Op dit stee willen wie geern wat informoatsie over de schriever geven. Veur de lezer is dat vanzulf interessant. Wenneer geboren, woar komt hai of zai vot? Al meer schreven? En nog wat meer achtergrond. Schaande genog hebben wie dij informoatsie nog nait (compleet). Doarom n oproup aan de schriever ons wat op te sturen.
Wie hebben veul waark van al wat joaren leden op de webstee stoan. t Kin vanzulf ook wezen dat de schriever al oet tied komen is. Doarom n oproup aan de noabestoanden om dizze informoatsie te sturen, zodat noast t schriefwaark ook de persoon van de schriever in onze gedachten wieder leeft.
Midwolle wer op zundag vieftien april viefenvatteg bevrijd. Op dij mörgen zaggen lu op Kikkerpolder (Zuiderweg) onze vlage al op Scheemder toren wappern. Duutsers zaten dou nog op Laange Zuudwenden in slootswale en dou ze nijsgierege mìnsen zagen op Kikkerpolder, mien Pa ston der ook bie, schoten ze ook nog op t volk dat vol verwachten noar Scheemder toren keek. Even loater trokken ook allerleste Duutse soldoaten over draaibrogge over t Nij Kenoal veur t hoes van mien ollu laangs noar t oosten. Dat deden ze al wel vattien doage, zowat elke nacht op alles wat rieden kon (fietsen) of te berieden was (peerden). Dit zollen de leste Duutsers wezen. Pa en Moe wazzen doodsbenaauwd. Zollen ze brogge toch nog springen loaten? Grode winkelroeten stonden in elks geval in kisten vuld mit stro in schure, noast Edo de Jong, de kolenboer. Zien bestelwoagentje en roamen wazzen mit planken dichttimmerd. Poar doagen doarveur haren Duutsers wel om brogge toulopen, mor springstof haren ze dou nait aanbrocht. Ook haren ze woagens vol munitie in daip flikkerd, munitie dij loater bie t oetbaggern van daip hail veurzichteg oet bakjes van baggermeulen hoald wer en deur de “mijnopruimingsdienst” ophoald wer. Om hoaverklap ston dou t haile spultje weer stil. Ol draaibrogge, dij ook in mai vatteg nait opbloazen was deur Nederlandse soldoaten, ging ook nou de locht nait in. Spaigelroeten bleven huil. t Wer ven stil in Midwolle, veurdat de Polen mit heur zwoare Engelse tanks binnentrokken.
Dat Duutsers benoam snachts bie pad wazzen, kwam omreden ze overdag grote kans laipen beschoten te worren deur Geallieerde jachtvlaigtugen. Ook in Midwolle was locht in dij leste oorlogsdoagen nait vaaileg veur het op weg noar de Heimat deurtrekkende Duutse leger of wat doar nog veur deurgoan mos. n Haile bult soldoaten haren al nait ais meer n geweer. Ol heer was in dij tied bie zien pleegollen aan Hoofdweg op houk van Kikkerpolder in n boom klommen om wat takken veur brandholt oaf te zoagen, dou der n Duuts autootje mit wat officieren derin over Hoofdweg richten draaibrogge ree. Autootje was nog mor net veurbie of der kwam zo’n joager mit dunderend geweld aanbroe zen en begon op t autootje van officieren mit ale mitrailleurs te schaiten. Koegels floten ol heer zowat om oren, vertelde loater.
t Autootje was net in S-bocht bie boerderij van Stikker aankommen en was n makkelke prooi veur piloot van t vlaigtuug. Duutsers wizzen nait hou haard ze der oet kommen mozzen. Ze zöchden gaauw dekken achter boerderij en mozzen lopend wieder, t autootje was n rokend wrak worren. En Pa? Dij vertelde dat e nog nooit zo haard tou n boom oetkommen was.
t Verhoal gaait ook dat mevrouw Zielker, dij op boerderij aan Hoofdweg even veurbie Kikkerpolder woonde, van dat leeg overvlaigende en oet ale mitrailleurs schaitende vlaigtuug zo schrokken is, dat ze op dijzulfde dag nog (9 april 1945) t leven schonk aan heur dochter Lideke. Dij loater ain van mien klasgenootjes worden zol en woar ik en aander buurkinder veul mit op boerderij speuld hebben. Dij zundagmiddag trokken geallieerden mit zwoare tanks en Jeeps vanof Scheemde t dörp in. Tot mien moe heur stomme verboazen spraken heur bevrijders ook Duuts. Het wazzen Polen dij perbaaierden zok in t Duuts verstoanboar te moaken. Heur hoofdkwartier kwam op Ennemoabörgh. Deur t haile dorp rolden ze telefoonkoabels oet veur heur verbindens. Zulf wollen dizze Polen niks laiver as direct deurrieden noar Duutsland, doar konden ze de boudel wel “ausradieren”, in Holland mozzen ze veul te veurzichteg opereren noar heur zin. Dou Midwolle en Oostwold bevrijd wazzen, werren ze beschoten vanoet de Duutse * FLAK batterijen aan de Eems (Fiemel) en de Dollard (Dollard Süd) (loater bekend worden as het Ambonnezenkamp in Carel Coenraadpolder). Dij batterijen hadden zwoar luchtofweergeschut, woar ze ook gewoon mit over t veld schaiten konden. t Hammerk kwam al gaauw in vuurlinie te liggen en bevolken mos moaken dat ze weg kwammen. Mien Opa en Opoe en wat oomkes en taantes van mien moe mit kinder kwammen bie ons terechte. t Haile hoes vol evacué’s en mien moe in de achtste moand. Wat n boudel. En dat zol nog even duren ook. De batterijen aan de Eems en Dollard zwegen pas dou Duutsers in de “Pocket Delfzijl” zok op twij mai viefenvatteg overgaven. Veurzichtjes aan moggen Hammerkers weer noar hoes. Mien moe heur jongste zuster, dij dou nog nait traauwd was, bleef nog n zetje in Midwolle hangen. In Scheemte was ze in oorlog n schiere jong tegenkommen woar ze noa bevrijden zo gauw as ze n hoes vinden konden mit traauwen wol. t Was mor goud dat ze bleven was, want dou ik mien komst aankondigde, lag mien Pa mit longontsteken op bèrre. Taante hailp mit bie bevalen en omdat Pa zaik was, mos ze mie ook nog aangeven bie Börgerlieke Stand. ’t Het der wel om bantjed of ik op de dattiende of de vattiende geboren zol worden. Moar ik was dou al goud in tied rekken; verjoardag op de dattiende? Dat nooit, da’s vroagen om problemen. Vattien Juni om vieftien minuten noa middernacht kwam ik op wereld. Dokter kreeg hoast gain tied om mie en mien moe fesounlek te verzörgen, want n aandere Midwolmer ston om d’hoaverklap in deure mit de dringende boodschap, dat dokter gauw kommen mos, want ook zien vraauw ston op punt van bevalen. Main dat jong van Smit moar n haalf uurtje loater op wereld kwam as ik. Amtenoar van börgerlieke stand zolt nog drok kriegen, wie wazzen ja nog mor t begun van de bébie-boem. Zo kwammen der in Midwolle in dat leste oorlogsjoar en het joar van bevrijden op bai de legere schoulen twij klazzen vol jonge kinder. Aiglieks eerste noa-oorlogse gene- roatie, al binnen der n poar van mien loatere klasgenoten nog net veur t enne van oorlog geboren. Vair joar loater, noa veul flezzen mit bébievoeding, pap, eerste eerappels mit gruinte en vlees en n bult slikkerij as sokkeloa (repen van van Houten oet Pa zien winkel) en puten vol baaltjes of swaarde drop kwam der n enne aan ons vrije kinderleventje, al moggen sommegen van heur ollu nog twij joar bie hoes lopen. Leerplicht begon pas as ie zes joar wazzen. Ik mos noar schoule. Eerst noar kleuterschoule, dou noar grode schoule. Doar goan wie t n aander keer over hebben.
Ik heur, net as ain van de redacteuren van dit wereldwiedewebkraantje, tot de generoatie dij aanduud wordt als “babyboomers”. Nou bin ik ain van de eersten, geboren vlak noa de oorlog in juni vievenvatteg en in tied mag ik “van Drees trekken” zoas AOW eerst nuimd wer. Nou was ik al n zetje in de VUT, dus wennen aan ”t niks meer te mouten en alles te maggen” was makkelk zat. As je older worden din kommen ook de herinnerns aan de joaren van joen jeugd weer terogge. De jongens van “Queen” hebben dat zo wondermooi vertolkt in heur laid “These are the days of our lives” (Dat binnen de doagen van ons leven).
Sometimes I get the feelin’ I was back in the old days – long ago When we were kids when we were young Thing seemed so perfect – you know The days were endless, we were crazy, we were young The sun was always shinin’, we just lived for fun Sometimes it seems like lately, I just don’t know The rest of my life’ s been just a show
Those were the days of our lives The bad things in life were so few Those days are all gone now but one thing is true When I look and I find I still love you
Ik mos aan dit mooie nummer van Queen denken dou ik dizze week n olle dörpsfilm van Midwolle oet t begun van de viefteger joaren aan t bekieken was . Wat leek t leven dou simpel. As kinder wazzen wie te zain bie t lol trappen op t schoulplaain. Wichter huppeln in n kringe in t rond, jonken wazzen bezeg mit t dou bie ons populaire “streepke-streep”. t Ging der wild omheer, mor dat heurt bie kwoajonken. Joa, veur ons kinder was t leven simpel, lopens of op fietse noar schoule, gain drok verkeer bie de weg, gain hoeswaark, gain mobieltjes, gain computers. Nait overblieven op schoule, mor tussen middag terogge noar Moeke, dij as t aaid kon waarm eten op toavel haar. Of aans broodeten en din weer terogge noar schoule, van haalf twije tot haalf vare. En din zat Moeke op joe te wachten mit n snee stoete. Mit geel suker, jam of stroop. Din mog je speulen. Boeten as t mooi weer was, binnen as t regende of störmde. En as joen Pa haile dag waarkt haar, din kwam soavends eerappels-mit-gruinte-en-vlees op toavel. Of stamppot. Mous, broene bonen, zuurkool mit n swienhakje, dreuge bonen mit spek. Film begunt mit de leden van de Sociëteit De Harmonie mit de doames dij wel ais even heuren loaten willen hou mooi ze zingen kinnen. d’Ain noa d’aander kommen ze bie Hotel van Eerden deure oet en stellen zok op aan Muntengoa’s Loane (Homerilaan). Nou in twijdoezendtiene binnen t aalmoal “mensen van voorbij” oet t gedicht van Hanna Lam:
De mensen van voorbii, zij blijven met ons leven. De mensen van voorbij, ze zijn met ons verweven in liefde, in verhalen, die wij zo graag herhalen.
Wie, de babyboomers oet vievenvatteg en wat loater, kinnen ze aalmoal nog wel. De manlu en vraauwlu dij t dörp in dij noaoorlogse joaren veur ons n gezicht gavven. Van Eerden, hotelholder, de loatere gemaintesiktoares Kampstra, directeur van Boerenlainbaanke Garrelt van Delden, Chauffeur bie gemaaintewaarken Oabel Kruzengoa, goa zo moar deur. Even loater gaait der n deure van n kleuterschoule open. Kleutertjes stromen noar boeten om te speulen. Ook de grotere kinder van de Chr. Nat. School maggen heur schoulplaain op. Midwolle is n verdaild dörp, van oldsher. Verdaild in vrij- en rechtzinnige Hervormden, in Gereformeerden en Christelijk Gereformeerden. De christelken onder de inwoners hebben noa de schoulhervorming van 1920 n aigen schoule opricht. De olle schoule, vrouger van Hervormde Kerke wer overnomen deur gemainte en wer n Openboare Schoule. Benoam de vrijzinnege boeren steunen de openboare schoule en richten din ook n verainen veur openboar onderwies op. Schoule is veur elkenain, ook veur ongeleuvegen, moar veur geleuvegen dij nait noar CNS willen, komt domie wel elke weke godsdienstonderwies geven. Op schoule begunt dus de verdailen pas goud. Joen Hervormde of Gereformeerde vriendje oet de buurt woar je aaltied mit speulen konnen, zulfs op zundag noa de kerke, ging noar dij aandere schoule. Woar ze elke mörgen bidden mozzen, zo vertelde t vriendje mie. Aans kwammen ze loater nait in de hemel. En ze zongen der ook aander verskes as wie leerden op schoule. Meer over wat er langs de wolken roest in ploats van wat op de poaden en de loanen broest. Jezus kwam doar elke dag langs en bie ons op schoule moar ainmoal in de weke. Ik kon der gain verschil in zain, mien kammeroad was mien kammeroad, din moar noa schoultied.
Ook al heb ik nait op christelke schoule zeten, toch kommen der op t christelke schoulplaain bekende gezichten veurbie. Zoas dizze jong mit sproeten. Swier Drenth van Kikkerpolder. Hai is al nait meer bie ons, kört leden oet tied kommen. Meesters van de Christelke Schoule binnen oardeg sportief, bokspringen gaait heur best of. Nee, d’ondrwiezers van de OLS woar de filmers even loater aanlangen, woagen zok nait aan zokse fratsen. En din zai ik veul meer bekende gezichten. Mien leeftiedsgenoten, oldere kinder dij nog in d’oorlog geboren binnen. Kinder bie mie oet de buurte. Jan Blaauw dij ook wat mit dit webkraantje het, Siena van der Wal, n achternichtje, mien scheuvelrivoal Lenus Pluum en kiek, ook Annie Tolk, dij ook al nait meer onder ons is. Want zoveul tied ligt der al achter ons, dat der al gounent van ons leeftied oet tied kommen binnen. Ik denk din ook aan Henkie Joager dij al hail jong deur n brommerongeluk t leven verloren het. Dij niks mitmoakt het wat wie loater mitmoakt hebben, verliefd, verloofd, traauwd, schaiden, kinder en klaainkinder. Zo is t leven ook. Dood heurt derbie. Aine krigt hoast gain kaans om te leven, n aander mout eerst alles in t leven mitmoaken, veur e tonen oetsteken kin.
Noa de filmerij van de schoulkinder begunnen de cineasten veuraan in t dörp te filmen. Gruinteboer Hassing is net op pad en boer De Groot en de vraauw op houk van Hoofdweg en Laange Zuudwenden binnen in t aanleg aan t voetballen. Even wiederop asfalteren gemaintewaarkluu onder aanvoeren van Oabeltje Kruzengoa n stok van Kikkerpolder, bie de gemainte bekend als “Zuiderweg”. De gemainte Midwolle mit zien dik vaaierdoezend inwoners kon dat dou nog aalmoal zulf behappen. Even wiederop kommen mien Pa en Moe in t beeld. Nou, ja, koppen steken net boven onderkaante van t schaarm oet. Ik mout der noast stoan, moar de cameraman hold zien camera te hoog. Wel vol in beeld t grote rekloamebord op ons mure van “Van Nelle voor Koffie en Thee”.
Dou al rekloame op t witte douk. Wie hebben t grote gemeleren bord loater weggooid. Bie t ol iezer. Soamen mit wat aandere rekloameborden. Van Douwe Egberts en Theodorus Niemeijer. Dou wazzen ze niks weerd, nou zol je der goldgeld veur kriegen kinnen.
Op Kenoalweg binnen wat aarbaaiders n sleuve aan t groaven. Opzichter staait derbie en kikt dernoar. t Is veur wotterlaaiden ducht mie, dij noar n hoes achteraan Kenoalweg legd worden mout. De filmers rieden verder deur t dörp. Bekende gezichten kom je tegen. k Wil ze nait aalmoal bie noam nuimen, mor om Fokke Duut kom ik nait hìn. Bie mooi weer zat e op n bankje veur t hoes en zwaaide mit zien stok noar elkenaine dij hom ook groutte. Ook vrouw Duut let zok zain.
Verderop hoofdmeester van ons schoule mit zien vraauw en zeun. Boer HermansDiekstroa bie de boerderij. Ze filmen waarklu in klokkengaiterij van Van Bergen. En n bekende aannemer is bezeg mit t opknappen van n aarbaaidershoeske. Ook wat “neringdoenden” kommen we tegen. De krudeniers van Waalkens en de Grooth, Bakker Ufkes mit vraauw, smid Uffen der tegenover dij nait allain smederij haar, mor ook handelde in fietsen en loater ploffietsen. Zien vraauw en olste dochter Hennie stoan derbie op de film.
Ook de kledingwinkel van dij aandere Uffen krigt bezuik van de cineasten. Wat kreeg de klant dou n aandacht. Mevrouw Uffen was nait te beroerd om mit n klant boeten in de eteloage te kieken noar n artikel wat klant bedoulde. Hail mevrouw Uffen zok bezeg mit benoam doames boven- en ondergoud, de boas zulf zat in de woninginrichten, loater doarbie holpen deur baaide jongens Robbie en Bert. In dij tied ging n zoak nog voak over van voader op zeun. En wat ook opvaalt, elke klant wordt persoonlek noar de winkeldeure brocht en oetgelaide doan. Kom der mor es om in dizze tied. Nou mojje alles zulf pakken en oafreken bie de kassa en din zulf ook nog inpakken. De film let ook wat zain van de plattelandsvraauwen en de christelke vraauwenverainen. De plattelandsvraauwen zitten gezelleg bie mekoar in de zoal van Hotel Gemeentehuis, de christelke doames zellen wel bie gereformeerde kerke zeten hebben. Of in ‘Immanuel’, t Evangelisoatiegebaauwtje op loane noar Botjesverdrait. Ook hier weer bekende gezichten. Sommegen van jonken en wichter van onze schoulklazze zellen heur moe veurbie kommen hebben zain dou dizze film op de reunie van ons schoule vertoond wer. Op t lest van film kommen de sportverainens in actie.
Gymmes tiekverainen TONIDO (Tot Ons Nut Is Dit Opgericht) let zain wat ze onder laaiden van mien oomke Koeno Koers oet Scheemde aal leerd hebben. Jongens, wichter en ook de doames huppeln over t gemaintelk sportveld aan Mennistenloane. Loater kommen ook de voetballers in aktie. En din, t is nait te overzain, de wichter van de padvinderij. Onder laaiden van mevrouw Magendans, nait allenneg de vraauw van ons hoesdokter, mor zulf ook tandarts. Veul leeftiedgenoten zellen t mins nait vergeten hebben. Mevrouw Magendans von dat kinder bie t trekken van n tanne of n koeze oet onze melkgebitjes, nait verdoofd worden huifd. Dat kon wel zunder en dat dee dus gloepens zeer. Je wollen t mins wel veur de schenen schuppen as ze aan joen tannen en koezen zat te roppen. Bie hail wat kinder is der n levenslaange angst veur tandarts van overbleven. Ik goa der din ook nooit mit plezaaier hìn of t mout absoluut neudeg wezen, ook al het mien tandarts hier in Pekel der n hekel aan dat ze minsen zeer doun mout. Nee, t laifst gain koezenropper meer in mien mond.
Ook de brandweer komt aan bod. Dizze stoere jongens geven onder laaiden van commandant Kloas Kampstroa tegenover boerderij van Botjes, n demonstroatie houveel wotter ze wel nait mit heur brandweerauto in t vuur spoiten kinnen. Vuur is der nait bie, mor elk vuur zol subiet oetgoan van dit enorme wotterballet, dat de jongens even loaten zain. Veur nog meer lol kin ook zörgd worren, ze binnen niks te min om de dikke stroale ook even op t nijsgierege volk te richten. n Dail van t publiek komt nait dreuge bie hoes vandoage.
En din inains is film oaflopen. Gain oaftiteln. Zo mor. Ik denk dat der n stokje van film weg is. Nait overnomen op de videobaand dij aine van de gemainte Scheemde in 1996 veur de reunie van de openboare schoule moakt het. Inains zit ik din weer in de aigentiedse werkelkhaid van vandoage. De tied van DVD speulers woar ik t spaigelploatje met de film zo moar inleggen kin en din oafdraaien. En der net zoveul DVD’s van moaken kin as ik zulf wil. Film is oet tied dat wie nog nait ains televisie haren. Inains bin ik van t schoulkind in negentienainenviefteg weer n grote kerel van vievenzesteg. Dij terogge kikt noar zien jeugd. Dou t leven nog zo simpel was. Dou bakker, melkboer en gruinteboer aan deure kwammen en krudenier joe de boodschappen elke weke in hoes brocht. Dat was ook de tied dat minsen van Midwolle en Oostwold zokzulf nog besturen konnen en ze Winschoot, Scheemte, Finnerwolle, Beerte en Schanze der nait bie neudeg wazzen. Wegen konden ze zulf moaken, aandere waarken konnen ze aanbesteden. Wonens werren baauwd deur aannemer oet t dörp of oet omgeven. In baaide dörpen, Midwolle en Oostwold konnen ze openboare en christelke schoulen in stand holden. En opknappen en verbaauwen. En veur n bezuik aan sikterie huf je gain oafsproak te moaken, je gingen der hèn as sikterie open was en din was je direct aan beurt. Terugge in mien tied heur ik Queen wieder speulen. In n geluudskwaliteit woar niks meer op aan te maarken is; gain 45 toeren, gain barsten in de ploat, gain tikken, gain spetters, moar n CD, digitoal:
You can’t turn back the clock, you can’t turn back the tide Aint that a shame, I’d like to go back one time on a roller coaster ride, When life was just a game No use in sitting and thinkin on what you did, When you can lay back and enjoy it through your kids, Sometimes it seems like lately – I just don’t know, Better sit back and go with the flow.
Cos’ these are the days of our lives, They’ve flown in the swiftness of time, These days are all gone now but some things remain, When I look and I find no change.
Those were the days of our lives – yeah The bad things in life were so few Those days are all gone now but one things still true When I look and I find I still love you
I still love you
Nee, wie kinnen tied nait terugge zetten al haar je sommege joaren groag nog ais overdoan – en din aans…. Mor, as t geluud van Brian May zien gitaar zachtjes oetstaarft, din denk je aan joen vraauw woar ja al tien, twinteg of datteg joar en meer mit traauwd binnen. Nait zo as t leven west hebben kon mit dij of dij, moar zo as t joe overkommen is. Mit heur, dij doar bie joe in koamer zit; Ik hol nog aaltied van die ! I still love you.
In mien waarkzoam leven, zoas dat hait, tussen 1961 en 2001 heb ik laangste tied deurbrocht op t gemaintehoes, in Woldendörp en Ol’ Pekel. Benoam heb ik mie bezig hollen mit de börgerlieke stand en t bevolkensregister. Op t lest heb ik t ook nog schopt tot Ambtenoar van de Börgerlieke Stand in de gemainte Pekel. Nee, traauwd heb ik der gain aine, ik was meer de man dij de akten kloar muik en inschreef en aander dingen regelde en nait de man van t gesproken woord. Doar haren wie in Pekel, zoas tegenswoordeg in veul andere gemainten, een BABS veur, een welbesproakte boetengewone ambtenoar van de börgerlieke stand dij allinneg moar stellen “in de echt” mag verbinden. Nee, nait allain meer bruidjes mit n bruidegom, in onze tied maggen jongs ja ook mit jongs trouwen en wichter mit wichter. De wet het zok aanpaasd aan wat t volk wil en zo mout dat ook, al willen politici het wel ais beter willen waiten.
In de joaren dat k tussen de bevolkingskoarten en de registers van de börgerlieke stand deurbrocht heb, kreeg k ook veul te moaken mit minsen dij heur stamboom kwammen oetzuiken, de zgn. genealogen. In dij tied mozzen minsen zulf op pad om te zuiken in de registers van de geboorten, van traauwen en van schaiden en van overlieden, moar ook in d’olle liesten van de bevolken van onze eerste volkstellens dij al onder Napoleon in 1811 begunnen, woaroet loater aiglieks de haile bevolkensadministroatie ontstoan is. In d’eerste joaren noadat wie wel t juk van Napoleon oafworpen hadden moar nait van zien Code Civil oafkwammen, werren liesten van de volkstellens nait biewaarkt mit verhoezens, nije inwoners en vertrokken en overleden minsen. Loater kwam doar behuifte aan en zo vanoaf zowat 1850 ging men bieholden wat veur bewegen der in de bevolken zat. Steden haren voak al stroatnoamen en hoesnummers en op t plattelaand, zo schreef de nije gemaintewet veur, mos de gemainte worden verdaild in wieken en mos elk hoes nummerd worden. En wel der in dij hoezen woonde wer deur de gemaintesiktoares en zien ambtenoaren sekuur opschreven. Aale leden van t gezin kregen n blad in n groot bouk. Inwonende dainstboden kregen een apaart bouk, het dainstbodenregister, net as bewoners van gestichten en aarmhoezen. Om n laank verhoal kört te moaken, vanoaf 1920 werren de bouken vervangen deur gezinskoarten en in 1938 kreeg elke inwoner van ons laand een aigen koarte, de ‘Persoonskaart’. Ook van elke wonen wer n koarte moakt woarop de heufdbewoner en soamenstellen van zien gezin op aantaikend wer. Aal mit mekoar wer de haile verzoameln t ‘Bevolkingsregister’ nuimd. En t waark wat der bie kwam te kieken mit aal dij verhoezens, opnemen van lutje potjes en t oafvoeren van de staarfgevallen nuimde men de ‘Bevolkingsboekhouding’. En dat heb k nou joarenlaank doan totdat mit de komst van de computer alles hailendaal weer veranderde.
Veur de genealogen van nou is de komst van de computer en benoam de opkomst van t internet n zegen. Nait laanger raaizen ze van gemainte noar gemainte of noar de studiezoal van de Grunneger Archieven, moar kinnen ze sikkom al ale openboare gegevens op heur aigen computer bekieken. Noast de webstee van ‘Genlias’, dij een groot gedailte van t laand omvat, is der veur de Grunnegers de webstee ‘Alle Groningers’. Webstee wordt steeds voller. Nou al binnen ale openboare akten van de börgerlieke stand op de webstee op te zuiken. Nait ales is openboar, veur geboorteakten mout je honderd joar wachten tot je hom bekieken maggen. Zo kin k de geboorteakte van mien Pa, dij in 1908 geboren is, al opvroagen.
De gegevens binnen bekind, moar schaande genog binnen der van de geboorteakten van Winschoot nog gain oafbeeldens op ‘Alle Groningers’ zet. Overliedensakte oet Scheemde van zien voader, dij ook in 1908 oet tied kwam, kin k wel bekieken. t Traauwregister duurt 75 joar veur je der in kieken maggen en de registers van minsen dij oet tied kommen binnen mag je noa 50 joar al inkieken. t Bevolkingsregister tot 1938 is openboar moar nait altied via t internet te bekieken, zeker nait van klaine gemainten. Din mout je noar t gemaintehoes. Moar van grote ploatsen as Amsterdam en Alkmaar b.v. binnen ze wel op internet te vinden.
En nou dwoal k, nou k mit de VUT bin, dus over t internet, zuik op ‘Alle Groningers’ en op ‘Genlias’, moar ook op aandere webstekken noar mien veurolders en aanverwanten. Dik 7000 minsen zitten der in. t Mooiste vin k, dat zoveul te daiper k in de bewoners van n dörp aan t groaven bin, de femiliebanden van d’inwoners onder mekoar veur n dag kommen. t Gezegde dat wie aalmoal femilie binnen het wel n kern van woarheid. Zo kom ik in mien femiliereloatsies ook n Blaauw tegen dij weer femilie is van Jan Blaauw, dij Kreuze mit de wereld in holpen het en dij net as tekstredacteur oafschaid nomen het. Dou wie as lutje beudeltjes mekoar veur t eerst tegenkwammen op kleuterschoule, wozzen wie doar niks van, wie dochten doar nait ains aan. In mien genealogie zitten nog meer verrazzens. Mien Pa zien voader kwam oet tied in t zulfde joar van mien Pa’s geboorte. Zien moeke mos weer veur dag en nacht noar boer en Pa wer oetbesteed bie zien moeke’s olste zuster, Sientje Maaijer in Midwolle. Noa vaaier joar, in 1912, traauwde zien moeke vannijs. Zien staifvoader wer Haarm Haarms, oet Noapels bie Kloosterholt, n keurege jongeman dij bie t spoor waarkte as wegwaarker. Meschain het der familie west dij der wat van wos, moar k heb der nooit aine over heurd dat mien Pa zien staifvoader ook zien achterneef was. (t Was wel mien laifste Opa!)
Veurnoam Beno kom je ook nait ale doagen tegen. n Echte Grunneger zegt din ook Bene en dat is sekuur de noam woar Beno van oaflaaid is. Nou lopt der in Stad een beboarde jongkerel rond dij voak op radio en TV is te heuren of te zain, omreden hai wait hail veul van de historie van Stad. Ie hebben t al roaden, k bedoul Beno Hofman. k Heb hom ais een stroombraifke stuurd om te vroagen woar hai zien veurnoam aan te danken het. En joa heur, wie hebben Hindrik Benes Bulthuis oet Heveskes as gezoamenlieke veurolder. Dat was al veur de Fraanse tied. En oet t patroniem Benes (Zeun van Bene) konnen wie din ook direct oaflaiden woar onze veurnoam vot komt. En wie binnen nait de ainegste Beno’s in de femilie, der binnen nog meer. En dat lu, dat vin k nou d’allermooiste kaante aan t oetvogeln van de femilie. En k kin t nou aal vanoet mien stoul veur de computer doun. As k din dink aan aal dij lu dij vrouger op pad gingen bie gemainten en de archieven langs din heb k bewondern veur t deurzettensvermogen van dizze lu. Vergeleken mit sommigen bin ik ook moar n amateurtje. Der binnen der dij der nog veul daiper in doeken, in d’archieven van de gerechten, in de huwelijksbieloagen en de huwelijkscontracten van vrouger. Want traauwen ging vrouger voak nait allain oet laifde moar voak ook om geld en laand en macht. Zo binnen al genealogien publiceerd van veurnoame Grunneger landoadel, van bewoners van boerenploatsen op t Hogelaand en in t Oldambt.
Moar ale Grunnegers kommen nait altied oet Stad of Pervinzie. Veurolders van mien moeke’s kaante, de familie Ever(t)s, kommen oet Stoapelmoar in t Raiderland aan aner kaant grup. Net as de femilie Haarms, de twijde man van mien opoe. Der was dou bliekboar n beulde kontakt tussen de bewoners van de grinsstreek. En zo kon t gebeuren dat n jongkerel oet Stoapelmoar ging traauwen mit n wicht oet Bennewolle. Of oet Nij Beerte of Schanze. En vergeet ook nait de hannekemaaiers en de kiepkerels dij hier hangen bleven of n zoak begonnen. En aal dij lu dij as waarkvolk aan t vervenen slougen op t Hoogezaand, in Sapmeer, Veendam, Wildervank, Pekel, de Knoalstreek. Lu kwammen overal vot, tot oet Rusland en de Baltische stoaten tou. Multi-culti is gain oetvinden van tegenswoordeg, al willen wie dat wel ais vergeten vandoag de dag.
Dou ik geboren wer, was ik nog hail jong. Mien ollu wazzen nait in hoes, ze wazzen op t eerappellaand. Het laand was nait van ons, moar wie hoalden der altied eerappels. Mien Pa zat in t hok deur zien geleuf. Hai leufde benoam dat e gain hure veur t hoes betoalen mos. Wie wazzen mit 20 kinder, 10 jonken, 9 wichter en n twieveloar. Wie sluipen op ain koamer mit gasmaskers op. Handdouk ston achter deure. Omreden wie mor ain sloapkoamer haren, mit ain bère, was t sloapen slim stoer. t Eerste kind wer eerst in bère legd en as dij sluip wer t er oethoald en tegen mure zet. Din kwam volgende aan bod en zo wieder. Wakker worden wer nait zo nauw nomen. Ze hebben mie ais n moal vaaier doage tegen mure loaten stoan, veur ze t in de goaten haren. Wekker was n emmer, as e vol was, was t zes uur. En as mien Pa soavends dronken haar, laip wekker veur. Joa, wie wazzen aalmoal hail slim. Bruier van mie zit in Stad op universiteit. Hai staait op staark wotter omreden e 2 koppen het. Mien aandere bruier is kunstenoar. Hai gaait mit n olle jaze de kroeg in en komt der mit n nije oet. Ain van mien zusters haar verkeren mit n jong dij moar ain oge haar. As ze onner vaar ogen proaten wilden, mos ik der bie wezen.
Jonken haiten aalmoal Jan, moar Bertus nait, dij hait Oadrioan. Ain van mien zusters is zo biedehaand. Ze was noar maart west en haar datteg kopkes kocht veur n rieksdoalder. t Was allain jammer dat oortjes aan binnenkaande zaten. Dou ik op schoule kwam, was ik zes. Ik kon altied goud mit meester opschaiten. Verschaiden klazzen mog ik twij keer doun. Aandern mozzen altied direkt noar n aander klazze. Meester vroug mie n keer: “Als je 12 gulden schuld bij de bakker hebt, 20 gulden bij de slager en ook 20 gulden bij de groenteboer, hoeveel schuld heb je dan totaal?” Ik zee: “Dat wait k nait meester, as wie zoveul schuld hebben goan wie altied vervoaren.” Dou ik noa joaren van schoul kwam, kwam ik bie smid aan t waark. Hai gaf mie n hoamer en zee: “As ik knik, most sloagen.” Hai het moar ain moal knikt.
Vrouger, zo vertelde mie der ais aine, stonden minsen, dij laangs duustere polderwegen op bus wachten mozzen, mit n braandende kraante in haand om chauffeur dudelk te moaken dat ze mitvoaren wollen. Ik kin mie nait herinnern dat ik ooit aine mit n braandende kraante bie bushalte stoan zain heb, al was t op t plattelaand in de joaren viefteg nog wel baalkeduuster. Minsen staken gewoon haand omhoog en deden even n stap noar veuren.
Ik herinner mie wel n raaize dij wie moakten mit GADO en ROLAND van Midwolle over Scheemte, t Hammerk, Woagenbörgen en Sibboeren naar Schildwolle, Schewol zoas ze doar zeggen. Een Grunneger zol dit n “Ommelandse Raaize” nuimen en din haar e gain ongeliek. Wie, dat wazzen mien Pa en Moe en de schriever van dit verhoal, dou n kwoajong van n joar of zeuven. Het was n duustere oljoarsoavond. t Regende bakstainen en jong katten touglieks. Wie zollen noar Taante Trientje in Schildwolle omreden ze doar haile nacht klokke luden deden. Wie stapten om n uur of zèzze bie Kerkloan in Midwolle in bus van lien 17 van GADO noar Stad. Van Midwolle noar t pompstation ging t nog wel. Dat was maist n gewone, zuneg verlichte weg. Hier en doar n lichtpoale mit n gloeiende spieker van n gloeilampke. Allain in Scheemte, in Kerkstroate zat vlak veur de bochte noar Meulenhörn een beruchte wegversmalen. Kwam bus doar n tegenligger tegen, din mog ain van baiden terogge rieden. Mekoar op dat punt passeren was nait meugelk. En al kwam der minutenlaank gain auto laangs, as bus der laangs mos, din was der zo wis as zeker wel n tegenligger…. Din was der ook nog de schaarpe draai noar rechts noa brugge over ’t Zieldaip op Scheemderzwoag bie boerderij van Kloosterboer, nou “Muincksheerd”, woar ie boerenkeze kopen kinnen. Din n schaarpe draai bie tiggelwaark as weg weer richten Brouk ging. Gelukkeg haar GADO vrouger nog nait van dij laange buzzen. t Waren maist körte Scania Vabis buzzen mit n opbaauw van Verheul, nait zo laank noa oorlog aanschaft. Dij konnen dizze schaarpe bochten wel aan. Noa dizze bochte stonden der tot pompstation gain lanteernpoalen meer bie de weg. Wereld was baalkeduuster. Hier en doar n lichtje van n boerderij. Bie t pompstation aan pervinzioale weg tussen Scheemte en Noordbrouk mozzen wie overstappen op buzze van lien 19 dij van Winschoot noar Delfziel voarde. Vanof t pompstation, n bezinepompe van CALTEX, reden wie over n bochtege donkere weg noar t Hammerk. De eerste kilometers noar Nij Scheemte wazzen hail slecht verlicht. Hier en doar in n bochte een olderwetse lanteernpoale. n Holten poale van de bovengrondse stroomlaidens mit n wit kelkje en n honderdviefteg Watt peertje. Het ging nait haard mit buzze en t was mor goud dat chauffeur de weg wos, zodat hai bie n halte woar volk ston, op tied stoppen kon. Dou wie Nij Scheemte deur wazzen, kwam der weer n duuster stok weg. Hail langzoam wer twij keer de olle spoorboane van de NOLS (Noord Ooster Lokaal Spoorweg Maatschappij) overstoken. Spoorboane lag wat hoger as t laand der omtou, de olle overwegen wazzen nog stevege bobbels in de weg. Nou zollen wie dat n “verkeersdrempel” nuimen. As chauffeur te haard over de bobbels ging, zaten raaizegers achterin buzze mit de kop tegen t plafond en dat was ja ook nait de bedoulen.
Noa de baaide overwegen ging t op t Woar of. Mit n slakkegang kroop buzze deur t dorp. Hail veurzichteg over t Ol Daipkebrogje. Din de vaaierkande bochte achter t smale draaibrogje over t Zieldaip. Bus paasde hier net tussen de leunens, roemte veur meneuvels haar chauffeur hier nait. Din ging t weer mit n gemoudelk voartje naar t Hammerk, mor eerst mos buzze in t Westìnne, bie café Kamps weer over t Zieldaip en nou mit twij vaaierkande bochten. Ook hier was stuurmanskunst slim van neuden. (Nije hoge brogge en nije weg noar Delfziel wazzen der nog nait.) De GADO buzze, dij noar Delfziel ging, ree din t haile dörp deur, keerde bie Kerkloan, ree dezulfde weg terogge en sluig din bie Woagenbörgerweg rechtsof richten Delfziel. Dij Woagenbörgerweg was d’olle Stationsweg van t Hammerk. Gemaintebestuur haar de weg dij noam oafnomen, noadat t dörp traain al kwietroakt was. In ’t dörp, bie café Mestje stapten wie oet de GADO buzze. Hier mozzen wie overstappen van GADO op ROLAND, dij vanoet Woldendörp deur de Woldstreek noar Stad ree. Wie haren ook in Woagenbörgen overstappen kìnd, mor femilie oet t Hammerk ging mit noar Schildwolle en dij ston al bie bushalte op ROLANDbus te wachten. Veur de gezelleghaid gingen wie der mor bie stoan. Even loater kwam onze olle GADO buzze op weg naar Delfziel alweer voorbie. Poar menuten loater kwam ook de mooie zandgeel en donkerblauw gevaarfde ROLAND buzze deraan. Dij ging achter de GADO buzze aan op Woagenbörgen of. Smaal wegje noar Kopoaf, poar gevoarleke bochten bie t Wit Tilje, dìn de hoge vaste brogge op Kopoaf over t Hondhalstermoar. Loater in mien leven zol dizze hoge brogge nog n rol speulen bie mien perbaaisels om t autorieden, benoam de “hellingproef”, onder de knije te kriegen. In Woagenbörgen dee de GADO persies net zo as in t Hammerk: eerst t dörp in, hobbelnd over spoordiek van de NOLS, din veurbie gebaauwen van Stichten (Psych. Inr. Groot Bronswijk). Bus keerde midden in t dörp bie café Branbergen, ree langs dezulfde weg terogge noar de toun nog ainege verbindensweg mit Delfziel, de smale en gevoarleke Kloosterloane. GADO buzzen oet Winschoot en Delfziel haren al keerd en stonden te wachten op aankomst van de ROLAND. Even loater vertrok t haile spul weer en keerde de rust in Woagenbörgen weerom. Veul volk was der nait bie t pad, ook al was t Oljoar. t Weer was te slecht, t jonkvolk keek t eerst even aan. Buzze ree verder deur Woagenbörgen, vannijs laangs n slecht verlichte en bochtege weg deur t lutje gehucht Laintjer naar Sibboeren. Bie Laintjer kwammen wie over olle spoordiek van t Woldjerspoor, dij hier oet de richten Stad noar t noorden ofboog. Ook hier allain nog n bobbel in de weg, achterloaten veur de konkerent op de weg dij traain van rails hoald haar. In Laintjer stopde buzze en klommen chauffeur en conductrice – dei was der dou nog – der oet. Der was een raaizeger dij fietse mitnemen wol. Even loater heurden wie gestommel op t dak en zagen we boeten dat conductrice en passezier mit verainde krachten fietse omhoog beurden. Chauffeur hees fietse op, verankerde höm in t fietsenrek boven op buzze. Wazzen ook buzzen mit n fietsdroager achterop bus, die omdele klapt worden kon. Dat leek mie n stok makkelijker. Wieder laangs Sibboeren en Helm over de bochtege weg, woar om de hoaverklap stopt wuir veur t in- en oetstappen van passeziers. Of en tou heurde je boomtakken tegen fietse op dak sloagen. Din op Schildwolle of. Netuurlek wis ook hier chauffeur sekuur woar de haltes wazzen. Kon ook ja nait aans, maiste chauffeurs reden al joaren op dizze ainege liene van ROLAND.
In Schildwolle konden wie bie toren oetstappen. t Geluud van de klokke kwam ons al in muide.
Eerst gingen wie noar Schildwolmer Diek, woar taante woonde. n Bak kovvie en n euliekouke, veur kinder limenoade. Loater gingen wie noar toren. Veur n klaaine biedroage aan de kloksmeerpot moggen vrömden en getraauwde manlu ook aan t taauw trekken. t Luden was ja aiglieks zoak van de ainspaanjers onder t manvolk. In weke veur oljoarsoavend gingen ze mit klektebuzze deur t dörp veur n biedroage aan de kloksmeerpot. Vanzulfs ging t nait om t luden allain en nait allenneg klokke mos smeerd worren….. n Klokje heurde der bie! Kaste- lain tegenover de toren haar t der goud mit. Om twaalf uur gingen wie mit haile femilie noar toren, woar t haalve dörp mekoar nij- joar of wìnste. Klokke nam ook even rust, t was tied veur kloksmeer. Din ging t weer wieder, tot nijjoarsmörgen, acht uur. Nij- joarsnommedag brochde femilie oet Scheemte ons mit auto weer noar hoes, zunder omwegen, n ritje van n dik haalf uur… Veurege dag wazzen we meer as twij uur onderwegens west.
Nog nait zo laank leden laip ik ains deur t streekje in t Westenne van Midwolle woar ik geboren en getogen bin. En dou kwam ik tot de ontdek-ken dat er sinds mien jeugd – ik heb der woond tussen 1945 en 1964 – n bult is veranderd. Der kwammen nait allain nije hoezen (mien olderliek stee, t grode hoes tussen de baide holten lichtpoalen, is as ainige van t streekje tussen draaibrogge en de S bochte, ook wel ains Körte Zuudwenden nuimt, stoan bleven moar van boeten en van binnen wel veranderd) moar de boerenloanen de bouwte op, de zandgronden aan de zuudkaante van de Hoofdweg deur t dorp, mit zien klaine looppadjes overdwaars, binnen aal mit mekoar verdwenen, oplöst deur wat “ruilverkaveling” nuimt wordt. En deurdat Grunneger Landschap t natuurgebied rond de Ennemoabörgh oetbraiden wol, is er van de landerijen achter mien ol hoes waor vrouger eerappels, waite en en hoaver verbouwd wer, nou n natuurgebied moakt. Bouwte, zoas dat joarenlaank het bestoan, en woar wie as kwoijongs tussen de opgehokte korenschoven speulden, is der nait meer.
Op topogroafische koarten oet dij tied vin je nog wel de olle boerenloanen aangeven, moar padjes tussen de boerenloanen zai je der nait op. Padjes laggen dwaars op de boerenloanen en voak noast een sloot. Wie konnen as kwoajongs Evers zien loane opfietsen tot der n plankje over sloot aan linkerkaante van loane lag. Mit n handige stuurbewegen noar links en din even goud mikken en din vol gas t plankje over en t padje op. As je t goud deden. Moar ‘t is mie n keer dik mishortjed; ik misde t plankje, klapte mit veurrad in slootswale woarbie ik van fietse oaf lanceert wer en dou mit mien bovengebit tegen fietsbelle aanklapde waorbie mie n stok van ain van de veurtanden oafbrak. k Heur nog altied “Ting” van fietsbelle in mien kop as k der aan denk.
In t hoes met de witte punt bin ik in 1945 geboren. Even wieder lag der bie wat toenkampkes weer n plankje over n sloot en ging t padje verder net zo laank tot wie bie Boeremoa’s loane aan westkaande van t Midwolder Bos wazzen. Hier kwam ook n padje oet van zuudelijk dail van “Olgers Loane”, officieel “Diurckenlaan” wat in Scheemdermeer oetkwam en “Erflaan” nuimt was deur de gemainte. Aan dizze loane woonde dou n familie Klooster, dij noa het openstellen van t Midwolmer bos veur de gewone man, over de bospadjes deur t bos noar t dörp fietsten. Want de “Erflaan” was in de richten van ’t Dörp n meroakels slechte boerenloane woar t onmeugeliek fietsen was. Der ging n beter pad noar Scheemdermeer, moar din mozzen de Kloosters n poar kilometer omrieden. Wie gingen doar ook voak op fietse t bos in, noar Middenloane en din verder noar t Zuuden. Want hailendal achter in t bos bie de “Boslaan” wazzen n poar mooie smaale bospadjes, aiglieks niat meer as braide bandensporen, spannend om doar mit fietse deur te raggen. Mit bulten en koelen, wat dreuge sloten wazzen, moar as t grondwotter hoog ston was de bodem wel modderig. In dizze tied zol je zeggen dat wie aan t fietscrossen wazzen, moar dou hadden ze dat woord nog nait oetvonden, tenminste, wie hadden doar nog nooit van heurd. Over de Middenloane en din over t oostelijke bospad ging het din weer terogge noar t noorden, noar t dörp, bie t Hoogbaargje langs en din over n holten broggetje (zunder leunens) over de daip doaronder gelegen Zwetsloot. Deur de potklaai oet dizze zwette was t Hoog Baargje ontstoan. Want arbaiders dij in t verleden Zwetsloot mit schuppe oetgroaven hebben schoven de koaren mit de vette potklai op n al moar hoger wordende klaaibult. Toun Zwette kloar was leek het op liggende kadde en de gekromde oprit noar de aal moar hoger wordende bult wer din ook Kaddesteert nuimd. Aander kaant brogje was n boske mit hoge sparrebomen.
Middenloane anno 2006. In t bos rechts laggen onze crosspadjes. Hailendal aan t enne van dizze “zichtloane” deur t landgoud lag de Ennemoabörgh. En omreden bochten in dizze zandpadjes nogal vairkant wazzen nammen wie altied n oafsnieden binnendeur. En doar het n opstekende boomstronke n keer n enne moakt aan ain van mien trappers. Mit ‘n noodgang de bochte deur, trapper aan verkeerde kaant van fietse noar beneden en mit n dikke knap brak trapper compleet van t crankstel oaf. Ik kin joe vertellen dat mien Pa dou slim wies mit mie was. Haar e veur zien jong n schiere fietse in mekoar flanst, ree dij hom de boudel aan gört. Schelden dat e dee. Kon e de resten van de trapper in de cranke ook nog nait zulf lös kriegen en mos ik veur n neije trapper toch noar fietsmoaker Uffen. Kostte mien Pa weer zoerverdaind geld ook nog.
Topografische kaart uit 1961. Ale sloten en ale lutje lapkes laand mit heur toenpadjes worden nait weergeven. Wie hadden zoveul meugelijkheden om van Draaibrogge (Dr br) over t Nij knoal deur t veld in t bos te kommen. Ten noorden t Kou Daip. Kleine Dollard was de iesboane van de Iesverainen “Eigen Kracht” Links van de Turflaan de bult in het land dat “Hoog Baargje” nuimd wordt.
As je nou in t Westenne van Midwolle tussen de boerderij “De Vicarie” van Imca Marina en t Midwolmer bos noar t Zuuden, achter de hoezen, kieken vin je de olle Bouwte van vrouger nait weer. Loanen en padjes binnen vot, inruild veur ‘n stok roege natuur woar soms de Koniks peerden van t Grunneger landschap lopen. Aan aander kaante van t daip is bouwte nou inruild veur n grote camping dij aigenoar Jan Glas vanzulven “Camping De Bouwte” nuimd het. Allain n poar olle moar nog krasse knarren van mien leeftied denken nog wel ais aan dij tied, zo’n dikke vieftig joar leden, dat ze op heur olle fietsen over boerenloanen en lutje padjes van heur hoes noar en deur t Midwolmer Bos ragden, zo haard as t moar kon. Het simpele bestoan van n kind in n tied dat der nait veul speulgoud was en dat net as Ede Stoal “nog niks begreep van pien of zörgen”. Loater zol t bos n hail aander betaikenis veur ons kriegen. Dou wie oog veur de wichter kregen en aal dij lutje padjes ons noar oafgelegen plekjes konden brengen woar je soamen zo romantisch van de natuur konnen genieten. Moar da’s n hail aander verhoal en n hail andere natuur. As t bos doarover vertelen kon !
Eerste joaren noa mien geboorte heb ik vanzulven nait zo veul herinnerns aan. Ollu mozzen nogal wat muite doun om voeding oet flezze te organiseren. Nutricia fabriekde nog nait van dij mooie buzzen mit oetgebalanceerd melkpoeder veur flezze. t Was n haile toer om goie melk in flezze te kriegen. Onze swaartbonte melkfebriekjes stonnen in t gruinlaand, van dij melk mos ik t eerste moanden noa bevrijden hebben. Tot OZMI in Winschoot weer draaien en melkboer mit melkprodukten bie weg kon. Ook winkels mozzen eerst weer beveurroad worden mit potjeprodukten. Ook produkten mit meel derin wazzen der mor mondjesmoat. t Mos aal invoerd worden en hoavens hadden Duutsers verinneweerd achterloaten. t Was aal op de bon. En din dij spenen, dij wazzen ja van rubber en dat was in oorlogstied en vlak noa bevrijden gain artikel woar veul veurroad van was. Kinderwoagen mos der ook kommen. Mor goud dat k nait meer wait in wel zien ofdankertje ik legen heb.
k Haar in tied van gemainte n keurege distributiestamkoarte kregen. Ik mog dus mitdoun in t verdailen van de aarmoude noa bevrijden. t Het nog n zet duurd mit distributie. Pas in 1953 werden leste artikeln “op de bon” verkocht.
Ik mout der toch nait te veul onder leden hebben. Noa wat problemen in t begun, gruide ik verder as kool. Vanzulf lag dat ook aan t olle en bekende “Molenaars Kindermeel”. As kinder van dizze tied zo’n papke zain konden, din zollen ze neuze der veur optrekken, moar bie kinder van de bébieboom ging t erin as ….. pap! En noadat eerste tandjes der deurkommen wazzen, begon moeke ook mit gewoon eten. Nait dij nijmoodse potjes van Olvarit, mor gewoon t eten wat ollu zulf ook noar binnen lepelden. Moeke haar t din eerst wel prakt en zeefd. Reseltoat: n smereg oetzaind papke van eerappels en gruinte. As kind ging je der ook nog wel ais wat speuls mit om, din zat der meer eerappels mit spinoazie op moeke as dat je zulf noar binnen waarkt hadden. En as t mooi ging, zat haalve keuken der ook onder. (t Was din ook, wat Fransozen zeggen, een “déja vu” gevuil dou ik zulf mit mien aigen jong op schoot verhoopt pebaaierde der n potje Olvarit in te wurmen !) Stoareg aan ging je din gewoon mit ollu miteten. Ook bakkersprodukten wollen der wel in. t Laifst mit n beker lekkere sukkeloademelk, dij steevast over toavel ging as moeke der n schoon toavelklaid op haar (en ik n weke laank gain sukkeloa weer kreeg). Loater ging je aal netter eten en bleven moeke en t toavelklaid ook maisttied schoon. Indelk was j’ook van t potje- en peutereten of en at je gewoon mit de pot mit. Pot woarvan de produkten maisttied nog van aigen toene kwamen.
In tobbe
Hemmeln was bie ons n hail apaart gebeuren. In dij joaren haren wie in Midwolle nog gain wotterlaiden. Drink- en waswoater kwam van t dak en wer bewoard in regenbakke, n grode betonnen bakke dij bie ons haalf onder t hoes en haalf onder drifte lag. As je hailendaal hemmeld worden mozzen, din ging je in tobbe. Bie ons was dat in t achterhoes, woar regenbakke was mit n olderwetse wasbakke der noast. Der wer n grode kedel wotter kookt en dij wer in tobbe leeggooid. Din dee moeke der kold wotter bie, totdat t veur n lutje beudel goie temperatuur haar. En din wer je in tobbe zet en dat was grote lol. Je deden t pas goud, as der meer wotter op vlouer lag as nog in tobbe. In tied was moeke joe aan t hemmeln. Grootste hekel haar ik, net as aner kinder, aan t hoar wassen. Din laip t zaipschoem joe in d’ogen en dat prikde gemain. Moeke broekte eerst altied kindersjampoo dat nait prikken zol, moar dat wel dee. Loater wer mien hoar wossen mit gewone Castella Shampoo. Dat was poeder en mos oplöst worden in wotter. t prikde joe gemain in d’ogen. Mor dou was je al n grode kerel ja, en din hailen ie joe stoer en deden net of der hailendal niks aan de hand was. t Leven op dörp hernam zok, langzoam aan wer situoatsie weer normoal. Moeke ging mit mie noar “consultatiebureau” in t Gruine Kruusgebaauw. Doar wèr je din wogen en meten en deur dokter onderzöcht op ofwiekens. En din kregen moekes advies hou ze goud veur de kinder zörgen konnen. Ook kreeg ik streepkes om mie weerboar te moaken tegen pokken. Ze hadden allain gain sukses, ze kwammen nait op, zoas ze zeden. k Heb der loater nooit gain last van had. Der wazzen altied veul moekes mit kinder op t buro. k Mout Jan Blaauw, dij nou dizze oetgoaven redigeert, op dat bureau al tegen kommen wezen, al haar k der dou gain wait van. Mor dat zol ook aans worden.
Nellie
Nellie was mien hondje, aiglieks ons hond, moar dou ik de baintjes onder de kont kreeg, was Nellie nait bie mie vot te sloagen. Nellie was n lutje, nait al te zuvere fox, laif veur elk en ain, zolaank ze mor nait aan mie kwamen. Nellie was de woakhond dij op mie pazen mos, mor dou ik bie ons in drifte boeten speulen mog en ollu drifte ofsloten haren mit n ledder, kroop Nellie mooi tussen treden van ledder deur noar de vrijheid. En woar Nellie deur kon, doar kon ik ook deur…. Wereld boeten onze drifte trok, dus ging ik Nellie achternoa. ’t Bleek dat ollu doar aans over dochten, noa dizze ontsnappenspogen wer ik aanliend, en hond nait en dat von k nait eerliek.
Daip
Ik bin mit, aan, op en zowat ook in t wotter groot worden. Ons hoes ston hoast vlak aan daip, Nij Kenoal van Scheemdermeer noar t Hammerk woar e oetkwam in t Zieldaip. Dou ik van liene of en bie stroat speulen mog haar ik aan aander kaante van Draaibrogge al gaauw n lutje vrundinnetje. t Dochtertje van de melkboer en doar mog ik din wel ais hin om te speulen. Dat het ook sikkom mien enne west. Dou t wotter in daip ais n keer hail hoog ston – t was pegel zeden mien ollu din – was mien vrundinnetje heur buske in daip valen. Ik zol dij der ja wel even weer veur heur oetvissen. Net dou ik buske pakken wol, verloor ik mien evenwicht en vuil in daip. Vanzulf kon ik nog nait zwemmen, ik dreef as lutje pakketje in t wotter. Brogwachter Draai zag mie van d’aner kaant wale drieven, moar hai kon zulf nait zwemmen. Hai zag mien vrundinnetje heur pa op misbult stoan en raip noar Melkboer dat der wat in daip lag. Melkboer bedochde zok nait en sprong in t wotter en het mie der oethoald. Kin mie nog hail voag herinnern dat ik, wotterspijend, weer bie kwam. Melkboer brocht mie noar hoes woar ollu steveg schrokken van mien oaventuren. Eerste tied kwam ik nait weer aan aander kaant daip om mit mien vriendinnetje te speulen. Wel beloofden pa en moe zok, dat dizze kwoajong loater wel zwemmen leren mos. Ik heb der gain angst veur wotter aan overholden. Zwemmen he’k mie zulf leerd en in mooie zummers zat ik meer onder as boven wotter in t Scheemter zwembad. Mor da’s n hail aander verhoal……
Kleutertied
Stoadeg aan grui je deur en komt tied dat ollu joe nait laanger in hoes hebben willen. Din mout je noar schoule. Kleuterschoule kwam eerst. Doar kon je mooi speulen, je kregen der nije vrundjes en vrundinnetjes en der was n laive juf dij op joe pazzen dee. Jan Blaauw, dij hailendail links nog nait ains veur de helfte op de foto paasde, kwam ook bie mie in t kleuterklaske, soamen mit ale aandere kinder van de eerste lichtens van de noa-oorlogse bébie-boom. Mit maiste kinder zit je din acht joar laank op schoul, de maisten in dezulfde klazze of in t zulfde lokoal. Zulf zit ik onderaan op de foto, hailendal rechts. Nait om t ain of aander, moar op eerste dag van kleuterschoule, dou moekes votgingen en kinder bie juf achter bleven, reerden ze aalmoal dat t n laive lust was. Blèren en nog eens blèren, ain nog haarder as aander. Moar in loop van weke wer dat aal minder en al gaauw wollen wie de kleuterschoule nait meer missen. Mit juf gingen wie in t veujoar en zummer op pad noar t Midwolmer bos en zien Hoog Baargje en plokten wie botterbloumkes en speenkruud in t bos.
Kleuterschoule zat in n leegstoand lokoal van openboare schoule. Bie t lokoal was n zandbakke woar wie zummers in t zaand speulen konnen. En mos wie binnen zitten, din was der speulgoud, konnen we kleuren,en knippen en plakken mit mooi gekleurd papier. Kleuterschoul deden wie twij joar over. n Diploma kreeg je nait. Dou ik zes joar wer mos ik noa de vekaansie noar grote schoule. Van n laive juffrouw noar n strenge meester. t Leven zol nooit meer worren, zoas t was. Zo mor even n middag votblieven, omdat Pa en Moe even mit joe deroet wollen, dat was der nait meer bie. Nou mos der leerd worren.
Mien ol heer haar n gewone dörpskapperszoak. “Heren” en as t mos knipte ook doames. Doamesvak haar e wel leerd, mor salon was der nait op inricht. Aiglieks was e n gewone scheerboas, ook al ston der “Dames- en Herenkapper” op winkelroete. As kind haar hai n ongelukje mit heupen had, woardeur e wat mank laip. Zien pleegollen dochten, dat e doar nait mit bie boer aan t waark kon. Dou e vattien was deden ze hom in leer bie kapper Van Groenenbergh in Scheemter Kerkstroate.
Kerkstroate in Scheemte in datteger joaren, achter boom zoak van van Groenenbergh.
As hai din nait haile dag bie boer waarken kon, kon e meschain ja wel haile dag stoan mit zien male heupe en n affeer mos e toch leren. Scheemter Scheerboas betoalde goud, kwartje mit n segoare. Wat n kwoajong van vattien mit n segoare doun mout? t Kin wezen dat kwoajonken van dij leeftied dou mit segoaren roken begonnen.
Aigen zoak
Dou e achttien was, begon mien Pa veur zokzulf. Omreden hai dou nog nait meerderjoarig was mos e mit zien ol lu noar kantongerecht in Winschoot veur “beperkte handlichting”. Kantonrechter verkloarde hom doar veur zoaken doun meerderjoarig en zo kon e zien aigen scheersalon begunnen. Dat dee e eerst in n koamertje bie zien pleegollen.
Rond 1936 krigt e de kans om n leeg kommende kruudenierswinkel te huren. t Olske dij kruudenierswinkel dreef, was oet tied kommen en heur zeun haar der gain belang bie. Dij handelde in brandstoffen, in dij tied benoam törf. Wonen dee e, mit zien haile gezin, maistieds op schip; van winkelpand wer n klain stokje òfschaaiden, woar törfschipper woonde as e mit schip veur wale lag. Mien Pa haar mit huren van n winkelpand mit wonen nog n aander bedoulen. Al joaren leden was e in t Hammerk n oardeg wichtje tegenkommen. t Wichtje was bie eerste kennismoaken nog mor zestien. Noa tien joar verkeren haar ze leeftied om te traauwen wel kregen. Veurzichteg as ze wazzen – t was ja n male tied, crisisjoaren, oorlogsdraaigen – hebben ze nog even òfwacht of zoak op nije stee ook aan loop kwam. Dat ging aiglieks meroakel! Ze binnen in achtendaarteg traauwd op t Hammerker gemaintehoes. Mit nije aiken meubels van ploatselke meubelmoaker gingen ze mit heur baaident in hoesholden. Ik herinner mie van n olle reken, dat ze 125 gulden betoalen mozzen veur n aiken toavel, vaar stoulen en twij hoge aarmstoulen, poar bloumketoaveltjes en n dressoir veur veurkoamer.
Oorlog
Dou ze net n beetje heur hoesholden op stee haren en aan kinder dochten, brak oorlog oet. In dij onzekere tied dochten ze nait meer over heur kinderwìns, fesounlek deur oorlog kommen kwam eerst. Gelukkeg woonden ze in n Oldambtster dörp woar inwoners deur ruilhandel nog n beetje aan eterij kommen konnen. Eerst eten van aigen toen, dat deden maisten. Swientje mesten en slachten mog van bezetter nait meer, dat mos aal illegoal. Net as soavends in duustern noa spertied mit raive bie poar jongs langs dij onderdoken wazzen omreden ze nait noar de “Arbeitseinsatz” in Duutslaand wollen. Onderdukers mozzen t hoar der ook ja oafhebben en wollen ook wel ais schoren worden. Scheermeskes om zok te scheren wazzen hoast nait te kriegen. Stoal was neudeg veur tanks en kenonnen. Pa is zulfs nog n keer deur daip swommen om bie hoes te kommen, omreden NSB börgmeester mit n poar landwachters, Jan Hoagel, bie draaibrogge aan t schaiten wazzen op alles wat bewoog. Landwachters dochden dat ze onderdukers op t spoor wazzen.
Consi Bocht
Veur kapperszoak haar Pa ook n Tebaksvergunnen, hai mog ook “Tabak, Sigaren en Sigaretten” verkopen. Al gaauw was der aan rokerij swoar gebrek. Tebak wer nait meer invoerd en tebaksfebrieken leverden n “surrogaat” sigaret, “Consi”. “Consi-bocht” zeden Nederlanders dertegen. In dij tied rookten ale manlu zokswat ja nog. Jongelu sigaretten, ol lu haren piepe nait kold. Dij t betoalen konnen, rookten dikke segoaren. Aandern kaauwden op kaauwtabak. “Sloatje kaauwen” zeden mìnsen der tegen en knivvelden as n sloatjekaauwer n dikke stroal broen sap oetspijde. Noar echte tabak was dus wel vroag. Hail bult minsen gingen op heur toene ook zulf tabak verbaauwen, mor tebak kweken in dizze kontrainen is nait zo makkelijk. Tebak het n noabewaarken neudeg, as je der echt van genieten willen. Pa huurde laand van boer winkel tegenover. Hai haar mit hom n poar kaampkes tebak in mane. As tebak kloar was, wer t sneden, ging t noar tebaksfebriek van Roelfsemoa in Winschoot. Doar wer t dreugd, fermenteerd en sneden. Kon t in kant en kloare puutjes van 50 gram verkocht worden. Riek is mien Pa der nooit van worden, veurdat tebak in puutjes zat, haar t al haail wat köst. Groot dail van tebaksopbrengst haar e neudeg om te ruilen mit boer veur waaite en rogge. Veur wat tebak wol mulder zien waaite- en roggekorrels ook wel moalen. Bakker kon dìn mit meel aan t waark, ook weer veur n poar puutjes tebak…… Zo kwammen minsen in t dörp oorlog deur en leden ze aiglieks gain honger. Ook in leste winter nait, dij in t westen van t laand as “Hongerwinter” bekend staait. Elk kon wel aine mit n illegoal swientje, n kaampke sukerbaiten, waaite, rogge, hoaver, lienzoad veur eulie. Eerappels en aander gruinten haar elk en ain wel in toene. Geld was niks weerd, t ging om de spullen om in leven te blieven en der ook nog n beetje van te genieten. Mit n puutje tabak! “Even tied veur n pafke” zollen lu loater zeggen.
Dolle Dinsdag
In zummer van 1944 wazzen Geallieerden in Normandië land. Noa n poar moand haard vechten braken ze deur Duutse linies en swaarmden oet over Frankriek en noar t Noorden. Vaaier september wuir Antwerpen innomen en dou kwam geruchtenmesien op gang. Volgende dag, Dinsdag vief september 1944 gingen deur t haile laand geruchten dat geallieerden in aantocht wazzen. Ze wazzen grìns overstoken, konnen dij dag Rötterdam, Den Hoag en Amsterdam wel bevrijden. Steden in t Zuuden as Breda wazzen al bevrijd en minsen haren bevrijders al zain in ploatsen woar Geallieerden nog kilometers van vot wazzen. Aiglieks wazzen ze op dij dag nog nait ains onze zuudgrens overstoken. Duutsers en heur handlangers kregen t benaauwd en slougen massoal op vlucht noar heur Heimat. Hier en doar wer ons drijkleur al oethongen. Mìnsen in t haile laand kregen hoop dat t al gaauw weer normoal worden zol in een bevrijd voaderlaand. Ze begonnen noa te denken over toukomst. Of ze moakten der veur zokzulf n feestje van, kwam der meschain n laank bewoarde flezze wien of draank op toavel, wer t feest ofsloten mit n vrijpartij in t nust. Zo zel t bie mien ol lu ook wel goan wezen. Negen moand en negen doage noa dizze “Dolle Dinsdag” kwam ik op de wereld. Zo begon ook in mien dörp wat wie loater nuimen zollen: “de bebieboem!” (aander keer gait t wieder)
