Bruinsma, Doede

Ze luipen achtermekoar op ‘t haarde, smale fietspad noast woagenspoor in ‘t lözze zaand. Hinnerk mit handen op rogge, ‘n beetje veurover, krom van ‘t haarde waarken. Geesssie d’r ‘n poar treden achter mit handen under schoet. Zo luipen ze altied.

Ze gongen noar heur laand in ‘t goor, kieken hou rogge d’r bie ston.
Elk haar zien aigen gedachten. Ze haren joaren leden ‘n stuk haaide kocht en scheurd en mit ‘n bulte muide was dat ‘n oardeg stuk laand worren, woar rogge en eerappels goud gruiden. Moar nou haren ze ‘t laand verkocht aan ‘n netoares oet Stad, dei bie heur in buurt meer laand kocht haar en ‘n nije boerderij mit kapschure d’r op haar loaten baauwen om zien geld te beleggen.

Hinnerk en Geessie konden nog ain keer koren van ‘t laand hoalen. Over ‘n poar moanden was dat riep en dan kon Hinnerk ‘t zichten en Geessie bond dan ‘n poar strobaanden om gaarven en zette dei in hokken om noa te dreugen. Zo haren ze dat joaren doan: eerappels krabben en rogge zichten. Eerst allenneg, loater mit kinder en nog loater weer allenneg.
Kinder woonden wied weg en waren al zo old, dat ze zölf kinder haren. ‘t Eerste achterklaainkind kwam d’r al aan.
Kinder haren ‘t veul beter as zij. Ze haren leerd en nou goud betoald waark.

Woar weg wat noar beneden gaait, bleven ze stoan en keken over ‘t laand. Wind streek over roggekaamp en oaren bogen under wind. Net ‘n grode, braide woaterng. Donkere steden van wolkenschoaduw gleden d’r overhen.
Rogge bluide, stoefmeeldroaden hongen oet oaren, zol wel gaauw stoeven. Boven heur zong ‘n laiwerk zien trillereg laidje, hail haard. Zo stonden ze stil en zagen hou wind inains grote wolken roggestoefmeel over ‘t laand oetstreude. Ze zeden niks tegen mekoar, elk haar zien aigen gedachten.
Hinnerk legde zien haand op Geessie heur haand. Geessie keek verwonderd noar heur man. Dat haar e in de meer dan viefteg joar dat ze traauwd waren, nog nooit eerder doan. Dou begreep ze ‘t inains. Ze legde heur andere haand op zienende en aaide dei mit heur eeltege vingers.

Noa ‘n zet draaide Hinnerk zuk om en gong weeromme noar hoes, handen op rogge, ‘n beetje veurover.
Geessie d’r ‘n poar treden achter mit handen under schoet…

(Noaschrift van redaktie: Doede kreeg veur dit verhoal de twijde pries bie de Grunneger Schriefwedstried van gemainte Vlagtwedde in 2001.)

Dou’k ‘s mörns deure van stookhok opendee um t vuur under stookpot mit zwienevreten aan te steken, zag ik hom zitten, Jonkie.
“Jo.., Lammert, wat döst doe hier?’ ruip ik verboasd. “Wat is d’r mit die gebeurd?”
Jonkie zee niks, keek schichteg noar mie. Hai zag d’r oet as aine dij n haile nacht nait sloapen het, graauw en slonterg. Moager, net of e in weken gain eten had haar.

Jonkie, aigentliek haite hai Lammert, was t jongste kind van Hinnerk en Hillechien Veldhoes.
Hinnerk en Hillechien haren aal vief grode wichter, dou Lammert geboren wuir. Hai was negen joar jonger as zien jongste zuster.
Kenst die veurstellen dat e verwend wuir. Hai haar sez moekes kenst wel zeggen. Hai was moekes jonkie. Doarumme wuir hai ook zo nuimd.
Hai kreeg netuur as n wicht, aaltied baange, aaltied in hoes. Nooit mit aanderjongs ondeugd oetvreten.
Dou hai aal wied over twinteg joar was, kreeg e verkeren. Aal luu in t dörp waren verboasd, dou ze dat heurden.
En nog veul verboasder, dou zai heurden mit wel, mit Jannoa van Raaint en Kennoa, n roeg wicht oet n roege hoeshollen.
Jonkie was hailendal van de wies om heur. Veur Jannoa was e nait meer as n stok speulgoud, zo leek t wel. Aal noa n poar moanden verkeren mozzen ze traauwen.
“Dat is Jannoa heur waark “, zeden luu.
“Jonkie wait nog nait woar kinder heerkommen “.
Zai haren gain hoes, dou ze traauwden. Doarumme gong Jonkie mit zien vraauw bie heur olleluu inwonen.
Dat was nou vattien doagen leden.

“Jonkie, Lammert, wat is mit die gebeurd?”vruig ik nog n moal.
Jonkie zee niks, schoevelde moal op stoul hen en weer. Ik begreep, dat d’r wat slims veurvalen was.
Doarum zee ik: “Lammert, kom in keuken, kriegst kovvie en dan moust mie vertellen wat d’r gebeurd is.
Ik greep hom bie haand en laaide hom noar keuken. Hai slovde noast mie hen.
Dou’k hom kovvie moakt haar, begon e te vertellen. t Verhoal kwam d’r bie vloagen oet.

Jannoa haar twai bruirs. Grode doerakken waren dat. Zai pluigden Jonkie, as e bie Jannoa vrijen kwam. Jonkie laagde d’r moar wat bie en trok zok d’r waaineg van aan.
Moar dou Jonkie bie heur in hoes wonen kwam, wuir t veul slimmer. As Jonkie bie t eten zien bord volschept haar mit soep, struiden jongs d’r gaauw suker in en in zien soepenbrij struiden ze haandenvol zolt. In zien bord mit eerappels spijden ze grode kwalsters. Jonkie mos dat opeten, aans kreeg e niks.

“Zeden olluu van Jannoa doar niks van?”
Joawol, asmis. Moar jongs trokken zok d’r niks van aan en dan laagden olluu moar wat. t Wuir Jannoa zölfs te slim. Zai smeekte heur bruiers d’r mit op te hollen. Moar hou meer Jannoa en heur olleluu zok d’r mit bemuiden, hou meer jongs Jonkie pluigen.

Jonkie was zo wies mit zien Jannoa, dat e dat aalmoal velen kon. Noa vattien doagen haren ze hom d’r nog nait under.
Tot gusteroavend. Dou Jonkie even boetendeure was, deden jongs gaauw deure op slot en wollen hom d’r nait meer in loaten.
Jonkie kon nait aans doun as noar zien ollerlek hoes goan. Lopend, omreden zien fietse in hoes ston.

Zo was e dij nacht komen lopen hailendal van Troapelkenoal. Loat in nacht was e aankomen. Omdat e nait votdoalek noar hoes duurde, was e bie ons in stookhok zitten goan.

Dat was t verhoal. Dou e t zegd haar, zuchtte Jonkie n poar moal daip en keek mie vraogend aan, of e zeggen wol: “Wat mouten wie nou doun?”
Ik gaf hom nog n kopke kovvie en n poar boterhammen en zee in t lest: “Lammert, moust noar dien olleluu goan en sloap eerst moar es goud. Dan zellen wie zain, wat wie doun kennen”.

Jonkie ston op en gong vot. Ik keek hom noa. Hai luip mit gebogen schollers en slovde n beetje. Ik haar daip meedlieden mit hom.

t Haar n mooie zummerse dag west, zunne was aal under en t twijduuster oarzelde nog um over t laand te goan.
t Was tegen n uur of tiene. Boeten zong nog n loate liester zien leste laid van dij dag.
Ik zat nog wat te lezen in keuken, dou d’r op deure klopt wuir.

Ik vruig mie of, wel dat nog wezen kon, zo loate. Op t laand goan luu ook in zummer vroug op bedde, t is aanderdoags weer vroug dag.
Ik gong kieken en doar stonden ze veur mie, haand in haand. Lammert en Hillechien.
Ze zeden n beetje verlegen “Goienoavend, doomnee”. Lammert keek noar Hillechien, net of e hulp bie heur zöcht, krabde n poar moal mit zien linkerklompe over stainen van stoepe en zee: “Doomnee, wie wollen joe wat vroagen”.

“Kom d’r in, jongs,” zee ik en dee n tree oetzied um ruumte veur ze te moaken.
Veurzichteg luipen ze veur mie aan, keuken in. Ze haren mekoar nog aaltied bie haand. “Goa moar even zitten,” zee ik en schoof n poar aarmstoulen aan.
Ze gongen op raand van stoule zitten. Lammert keek verlegen noar grond en houstte n poar moal. Hillechien laagde zenewachteg.

“Wat ken k veur joe doun?” vruig ik noa n zetje.
t Bleef nog even stil.
Dou zee Lammert: “Joa, doomnee, wie wollen geern traauwen”.
t Kwam der oet, of t n grote opluchten was, da’t zegd was.
“Da’s ja mooi, jong. Wanneer?”
“Dat waiten wie nog nait. Wie waiten ook nait, óf wie wel traauwen mouten.”
“Woarom?” wol ik vroagen, moar inains begreep ik Lammert was gebrekkeg, hai haar n bochel en was aigentliek hail lillek. Hai haar wel n schaarp verstaand.
Moar Hillechien haar as volwazzen vraauw t verstaand van n kind van twaalfjoar…
“Zain ie”, gong Lammert wieder, “in kraande lezen wie wel dat mensen as wie beter gain kinder kriegen kennen”.
“Ik ken ze misschain beter noar dokter sturen,” docht ik “veur sterilisoatie of zowat”.

t Bleef n zet stil. Ik docht noa.
“Bint ie wies mit mekoar?” vruig ik toun.
“Joa, hail wies.” zee Lammert en hai kneep Hillechien stief in haand. Hillechien laagde gelukkeg.
“Den mouten ie traauwen”, zee ik en ik docht: “Moar overgeven, wat d’r gebeurt. Ik mag dizze jonge mensen heur geluk nait ofpakken”.
Lammert en Hillechien keken mekoar daip in ogen Lammert zee: “Daank joe wel, doomnee”. Ze gongen stoan en luipen vot. Haand in haand luipen ze stroat of.

Liester was nog aaltied aan de gang mit zien leste laid van dij dag….

n Poar weken loater binnen ze traauwd, ook in kerke.
t Is n goud huwelk worren. Ze binnen wies mit mekoar bleven.
D’r binnen ook kinder kommen. Twai, n wichie en n jonkie. k Heb nooit zukke schiere kinder deupt.
Aal gaauw konst zain, da ze t schaarpe verstaand van heur voader haren. Ze konden deurleren. En kregen goud waark. Het was n veurbaaildeg hoeshollen.

Kinder hebben zok nooit schoamd veur heur olle luu, moar hebben veur heur doan wat ze konnen.
Lammert is nait old worren. Hai mos mit zien gebrekkege lief aaltied veul te zwoar waark doun. Dou Hillechien allenneg achterbleef, hebben kinder mit laifde veur heur zörgd tot op heur leste dag.