieke boer. Boeren, woar hai ien zien leven zo ver meugelk bie vandoan bleef doar legt hai nou ien zien dood noast. Het ken roar lopen, nait allain ien t leven moar ook as joe oet tied koomen bennen.

Zo zai ie moar, op t leste ben joe allemoal geliek, den is der gain onnerschaaid meer. Bie elk poaltje heb k ien gedachten n proatje moakt en hemmen wie oale stukjes weer oet sloot hoald. Den zee ik, wais dat nog wel of dat, en den haar wie der weer dikste lol om. t Lopt joe de buusgoaten oet zee wie den vrouger alst weer hail mooi was. Mor ja aan alles komt n end en ook aan mien bezuik aan aal mien ole dörpsgenoten.

Gain wonner dat k gain bekenden tegen kwam ien dörp, zai leggen hier ja allemoal op kerkhof. Riek en aarm legggen hier stil en rusteg bienanner. As joe den terug kieken wat is t leven den moar kort.
En as joe den al dij noamen van familie en bekenden zain, den komen joe n bult dingen weer boven dij joe allang vergeten wazzen.
As joe dat den allemoal ien kop schut den krieg joe wel n beetje wenst van al dij oale dörpsgenoten en van de gemoudleke tied wat joe toun harren en van aal dij humor dij der dou was.
Den vroag ie joe zulf wel ains of, woarom is alles zo verannerd, moar ja dat zel veur aaltied wel n roadsel blieven. t Leven lopt zo as t lopen mout. t Hed mie aibels mooi tou west dat k eefkes weer bie aal dij oljes op bezuik west ben. Dou ik ofschaid van ze nam kwam dij mooie gezang, zo mooi vertoald deur Culturele Board van Grunning mie ien gedachten.
(gez 292 N H B 1938)

1 Uren,doagen moanden joaren,
vlaigen toerloos zunder keer.
Alles gait hier weer verloren,
niks dat stand holt om ons heer.
Van ons pad deur t haile leven
blift gain voutstap meer te zain
aal wat is, zel ons begeven
God is aiweg, hai allain.

2 t veurgeslagt is al verzwonden,
t Zel ons zulf nait aans vergoan.
Straks wor wie hier nait meer vonden,
och, hou kort is ons bestoan.
Toch huif wie nait bang te wezen,
ook as alles hier vergaait.
God wil ja ons Voader wezen,
deur zien Zeun, ien aiweghaid.

3 Voader, onder aal mien noden’
ien mien bliedschop en verdrait.
blief ie God ook van de doden,
Ie allain veraandern nait.
Op joen woord ken ik vertraauwen,
wat veraandert of verzwiendt
op mien God ken’k aaltied baauwen
deur genoade blief ‘k zien kiend!

4 Uren doagen moanden joaren,
dij mor toerloos wieder goan.
waaien vot as dooie bloaren,
Moar mien God zel aait bestoan.
En glid alles mie oet handen,
Voader holdt mie stief bie haand,
ainmoal zel ik goud belanden,
kom ik aan ien’t Voaderlaand.

Wilm Bonkje was n man dij van alles dee, ain dij van ale markten thoes is zee wie vrouger.
As joe Wilm heuren den kon hai van alles en dit moud je hom tou geven, hai was noeit te broerd om n poot oet te steken. As hai joe helpen kon den dee hai dat.

Hai luste geern n borreltje en doar mouken mensen nog wel ains gebruuk van. Zo ook Oademoa dij har n garage ien dörp.
Nou woonde noast Oademoa twij oale vrijgezelle wichter, Freerkstoa’s wichter, ze wassen naaisters, dij harren doar al joaren laank woont, al joaren veur dat Oademoa doar n garage haar.

Op schaiden tussen Oademoa en wichter was ain leguster heeg en dij wol Oademoa geern vot hemmen moar wichter dij wollen heeg doar hollen, het gaaf hun wat praivesie.
Dou wichter n nommirreg vot wassen vroug Oademoa Wilm of hai veur n kaan jenever dij heeg der oet hoalen wol.
Dat karweike greep Wilm mit baide handen aan. n Kaan jenever doar har hai oast twij doagen genot van.
Ien ain veeg har hai heeg der oet en nam Wilm zien verdainste ien ontvangst. Oademoa was blied en Wilm was blied.

Soavends dou wichter thoes kwammen en zagen dat heeg der oet was, kregen dij van zulms lelk de smoor ien.
Ze vrougen Wilm, dij op loer ston har dat wichter thoes kwammen, wel dat doan har. Zegt hai, dat heb ik doan veur n kaan jenever en as joe mie n kaan jenever geven zet ik hom der van oavond nog weer ien.

Joe heurn wel Wilm was nog al schappelk t kon hom nait veul schelen wat hai dee.
Wichter hemmen der mor gain wark van mokt, dat Wilm is dij kaan jenever mislopen.
Het hed veur Wilm nog wel ain noarsleepke had. Veur dat hai thoes was bie Jaanje was hai al oareg kaggel, fles was al half leeg.
Dou hai thoes kwam denkt Jaanje, dat word weer wat vanoavend, dou vanzulms weer gain oog dicht.

Nou har Jaanje ain boggeltje en dou Wilm heur wat vroug en Jaanje wat jeuzelde wer Wilm wat narreg, hai zegt, zeg joa of nee mor huifs nait zo’n hoge rug op te zetten.
Dat was genog veur Jaanje, sloap mor ien hut zeg ze, koms nait ien hoes, deed deur dicht en knip der op.

Wilm denkt wat mot ik nou. Hai gaait mit zien fles genever dörp mor weer ien en gaait bie Berend Tent op stoup zitten.
En as altied as Wilm goud doen is begunt hai t Wilhelmus te zingen want den denkt hai dat t weer kroningsfeest is.
Zo ook dizze keer, en ien ain wups van tied har hai de haile dörpsjeugd weer om hom tou.
Dou hai goud en wel goud doen was en nait meer wis ien welke wereld hai leefde hemmen grode jongens hom mor mit fles en aal bie Derk Dussel zien mot ien swienhok stopt en veur dat hai achter mot ien sloap viel wreef hai eerst mot nog n poar moal onner t lief langs en zegt, ik heb noeit waiten Jaanje das zoveul knopen aan dien nachtpon haas…