Doedens, Henk

t Was dik winter. Doagliekse proatjes van luu op dörp begonnen den ook steevast mit: “hai, wat is t kold nait. k Heb mien kerel nog mor eefkes weer henstuurd om n ekstroa mud aaierkolen want het vlugt der ja deur ien kachel”. En den werden nijskes van dörp wieder oetwisseld. Op dörp kon niks gebeuren of aal minsken wissen dat op slag. Toch ging leven op dörp rustig zien gang. Minsen waren bezig mit heur waark of heur nering. Kiender waren noar schoul en moekes haren handen vrij om hoes wat aan te hemmeln.

Bie tieden gong dörpsomrouper rond en elk en ain was vanzulfs nijsgierig wat of er ien bèl haar. Mor as minsen heurden wat hai ruip, zoas: “peerdevlais bij Brontsemoa”, den was dat gain nijs. Haile dörp wos allaang dat dörpssloager n noodslachten van ain of aander peerd haar, en dat vlais was den oarig goudkoper. Mien moeke wos zulfs welkse boer zien peerd dood was. Dat haar ain van buurvraauwen heur al verteld. “hest al heurd wicht, boer Diekman het ain van zien peerden dood. Baist is op kop ien knoal vaaln bie plougen. Ze denken dat rötten aaltmoal gangen groaven hemmen en dou is waal ienains verzakt, net onner wendakker. Aarbaider kon nog net op tied votkommen mor peerd is verzopen”. Nee, hier wer volk op dörp nait aans van.
Aandermoal was melkboer te zaik om melk oet te venten. Den wer d’r omroupen: “as minsen melk hebben willen mouten ze t zulf hoalen want Jaan lègt der bie”. Zo wos haile dörp nog zulfde dag dat melkboer zaik op bèr lag, as ze t al nait wissen.

Geluden oet dörp kwamen ook schoullekoal binnen. Verder was t doodstil ien klas. Meester haar ien middagpauze n poar loeders van sommen op bord zet en nou zaten kiender ienspannen te reken.
Oet de verte klonk bèl van dörpsomrouper. Wat hai ruip was ien schoullekoal nait te heuren. Maninstied haar t ja ook nait veul om hakken mor dat wer dizze raais toch even aans.
Hai kwam bie schoulhek, stapte van zien fiets òf, lewaaide ais flink mit bèl en dou kwam t: “bat is oet, bat is oet”. Rust ien klas was ien ainmoal vot. “Meester, meester, bat is oet. Mag wie nou iesvrij?”.
Meester mog zulf ook geern n beetje scheuvellopen. En bat was nou oet. En as bat oet was von gemaintewaarken dat t ies op daip betraauwboar genogt was. Den wer n soort loopplaank oetlegd van waal noar t ies op daip en wakken werden òfzet mit takkebossen.
“Jullie hebben vanmiddag ijsvrij” zee meester. Gebeurde nait voak dat klas zo vlug aan kaant en oproemd was. “Jongelui, tot morgen en veel plezier” perbaaierde meester nog. Veur dat hij oetproat was, was klas al leeg en kiender ging op draf noar hoes tou om scheuvels op te hoalen.

Nait allain kiender waren ket out. Haile dörp ston op kop. As bat oet is wil elk ja scheuvellopen. Woar aal dat volk zo gaauw vot kwam begriep ie nait, mor binnen de körtste keren was t ies swaart van volk. Minsen op heur allaintjes of ien grote groepen vlogen over ies van aine til noar aander til. Onnerweegs eefkes stoppen veur wat waarms bie tent van krougholler. Dij haar kedels hait woater op vuur stoan, ain veur kwast en ain veur opwaarmen van knakworstjes.
Tegen duuster mos je van t ies òf want ien duuster kon je wakken nait zain. Mor mörgen weer scheuveln op daip. Minsen wat n feest. Mor t was wel verropte kold.

Tegenswoordeg kinnen ie groot dail van t joar scheuveln op kunstiesboanen. Da’s mooi vanzulfs, mor het hoalt nait bie scheuveln op daip as bat oet was.

Hai zel zo’n joar of dattien, vattien west hemmen dou hai n boantje veur de zoaterdoagen kreeg bie de ploatselke krudenier. Smörns sukker ofwegen, lege flezzen oetzuiken, winkelschappen bievullen en den noa middagstied bosschoppen rondbrengen. Nait ien dörp. Klanten oet dörp huilen heur bosschoppen zulf wel op. Hai mos bosschoppen brengen noar boeren en börgers ien contrainen om dörp tou. Stuur van fiets wer volhongen mit van dij grode swaarde canvastassen vol mit krudenierswoaren, geldtas mit raim over scholler en doar gong t hèn.

Bie zummerdag was dat rondbrengen nog nait zo maal. Bie haarstdag wer t aal wat minder. Ien regen en störm mit dij zwoare tassen aan stuur fietsen vuil nait altied mit. Mor as t den ien nacht flink waait haar lagen bie boeren ien appelhof bulten appels ien t gras. “Hest aal tassen leeg mien jong” zee boerin voak. “Den moust ze mor gauw volmoaken mit valappels. Kin dien moeke lekkere appelsmots van moaken”. En of dat lekker was.

Dou kwam wintertied. Der lag aal n dik pak snij en zol nog meer kommen zeden ze op radio. “Moust mor op tied weggoan en perbaaier veur duustern weer thoes te wezen” zee krudenier.
Jong mos hailndaal tot ien polder zien bosschoppen ofleveren. Het begunde ook aal weer te snijën mit n beste poest wiend oet t oosten. t Was hoast gain doun, mor hai kwam toch aal wieder en noa elke klant wassen der weer ain of twij zwoare tassen minder aan stuur. Op t lest haar hai nog ain volle tas. Dij mos noar n klant hailndaal achter ien polder.

Het bleef snijën, was hoast n snijstörm en kold, kold. Oeteindelk kwam hai woar hai wezen mos en klopte op boetendeur. Deur gong open. Hoesvraauw sluig handen van verboazen ien mekoar. “Heden mien kiend, komst doe doar nog aan? Ik zee aal tegen mien Jan, goa doe ais noar dörp bosschoppen hoalen want t jonkje komt der nooit deur mit aal dat snij. Kom der gauw ien. Ik zal die gauw een haite kop vol kovvie moaken. Jan is aan t vis bakken. Tou Jan, geef jong ais gauw n waarm gebakken visje. Hai, hai wat n weer”.

Jong was stok en stain verkleumd en wer bie warme kachel zet mit haite kovvie en gebakken visje. Hai haar zelden zukswat lekkers had as dij middag.
Dou hai weer op hoes aan gong kreeg hai flink wat road mit: “Jas goud dicht doun hur en kiek oet veur dichtwaaide sloten, rie mie doar nait ien. Denk om snijdunen en as fietsen nait meer wil moust goan lopen, mor nait stilstoan blieven. Hai, wat is t toch wat”.

Dou ik dit verhoal een joar of wat leden aan n wat oldere kollegoa vertelde vroug hai woar dij mensen woonden ien polder. Ik zee hom woar t was. “Dat wassen mien schoonollen” zee hai. Annerdoags kwam hai bie mie. “Gusteroavend was ik nog eefkes bie mien schoonmoeke. Ik vruig heur of ze zich dat nog heugde van dij bosschopjong. Ze wos nog krekt ien wat joar dat was. “k Heb hom nog n zetje noakeken of dat wel goud gong. Hai, hai wat begrootte mie dat van jong, mit zuks weer”.
Zai was nait de ainigste dij ongerust was. Krudenier ston ook aal op oetkiek en was doodgelukkig dat jong der weer hail en zond aan kwam rieden. “Dat doun wie zo nait weer” zee hai. “Den wachten minsen mor een dag langer op heur bosschoppen”.

Aan ende van dag beurde jong zien loon. Ain rieksdoalder. Een kap geld veur dij tied, mor benoam dij dag eerlieks verdaind.

Heb ie dat ook wel es had? Dat joe bie t eerappels kraben net eefkes over een eerappel schampen en dat joe zo’n stukje eerappelvel onder noagels schoot? Kerel, wat dee dat gloependste zeer.
Mit doarom haren wie toch zo’n gloeiende hekel aan dat eerappels kraben. Mor as kwoajonges mos je in verkaansie toch perbaaiern n poar sìnten te verdainen: veur nije fiets of n plof of veur schoulbouken.
Zat niks aans op, wie mossen der wel veur.

Boer, van wel t eerappellaand was, har niks met ons te moaken. Hai haar dat as aannomem waark oetbesteed aan n soort koppelboas. Die mos mor zörgen dat eerappels van laand kwamen.
En doar mossen wie as kwoajonges ons geld mit verdainen.
Eerst wer der over ons loon pingeld. Wie keken laand ais over. Eerappelloof was al dood. Dus eerappels aan loof noar boven trekken was der nait meer bie. Der ston ook nog al wat roet op remmen, veural van dei röttege stiekels. Doar kregen wie n bult last en aargernis van. Klaikloeten vuilden ook goud haard aan. Zere knijen kregen wie dus ook.
“Twij sìnt de meter” zeden wie. “Ain sìnt” zee koppelboas. t Wer aanderhaalve sìnt.

Reumesienen waren der destied nog nait. Boer kwam mit eerappellichter mit peerd der veur.
Ie kennen dat denkelijk nog wel. Eerappels werden eefkes n stukje optild en vuilen op zulfde stee weer deel.
Nou konnen wie begunnen. En ja heur, duurde mor eefkes of de eerste kreet klonk aal over t laand. Veltje van eerappel onder noagel.

Aan ende van dag mossen riegen, dij wie kraabt haren, opmeten worden.
Nou haarn wie boer veurtied aal vroagd hou laank riegen wassen. Den kon wie ja mooi aan ende van elke rieg oetrekenen houveul geld wie alweer biemekoar kraabt haren.
Wie konnen koppelboas den ook persies vertellen houveul meters wie doan haren.
Mor koppelboas haar doar ducht hom gain bosschop aan. Hai zol t zulf wel eefkes opmeten, oetpassen zogezegd.
Nou was dat kant een oarigheid om te zain. Koppelboas was n klain kereltje mit n dik lief en nogal poesterg en hiemerg van aal dij dikke segoaren dij hai haile dag laip te smoken.
Mor hou groter stappen hai muik, hou minder meters hai oetbetoalen huifde. Dus poasde hai mit zukke grode stappen over t laand dat hom kruus zowat oet boksem scheurde, en nog veur niks ook.
Want dou hai zien meters zee, zeden wie onzen. En doar zat nogal wat verschil ien, ien zien noadail. Wie juigen hom flink n zwien ien t ies.
Hai keek zo zoer as kreus. Wie gaven gain krimp en huilen vol dat onze meters goud waren.

Gelukkig kwam boer der net over tou. “Ik heb wel zo’n meetstok van twij meter” zee hai. “Wie meten riegen wel eefkes noa”.
En verachtjond, wie haren onze meters goud teld.
Wie hebben gain last weer van koppelboas had. Hai nam het achteroaf toch wel sportief op. En dou eerappels der oet wassen, kreeg wie ons geld. Anderhalve sìnt per meter.

Tegenswoordig hoalen wie eerappels ien plastiek puten van twijenhaalf of van vief kilo bie de supermaart.
Toch, voak as ik zo’n puut mit eerappels pak, is t net of mie weer wat onder noagels schut.
k Ken der niks aan doun.